#################################################### MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0 Catalog number: M00601 Uniform title: caturvedārthatātparyasaṃgraha Manuscript : IFP transcript T01061 copied from a MS belonging to G. Swaminatha Gurukkal Description: viraśaiva text. Notes: Data-entered by the staff of Muktabodha under the direction of Dr. Anirban Dash. Revision 0: August 22, 2021 Revision 1: March 27, 2022 Internet publisher : Muktabodha Indological Research Institute Publication year : Publication city : Publication country : India #################################################### ifp transcript 1061 || caturvedārthatātparyasa"ngrahaḥ || pṛ0 1) yasmai namo bhavati yasya guṇāḥ samagrāḥ nārāyaṇopaniṣadā yadupāsanoktam | yo naḥ pracodayati buddhimarikṣatau ya- staṃ tvāmananyagati īśvara saṃśrayāmi || 1 || vedeṣu vā tadanuyāyiṣu vā vicārya tantreṣu vākyamakhilaṃ pratipādakaṃ te | tātparyasaṃgrahamahaṃ vidadhe ? mahyaṃ prasīda naya māmṛjunā pathātvam || 2 || mantrārthavādavidhibhirbahudhā vibhakto yaḥ śabdarāśiranapekṣatayā pramāṇam | so'yaṃ vimatsaravimṛṣṭaparārthatattvo vedaḥ prakāśayati kevalamīśvaraṃ tvām || 3 || pṛ0 2) śabdo'yamīśvara iti śrutigocaraḥ sa- nnānīlakaṇṭhamavataṃsitacandrarekham | tvāmeva bodhayati nātha nijārthapoṣā- danyaṃ punaḥ prakaraṇādinipīḍanena || 4 || śabdastavāyamabhidhānamananyaśabdo naighaṇḍukāśśivapadādivadenamāhuḥ | vastusvabhāvakṛtameva tu pūjyabhāvaṃ brūte maheśvara mahānparamaśca śabdaḥ || 5 || yasyopasarjanamasau paramo mahān vā śabdastadarthamabhidhātumalaṃ prakṛṣṭam | śabdena pūjyavacanena samāsyamānaṃ pūjāṃ bravīti yadi śabdavidaḥ pramāṇam || 6 || nānīśvaraṃ bhavitumarhati viśvametat bāhyeśvaraṃ ca nitarāmayathāpramāṇam | tallokavedaviditeśvaravarjanena ko'yaṃ bhramaḥ katicidīśvaramanyamāhuḥ || 7 || pṛ0 3) viśvaṃ nirīśvaramidaṃ jagadāha sāṃkhyo yogaśca seśvaramubhāvanuvādino'nye | natveva sambhavati seśvaratāṃ bruvāṇāḥ padmāsanādibhiranīśvaraśabdavācyaiḥ || 8 || aiśvaryamagryamanapāyinabandhanaṃ te yadbhūtaramyanamasāmasi pātramekam | tatprāyaśaḥ śrutiṣu durlabhameva vākyaṃ muktvā namo bhavati yatra tava prasa"ngam || 9 || deva tvadekaviṣayāṇi namāṃsi puṃsāṃ yasmai namaḥ śrutibalādavadhārayāmaḥ | devāntareṣu vihitānyapi tānyamuni srotāṃsi sāgara iva tvayi saṃpatanti || 10 || yasmai namaśrśrutiranūdya namasvinaṃ tvā- mekā niyojanamuvāca paśoḥ kapardin | anyā ca divyaśiśumāraśiśo bhavantaṃ śakyaṃ taditthamubhayena namo vidhātum || 11 || pṛ0 4) śrutyordvayorapi namasvinamuccamānaṃ tvāmeva taṃ tamanusaṃdadhataḥ pradeśam | śaṃsanti mandamatayo'pi kimāpatantaṃ madhyandine'pi savitāramapahnuvīran || 12 || karmaiva śūladhara śūlagavaṃ tvadīya mantrā bhavantamakhilāḥ pratipādayanti | tvāmantareṇa namasā kṛtalakṣaṇāya kasmai paśuṃ niyujāma mayājayatvam || 13 || a"ngāntareṣu vibudhāntarasaṃskṛteṣu yaḥ śiṃśumāraśirasāḥ pariśiṣyase tvam | tasmai namo bhavitumīśvara sāmpramaṃ te devāntarāya na kathañcidanīśvarāya || 14 || yā vajriṇī bhavati śa"nkaraśa"nkhinī yā mudrā ca yā kamalinī bharatopadiṣṭā | tābhirbhavantyabhinayā vibudhāntarāṇāṃ maulispṛśā karapuṭāñjalimudrayā te || 15 || pṛ0 5) dattaṃ namaḥ kimapi śuśruma devatābhi- stvāmantareṇa namasāmavasānabhūmim | tāstadgrahītumanalaṃ na hi kiñcidiṣṭe coropanītamiva dhārayituṃ kirīṭam || 16 || tasmai namo bhavati yatra niṣīdasīti sarvaṃ namasyamanayā tu diśā maheśa | ādyoṣadhaṃ prati namo vayamāmanāmo dehīva dehamadhi(ti) ṣṭhasi yena sarvam || 17 || sarvaṃ tvayā jagadadhiṣṭhitameva matvā śvānaśrutau namasi tāḥ patayaśca teṣām | loke punastava maheśvarabhaktiyogā- dāropitā api vayaṃ bahumānapātram || 18 || dvedhā namo vimṛśataḥ pratibhāti loke vedeṣu vā viṣamalocananānyarūpam | yattannamastvayi tadīśvaratāprayuktaṃ tatsannikarṣavihitaṃ yadi nīśvareṣu || 19 || pṛ0 6) tvatsannikarṣakṛta eva namaḥ prayogaḥ prāyo varīyasi yavīyasi dṛśyamānaḥ | śraiṣṭhyaprayuktamiti kalpayituṃ na śakya- maśreyasāmasi namāṃsi nidarśitāni || 20 || śraiṣṭhyaprayuktamapi nāma namastvadīyaṃ śreṣṭhyāsi yaḥ kratubhujāṃ patiraghniyānām | śraiṣṭhiśruto'si bhagavannaviśeṣatastvaṃ mantreṣu kṛcchrapaṭhiteṣu ca sāmagānām || 21 || devāntaraiḥ saha namaskṛtibhūtayaste toṣāya nālamalameva viparyayāya | putrārthinaśca (ścaru) ruruvidhau saha candramaule somena hūtamanuśuśruma rudramagnim || 22 || agniṃ prakṛtya khalu rudrapadaṃ prayu"nkte tadbrāhmaṇaṃ bhavati tayoḥ sahūtiḥ | āhvānamatra bhavataḥ pṛthageva dṛṣṭaṃ yatprātaragnimiti sūktavidaḥ paṭhanti || 23 || pṛ0 7) agnyādibhiḥ saha maheśvarabhūtiśa"nkā mābhūditi prakṛtimapyanuṣa"ngayogyam | mantraḥ kriyāpadamapāsya padāntareṇa tvāmāhvayantu tapade na bhinatti rītim || 24 || nyāsīkṛto vasubalādamarairavāstu- mahnāgato ruditavāniti rudramagnim | rudrāṃ svadudbhavatayā maruto gaṇān vā rudrāvaro na ca bhavantamavaimi rudram || 25 || yajñe'pi rudrapadamāruṇaketukoktaṃ tacchabdamīśvara tadīśvara tadīyamapi smaranti | yattatpradeśagatarudrapadāvakāśe yajñasya śabdamanuśuśruma sāmagebhyaḥ || 26 || santāpya rodayitari prasabhaṃ ca nānā- māhurjvare'pi viṣamekṣaṇarudraśabdam | raudraṃ ca tatprakṛtikaṃ pratirūpakaṃ vā śabdāntaraṃ bhavati vāyasaśabdakalpam || 27 || pṛ0 8) santyeva taddhitayadapratirūpakāṇi bhūrīṇi bhāvata sāttvatasannibhāni | syāttādṛgeva bhagavāniti śabdarūpaṃ ṣāḍguṇyahetukriyadravi(mapi)tvadupaiti nānyam || 28 || aiśvaryamagayamanapāyimatī ca lakṣmī jñānaṃ ca vīryayaśasī ca virāgatā ca | ete guṇādhipate bhagasaṃjñayoktā saṃsanti no na bhagavan bhagavānasi tvam || 29 || aiśvaryamīśvarapadaśrutirudraśabdo vīryaṃ yaśaḥ śivapadaṃ ca tavābhidhatte | sarvajñakāmaripuśabdasamarthitau ca sarvajñarāgavirahau bhavataḥ purāre || 30 || arthakriyā śiva na ko'pi virajyataste śreṣṭhastathā tvamasi dāśatayī riktam | labdhuṃ śriyaṃ munimacāri vicitrarūpa- mabhyarcitaṃ tava marudbhirudāharanti || 31 || pṛ0 9) satyaṃ kṣamā dhṛtiradhiṣṭhatirātmabodhaḥ- sṛṣṭirvirāgatapasīmatirīśvaratvam | na tvadviyanti na kadācidapaiti dharmaḥ kiṃ tanna yadbhavati te guṇasaṃmateṣu || 32 || naiveśvarānna yaśā mahato na vīrā- nna śrīmataḥ kṣitipatīnapi sārvabhaumān | anyādṛśānapi maheśvara vītarāgān prajñāvato bhagavataḥ pravadanti buddhāḥ || 33 || atharvaṇā madanaśāsananibruvāṇā nāmāni nāma bhagavāniti te nirāhuḥ | atyāśramopaniṣadāha bhageśvaraṃ tvāṃ naikhaṇḍukāśca bhagavantamuśanti pūjyam || 34 || pūjā tamuṣṭuhivatā vihitā maheśa mantreṇa vā"nmanasakāyanibandhanā te | sarvābhirapyupaniṣadbhirupāsanoktā nārāyaṇopaniṣadaṃ paribhāvayāmaḥ || 35 || pṛ0 10) vākyaṃ yadāha daharāntarupāsanaṃ te yadvā samaṃ pacati rūpaviśeṣamasmai | antargatairapi tadaupayikābhidheyai- rgopyaṃ vacobhiriti vākyavidāṃ pravādaḥ || 36 || nārāyaṇasya yadupāsyatayābhidhānaṃ yadvā phalaṃ tadiha nopalabhe kathañcit | utpattiśiṣṭabhavadanayamanyagāmi śakyaṃ maheśvara na kartumupāsanaṃ te || 37 || nāsāvupāsanamupāsyakathaiva dūre tasmā upāsakatayā pariśeṣasiddhaḥ | antarvyavasthitagirā paramātmanaste śabdādṛte'pi vihitaṃ tadupāsakatvam || 38 || yasya sthito'pi hṛdaye para(ma)stvamātmā yattanna tasya paramātmatayābhidhānam | svena svayaṃ manasi vahniśikhāntarāle tiṣṭhantūpāsya iti hāsyapadaṃ na kasya || 39 || pṛ0 11) nārāyaṇaprakaraṇe hṛdayaṃ yaduktaṃ tasyaiva tadbhavitumarhati nāparasya | dṛṣṭā yatiprakaraṇe yatibhirgṛhītaṃ pūrvānuvākavihitaṃ yadupāsanaṃ te || 40 || brahmocyate paramasau paramaṃ ca tattvaṃ jyotiḥ paraṃ ca parameśvara padmanābhaḥ | tvadbhāvanaikarasikastvadananyabhāvā mantrī yathā garuḍabhāvanayā garutmān || 41 || gītāsu yogajavibhūtivibhāvanāya nārāyaṇaḥ śivanaraṃ prati vācamūcai | yogaṃ niśāmaya maheśvaragocaraṃ me divyaṃ dadāmi tava cakṣuriti prasannaḥ || 42 || tvāmantareṇa na kathañcidupāsanīya- manyaṃ bravīti saśivastutirandhakāre | yadbrahmaśabdasamabhivyavahārayogāt saṃhārakāriṇi hare śivaśabdamāhuḥ || 43 || pṛ0 12) viśvādhikastvamasi viśvamayaṃ murāri- ryajñeśvarastvamasi yajñamamuṃ gṛṇanti | ādyā jagatprakṛtireṣa bhavānimittaṃ mātaḥ kathaṃ nu yuvayorbhagavannabhedaḥ || 44 | viśvātmanastutiṣu viśvapatitvavādaḥ saṃgacchate stuti tayaiva rathā"ngapāṇeḥ | viśvasya patyuratha viśvatayābhimānaṃ nālaṃ guṇāya guṇagṛhyanikarṣahetuḥ || 45 || viśvaṃ maheśvara bhavānadhitiṣṭhatīti viśvātmatāmupacaranti yadāgamāste | tatpaṇḍitā viditavedarahasyaśīlā jānanti mūḍhamatayastu tadeva satyam || 46 || tubhyaṃ namo vidadhadīśvara taṃ tamartha- mātiṣṭhate sakalakarmasu sarvadarśī | sarvānuvākamamimuktasamarthanāya kātyāyano munirudāharati sma gṛhye || 47 || pṛ0 13) sthānaṃ yadantaramupāstirupāsako vā yā sā tathā paratayā vividhānibhūtiḥ | yadvā punarviṣamanetramupāsitavyaṃ nārāyaṇopaniṣadāha tadatra sarvam || 48 || yajñātmanā svayamasāvṛṣiṇopadiṣṭā nārāyaṇena bhavatā pratipādayitrī | sūktaṃ yathā puruṣadaivatamantakāre nārāyaṇārṣamiti tadvyapadiṣṭamāhuḥ || 49 || eṣā mahopaniṣadāha hiraṇyagarbhaṃ jātaṃ tvadeva bhagavan prathama surāṇām | nārāyaṇābhijanamena mandāḥ śaṃsanti tatra bhavataśca tataḥ prasūtim || 50 || madhye lalāṭamaravindabhuvakṣaṇena dṛṣṭo bhavāniti ka eṣa nikarṣavādaḥ | yogādhirūḍhamanasaśśiva mādṛśo'pi sthāneṣu pañcasu na kasya tavopalambhaḥ || 51 || pṛ0 14) brahmāṇi pañcatanavastava mantrarūpān jīvātavaḥ paśupateḥ śivasaṃhitānām | rudreṣu puṇyamiva pañcakamakṣarāṇā- masyāṃ mahopaniṣadīti mahattvavādaḥ || 52 || vidyeśvarastvamasi bhūtapatistvamekaḥ sraṣṭā bhavānadhipatiḥ sṛjati prapañcam | yadbrāhmaṇān prati tava śrutamādhipatyaṃ tadbrāhmaṇo mama sadā śivajanmalābhaḥ || 53 || vidyeśvara kva punaruktatayā na vācyaṃ vedādhipatyamayameva maheśa vedāt | vidyā bhavanti śataśaḥ pravibhajyamānā srotāṃsi nīrasarideva pṛthakkṛtāni || 54 || ādityamṛgyajuṣasāmanidhānakośe bimbe niviṣṭamadhitiṣṭhati pauruṣo yaḥ | eṣā tameṣa iti sābhinayā bhavantaṃ bhūtādhipatyavacanena śaśāṃsanāmnā || 55 || pṛ0 15) ukto hiraṇyapatireṣu hiraṇyabāhu- ruktāmbikāpatirumāpatireṣa uktaḥ | āhurbhavantamadhidaivatamuṣṇaraśme- rātastvadarcanavidhau bhagavannabhijñāḥ || 56 || yo maṇḍalaṃ tapati yaśca tadantarātmā yā cānayorbhavati bhūtapatervibhūtiḥ | jānāna etadapi yatphalamaśnute ca sarvaṃ yathāvadiha tatkathituṃ krameṇa || 57 || mānāma bhūdakhilamanyadimaṃ pradeśa- madhyāpitāstaditi mantravido vadanti | vācyaṃ kramasya savitā saviturvareṇyaṃ kiṃ vā bhavāniti hi tarkapadena teṣām || 58 || bhāsvantameṣa viṣayīkurute na mantraḥ śaknoti vaktumadhidaivatamīśvaraṃ tvām | yasmādayaṃ tvayi nirohati bhargaśabdaḥ prajñāpya codakatayā yadadhīyase tvam || 59 || pṛ0 16) sānto'yamantakaripo yadi bhargaśabdo yattatpadadvayamananvayili"ngabhedāt | anveṣayedabhayadanyadabhinnali"nga- maśrūyamāṇamasamañjasa eva pakṣaḥ || 60 || śabdasmṛterasuni vā ghañi vā padānte yuktaṃ vadatyubhayathā svaramādyudāttam | vinyastakārakamavaimi padaṃ ghañantaṃ maitrāyaṇaśrutiparāhatasāntabhāvam || 61 || maitrāyaṇaśrutirasau taditi prakṛtya bhargaṃ bhavantamabhidhāya vicintanīyam | rudrasya bhargapadagocaratāṃ bruvāṇā sāntaṃ pratikṣipati bhargapadaṃ purāreḥ || 62 || sāntaṃ padaṃ tadapi naiva dadāti vaktuṃ yadbrāhmaṇaṃ talavakāriṇamāmananti | praśnottarakramanirūpitapūrvapādaṃ pādastadīyamatha bhargamayaṃ bravīti || 63 || pṛ0 17) bhargaḥ pracodayati yo dhiyamasmadīyān taṃ dhīmahīti ghaṭanā vinimāpya li"ngam | vācyasya bhagavata svapadābhidhānaṃ bhargasyamityapi ca sāmbavaco nirodhaḥ || 64 || tvāmeva mantropaniṣadbravīti tadityṛco'syāḥ pratipādyamartham | tadakṣaraṃ tatsaviturvareṇyaṃ prajñā ca tasmāt prasṛteti śabdaiḥ || 65 || bhargo'pi san savitṛśabdasamanvayena sāvitratāmapi vigāhata eṣa mantraḥ | tattatpadadvayavaśena maheśamantraṃ taddevatānapi hi mantravidaḥ paṭhanti || 66 || apyarkadaivatimṛcamāmanāma śabdena viśva iti śa"nkaravaiśvadevīm | pitryaṃ ca matta iti puṣyapadopaniṣṇā- metādṛśāni kati nāma ni * * tāni || 67 || pṛ0 18) eṣā gatiḥ śrutigirāmiti nirṇayena tattadgṛhārcanavidhau munayaḥ smaranti | mantreṇa śa"nkara śanaiḥ samupakrameṇa budhyasva śabda na hi tena budhasya pūjām || 68 || āmnāyamṛgyajuṣasāmanidhiṃ vicintya sāraṃ samuddhṛtavatā parameṣṭhināpi | mantra * * * dayamadṛṣṭayāntareṇa dṛṣṭaścarācaraguro manunā yathoktam || 69 || gṛhṇātu kāmamanassakalaṃ haviste rājño balaṃ haratu bhāgadughaḥ prajābhyaḥ | pārthena śa"nkara niveditumambujākṣe- naiśaṃ hi visphuṭamadṛśyata pādayoste || 70 || * * tvadarthamanuśuśruma sūyamāna- mālambhanaṃ paśupate niyataṃ paśūnām | gavyaṃ ca tena gavi sadeva tadadhvareṣu caṇḍeśvareṇa saha nākasatāṃ vivādaḥ || 71 || pṛ0 19) utpattitaḥ śivagṛhītasamanvayāste somaḥ paśurgavi ca santi havīṃṣi yāni | devāḥ * * pa viṣi bhāgamanujñayā te gṛhṇanti tadvaditareṣu vikalpanīyam || 72 || karmaikameva na paraṃ paśubandhanaṃ te kartavyamāharupalabhya tavābhyanujñām | sarveṣu karmasu bhavatprasavena puṃsā- mārambhaṇaṃ prapadamantravido gṛhṇanti || 73 || saṃkalpitaḥ prabhṛti * ṣṭatanuṃ vibhajya devān prajāpatimukhān pratidarśayantaḥ | somāhutiṃ hutavahārciṣi hūyamāna- madhvaryavastava gṛṇanti giriśabhāgam || 74 || sarvaṃ dhanaṃ dhanapaterupabhuktaśiṣṭaṃ yaddevatātithisamāśritabhṛtyavargaiḥ | yajñeśayajñapariśiṣṭamapi tvadīyaṃ maṇḍi? grahiṣyati kare bhavatā yathoktam || 75 || pṛ0 20) gavyena somahaviṣā carubhiśca pakvai- ryān saptasaptamunayo vibhajanti yajñān | sarveṣu teṣvadhibhavānaviśeṣatastvāṃ rājānamadhvaravidhau vayamāmanāmaḥ || 76 || agniṃ prakāśayatu śa"nkararudravantaṃ mantrastvamagna iti vā tadanantaro vā | rājanvatikṣitiritīva viśeṣaṇasya nālaṃ pradīpamapanetumimau prakarṣam || 77 || yā rohiṇī bhavati devatayā tvadīyāṃ tasyāṃ tvadekaviṣayau viṣamākṣadṛṣṭau | mantrāvimau tadiha yajñapatistvamīśa spaṣṭaṃ tvadekaviṣayaṃ pratiyanti dhīrāḥ || 78 || pitrā kumāramiva bhṛtyamiveśvareṇa śiṣyaṃ girīśaguruṇeva guṇādhikena | agniṃ tvayā kṛtaviśeṣaṇamūcivāṃsau mantrāvimau gamayataḥ paramaṃ prakarṣam || 79 || pṛ0 21) ṛksaṃhitā vadati meyapatiṃ bhavantaṃ rājānamadhvaravidherayamāha mantraḥ | tvatsūktamantragaṇimaṇḍanamauliratnaḥ rūpeṇa vatvadabhidhānagṛhītaśaktiḥ || 80 || tvatkaṃ purā maraṇatasnuyirtu * kalpā- dākāraṇaṃ paramakāruṇikaṃ bruvāṇāḥ | mantro'yamāva iti yāvadupakramāyā mūlaṃ maheśaviditaṃ śivadharmasūkteḥ || 81 || bhīmo'si śa"nkaramṛgo na nidarśanaṃ te tejobhiraccalitasūryasahasrakalpaiḥ | akrodhanasmi(ta)mukho'pi nijānubhāvā- dāpātatastanubhṛtāṃ nṛpatirbhayāya || 82 || abhyudyataṃ giriśavajramadhīmahe tvā- ntvajībibhyataḥ pavanabhānukuśānuśakrāḥ | mṛtyuśca tattadadhikārabhṛtastathānye brahmatvalakṣaṇamayaṃ bhayahetubhāvāḥ || 83 || pṛ0 22) ghorā śivā ca bhagavan tu bhayistanuste ghorābhiṣajyati bhavān tadupāsyamān | anyā bhiṣakjanakṛtāṃ mṛjamikṣamāṇā dṛṣṭyā dadāti śivātmano'pi || 84 || ghorānnamo vidadhataḥ śamayanti rudrai- rārtā hi ghoramupayānti cikitsitā * m | pṛṇanti śa"nkaraśivaṃ ca makānuvākai- homasya yattava bhavantyubhaye'pi mantrāḥ || 85 || viṣṇuprajāpatipurandarapūrvakeṣu vājāditulyamitareṣvapi daivateṣu | āśaṃsiteṣu camakāḥ pariśiṣyamāṇaṃ dātāramīśvarabhavantamaśabdamāhuḥ || 86 || yuktaṃ na mā nayitumīśvarasannidhau te devāntarāṇi mahatāmiva martyamātram | antarddhimadhvaravidhau tadapekṣamāṇā- stvatkarmasīmni pariṣecanamācaranti || 87 || pṛ0 23) ātmāntarāṇi paśavaḥ paratantrabhāvāt svātantryataḥ paśupateḥ patirīśvaratvam | ātmānamanāpaniṣadāḥ pravadantyanīśa- mīśaṃ bhavantamubhayorubhayaṃ svabhāvaḥ || 88 || saṃprāpta eva sati śa"nkarapāśupatye kasmai vareṇyavaraṇaṃ kṛpaṇocitaṃ te | vidhyarthamadhyayanacodanayā gṛhītā jāpanti yatkimapi pa"nktivadarthavādāḥ || 89 || nānāvadānavacanādapi vāraṇīya- stvatpāśupatyavaraṇaṃ pratilambhavādaḥ | labdhuṃ varītumathavā kathameka eva pārān bahūnapi maheśvara śakyate'rthān || 90 || a"nge sthire'pi ritirūpamanīśvaraṃ te bhūrīṇi tāni ca bhuja"ngamamālahārin | mantreṇa cāntariti yuṣmadupāsakānā- māśvedakāyadaśanaṃ tadamoghamāhuḥ || 91 || pṛ0 24) bhāvopapannamanasāṃ tvadupāsakānāṃ puṃsāmamoghamaśanaṃ bhagavan bruvāṇaḥ | mantro'yamantariti naḥ pratibhāti mūlaṃ prāgbhuktamarcanavidheranuvāsaraṃ te || 92 || nātha tvayā pitṛmato maritastuvānā- stvāmāmananti bharataṃ naṭanābhiyogāt | vaiśeṣike khalu sati vyapadeśahetau sādhāraṇena bharaṇena na kaścidarthaḥ || 93 || hiṃsāpratītirabhimānapadaikadeśa riti padena tadvapanti | kāmāntakatripuradakṣamakhādibha"nga- vikhyātavikramatayā kathito'si vīraḥ || 94 || hiṃsābhidhātṛpadasannidhinājya- rudreti nāma pa * śa"nkyaparāpavantaḥ | mantre yathāgna iti ma"ngalavāci dṛṣṭa- deveśarudriyapadaṃ punarāvapanti || 95 || pṛ0 25) śākhāsu śa"nkara sahasratayīṣu sāmnā- māmnāyate tava na kevalamānubhāvaḥ | sarvātmanāmadhipateraviśeṣataste devavratādiṣu gaṇaḥ kathito'nubhāvāḥ || 96 || skandaṃ vināyakamubhāvapi te kumārau sarvairgaṇaiḥ pitarameva nidarśayantau | sāmopakāyamukhagāyamṛcāṃ gaṇeṣu saṃprīṇayanti śivasāmavidhau yathoktam || 97 || brahmādikraṃ sakalamanyadapohya puṃsāṃ dhyātavyamekamabhidhāya śivaṃ karaṃ tvām | vaktavyamanyadanapekṣya vimokṣahetu- māyā(tha)rvaṇaṃ parisamāptimuvāca vedaḥ || 98 || yāmāmananti tava śa"nkaradharmadārā- nadhvaryavaḥ sahajasiddhatayā svasāram | atharvaṇāyamupasṛṣṭatayā bhavantaṃ dhyātavyamāhurapahāya pitāmahādīn || 99 || pṛ0 26) ekaśruto'si parameśvara sadīnidhāma- mantrā yathā vyapadiśanti punaḥ punastvām | tasyāḥ prabhāvamativācyamanasaṃ śivāyāḥ kastyena vaktumanalaṃ kamalāsano'pi || 100 || ekaṃ mukhaṃ tritayamīśvaralocanānāṃ catvāri doṣi viśadaṃ vapuradbhūtaṃ te | nityaṃ tadeva jagatāmupakāraheto nānā bhavanti tanavastava divyarūpāḥ || 101 || kairātamīśvarapinākadharaṃ vapuste kṛtyaṃ vasāmumayā saha dharmadāraiḥ | ārādhayanti khalu parvaṇi sākamethe puṇyaistriyambakahavirbhirananyabhāvāḥ || 102 || devāṃ samantaviniveśitamindhuṣīka- mantarjayantamajarāmaravigrahaṃ tvām | tadvāravandayitayā saha devasenaṃ kṣetrasya nāthamapi nātha yajanti dhanyām || 103 || pṛ0 27) patnyā samaṃ * * gaṇaiḥ saha vā sutābhyāṃ sārdhaṃ tathā pariṣadā viṣamekṣaṇaṃ tvām | adhyaṣṭamītithiniśāmukhamarcayantaḥ pāpaṃ taranti vijayanti maheśamṛtyum || 104 || mantrā bhavanti viralā vibudhāntarāṇāṃ sadbhāva eva śivadarśitaśaktayaste | tvannāmarūpaguṇavarṇanalabdhavarṇā mantrā na śakyamavagantumiyattayā te || 105 || rudrānuvākapatakāni parasahasraṃ nāmāni divyamapi rūpamanekaśaste | śakyaṃ guṇāguṇayituṃ na guṇā yadi syāt bhaumeṣu pāṃsuṣu vinā tava devamāyām || 106 || vedastvatha bhavi kṛpāṃ tava vā praṇītiḥ sarvaḥ pramāṇamavihāya gṛṇāti lokaḥ | tattatpravaktṛguṇadarśitatāratamya- manyatpramāṇamavirodhini vedavākye || 107 || pṛ0 28) vedāḥ pramāṇamiti saṃgiramāṇa eva divyaṃ tavāgamamavaiti janaḥ pramāṇam | tvaddhyānavākyaviṣayaupayikaiḥ padārthai- rāmūrdhamākalitavigrahamā ca mūlāt || 108 || dhyānaṃ yathā bhavati tadviṣayo yathākaṃ yā durguṇaśca bhagavānadhikārivargaḥ | sarvāṇi tāni bhavadāgamasaṃhitābhiḥ kalpairivādhvaravidherupapāditāni || 109 || adhvānamadhvapatimadhvani tāratamyaṃ śreṣṭhādhvapāragamanaṃ capalaṃ bravīti | mantro'dhvanāmiti maheśvaragṛhyakāraḥ pitrā kumāramupanīya yadāha vākyam || 110 || kalpāḥ pramāṇamṛṣibhiryadi naḥ praṇītāḥ kinna pramāṇamṛṣiṇāṃ mahatāṃ maharṣe | śakyaṃ na vaktuma * * grahadūṣitāni tantrāntarāṇi bhavatā śiva kartṛmanti || 111 || pṛ0 29) ācakṣate yajuṣamārṣavidastapobhi- rekaikamantradṛśamīśvaravedarāśeḥ | draṣṭāramasya nikhilena nijānubhāvā- danyānṛṣīnatimaharṣimato vidustvām || 112 || uktaṃ pradhānapuruṣeśvarameva sāṃkhyai- rākhyāya pāśapaśupatyabhidhānabhedāt | jetha tvadāgamavidaḥ śivasaṃgiraṃ tā- metāvakamiti na stadupekṣaṇīyam || 113 || pratyakṣavedavihitaṃ prathitaṃ purāṇaṃ bodhāyanena muninā bahuśaḥ sarvārthadarśanapa * rapi gṛhyakārai- ryajñopavītamiva vismṛtamarcanaṃ te || 114 || vedopabṛṃhakapurāṇavacaḥ prapañcai- rāghoṣyate viṣamanetrasamarcanaṃ te | tantrairalaṃ tadupabṛṃhitavedamūlai- rvākyāhatannahamukhānilavapyapekṣam || 115 || pṛ0 30) (vedārtha) sanirṇayavidhau hi purāṇama"ngaṃ nirṇītavedaviṣayā smṛtayo bhavanti | ātaśruteriva purāṇagirissakāśe nālaṃ prakāśayitumātmabalāvalepam || 116 || mūlaśruteranupalambhaparāhatāyā dūtīva yā na bhavati svarasātpramāṇam | pratya * * * * * taṃ yajanaṃ tvadīyaṃ tasyāḥ smṛterapi kimicchati dṛṣṭipātam || 117 || paurvāhṇikānupadiśanniyamān yadeta- dabhyarcanaṃ manuravocata devatāyāḥ | tatkiṃ punastava mahatyasi devatā tvāṃ mṛgye'pi kācaśakalena maṇerivo * || 118 || patnyā samaṃ saha vṛṣeṇa vṛṣendraketo yuṣmadbalīnupadiśaṃ daśāvakāśe | abhyarcanaṃ bhavanakalpanapūrvakaṃ te bodhāyanaḥ kathitayā navayuktya gṛhye || 119 || pṛ0 31) dvedhā tavārcanavidhistaruṇendumaule kāmāya kaścidaparai * * * kṣayāya | apyannahotramubhayaṃ vayamāmanāma svargāya yadbhavati yadduritaṃ kṣiṇoti || 120 || yadbrāhmaṇastvamasi nākasadāṃ nikāye tubhyaṃ niveditamabhojyamiti smaranti | ucchiṣṭamīśvaraviśiṣṭamahādvijānāṃ bhūmau nikheyamathavāmbhasi majjanīyam || 121 || tvaṃ brāhmaṇastvadupadhāvanameva kāryaṃ tadbrāhmaṇaistuditareṇa bhavantyupāsyāḥ | na brāhmaṇānavaravarṇiniṣevaṇena saṃbhāvayema yadi naḥ prapadaṃ pramāṇam || 122 || utkarṣataḥ pariharantyapakarṣato vā kā vāsanā bhavati kasya kṛtena vidmaḥ | yaddīkṣitasya patitasya ca tulyarūpaṃ pratyādiśanti munayaḥ kamanīyamannam || 123 || pṛ0 32) caṇḍālacaṇḍilacitānalaśauṇḍikānāṃ gobrāhmaṇajvalanadīkṣitayoṣitāṃ ca | sparśaḥ kathā bhavati vāsanayā niṣiddha- spṛṣṭeṣu vā śivakathā vihitā viśuddhiḥ || 124 || varjyānnamāhurapi dīkṣitaṃ śrīkalpamabhojyānnameva kṛtarājaparīkṣayāntam | śa"nkhāsthi pāvanamasti nṛṇāmitthaṃ sthite vacanantraparāyaṇaṃ naḥ || 125 || abrāhmaṇaiḥ kṣudapaghātakamastu bhojyaṃ yaddevatāntaraniveditamuktamannam | tadbrāhmaṇairapi kimīśvaravaiśvadeve hāryo balirbalimatāmaśitena tena || 126 || teyāntarairaśitamuktamana"ngarāsi- nnaśnanti cedanaśitena baliṃ harantaḥ | āsyaikadeśavihito baliranyathāsaṃ nālaṃ phalāya viparītaphalaṃ ca teṣām || 127 || pṛ0 33) brahmāṇamīśvara purā hatavānasīti bhikṣāṭanaṃ vimṛśataḥ pratihānamātram | yatpañcame śirasi puṣpasamaṃ nikṛtte jīve tamenamamitāyuṣamāhurāptaḥ || 128 || ānābhijānavasitaṃ vasannaśāṇaṃ pāṇau kapālaśakalaṃ na vilokitaṃ te | nālambate śivaśivastavaketvayaṣṭau bhaikṣaṃ na saptahavanaṃ sakalaṃ tadāstām || 129 || yatkālabhairavakṛtaṃ pata * * menaḥ kiṃ tena te bhavati bhaikṣamathāpi vṛttiḥ | tanmadhyapātini vidhe vibudhāntarasya nirvedamācarati kiṃ nu bhavānajasram || 130 || yatpāśupatyamavṛṇodamarāntarebhyo bhikṣāṃ bhavānakṛta yatparameśvaro'pi | codyaṃ tadetadubhayaṃ parihartukāmo manye bṛhaspatirapi pratipattiśūnyaḥ || 131 || pṛ0 34) brahmāsi viṣṇurasi sarvamasīti yastvā- māstāmupāsanavidhiṃ kathayanti mūḍhāḥ | taddevatāntaranikarṣanigūhanāya mohāya vā bhavantu jalpitamalpabuddheḥ || 132 || advaitamāgamaśirobhirupāsanāyā- muktaṃ taveti paramārthatayā na vācyam | bhedasphuṭo garuḍamāntrikayoralīkaṃ tādātmyabhāvanamathāpi viṣaṃ pramārṣṭiḥ || 133 || yadbrahmapañcamaśiro * * * padānaṃ yadbrāhmaṇāśca hariṇā ca vimārgaṇaṃ te | yadvā tayorjanayitāramadhīmahe tvā tatsarvamīśvaravimūḍhadhiyāmasahyam || 134 || some latātmani maheśvaragauṇavṛttyā viṣṇoravādijanatvamṛcākayācit | tvayyeva tadbhavitumarhati mukhyavṛttyā nendreṇa pa"nkajabhave nitarāṃmurārau || 135 || pṛ0 35) anyonya yadi bhavedahamīśvaraḥ syāṃ tvaṃ vāhamīśvara kimatra niyāmakaṃ na | ko vā viparyasitumarhati vastuśaktiṃ tattatsvabhāvaniyatāṃ bhavatājñayāpi || 136 || ekaṃ tavāpyasukaraṃ tadudāharāmo jātena bhāvyama * * ntaravattvayāpi | aprārthito'pi hi maheśa maharṣidārai- rantarhitastvasi garbhitagarbhavāsaḥ || 137 || icchāvatīrṇamuraśāsanagarbhavāsaḥ syāccedudāharaṇameṣa vimarśanīyaḥ | garbhe vasāmi pariveṣṭya jarāyuṇāhaṃ māsān bahūniti maheśvara kasya kāmaḥ || 138 || icchāpi nūnamanuyāti purākṛtāni karmāṇi śa"nkara śubhāśubhalakṣaṇāni | icchāvatāravacanāni tu bhāratādau nārāyaṇasya guṇavādamudāharanti || 139 || pṛ0 36) vidhātāraṃ kaścidbhajati bhajate kañcana hariṃ surānasyānanye jagati saphalāḥ sarvavidhayaḥ | tathāpi tvadbhakteḥ śiva śiva yadā carmavaditi śruto mantro devāntarabhajanadainyaṃ na sahate || 140 || na bhinnā bhinnā nauralamudanidherudgamayituṃ śilā naivonnetuṃ prabhavati śilāmantakaripo | janitvā mṛtvā vā jagati parivartī suragaṇaḥ kathaṃ me saṃsārabhramaṇabhayabhājastu śaraṇam || 141 || śaśe śṛ"ngaṃ puṣpaṃ nabhasi mṛgatṛṣṇāsu salilaṃ prasūtirvandhyāyāmanavadhimadāyustanubhṛtām | vimuktirvā devāntarabhajanalabhyā paśupate * * * kyaṃ saṃbhāvayitumapi sarvaṃ vimarśatām || 142 || devatāntara punaḥ punarbhavaṃ paśyataḥ paśupate bhayaṃ mama | krīḍato'pi mama janmamāsmabhūddīyatāmayamapaścimo varaḥ || 143 || pṛ0 37) * * * parigṛhītadevatā varṇanaupayikasarvavā"nmayam | dhigdhigīśvara * rdhāśayaṃ janaṃ tāvakairahamasāni sa"ngataḥ || 144 || pāṃsukelirapi yasya śaive śaivapāśupatapādapāṃsubhiḥ | stotrakarmaṇi na tasya me guṇa- stadguṇo'yamupapadyate tvayi || 145 || stotrīyamarthamupapāditavānahaṃ te bhakteti bhaktajanavatsalabhūṣamāṇaḥ | āvirbabhūvitha śikhīḥ śucināmbareṇa yajñopavītamupavītadhṛtaṃ tripuṇḍraḥ || 146 || bhaktasivānadita pārśvacaropanītaṃ gṛhyaṃ maheśvarapayaḥ śrapitaṃ prasannaḥ | bhuñjāna eva tadahaṃ tvaditi prabuddhaḥ svapnaḥ samādhiriti yuktadhiyāmabhinnaḥ || 147 || pṛ0 38) stotrameta(da)vadhāya gṛhṇatā- marthamasya nikhilena jānajām | grāhyamanyadapi nāvaśiṣyate jñeyamanyadapi vā na kiñcana || 148 || pañcāśaduttaraśatā śrutisūktimālā bhogāca(va?)laṃ bhujagarājamanoharā te | vedeṣu saktimaparāgamavaidikeṣu tantreṣu bhaktimatulāṃ tvayi ca prasūte || 149 || mithyākalpitabhogamokṣadavacaḥ santānasatyāpana- vyagrāṇāmacirā prabhāvavibudhapremṇā maheśadviṣām | mūrdhniṣveva durātmanā viracitāṃ nīrghātapātāḥ parai- rvidvadbhiḥ parameśvaraśrutikathātātparyasaṃgrāhakaiḥ || 150 || iti caturvedārthatātparyasaṃgrahaḥ samāptaḥ || śrīmaddevaśikhāmaṇigurubhyo namaḥ | śrīmatṣaṇmukhagurave namaḥ | śubhamastu || ########### END OF FILE #######