#################################################### MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0 Catalog number: M00024 Uniform title: jñānakārikā Secondary title: kaulajñānanirṇaya and some minor texts of the school of matsyendrānātha Author : matsyendrānātha Alternate name : matsyendra Alternate name : macchagnapāda Editor : Bagchi, P. C. Description: The source of this e-text is Calcutta Sanskrit Series 3 - kaulajñānanirṇaya and some minor texts of the school of matsyendrānātha - where it is bundled along with kaulajñānanirṇaya kulānandatantra . The printed volume also contains introductory material and summaries in english. Notes: Data-entered by the staff of Muktabodha under the supervision of Mark S. G. Dyczkowski. Revision 0: August 1, 2006 Publisher : Metropolitan Printing and Pub. House Publication year : 1934 Publication city : Calcutta Publication country : India #################################################### jñānakārikā prathamaḥ paṭalaḥ oṃ namaḥ śivāya | siddhebhyo puruṣebhyo namaḥ | śrīśaṅkarapādebhyo namaḥ | apratihatatattvebhyo namaḥ | athātaḥ saṃpravakṣyāmi jñānasarvaṃ (su)bhāṣitam | kārikā śrī(jñānā)khyātaṃ visarja jñānakārikā(m) || 1/1 || kārikānāma vijñānaṃ śrūyante ca.....vala | sāmprataṃ kathayiṣyāmi yogināṃ yuktakāraṇam || 1/2 || muktimārgī ca (sarva)to sarvendriyavivarjitāḥ | pañcapañcavinirmukto............varjitam || 1/3 || ete surāstaṃ jñānaṃ mukti........vān yathāsthitaḥ | sarvavyā(dhi)vinirmuktaṃ yacca indriyagocara(m) || 1/4 || dvādaśāntaṃ tathā..............śāntaṃ tathaiva ca | dvādaśāntaṃ kalāśataṃ varṇākṣaravivarjitam || 1/5 || sarvajñañca sadā śāntaṃ (sarvā)śravavivarjitam | brahmā viṣṇustathā rudra īśvaraḥ śiva eva ca || 1/6 || mūrtirūpaṃ sthitaṃ heturanuttaraṃ yathāsthitaḥ | rūpakāyaḥ sadātītaṃ mantratantrāvivarjitam || 1/7 || ātmāparavinirmuktaṃ pakṣātītaṃ śrayam | ............................................................ lakṣaṇā || 1/8 || sarvadvandvavinirmuktaṃ niścitantu nirākulam | sākulatvaṃ yadā cittaṃ viṣayāsaktacetasām || 1/9 || tadā bhramanti saṃsāraṃ māyāmalavimohitāḥ | etaddvandvasamākhyātaṃ saṃsārasya tu nirṇayam || 1/10 || sāmprataṃ kathayiṣyāmi muktistadastu durlabham | yena vijñānamātreṇa muktirbhavati yoginām || 1/11 || sarvasaṃsārarahita-muktiścaiva nirākulam | niścitaṃ niścalaṃ sāmyaṃ nirdvandvaṃ ca nirākulam || 1/12 || bhaven mokṣo narāṇāñca dvandvabhāvavivarjitam | niścittaṃ cittarahitaṃ kārikājñānamuttamam || 1/13 || etadbhedaṃ mayākhyātaṃ mokṣasyaiva tu nirṇayam | sarvāśrayavinirmuktaṃ cittāścai(va) nirāśrayam || 1/14 || cittāśrayaṃ bhaveddharmaṃ nirāśrayaṃ mokṣadaṃ smṛtam | devo devī tathānyañca dharmādharmavivarjitam || 1/15 || dharmādharmāśrayaṃ proktaṃ saṃsārasya tu bandhanam | āśrayaṃ bandhamityuktaṃ muktiścaiva nirāśrayam || 1/16 || nirāśrayaṃ bhavettattvamacintyamuktilakṣaṇam | viṣayāvasthaṃ yadā cittaṃ dvandvamuktivivarjita(m) || 1/17 || tadā bhramati saṃsāraṃ yattaṃ niścayatālayaḥ | mano'vasthāvinirmuktaṃ yāvattaṃ cañcalībhavet | kathantaṃ niścalaṃ devi jñātavyaṃ jñānakārike || 1/18 || iti jñānakārikāyāṃ mokṣādhikāraḥ prathamaḥ paṭalaḥ | dvitīyaḥ paṭalaḥ ataḥ paraṃ pravakṣyāmi jñānaṃ trailokyadurlabham | kārikātattvasadbhāvaṃ siddhanāthakulodbhavam || 2/1 || candrasūryavinirmuktaṃ dvāraṇākṣavivarjitam (1) | pṛthivyāpastaṃ tathā yogī vāyurākāśameva ca || 2/2 || pañcabhirāheto deho śrūyate tattvanāyake | sarveṣāṃ vyāpakaḥ śānta vyāptī tasya na vidyate || 2/3 || vyāpakatve sthitaḥ sākṣādyathā kṣīreṣu sarpiṣaḥ | kathitaṃ tattvabhirvastu jñānaratnaṃ sudurlabham || 2/4 || ātmāparavinirmuktaṃ cittaṃ caiva nirāśrayam | cittāśrayaṃ bhaveddvandvaṃ nirāśrayañcamauṣadam(?) || 2/5 || manasastu vidhaṃ proktaṃ rājasantāmasantathā | sāttvikantu tṛtīyañca tribhirdharmeṇa lakṣaṇam || 2/6 || tāmasaṃ cañcalaṃ kṣudraṃ rājasaṅgatirāgatiḥ | sāttvikaṃ tṛtīyaṃ jñeyaṃ dharmayuktaṃ sadā sthitam || 2/7 || caturthantu manaścaiva kathayāmi viśeṣataḥ | guṇatrayavinirmuktaṃ sadā nirvāṇalakṣaṇam || 2/8 || uttamottamacaturthantu yena saṃśuddhacetasā | sarvāgnivinayātītamindriyātītamavyayam || 2/9 || anābhyāsaṃ sadā tattvaṃ sarvacintāvivarjitam | cittābhāvavinirmuktaṃ nimittaṃ tattvalaukikam || 2/10 || abhāvaṃ bhāvanātītaṃ cittācittavivarjitam | cittādyacintitaṃ jñānamavācyajñānanirṇayam || 2/11 || yathaiva sadātyuktāḥ tāvaccittaṃ sucañcalam | cañcalaṃ bhāvamityuktamacalaṃ muktilakṣaṇam || 2/12 || cittāyuktaṃ yadā cittaṃ tadāsau cañcalaṃ smṛtam | cittātītaṃ yadā cittaṃ niścitamacalaṃ bhavet || 2/13 || sarvacintāvinirmuktamabhāve niścalaṃ bhavet | na yogādhyātacittastu na ca lakṣaṇasādhakam || 2/14 || na nirodho bhavet tatra na kāyaśūnyameva ca | na bahirantamantasthaṃ na cānta ādimadhyagaḥ || 2/15 || na tejo vāyurākāśaṃ pṛthivyā āpabhāvanā | na buddhirna cāhaṃkāro na mana indriyo na ca || 2/16 || na cittācittakastattvaṃ cintātītaṃ sthitaṃ sadā | na cintā yastu vijñeyā jñātavya kālaśāsanaḥ || 2/17 || yo so niścintasarvajñaḥ samādhiparameśvaraḥ | jñātavyaṃ mokṣasadbhāvaṃ guptabhedaprakāśitam || 2/18 || saṃsārārṇavanirmuktaṃ kalpanātītagocaram | nirvikalpaṃ sadā jñānaṃ kathitaṃ jñānakārikam || 2/19 || cetanācetanā caiva kalpanā bhāvanāstathā | dhāraṇādharavinyāsacandrasūryāgnimaṇḍale || 2/20 || vāyurākāśastathā sṛtyāḥ brahmā rudrādidevatāḥ | sarve te kalpanā proktaṃ nirvikalpastathānyathā || 2/21 || kalpanājñānayuktāstu bhramanti ghaṭayantravat | paripūrṇaṃ kathaṃ teṣāṃ siddhakramavivarjitam || 2/22 || patanti kṣipraṃ saṃsāre cittajñānena rañjitaḥ | na yānti ceha saṃsāre ye sthitā uttamaṃ padam || 2/23 || narake gamanantasya na svarge gamanantathā | pāśadvayavinirūpastu dharmādharmanibandhane || 2/24 || jñānakhaḍgena chitvā pāśadvayanibandhanam | andhapāśaṃ yadā cittaṃ kuto gacchanti yoginaḥ || 2/25 || dharmādharmadvayaḥ pāśo patantyutpatanti ca | tena pāśena baddhastu bhuñjate karmasañcayam || 2/26 || dharmeṇa bhuñjate svargamadharmaṃ narakādiṣu | dharmādharmau tu dvau yo'sau trailokyasya nibandhanam || 2/27 || dharmādharmaṃ yadā tyaktaṃ kṣipraṃ muñcanti mānavāḥ | dharmā caiva adharmā dvau dvividhaṃ parikīrtitam || 2/28 || sabā(hya)bhyantaracetaḥ dharmādharmapratiṣṭhitam | adhyātmajātasadbhāvaṃ yogināmevasaṃsthitaḥ || 2/29 || laukikāsthalakarmañcādhyātmakasyedaṃ sūkṣmam | ādhyātmike caiva dharmādharmasthitiḥ sadā || 2/30 || ūrddhvacāro bhaveddharmo'dvayasyo'dharmalakṣaṇam | dharmādharmakṣaye kṣīṇe mucyate sarvairdhanaiḥ (?) || 2/31 || dharmādharmadvayaṃ jñātvā punarjñānamavāpnuyāt | dharmādharmavicāro'yaṃ kathitaṃ jñānakārikaiḥ || 2/32 || iti jñānakārikāyāṃ dharmādharmavicāro nāma dvitīyaḥ paṭalaḥ || tṛtīyaḥ paṭalaḥ atha caryān (pra)vakṣyāmi yogināmupajāyate | sa cetājñāna na sarvaḥ caitanyaṃ jñānavarjitam || 3/1 || cetācetasamāyuktaṃ jñānatvaṃ samprakīrtitam | bhuktitattvaṃ yadā cetaṃ sa cettammuktilakṣaṇam || 3/2 || cetācetasamāyuktaṃ caitanyaṃ śāśvataṃ padam | yogināṃ yogacintitamāryasaṃjñānavarjitam || 3/3 || yo mārgavinirmuktaṃ yogināṃ muktilakṣaṇam | ekaliṅge śmaśāne vā nadīnāṃ saṅgameṣu ca || 3/4 || śūnyāgāre guhāvāse vṛkṣamūle tu catvare | mahodadhitaṭe caiva tripathe vāpi sādhakaḥ || 3/5 || nagnāste muktakeśāstu madirānandacetasaḥ | mālānirmālitā yogī ekākī bhramate sadā || 3/6 || liṅgantu kathayiṣyāmi yalliṅgaṃ kaulikaṃ smṛtam | layapūjāṣṭakaṃ yattaṃ liṅgantu sa carācaram || 3/7 || laya vai yāni sarveṣāṃ tena liṅgaṃ mudā kṛtam | etat kaulikaṃ yalliṅgaṃ na śailahemaraupyajam || 3/8 || kathitaṃ dehajaṃ liṅgaṃ ekantu na dvitīyakam | ekaliṅgaṃ samākhyātaṃ śmaśānaṃ kathayāmi te || 3/9 || śobhate ca yadā dehaḥ sarveṣāṃ ekadehinām | nisvāsasvāsasaṃyuktaṃ śmaśānaṃ parikīrtitam || 3/10 || adhorddhaṃ prāṇasañcāraḥ bahate caiva nityaśaḥ | ūrddhvacāre bhaved gaṅgā yasnā(?) cādho vyavasthitaḥ || 3/11 || dvābhyāṃ melāpakaṃ yatna sa na metat (?) prakīrtitā | aśarīraṃ yadā tattvaṃ svadehe sā sthitā yadi || 3/12 || śūnyaṃ niranñjanaṃ jñātvā mucyate nātra saṃśayaḥ | guhyaṃ tu kathayiṣyāmi guhye sacarācaram || 3/13 || guhyaṃ śarīramityuktaṃ vāsitaṃ jñānarāśinā | guhyāvāsaṃ sthito yogī caryā tasya na ucyate || 3/14 || vāsastu kathitaṃ divyaṃ vṛkṣamūlaṃ śṛṇu tathā | vṛkṣaḥ śarīramityuktaṃ pādādikaraśākhayoḥ || 3/15 || ūrddhvamūlaṃ bhavedvaktraṃ mūlave (?) vṛkṣadhārakam | vṛkṣamūlaṃ tato jñātvā bāhyavṛkṣasya varjitam || 3/16 || vṛkṣamūlaṃ samākhyātaṃ catvāraḥ śṛṇu sāmpratam | jayā ca vijayā caiva ajitā cāparājitā || 3/17 || catuḥśaktisamopetaṃ catvāraṃ mātrakodbhavam | catvāraṃ kathitaṃ divyaṃ mahodadhitaṭaḥ śṛṇu || 3/18 || bindustañca parāśaktiḥ taṭasthaḥ cārurūpiṇī | binducārusthitā nityaṃ taṭasthaṃ bindumaṇḍalam || 3/19 || taṭasthañca sthitā yogī taṭaṃ caiva prakīrtitam | candraṃ tyaktvā yadā yāti ādhāraṃ sūryamaṇḍalam || 3/20 || ṇumbering galata hai sūryaṃ tyaktvā yadā yāti vyomā'stu candramaṇḍale | gaganamāsthito (?) nityaṃ velā iva mahodadheḥ || 3/72 || etadvelā samākhyātam adhyātmaiva pratiṣṭhitam | nāsthiraṃ bhavati śvāsaṃ bahisthaṃ manarañjitam || 3/73 || athiraṃ sarvayogināṃ pravāhaṃ vahate sadā | pravāhaṃ gamanañcaiva gamanāgamanaṃ punaḥ || 3/74 || gamanāgamanasaṃyukto velā'smin yathā sthitam | gamāgama yathā velā nāsti rañjita kaścit (?) || 3/75 || gaganopamaṃ sthitaṃ jagat bhāvanniścalatāṃ vrajet (?) | mahodadhitaṭe sthitvā udadhi kathitaṃ tataḥ || 3/76 || niścalaṃ paripūrṇatvaṃ mahodadhi smṛtam....... | yogināṃ caryasadbhāvaṃ kathitaṃ tattvaṃ viśeṣataḥ || 3/77 || mahodadhi samākhyātaṃ tripañcakaṃ kathayāmyaham | sattvarajastamaścaiva ekatve tu yathā sthitam || 3/78 || tripathaṃ tu vinirmuktaṃ śāstrato jñānakārikā | tripathaṃ tu samākhyātaṃ nagnantu kathayāmi te || 3/79 || avidyā...........patyatkāla(?) (na)gnakaṃ ca sādhakeśvaram | nagnastu kathitān devān muktakeśantataḥ śṛṇu || 3/80 || keśastu pāśamityuktaṃ muktimārgaprabandhakam | dharmastu naikena pāśaścaiva viśeṣataḥ || 3/81 || ṣaḍbhirmukto yadā yogī muktakeśaḥ sa ucyate | muktakeśaḥ samākhyāta ānandaṃ śṛṇu sāmpratam || 3/81 || yogapāragato yogī mahāpāravivarjitaḥ | pānayogāmṛtaṃ divyaṃ yogināṃ samprakīrtitam || 3/83 || ebhiryukto mahāyogī madirāmatta ucyate | madirānandamākhyātaṃ nairmālyamālino (?) śṛṇu || 3/84 || varṇaṃ caivāsti mālāgraṃ saṃsthito śaktisūtrake | mālā caiva samākhyātā yogināṃ cānyakāraṇam || nairmālyamālino yogī yogacaryāṃ karoti saḥ || 3/85 || ekākīmatithiryastu bhramite pravadet sadā | asaṃhāyo bhramate dhīraḥ sa ekākīnamucyate || 3/86 || ekākī tu samākhyātā śāstraṃ milakārikā (?) | etaccaryā samākhyātā viśa ca jñānadhāraka (?) || 3/87 || iti jñānakārimahāmachindranāthapādāvatāritenoktaṃ caryādhikārastu tṛtīyaḥ paṭalaḥ || ########### END OF FILE #######