#################################################### MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0 Catalog number: M00127 Uniform title: nirvaṇatantra Manuscript : ngmcp reel c 24/2 manuscript 217b Description: Transcribed from ngmcp reel C 24/2 manuscript 217b . Notes: Transcribed by the staff of Muktabodha under the supervision of Mark S. G. Dyczkowski. Revision 0: Sept. 22, 2008 Internet publisher : Muktabodha Indological Research InstituteInternet publisher: Muktabodha Indological Research Institut Publication year : 2008 Publication city : Publication country : United States #################################################### prathamaḥ paṭalaḥ | śrīgaṇeśāya namaḥ p. 1) kailāśaparvate ramye nānāratnopaśobhite | viparitaratāśaktā caṃḍī papracha śaṅkaram || 1-1 || śrīcaṃḍikovāca nirākāraṃ nirguṇañca stutiniṃdāvivarjitam | sunityaṃ sarvakartāraṃ varṇātītaṃ suniścalam || 1-2 || saṃjñādirahitaṃ śāṃtaṃ kimākāraṃ pratisthitam | tasmādutpattirdeveśa kimākāreṇa jāyate || 1-3 || śrīśaṃkara uvāca śṛṇu devī paraṃ tatvaṃ varṇātītāṃ ca vaiṣṇavīm | guṇālayāṃ guṇātītāṃ stutinindāvivarjitām || 1-4 || ākārarahitāṃ nityāṃ yasmād rāgādivarjitām | pūjanārthāya deveśi svayamutpattikāriṇīm || 1-5 || yena rūpeṇa brahmāṇḍo jāyate śṛṇu tat śive | ākāśājjāyate vāyurvāyorutpadyate raviḥ || 1-6 || kherutpadyate toyaṃ toyāddutpadyate mahī | paṃcabhūtaiśca brahmāṇḍā bhaveyuḥ parvatātmaje || 1-7 || brahmāṇḍotthāpanārthāya kūrmapṛṣṭhed hyanaṃtaka | tanmūrddhni vālukākārā brahmāṇḍo bahavaḥ sthitāḥ || 1-8 || kāruṇyavārimadhye tu kūrmaścarati nityaśaḥ | ahameva triśūlena pālayāmi punaḥ punaḥ || 1-9 || śrīcaṇḍikovāca kimākāraṃ tu brahmāṇḍaṃ tanme brūhi maheśvara | sṛṣṭiprakāraṃ tanmadhye kimākāraṃ hi tatvavit || 1-10 || śrīśaṃkara uvāca jaṃtvākāraṃ tu brahmāṇḍaṃ nānāvigrahi pārvati | brahmāṇḍavigrahaṃ proktaṃ sthūlakṣudrādikaṃ hi yat || 1-11 || merustanmadhyake devī tathā sasakulācalāḥ | mūlādimastakāṃtaṃ vai sumerurnāma parvataḥ || 1-12 || sthitaṃ neroradhobhāge hyaṃgulyāścorddhadeśataḥ | bhūrlokādi maheśāni saptasvarge krameṇa hi || 1-13 || aṃgulyāṃ sapta pātālāstiṣṭhanti parameśvari | satyaloke nirākārāṃ mahājyotisvarūpiṇīm || 1-14 || māyayā chāditātmānaṃ caṃpakākārarūpiṇīm | hastapādādirahitāṃ candrasūryāgnirūpiṇīm || 1-15 || māyābaṃdhanaṃ saṃtyajya dvidhā bhinnā yadonmukhī | śivaśaktivibhāgena jāyate sṛṣṭikalpanā || 1-16 || prathame jāyate putro braṃhasaṃjño hi pārvati | śrīkālikovāca śṛṇu putra mahāghora vivāhaṃ kuru yatnataḥ || 1-17 || etat chrutvā tato brahmā uvāca sādaraṃ priye | tvāṃ vinā jananī nāsti śaktiṃ me dehi suṃdari || 1-18 || tacchrutvā jagatāṃ mātā svadehānmohinīṃ dadau | dvitīyā sā mahāvidyā sāvitrī paramā kalā || 1-19 || asyāḥ saṃgaṃ samāsādya vedavistaraṇaṃ kuru | anāyāse sṛṣṭikartā bhava tvaṃ mahimaṇḍale || 1-20 || p. 2) dvitīye jāyate putro viṣṇuḥ satvaguṇāśrayaḥ | śṛṇu putra mahāghora vivāhaṃ kuru yatnataḥ || 1-21 || tava darśanamātreṇa niṣkāmo jāyate pumān | satyaṃ karomi he māta mohināṃ dehi me śive || 1-22 || dehāt śaktiṃ viniṣkṛtya dadau tasmai ca kālikā | vaiṣṇavī tāṃ mahāvidyāṃ śrīvidyāṃ parameśvarī || 1-23 || tāmāśritya mahāviṣṇu pālayatyakhilaṃ jagat | tṛtīye jāyate putro mhāyogī sadāśivaḥ || 1-24 || taṃ dṛṣṭvā sā mahākālī tuṣṭiyuktā bhavan mudā | śṛṇu putra mahāyogin madvākyaṃ hṛdaye kuru || 1-25 || tvāṃ vinā puruṣaḥ ko vāmā vinā kāpi mohinī | atastva paramānanda vivāhaṃ kuru me śiva || 1-26 || yaduktaṃmapi he mātaḥ svāṃ vinānāsti mohinī | satyametajjaganmātarmāṃ vinā puruṣo na ca || 1-27 || asmin dehe saṃsthite ca na karomi vivāhakam | kuru dehāṃtaraṃ mātaḥ karuṇā yadi vartate || 1-28 || tatkṣaṇe sā mahākālī dadau bhuvanasuṃdarīm | ādibhūtā yathā kālī tathā bhuvanasundarī || 1-29 || tāmāśritya mahāyogī saṃharatyakhilaṃ jagat | śaṃbhuraṣṭavibhāgaśca śaktiścāṣṭavidhā mavet || 1-30 || kālikādyā mahāvidyā hyanena parameśvari | iti te kathitaṃ kāṃte yathā brahmanirūpaṇam || 1-31 || gopanīyaṃ prayatnena vidyotpatiryathā priye | iti caṇḍikāśaṃkarasaṃvāde nirvāṇataṃtre prathamaḥ paṭalaḥ || 1 || dvitīyaḥ paṭalaḥ | śrīcaṃḍikovāca tvatprasādān mahādeva śrutaṃ brahmanirūpaṇam | idānīṃ śrotumicchāmi kṣitausṛṣṭiryathā bhavet || 2-1 || śrīśiva uvāca śṛṇu devī pravakṣyāmi yathāsṛṣṭiḥ prajāyate | satyaloke mahākāmnī mahārudreṇasaṃpuṭā || 2-2 || caṃpakākṛtivistārā caṃdrasūryāgnirūpakā | anādipuruṣaṃ yuktā tadaṃśājīvasaṃjñakāḥ || 2-3 || jvaladagneryathā devi sphuraṃtivisphuliṃgakāḥ | tasyāścutaṃ paraṃ vidruṃ yadābhūmaupatatyapi || 2-4 || tadaivasahasā devī saṅgāyuktobhavatyapi | sthāvarādiṣu kīṭeṣu paśupaṃkṣiṣu śailaje || 2-5 || caturaśītilakṣaṃ vai janma cāpnoti socyayaḥ | tatolanet pareśāni mānuṣyaṃ durlabhaṃ tanum || 2-6 || yato mānuṣadehastu dharmādharmādhipaśca saḥ | tatopi labhate janma punarmṛtyumavāpnuyāt || 2-7 || jāyate mṛyataṃ caiva karmapāśāt suniścayaḥ | caturaśītilakṣeṣu nānāyoniṣu śailaje || 2-8 || śrīcaṃḍikovāca kathaṃ vā labhate janma kathaṃ mṛtyurbhavet prabho | tat prakāraṃ mahādeva śrotumichāmi tattvataḥ || 2-9 || śrīśaṃkara uvāca p. 3) ihayat kriyate karma tat pare copabhujyate | jīvastṛṇajalauke va dehā dehāṃtaraṃ vrajet || 2-10 || saṃprāpya cottaraṃ dehaṃ dehaṃ tyajati pūrvajam | iti śrutvā ca sā caṃḍī paprachaparameśvaram || 2-11 || prāse cottaradehe tu piṇḍaṃ dānādikaṃ katham | śṛṇu devī pravakṣāmi māyādehaṃ tadeva hi || 2-12 || māyā dehaḥ pareśāni vāyurūpo na cānyathā | vāyurūpo yato deha ākāśastho nirāśrayaḥ || 2-13 || ataśca piṃḍadānena vāyu sthirataro bhavet | prathame mastakaṃ devī jāyate cakramāvadhi || 2-14 || tato yamapuraṃ gatvā dharmādikaṃ hi yat | tad bhuktvā cāpare kiṃcit yadikarma na vidyate || 2-15 || yamājñayā tadā jīvaḥ prayayau brahmasādhanam | tasmāt karmānusāreṇa yadi syāt durlabhaṃ tanum || 2-16 || mahāvidyāṃ bhāgyavaśāt prāpnoti paramaṃ gurum | tatvajñānaṃ maheśāni yadi bhāgyavaśāllabhet || 2-17 || tadaiva paramaṃ mokṣaṃ yāvad brahmāṇḍasṛṣṭhati | brāhmaṇasya mahāmokṣaṃ sā yujyaṃ kṣatriyasya ca || 2-18 || sā rupyaṃ corujātasya śrūdrasya sahalokakam | mahāvidyā prasādena punarāgamanaṃ na hi || 2-19 || vṛhadbrahmāṃḍaśeṣe tu sarvamokṣaṃ yadā śive | tadā sarvasya nirvāṇaṃ bhavatyeva na saṃśayaḥ || 2-20 || śrīcaṇḍikovāca vṛhadbrahmāṇḍavāhye tu kiṃ punaḥ parameśvara | tat sarvaṃ śrotumicchāmi yadi snehostimāṃ prati || 2-21 || śrīśaṃkara uvāca brahmāṇḍasya vāhyadeśe brahmāṇḍā vahavaḥ sthitāḥ | anaṃtasya pramāṇaṃ tu kiṃ vaktuṃ śakyate mayā || 2-22 || sā eva nirmitaṃ sarvaṃ saivasarvaṃ sureśvari | iti śrīcaṃḍikāśaṃkarasaṃvāde nirvāṇatantre dvitīyaḥ paṭalaḥ || 2 || tṛtīyaḥ paṭalaḥ | śrīśiva uvāca prakṛtyā jāyate puṃsāṃ prakṛtyā sṛjyate jagat | toyād yad vudvudaṃ devī yathā toye vilīyate || 3-1 || prakṛtyā jāyate sarvaṃ punastasyāṃ vilīyate | tasmāt prakṛtiyogena jāyate nānyathā kvacit || 3-2 || brahmaviṣṇuśivaṃ devī prakṛtyā jāyate dhruvam | tathā pralayakāle tu prakṛtyā lupyate punaḥ || 3-3 || śāktā eva dvijāḥ sarve na śaivā na ca vaiṣṇavāḥ | upāsate yato devīṃ gāyatrīṃ paramākṣarīm || 3-4 || gāyatrīṃ śṛṇu cārvaṅgi caturvedaprapūjitām | vedamāteti vikhyātāṃ trivargaphaladāyinīm || 3-5 || hālāhalaṃ samuddhṛtya nābhyakṣaraṃ samuddharet (samuddhet) |(?) vāmakarṇasamāyuktaṃ punarvārbhisamuddharet || 3-6 || karṇayuktaṃ mūrddhnirephaṃ tataśca suravandite | vāruṇaṃ ca samāyuktaṃ caṃdrabījaṃ tataḥ param || 3-7 || nādayuktaṃ khagayutaṃ caikaṃ vyāhṛtimuddharet | tat padañca samuddhṛtya savitustadanaṃtaram || 3-8 || vareṇyamiti cocāryā bhargodevasya dhīmahī dhiyo yo naḥ pracodayāt praṇavaṃ tadanaṃtaram || 3-9 || tataścādhītagāyatrīṃ praṇavaṃ tadanaṃtaram | iti japtvā maheśāni sākṣānnārāyaṇo bhavet || 3-10 || dhiyo yormadhyabhāge ca yakāradvayameva ca | tatra tatra mahādevi anaṃtaśrutimeva ca || 3-11 || iti japtvā maheśāni yukto bhavati tatkṣaṇāt | aṃtyayakārayo sthāne yokāratratiyaḥ paṭhet || 3-12 || sa cāṃḍāla iti khyāto brahmahatyā dine dine | ata eva maheśāni tava snehāt prakāśitam || 3-13 || śāvitrī paramā vidyā trailokyeṣu ca durlabhā | asyā grahaṇamātreṇa bhūpūjyo nātra saṃśayaḥ || 3-14 || aṃganyāsasya maṃtraṃ yat tacchṛṇuṣva priyaṃ vade | praṇavadvayaṃ hṛtpadme bhukāraṃ śīrṣadeśake || 3-15 || bhūvaḥ śikhāyāṃ śvaḥkāraṃ kavace vinyaset sudhīḥ | netratraye bhūrbhuvaḥ svaḥ svaḥkāraṃ karaṃ yugmake || 3-16 || namaḥ svāhā vaṣaṭ hūṃ vauṣaṭ phaṭ ca kramato nyaset | dhyānaṃ śṛṇu varārohe yathā dhyātvā yajennaraḥ || 3-17 || śvetavarṇā samuddiṣṭā kauśeyavasanā tathā | śvetairvilepanaiḥ puṣpairalaṃkāraiśca bhūṣitā || 3-18 || ādityamaṇḍalāṃtasthā brahmalokagatāthavā | akṣasūtradharā devī padmāsanagatāthavā || 3-19 || oṃ tejo'si śukramasya mṛtamasi dhāmanāmāsi | priyandevānāṃ gāyatrī ekapadī dvipadī tripadī catuṣpadyaḥ || 3-20 || namaste turīyāya darśatatvāya pradāya parorajase | evaṃ dhyātvā yajed devīṃ gāyatrīṃ paramākṣarīm || 3-21 || punardhyātvāyaṃ trīpīṭhe puṣpaṃ dadyād varānane | ādaubhikoṇaṃ vinyasya ṣaṭkoṇaṃ tad vahirnyaset || 3-22 || vṛttaṃ cāṣṭadalaṃ padmaṃ tad bahiścaturasrakam | caturddharisamāyuktaṃ sāvitrīyaṃtramīritam || 3-23 || jīvanyāsādikaṃ kṛtvā pūjaye tāṃ trivargadām | hātyahalādikaṃ maṃtraṃ samastaṃ parameśvari || 3-24 || samuccārya vaden pādyaṃ sāvitrīṃ te yutāṃ tataḥ | tyāgātmakamanuḥ paścāt ta yathā vibhavavistaraiḥ || 3-25 || pūjayed bahuyānena cānyathā brahmaṇaḥ smṛtaḥ | dravyābhāve vārārohe pādyādyairudakātmakaiḥ || 3-26 || pūjayitvā yajed devīṃ gāyatrīṃ paramākṣarīm | daśabhirjanmajanitaṃ sa tena ca purākṛtam || 3-27 || bhiyutaṃ tu sahasreṇa gāyatrīṃ haṃti pātakam | maheśavadanotpannā viṣṇohṛdayasaṃsthitā || 3-28 || braṃhmaṇā samanujñātā gacha devi yathechayā | iti maṃtraṃ samuccārya devyā vāmakare budhaḥ || 3-29 || samarpayet (samarpayeyej) japaphalaṃ tata stotrādikaṃ paṭhet | vidhivallakṣajāpena puraścaraṇamīritam || 3-30 || tadaśāṃśaṃ hunet paścāt puraścaraṇasiddhaye | p. 5) homasya tu daśāṃśaikaṃ tarpaṇaṃ tadanaṃtaram || 3-31 || tarpaṇasya daśāṃśaikamabhisrekaṃ tataḥ param | abhiṣekasya daśāṃśeka kuryād brāhmaṇabhojanam || 3-32 || tataḥ siddhā bhaved devī trivargaphalasādhinī | māhātmyaṃ cāsya mantrasya caturvedenabhāṣitam || 3-33 || api mārjanamaṃtrasya prakāraṃ śṛṇu yatnataḥ | bhūmau śirasi cākāśe ākāśe bhuvi mastakam || 3-34 || mūrddhni bhūmau tathākāśe yajurvede sureśvari | samātharvedinaṃ devi ṛgvede śṛṇu śailaje || 3-35 || śūme śirasi cāvaṇyāṃ bhūmau śūnye śire tathā | bhūmau śūnye tathā mūrddhni cāpanārjanamācaret || 3-36 || āpohiśceni? ye maṃtrāḥ aṣṭākṣarapadena tu | mārjanaṃ yat krameṇaiva sarvapāpavināśanam || 3-37 || vyatikrameṇa cārvaṃgī brahmahatyā pade pade | ata evaṃ kramaṃ sarvaṃ tava snehāt prakāśitam || 3-38 || stutiṃ ca kavacaṃ devī pavitvā praṇame sudhīḥ | śrīdevyuvāca turiyaṃ dhāmayo deva paramātmāḥ sa eva hi || 3-39 || śivaḥ padme sthite vāhye namaskāraḥ kathaṃ bhavet | śrīśiva uvāca śirapadme mahādevastathaiva paramoguru || 3-40 || tat samo nāsti deveśi pūjyo hi bhuvanatraye | tadrūpaṃ cintayenmantrī vāhye gurucatuṣṭayam || 3-41 || tadaṃśā bhāvasaṃbhūtā ye cānye guravo janāḥ | tathaiva brāhmaṇāḥ sarve cāṃsāvatārasaṃsthitāḥ || 3-42 || yadaiva vāhye caitāṃśca pratyakṣe bhāvayet tadā | sahasrāre mahāpadme tadā cintāṃ vivarjayet || 3-43 || pratyakṣe darśane devī vāhye tad brahmaciṃtayan | namaskārādikaṃ devi kuryāt sādhakasattamaḥ || 3-44 || ebhyo darśanamātreṇa namaskārādikaṃ caret | na kuryād yadi mohena sa bhaved āpadāśrayaḥ || 3-45 || brāhmaṇādīna samālokya brahmacāri yatitrayam | dṛṣṭimātreṇa girije praṇamed daṃḍavad bhuvi || 3-46 || mahāpātakayuktopi mukto bhavati tatkṣaṇāt | na kuryād yadi mohena mahāpātakavān bhavet || 3-47 || raktavastraṃ samālokya tathā tasmāṅgabhūṣaṇam | daṃḍahastaṃ triśūlaṃ ca dṛṣṭvā pradakṣiṇatrayam || 3-48 || prakuryāt sādhakaśreṣṭhaścānyathā pātakī bhavet | iti nirvāṇatantre tṛtīyaḥ paṭalaḥ || 3 || caturthaḥ paṭalaḥ | śrīdevyuvāca sa nyāsaṃ kīdṛśaṃ nātha avadhūtaṃ ca kīdṛśam | kīdṛśaṃ vā brahmacārī gṛhasyovātha kīdṛśaḥ || 4-1 || śrīśiva uvāca divyaprakāśamūrtiṃ ca ciṃtayed daṃḍadhāriṇam | vīrasya mūrti deveśi sadā bhasmādi bhūṣaṇam || 4-2 || kaulikasya gṛhasthasya mūrtiṃ tad brahmacāriṇam | gṛhasthasya divyamūrtiṃ caṃdanādivibhūṣitam || 4-3 || sarveṣāṃ pitṛrūposau gṛhasthaḥ sādhurūpakaḥ | p. 6) śrīśiva uvāca śṛṇu devī pravakṣāmi vṛhadbrahmāṇḍalakṣaṇam || 4-4 || meruparvatamadhye tu sarvadevāśrayaṃ priye | mahāvīrā nadī tatra madhyadeśe sadā sthitā || 4-5 || sumeroścāddhūdeśe tu śatyalokaṃ varānane | adhobhāge maheśāni pratiṣṭhati rasātalam || 4-6 || evaṃ krame merumadhye bhuvanānicaturdaśa | pātālasaptakasyoddhe brahmapadmaṃ sureśvari || 4-7 || adhovakraṃ hi tat padmaṃ dharāmadhye caturdalam | padmamadhye bījakoṣe kṣiticakraṃ manoharam || 4-8 || valayākārarūpeṇa samudrāḥ saptasaṃsthitāḥ | jambudvīpaṃ madhyadeśe catuṣkoṇaṃ manoharam || 4-9 || trikoṇaṃ madanāgāraṃ kaṃdarpaścādhi devatām | aindrabījaṃ hi laṃ rūpaṃ gajeṃdravāhanaṃ śive || 4-10 || trikoṇe madanāgāre vindurūpo maheśvaram | māyāśaktirmaheśāni bhujagākārarūpiṇī || 4-11 || tayaiva veṣṭhitaṃ liṃgaṃ sārddha trivalayākṛtiḥ | liṃgaṃ chidraṃ khavaktreṇa samāchādya sthitā sadā || 4-12 || aindrabījaṃ varārohe liṃgasya vāmadeśake | susiddhaṃ brahmasadanaṃ nādopari susundaram || 4-13 || tatraiva nivased brahmā sṛṣṭikartā prajāpatiḥ | vāmabhāge ca sāvitrī vedamātā sureśvarī || 4-14 || tasyāḥ prasādamāsādya sṛṣṭiṃ vitanu te sadā | sadrūpaṃ brahmasadanaṃ lakṣayojanavistṛtam || 4-15 || tat sarvaṃ parameśāni ṛgvedākhye mayodinam | trikoṇaṃ parameśāni dviṣaṣṭhi tamakoṣṭhakā || 4-16 || tadeva parvataṃ proktaṃ sarvadevāśrayaṃ hi tat | trikoṇamadhye tadvāhyapaścāt pūrvaṃ varānane || 4-17 || sthāvaraṃ parvataṃ paśya kīṭaṃ paśumanuttamam | khagaṃ nārādikaṃ devī nāsti? kiṃ pṛthivītale || 4-18 || trikoṇavāhye girije parvataṃ vahurūpakam | nīlācalaṃ maṃdaraśca parvataṃ caṃdraśekharam || 4-19 || himālayaṃ sumeruṃśca malayaṃ bhasmaparvatam | catuṣkoṇe vase devī etat saptakulācalam || 4-20 || eteṣāṃ śikharājjātaṃ parvataṃ bahurūpakam | nānādevālayaṃ devī tathaiva dānavālayam || 4-21 || tṛṇāgulmalatāvallī nānārūpāṇi tatraiva | pāpiṣṭāstatra vai jātāḥ karmayogena pārvati || 4-22 || jāyaṃte ca priyaṃte ca pūrvokte naiva vartmanā | iti nirvaṇataṃtre yogavivaraṇaṃ nāmacaturthaḥ paṭalaḥ || 4 || paṃcamaḥ paṭalaḥ | śrīśiva uvāca etat padmasyorddhadeśe bhīmākhyaṃ paṃkajaṃ śubham | patraṣaṭkaṃ tathā vṛttaṃ caturdvāravibhūṣitam || 5-1 || padmamadhye bījakośe bhuvarlokaṃ manoharam | siṃdūrasadṛśaṃ raktavarṇenaśobhitaṃ sadā || 5-2 || siṃdūrāraktavastreṇa nirmitaṃ cakrapāṇinā | p. 7) tasyorddhe nivased viṣṇuḥ śrīvāṇī vāmadakṣiṇe || 5-3 || brahmaṇā sṛjyate lokaḥ pālate cakrapāṇinā | vaikuṇṭhaṃ nāma tat sargaṃ nānādevālayaṃ hi tat || 5-4 || vaikuṃṭhasya dakṣabhāge golokaṃ sarvamohanam | tatraiva rādhikā devī dvibhujā muralīdharā || 5-5 || nāradādyaimunigaṇaiḥ sevitaṃ vedapāragaiḥ | vaikuṃṭhasadṛśaṃ sthānaṃ nāstijñāne ca sāmake || 5-6 || atra madhye tathā bāhye yathā sarvaṃ prapaśyati | tathaiva bhūmigāḥ sarve jyautiṣaṃ paripaśyati || 5-7 || nānā bhogayutāḥ sarve nānāratnena bhūṣitāḥ | iṃdrādyā devatāḥ sarve tiṣṭhaṃti raktati hetave || 5-8 || mahāsatvamayaṃ lokaṃ ced vāhu virājitam | pītāṃbaraṃ ra?tamūrti vanamālāvibhūṣitam || 5-9 || evaṃ bhaktajanaṃ sarvaṃ vaikuṃṭhe copaśobhitam | viṣṇuśabdaṃ viṣṇugānaṃ vaiṣṇavaṃ viṣṇurūpakam || 5-10 || viṣṇugānaṃ vinā nāsti vaikuṃṭhe parameśvari | yad rūpaṃ golakaṃ dhāma tad rūpaṃ nāsti mānake || 5-11 || jñāne vā cākṣuṣe kiṃ vā dhyānayogena vidyate | śuddha ṣatvamayaiṃ devī nānādevenaśobhitam || 5-12 || tatraiva bhāti kailāśastatraiva brahmaṇaḥ puram | vaikuṃṭhanagaraṃ tatra tatraivaravirālayam || 5-13 || caṃdrālayaṃ hi tatraiva kaṃdarpanilaya priye | sarvadevālayaṃ tatra devakanyādiśobhitam || 5-14 || madhyadeśe golakākhyaṃ śrīviṣṇoryogamaṃdiram | śrīviṣṇossatvarūpaśya yat sthūlaṃ citra?mohanam || 5-15 || tasya sthānasya māhātmyaṃ kiṃ mayā kathyatedhunā | yatraiva satataṃ bhāti dvibhujosuravīdharaḥ || 5-16 || nirākāro mahāviṣṇuḥ sākāśepi kṣaṇe kṣaṇe | yadā sākārarūposau tadaiva muralīdharaḥ || 5-17 || tadā satvamayo viṣṇuḥ yenaṃpātiniścitam | vaiṣṇavasya mahāmokṣaṃ yatraiva parameśvara || 5-18 || iti sthānasya māhātmyaṃ saṃkṣepeṇa mayoditam | vistareṇā na śaknomi janmāṃtaraśatena ca || 5-19 || bījakoṣasya vāhye tu veṣṭitaṃ toya maṇḍalam | pramāṇaṃ sundaraṃ toyaṃ yathā kṣīrod sāgaram || 5-20 || dhustarasya jyotiṣākāraṃ koṭicandrasamadyuti | valayākārarūpeṇa suśubhraṃ toya maṇḍalam || 5-21 || gaṃgādiśaritaḥ sarvāstatraiva bhāṃti sundari | indrādidevatāḥ sarve rajūyamānāniraṃtaram || 5-22 || gaṃdharvayakṣanāmādi kuṣmāṃḍā bhairavāstathā | vedagānena bhāsaṃte mūrtimaṃtaḥ sadaiva hi || 5-23 || mālave navarāgena sā pramānaṃ sadā priye | (?) malāreṇa sadātharva vasaṃte na tathā puna || 5-24 || hiṃḍolena yajupāṭhaṃ sadā kurvīta vedhasā | karṇāṭe naiva ṛgvedaṃ śrīrāgeṇa tathā śive || 5-25 || nirdiṣṭaḥ pāṭhametat tu anirdiṣṭamataḥ param | tatraiva vartate rāgāḥ sahasrāṇi ca ṣoḍaśa || 5-26 || p. 8) tatraiva bhāṃti tālāśca sahasrāṇi ca ṣoḍaśa | murārermuralīgānāt sarve tālāḥ prajāyate || 5-27 || tena tālena rāgeṇa sadāgāyaṃti vedhasā | tad rāgasya vibhāgaṃ hi kurvaṃti munayojanāḥ || 5-28 || vasaṃtādyāścakratavastiṣṭhaṃti tatra saṃtatam | (?) nānādhātūprasūnena bhūṣitaṃ muralīdharam || 5-29 || tatraiva rādhikā devī nānāsukhavilāśinī | vadaṃtī muralīgānaṃ kuru kāṃtapramohanam || 5-30 || yena śabdena kāmasya utpattirjāyate sadā | tad rāgāṃ caiva tat tālaṃ kuru gānaṃ prayatnataḥ || 5-31 || evamānaṃdaśaṃyuktā mahāveśavilāśinī | vāmabhāge sadā bhāti rādhikā bhaktavatsalā || 5-32 || prārthanaikaṃ prakurvatī rādhikā bhaktisaṃyutā | śrīrādhikovāca tava bhaktiyutā martyā athavā bhaktisaṃyutā || 5-33 || golokasthaṃ mahāviṣṇuṃ dvibhujaṃ muralīdharam | sadānaṃdayutaṃ devaṃ mamasaṃge virājitam || 5-34 || evaṃ dhyāyaṃti ye martyāstasyopāyastu kīdṛśam | tadvada svaviśeṣeṇa yanmahaṃ tava vallabhā || 5-35 || śrībhagavānuvāca ye yathā yāṃ bhajaṃtye patena mārgeṇa sadgatim | dāsyāmi śṛṇu cārvaṃgī sadā tvaṃ bhaktavatsalā || 5-36 || ādhaurādhā tataḥ kṛṣṇo jalpaṃti ye ca mānavāḥ | teṣāṃśca sadgatiścātra dāsyāmi nātra saṃśayaḥ || 5-37 || guruṇābhāvamārgeṇa maṃtramārgeṇa caiva hi | ye janā māṃ bhajaṃtyeva te narā matsamāḥ sadā || 5-38 || yā nāri māmabhedena bhajate puruṣaṃ sadā | tvat samāsā sadā nārī śrūyate nātra saṃśayaḥ || 5-39 || bhaktyā vāpyathavā bhaktyā jalpaṃti yugalaṃ yadi | tava bhaktyā pradāsyāmi sadgatiṃ śṛṇurādhike || 5-40 || madbhaktā naiva gachaṃti kadācid yamamandire | satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ satyaṃ satyaṃ hi rādhike || 5-41 || iti śrutvā ca sā devī rādhikā premavatsalā | aṃke śete mahāviṣṇoḥ kāmavāṇena pīḍitā || 5-42 || viṣṇulokamidaṃ devī cāpraṃ śṛṇu yatnataḥ | iti nirvāṇatantre pañcamaḥ paṭalaḥ || 5 || ṣaṣṭhamaḥ paṭalaḥ | śrīśaṃkara uvāca etat padmasyorddhadeśe mahāpadmasudurlabham | daśapatraṃ nīlavarṇaṃ sajalaṃ yena rūpakam || 6-1 || tā diptāṃ taiḥ sacaṃdraiśca paṃkajaṃ cāti śobhitam | tanmadhyabījakośe nivasati satataṃ vahnibījaṃ susiddham || 6-2 || vāhye taṃtrai * * pyaṃ(?) navatapananibhaṃ svastikaṃ ta tribhāge | (?) svarlokākhyamidaṃ devi sarvadevaiḥ prapūjitam || 6-3 || sākāraṃ vahnibījaṃ ca sadaiva meṣavāhanam | sadrālayaṃ hi tatraiva mahāmohasya nāsanam || 6-4 || bhadrakālī mahāvidyā vāmabhāge suśobhitā | p. 9) bhadrakālī mahāvidyā sadā saṃhārakāriṇī || 6-5 || brahmaṇā sṛjyate lokaḥ pālyate viṣṇurūpiṇā | para devī rudrarūpaḥ sadā saṃhārakārakaḥ || 6-6 || saṃhared rudrarūpeṇa bhadrakālikayā saha | rudrasya bhāvanād devi kiṃ na siddhati caṃḍike || 6-7 || yad rūpaṃ kathitaṃ pūrvaṃ golakaṃ sarvamohanam | tasmād vai sarvatobhāve rudraloke caturguṇam || 6-8 || rudralokaṃ mahāsvargaṃ golokād vai caturguṇam | mahāmokṣapradaṃ nityaṃ rudraṃ tasyāṃgabhūṣaṇam || 6-9 || bhadrakālī mahāvidyā rudratvavāmadeśake (?) | viṣṇunā kalpate yadyat kālīrūpeṇa yujyate || 6-10 || ataḥ kālī mahādevī sadaiva muralīdharaḥ | ārādhyasyaṅga yatnena vaikuṃṭhādhipatirbhavet || 6-11 || golokādhipatirdevi stutibhakti parāyaṇaḥ | kālikā yā prasādena sa bhavet lokapālakāḥ || 6-12 || lokānāṃ rakṣaṇārthāya sastrīko muralīdharaḥ | samārādhya bhadrakālī goloke nivaset sadā || 6-13 || prasādaṃ kālikāyāśca bhajyate viṣṇunā sadā | anaśca pālakoviṣṇurmahāsatvaparāyaṇaḥ || 6-14 || itiśrīnirvāṇatantre ṣaṣṭhamaḥ paṭalaḥ || 6 || saptamaḥ paṭalaḥ | śrīśaṃkara uvāca etat padmasyorddhadeśe vimalaṃ padmasundaram | śobhitaṃ dvādaśaiḥ patraiḥ śoṇaṃ vaṃdhūkasannibham || 7-1 || vāṃchātiriktaphaladaṃ suddhā siṃdūrasodaram | padmaṃ madhye bījakoṣe ṣaṭkoṇaṃ maṃḍalaṃ śubham || 7-2 || maṃḍalasya madhyadeśe vāyubījaṃ manoharam | sajīvaṃ vāyubījaṃ ca vedavāhuvirājitam || 7-3 || lokatrayasya īśānaṃ īśvaraṃ sarvapūjitam | yā vidyā bhuvaneśāni triṣulokeṣu pūjitā || 7-4 || iśvarasya vāmabhāge sā devī paritiṣṭhati | maharlokamidaṃ bhadre pūjāsthānaṃ sureśvari || 7-5 || atraiva mānasaṃ yogaṃ kurute yogavittamaiḥ | siṃdūrāraktacārvaṃgi sphāṭikairnirmitaṃ tataḥ || 7-6 || ataśca mānavāḥ sarve jyotiṣaṃ paripaśyati | sarvāvayavasaṃyuktā devāstiṣṭhaṃti saṃtatam || 7-7 || bhūmigāḥ paripaśyaṃti cakrākāraṃ hi tejasam | svarlokagāminaḥ sarve svargetiṣṭhaṃti pārvatī || 7-8 || bhūrloke nivased brahmā bhuvarloke janārdana | svarloke nivase chaṃbhuḥ sadā saṃhārakārakaḥ || 7-9 || brahmādīnāṃ ca īśānaḥ sarvakartā ca īśvaraḥ | sarvasvamī svarūpaśca sarvakartā sureśvaraḥ || 7-10 || sṛṣṭiṣṭhitilayādīnāṃ kartā ca parameśvaraḥ | golokaṃ kathitaṃ devi yadrūpaśobhitaṃ sadā || 7-11 || tasmāchavaguṇaṃ devī maharlokaṃ susuṃdaram | vistirṇaṃ ca śataguṇaṃ sarvaṃ śataguṇaṃ (sarvam śataguṇaṃ) śive || 7-12 || maharlokasya māhātmyaṃ kiṃ vaktuśakyate mayā | p. 10) golokasya śataguṇaṃ sarvatraparameśvari || 7-13 || maharloke vased yo dvi sāmānyabhāvatatparaḥ | tasmād eva śatāṃśaikaṃ golokaṃ muralīdharam || 7-14 || tadājñāṃ prāpyasahasā sṛjyate padmayoni vā | tadājñayā pātilokān dvibhujomuralīdharaḥ || 7-15 || evaṃ hi rudrarūpeṇa saṃharatyakhilaṃ jagat | sarvakartā yato devī ataḥ sa parameśvaraḥ || 7-16 || īśvaraḥ sarvakartā ca nirguṇaścācalaḥ śivaḥ | bhuvaneśīṃ vinā devī spaṃdituṃ naiva śakyate || 7-17 || paṃguprāyaḥ sadā īśo gāmitvaṃ na hi śakyate | bhuvaneśīṃ samārādhya sarvasvāmī sa-īśvaraḥ || 7-18 || ata eva maheśāni tapaiva mokṣadāyinī | viśvamātā ca sā devī viśvapālanakāriṇī || 7-19 || mokṣadā sarvalokānāṃ muktidā viśvamātṛkā | bhuvaneśīṃ vinā īśaḥ kiṃcit kartuṃ na śakyate || 7-20 || ata eva hi sā devī mokṣadā sarvarūpiṇī | iti te kathitaṃ kiṃcin maharlokasya lakṣaṇam || 7-21 || samāsena pareśāniḥ athānyat śṛṇu sādaram | iti nirvāṇatantre saptamaḥ paṭalaḥ || 7 || aṣṭamaḥ paṭalaḥ | śrīśaṃkara uvāca asyorddhe nirmalaṃ padmaṃ sarvamohanakāraṇam | ṣoḍaśaiḥ patrakairyukta mohāṃdhakāranāsanam || 8-1 || dhūmamadhye yathā vahnistathārjyotirmayaṃ priye | padmamadhye varāṭe ca janalokaṃ susuṃdaram || 8-2 || mahāmohāṃdhasamanaṃ tad vāhye candramaṃḍalam | devavṛṃdairgāyakaiśca munibhipariśobhitam || 8-3 || golokasya lakṣaguṇamiha sthānaṃ sudurlabham | devatvaṃ ca manodyaṃ ca vistīrṇaṃ ca tathā punaḥ || 8-4 || sarvalakṣaguṇaṃ devī golokānnātra saṃśayaḥ | bījakośe maṇidvīpe ṣaṭkoṇaṃ yatramuttamam || 8-5 || yaṃtramadhye tu vṛṣabhaṃ mahāsiṃhārddhadehakam | tasyopari sadāgaurī dakṣabhāge sadāśivaḥ || 8-6 || trinetrapaṃcavaktraśca prativaktre trilocanaḥ | vibhūti bhūṣitāṃgaśca rajatā ca lambodaraḥ || 8-7 || vyāghracarmadharo devo manimālāvibhūṣitaḥ | lokānāmiṣṭadātā ca lokānāṃ bhayanāśanaḥ || 8-8 || lokānāṃ muktijanako lokānāṃ jñānadāyakaḥ | ārādhakasya brahmatva dāyako viṣṇupūjitaḥ || 8-9 || sarvānaṃdakaro devo ardhanāriśvaro vibhuḥ | kvacijyotimayā devaḥ kvacidākāravarjitaḥ || 8-10 || devānāṃ pūjyarūpaśca devānāṃ svāmirūpakaḥ | bhaktasya muktido nityo viṣṇuṃ taṃ dāyakaḥ prabhuḥ || 8-11 || vilvapatraiḥ pūjakasya nija sā yujya dāyakaḥ | golokādhipatiṃ kṛtvā bhaktaṃ rakṣati yaḥ śivaḥ || 8-12 || tasya devasya māhātmyaṃ kiṃ vistāreṇa caṃḍike | p. 11) yā gaurī lokamātā ca śaṃbhorarddhāṃgadhāriṇī || 8-13 || triguṇā sā mahāgaurī guṇaikenapinākadhṛk | tasyāḥ saṃgaṃ samāsāṣya sarvakartā sadāśivaḥ || 8-14 || iti nirvāṇatantre aṣṭamaḥ paṭalaḥ || 8 || navamaḥ paṭalaḥ | śrīśaṃkara uvāca etat padmasyorddhadeśe jñānapadmaṃ sudurlabham | patradvayasamāyuktaṃ pūrṇacaṃdrasya maṃḍalam || 9-1 || padmamadhye bījakoṣe smarecciṃtāmaṇiṃ purīm | tanmadhye navakoṇaṃ ca yaṃtraṃ paramadurlabham || 9-2 || śaṃbhuvījaṃ hi tanmadhye sākāraṃ haṃsarūpakam | haṃsaḥ paraṃ brahmarūpaḥ sākārā śivarūpakaḥ || 9-3 || tāraśca kurvarāroddheti gamāgamapakṣavān | (?) śivaśakti padadvaṃdvaṃ viṃdutrayavibhūṣitam || 9-4 || vihāraścāsya haṃsasya vyomapaṃkajapūrite | evaṃ haṃśamaṇidvipe tasyā kroḍe paraḥ śivaḥ || 9-5 || vāmabhāge siddhakālī sadānaṃdasvarūpiṇī | tasyāḥ prasādamāsādya sarvakartā maheśvaraḥ || 9-6 || tapolokamidaṃ bhadre sarvadeva sudurlabham | yatra brahmādayo devā dhyānayogaṃ samabhyaset || 9-7 || manasāpi na labhyeta yogena tapasā na ca | tapolokaṃ golakasya caturlakṣaguṇaṃ śive || 9-8 || brahmalokeṣu ye devā vaikuṃṭhe ye surādayaḥ | śaṃbhuloke vaset ye ye te ca bhaktiparāyaṇāḥ || 9-9 || tapasāpina stambhe ta tapolokamataḥ śive | tapolokasamonāli lokamadhyestu locane || 9-10 || sā lokāṃ hi maharloke sā rūpyaṃ janalokake | sā yujyaṃ tapalokeṣu nirvāṇaṃ dvi tadūrddhake || 9-11 || ato brahmādayo devāḥ tapolokārthinaḥ sadā | tasya lokasya māhātmyaṃ mayāvaktuṃ na śakyate || 9-12 || iti te kathitaṃ kāṃte svargaṣaṭkasya lakṣaṇam | yajjñānād mahyaṃ ca jīvanmuktaśca sādhakaḥ || 9-13 || yajjñānājjananīgarbhaṃ na viṃśati kadācana | āyurārogyamaiśvaryaṃ saprāpnoti na saṃśayaḥ || 9-14 || purāṇāni ca sarvāṇi mayaivoktāni pārvati | etad rūpe ca tanmadhye vyaktarūpo na vidyate || 9-15 || gūḍhajñānaṃ ca tanmadhye ataḥ kiṃcin na budhyate | evaṃ hi vedaśāstreṣu gānamadhye sulocane || 9-16 || śabdajñānaṃ yato nāsti ataḥ kiṃcin na budhyate | astādaśapurāṇāni sāṃgaṃ veti ca yo naraḥ || 9-17 || tasya sthāna purāṇāni sadā śravaṇamācaret | cuṃbake cālyaṃ pāṭhajñe na śrotavyaṃ kadācana || 9-18 || śāstrasya lakṣaṇaṃ hyetat vyākhyā cānyat prakāśate | śabdabrahmasvarūpaśca mamavaktrādvinirgataḥ || 9-19 || saṃdeho naiva kartavyo yadi muktiṃ prayacchati | saṃdehāt yāmaro yāti rauravaṃ pitṛbhiḥ saha || 9-20 || jñānaṃ ca nirmalaṃ kṛtvā buddhiṃ ca nirmalāṃ tataḥ | p. 12) mahābhaktiyuto bhūtvā sarvaprāṇihite rataḥ || 9-21 || śabdabrahmamayaṃ jñātvā śṛṇoti taṃtrakaṃ yadi | tadāmuktimavāpnoti satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ || 9-22 || aṣṭādaśapurāṇāni śravaṇe naiva yat phalam | caturvedāni sāṃgāni śravaṇe naiva yat phalam || 9-23 || merutulyaṃ suvarṇaṃ ca gurave brahmarūpiṇe | saśasyo parameśāni saptadvīpāṃ vasuṃdharām || 9-24 || pradadyād bhaktibhāvena yadisyād vedapārage | tasmād vai parameśāni phalaṃ vahuvidhaṃ śive || 9-25 || asya taṃtrasya cārvaṃgi śṛṇoti paṭalaṃ yadi | tat phalān koṭiguṇitaṃ phalaṃ sa labhate dhruvam || 9-26 || iti nirvāṇatantre navamaḥ paṭalaḥ || 9 || daśamaḥ paṭalaḥ | śrīśaṃkara uvāca jñānapadmasyorddhadeśe sadvasradalapaṅkajam | adhovaktraṃ mahāpadmaṃ sumeromūrddhni saṃsthitam || 10-1 || yasya patraṃ maheśāni sarvaśaktisamanvitam | śuklaṃ raktaṃ ta pītaṃ kṛṣṇaṃ haritameva ca || 10-2 || vicitraṃ citrarūpeṇa nānāvarṇāniśobhitam | śuklaṃ kṣaṇāt kṣaṇādvaktaṃ kṣaṇāt pītaṃ suśobhanam || 10-3 || kasmin kṣaṇe śuklavarṇaṃ haritaṃ varṇamuttamam | citrarūpaṃ ca cārvaṃgi dhatte kasmin kṣaṇe priye || 10-4 ||(?) evaṃ nānāvidhairdevi tat padmaṃ śobhitaṃ sadā | yathaiva golakaṃ dhāmapratipatre tathaiva hi || 10-5 || golakādhipatistatra bhaktibhāva parāyaṇaḥ | kailāsādhipatirdevi dhyānayogaṃ sadābhyaset || 10-6 || evaṃ brahmādayā devā indrādyāstridaśeśvarāḥ | stutibhaktiparāḥ sarve divyabhāvaiḥ sadā sthitāḥ || 10-7 || lakṣaṃ lakṣaṃ maheśāni tatraiva muralīdharam | śatalakṣaṃ śivaṃ tatra brahmā lakṣaśataṃ priye || 10-8 || pratyahaṃ parameśāni brahmāṇḍāvahavobhavan | tanmadhye sthāpayet brahmā tatraiva kamalāpatim || 10-9 || śivaṃ vahuvidhākāraṃ tatraiva sthāpanaṃ caret | evaṃ hi parameśāni nānāśaktiṃ pravinyaset || 10-10 || pratibrahmāṇḍamadhye tu brahmādi devatā trayam | nānāśaktiyutaṃ kṛtvā brahmāṇḍaṃ sthāpanaṃ caret || 10-11 || brahmapadme pṛthivyāṃ tu vartate mānuṣādayaḥ | te sarve devi brahmāṇḍāstanmadhye bhuvanāni ca || 10-12 || pātālasaptakaṃ tatra tatraiva svargasaptakam | evaṃ krame sarvadehe bhuvanānicaturdaśa || 10-13 || pratirdehe pareśāni brahmāṃḍaṃ nātra saṃśayaḥ | kathitaṃ vāhyadeśasya brahmāṃḍasya ca lakṣaṇam || 10-14 || yanmadhye varttate sākṣād bhuvanāni caturdaśaḥ | tadeva vigrahaṃ devī mahābrahmāṇḍamadhyagam || 10-15 || evaṃ vahuvidhaṃ devī tatra braṃhmāṃḍake kṣitai | vṛhadbrahmāṃḍā ye sarve tepi janyaḥ śarāriṇaḥ || 10-16 || p. 13) pṛthivyāṃ tepi vat tat tejaṃ toyakāravigrahāḥ | mahābrahmāṃḍamadhye tu vṛhadbrahmāṃḍa tiṣṭhati || 10-17 || tanmadhye jantavo devi tanmadhye bhuvanāni ca | sṛṣṭimārgeṇabhedosti sthūlasūkṣmādi bhedakaḥ || 10-18 || mahābrahmāṃḍake yadyat prakāraṃ parameśvari | tat tat sarvaṃ hi deveśi vṛhadbrahmāṃḍamadhyataḥ || 10-19 || tena rūpe dehamadhye bhuvanānicaturdaśam | sṛṣṭiprakāre brahmāṇḍabhedonāstisuniścitam || 10-20 || sthūlakṣudrā hi cārvaṃgi medakaḥ paricārakaḥ | padmamadhye bījakoṣe bhuvanānicaturdaśa || 10-21 || sthānaṃ bahuvidhākāraṃ sarvadevasya cāśrayam | tanmadhye satyalokaṃ ca mahārudrasya kāraṇam || 10-22 || daśakāntena svarṇena nirmitaṃ cakrapāṇinā | dikṣutoyamaṃḍalaṃ ca yathā pūrṇendu maṃḍalam || 10-23 || paritaḥ pārijātāni madhye kalpadrumaṃ punaḥ | kalpavṛkṣasya nikaṭe jyotirmandiramuttamam || 10-24 || udyadādityasaṃkāśaṃ caturdvāravibhūṣitam | mandavāyusamāyuktaṃ gaṃdhadhūpairalaṃkṛtam || 10-25 || tanmadhye vedikāṃ devi ralasiṃhāsanaṃ priye | mahākālī paramācana kākārarūpataḥ || 10-26 || māyayā chādinātmānaṃ tanmadhye samabhāgataḥ | mahārudraḥ sa evātmā mahāviṣṇuḥ sa eva hi || 10-27 || mahābrahma sa evātmā nāmamātravibhedakaḥ | ekamūrttistrayo nāmnā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ || 10-28 || nānābhāve mano yasya tasya mokṣo na vidyate | brahmāṃḍāstatra jāyante lakṣaṃ lakṣaṃ sulocane || 10-29 || tatra brahmā tatra haritastatra rudraḥ pravinyaset | evaṃ brahmāṃḍanirmānaṃ kṛtvā viṣṇuḥ sanātanaḥ || 10-30 || sa jīvaṃ mūrtinirmāya yathā jantośca vigraham | evaṃ brahmāṃḍavividhaṃ nityaṃ sṛjatinirguṇaḥ || 10-31 || nirguṇo piṇḍarūpaśca siddhikāraṇa eva hi | kecid vadaṃti sa brahmā kaicid viṣṇuprakathyate || 10-32 || kecid rudro mahāpūrve eka devo niraṃjanaḥ | ādyāśaktiyuto devaścanakākārarūpakaḥ || 10-33 || ī i jālasya dīpābhaṃ caṃdrasūryāgnirūpakaḥ | mahājyotirnirākāraḥ sudagdhaṃ cāyagolakam || 10-34 || satyaloke bījakoṣe ciṃtāmani gṛhe śubhe | dhyāyenniraṃjanaṃ devaṃ ratnasiṃhāsanopari || 10-35 || tasyāntike nijaguruṃ pūjādhyānaparāyaṇam | sa kāntaṃ pūjayed devaṃ rajatā ca lasodaram || 10-36 || suvaktrāṃ cāruvadanāṃ suprakāśasvarūpiṇī | evaṃ kāntāyutaṃ devaṃ svamūrttisthaṃ vicintayet || 10-37 || yathā darpaṇagarbheṣu paripaśyanti parvatam | sahasrāre mahāpadme tathā devaṃ vicintayet || 10-38 || paraṃ brahmālayaṃ hyetat paraṃ mokṣalayaṃ priye | nirguṇasyālayaṃ sākṣān mahākālyālayaṃ śive || 10-39 || p. 14) tatraiva varttate nityo nikāraśca niścalaḥ | yasya rūpaṃ parānandaṃ parāparajagatpatiḥ || 10-40 || nityānandaparā devī kālīkālaprakāśinī | ādyāśaktirmahākālī deva nirvāṇakāriṇī || 10-41 || jāyaṃte ca kṣitau vṛkṣā yathā pṛthvyāṃ pralīyate | noyā tu budbudaṃ jātaṃ yathā toye vilīyate || 10-42 || jalaje nadidutpannaṃ līyate ca yathā ghane | tathā brahmādayo devāḥ kālikāyāḥ prajāyate || 10-43 || tathā pralayakāle tu punastasyā pralīyate | śaktijñānaṃ vinā devi muktirhāsyāya kalpate || 10-44 || ekāṃśena bhaved brahmā ekāṃśena janārdanaḥ | ekāṃśena bhavet śaṃbhuḥ kālikāyāḥ sulocane || 10-45 || aparā sā mahālīna * dyādīnāṃ samudravat | goṣpa deva yathā toyaṃ brahmādyā devatāstathā || 10-46 || goṣpadaḥ kiṃ vijānīyāt samudrasya jalaṃ śive | tena brahmā na jānaṃti viṣṇuḥ kiṃ veti śaṃkaraḥ || 10-47 || sṛṣṭikartuṃ yadā kālyā tatpanne ca surādayaḥ | tathā pralayakāle tu punastasyāṃ pralīyate || 10-48 || ato nirvāṇadā kālī puruṣaḥ svargadāyakaḥ | dakṣiṇasyāṃ diśisthāne saṃsthitaśca raveḥ punaḥ || 10-49 || kālīnāmnā palāyante bhītiyuktaḥ samantataḥ | tataḥ sā dakṣiṇanāmnī triṣulokeṣu gīyate || 10-50 || puruṣodakṣiṇaḥ prokto vāmāśaktirnigadyate | vāmapādakṣiṇaṃ jitvā mahāmokṣapradāyinī || 10-51 || ataḥ sā dakṣiṇāṃ nāmnī triṣulokeṣu gīyate | nirguṇaṃ puruṣaṃ kālyā sūjyate lupyate yataḥ || 10-52 || ataḥ sā dakṣiṇā nāmnī triṣulokeṣu gīyate | vaiṣṇavī yā mahāvidyā kālikā jagadambikā || 10-53 || sākārarūpā sā kālī canakākārarūpiṇī | hastapādādirahitā somasūryāgnirūpiṇī || 10-54 || tasyāḥ sthāna hi kathitaṃ satyalokaṃ varānane | yat sthānaṃ sarvadevasya prārthanīyaṃ sadānaghe || 10-55 || tasya sthānasya māhātmyaṃ kiṃ mayā kathyate'dhunā | sahasradalapadmasya caikapatresulocane || 10-56 || sahasragolakaṃ dhāma ato vaktuṃ na śakyate | janmāṃtarasahasreṇa jihvākoṭiśatena ca || 10-57 || tadvaktuṃ na hi śaknomi ekapatrasya śobhanam | atastvaṃ hi varārohe viratābhavapārvati || 10-58 || kiṃ jalkamadhye yā śobhā kiṃ vaktuṃ śakyate mayā | tanmadhye karṇikāṃ devī tanmadhye bījakoṣakam || 10-59 || bījakoṣasya madhye tu sudhāsāgaramuttamam | lakṣayojanavistāraṃ tu mubhaṃtoya maḍalam || 10-60 || tanmadhye tu maṇidvīpaṃ sahasrayojanaṃ śive | p. 15) paritaḥ pārijātāṃśca kadambavanamuttamam || 10-61 || madhye kalpadrumaṃ tatra jotirmandiramuttamam | caturdvārasamāyuktaṃ hemaprākārabhūṣitam || 10-62 || mandavāyusamāyuktaṃ gaṃdhapuṣpaṃ samanvitam | devakanyā sahasrāṇi paricaryā parāyaṇāḥ || 10-63 || tanmadhye vedikāṃ devī paṃcāśadakṣarātmikām | tasyoparimaheśāni ratnasiṃhāsanaṃ śive || 10-64 || mahākālī mahārudraśca nakākārarūpakam | indrajālasya dīpābhaṃ mahājyotiḥ sanātanaḥ || 10-65 || iti te kathitaṃ kānte saptasvargaṃ krameṇa hi | śrutvā gopaya yatnena naprakārūpaṃ kadācana || 10-66 || atisnehena deveśi tava sthāne prakāśitam | saṃkṣepeṇa mayāpyuktaṃ vistāreṇa hi śakyate || 10-67 || iti śrīcaṃḍikāśaṃkarasaṃvāde nirvāṇatantre satyalokakathanaṃ nāma daśamaḥ paṭalaḥ || 10 || ekādaśaḥ paṭalaḥ śrīcaṇḍikovāca tvat prasādāt mahādeva pavitrāhaṃ na cānyathā | idānīṃ śrotumicchāmi tattvajñānaṃ sudurlabham || 11-1 || śrīśaṃkara uvāca tattve jñānādi kathane śaṃkate mama mānasam | etat prasaṃgaśravaṇe viratā bhavapārvati || 11-2 || yena jñānaprasādena viṣṇuḥ satvaguṇāśrayaḥ | śṛṇu devī pravakṣāmi brahmālokapitāmahaḥ || 11-3 || tattvajñānaprasādena śaṃbhuḥ saṃhārakārakaḥ | anye muktāśca ye sarve tepi tattva prasādataḥ || 11-4 || tatvajñānaṃ pareśāni kathaṃ vā kathyate mayā | viratābhava deveśi na hi pūcha punaḥ punaḥ || 11-5 || iti tasya vacaḥ śrutvā śāṃkarī vākyamavravīt | yadi tatvaṃ mahādeva na me kathayasi prabho || 11-6 || prāṇatyāgaṃ kariṣyāmi puratastena saṃśayaḥ | śrīśaṃkara uvāca śṛṇu devi pravakṣāmi tatvaṃ paramadurlabham || 11-7 || śrutvā gopa yatnena svayonirivasundari | madyaṃ māṃsaṃ tathā matsyamudrāṃ maithunameva ca || 11-8 || paṃcatatvamidaṃ devī nirvāṇamuktiṃ hetave | aṣṭaiśvaryaṃ paraṃ mokṣaṃ madyapānena śailaje || 11-9 || māṃsabhakṣaṇamātreṇa sākṣānnārāyaṇo bhavet | matsyabhakṣanmātreṇa kālī pratyakṣatā bhavet || 11-10 || mudrā sevanamātreṇa bhūpūjyo viṣṇurūpadhṛk | maithunena mahāyogī mamatulyo na saṃśayaḥ || 11-11 || taṃtrāntare tu deveśi mayaiva kathitaṃ purā | māhātmyaṃ cāsya dharmasya puraiva kathitaṃ mayā || 11-12 || tatvajñānamidaṃ kānte nirvāṇamuktikāraṇam | ekatra paṃcatatvāni yatraiva milanaṃ bhavet || 11-13 || tatraivāhaṃ pragacchāmi te narā matsamāḥ sadā | sā nārī kālikā rūpā mṛte tasyāṃ pralīyate || 11-14 || ye narāḥ sādhurūpāśca tatvajñānaparāyaṇāḥ | p. 16) jīvamuktāśca te proktā brahmarūpā na cānyathā || 11-15 || sā yujyāpi mahāmokṣaṃ niyuktaṃ kṣatriyādiṣuḥ | brāhmaṇaparameśāni yadi tatvaparāyaṇaḥ || 11-16 || satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ paratatve pralīyate | yathā toyaṃ toyamadhye līyate parameśvarī || 11-17 || tathaiva tatva sevāyāṃ līyate paramātmani | iti te kathitaṃ kāṃte tatvajñānaṃ vimokṣadam || 11-18 || yena jñānaprasādena mokṣasiddhirna saṃśayaḥ | kṣitiṃ vinā yathā nāsti saṃsthiteḥ kāraṇaṃ sadā || 11-19 || toyaṃ vinā yathā nāsti pipāsā nāśakāraṇam | tamohantā yathā nāsti bhāskareṇa vinā priye || 11-20 || vinā vahniṃ prayogena yathā kiṃcinna pacyate | vinā caṃdreṇa deveśi sudhā vṛṣṭirna jāyate || 11-21 || mātṛgarbhaṃ vinā kānte hyutpattirna yathā bhavet | tatvajñānaṃ vinā devi tathā muktirna jāyate || 11-22 || ata eva maheśāni gopanaṃ kuru yatnataḥ | divyabhāvayutānāṃ ca tatvajñānaṃ sadā bhavet || 11-23 || vīrabhāvayutānāṃ vai tatvaṃ mevāṃ sadānaghe | na paśorālaye kuryān na paśorjñānagocare || 11-24 || na paśoḥ sannidhāne ca na paśordṛṣṭigocare | anyathā pakṣikīṭasya darśane naiva kāraye || 11-25 || siddhivartya śṛṇu prājñe yat kṛtvā siddhimāpnuyāt | ekāṃ śaktiṃ samānīya ekaiva sādhakaḥ sadā || 11-26 || pūjayed bahuyatnena paṃcatatve na kaulikaḥ | evaṃ kṛtvā labhet siddhi nānyasya dṛṣṭigocare || 11-27 || śrīcakrapūjā yatraiva tatraiva dhana siddhaye | siddhirna jāyate tatra kadācid anya sannidhau || 11-28 || tatraiva kāmanā siddhiryatra cakraṃ prapūjayet | āyurārogyamaiśvaryaṃ śrīcakrapūjanād bhavet || 11-29 || kīrttivṛrddhiryaśovṛddhirmuktiṃ bhāgina saṃśayaḥ | vāṃchā siddhirjñānasiddhirdevyāḥ prītiśca jāyate || 11-30 || śrīcakrapūjāṃ yaḥ kuryāt sa eva saṃbhuravyayaḥ | aśvamedhasahasrāṇi vā jape ya śatāni ca || 11-31 || iṣṭvā yat phalamāpnoti tatphalaṃ kaulikārcane | vāpi kūpatadāgādi datvā yat phalamāpnuyāt || 11-32 || tat phalāt koṭiguṇitaṃ yadi cakraṃ prapūjayet | tadannaṃ merutulyaṃ syād binduḥ siṃdhusamopamam || 11-33 || puṣpaṃ ca merusadṛśaṃ yadi cakraṃ prapūjayet | tanmadhye varttate devi yadi vyādhiyuto naraḥ || 11-34 || śiva budhyā prapūjyo hi bhrāṃti tatra vivarjayet | sūryasya pratibimbaṃ yat tatto ye paripaśyati || 11-35 || gaṃgā toye yathā sūryaṃ hīnatoye tathā punaḥ | sūryasya dūṣaṇaṃ nāsti sūryaikaḥ paritiṣṭhati || 11-36 || tathaiva parameśāni sādhake nāsti dūṣaṇam | mannārādhanamātreṇa tadātmā tanmayo bhavet || 11-37 || p. 17) ata eva maheśāni dūṣaṇaṃ nāsti retasi | retaḥ pavitraṃ paramaṃ śaktirmokṣasya kāraṇam || 11-38 || pūjāhīnā ca yā śaktirjapahīnā ca yā punaḥ | dhṛtvā sādhakaretaśca sā nārī kālikā śvayam || 11-39 || bhrāṃtiratra na karttavyā yadi muktiṃ prayachati | yā nārī bhrāntisaṃyuktā āgatā cakramaṃḍale || 11-40 || saptajanmani sā nāri cāṃḍālī pativarjitā | evaṃ rūpāṃ ca yāṃ nārimavajñāṃ karute yadi || 11-41 || dhanaputravarjitaśca sa caṃḍālo na cānyathā | iti te kathitaṃ kānte tatvajñānaṃ vimokṣadam || 11-42 || yeṣāṃ dehe maheśāni tatvajñānaṃ mayoditam | te punarjananīgarbhe na viśanti kadācana || 11-43 || jīvanmuktāśca te proktāḥ śivarūpāśca te narāḥ | śṛṇu devi pravakṣāmi kaulikasya ca lakṣaṇam || 11-44 || yasmin deve yadācāro nirdiṣṭāṃ maṃtrasādhane | tadācāraviśiṣṭo yaḥ kaulikaścaiva kīrttitaḥ || 11-45 || śaive śākte gānapatye saure cāṃdre sulocane | tatvajñānamidaṃ proktaṃ vaiṣṇave śṛṇu yatnataḥ || 11-46 || iti nirvāṇatantre tatvajñānavivaraṇaṃ nāma ekādaśaḥ paṭalaḥ || 11 || dvādaśaḥ paṭalaḥ | śrīcaṃḍikovāca śṛṇu nātha parānanda mama prāṇeśvaraprabho | vaiṣṇavasya yathā tatvaṃ tanme brūhi jagatpate || 12-1 || śrīśaṃkara uvāca śṛṇu tatvaṃ varārohe vaiṣṇavasya trilocane | gurutatvaṃ maṃtratatvaṃ varṇatatvaṃ sureśvari || 12-2 || devatatvaṃ dhyānatatvaṃ paṃcatatvaṃ varānane | tatrādau śrīgurostatvaṃ snehādvakṣāmi pārvati || 12-3 || sa tailaṃ vartikā yuktaṃ dehasthaṃ brahmataijasam | guruṇā maṃtradānena tat sūtraṃ dīpitaṃ bhavet || 12-4 || devatāyāḥ śarīraṃ hi jīvādutpadyate dhruvam | ata eva hi tasyātmā devarūpo na saṃśayaḥ || 12-5 || īśvarasya tu yad bījaṃ tadeva akṣarātmakam | tena varṇātmakaṃ dehaṃ jaṃtoreva na saṃśayaḥ || 12-6 || maṃtravarṇo savarṇā nilīyante parameśvari | varṇatatvamidaṃ devi mama sarvasya yad bhavet || 12-7 || svayaṃ devo na cānyasmi nirmalo devarūpakaḥ | sarvatra devatāṃ dhyāye tṛṇagulmalatādiṣu || 12-8 || dhyānena labhate sarvaṃ dhyānena viṣṇurūpakaḥ | dhyānena siddhimāpnoti vinādhyānena siddhati || 12-9 || iti te kathitaṃ devi vaiṣṇavasya sureśvari | yaja jñānādamaratvaṃ ca viṣṇurūpo na saṃśayaḥ || 12-10 || yaḥ kuryāt parameśāni tatvajñānaṃ mayoditam | svargabhāgī bhavenmartyo viṣṇuloke mahīyate || 12-11 || yadimukti yato martyo manasā ciṃtayan sadā | te narā na hi gachaṃti kadācidyamamandiram || 12-12 || iti te kathitaṃ tatvaṃ vaiṣṇavasya sureśvari | yajajñānādamaratvaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ || 12-13 || iti śrīnirvāṇataṃtre viṣṇostāpakathanaṃ nāma dvādaśaḥ paṭalaḥ || 12 || trayodaśaḥ paṭalaḥ śrīcaṇḍikovāca śṛṇu devi pravakṣāmi maṃtraṃ daśākṣaraṃ param | yasya śravaṇamātreṇa mūḍhopi viṣṇurūpakaḥ || 13-1 || pu maṃtropi ca deveśi śaktimantraṃ japed yadi | ajñātvā tan mahāmaṃtraṃ sabhave brahmarākṣasaḥ || 13-2 || ajñātvā tan mahāmantraṃ tatra jñānī bhaved yadi | tathāpi narakaṃ gached iti devasya sammatam || 13-3 || śṛṇu devi pravakṣāmi daśārṇaṃ maṃtramuttamam | māyā bījaṃ lakṣmī kālī ca pāśakam || 13-4 || gagaṇaṃ pakṣibījaṃ pavahnikāntā tataḥ priye | iti te kathitaṃ caṃḍi daśākṣaramanūttamam || 13-5 || yajajñānādamaratvaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ | asya grahaṇamātreṇa naronārāyaṇo bhavet || 13-6 || asya prasādamātreṇa caṃḍi nirvāṇatāṃ(?) vrajet | daṃḍoparijapted etat daśārṇaṃ parameśvari || 13-7 || asya mantrān mahāmantra jāyate nātra saṃśayaḥ | sarve devatā(?) sa rūpāśca daśarṇājjāyate dhruvam || 13-8 || mahāvidyopāsakaśca daśārṇaṃ vahni paśyati | iha loke daridraśca pare ca brahmarākṣasaḥ || 13-9 || tasmād yatnena deveśi daśārṇaṃ śrāvayedguru | kevalaṃ śravaṇaṃ kuryāt japet sādhakottamaḥ || 13-10 || yā śrāvaye haśārṇaṃ ca sa na ye gururuttamaḥ | maṃtradānā yathā devi tathaiva(?) sadaguru smṛtaḥ || 13-11 || daśārṇadātā yo devi sa eva paramo guruḥ | yathā marataraṃgīnyā nasanāsukalāpagā || 13-12 || daśārṇasya samonāsti mantropi surapūjite | tvat samā yadi nārī ca matsamaḥ puruṣosti ca || 13-13 || daśārṇasya samo nāsti mano hi kathyate mayā | daśakāntasya svarṇasya sadṛśaṃ vauhamaśācet(?) || 13-14 || daśārṇasya sa maṃtraṃ kathayevastadā priye | śrīprāsādād tya(?) yaṃ maṃtro daśārṇaḥ parameśvari || 13-15 || ūrddhvāmnāye mahātaṃtre māhātmyaṃ kathayāmiti | ataḥ paraṃ pravakṣāmi yad rupaṃ daṃḍadhāraṇam || 13-16 || sādhurūpo gṛhasthaśca brāhmaṇau brahmavādinaḥ | sarvopāyaparityaktaḥ sadādharmaparāyaṇaḥ || 13-17 || jitendriyojitakrodhaḥ samatvaṃ sarvajātiṣu | putre ripau samatvaṃ ca samaṃ svarṇe ca pārthive || 13-18 || dayābhāvaśca sarvatra putre mitre ripo bhavet | lābhā lābhe jaye nāśe niṃdāyāṃ pauṣṭike tathā || 13-19 || kāye * *? na saṃvaṃdhe mṛtyumārabhya yugāntike | brahmajñānaṃ vinājñānaṃ yasya cintena vidyate || 13-20 || sa nyāsadharma tasyaiva nānyasya surapūjīte | p. 19) sanyāsadhāraṇaṃ kāryaṃ viprasya muktihetave || 13-21 || yo vipro dhāraye daṃḍaṃ saivanārāṇayaḥ svayam | caturbhujāḥ prajāyante daṃḍadhāraṇamātrataḥ || 13-22 || sarvalakṣaṇaṃ yukto brāhmaṇo gamanaṃ caret | gatvā ca daṃḍinaṃ dṛṣṭvā praṇamet daṃḍavat kṣitau || 13-23 || tvameva deva deveśa tvameva trāṇakārakaḥ | tvameva jagatāṃ vadyastrāhi māṃ śaraṇāgatam || 13-24 || iti śrūtvā daṃḍadhāri paprachasādarājjanam | kastvaṃ kasya yutastvāṃ hi kathayā gamanam vada || 13-25 || 13- śrutvā tad vacanaṃ vipraḥ provācātmanivedanam | vipraveśasamudbhuto hyamuktohaṃ vivekavān || 13-26 || nāstī me pitarau sākṣāt nāsti me strīsutādayaḥ | vṛtau ca mātā pitarau mṛtāḥ bhrātādayaḥ sunāḥ || 13-27 || paścāt sakāntā nāśe tu hyahamatyantanāpavān | ata eva ca bho svāmin dehi me paramāśrayam || 13-28 || satyaṃ kuru dvijaśreṣṭha yaduktaṃ vai mamāntike | mithyā bhāṣaṇadoṣeṇa brahmavartmavivarjitaḥ || 13-29 || bhavatyeva na sandeho dvijamatpurato vada | sthitā yāṃ yauvanāyāñca kāntāyāṃ parameśvari || 13-30 || sarvaṃ hi viphalaṃ tasya yaḥ kuryād daṃḍadhāraṇam | pitarau vidyete devi yaḥ kuryād daṃḍadhāraṇa || 13-31 || vidyate ca vālabhāvo yasya kāntā sutastathā | sanyāsadhāraṇaṃ tasya vṛthā hi parameśvari || 13-32 || saguruścāpi śiṣyaśca rauravākhyaṃ prayacchati | ityādi dṛḍhavākyantu śrutvādaḍo(?) jitendriyaḥ || 13-33 || sanyāsadānaṃ tasyaiva dadyānmuktīṃ ca sāsvatīm | ādau daśākṣaraṃ maṃtraṃ prathamaṃ śrāvayedguruḥ || 13-34 || tata śrutvā ca mahāvartmagamanaṃ kāraye tataḥ | krośaṃ vā krośayugmaṃ vā vegena gamanaṃ caret || 13-35 || guruṇā sahaśiṇapṛṣṭe pṛṣṭe trividhānataḥ | tiṣṭa tiṣṭa mahābāho māṃ tyaktvā na hi gacchatu || 13-36 || śiṣyaḥ paramahaṃsastvatvat samo nāsti bhūtale | kṣantavyamaparādhaṃ me tvaṃ hi viṣṇuḥ svarūpadhṛk || 13-37 || tvameva jagatāṃ vanyastvameva sarvapūjitaḥ | tvameva paramo haṃsastīṣṭha tiṣṭha tu mā vrata || 13-38 || saśiṣya daṃḍinā devi iti vākyaṃ vadet yataḥ | ataḥ saḥ paramo haṃsaḥ pathiśe te pramohitaḥ || 13-39 || tasyaiva darśanārthāya cāntarīkṣe sa devatāḥ | sa strī kāsaparivārā āyāntidigvidikṣu ca || 13-40 || etasmin samaye daṃḍī śāntayet śiṣyamuttamam | phutkāraṃ bahavo datvā maṃtreṇānena suvrate || 13-41 || phūtkārairvāyuyogaiśca punaḥ prāṇaṃ prayojayet | janmāṃtarantu tasyaiva tatkṣaṇe jāyāte kilu || 13-42 || janmāntaraṃ samālokya saṃskāramācaret guruḥ | p. 20) kuṃḍottike samānīya annaprāsanamācaret || 13-43 || amukasyaṃ samābhāṣya puṣpaṃ vahnau vinikṣipet | iti nāmnā tu saṃsthāpya mahāsaṃsthā(?)ramārayet? || 13-44 || tato piṃḍaṃ ḍinā devi śiṣyāyajñānahetave | śṛṇuśiṣya mahādhīramadvākyaṃ hṛdayaṃ guru || 13-45 || tatrāntaraṃ tu tasyaiva pṛthivyānādhikāritā | mṛtadeha svarūpoyaṃ śarīroyaṃ na saṃśayaḥ || 13-46 || viratomaṃtrasarvatra jñeyā dyāhāraveṣṭayā | brāhma * * * * * * * * * ? bhojanaṃ tava || 13-47 || paṃcatatvaṃ sadā sevyaṃ *?pta bhāve jitendriyaḥ | sadaiva mānasāṃ pūjāṃ sadā mā * * * * *? || 13-48 || * * * * * * * * * * * * * ? kuṃḍe * taḥ | sadaiva mānasaṃ bhogaṃ tyāgaṃ kuru prayatnataḥ || 13-49 || ṣaḍvargaṣu jito? bhūtvā narā? nārāyaṇaḥ svayam | bhavatyeva na sandeho? daṃḍadhāraṇamātraḥ || 13-50 || pitṛvaṃse saptadaśamātṛ * * * * * *? | kāntāyāḥ saptamañcaiva lakṣmī nārāyaṇo bhavet || 13-51 || iti śrutvā vacastasya śiṣyañcaitānanna vā * *? | * * * * * * * *? tat karomi nirantaram || 13-52 || paṃcatatvaṃ sadā sevyaṃ kasmāllābhaṃ vadasva me | yatraiva varttate daṃḍo bahuśiṣya * * * *? || 13-53 || * * matvā? prayatnena paṃcatatvaviceṣṭayā (?)| athavā vīramadhye tu ya * * *? manaṃ caret || 13-54 || tatvajñāni gṛhasthasya sannidhānaṃ vrajet kila | sudūramapi gantavyaṃ yatrāste kulanāyaka || 13-55 || * * * *? na ca svārthaṃ? devatāyāḥ kṛte puna | ācāryapatnīṃ dṛṣṭvā tu bhikṣāṃ kuryāt samāhitaḥ || 13-56 || he mātardehi me bhikṣāṃ kuṇḍalī tarpayāmyaha | eva muktā tato daṃḍī mahāsaṃsthāramācaret || 13-57 || kuṇḍāntikaṃ samānīya homayed vidhipūrvakam | tato hunet karaṃ dhṛtvā ājyairaṣṭā hutāsanaḥ || 13-58 || viparītakrameṇaiva kuryāddaṃḍaviśeṣaṇam | tataḥ kuryāt prayatnena antaryajñopavītakam || 13-59 || śikhānta saśiṣyamaṃtraḥ pūnamadhye vinikṣipet | mūlena yajñasūtraṃ tu tasmineva niveśayet || 13-60 || ghṛtamṛttikayā pugaṃ vilipya śodhayet tataḥ | tataḥ pūgaṃ mūlamaṃtrai daṃḍamadhye viniḥkṣipet || 13-61 || pūrṇāhutiṃ tato dadyāt tat pūgamānayet sudhīḥ | yajñasūtraṃ sa śikhāyāṃ tat yugaṃ śodhayet priye || 13-62 || mūlamantraṃ japet tatra gajāntakasahasrakam | tataśca śrāvayenmaṃtraṃ kālikāyāśca sundari || 13-63 || athavā śrāvayen maṃtraṃ tārāyāḥ paramadurlabham | mūlamantraṃ samuccārya pūgabhasmaprayatnataḥ || 13-64 || bhakṣaṇā tat kṣaṇāt sākṣād daṃḍī yajñopavītavān | bhavatyeva na sandeho naronārāyaṇo bhavet || 13-65 || bilvapatraṃ samānīya vaṃśasyaikaṃ samānayet | p. 21) bilvadaṃḍe kālikāyā japet maṃtraṃ prayatnataḥ || 13-66 || jīvanyāsaṃ tataḥ kṛtvā daṃḍo deviṃ vicintayet | bilvasthita ca caitanyaṃ vaṃśadaṃḍaṃ niyojayet || 13-67 || iṣṭadevī svarūpeṇa daṃḍoyaṃ parameśvari | śiṣyasya dakṣiṇe haste daṃḍasya sthānamācaret || 13-68 || kamaṃḍaluṃ samānīyavāruṇaṃ * * *? bhavet | vāruṇīṃ nikṣipet tatra mūlamaṃtraṃ tato japet || 13-69 || * * * * * * * * * * * * * * ? nyaset | gairikaṃ kopinaṃ vastraṃ yatnena paridhāpayet || 13-70 || daṃḍadhāraṇamātreṇa naronārāyaṇo * * *? | * * * * * *? yāṃ daṃḍoparivibhāvaya || 13-71 || guruprajñāṃ mahākālī daṃḍoparivibhāvayet | sākṣānnārāyaṇastvaṃ hi dayādharmaparābhava || 13-72 || na ca mātā pitā vāpi sarvaṃ daṃḍāntike sthitam | cauravad gamanaṃ gehe gṛhasthasya dvijasya ca || 13-73 || nārāyaṇaṃ sadā bhāṣya * * * * *? jetsudhīḥ | iti śrutvā gṛhasthaśca puṭājvali paro bhavet || 13-74 || dvāre ca daṃḍinaṃ dṛṣṭvā praṇamet * * * * *? | * * * *? prayatnena kūrmamāṃsaṃ vinā priye || 13-75 || ādāyabhīkṣāṃ deveśi cauravad gamanaṃ caret | tathā hi * * * *? trirātravasatiṃ caret || 13-76 || tīrthabhūmiṃ tato gatvā saptarātraṃ vaset tataḥ | brāhmaṇo daṃḍinaṃ dṛṣṭvā praṇamedvidhipūrvakam || 13-77 || toya pūrṇaṃ ca deveśi kiṃ vā śūnyakamaṇḍalum | dṛṣṭimātreṇa tat pātraṃ pūrṇatoyaṃ bhaveddhruvam || 13-78 || dadyān na yadi mohena sa bhavedāpadāśrayam | triṃśadvarṣaṃ sahasrāṇi vane ca viṭapo bhavet || 13-79 || iti te kathitaṃ caṃḍi saṃnyāsadhāraṇaṃ param | pāṣaṃḍā ya na vaktavyaṃ prāṇānte'pi kadācana || 13-80 || 815 || iti nirvāṇatantre caṃḍikā śaṃkarasaṃvāde trayodaśaḥ paṭalaḥ || 13 || caturdaśaḥ paṭalaḥ | śrīśaṃkara uvāca | śṛṇu devi pravakṣāmi avadhūto yathā bhavet | vīrasya mūrtijānīyāt sadā tatvaparāyaṇam || 14-1 || yad rūpaṃ kathitaṃ pūrvaṃ saṃnyāsadhāraṇaṃ param | tadrūpaṃ sarvakarmāṇi prakuryād vīravallabhaḥ || 14-2 || daṃḍinaṃ muṃḍana devi āvasyakaṃ samācaret | yathā tathā naiva kuryād devī yasya ca muṃḍanam || 14-3 || asaṃskṛtakeśānāṃ muṃḍalekṣikucoccayām | asthimālā vibhūṣo vā rudrākṣān vāpi dhārayet || 14-4 || digambaro vā vīre praścāthavā kaupinī bhave | raktacaṃdanadivyāṃgaḥ kuryād bhasmāṃgabhūṣaṇam || 14-5 || kṣamādānaṃ tapodhyānaṃ vīrabhāve na śailaje | śivohaṃ bhairavānando muktāhaṃ kulanāyakaḥ || 14-6 || evaṃ bhāvaparo maṃtrī hetuyuktaḥ sadā bhavet | samvidāsevanaṃ kuryāt sadā kāraṇasevanam || 14-7 || p. 22) bhavet sākṣāt sa puruṣaḥ śaṃbhurūpo na saṃśayaḥ | nirvāṇamuktimāpnoti brāhmaṇo vīrabhāvataḥ || 14-8 || avadhūtaḥ kṣatriyaśca mahāyogi na saṃśayaḥ | svarūpopi bhaved vaiśyaḥ śūdropi sahalokabhāk || 14-9 || saṃpūrṇaphalamāpnoti vipro nirvāṇatāṃ vrajet | tribhāgaphalamāpnoti kṣatriyovīrabhāvataḥ || 14-10 || pādadvayantu vaiśyasya śūdrasya caikapādakam | brāhmaṇasya vinānyatra saṃnyāso nāsti caṃḍike || 14-11 || kuryān mohena yonyatra saivapāpāśrayo naraḥ | guptabhāvena deveśi śṛṇuyāt prāṇavallabhe || 14-12 || saṃnyāsinā sadā sevyaṃ paṃcatatvaṃ varānane | dvādaśābde tu deveśi yadi mṛtyurna jāyate || 14-13 || saiva cānandavikhyāto dvādaśābde sarasvatī | avadhūtasya āṣyātaḥ śṛṇuṣva parvatātmaje || 14-14 || vanāyapi (?) bhārati ca purī ca girireva ca | ekasthāne ca saṃsthitvā iṣṭadhyānādikaṃ caret || 14-15 || yo maṃtraḥ tad brahmaprājñaḥ śaraṇaḥ parikīrtitaḥ | śreṣṭhakeśo jaṭājūṭaḥ sadā nandadavat? caret || 14-16 || antayonī(?) mahāvīro haranyaḥ saivaśailaje | nānāśāstreṣu yo vijño nānākarmavisāradaḥ || 14-17 || sa deṣṭa devī bhāvena bhāvayed yo hi cāṃganā | sa eva bhārate vīro mahājñānī jitendriyaḥ || 14-18 || p. 23) sadorddhe bāhur? yo vīro muktakeśo digambaraḥ | sa eva samabhāvena bhāvayed yo narottamaḥ || 14-19 || iṣṭa devīṃ vinā nāsti śavīraḥ parikīrtitaḥ | nānā devendra pīṭheṣu kṣetreṣu tīrthabhūmiṣu || 14-20 || bhramaṇaṃ kurute nityaṃ kuryādyatnena pūjanam | devatāyāḥ sadā dhyānaṃ śrīguroḥ pūjanaṃ tathā || 14-21|| antaryāge na yoniścaḥ sa vīraḥ purireva ca | avadhūtāśramo devi yasya bhaktiḥ suniścalā || 14-22 || tasya tuṣṭā bhavet kālī kiṃ na sidhyati bhūtale | avadhūtaṃ samālokya śaṃbhūvat pūjanaṃ caret || 14-23 || śaktitaḥ paṃcatatvāni yatnena ca nivedayet | paṃcatatva vinā bhedre ānando naiva jāyate || 14-24 || ato hi bhaktibhāvena te naiva pūjā * * *? | iti te kathitaṃ kānte avadhūtasya lakṣaṇam || 14-25 || yena vijñānamātreṇa śivatvaṃ labhate naraḥ | śaṭāyabhaktihīnāya na dātavyaṃ kadācana || 14-26 || gurubhaktivihīnāya tatvaniṃdā parāya ca | idaṃ taṃtraṃ suguptaṃ ca prāṇānte'pi kadācana || 14-27 || na śrāvayedabhaktāya siddhihāniḥ prajāyate | kadācid vā svaputrāya svaśiṣyāya mahātmane || 14-28 || śrāvayed bhaktiyuktāya yadi tad yogyatā bhavet | śrūtvā gopapayatnena svayonimiva śailaje || 14-29 || saṃkṣepāt kathitaṃ kiṃcit kimanyat śrotumicchati | iti śrīnirvāṇataṃtre caṃḍikāśaṃkarasaṃvāde avadhūtāśramavivaraṇaṃ nāma caturdaśaḥ paṭalaḥ || 14 || samāptaḥ śubham ########### END OF FILE #######