#################################################### MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0 Catalog number: M00266 Uniform title: niruttaravāda Manuscript : BHU C4247 Description: Notes: Data entered by the staff of Muktabodha under the supervision of Mark S.G. Dyczkowski. Revision 0: April 7, 2012 Internet publisher : Muktabodha Indological Research Institute Publication year : Publication city : Publication country : India #################################################### oṃ namo māyā dvikaṅkālakālagrāsakulānta kṛt | vyomātīta nirābhāsa spandanānandavarjita || 1 || p. 93b) ālamba sarvamālamba nirālambanirākṛte | guṇāguṇapariśrānta niṣkrāntaḥ śaktisāgaraḥ || || niṣkampo niṣkalaśśuddho nirānandaḥ sa bhairavaḥ | śūnyaṃ śūnyaṃ tathā śūnyaṃ śūnyāśūnyāntarālinam || 3 || aśūnyaṃ sarvabhāveṣu pralayotpattikāraṇam | tadgrāhyabhāvanātīta indriyātīta varjitam || 4 || vyomavyāptitvanantātma niṣedhaḥ sarvabhāvataḥ | jāgratsvapnavinirmuktā sauṣuptāntaracāriṇī || 5 || turyātītā parākāṣṭhā sā kāṣṭhā yā parāśivā | sarvatrāvasthitaṃ devaṃ mātrātītaṃ sunirmalam || 6 || bhāvābhāvavinirmuktaṃ nirmuktaṃ śaṅkayāhatam | pramāṇapratyaṃyātītaṃ gamāgamavivarjitam || 7 || p. 94a) prabhuṃ sarvasya deveśa niśśeṣaṃ vada me prabho || 8 || saṃśayo me mahānasti māyadhvaparivartitaḥ | anekabhedagūḍhārthaṃ śrutaṃ yaccendrajālakam || 9 || siddhāntaṃ tatra vai śeṣaṃ jñānabhedaṃ kulāgamam | mantrārthagahanaṃ caiva tattvārthagahanaṃ tathā || 10 || śabdārthaṃ naiva jānāmi padavākyapramāṇataḥ | bhrāntabudhirahaṃ deva bhrāmitā bahudāsanaiḥ || 11 || kenopāyena deveśa jñātavyaṃ vasturūpatā | yena tajjñāyate satyaṃ dambhamāyāvivarjitam || 12 || nandiskandagaṇeśādyairdṛṅgināyoginī kulaiḥ | munibhirbrahmaviṣṇīśerindrasūryagaṇaistathā || 13 || kathitaṃ paramaṃ sthānaṃ yat sthānaṃ viditaṃ na tu | p. 94b) tatodhikaṃ yadastīti vadamasuranāyaka || 14 || nityabhaktā tvahaṃdeva karmaṇā manasā girā | prasādaṃ kurusaṅkṣepād yenopāyena mucyate || 15 || āyāsarahitaṃ jñānaṃ prāṇāyāmavivarjitam | dhāraṇādhyānanirmuktaṃ yogatarkādidāhitam || 16 || vratayajñakriyāhīnaṃ niṣkriyaṃ tīrthavarjitam | prasannātmā jagannātha vadetadbhaktavatsala || 17 || śṛṇuṣvekāgrabhāvena yadvastu paramaṃ padam | naiva tat kathitaṃ bhadre guroḥ śukrasya vānyapi || 18 || gaṇeśasya kramānasya bhuṅginandastathaiva hi | gopitaṃ sarvaśāstrāṇāṃ pāśāṇastho yadā śikhī || 19 || p. 95a) līnonāntaritopyeva dṛśyate yugalāhate | tadvacchiva manāmeyaṃ dṛśyate na ca dṛśyate || 20 || yathā salilamadhye tu analo viśate balāt | sthālikāntarayogena hyantarlīnaḥ prapadyate || 21 || tadvacchivaṃ sarvagataṃ vyomābhāsaṃ yathā sthitam | tile tailaṃ drume cchāyā sauṣupte kulamadhyagam || 22 || vaṃśelīhālaphalakaṃ śikhā vāsye śikheryathā | vicitrapakṣapakṣāḍhyaṃ vāṣpānte naiva dṛśyate || 23 || vimale vārimadhye tu saindhavaṃ yatra saṃsthitam | na tasya rūpaṃ dṛśyeta āsvādaparivarjitam || 24 || nyagrodhabījaṃ nyagrodhe śūlvaṃ cāntarakāñcane | ṣaḍrasaṃbhūmibhāge tu ākāśe vārṇasādhanam || 25 || p. 95b) tadvatsamarasībhāvaṃ śivaṃ śāntaṃ jagatpatim || 26 || atyadbhutaṃ mahādeva ajñānaṃ dussahaṃ mahat | kenopāyena sogamyaḥ sarvopādhivivarjitaḥ || 27 || grahaṇaṃ tasya nāstīti sphuṭaṃ meva dahe prabho | yena jñātena vai tṛptirjāyate tripurāntaka || 28 || tūṣṇīṃ bhāvaṃ parityajya bruhivākyaṃ mahodayam || iti śrīparamarahasye niruttaravāde bhairavaśrotovinirgata ta * de * ni * ye prathamoddeśaḥ || || śrī * * ra u * ca || kathayāmi yathā tathyaṃ kapaṭajñānavarjitam | bhramabhrāntiṃ parityajya grāhayet paramaṃ padam || 1 || p. 96a) dhyānāntaḥ karaṇairmuktaṃ snānaṃ pañcādikeṣvapi | cintayā rahitaṃ cittaṃ niścittaṃ paramaṃ padam || 2 || kumbhapūrakareśyādyaiḥ praśāntapavanaiḥ saha | daśavāyu sa vṛndāni daśasāhasrakāni ca || 3 || pratyekaṃ tu sahasrātmā prāṇādyāstu dhanañjayaḥ | daśasāhasranāḍyoghe saṃsthitaḥ kulamadhyagaḥ || 4 || vāyuvṛndaṃ parityajya tatvavṛndaṃ tathaiva ca | mantrajālaṃ mahādurgaṃ kriyājālaṃ parityaja || 5 || śāstrajālamanekārthaṃ tyajasarvaṃ palālavat | ṣaṭcakraṃ ṣoḍaśādhāraṃ trilakṣyaṃ vyomapañcakam || 6 || lakṣasthānaṃ parityajya ghaṇṭikāgraṃ tathaiva ca | dvāsaptati sahasrāṇi nāḍivṛndaṃ parityajet || 7 || vastipīḍī na kiṃ kāryaṃ meḍhrānandena kiṃ phalam | p. 96b) gṛhyānandodbhave cakre klinnā saṃpīḍanena tu || 8 || na tatra phalasiddhānāṃ kevalaṃ bandhanātmakam | yoginī melakānandāttadā teṣāṃ prakāśitam || 9 || nistaraṅga madonmatta madirā liṃcicātmakāt | tatrakāle mayāproktamānandaṃ jaghanesthitam || 10 || tadā nandaṃ jarātyasmin dṛṣṭyarthaṃ kathitaṃ mayā | tatrādhikaṃ tu parato yatra sṛṣṭirna jāyate || 11 || śaktyānandaṃ na cā nandaṃ śivānandaṃ na caiva hi | ānandojjhitamānandaṃ suṣupta iva saṃsthitam || 12 || atīndriyaṃ na ca grāhyaṃ vyomavyāpī sadāśivam | buddhīndriyavinirmuktaṃ kālākālavivarjitam || 13 || na mano na ca vai buddhirahaṅkāraśca vidyate | p. 97a) na pramāṇaṃ prameyaśca na guṇo doṣa eva ca || 14 || na sattvaṃ na rajo vāpi na tamo bhūmireva ca | na varṇaṃ varṇajātīnāṃ na geyaṃ vedanādinām || 15 || na tarkaṃ nāḍisañcāraṃ kriyādharmavivarjitam | na somaṃ sūryamityāhurhutāśanamapi priye || 16 || na vegapavane śāntairna bhūmirnāntarikṣagam | na yakṣo na ca nāgendraṃ dharmādharmavivarjitam || 17 || na kubjaṃ kā ca kuṇḍaṃ ca na hīnamuttamaṃ sthitam | na bījaṃ vanavṛkṣaṃ vā auṣadhaṃ na ca vidyate || 18 || rasaṃ rasāyanaṃ vāpi na dīrghaṃ hrasvameva ca | gamāgamairna lipyeta abyucchinnapravāhanam || 19 || śūnyaṃ śūnyaṃ tathā śūnyamānanda pada varjitam | strīsukhānandanirmuktaṃ viṣayānandadūṣakam || 20 || p. 97b) nirbharānandagahanaṃ vimalānandacetasaḥ | vyomānandarasonmattaṃ bodhānandapariplutam || 21 || nirānanda padaṃ śāntaṃ nirvāṇaṃ viṣayāntakam | vyomasthaṃ vyomarūpasthaṃ vyomātmāvyomasambhavam || 22 || pañcavyomātmakaṃ devamanādiṃ prabhumavyayam | tasya sṛṣṭiḥ sthitā cānte yo jānāti sa tatvavit || 23 || madhyāvasāna jātiṃ ca tasya hyekatra lakṣayet | kriyājñānaṃ tathecchā ca abyucchinnaṃ pravartate || 24 || tasmāt sarvaprayatnena mṛtasaṃjñāṃ parityajet | tata evāgataṃ piṇḍaṃ tatraiva ca sa gacchati || 25 || śūnyālayācchakti vilādutpannamakhilaṃ jagat | p. 98a) līyate tatra vai sthāne punastatra samāgamam || 26 || samāgamairna lipyeta abyucchinnapravāhakam | ādau tu hyakhilaṃ sarvaṃ paścāt sṛṣṭiḥ pravartate || 27 || punastatraiva līyante madhyamā sā kuto dhṛtiḥ | śivātprasūyate piṇḍaṃ śive piṇḍaṃ punarvrajet || 28 || śaktikṣobhādbhavetpiṇḍamakṣobhācchūnyarūpiṇam | yo sā vatīṃndriyagrāhyaḥ sarvavyāpī parāparaḥ || 29 || tasmācchaktirviniṣkrāntā mātṛkācakrabodhinī | śivaśakti parityāgānna piṇḍaṃ piṇḍabandhanam || 30 || sarvaṃ pralīyate śūnye jagatsthāvarajaṅgamam | yadā līyanti sarvetra tadā liṅgamudāhṛtam || 31 || mano liṅgaṃ cidāśaktiḥ spandanaṃ kandamūlajam | p. 98b) yadā hyekatra tritayaṃ nityato yo pi bhāvayet || 32 || sa muktaḥ sarvabandhebhyo śacanaṃ? nirmalaṃ yathā | na ca lipyati pāpena karmaṇā manasāgirāṃ || 33 || śivaṃ sarvagataṃ dhyātvā kona mucyeta bandhanāt | sarvaṃ śivātmakaṃ viśvaṃ yā kriyā sā śivātmikā || 34 || yo vikalpaḥ sa ghorāstraṃ yā śuddhiḥ sā parāsmṛtā | aśuddhā nityamucchuṣmā saṅkīrṇo yaḥ sa bhairavaḥ || 35 || yo madyaḥ sa ca mārtāṇḍo yā surāsā umā smṛtā | brahmādyāḥ śivaparyantaṃ pañcadravyāḥ prakīrtitāḥ || 36 || aśuddhomiti nāstihaṃ pañcabhūtairadhiṣṭhitāḥ | brahmāviṣṇuśca rudraśca īśvaraśśiva eva ca || 37 || p. 99a) nāsā cakṣustathā śrotra māsyaṃ meḍhraṃ tu pañcamam | ete malā hyadhobhāge ūrdhvaṃ nityaṃ pradīpakaḥ || 38 || paśyate jigrate nityaṃ śrūyate ramate spṛśet | pañcaite devatā mūle kulaliṅge pratiṣṭhitāḥ || 39 || māṃsaṃ raktaṃ tathāsthīnisnāyumajjā tathāmalam | śukraṃ śleṣmaṃ śirolomā ye cānye cāṅga santatau || 40 || dvijādi mlecchaparyantaṃ gośvāpaśuṣusaṃkhyayā | tatrasthaṃ paramaṃ sākṣāt tṛṇakāṣṭhe viśeṣataḥ || 41 || vāyūnāṃ ca tathā nāma daśānāṃ parisaṅkhyayā | sūryānandaṃ rasānandaṃ samānandamudānataḥ || 42 || vyānānandaṃ janānandaṃ kūrmānandaṃ kṛkodaram | ahaṅkārotha navamaṃ daśamaṃ tu dhanañjayam || 43 || p. 99b) prāṇopāneśvarīśaktirapāne gudarodhinī | sarvato devatāmārge brahmādyaṣṭau prakīrtitāḥ || 44 || akalarkamalaścaṇḍaḥ puṇḍravātapanānvitāḥ | pavano yāmadaivatyaḥ śaṅkaraścāṣṭamaḥ smṛtaḥ || 45 || samāne samanā nāma apāne unmanī sthitā | vyāne tu ca?krakī devī nāge tu bhujagī parā || 46 || kūrme saṅkocitāśaktiḥ kṛkare karmavāhinī | devadatte ahaṅkārī nityarūpā dhanañjaye || 47 || daśaśakti sthitā nityā vāyumadhye khamāśritāḥ | nābhi cakre sthitāścānyāḥ koṭyo dvāsaptatiḥ kramāt || 48 || madhye tu bhairavaḥ sākṣādvyomābhāso jagatguruḥ | nirāmayaḥ paraṃ śūnyo nābhimadhye virājate || 49 || p. 100a) gudapadmaṃ sadābhuktyā kālarudraḥ pratiṣṭhitaḥ | rakṣamānastakaṃ piṇḍaṃ vinodārthe vijṛmbhate || 50 || sarvanāḍi mayaṃdevaṃ romāvali valīkṛtam | sahasralakṣaṃ koṭyābhamicchāśakti pradīpakam || 51 || adṛśyaṃ bhuvanādhāraṃ piṇḍaṃ piṇḍe vyavasthitam | aneka viśvarūpeṇa eko * * *? rañjanaḥ || 52 || na cātra tapasā labhyo na dānaiḥ * * * * *? | guruvaktraprayogena labhyate sarvatoditam || 53 || anyathā śāstrakoṭīnāṃ bhrāmyate na ca labhyate | sopadeśaṃ paraṃ śāntaṃ sampradāyaṃ sunirmalam || 54 || mukhāgamena yuktātmā śuddhābhāvānvitena ca | labhate nirmalaṃ bhāvaṃ madaśāṭhyaṃ vivarjitam || 55 || p. 100b) yadi tuṣṭo bhavecchambhuryadi janma na vidyate | tadā prāpya gurusthānādvaktrāvaktrena vedayet || 56 || pratyakṣaṃ darśayeddevaṃ yasya viśvaṃ hṛdi sthitam | bhāvapūrvaprayogena dharmādharmakṣayeṇa tu || 57 || vikalpa dhvaṃsane devi * * * sthāpayet guruḥ | sarvāvasthaṃ śivaṃ jñātvā kona mucyeta bandhanāt? || 58 || prasannātmā yaditvaṃ me mākhidyaḥ pa?ranāyaka | nirupādhi vihīnātmā? kriyākāraṇavarjitam || 59 || upāyaṃ? kena mātreṇa grāhayetkulabhairavaḥ | antardeha gataṃ cittaṃ cañcalaṃ capalaṃ tathā || 60 || bhavenniścalatā yena upadeśaṃ * *? hame | p. 101a) yena vijñātamātreṇa bhavate cchinnasaṃśayaḥ || 61 || na baddho na ca vā mukto naiva baddho vimocayet | yadi bandhātmakaṃ viśvaṃ tadā mokṣaṃ prapadyate || 62 || nirmuktaḥ sarvabandhebhyaḥ svatantraḥ parameśvaraḥ | baddhosau svavikalpena na ca bandhaṃ śivasya hi || 63 || śivaṃ śaktistathā cātmā ekībhāvena sundari | bandhaṃ caiva na tasyāsti vibhutvāt sarvataḥ śivaḥ || 64 || bandhaṃ mokṣaṃ mayā coktaṃ tritatva pada bhedakam | satyākāraṃ ca deveśi na baddho na ca mucyate || 65 || śāstre śāstre mayā coktaṃ gopitaṃ paramārthataḥ | vibhīṣikā mahāraudrā narakādi bhayāvahā || 66 || sṛṣṭisaṃrakṣaṇārthāya kathitā tava sundari | p. 101b) pūrvaiva kathitaṃ sarvaṃ sarvaṃ sarvagataṃ śivam || 67 || tāvacchaṅkā bhaveddevi yāvat tattvaṃ na vindate | viditesmin pare tatve vicaret pavano yathā || 68 || bandhaṃ nāmeti yā saṃjñāmāsaṃjñā vastu niṣphalā | sarvaṃ śivamayaṃ bhadre paunaḥ puṇyena kīrtitam || 69 || yā dṛśecchā anicchā yā śuddhāśuddha padadvayam | sadāśiva mayecchā ca na kriyā parataḥ śivaḥ || 70 || śivaṃ kriyā kriyā bhedamekatve ca sadā naghe | yena yena hi mārgeṇa yā dṛśe tādṛśena vā || 71 || tena te naivamārgeṇa nāsti bandhaṃ śivātmakam | iti śrīparamarahasye niruttaravāde śabdaṃ? vaśrotasi dvitīyoddeśaḥ || p. 102) śrīdevyuvāca satyaṃ vada mahādeva duḥkhānta parameśvara | yena vijñātamātreṇa na bhūyaḥ parivartanam || 1 || śṛṇu devi paraṃguhyaṃ yatsurairapi durlabham | tadahaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇuṣveka manāḥ priye || 2 || bahumāṣa? prayogeṇa śāstraṃ śāstreṇa dūṣitam | bahuvādaratācāra parasparavirodhataḥ || 3 || bahuśāstropadeśaṃ ca krīḍārthaṃ nirmitaṃ mayā | yadā tvekākinaṃ devi naramāmi kulāntike || 4 || tadā vividhaśāstrāṇi nirmitāni yāgatraye | ekākī paramo devaḥ śaktyā saha tu krīḍati || 5 || p. 102b) yo sau kāmeśvaro deva utpatti layakārakam | tena rūpaṃ svayaṃ dṛṣṭamarūpaṃ darśayet tathā || 6 || mantracakraṃ yogi cakraṃ koṭi koṭi parivṛtam | eko devo na cānyosti kiṃ vā dvandvena kāraṇam || 7 || śāstrabhedaṃ kimarthaṃ vai kiṃ vā dvaita vidhikramam | advaitaṃ kathitaṃ sarvaṃ dvaitaṃ nāsti mahāprabho || 8 || śrībhairava uvāca kathinā dvaitatācāre hyadyaitamupalabhyate | yathā tilāṅkure bījamūrdhvaṃ dṛśyanti tāṃstilān || 9 || mahīkṣiptavibhāgena aṣṭadhā dṛśyate priye | mūlaṃ daṇḍaṃ tathā śākhāṃ patraṃ puṣpaṃ tathaiva ca | phalaṃ bījaṃ tathā snehaṃ paśyanti tilasaṃmatam || 11 || p. 103a) sarvaṃ pralīyate bīje bījaṃ de?hānuvartinam | evaṃ puryaṣṭake devi śivaṃ māyā vinaṃvibhum || 12 || niśśeṣamakhilaṃ devi vyāptireṣā śivecchayā | śivaṃ sarvagataṃ dhyātvā icchāvecchāntarālinam || 13 || iti śrīparamarahasye niruttaravāde bhairavasrotasi pa * śa * tṛtīyoddeśaḥ || || paśupānaṃ na caivāsti prokṣaṇaṃ samayaṃ tathā | ācāreṇa tu kiṃ kāryaṃ ke pāśāḥ kaḥ paśuḥ smṛtaḥ || 1 || śrībhairava uvāca yāvadajñānabhedosti bhavapāśāstadutthitāḥ | jñātvā jñeyaṃ gurusthānāt sākṛnnirchanti lakṣaṇam || 2 || p. 103b) tatraiva kāle yuktātmā pāśamukto yathā khagaḥ | pralīyati tadābhyāsāt snehavarti kṣayāntare || 3 || sutaptāyāsabhāṇḍeṣu kṣipejjalakaṇānvahūn | patitāḥ pralayaṃ yānti tadvachūnye cidātmakam || 4 || yathādhamojjvalaṃ loha visphuliṅgānvitaṃ mahat | dhāmaniryāsakāle tu kramācchītalatāṃ vrajet || 5 || yadvannirāmaye sthāne yatrarūpaṃ na vidyate | śāntendha na śikhāṃ yadvat pradīptastatra līyate || 6 || bhasmakīṭātpramucyeta pāvako naiva dṛśyate | sauṣumṇe indriyāartheṣu nopalabdhiḥ pradṛśyate || 7 || tadvacchivaṃ samārambhe na kiñcidupalabhyate | p. 104a) vṛddhakāle tu bālatvaṃ piṇḍasthosya na dṛśyate || 8 || vilīnavṛtti niṣkrānte nirupādhi vaśānuśaḥ | sarvaṃ vyomārṇave līnaṃ na kiñcidapi cintayet || 9 || na kiñciccintanāt so hi na muhyati na naśyati | vyomākāraṃ sadābhāve tadbhāvabhāvanāśanam || 10 || ahaṅkāravaśātkṣīṇe nirabhrogagano yathā | muktaścarati yuktātmā māruto gagane yathā || 11 || na tasya lopā vidyante kṣīṇacittānvitasya ca | ka *? mala kavanmuktiḥ pratyakṣamupalabhyate || 12 || muktirmuktiḥ punarmuktirna mukti piṇḍapātanam | ūrdhvotkrāntiṃ parityajya adhaḥ saṃpīḍanaṃ tathā || 13 || cakrabhedamanarthaṃ vai udghātaṃ mārutaissaha | p. 104b) kliśyanti tena tatvajñaḥ kevalaṃ kāye śāsanam | akleśabhāve vijñānaṃ nityaṃ sarvagataṃ śivam || 15 || śrīdevyuvāca bhrāmitā gahane deva bhrānti nirnāśanaṃ vada | vyomābhāsaṃ tvayā coktaṃ sthānoddeśena kiṃ ca vā || 16 || piṇḍastha padarūpeṇa rūpātītaṃ na kiṃ prabho | etanme saṃśayaṃ ghoramaghoravacanaṃ vada || 17 || śrībhairava uvāca mahāgranthi yutaṃ sthānaṃ mahāmāyā vimohitam | kāṇḍilīkulabhoktṛtvaṃ karmasthānā valī sthitam || 18 || ānandamātramātmānaṃ yāvaścecchā kulodbhavet | mucyamānaṃ tu taṃ sthānaṃ na yuktiriti niścayam || 19 || pada * *? ryaye kṣepi? aṣṭabhedāntarālinam | p. 105a) martyā?nandamayaṃ tacca icchāśaktiradhiṣṭhitam || 20 || icchāśaktiḥ śivelīnā padaṃ tasmāt parityajet | rūpasthamīśvaraṃ tatvaṃmavalambaṃ śivaṃ priye || 21 || arūpaṃ sarvataḥ kṣīṇaṃ gamāgamavivarjitam | nirbhrāntaṃ sarvanirmuktamagocara pade sthitam || 22 || caturdhā kathitaṃ mārgaṃ yāvat piṇḍasya lakṣaṇam | naṣṭe dagdhātmake dehe kasya piṇḍaṃ padaṃ kramam || 23 || yāvat piṇḍāntare dehī tāvad vijñāna lakṣaṇam | pralīne śūnyamārgeṇa kuto dānaṃ kutaḥ kriyā || 24 || tāvat te caturo varṇā yāvat tatvaṃ na vindati | viditesmin pare tatve sarve?vajīdvirgā?tayaḥ || 25 || p. 105b) smṛtirūpā bhavecchaktirmana īśvara bhairavam | krodhaṃ kālāgni rudraṃ vai mohaṃ māyā tathā priye || 26 || vṛtyācitya mayā ūrmī saṃbhogaṃ rudrakrīḍanam | duḥkhaḥ saṃsārabhadhandānmaraṇaṃ? bhairavālaye || 27 || ṣāntaṃ? śīhā? tathā nanda maithunaṃ piṇḍasārathiḥ | aṭanaṃ tu rathaṃ divyaṃ niṣṭhānta kālabhairavam || 28 || yatkiñcit karmasaṅghātaṃ tatsarvaṃ śiva coditam | adṛṣṭavigrahāśaktiravyucchinna pravāhinī? || 29 || ubhayoḥ krīḍanārthāya saṃsthitirbhuvana traye | *? rmecchā ca śivecchā ca kriyecchā tritayaḥ ume || 30 || pañce?cchā bhūtaratinī bhūtapañcakamālikā | usvitā? pañca?rangaiśca? nānārūpaṃ vipadyate || 31 || p. 106a) nānātvaṃ bhedamutpannaṃ bhedāmantrānyanekaśaḥ | mantrā hi devatānāma koṭī koṭirasaṅkhyayā || 32 || pañcabhūtātmakaṃ viśvaṃ punaḥ pañcasulīyate | pañcaite bhakṣayennityaṃ na pañcarahitaṃ kvacit || 33 || pañcaraṅgena racitaṃ vicitrabhavasāgaram | ekatrapā?dataṃ sarvaṃ strīpumāṃstiyagyonayaḥ || 34 || auṣadhaṃ vividhaṃ ṛkṣaparvatāśca vanaspatīḥ | hradatīrtha nadī nadya udyānaṃ tṛṇagocaram || 35 || sadṛśaṃ naiva dṛśyeta pañcabhūtā kriyā sadā | vaktre vaktrena sā dṛśyaṃ pituḥ putrasya bhāmini || 36 || mātā ca duhitā caiva bhrātaropyeka yonijāḥ | vṛkṣaṃ vakṣena sādṛśyaṃ toyaṃ toye tathaiva ca || 37 || p. 106b) girikūṭe gireḥ kūṭamekarūpaṃ na dṛśyate | nadī nadyānamādṛśyaṃ puṣpe puṣpaṃ tathāviduḥ || 38 || evaṃ pañcavidhaṃ mūle śivaśaktiradhiṣṭhitam | ramate jṛmbhate devo modate vadate kriyām || 39 || kvaciddāsya mayaṃ piṇḍaṃ kvacinnirdhana * *? tam | kvacidvyādhi mayaṃ rudre kvaciddirghā * * * *?m || 40 || kvacidduśśīlatāṃ yāti suśīlatvaṃ? kvaci * *? m | kvacidvidyādharo rūpī kvacinmūrkha virūpiṇam? || 41 || kvacit sarpaḥ kvacit kīṭaḥ kvacit pakṣī ca vānara | nā?cidraviśaśītejaḥ kvacinmaraṇajīvitaḥ || 42 || evaṃ bahuvidhaṃ cittraṃ vicitraṃ bhūtapañjaram | p. 107a) pañcabhūtavibhāgena avibhāgena cetasā || 43 || yena jñātaṃ *? yo * *? hyanyathā paśubandhanaḥ | śuddhāśuddhaṃ na va * * * * * * * *? sthitaḥ || 44 || ekataḥ sarvabhāvānāmekataḥ paramārthataḥ | ekato brahmapadavī eko *?va umāpatiḥ || 45 || * * * * *? saṃsthāyī naśyati na ca naśyati | brahmasarvamayabhadre jñātavyaṃ niścayātmakam || 46 || jñeyaṃ jñāte bhavenmuktiranyathā bhavabandhanam | na yajñadānadātṛtvairna tīrthagamanena ca || 47 || na ca vai bhṛgupātena na ca vahni jalāntare | na ca kṛcchrāti kṛcchreṇa na ca cāndrāyaṇena vā || 48 || p. 107b) nirāhāreṇa muktiḥ syānnamuktiḥ piṇḍapātane | niśā?yā * *? cittaṃ nirudvegaṃ sadākuru || 49 || aṣṭatītamayaṃ pi * * * * *? samanvitam | sanghe? hatapapīṭhādyairaṣṭa? * * *? bhitaṃ kulam || 50 || nāgāṣṭakagrahai yuktaṃ digaṣṭakavirūpitam | vāma?dakṣiṇamadhyasthaṃ kulakaulāntarālinam || 51 || tri triṃśatkoṭi devāḍhya * * *?cchivalī kṛtam | sarvaṃ dehānna *? līnaṃ yadhoktaṃ pūrvacoditam || 52 || svaliṅgaṃ pūjayennityamavikāreṇa yogavit | yaṃ yaṃ bhogāvṛtaṃ cittaṃ taṃ taṃ manasi dāpayet || 53 || tasya tasya ca bhāvena śāntaṃ śānta manusmaret | tasya tasya na cotpatti kharūpī sarvato mukhaḥ || 54 || p. 108a) sa śivaḥ keśavatdaiva? sa brahmā sūrya eva ca | hṛtāśano yamaḥ so hi darśanādaghanāśanaḥ || 55 || sparśanānmucyate tasya yatra brahmavidaḥ smṛtāḥ | sa?dehaḥ śuddhi māyāti kiṃ? punarnikaṭānvitam || 56 || ālāpāṅgātrasaṃsparśānmocayet pāvakaughahā | * * *? tiṣṭhate tasya melakaṃ *?śi *? rvṛte || 57 || iti śrī ra * sye * de * *? si pa sa rṇa caturtha uddeśaḥ || 4 || śrīdevyuvāca niścitaṃ sarvato deva mahābhavavināśanam | sā * *? hṛdi me grāhyaṃ hyagrāhyaṃ paśu bhārataḥ? || 1 || jñātavyaṃ parama *? vaṃ śūnyānyaṃ śūnyasaṃbhavam | p. 108b) kasyecchā trividhe kāle dṛśyate ca hyanekadhā || 2 || śivātmakamidaṃ sarvaṃ śivo devo na dānyathā | tasya bhedaṃ kathaṃ deva dṛśyate bhuvana trayaṃ || 3 || nānātvaṃ gahanaṃ nātha mantratantrārtha codanāt | nagrahaṃ nigrahaṃ krū?raṃ bhaktirvā śāṭhyameva vā || 4 || mṛteti saṃjñā ka?syaivaṃ ko vā nirjīvatāṃ gataḥ | mṛtyusaṃhārakasyaivaṃ kovāmṛtyustvayādhikaḥ || 5 || kenāsau prerayennātha kasyārthe maraṇaṃ dhruvam | nityoditasya devasya kasya buddhi?kṣayo bhavet || 6 || ekībhāvātma bhāvasya viruddhā vahu *? vanā | śrībhairava uvāca pare śūnye tamo ghoraṃ tasyagacchanti ye mṛtāḥ | sa devatāstathā tīrthā guhyāyatanasaṃsthitāḥ || 8 || p. 109a) parvatāśca nadī nadyo mahī?saptābdhi mekhalā | sāgarā?vividhā bhūtā ye cānye krimisambhavāḥ || 9 || nāgā grahā *? hā dakṣāḥ khecarā bhūcarāstathā | pīṭhopapīṭha sandoha nirjharānirjarāstathā || 10 || granthī granthisahasrāṇi majjāmedhāsṛjaḥpalam | mṛtadehasya piṇḍasya na kiñcidupalabhyate || 11 || sukhaṃ duḥkhaṃ na caivāsti ānandaṃ naiva bhāvanam | jijñāsārahitaṃ sthānaṃ yatra devo nirākṛtiḥ || 12 || na kālakalanā heturnissaṅgasaṅgavarjitam | nirālambaṃ na cotsāhaṃ śūnyabhūtaṃ śivātmakam || 13 || saṃjñānāśena nirjīvaṃ sā sajñā vyomarūpiṇī | kṣubdhāśūnyālayāsaṃjñā tasmāt piṇḍaṃ prapadyate || 14 || p. 109b) piṇḍajjñānopalabdhiṃ ca bodhimātreṇa saṃviśet | akṣubdharūpanityasthā vyomābhāsā kulāntavit || 15 || akulasya sa sarvatra dṛśyate na ca dṛśyate | nirbhrāntaṃ yena vā jñātaṃ tena jñātaṃ tu bhairavam || 16 || yathā dhūmāvaliprāntaṃ kṣīṇaṃ dṛśyennabhontare | nirā?kṛti vilīnāsā tadvaddehī nabho pamaḥ || 17 || saṃpūrṇato yaṃ mṛtviṇḍamevātraiva tu mardi?tam | śanaiḥ śanaista tasyaiva pariśeṣaḥ pravartate || 18 || na? jalaṃ bhāvyate? kiñcit tad vad dehī kulāntare | cidarthavi?bhavaṃ sarvaṃ jñānamajñānagocaram || 19 || nirālambapade śūnye sarvārambhavivarjite | svasthire parame dhāmni śivaśakti layāntare || 20 || p. 110a) nirnāmaviṣayātīte janmamṛtyu vivarjite | tatra yāti idaṃ viśvaṃ yatkiñcit pāñcabhautikam || 21 || niṣprapañcaḥ le?pāḍhyaṃ sthiraṃ caiva malaṃ dhruvam | ekadā bahurūpeṇa bhairavāṣṭāṣṭa cāṣṭakam || 22 || khecarī bhūcarī caiva gocarī śākinī tathā | kiṅkarāgaṇagandharvā ṛṣayopsarasastathā || 23 || auṣadhāstu dhātuṇḍāśca pañcalohāśca sambhavāḥ | kinnarā bhūpiśācāśca krimikīṭasarīsṛpāḥ || 24 || pañcabhūtā mahābhūtāstatvāḥ ṣaṭtriṃśasaṃkhyayā | tathā cāṣṭottara śataṃ ta?tva tattvāntarālinam || 25 || mūlaṃ dhātustathā bījaṃ śūnyaṃ caivāpyaśūnyataḥ | evaṃ saṃsāravibhavaṃ satkṛtaṃ hyumayāmaha || 26 || vicarāmi na ekākī kadācicchūnyarūpatā | p. 110b) sarvaṃ sarvamayaṃ cāhaṃ tatra madhye tvayāmaha || 27 || kadācidīdṛśaṃ? viśvaṃ dṛśyate paramātmani | sarvaṃ sa?marasaghoraṃ śaktisaṅgamasāgaram || 28 || tvadīyakṣobhamātreṇa corthitaṃ viśvagolakam | yadā palīyate dvābhyāṃ viśvaṃ na saha bhāmini || 29 || yadā śūnyaṃ nirālambhaṃ na kiñcidapi cintayet | na kiñciccintanāddevi na naśyati na muhyati || 30 || tatra sthāne na cānande na śaktiḥ śivameva ca | nopalabdhirna caivāsti nā bhāva na? vikalpanā || 31 || kevalaṃ śūnyatā nādaṃ dvitīyo nāsti niścayaḥ || 32 || p. 111a) etadrahasyaṃ kathitaṃ deva dānavagopitam | śukrasya noditaṃ pūrvamasurārthaṃ na bodhake || 33 || kasya dīkṣā bhaveddeva kasya vā śodhayet kulam | sarvatra saṃsthitohīśaḥ kaśśodhyaḥ kaśca siddhyati || 34 || pāśabandhaṃ na caivāsti samayācāralakṣaṇam | guruśiṣya krameṇātha kiṃ kāryaṃ kiṃ prayojanam || 35 || bhrāntimutpādyate deva bhrāmitāṃhaṃ tu śaṅkara || 36 || vikalpakṣīṇacittasya kiṃ dīkṣā kasya kāraṇam | sa vikalpasya jantośca jatrasya samalasya ca || 37 || rajaraṅgādi kā dīkṣā tasya bhāvaniśeśakam | p. 111b) bhāvametā dṛśaṃ kṛtvā yā dṛśaṃ kathitaṃ tava || 38 || dhyānaṃ pūjādikaṃ japyaṃ homāntaṃ nyāsameva ca | āhvānakāraṇaṃ sthānamārurukṣuṣu darśayet || 39 || darśanādbhavate mokṣaḥ sarvago hi nirāmayaḥ | dhyāna pūjādikaṃ tacca sarvaṃ saṅkalpasaṃbhavam || 40 || saṅkalpa rahitā dīkṣā sā dīkṣādīkṣitā bhavet | bhāvābhāvavinirmuktaṃ muktācāreṇasañcaret || 41 || yuktigūḍhaṃ paraṃ cānyaṃ janākliṣyanti cānyathā | anyathā śāstra pāṇḍityaṃ vedagarveṣu garvitāḥ || 42 || anyathā nistaraṅgātmā lokāḥ kliṣyanti cānyathā | p. 112a) anyathā hyopadeśaṃ tu bhrānti yuktāstathānyathā || 43 || anyathā bhāvanādārḍhyaṃ kṛtvādārḍhyaṃ tu cānyathā | anyathā paramāśaktirlokāḥ kliśyanti cānyathā || 44 || vāgvitaṇḍaṃ ca saṃskāraṃ tyajecchabdārthasīmasam | na tarkaṃ trāṇamityāhustrāṇārthaṃ paramaṃ śivam || 45 || advaitaṃ caraternityaṃ dvaitaliṅgamacetanam | dhātu dārumayaṃ liṅgaṃ pāṣāṇorthaṃ tu hemajam || 46 || na caiva mṛṇmayaṃ devi maṇijaṃ sphaṭikādijam | na cātra kurute trāṇaṃ caitanyasya acetanam || 47 || sarvathā bhāvayelliṅgaṃ yasya līnaṃ carācaram | p. 112b) advaitabhāvaṃ deveśi trāṇārthaṃ sarvato bhavet || 48 || janmajanmāntarābhyāsādvijñānaṃ labhate sphuṭam | vināvijñānasaundaryāt guruṇājñāpito yadā || 49 || tadāsau labhate mokṣamanyathā bhramaṇādbhayam | advaitaṃ sādhayennityaṃ sarvāvasthaṃ śivātmakam || 50 || advaitaṃ paramaṃ dharmamadvaitaṃ paramaṃ padam | advaitaṃ suthiraṃ mokṣamadvaitaṃ bhogalakṣaṇam || 51 || advaitaṃ sopadeśaṃ tu advaitaṃ kulajākulam | dvaitādvaitavidhirnāsti praviśecchāmbhave pade || 52 || samaṃ sarvagataṃ śūnyaṃ bhāvyate vastu sādhanam | yadyapi syān mahādvaitaṃ dvaitaṃ vande kulāraṇī || 53 || p. 113a) gurumagniṃ tathā mantraṃ vibhāgaparikalpanā | eṣāṃ madhye na cādvaitametacchāstrasya nirṇayam || 54 || yasmānnāmāni saṃlakṣya upadeśāni yāni ca | nāmaparyaṅkabhedena ekatvaṃ caivamekadhā || 55 || bhramanti paśavaḥ sarve ye cānye gurutalpagāḥ | bhramanti jñānasandigdhā ajñānapadamohitāḥ || 56 || na jñāsyanti paraṃ sthānaṃ yena mukti prabandhanam | kecidvadanti haṃsosau kecit praṇavaprāṇinam || 57 || kecidbinduṃ tathā nādaṃ kecicchakti parāmṛtam | kecicchaktiparānandaṃ paraṃ bhāvaṃ bhajantite || 58 || p. 113b) pañcaśūnyātmakaṃ kecit kecicchabdalayādikam | kecicchaivaṃ tathā daivaṃ kecijjyotistu golakam || 59 || ṣaḍūrmi rahitaṃ kecit ghaṇṭikāgraṃ tathā pare | kecit mātṛkalābindu asparśonādatastathā || 60 || kecidindriya hīnaṃ tu kecit sarvendriyaiḥ saha | kecidvadanti cātmānaṃ paramātmani saṃsthitam || 61 || prakṛtiḥ puruṣaṃ kecit kecit ṣaḍvidhameva ca | kecit prāṇaṃ tathā buddhiḥ keciddhairaṇyameva ca || 62 || kecijjvalanasaṅkāsaṃ keciccādityasannibham | ūrṇātantu nibhaṃ kecit kecit khadyotameva ca || 63 || p. 114a) kecit tat pratibhaṃ caiva kecit sphaṭikanirmalaṃ | kecidbālāgrabhāgaṃ tu keciddhra?māvalī prabham || 64 || kecicchāyāmayaṃ rūpaṃ kecit sūryanirākulam | nirālamba sthitaṃ kecit kecidyajñaphalānvitam || 65 || nistaraṅgaṃ tathā kecit kecidābhogalakṣaṇam | strīsukhāntāntikaṃ kecit kecinniṣṭhāntagocaram || 66 || bhramaṃ māyāyinaṃ kecit kecit sarvatravarjitam | lakṣaṇālakṣaṇaṃ kecit kecidicchāmanāmayam || 67 || ūṣṇībhāvaṃ tathā kecit kecidānandamutgalam | indriyārthasukhaṃ kecit keciccakrāntarālinam || 68 || dvādaśāntaparaṃ kecit kecitkhecakrabhūṣitam | anāhatamayaṃ kecit kecit ghoṣāntike padam || 69 || ekātmānandinaṃ kecit kecinnairātmyavādinam | īśvarādyaṃ tathā kecit kecinneśvaravādinaḥ || 70 || saṃpūrṇaṃ paramaṃ kecit kecinmantrākṣaraṃ param | pañcāśārṇa? mayaṃ kecit kecitkāśā?nalāntakam || 71 || helādolā mayaṃ kecit kecinnirbhrānti lakṣaṇam | sauṣuptarūpiṇaṃ kecit kecit turyāvalambanam || 72 || saguṇaṃ nirguṇaṃ kecit kecit pavanasannibham | sanatkā?nandatā kecit keciccaiva manāmayam || 73 || p. 115a) nityānandaṃ tathā kecit kecit svātantryarūpiṇam | kecit prabhāvanirmuktaṃ tattvaṃ tattveṣusaṃsthitam || 74 || kecinnārāyaṇo viṣṇurajaṃ kecidvadanti ca | kecidvai vāsudevasya jyotirūpaṃ sanātanam || 75 || kecid buddhaṃ tathā jñeyaṃ kecid vijñānameva ca | kecichūnyaṃ tathā bhūtvā kecinnirvāṇameva ca || 76 || dharmadhātustathā kecit trikālaparivartanam | nityānandaṃ tathā kecit keciccaivamanāhatam || 77 || kalpanā rahitaṃ kecit kecidbhāvaniyāminam | kecit praṇavamityuktaṃ kecit pratyakṣasaṃsthitam || 78 || p. 115b) kecidastīti nāstīti keciccobhayavarjitam | īdṛśaṃ cedṛśaṃ kecit kecidānandataḥ sthitāḥ || 79 || kecid vibhustathā sākṣī kecit kṣetrajñameva ca | atītavyomakaṃ kecit kecicchuddhavivekajam || 80 || taddharmadharmiṇī śaktiḥ kecidicchanti vādinam | kecit *? kuṇḍalinī śaktirjanmasthānāvalambinī || 81 || śaktirvīrya balotsāhaṃ kaiścidbhāṣitamāparaḥ | janmasthāna gatā śaktistālurandhravisarpiṇī || 82 || mātṛ tattvaṃ tathā kecit sarvadevopacaryate | candrārkavahnimadhyasthaṃ kecidbhāvita cetasaḥ || 83 || p. 116a) keciccittaṃ tathā cetāḥ kecit kartāvidhīyate | evamādīni cānyāni koṭi bhedenasaṃsthitāḥ || 84 || gaṇituṃ naiva śakyeta bahukoṭi śatairapi || 85 || kena mārgeṇa tat grāhyaṃ sopadeśaṃ munirmalam | viśrāmalakṣaṇaṃ brūhi saṅkhyābhedaṃ tyajenhara || 86 || graho nāsti na cotsargaṃ cittaṃ yatra na vidyate | ānandapadasaṃprāptau nirānandapariplute || 87 || nirānandapade prāpte *? mādhirjanmahāriṇī | na tasya nāmagotraṃ ca na jātirjanma eva ca || 88 || na kālo bhavate cātra vicāryaṃ naiva dṛśyate | yā dṛśaṃ bhavate vastu tādṛśena bhavet saha || 89 || p. 116b) dṛṅmanorucisaṅkalpayugabhāvojjhitāntaraḥ | labhate paramānanda pūrṇādhvāntakarānanām || 90 || tatra tulyaṃ nāsti yasmāt tasmād vaktuṃ na śakyate | svaśāstrapālanārthāya jñānināṃ pravadanti ca || 91 || sandehagahanaṃ tathyaṃ paśūnāṃ mokṣaṇe kṣamaḥ | labdhajñānena tajjñeyaṃ yo vindati sa paṇḍitaḥ || 92 || tasya buddhirmahāprāptiranyavaventarāṭakāḥ || iti śrīparamarahasye * * * *? de * ra * sro * vi * rga * u * de * ni * yo * ñca * || samāptaṃ midaṃ niru *? ravadamiti śubham || || ########### END OF FILE #######