#################################################### MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0 Catalog number: M00236 Uniform title: karpūrādistotra Editor : Arthur Avalon Alternate name : Sir John Woodroffe Description: Notes: Data entered by the staff of Muktabodha under the supervision of Mark S. G. Dyczkowski. Revision 0: Sept. 18, 2011 Publisher : Calcutta Anusamdhana Samiti Publication year : Publication city : Calcutta Publication country : India #################################################### Karpūrādistotra ārthur āvalon (ṣir ñohn Woodroffe) Publisher Calcutta ānusamdhana ṣamiti śrīśrīgurave namaḥ | oṃ namaḥ paramadevatāyai || śrīśrīkarpūrādistotram | karpūraṃ madhyamāntyasvaraparirahitaṃ senduvāmākṣiyuktaṃ bījante mātaretattripuraharabadhu triḥkṛtaṃ ye ūpatti | teṣāṃ gadyāni padyāni ca mukhakuharādullasantyeva vācaḥ svacchandaṃ dhvāntadhārādhararucirucire sarvvasiddhiṃ gatānām || 1 || ṭīkā | oṃ viśuddhajñānadehāya trivedīdivyacakṣuṣe | śreyaḥ prāptinimittāya namaḥ somārddhadhāriṇe || śrīśrīcaṇḍī | praṇamāmi mahādevīṃ turīyāṃ brahmarupiṇīm | yasyāḥ smaraṇamātreṇa bhavādhvau na nibhajjati || gandharvvatantram | kālīṃ kālaharāṃ devīṃ krīṅkārabījarūpiṇīṃ | kāmarūpāṃ kalātītāṃ kālikāṃ dakṣiṇāṃ bhaje || kālīhṛdayam || karūramiti | karpūramityādipañcabhiḥ ślokaiḥ mahādevyāḥ sūkṣmarūpātmakavidyārājñīnāma dvāviṃśatyakṣaraṃ mantram uddhṛtaṃ tathā tasyāḥ sādhanaprakāraṃ māhātmāñca krameṇoktam | ṣaṣṭhaśloke tasyāḥ vividhamantroddhāraśca kathitaḥ | uktañca kālikāśrutau atha haināṃ brahmarandhre brahmasvarūpiṇīmāpnoti subhagāṃ kāmarephendirāsamaṣṭirupiṇīṃ | etatriguṇitamādau tadanu kūrccadvayaṃ kūrcabījaṃ tadvayoma ṣaṣṭhasvaravindu melanarūpaṃ | tadeva dviruccāryya tadanu bhuvanādvayaṃ bhuvanā tu vyomajvalanendirāśūnya melanarūpā | tadeva dviruccāryya dakṣiṇe kālike cetyabhimukhaṃgatā tadanu bījasaptakamuccāryya vṛhadbhānujāyāmuccaret | p. 2) ayaṃ sarvvamantrottamottamaḥ | tathāca niruttaratantre - atha vakṣye maheśāni dakṣiṇākālikāmanum | yena vijñānamātreṇa jīvanmuktaḥ prajāyate || brahmānalayutaṃ devi nādabindusamanvitam | vāmanetreṇa saṃyuktaṃ citsvarūpaṃ parātparam || ekākṣarī siddhavidyā mantrarājñī kuleśvari | triguṇā ca kūrccayugmaṃ lajjāyugmaṃ tataḥ param || dakṣiṇe kālike ceti saptabījāni yojayet | ante vahnivadhūṃ dadyāt vidayārājñī prakīrttitā | sarvvamantramayī vidyā sṛṣṭhisthityantakāriṇī || aparañca prathamaśloke śrīmatkālikāyāḥ ekākṣarī mantrarājñī krīṁbīja uddhṛtam dvitīyaśloke śromattārāyāḥ ekākṣaramantraṃ hūṁbījaṃ uddhṛtam | tṛtīyaśloke śrīmattripurasundaryyāḥ ekākṣaramantraṃ hrīṁ bījaṃ uddhṛtañca tathā kālītārāsundarīṇāṃ rahasyasādhanaprakaraṇañca varṇitaṃ tena etatsvarūpākhyastotraṃ kakāra kūṭastotravat triśaktiviṣaye pāṭhyam iti kramadīkṣitasādhakendrāṇām mataṃ | uktañca tārārahasyatantre - yathā kālī tathā tārā tathā nīlasarasvatī | sarvābīiṣṭaphalapradā tathā tripurasundarī || abhedamatamāsthāya yaḥ kaścit sādhayennaraḥ | triloke sa tu pūjyaḥ syāttārāsutaśca eva saḥ || bhedaṃ kṛtvā yadā mantrau sādhayedatra sādhanam | na tasya niṣkṛtirddevi niraye pacyate hi saḥ || uktañca tārādhyāne kavace ca huṅkārabījodbhavā hūṁ ghāṭāṃ me sadā pātu bījaikākṣararūpiṇī || tathā śrīsundaryyāḥ stotre ca - hrīṃṅkārameva tava nāma gṛṇanti ye vā mātastrikoṇanilaye tripure trinetre | hrīṃ hrīmiti pratidinaṃ japatāṃ tavākhyāṃ kinnāma durlabhamiha tripurābhidhāne || tathāca mahākālasaṃhitāyāṃ | śrīvidyā kālikā tārā triśaktiviṣaye paṭhet || vastutastu yadvadvibhinnajātīyabījebhya ekavidhā latā kadāpi na utpadyate tadvat krīṅkāra hūṅkāra hrīṅkārādibhyo vibhinna-bījamantrebhya ekarūpā mūrttiḥ na sambhavati ataḥ pūrvvoktaistribhirbījaiḥ brahmavidyā śrīmaddakṣiṇakālikaiva sarvvarūpiṇītisūcitā | p. 3) he mātaḥ dhvāntadhārādhara-ruci rucire nīlamedhakāntiriva manoje navīnajaladharo yathā amṛtabārivarṣaṇena ātapataptapṛthvīṃ śītalāṃ karoti taddattvamapi kṛpāmṛtavarṣaṇena tritāpatapta sādhākaya amṛtatvaṃ dadāmīti bhāvaḥ | tripuraharavadhu svargamakrttyapātālasthaiḥ tripuraiḥ saha tripurākhyāsuranāśakamaheśaśakte | karpūraṃ madhyamāntyasvaraparirahitaṃ karpūraśabdabhya madhyamo rephayuktaḥ pakāraḥ antyaṃ anusvāraḥ svarāḥ akārokārāntimarephasthākārā taiḥ sarvvato bhāvena varjjitaṃ tena kra iti sthitaṃ | sendu binduyuktārddhacandreṇa saha varttamānaṃ | vāmākṣiyuktaṃ īkāreṇa yuktaṃ tathāca krīṁ iti | te tava bījaṃ mantrātmakaśarīrasya kāraṇaṃ | triḥkṛtaṃ triguṇīkṛtaṃ ye janāḥ japanti mantrārthagatamānasāḥ santaḥ manasā uccārayanti | sarvvasiddhiṃ gatānāṃ śivasya aṇimādyaṣṭasiddhiṃ prāptānāṃ sādhakānāṃ mukhakuharāt āsyavivarāt | gadyāni padyāni ca vācaḥ gadyapadya mayāni vākyāni svacchandaṃ aprayatnasulabhaṃ ullasanti prasphuranti ityarthaḥ || apica śrūyate yat śrīmatkālikāyāḥ idaṃ krīṁ bījaṃ isalāmadharmābalambinaḥ sādhakāḥ mokṣalābhakāmanayā ārabīya bhāṣayā rūpāntaritaṃ karīm iti mantraṃ japanti tathā khaṣṭānadharmābalambinaḥ sādhakā api krāiṣṭa iti mantra mukti kāmanayā sadaiva japanti || 1 || athāsya svarūpavyākhyā || 1 || natvā śrīpādukāṃ bhaktyā rāmānandasya yoginaḥ | kṛtā svarūpavyākhyeyaṃ vimalānandadāyinī || he mātaḥ (māti parimitaṃ dadātīti mātā - mā + tṛc) sakāmaniṣkāmabhedena bhogamokṣadātri | dhvāntadhārādhararuci rucire [śivayorvyomarupatvādasitaṃ lakṣyate vapuḥ | yoga vāśiṣṭam | (śivā ca śivaśca śivau tayoḥ) mokṣe sākṣādapetānvudagagananibhāṃ bhāvayedbhaktigamyāṃ || tripurāsārasamuccayaḥ ||] śuddhasatvaguṇātmakaghanībhūtatejomayatvāt tathā cidakāśatvācca nīlavarṇacintanīye | tripuraharavadhu [puratraye krīḍati yaśca jīvastatastu jātaṃ sakalaṃ vicitraṃ | ādhāramānandamakhaṇḍavīdhaṃ yamnidvayaṃ yāti puratayañca || kaivalyopaniṣat ||] sthūla sūkṣma kāraṇa dehān haratīti videhamuktidāyakatripuraharastasya videhamuktidāturyā śaktiḥ sā tvameva videhakaivalyadātrīti bhāvaḥ | p. 4) madhyamāntyasvaraparirahitaṃ [akāraḥ sāttvikī jñeya ukāro rājasaḥ sṛutaḥ | makārastāmasaḥ proktastribhiḥ prakṛtirucyate || jñānasaṅkalinau || khareṇa sandhayet yogamasvaraṃ bhāvayet param || iti brahma bindūpaniṣat ||] sattvarajastamoguṇātmikāyā mūlaprakṛteḥ madhyama ukārātmakaḥ rajoguṇaḥ antyaṃ makārātmakaḥ tamoguṇaḥ tābhyāṃ rahitaṃ śuddhasattvaguṇātmakaṃ | senduvāmākṣiyuktaṃ [kakārojjvalarupatvāt kevalaṃ jñānacitkalā | jvalanārṇasamāyogāt sarvvatejomayī śubhā | dīrghakāreṇa deveśi sādhakābhīṣṭadāvinī | bindūnāṃ niṣkatatvācca kaibalyaphaladāyinī || tantrakalpadrumaḥ || toḍalatantre ca kakāraṃ devi īkāraṃ cārthadāyakaṃ | rakāraṃ kāmadaṃ kānte makāraṃ mokṣadāyakaṃ | ekatroccāraṇāddevi nirvvāṇamokṣadāyinī ||] nirvvāṇamokṣadāyinī śaktiḥ tathā sādhakābhīṣṭadāyikā śuddhasattvapradhānā māyāśaktiḥ tābhyāṃ yuktaṃ | karpūraṃ kalpayati jagat prapañcaṃ yat tat saguṇabrahma ityarthaḥ | te tava bījaṃ [tādātmārūpaṃ citsambit parabrahmaikanāmakaṃ | svaśakteśca samāyogādahaṃ bījātmatāṃ gatā || avyaktaṃkāraṇī dehaḥ sa coktaṃ pūrvvamevahi | yasmin jagadbījarūpaṃ sthitaṃ liṅgodṛbhavo yataḥ || devīgītā ||] jagatakāraṇabhāvaṃ saccidānandarūpiṇī tvaṃ nirguṇāpi jīvakarmakālaviśiṣṭayā māyayā yuktā satī tattajjīvatattatkarmaphalabhogasamaye prāpte jagat sarjjane bījātmatāṃ gatāsīti bhāvaḥ | etat krīṁ vācyaṃ tava śuddhasattvātmakaṃ saccidānandarūpaṃ | ye sādhakāḥ triḥkṛtaṃ triguṇīkṛtaṃ sāttvikarājasikatāmasikabhedena tathā sthūla sūkṣma kāraṇabhedena trividhaṃ triśaktirūpañca | japanti [sadā kālīrūpamātmānaṃ bibhāvayet || kālyupaniṣat ||] svātmābhedena cintayanti te anicchanto'pi dharmārthakāmamokṣarūpacaturvvargaṃ labhante iti bhāvaḥ | uktañca viśvasāratantre dakṣiṇakālikāyāḥ kramastotre - tvadīyabījatraya metadamba japanti siddhāstu vimuktihetoḥ | tadeva mātastava pādapadmagā bhavanti siddhāśca dinatraye'pi || 1 || p. 5) īśānaḥ senduvāmaśravaṇaparigato bījamanyamaheśi chandvante mandacetā yadi japati jano vāramekaṃ kadācit | jitvā vācāmadhīśaṃ dhanadamapi ciraṃ mohayannambujākṣī- vṛndaṃ candrārddhacūḍe prabhavati sa mahāghorabālāvataṃse || 2 || ṭīkā | he maheśi brahmaviṣṇurudrāṇāmapi īśaḥ maheśastasya śakte | he candrārddhacūḍe candrārddhāṅkitamastake | he mahāghorabālāvataṃse atibhayānakaśavabālakṛta karṇālaṅkāre | mandacetā janaḥ mūḍhabuddhirjjanaḥ | te nava senduvāmaśravaṇaparigataḥ candrabindusahitā yo dīrgha ūkārastena yuktaḥ | īśānaḥ hakāraḥ | etena hūṁ iti tava dvitīyamūrttestārāyāḥ ekākṣarabījamantrañca uddhṛtaṃ | dvandvaṃ etat yugmaṃ kṛtvā | yadi kadācit ekabāramapi japati tadā saḥ ciraṃ yāvajjīvaṃ bācāmadhīśaṃ vṛhaspatiṃ dhanadamapi kuberañca jitvā parābhūya ambujākṣīvṛndaṃ sundarīsamūhaṃ mohayan prabhavati mohayituṃ samartho bhavati sa sādhakaḥ atīva vidvān dhanavān rūpavāṃśca bhavatītyarthaḥ | tathāca tārārahasye tārakatvāt sadā tārā yā kālī saiva niścitā || kramastotre ca - tvadīyakūrccadvayajāpakatvāt surāsurebhyo'pi bhavecca pūjyaḥ | dhanitvaṃ pāṇḍitvaṃ labhanti sarvve kiṃvāparaṃ devi parāparākhye || 2 || svarūpavyākhyā || 2 || he maheśi sṛṣṭi sthiti vināśātmakamahaiśvaryyavati | candrārddhacūḍe [nityāyāḥ kālarūpāyā arupāyāḥ śivātmanaḥ | amṛtatvāllalāṭe'syāḥ śaśicihnaṃ nirupitam || mahānirvvāṇa] nirvvāṇamokṣadāyini | he mahāghorabālāvataṃse [kṣudhāṃ dehasyathāṃ tyaktvā bālaḥ krīḍati vastuni | tathaiva vihān ramate nirmano nirahaṃ sukhī || viveka cūḍāmaṇiḥ || tathā brahmopaniṣadi - yathākumāro niṣkāma ānandamupayāti ||] maheśvarasadṛśanirvvikārabālakavanniṣkāmasādhakābhyāṃ kṛte atipriye karṇabhūṣaṇe yayā tatsambodhane | bālakavannirvikāratatvaśca sādhakaḥ brahmarūpiṇyā atīva priya ipyarthaḥ | sendubāmaśravaṇa parigataḥ [ūkāro bhairavaḥ sūkṣmo dīrghaghoṇā sarasvatī | bilāsinī vighnakarttā lakṣaṇo rūpakarṣiṇī ||] induḥ amṛtatvaṃ vāgdātṛtvaṃ rūpakarṣiṇītvañca tairyuktaḥ | p. 6) īśānaḥ [aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo jyotirivābadhmakaḥ | īśānī bhūtabhavyamya sa evādyaḥ sa īśvaraḥ || kaṭhopaniṣat ||] īśvaraḥ | iti te anyadvījaṃ [śabdabījadvayenaiva śabdarāśiprabodhinī || yāmalam ||] hūṁbījātmakakāraṇabhāvaṃ | dvandvaṃ [śivaśaktisamāyogāt janito mantrarājakaḥ | tanmāyau paramānandananditāṃ mantrarupiṇīm || gandharvataṃ ||] śivaśaktyātmakaṃ svarūpaṃ | yadi kadācit ekabāramapi japati mānasajapena cintayati | tarhi sa sādhakaḥ jñāna vijñānavān dhanavāṃśca bhūtvā sarvvaṃ jagat mohayituṃ śaknotīti bhāvaḥ || 2 || īśo vaiśvānarasthaḥ śaśadharavilasat vāmanetreṇa yukto bījante dvandvamayat vigalitacikure kālike ye japanti | dveṣṭāraṃ ghranti te ca tribhuvanamapi te vaśyabhāvaṃ nayanti sṛkkadvandvāsradhārādvayadharavadane dakṣiṇe trākṣareti || 3 || ṭīkā | he vigalitacikure muktakeśi | he kālike brahmarūpiṇi | he sṛkkadvandvāsradhārādvayadharavadane oṣṭhaprāntadvayagalitarudhiradhārāśobhitānane | vaiśvānarasthaḥ rakārayuktaḥ | śaśadharavilasat candrabinduyuktaḥ | vāmanetreṇa yuktaḥ īkāreṇa yuktaḥ | īśaḥ hakāraḥ | anyat hrīṃ iti tripurasundarībījaṃ | dvandvaṃ uktabījaṃ dviguṇīkṛtaṃ | tathā dakṣiṇe iti nāmātmakatrākṣaramantrañca ye janāḥ japanti te dveṣṭāraṃ śatruṃ ghranti nāśayanti tribhuvanamapi svargamarttava pātālasthaṃ devanaranāgādikañca vaśyabhāvaṃ nayanti adhīnatvaṃ prāpayanti ityarthaḥ || 3 || svarūpavyākhyā || 3 || he vigalitacikure keśavinyāsādivilāsavikārāhite nirvvikāre ityarthaḥ | kālike ka [kaḥ krodhīśau mahākālī kāmādevaḥ prakāśakaḥ | srīpuraṃ ramaṇo vaṅgakusumā paramātmakaḥ ||] brahma ā [ākāro vijayānantaḥ |] ananta la [lagnandraḥ pūtanā pṛthvī mādhavaḥ śakravācakaḥ | viśvātmā mando balavān bherurbhirikalārasaḥ |] viśvātmā i [iḥ sūkṣmā śālmalī? vidyā candraḥ pūṣā suguhyakaḥ || tanābhidhānam |] sūkṣmā - p. 7) vā brahmā ā ananta iti kālikā etena mahādevyā ādyantarahitatvaṃ anantatvaṃ sūkṣmātvaṃ viśvātmakatvañca sūcitaṃ he anādyantabrahmarūpiṇi ityarthaḥ | uktañca adhūtarāmāyaṇe śrīrāmakṛtāsitāstotre - ādyantahīnaṃ jagadātmarūpaṃ vibhinnasaṃsthaṃ prakṛteḥ parastāt | kūṭasthamavyaktavapustavaiva namāmi rūpaṃ puruṣābhidhānaṃ || sṛkkadvandvāsradhārādvayadaharavadane sṛkvadvayagaladūktadhārāvisphuritānane atra raktadhārayā rajoguṇaḥ sucitaḥ tasmāt mahādevī rajorahitā śuddhasattvātmikā virajā [hiranmaye pare koṣe virajaṃ brahmaniṣkalaṃ | tacchubhraṃ jyotiṣāṃ jyotistadvadātmabido biduḥ || mastaka-upa ||] iti nirūpitā | tripurasundarīpakṣe tu rajoguṇena mahādevyāḥ raktavarṇā mūrttiḥ sucitā | vaiśvānarasthaḥ tejomayaḥ śaśadharabilasat amṛtadātṛśaktyā saha vāmanetreṇa yuktaḥ śuddhasatvaguṇātmikayā mayayā yuktaḥ | īśaḥ īśvarātmakasūkṣmabījātmabhāvaḥ iti te tava anyat aparaṃ | dvandvaṃ hṛlle [hakāraḥ sthūladehaḥ syādrakāraḥ sūkṣmadehakaḥ | īkāraḥ kāraṇātmāsau hrīṅkāro'ham tūrīyakaḥ || devigītā ||] khāvācyaśivaśaktyātmakaṃ bījātmarūpaṃ | tathā dakṣiṇe [dakṣiṇasyāṃ diśi sthāne saṃsthitaśca raveḥ sutaḥ | kālīnāmnā palāyeta bhautiyuktaḥ samantataḥ | ataḥ sā dakṣiṇā kālī triṣu lokeṣu gīyate || nirvvāṇatantram || tathā ca kāmākhyā tantre - yathā karmasamāptau ca dakṣiṇā phalasiddhidā | tathā muktirasau devī sarvveṣāṃ phaladāyinī || ato hi dakṣiṇākālī kathyate varavarṇini | puruṣo dakṣiṇaḥ proktaḥ vāmāśakti nirgadyate || vāmā sā dakṣiṇaṃ jitvā mahāmokṣapradāyinī | tataḥ sā dakṣiṇā nāmnā triṣu lokeṣu gīyate ||] iti sambodhananāmātmakatrākṣaraṃ mantravācyaṃ kaivalyadāyakasaccidānandarūpaṃ ye sādhakāḥ japanti dhyāyanti te dveṣṭāraṃ sādhanavighnakarakāmakrodhādikaṃ ghranti nāśayanti tribhuvanamapi trilokīñca vaśyabhāvaṃ nayanti vaśyatāṃ prāpayanti || śrīsundarīpakṣe tu he kālike raktakālike tṛtīyamahāvidyāśīmatripurasundari ityarthaḥ uktañca vṛhannīlatantre - iyaṃ nārāyaṇī kālī tārā syāt śūnyabāhinī | sundarī raktakālīyaṃ bhairavī nādinī tathā || tathāca tantrāntare - kālikā dvividhā proktā kṛṣṇāraktāprabhedataḥ | kṛṣṇā tu dakṣiṇā proktā raktā tu sundarī matā || dakṣiṇe dakṣiṇāmūrtibhairavārādhite ityarthaḥ | trayakṣare aiṃ klīṁ hrīṁ mantravācye ityarthaḥ || p. 8) tathāca kramastotre - tvadīyalajjādvayājapakatvādu bhavenmaheśāni caturthasiddhiḥ | dayāsamudrasya varaprasādāda bhavādhipatyaṃ labhate nareśaḥ || 3 || ūrdhve vāme kṛpāṇaṃ karakamalatale chinnamuṇḍaṃ tathādhaḥ savye cābhīrvvarañca trijagadaghahare dakṣiṇe kālike ca | japtvai tannāma ye vā tava manuvibhavaṃ bhāvayantyetadamba teṣāmaṣṭau karasthāḥ prakaṭitaradane sidvayastrāmbakasya || 4 || ṭīkā | he trijagadadhahare trijagatāṃ janānāṃ pāpanāśini | he prakaṭitaradane [danturrā paramāṃ nityāṃ raktamaṇḍitavigrahāṃ || yaugiṇī tantraṃ | tathāca tārākalpe - navāmgnodaśyāmāṃ prakaṭaradabhīmāṃ pṛthu kucāṃ ||] prakāśitadaśane | he amba mātaḥ | dakṣiṇe nirvvāṇadātri ye sādhakāḥ tava manuvibhavaṃ pūrvvoktaṃ kālobījatrayaṃ kūrccadvayaṃ [māyā lajjā ca hrīṅkāraḥ hūṁkāraḥ kūrcca ucyate |] māyādvayaṃ dakṣiṇe iti trayakṣararūpaṃ daśākṣaramantrasampattiṃ tathā kālike iti nāmātmaka trayakṣara mantrañaca japtvā vāme ūrdhe karakamalatale kṛpāṇaṃ khaṅgaṃ tathā adhaḥ nimne chinnamuṇḍaṃ cihnnamastakaṃ | savye dakṣiṇe ūrḍdhe | karakamalatale abhīḥ abhayamudrāṃ | varañca dakṣiṇe adhaḥ karakamalatale varamudrāñca | etat īdṛśaṃ ūrḍdhe vāme kṛpāṇaṃ ityādiprakārarūpaṃ bhāvayanti cintayanti | trayambakasya śivasya | aṣṭhau siddhayaḥ [aṇimā mahimācaiva laghimā prāptirevaca | prākāmyañca tayiśitva vaśitvacca tathāparaṃ || tathāktāmāvaśāyitvaṃ guṇanitāna naiśvarān | prāptotyaṣṭau naravyāghraḥ paranirvvāṇa sūcakān || mārkaṇḍeya puḥ ||] aṇimādayaḥ aṣṭaprakārāḥ siddhayaḥ teṣāṃ sādhakānāṃ karasthāḥ anāyāsalabdhāḥ bhavanti ityarthaḥ || 4 || svarūpavyākhyā | he trijagadaghahare trilokīnāṃ kāyikavācanikamānasikatrividhapāpanāśini | he prakaṭitaradane svaprakāśāsattvaguṇasūcakaśūbhradaśanapaṃktyā rajoguṇasūcakaraktavarṇāṃ lolarasanāṃ daśati sattvaguṇena rajastamaya nāśayati yā tasyāḥ sambodhane | p. 9) he amba mātaḥ | dakṣiṇe nirvvāṇadātri | te tava manuvibhavaṃ nijabījatrayātmakacihnanamūrttiṃ kūrcabījadvayātmakasattvātmakamūrttiṃ tathā māyābījadvayātmakarajaḥ pradhānasattvamūrttiñca | tathā kālike kālike iti nāmavācyaṃ ādyantarahitaṃ saccidānandamūrttiñca japtvā cintayitvā | strīmūrttidhāriṇī tvaṃ [strīrūpāṃ vā smareddevīṃ puṃrūpāṃ vā smaret priye | smaret vā niṣkalaṃ brahma saccidānandavigraham ||] svīyavāmīrddhahastena jñānakhaṅgena [tasmāt padmāsinā tūrṇamaśeṣaṃ karmabandhanam | kāmākāmakṛtaṃ chitvā śuddhamātmani tiṣṭhati || śivadharmottare | tathāca yoginītantre - pāpapuṇyaṃ paśuaṃ hatvā jñānakhaṅgena śāmbhavi ||] niṣkāmasādhakānāṃ mohapāśaṃ chitvā tadadhohastena vigatarajaṃ tattvajñānādhāraṃ mastakaṃ dadhāsi tathā dakṣiṇorṅghahastena sakāmasādhakebhyaḥ abhayaṃ tathā tadadhohastena cābhīṣṭavarañca dadhāsi iti | evabhūtāṃ tvāṃ ye sādhakāḥ dhyāyanti teṣāṃ aṇimādyaṣṭasiddhayaḥ anāyāsalabdhāḥ bhavanti iti bhāvaḥ || 4 || vargādyaṃ vahnisaṃsthaṃ bidhuratilalitaṃ tattrayaṃ kūrccayugmaṃ lajjādvandvañca paścāt smitamukhi tadadhaṣṭhadvayaṃ yojayitvā | mātarye ye japanti smaraharamahile bhāvayantaḥ svarūpaṃ te lakṣmīlāsyalīlākamaladaladṛśaḥ kāmarūpā bhavanti || 5 || ṭīkā | he smitamukhi īṣaddhāsyavadane | he smaraharamahile madanāntakamohini | he mātaḥ ye ye janāḥ vahnisaṃsthaṃ [ro raktaḥ krodhanau rephaḥ pāvakastaijasī mataḥ | tantrābhidhānam ||] rakāroparisthitaṃ | vidhurati [īstrimūrttirmahāmāyā * * ratiśca ṣauṇḍravarddhanaḥ | tantrābhidhānam |] lalitaṃ bidhuścandrabinduḥ rati dīrgha īkāraḥ tyābhyāṃ puktaṃ | vargādyaṃ pañcavargāṇāṃ ādibhūtaṃ ka varṇaṃ krīṁ iti bījaṃ tattrayaṃ tasya tritayaṃ | paścāt tadanantaraṃ kūrccayugmaṃ hūṃ bījadvayaṃ | lajjādvandvañca hrīṁ bījadvayañca tadadhaḥ tatapaścāt | ṭhadvayaṃ [dviṭhaḥ svāhānalapriyā | varṇābhidhānam ||] dviṭhaṃ svāhā śabdaṃ | yojayitvā saṃyojya | svarūpaṃ dhvāntadhārādhararuirucire ityādi tvadīya dvāviṃśatyakṣara mantraghaṭitaṃ rūpaṃ | p. 10) bhāmvayantaḥ [krīṁkārī mastakaṃ devi krīṁkāraśca lalāṭakam | * svāśabdena padadvandva hākāreṇa nakhastathā || ityādi śāktānandataraṅgiṇyāḥ navamapaṭale draṣṭavyam |] dhyāyantaḥ japanti krīṁ krīṁ krīṁ ityādi svāhāntaṃ dvāviṃśatyakṣarīṃ vidyārājñīṃ punaḥ punaḥ uccāpayanti te sādhakāḥ lakṣmīlārayalīlākamaladaladṛśaḥ lakṣmyāḥ yā nṛtyakrīḍā sā yatra kamale padme taddalamiva patramiva dṛśo cakṣūṣi yeṣāṃ tathāvidhāḥ | kāmarūpā kāmadevasadṛśakamanīyarūpā bhavanti || 5 || svarūpavyākhyā || 5 || he smitamukhi nityānandarūpiṇi | smaraharamahile smaraharaḥ kāmanāśakaḥ haraḥ tasya mahilā śaktiḥ svīyasādhakānāṃ kāsakrodhādi nāśiṇītibhāvaḥ | he mātaḥ ye ye [mahāmahābrahmavidyā vidyeyaṃ kālikā matā | yāmāsādya ca nirvvāṇamuktimeti narādhamaḥ || tathāca kālīkulasarvvasve - yaddhayāthaddhayā vāpi yaḥ kaścit mānavaḥ smaret | durgañca durgatiṃ jitvā sa yāti paramāṃ gatim ||] ye kecit sādhakāḥ narādhamā api yadi tava vahnisaṃsthaṃ tejomayaṃ | vidhuratilalitaṃ śaityasaundaryyayuktaṃ | vargādyaṃ sṛṣṭeḥ ādibhūtaṃ cinmayarūpaṃ | tattrayaṃ sattvarajastamobhedena trividharūpaṃ | paścāt tathā kūrccayugmaṃ śabdabrahmarūpaṃ | sajjādvandvañca māyāśavalabrahmarūpañca | tadadhaḥ ṭhadvayaṃ yojayitvā svāhā vahneḥ prakāśaśaktiḥ tayā saha te svaprakāśarūpaṃ svarūpaṃ [sarvvadā kālīrūpamātmānaṃ vibhāvayet || kālikopaniṣat || tathāca sahasranāmastotre - ātmānaṃ kālikātmānaṃ bhāvayan stauti yaḥ śivām | śivopamaṃ guruṃ dhyātvā sa eva śrīsadāśivaḥ || tathāca yoginītantre - kṣaṇaṃ brahmāhamanmīti yaḥ kuryyādātmacintanam | tasmai dadyāt phalaṃ devī tasyāntaṃ naiva gaṇyate || ātmadehaṃ sveṣṭarūpaṃ sadaiva paricintayet | brahmāṇḍacca tathā sarvvasveṣtarūpaṃ vicintayet ||] svasya ātmanaḥ rūpaṃ jīvātmanā saha abhedaṃ | bhāvayanto japanti anudhyāyanti | te sādhakāḥ lakṣmīlāsyalīlā [nirvvāṇatantre - asya grahaṇamāveṇa naro nārāyaṇo bhavet | bhairavatantroktaśyāmākavace ca - nārāyaṇo'pi yaddhrutvā nārī bhūtvā maheśvara | yogeśaṃ kṣobhamanayat | nirvvāṇadyatantre ca - dhyānena labhate sarvvaṃ dhyānena viśṇurūpakaḥ ||] lakṣmaṇāḥ śriyaḥ lāsyaṃ nṛtyaṃ līlā krīḍā ramaṇañca ityarthaḥ lakṣmaṇāḥ nṛtyādi vihāraḥ itibhāvaḥ | p. 11) tasyā ādhārabhūtaḥ yaḥ kamaladṛk kamalākṣaḥ viṣṇuḥ tatsadṛśāḥ | uktañca devīmāhātyeva śrīḥ kaiṭabhārihṛdayaikakṛtādhivāsā | kāmarūpāḥ svecchānusāreṇa śarīragrahaṇasamarthāḥ bhavanti | yathā puṇḍarīkākṣaḥ viṣṇuḥ svecchayā matasya kūrma varāhādi daśavidhamūrttina tathā mohinīmūrttiñca dadhāra tadvat kālīsādhakāḥ svecchānusāreṇa mūrttiparigrahītuṃ śaknuvanti iti bhāvaḥ || uktañca kramastotre - tataḥ svanāmnaḥ śṛṇu mātaretat phalaṃ caturvvargaṃ mananti santaḥ | bījatrayaṃ vai punarapyupāsya surādhipatyaṃ labhate muṇīndraḥ || punastathā kūrccayugaṃ japanti bhavanti siddhāḥ narasiṃharūpāḥ [viṣṇurupāḥ |] | tato'pi lajjādvayajāpakatvāt labhanti siddhiṃ manasā janāste | ante padaṃ kṣipya vibhā vibhāvasoḥ tanmantramuddhāra midaṃ vadanti || 5 || pratyekaṃ vā dvayaṃ vā trayamapi ca paraṃ bījamatyantaguhyaṃ tannāmnā yojayitvā sakalamapi sadā bhāvayanto japanti | teṣāṃ netrāravinde viharati kamalā vaktraśubhrāṃśubimbe vāgdevī devi muṇḍasragatiśayalasatkaṇṭhi pīnastanāṭye || 6 || ṭīkā | he devi dyotanaśīle | he muṇḍasragatiśayalasatkaṇṭhi muṇḍamālini | he prīnastanāḍhye pīvarastani | atyantaguhyaṃ sādhaketarāṇāṃ samīpe atīvagopaṇīyaṃ | pratyekaṃ [atha sarvvāṃ vidyāṃ prathamamekaṃ dvayaṃ vā bījatrayapuṭitaṃ nāma vā japet gatiṃstasyāsti iti kālikāśrutau |] vā pūrvvoktānāṃ bījānāṃ ekaikaṃ | dvayaṃ vā dvākṣaraṃ vā | trayamapi trākṣaramapi | tannāmnā sambodhanāntena dakṣiṇakāliketi nāmnā | yojayitvā ekākṣaraṃ dvayakṣaraṃ trayakṣaraṃ puṭitaṃ kṛtvā | sakalamapi dvāviṃśatyakṣarātmaka vidyārājñīṃ vā | bhāvayantaḥ [asya yasya ca mantrasya uddiṣṭā yā ca devatā | cintayitvā tadākāraṃ manasā japamācaret || bhūtaśuddhitantram |] tattamantrārthavācyaṃ tvadadhyānoktaṃ tava navaghananīla digambarī pīnastanī muṇḍamāliṇī muktakeśīrūpaṃ | dhyāyantaḥ pūrvvoktamantrāṇāṃ mantramekaṃ japantica teṣāṃ sādhakānāṃ | netrāravinde nayanapadme | kamalā lakṣmīḥ | viharati sadaiva tiṣṭhati | p. 12) tathā teṣāṃ vaktraśubhrāṃśubimbe mukhacandre | vāgdevī sarasvatī ca viharati vihāraṃ karoti | te dhanavanto vidyāvantaśca bhavanti iti bhāvaḥ || śrīsundarī pakṣetu - he devi tripurasundari ye sādhakāḥ sakalaṃ iti tryakṣarabījaṃ tava hrīṁkāra iti nāmnā yojayitvā pratyekaṃ kevalaṃ sakalahrīṁ iti śaktikūṭākhyamantraṃ athavā kāmarāja kūṭasahitaṃ kūṭadvayaṃ kimbā vāgbhavakāmarājaśaktyākhyakūṭatrayātmakaṃ pañcadaśākṣara mantrarājaṃ | tvāṃ dhyāyan japanti teṣāṃ netrārabidne ityādi sarvvaṃ pūrvvavat || 6 || svarūpabyākhyā || 6 || he devi svaprakāśarūpiṇi | he muṇḍasragatiśayalasatkaṇṭhi he pañcāśadvarṇamayi [pañcāśadvarṇamuṇḍālī galadrudhiracarccitām | niruttaratantram | mamakaṇṭhe sthitaṃ bījaṃ pañcāśadvarṇamadbhūtam | kāmadhenutantram | tathāca viśvamāratantre - parānandamayaṃ brahma śabdabrahmavibhūṣitam | ātmano dehamadhye tu sarvamantrātmakaṃ priye || rādhātantre ca - akārādikṣakārāntāṃ pañcāśanmātṛkākṣarā | avyayā aparicchinnā tripurākaṇṭhasaṃsthitā | śuklābhā raktavarṇābhā pītābhā kṛṣṇarūpiṇī ||] śabdabrahmarūpiṇi | he pīnastanāḍheya stanyarūpāhāryyādidānena trijagatāṃ pālayitri tathā stanyāmṛtadānena sādhakānāṃ mokṣadātri ca | mātaḥ tava pratyekaṃ vā dvayaṃ vā trayamapi ca paraṃ atyantaguhyaṃ sakalaṃ saguṇaṃ | bījaṃ tava prājñataijasaviśvākhya vyaṣṭirūpaṃ tathā īśa sūtra virāṭākhya samaṣṭibhūta mūrttiśca [prājñastu kāraṇātmā syāt sūkṣmādehī tu taijasaḥ | sthūladehī tu viśvākhya strividhaḥ parikīrttitaḥ || evamīśo'pi samprokta īśasūtra virāṭ padaiḥ | prathamo vyaṣṭirūpastu samaṣṭyātmā paraḥ smṛtaḥ || devigītā |] bhāvayantaḥ japanti śravaṇa manana nididhyāsanāt sadā cintayanti | teṣāṃ jñānayogināṃ | netrārabinde kamalā viharati [sparhāmuhya? kamalā vāgdevīmandire mukhe | pauvāntaṃ sthairyyamāsthāya nivasṛtyeva niścitaṃ || bhairavatantre ||] teṣāṃ kṛpāddṛṣṭipātena anyeṣāmapi dhanaiśvaryyaṃ bhajati kā kathā ātmanām iti bhāvaḥ | vaktruśubhrāṃśubimbe vāgdevī viharati teṣāṃ gadyapadmamayīvāṇī bhavati iti bhāvaḥ | athavā he mātaḥ ye janāḥ tava sakalaṃ saguṇaṃ śabdabrahmamayarūpaṃ svātmābhedena cintayantaḥ imān mantrān japanti teṣāṃ sādhakānāṃ netrārabinde ityādi || 9 || p. 13) gatāsūnāṃ bāhuprakarakṛtakāñcīparilasannitamvāṃ digvastrāṃ tribhuvanavidhātrīṃ trinayanāṃ | śmaśānasthe talpe śavahṛdi mahākālasurataprayuktāṃ tvāṃ dhyāyan janani jaḍacetā api kaviḥ || 7 || ṭīkā | he janani trijagatāṃ sṛṣṭikartri | gatāsūnāṃ mṛtānāṃ | bāhuprakāra kṛtakāñcīparilasannitambāṃ karasamūharacitakaṭibhūṣaṇa śobhamānanitambāṃ | digvastrāṃ digambarīṃ tribhuvanavidhātrīṃ trijagatāṃ bhogamokṣavidhānakatrīṃ | trinayanāṃ [śaśisūryyādirmine trairakhilaṃ kālikā jagat | sampaśyati yatastasmāt kalpitaṃ nayanatrayaṃ || mahānirvvāṇam |] | śaśisūryyāgninetrāṃ | śmaśānasthe śavahṛdi talpe śmaśānasthaśavarūpasadāśivaśayyāyāṃ | mahākālasurataprayuktāṃ paramaśivena saha ratikrīḍābhiḥ niviṣṭhāṃ | tvāṃ dhyāyan cintayan janaḥ | jaḍacetā mandabuddhiḥ sannapi kaviḥ kāvyaracanākuśalaḥ bhavati || 7 || svarūpavyākhyā || 7 || he janani carācarāṇāṃ utpādayitri | gatāsūnāṃ mṛtānāṃ bāhuprakarakṛtakāñcīparilasannitamvāṃ [karmaṇā jāyate jantuḥ karmaṇaiva vilīyate | dehe vinaṣṭe tatkarma punardehe pralabhyate || mahānirvvāṇam | śrīśrībevīgītāyāñca - tasyāṃ karmāni jīvānāṃ jīvāḥ kālāśra sañcare | abhedenāvilīnāḥ syuḥ suṣuptau vyavahāravat || māhaṃ sarvvaṃ jagat sṛṣṭā tadantaḥ praviśāmyaham | māyākarmādi sahitā gire pāṇapuraḥ sarā ||] sarvve jīvāḥ kalpāvasāne sthūladehān tyaktvā svasvakarmabhiḥ saha liṅgadehamāśritya saguṇabrahmarūpiṇyāḥ kāraṇadehasya avidyāmayāṃśe punaḥ kalpārambhaparyyantaṃ āmokṣaṃ avatiṣṭante ataevātra mṛtajīvānāṃ pradhānakarmasādhanabhūtaiḥ karasamūhaiḥ virāṭrūinyāḥ mahādevyāḥ garbhadhāraṇayogyanimnodarasya tathā yoneśca ūrdhva sthitakaṭipradeśe kāñcī kalpitā iti bhāvaḥ | digvastrāṃ vastraṃ māyāvaraṇaṃ tena śūnyāṃ māyātītāṃ ityarthaḥ | tribhuvanavidhārtrīṃ punaḥ kalpārambhe jīvānāṃ svavasañcitakarmānusāreṇa punarjjanmanāṃ bhogānāñca vidhānakartrīṃ | trinayanāṃ trikālajñāṃ | śmaśānasthe [mahāntyapi ca bhūtāni pralaye samupasthite | śerate'va śavo bhūtvā śmaśānantu tato bhavet ||] mahāpralaye sarvvabhūtāni śavarūpaiḥ śerate līyante yasmin tatsthānaṃ tasmin mahākāśe | p. 14) śavahṛdi talpe [śava itthakṣare brahmavācakaḥ pretanirṇayaḥ || gāyatrī tantraṃ || gandharvatantreca - yā śambā parameśāni sa eva śrīsadāśivaḥ | tasyopari maheśāni sūkṣmāṃ tripurasundarī ||] śavaḥ nirguṇa brahma talpe ādhāre nirguṇabrahmarūpādhāre nirguṇabrahmarūpasvīyapade avasthitā satī ityarthaḥ | mahākālasurataprayuktāṃ kalpāvasāne sṛṣṭyādikāryyābhāvāt niṣkriyatvācca paramaśivena saha abhinnatayā akhaṇḍānandamanubhavantīṃ | evaṃ dhyāyan saccidānandarūpiṇīṃ tvāṃ cintanena pratyakṣīkurvvan | jaḍacetāḥ viṣayarāgopahṛtacitto jano'pi | kaviḥ mahājñānī bhavati iti bhāvaḥ || 7 || śivābhirghorābhiḥ śavanivahamuṇḍāsthinikaraiḥ paraṃ saṅkīrṇāyāṃ prakaṭita citāyāṃ haravadhūṃ | praviṣṭhāṃ santuṣṭāmuparisuratenātīyuvatīṃ sadā tvāṃ dhyāyanti kvacidapi ca na teṣāṃ paribhavaḥ || 8 || ṭīkā | ghorābhiḥ bhīmābhiḥ | śivābhiḥ śṛgālaiḥ | śavanivahamuṇḍāsthinikaraiḥ śavasamūhānāṃ kapālaiḥ kaṅkālaiśca | paraṃ atyantaṃ | saṅkīrṇāyāṃ saṅgulāyāṃ | prakaṭitacitāyāṃ praviṣṭāṃ kṛtapraveśāṃ śmaśānavahnimadhyasthāṃ ityarthaḥ | uparisuratena santuṣṭāṃ mahākālena saha viparītavihāreṇa ānanditāṃ | ati yuvatīṃ bālyabārddhyakyādyi [ādyāpyaśeṣajagatāṃ navayīvamāsi || śāradātilaka ||] saṃspṛṣṭhāṃ | haravadhūṃ kālamohiṇīṃ | tvāṃ sadā dhyāyanti aviśrāmaṃ cintayanti | teṣāṃ tvatsādhakānāṃ | kvacidapi ihāsūtra vā | paribhavaḥ anādaraḥ na syādityarthaḥ || svarūpavyākhyā || 8 || ghorābhiḥ bhayaṅkarābhiḥ atīvadurddhaṣibhiḥ | śivābhiḥ śivaprakṛtibhiḥ apañcīkṛtamahābhūtairityarthaḥ | śavanivahamuṇḍāsthinikaraiḥ atra asthikaṅkālānāṃ śvetavarṇatvena sattvaguṇaṃ sūcitaṃ ataeva mahāpralaye mṛtānāṃ jīvānāṃ sattvādiguṇa samūhaiḥ | paraṃsaṅkīrṇāyāṃ atyantasaṅkulāyāṃ yuktāyāṃ | prakaṭītacitāyāṃ [citirūpeṇa yā kkatsraṃ etadyāpya? sthitā jagat || śrīśrīcaṇḍī |] svaprakāśa rūpāyāṃ cicchaktau | p. 15) praviṣṭāṃ adhiṣṭhitāṃ | uparisuratena santuṣṭāṃ [vāmā yā dakṣiṇaṃ jitvā mahāmokṣapradāyinī || nirvvāṇatantra | tathā gandharvvatantre - adhaḥ kṛtvā tu puruṣaṃ hakārārddhasvarūpiṇī | viparītena ramate bahnīndharkasvarūpiṇī || niruttaratantre ca - viparītaratā kālī nirguṇā saguṇā yadā || vāśiṣṭha rāmāyaṇe ca - asvabhāvātmatā sargaḥ svabhāvaikātmatā śivaḥ ||] paramaśivamabhibhūya svecchayā sṛṣṭi sthiti layādikāryyeṣu ramamānāṃ | atīyuvatīṃ sadaiva ekabhāvāpannāṃ avyayāmityarthaḥ | haravadhūṃ tattvajñānapradānena jīvānāṃ tritāpaṃ harati iti haraḥ tasya vadhūḥ śaktiḥ tāṃ jīvānāṃ muktidātrīṃ ityarthaḥ | evabhūtāṃ cidānandamayīṃ tvāṃ ye sādhakāḥ sadā dhyāyanti aharahaḥ niścalacetasā pratyakṣīkurvvanti | teṣāṃ kvacidapi kasyāmapi yonau | paribhavaḥ itthambhūtaṃ janma punarjanma na bhavati te nirvvāṇamokṣaṃ labhante ityarthaḥ || 8 || vadāmaste kiṃvā janani vayamuccairjjaḍadhiyaḥ na dhātā nāpīśo harirapi na te vetti paramaṃ | tathāpi tvadbhaktiḥ mukharayati cāsmākamamite tadetatkṣantavyaṃ na khalu paśuroṣaḥ sasucitaḥ || 9 || ṭīkā | he amite [amā syānnirguṇe sāpi aniruddhasarasvatī || niruttaratantraṃ || mahākālasaṃhitāyāṃ - acintyāmitākāraśaktisvarūpā prativyaktyadhiṣṭhānasattvaikamūrttiḥ | guṇātītanirdvandvabodhaikagamyā tvamekā parabrahmarūpeṇa siddhā ||] | iyattārahite | he janani trijagatāṃ utpādayitri | te tava paramaṃ yathārthatatvaṃ | dhātā brahmā na vetti na jānāti īśaḥ rudraḥ api na jānāti hariḥ viṣṇuḥ api na vetti | uccaiḥ atyantaṃ jaḍadhiyaḥ mandabuddhyaḥ vayaṃ te tava sambandhe kiṃ vadāmaḥ kathayāmaḥ | tathāpi ajñatve'pi tvadbhaktiḥ tava stavanoddeśyakapravṛttiḥ | asmān mukharayati stutivacaneṣu prerayati | tat tasmāddhetoḥ | asmākametat tadayogyaṃ karma | kṣantavyaṃ sahanīyaṃ | khalu niścitaṃ | paśuroṣaḥ ajñāneṣu kopaḥ | na samucitaḥ na yogyo bhavati || 9 || p. 16) svarūpavyākhyā || 9 || he amite guṇaparicchredarahite nirguṇe ityarthaḥ | he janani [ekānekā sūkṣmārūpāvikārā brahmāṇḍānāṃ koṭi koṭi prasūṣe | ko'haṃ viṣṇuḥ ko paro vā śivākhyo devāścānye stotumīśāḥ bhavenaḥ || devīsūktraṃ | tathāca devīmāhātmye - viṣṇoḥ śarīragrahaṇa mahamīśān eva ca | kāritāste yato'tasvāṃ kaḥ stotuṃ śaktimān bhavet || viṣṇuyāmale ca - mātastyatparamaṃ rūpaṃ na ca jānāti kaścanaḥ | kālyādisthalayadrūpaṃ tadarccanti divaukasaḥ || punaḥ mahākālī stotre ca - yadā naiva dhātā na viṣṇuṃ rudrau na kālī navā pañcabhūtāni cāsan | tadā kāraṇībhūtasattvaikamūrttiḥ tvamekā parabrahmarūpeṇa siddha ||] he brahmabiṣṇu rudrā dīnāmasmākaṃ ca utpādayitri | ataeva te tava paramaṃ paramatattvaṃ dahatā jīvānāṃ karmānusāreṇa janmādividhānakarttā brahmā na vetti na jānāti | īśaḥ aiśīśaktisampannarudro'pi na vetti | hariḥ jīvānāṃ tritāpahārakaḥ viṣṇurapi na vetti | yataḥ tvaṃ teṣāmapi jananī | ataeva jaganmātustava svarūpatattvasya jñānaṃ eteṣu kathaṃ sambhavati svasvajananyāḥ janmakarmādivedanaṃ santānānāṃ atīva asambhavaṃ ityarthaḥ | ucceḥ jaḍadhiyo vayam te kiṃ vadāmaḥ yata brahmādayaḥ deveśāḥ tava svarūpaṃ na jānanti kiñcillaukīkamātrajñānavantaḥ vayaṃ tava svarūpa kathane kathaṃ samarthāḥ bhavāmaḥ iti bhāvaḥ | tathāpi tvaṅbhaktirmukharayati tava guṇakathane ayogyāṃ stathāpi | tava viṣayiṇī bhaktiḥ kiñcit guṇakathane asmān prerayati | tat asmākametat kṣantavyaṃ paśuroṣaḥ na samucitaḥ na yogyo bhavati || 9 || samantādāpīnastanajaghanaghṛg yauvanavatī- ratāsaktaḥ naktaṃ yadi japati bhakta stava manu | bivāsā stvāṃ dhyāyan galitacikura stasya vaśagāḥ samastāḥ sidvaughā bhuvi cirataraṃ jīvati kaviḥ || 10 || p. 17) ṭīkā | he mātaḥ bhaktaḥ [abhiṣekakṛto mantrī kulapūjāṃ samācaret | kulācāraṃ binā devi kālīmantraṃ na sidhyati || niruttaraṃ ||] vīrācārarataḥ tava sādhakaḥ | yadi naktaṃ [rātrau nagnaḥ śayānaya maithune suvyavasthitaḥ | athavā muktakeśaśca tasya sarvvārthasiddhayaḥ || phetkāriṇī || kālīkrame ca - svācāranirataḥ nityaṃ divā lakṣaṃ japet paśuḥ | divyo vāpyathavā vīraḥ rātrau lakṣajapañcaret || kulikātantre ca - paśubhāvaratā ye ca kevalaṃ paśurūpiṇaḥ | rātrau mantrañca mālāñca na spṛśettu kadācana ||] niśīthe | samantādāpīnastajaghanadhṛgyauvanavatīratāsaktaḥ sarvvataḥ samyak pīvarastnajaghanadhāriṇyā yuvatyā saha maithunarataḥ san ānandamayo bhūtvā | vivāsāḥ digambaraḥ galitacikuraḥ muktakeśaḥ san | tvām mahākālena saha sadā suratānandaniratāṃ dhyāyan svīyahṛdi cintayan pratyakṣīkurvvan | tava manuṃ tava pūrvvoktamantrarājaṃ japati | samastāḥ siddhaughā sarvvārthasiddhayaḥ tasya vīrasādhakasya vaśagāḥ vaśībhūtāḥ bhavanti | sa ca kaviḥ san bhuvi pṛthivyāṃ cirataraṃ sudīrghaṃ kālaṃ vyāpya jīvati || 10 || svarūpavyākhyā || 10 || asmin layayogī varṇayate | he mātaḥ janani | bhaktaḥ divyācārarataḥ yogī sādhakaḥ | yadi naktaṃ niśāyām [yā niśā sarvvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgartti saṃyamī || bhagavadgītā ||] nīśāyām brahmavidyālakṣaṇāyāṃ sarvvabhūtaniśāyāṃ prabuddhaḥ san ityarthaḥ | samantādāpīnastanajaghanaghṛgyauvanavatīratāsaktaḥ sarvvadigvidiksthitānāṃ [yonimudrāṃ samāsādya svayaṃ śaktimayī bhavet | suśṛṅgārarasenaiva viharet paramātmani | ānandamayaḥ saṃbhūya aikyaṃ brahmaṇi sambhavet || gheraṇḍasaṃhitā || tathāca gorakṣarasahitāyāṃ - jīvena sahitāṃ śaktiṃ samutthāpya śirombuje | śaktimayaḥ svayaṃ bhūtvā paraśivena saṅgamam | nānasukhaṃ vihāraśca cintayet paramaṃ padaṃ ||] jīvānāṃ utpādayitryā pālayitryā ca nityayuvatīrūpayā kulakuṇḍalinīśaktyā saha jīvātmānaṃ paramātmani līnaṃ kurvvan san | atra stanajaghanadhṛk [dhyāyeta kuṇḍalinīṃ devīṃ iṣṭadevasvarūpiṇīm | sadā ṣoḍaśavarṣīyāṃ pīnovratapayīdharāṃ | śyāmāṃ sūkṣmāṃ sṛṣṭirūpāṃ sṛṣṭi sthiti layātmikāṃ || tantrakalpadrumaḥ ||] ityanena kulakuṇḍalinyāḥ jagatāṃ sṛṣṭi sthiti karttṛtvaṃ sūcitaṃ | vivāsāḥ vigataṃ vāsaḥ māyāvaraṇaḥ yasya tathābūtaḥ prabuddhaḥ ityartha | p. 18) galitacikuraḥ galitaṃ naṣṭaṃ cikuratvaṃ cāpalyaṃ yasya saḥ niścalacittaḥ san | tvāṃ paramaśivena saha sāmarasyānandaniratāṃ tvāṃ | cintayan tava mantrarājaṃ manasā japati sa tattvajñānī bhūtvā divyaughasiddhaugha mānavaughasadṛśacirajīvī bhavati ityarthaḥ | samastāḥ siddhaughāḥ atra bahuvacanaprayogena divyasiddhamānavaudhānāṃ grahaṇaṃ boddhavyaṃ || 10 || samāḥ susthībhūto japati viparītāṃ yadi sadā vicintya tvāṃ dhyāyannatiśayamahākālasuratāṃ | tadā tasya kṣauṇītalaviharamāṇasya viduṣaḥ karāmbhoje vaśyā puraharavadhū siddhinbahāḥ || 11 || ṭīkā svarūpavyākhyā ca || 11 || he puraharavadhū he tripuraharasundari | susthībhūto [śāntaḥ śucirmitāhāro bhūśāyī bhaktimān vaśī | nirdvandvaḥ sthiradhīrmaunī saṃyatātmā japet priye || kulārṇava tantraṃ |] niścalacittaḥ yadia viparītāṃ viparītabhāvāpannāṃ atiśayamahākālasuratāṃ kāmeśvaramahākālena saha atyarthaṃ ratānandaniratāṃ sṛṣṭuyanmukhāṃ tvāṃ dhyāyan [japasyādau śivāṃ dhyāyet dhyānasyānte punarjjapet | japadhyānasamāyuktaḥ śīghraṃ sidhyati sādhakaḥ || kaulābalī tantraṃ |] san tava mantrārthaṃ cintayan | samāḥ saṃvatsaraṃ vyāpya sadā sarvvadā vicintya tvāṃ dhyāyan japati [manasā mantravarṇasya cintanaṃ mānasaṃ mṛtaṃ | vācikasya śataṃ jñeyaṃ ekottarasupāṃśubhā | tamāccataguṇaṃ? proktaṃ mānasaṃ japamattamaṃ || kaulābalī tantraṃ |] tava mantrajapaṃ karoti | tadā tarhi kṣauṇītalaviharamāṇasya bhūtale sukhena nibasataḥ viduṣaḥ paṇḍitasya tasya karāmbhoje karakamalatale siddhinibadhāḥ śrīvidyāyāḥ icchāsiddhyādiśaktisamūhāḥ | vaśyāḥ vaśībhūtā bhavantītyarthaḥ | mahāsiddhinivahā iti pāṭhe sālokya sārūpya sāyujya nirvvāṇākhyāḥ tasya āyattāḥ bhavanti ityarthaḥ || 11 || ityasya svarūpavyākhyā ca || p. 19) prasūte saṃsāraṃ janani bhavatī pālayati ca samastaṃ kṣityādi pralayasamaye saṃharati ca | atastvaṃ dhātāsi tribhuvanamatiḥ śrīpatirapi maheśo'pi prāyaḥ sakalamapi kiṃ staumi bhavatīṃ || 12 || ṭīkā svarūpavyākhyā ca || 12 || he janani jagatāṃ utpādayitri | saṃsāraṃ jagatprapañcaṃ prasūte bhavatī janayati | atastvaṃ dhātā brahmā tasya sṛṣṭiśaktirityarthaḥ | bhavatī jagatīṃ pālayati ca vibhartti ca ataḥ asmāddhetoḥ tvaṃ tribhuvanapatiḥ śrīpatirapi trilokīśvaraḥ viṣṇurbhavasi tasya jagatpālanakāriṇī vaiṣṇavīśaktiḥ tvamasi ityarthaḥ | pralayasamaye jagatsaṃhārasamaye | samastaṃ kṣityādi pañcamahābhūtātmakaṃ jagat | saṃharati svīyakāraṇadehe līnaṃ karoti | atastvaṃ maheśo'pi rudraśca bhavasi tvaṃ saṃhāraśaktiriti bhāvaḥ | ataḥ bhavatīṃ jagadekakāraṇabhūtāṃ advitīyāṃ tvāṃ | kiṃ staumī tava svarūpākhyānaṃ kiṃ karomi | tvameva vācātītā iti bhāvaḥ || uktañca tripuṭāstotre - kṣitistvaṃ vidhātā jagatsṛṣṭikartrī tvamāpo'pi viṣṇuḥ jagatpālikā ca | tvamagnistu rudro jagatkṣobhakartrī tvamaiśvaryyarūpā viyaduvāyurūpā || tathāca stotrāntare - utpattisthitisaṃhṛtīrghaṭayituṃ dhatte trirūpāṃ tanuṃ | traiguṇyājjagataḥ tvadīyavikṛtirbrahmācyutaḥ śūlabhṛt || 12 || aneke sevante bhavadadhikagīrvvāṇanivahān vimuḍhāste mātaḥ kimapi nahi jānanti paramaṃ | samārādhyāmādyāṃ hariharaviriñcādivibudhaiḥ prapanno'smi svairaṃ ratirasamahānandaniratāṃ || 13 || p. 20) ṭīkā svarūpavyākhyā ca || 13 || he mātaḥ aneke vahavo janāḥ | bhavadadhikagīrvvāṇanivahān tvadatirikta devasamūhān | sevante ārādhayanti vimūḍhāḥ vicāraśūnyāḥ te janāḥ kimapi paramaṃ kiñcidapi [kūrmapurāṇe śrīkūrma uvācca - sarvvavedāntavedeṣu niścitaṃ brahmavādibhiḥ | ekaṃ sarvvagataṃ sūkṣmaṃ kūṭasthamacalaṃ dhruvam | anantamakṣaraṃ brahma kevalaṃ niṣkalaṃ param | yoginastat prapaśyanti mahādevyāḥ paraṃ padam || parātparataraṃ tattvaṃ śāśvataṃ śivamacyutam | ananta prakṛtī līnaṃ devyāstatparamam padam || śubhaṃ nirañjanaṃ śuddhaṃ nirguṇaṃ dvaitavarjjitaṃ | ātmopalabdhiviṣayaṃ devyāstatparama padam || tatraiva śrīdevīvacanaṃ - yattu me niṣkalaṃ rūpaṃ cinmayaṃ kevalaṃ param | sarvvopāvivinirmuktamanantamamṛtaṃ padam || jñānenaiktena tallabhyaṃ akleśena paraṃpadam | jñānameva prapaśyantī māmeva praviśayanti te || tathāca yoginītantre - paramānandakaṃ rūpaṃ jagatāṃ kāraṇaṃ mahat | tasyāḥ devyāstu tadrūpamudayāstavivarjjitaṃ ||] paramatattvaṃ | nahi jānanti na vidanti hariharaviriñcādivibudhaiḥ [mahāmahābrahmāvidyā vidyeyaṃ kālikā matā | yāmāsādya ca nirvvāṇamuktimeti narādhamaḥ || tayāca argalāstotre - caturbhuje caturvvaktrasaṃstute parameśvari | * * * * * * * * * * * * * * * * || kṛṣṇena saṃstute devi śaṅkhadbhaktyā sadāmbike | * * * * * * * * * * * * * * * * ||] | brahmaviṣṇurudrādisureśaḥ | samārādhyāṃ sadā upāsyāṃ ādyāṃ jagataḥ ādikāraṇabhūtāṃ ratirasa mahānandaniratāṃ [pītvā kularasaṃ vīro brahmadhyānasupāyayet | brahmadhyānaṃ maheśāni brahmanirvāṇakāraṇam || || yoginītantraṃ ||] mahākālena saha ratiḥ viparītaramaṇaṃ tathā rasaṃ madyapānaṃ tābhyāṃ utpannaṃ yanmahānandaṃ tasmin niratām | tvāṃ brahmādyairārādhyāṃ cidānandarūpiṇīṃ bhavatīṃ svairaṃ atiśayena | prapanno'smi śaraṇāgato'smi || 13 || dharitrī kīlālaṃ śucirapi samīro'pi gaganaṃ tvamekā kalyāṇī giriśaramaṇī kāli sakalaṃ | stutiḥ kā te mātarnijakaruṇayā māmagatikaṃ prasannā tvaṃ bhūyā bhavamanu na bhūyānmama januḥ || 14 || p. 21) ṭīkā svarūpavyākhyā ca || 14 || he kāli kālabhayanivāriṇi | tvaṃ dharitrī [tvaṃ bhūmi stvaṃ jalaughastvamasi hutavahastvaṃ jagad yāyarūpā tvañcākāśī bhamaśca prakṛtirapi mahatpūrvvi kāhaṅkṛtiśca | ātmā caivasi mātaḥ padamapi bhavatī tvatparaṃ naiva kiñcita kṣantavyo me'parādhaḥ prakaṭitaradane kāmarūpe karāle || guptārṇavatantraṃ ||] kṣitiḥ kīlālaṃ jalaṃ śuciḥ agniḥ api samīraḥ vāyuḥ api gaganaṃ ākāśaṃ ekā advitīyā kalyāṇī nirvvāṇamokṣadānena jīvānāṃ maṅgalavidhāyinī | giriśaramaṇī śivānī girau kūṭe śete iti giriśaḥ kūṭasthabrahma tasya ramaṇī hlādinīśaktiḥ | tvaṃ nirvikārā [ekānaikā sūkṣmarūpā'vikārā brahmāṇḍānāṃ koṭi koṭi prasūṣe || devīmuktaṃ ||] pi svakīyāghaṭana ghaṭanapaṭīyasīmāyayā kṣityādi caturvviṃśatitattvarūpiṇītyarthaḥ | sakalaṃ sarvaṃ carācarañca sarvaṃ khalvidaṃ brahma iti śrutiḥ sarvasvarūpe sarveśe sarvaśaktisamanvite iti caṇḍī | he mātaḥ te tava stutiḥ kā sarvasvarūpāyāstava stutirna sambhavati iti bhāvaḥ | tvaṃ nijakarūṇayā svīyāsādhāraṇakṛpayā | agatikaṃ sādhanahīnatvādanupāyaṃ | māṃ prati prasannā bhūyāḥ prasīda bhavamanu saṃsāre ityarthaḥ mama januḥ janma na bhūyāt na bhavatu māṃ svīyābhayapade līnaṃ kuru ityarthaḥ || 14 || śmaśānasyaḥ sustho galitacikuro dikpaṭadharaḥ sahasrantvarkāṇāṃ nijagalitavīryeṇa kusumaṃ | japaṃstvatpratyekaṃ manumapi tava dhyāna nirato mahākāli svairaṃ sa bhavati dharitrīparivṛḍhaḥ || 15 || ṭīkā | he mahākāli mahākālaśakte tu punaḥ yo janaḥ śmaśānasthaḥ [śmaśānastho bhavet sustho galitaṃ cikuraṃ caret | digambaraḥ sahasrañca sūryapuṣpaṃ samarpayet || svavīryeṇa yutaṃ kṛtvā pratyekaṃ prajapan hunet | dhyātvābhyarcya mahābhaktyā kulālāpaḥ stavaṃ paṭhet || mahākālasaṃhitā ||] pretabhūmau avasthitaḥ susthaḥ sthiracittaḥ galitacikuraḥ muktakeśaḥ dikpaṭadharaḥ digambaraḥ san tava dhyānanirataḥ tvadīya meghāṅgīṃ vigatāmbarāṃ ityādi sthūlarūpaṃ cintayan tvat tava manumapi mantrarājñīṃ ca japan uccārayan nijagalitavīryeṇa svīyaskhalitaśukreṇa tadanuliptaṃ ityarthaḥ | p. 22) arkāṇāṃ sūryyapuṣpāṇāṃ ākanda itikhyātānāṃ | sahasrakusumaṃ daśaśatasaṃkhyāni puṣpāṇi pratyekaṃ ekaikaṃ tvāmuddiśya dadāti iti śeṣaḥ sa sādhakaḥ svairaṃ anāyāsena dharitrīparidṛḍhaḥ bhūpatiḥ bhavati || 15 || asvarūpavyākhyā || 15 || tu punaḥ divyānāṃ pakṣe | he mahākāliṃ paraṃbrahmarūpiṇi yo janaḥ śmaśānasthaḥ mahāpralayasamaye sarvabhūtāni śavarūpeṇa līyante yasmin tataśmaśānaṃ parabrahma tasmin āsaktacittaḥ brahmaparāyaṇaḥ ityarthaḥ | susthaḥ sthiracittaḥ dikpaṭadharaḥ māyāvaraṇarahitaḥ nirvikāracittaḥ | tava dhyānanirataḥ tvadīyasaccidānandarūpaṃ cintayan ityarthaḥ | uktañca rudrayāmale - cidrūpāḥ jñānanilayāṃ caitanyānandavigrahām | koṭisaudāminībhāsāṃ sarvattvasvarūpiṇīm | āśritya prajapenmantraṃ kulamārgāśrayo naraḥ | tava manumapi japan tvadīyamantrarājaṃ manasā uccārayan san | nijagalitavīryeṇa [hṛtapadmamāsanaṃ dadyāt sahasrāracyutāmṛtaiḥ | pādyaṃ caraṇayorddadyāt manastvardhyaṃ nivedayet | cittaṃ prakalpayet puṣpaṃ dhūpaṃ prāṇān prakalpayet || mahānirvvāṇatantram | brahmarandhracandrapātrāt tarpayet tāriṇīṃ parām | tatrasthasūryyapātāśca ardhya dadyānmanoharam || dayājñānakṣamāpuṣpaṃ puṣpamindriyanigraham | jñānadānapuaṇyapuṣpaṃ ahiṃsāpuṣpamuttamam || ānandapuṣpaṃ dātavyaṃ puṣpañca sādhakārccanam | daśapuṣpaṃ yaḥ pradadyāt sa gacchet tārakāpadam || tārārahasyam ||] sahasrārakamalāt svābhāvikakṣaritaṃ yat amṛtaṃ tena saha | arkāṇāṃ sahasraṃ kusumaṃ brahmarandhrāvasthitaṃ [sūryyāgena vasate cittaṃ candrāgne jīvitaṃ priye | jñānasaṃkalinītantram || tathāca yājñavalkasaṃhitāyāṃ - iḍāyāṃ candramā jñeyo piṅgalāyāṃ raviḥ śṛutaḥ | uktañca prāṇāgnihotre - taca sūryyo'gnirnāma sūryyamaṇḍalākṛtiḥ sahasraraśmibhiḥ parivṛtaḥ eka ṛṣirbhatyā mūrhi tiṣṭhatīti ||] ādityākhyacittotdbhava cittavṛttirūpāṇi dayājñānakṣamādirūpabhāvapuṣpāṇi | pratyekaṃ ekaikaṃ tvāmuddiśya dadāti mānasopacāravidhinā cidagnau tubhyaṃ samarpayati | sa divyasādhakaḥ svacchandena dharitrī paridṛḍhaḥ dharitryāḥ pṛthivyāḥ pārthivadehasya indriyādivṛtīnāṃ adhipo bhūtvā sahajāvasthāṃ [utpannaśaktibodhasya tyaktaniḥśeṣakarmaṇaḥ | yoginaḥ sahajāvasthā svayamevopajāyate | kālikā tanutāmeti cidādityaprakāśanāt || mahopaniṣat || uttamā sahajāvasthā madhyamā dhyānadhāraṇā | japastutiḥ syādadhamā homapūjādhasādhamā || kulārṇave ||] prāpnoti | iti bhāvaḥ || 15 || p. 23) gṛhe sampārjjanyā parigalitavīryyaṃ hi cikuram samūlaṃ madhyāhne vitarati citāyāṃ kujadine | samuccāryya premnā manumapi sakṛt kāli satataṃ gajārūḍho yāti kṣitiparidṛḍhaḥ satkavivaraḥ || 16 || ṭīkā | he kāli kālanāśini | yo janaḥ vīrasādhakaḥ | gṛhe samārjjanyā parigalitavīryyaṃ atra gṛhe madanāgāre samārjjanī liṅgaṃ svaśaktyā ramaṇajanitaniḥsṛtaṃ śukraṃ | tathā samūlaṃ cikuraṃ mūlena saha utpāṭitaṃ keśañca | kujadine maṅgalavāsare madhyāhne [makhaṃ keśaṃ svavīryyañca yadayat samārjjanīgatam | muktakeśo diśāvāso mūlamantrapuraḥsaraḥ || kujavāre madhyarātre homaṃ kṛtvā śmaśānake | paṭhennāmasahasraṃ yaḥ pṛthvīśākarṣaṇañcaret || kakārakūṭa rahasyam ||] dinamadhyabhāge arddharātre vā | premā bhaktyā tava manuṃ te mantraṃ samuccārya citāyāṃ śmaśāne sakṛdapi [sadāśivena deveśi kṣaṇamātraṃ ramet priye | amṛtaṃ jāyate devi tatkṣaṇāt parameśvari || tadudbhavāmṛtaṃ devi lākṣārasa samāyutaṃ | tenāmṛtena deveśi tarpayet paradevatām || gandharvamālikā ||] ekavāramapi vitarati tubhyaṃ nivedayati | hi niścitaṃ sa janaḥ satkavivaraḥ satkaviśreṣṭhaḥ kṣitiparidṛḍhaḥ bhūpatiśca san | satataṃ sarvvadā gajārūḍhaḥ hastyārūḍhaḥ san yāti sarvatra vicarati ityarthaḥ || 16 || svarūpavyākhyā || 16 || he kāli kālabhayanivāriṇi | yo janaḥ divyācārarataḥ sādhakaḥ | gṛhe sahṛsradalakamalaūpabrahmasadane | samārjjanyā parigalitavīryaṃ paramaśivena kulakuṇḍalinyā ramaṇodbhūtaṃ vīryyāmṛtaṃ | p. 24) samūlaṃ cikūraṃ cāñcalyādivṛttisahitaṃ manaḥ | kujadine maṅgalavāsare madhyāhne dviprahare rātrī divase vrā | premā? parayā bhaktyā tava manuṃ mantraṃ samuścārya sakṛdapi ekavāramapi | citāyāṃ cidrūpāyāṃ tvayi vitarati vilīnaṃ karoti nirbbījasamādhiṃ [sarvvavṛtthinirodhāt nirbbījasamādhiḥ || pātañjalasūtram ||] karoti iti yāvat | sa bhuktiṃ muktiṃ ca labhate ityarthaḥ || 16 || svapuṣpairākīrṇaṃ kusumadhanuṣo mandiramaho puro dhyāyan dhyāyan yadi japati bhaktastava manum | sa gandharvvaśṛeṇīpatirapi kavitvāmṛtanadī - nadīnaḥ paryyante paramapadalīnaḥ prabhavati || 17 || ṭīkā | he mātaḥ bhaktaḥ vīrasādhakaḥ | yadi svapuṣpairākīrṇaṃ [mātṛkābhedatantre - vivāhitāyāḥ kanyāyāḥ prathame ṛtusaṃbhave | tacchīnitaṃ maheśāni svapuṣpaṃ sarvvamohanaṃ || rajaḥ kīrṇabhagaṃ nāryyāḥ dhyāyan yo'yutamājapet | sa kavitvena ramyeṇa janāmaohayati dhruvaṃ || tantrakalpadrumaḥ ||] svayambhṛkusumaiḥ vyāptaṃ kusumadhanuṣo mandiraṃ yoniṃ puraḥ agne dhyāyan dhyāyan punaḥ punaścintayan | tava manuṃ ayutasaṃkhyakamantraṃ japati aho āścaryyaṃ sa gandharvaśreṇīpatiḥ gāyakaśreṣṭhaḥ api ca kavitvāmṛtanadīnadīnaḥ kavitvāmṛtasya nadyaḥ tāsāṃ nadīnaḥ samudraḥ aśeṣakavitvādhāraḥ paryyante dehāvasāne paramapadalīnaḥ prabhavati tava utkṛṣṭapade vilīnaḥ san sṛṣṭyādi kārye samartho bhavati iti bhāvaḥ || 17 || svarūpavyākhyā || 17 || asmin yonimudrāsādhanaṃ varṇyate | uktañca śāktāgame - mantrārthaṃ mantracaitanyaṃ yonimudrāṃ na vetti yaḥ | lakṣakoṭijapenāpi tasya vidyā na sidhyati || he mātaḥ bhaktaḥ divyācārarataḥ yogī sādhakaḥ | yadi svapuṣpairākīrṇaṃ svayabhū liṅgarūpakusumenādhiṣṭhitaṃ | p. 25) kusumadhanuṣo mandiraṃ mūlādhārasthitatrikoṇamaṇḍalaṃ hṛtpadmasthitatrikoṇamaṇḍalaṃ vā | uktañca śivasaṃhitāyāṃ - tasminnādhārapāthoje karṇikāyāṃ suśobhanā | trikoṇā varttate yoniḥ sarvvatantreṣu gopitā || punastatraiva caturthapaṭale - brahmayonigataṃ dhyātvā kāmaṃ bandhūkasannibhaṃ | sūryyakoṭipratīkāśaṃ candrakoṭisuśītalaṃ || tasyorddhe tu śikhā sūkṣmā cidrūpā paramā kalā | tayā pihitamātmānamekībhūtaṃ vicintayet || tathāca tārārahasye - svakīyahṛdaye dhyāyet yonimaṇḍalamuttamam | rajobhiśca samopetaṃ trikoṇaṃ sarrvavarṇakam || puro nijāgre dhyāyan cintayan dhyāyan tava mantrāthaghaṭitarūpañca tasmin bhāvayan | uktañca bhūtaśuddhitantre - yasya yasya ca mantrasya uddīṣṭā yā ca devatā | cintayitvā tadākāraṃ manasā japamācaret || kulārṇave ca - tanniṣṭhastvadgataprāṇaḥ taccittastatparāyaṇaḥ | tatpadārthānusandhānaṃ kurvan mantraṃ japet priye || tava manuṃ tava mantrarājaṃ japati śanaiḥ śanaiḥ manasā japati uktañca tatrava śanaiḥ śanaiviṣyaṣṭaṃ na drutaṃ na vilambitaṃ | sa gandharvaśreṇīpatiḥ gāyakaśreṣṭhaḥ gānāt parataraṃ nahi iti darśanāt athavā citrarathagandharvarāja iva | api ca kavitvāmṛtanadīnadīnaḥ mahākaviḥ kālidāsa iva bhavati apica paryyante dehāvasāne | paramapadalīnaḥ [devīgītāyāṃ devīvākyaṃ - tadaiva tasya cinmātre madrūpe vilayo bhavet || aparaṃ 13 ślokasya ṭīkāyāṃ draṣṭavyaṃ ||] prabhavati saccidānandarūpāyāṃ tvayi vīlīnaḥ san nirvāṇapadaṃ labhate iti bhāvaḥ | yonimudrāsādhanaphalaṃ śivasaṃhitāyāṃ - abhyāsājjāyate siddhirabhyāsānmokṣamāpnuyāt || iti || 17 || p. 26) tripañcāre pīṭhe śavaśivahṛdi smeravadanāṃ mahākālenoccairmadanarasalāvaṇyaniratāṃ | samāsakto naktaṃ svayamapi ratānandanirato jano yo dhyāyettvāmayi janani sa syāt smaraharaḥ || 18 || ṭīkā | ayi janani he mātaḥ yo janaḥ sādhakaḥ naktaṃ rātrau samāsaktaḥ tvayi āsaktacittaḥ svayaṃ ātmanā api ratānandanirataḥ suratānandayuktaḥ san | tripañcari pīṭhe [ādau trikoṇaṃ vinyasya trikoṇaṃ tadbahirnyaset | tato vai bilisvenmantrī trikoṇatayamuttamam || madhye tu vaindavaṃ cakraṃ bījamāyāvibhūṣitaṃ | ṣaṭ koṇāttu bahivṛttaṃ tato'ṣṭadalaṃ nyaset || bahirvṛttena saṃyuktaṃ bhūpuraikena saṃyutaṃ | jñātvaiva muktimāpnoti yantrarājaṃ na saṃśayaḥ || kālītantraṃ ||] pañcadaśakoṇayukte yantre śavaśivahṛdi śavarūpasadāśivahṛdaye | smeravadanāṃ smitamukhīṃ mahākālena paramaśivena saha | uccaiḥ atyantaṃ madanarasalāvaṇyaniratāṃ viparītaratimādhūryyāsaktāṃ | tvāṃ dhyāyet cintayet saḥ sādhakaḥ smaraharaḥ syāt sākṣāt śivo bhavet ityarthaḥ || 18 || svarūpavyākhyā || 18 || ayi janani asmākaṃ utpādayitri | yo janaḥ naktaṃ ardharātrī | uktañca - mahānīśāyāṃ brāhmevā mūhūrtte dhyānatatparaḥ | tadrūpaṃ paramānandaṃ tadā paśyati niścitaṃ || samāsaktaḥ tvayi ekāgracittaḥ svayaṃ ātmanā api ratānandanirataḥ [yonimudrāṃ samāsādya svayaṃ śaktimayo bhavet | suśṛṅgārarasenaiva viharet paramātmani | ānandamayaḥ saṃbhūya ekyaṃ brahmaṇi sambhavet || gheraṇḍasaṃhitā |] yonimudrāṃ abalamvya svayaṃ śaktimayo bhūtvā paramātmanā saha layarūparatānandāsaktaḥ san ityarthaḥ | tripañcāre pīṭhe [tathā mantrātmakaṃ cakraṃ devatāyāḥ paraṃ vapuḥ | śivaśaktyātmakaṃ yantrarupiṇī brahmarūpiṇī || nijadehākhyantrastu sarvayatrāt paraṃ smṛtam || gandharvatantraṃ ||] avidyārūpavṛttaveṣṭite kṣityādyaṣṭaprakṛtirūpāṣṭadalayukte pañcajñānenandriya pañcakarmendriya pañcaprāṇarūpatrikoṇaviśiṣṭe śuddhasatvātmikāyāpratibimbitacaitanyarūpa bindvātmaka bīja bhūṣite kṣityādipañca bhūtātmaka [bhūmirāpo'nalī vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca | ahaṅkāra dvitīyaṃ me bhinnā prakṛtiraṣṭadhā || gītāyām | tathāca gandharvatantre - pañcaprāṇa manobuddhirddaśendriyasamanvitaṃ | apañcīkutabhūtotthaṃ sūkṣmāṅgai bhogasādhanaṃ || anādyavidyānirvāṇākāraṇopādhirucyate | upādhivitayādanyadātmānamavadhāraya ||] bhūpurānvite svadehayantre ityarthaḥ | p. 27) śavaśivahṛdi śavavat niṣkriyasya śivasya hṛdaye svakīyanirguṇabrahmapade sthitā satī icchā kriyā jñānayuktayā māyayā śivaśaktivibhāgena caṇḍakākāravat dvidhā bhūtvā ityarthaḥ | mahākālenoccairmadanarasalāvaṇyaniratāṃ [sadā sā paramā śaktiḥ svecchayā viśvarūpiṇī | adhaḥ kṛtvā tu puruṣaṃ saṅgamecchā'bhavattadā || tadākramya svayaṃ devī bhairavopari saṃsthitā | sahajānandasandohaiḥ? nijānandapravarddhinau ||] saguṇabrahmaparamaśivena saha viparītabhāvena niyatayuktāṃ | smeravadanāṃ sadānandamayīṃ tvām brahmarūpiṇīṃ yo dhyāyet [athavādvaitabhāvena ātmānaṃ tanmayaṃ smaret | advaitabhāvasampanna stripurīkṛtavigrahaḥ | ātmanyeva yajeddevīṃ upacārairyathāvidhi || gandharvatantraṃ ||] svīyadehayantre cidābhāsarūpeṇa sthitatvāt svātmābhedena tvāṃ cintayet | uktañca devīmāhātmye - yā devī sarvabhūteṣu chāyārūpeṇa saṃsthitā | gandharvatantre ca - nirlepaṃ nirguṇaṃ śuddhaṃ svātmānaṃ tripurārāyaṃ | ātmābhedena sañcintya yāti tanmayatāṃ naraḥ || sa smaraharaḥ syāt advaitabhāvasampannaḥ sādhakaḥ paramātmani tvayi līno bhūtvā kaivalyapadaṃ labhedityarthaḥ || 18 || salomāsthi svairaṃ malalamapi mārjjāramasite parañcauṣṭraṃ maiṣaṃ naramahiṣayośchāgamapi vā | valinte pūjāyāmayi vitaratāṃ marttyavasatāṃ satāṃ siddhiḥ sarvā pratipadamapūrvā prabhavati || 19 || ṭīkā | ayi asite he kālike te tava pūjāyāṃ naimittikārccanāyāṃ | mārjjāraṃ [asthilibhatvacā yuktaṃ nāṃbhaṃ mārjjārameṣayoḥ | uṣṭrasya mahiṣasyāpi baliṃ yastu samarpayet | māteṣa dakṣiṇā tasya māteva hitakāriṇī || śvāmārahasye |] mārjjārasambandhi oṣṭraṃ uṣṭrasambandhi maiṣaṃ meṣasambandhi naramahiṣayoḥ naramahiṣa sambandhi apivā athavā chāgam chāgasambandhi salomāsthi lomāsthisahitaṃ paraṃ utkṛṣṭaṃ palalaṃ māṃsaṃ baliṃ pūjopahāraṃ svairaṃ svacchandaṃ vitaratāṃ dadatāṃ sādhakānāṃ pratipadaṃ pade pade apūrvā āścaryā sarvā sarvavidhā siddhiḥ karmasaphalatā prabhavati prakarṣeṇa sampadyate || 19 || p. 28) svarūpavyākhyā || 19 || ayi asite [ṣiṅ bandhane - ktaḥ = sitaḥ | baddhārjjunī sitau ityamaraḥ ||] na sitā baddhā asitā nityamuktasvabhāvā | te tava pūjāyāṃ antaryāgabidhau mānasapūjāyāmityarthaḥ | mārjjārādisambandhi salomāsthi palalaṃ sarvāvayavasamanvitān ṣaḍripurūpamārjjārādipaśūn [kāmakrodhau chāgavāhau baliṃ dattvā prapūjayet || annadākalpe ||] ityartha atra chāgaḥ kāmaḥ mahiṣaḥ krodhaḥ mārjāraḥ lobhaḥ naraḥ madaḥ meṣaḥ mohaḥ uṣṭraḥ mātsaryaṃ iti guṇasāmyāt bodhyaṃ | baliṃ vitaratām [dharmādharmahavidīptā vātmādgnau manasā srucā | suṣumnāvartmanā nityamakṣavṛttaurjuhomyaham || svāhā || vṛhannaula ||] kāmādīnāṃ vināśakāmanayā cidrūpāyāṃ tvayi pūjopahārarūpeṇa dadatāṃ | satāṃ marttyavasatāṃ sādhuśīlānāṃ janānāṃ | pratipadaṃ pade pade yathākramaṃ ityarthaḥ apūrvā sarvotkṛṣṭā sarvā siddhiḥ pañcavidhā muktiḥ [sālokāmapi sārūpyaṃ sāṣṭo sāyujyameva ca | kaivalyañceti tāṃ viddhi muktiṃ rādhava pañcadhā || śrīśivagītā ||] prabhavati prakarṣeṇa sampadyate evaṃvidhāḥ sādhakāḥ sālokyādikāḥ kmuktīḥ labhante ityarthaḥ || 19 || vaśī lakṣaṃ mantraṃ prajayati haviṣyāśanaratī divā māturyuṣmaccaraṇayugaladhyānanipuṇaḥ | para naktaṃ nagno nidhuvanavinodena ca manu japellakṣaṃ sa syāt smaraharasamānaḥ kṣititale || 20 || ṭīkā | he mātaḥ yo janaḥ vaśī jitendriyaḥ | haviśyāśanarataḥ [yo haviṣyāśanarato divā devīṃ smaran japet | naktraṃ nidhuvanāsaktaḥ lakṣaṃ sa syāt dharāpatiḥ || tantra kalpadrumaḥ ||] japānte haviśyāśī san | divā divase yuṣmaccaraṇayugaladhyānanipuṇaḥ tava pādapadmadvayacintāyām ekāntanirataḥ san lakṣaṃ lakṣasaṃkhyakaṃ | p. 29) prajapati paraṃ punaśca naktaṃ rajanyāṃ nagnaḥ vivastraḥ nidhuvanavinodena [bhavennidhuvanaṃ kampe surate ca napuṃsakam || medinī ||] ca suratapramodena viśiṣṭaḥ san | lakṣaṃ manuṃ lakṣasaṃkhyakamantraṃ japet sa kṣititale pṛthivyāṃ smaraharasamānaḥ śivatulyaḥ syāt bhavet | samyak iti pāṭhe tu yathoktavidhānena setumahāmetukullukāṭikaṃ japtvā ityarthaḥ || 20 || svarūpavyākhyā || 20 || yo jitendriyaḥ haviṣyāśī sādhakaḥ divase paśvācāreṇa tava pādapadmacintāyām ekāntāsaktaḥ san lakṣasaṃkhyakaṃ tava mantraṃ prajapati punaḥ rajanyāṃ kulācāreṇa nagnaḥ māyāvaraṇarahitaḥ nirvikāraḥ sannityarthaḥ | nidhuvanavinodena ca nidhuvanavinodaḥ [paraśaktyātmamithunasaṃyogānandanirbharaḥ | ya āste maithunaṃ tat syāt apare strīniṣevakāḥ || kulārṇava ||] ramaṇaṃ tena viśiṣṭaḥ san paraśaktyātmamithunasaṃyogānandarataḥ san ityarthaḥ | tava lakṣasaṃkhyakaṃ mantraṃ japet sa pṛthivyāṃ smarahara samānaḥ śivasadṛśaḥ jīvanmuktaḥ bhavedityarthaḥ || 20 || idaṃ stotraṃ mātastava manusamuddhāraṇajanuḥ svarūpāmākhyaṃ pādāmbujayugalapūjāvidhiyutaṃ | niśārddhaṃ vā pūjāsamayamadhi vā yastu paṭhati pralāpastasyāpi prasarati kavitvāmṛtarasaḥ || 21 || ṭīkā | he mātaḥ yastu yo janaḥ punaḥ | tava manusamuddhāraṇajanuḥ tava manūnāṃ mantrāṇāṃ samuddhāraṇe samyaguddhāraṇe januḥ utpattiryasya tat | pādāmbujayugalapūjāvidhiyutaṃ tava śrīpādapadmasya pūjāniyamasahitaṃ | svarūpākhyaṃ tava svarūpasya svasya ātmanaḥ rūpaṃ tasya nijanirguṇa [yajjīvabrahmaṇoraikyaṃ mo'hamastrītivedanaṃ | tadeva nirguṇaṃ dhyānamiti brahmavidī viduḥ || śivārccanacandrikā |] saguṇabhedena sthūlasūkṣmakāraṇatūrīyātmakadhyānasya ākhyā kathanaṃ yasmin tat | p. 30) idaṃ stotraṃ niśārddhaṃ madhyarātraṃ pūjāsamayaṃ vā adhi adhikṛtya paṭhati [manasā paṭhitaṃ stotraṃ vāchā vāpi manu japet | ubhayorniṣphalaṃ devi bhinnabhāṇḍodakaṃ? yathā || viśuddheśvara ||] uccairudīrayati | tasya pralāpaḥ anarthakavākyamapi | kavitvāmṛtarasaḥ [yasyaikavārapaṭhanāt sarve vighnāḥ samākulāḥ | naśyanti dahane dīpte pataṅgā iva sarvataḥ | gadyapadmamayī vāṇī tasya gaṅgāprabāhavat || kālīkulasarvasve ||] kavitvarūpasudhāsvādapūrṇaḥ | prasarati niḥsarati tasya gadya padmamayī vāṇī bhavatītyarthaḥ || 21 || kuraṅgākṣīvṛndaṃ tamanusarati premataralaṃ vaśastasya kṣauṇīpatirapi kuverapratinidhiḥ | ripuḥ kārāgāraṃ kalayati ca taṃ kelikalayā ciraṃ jīvanmuktaḥ prabhavati sa bhaktaḥ pratijanuḥ || 22 || ṭīkā svarūpavyākhyā ca || 22 || kuraṅgākṣīvṛndaṃ mṛganayanāramaṇīsamūhaḥ | premataralaṃ anurāgacañcalaṃ taṃ sādhakam anusarati anugacchati kṣīṇīpatiḥ kṣitīśvaraḥ api tasya vaśaḥ tadvaśībhūtaḥ kuverapratinidhiḥ saḥ kuveratulyaḥ dhanavān bhavati | ripuḥ tasya śatruḥ taṃ etatstotrapāṭhakaṃ kārāgāraṃ bandhanāgāravat bhīṣaṇaṃ | kalayati gaṇayati saḥ pratijanuḥ janmani janmani bhaktaḥ tvayi bhaktimān san ciraṃ bahukālaṃ vyāpya kelikalayā anāyāsena jīvanmuktaḥ videhamuktaḥ bhavati | athavā sa bhaktaḥ kelikalayā krīḍākautukena ciraṃ dīrghakālaṃ vyāpya jīvan prāṇān dhārayan | muktaḥ dehānte muktiṃ prāptaḥ san pratijanuḥ prati nivṛttaṃ januḥ janma yasya saḥ punarjanmarahitaḥ bhavati sa brahmanirvāṇaṃ [mahākālarudroditastotrametat sadā bhaktibhāvena yo'dhyeti bhaktaḥ | ca cāpannaśoko na rogī na mṛtyurbhavet siddharante ca kaivalyalābhaḥ || mahākālasaṃhitā ||] prāpnottīti bhāvaḥ || 22 || iti śrīmanmahākālaviracitaṃ śrīmaddakṣiṇākālaikāyāḥ svarūpākhyaṃ stotraṃ samāptam || asya ṭīkā vimalānandadāyinī svarūpavyākhyā ca samāptā || yā kālī kālakāntā kalayati kaluṣaṃ kīrttitā kālahantrī yā tārā rūpā kamalajamahitā brahmavidyā parā ca | śrīvidyā mokṣapanthā hariharanamitā sādhakānāṃ hitārthā sā devī sarvarūpā janayatu jananī stāvakānāṃ śubhāni || yenaiva stavarājena mahākālena varṇitaṃ | kālikāyāḥ svarūpañca bhaktānandavidhāyakam || stotraṃ yat karpūrādyaṃ hi bāsanāpariṣevitam | vyākhyāntareṇa bhaṇitaṃ saralārthaviśobhitam | muninetrabhūdharendu śāke māne mayā kṛtā | sādhakānāṃ vivodhāya vimalānanda svāminā || vyākhyeyaṃ sarūpārthā ca vimalānandadāyinī | paṭhatāmapi bhaktānāṃ kaṇṭhe sadā virājatu || koṭālipāḍanagare śunakānvavāye goṣṭhīpatirhariharo mahatāṃ gariṣṭhaḥ | kāliprasāda iti tatkulajo mahātmā tasyātmajo raghumarṇirvihitakriyāvān || tatputro vimalānandasvāmī taccaraṇānugaḥ | satīśacandra rāyākhyaḥ caudhurīpadabhūṣitaḥ || karpūrādi stotraṭīkā tatkṛtā kṛtināṃ mude | varttatāṃ kālikāprītyai cāpi sañjāyatāmiyaṃ || || oṃ tat sat oṃ || ########### END OF FILE #######