#################################################### MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0 Catalog number: M00043 Uniform title: parātriśikātātparyadīpikā and śāktavijñāna Main title: parātriśikātātparyadīpikā Secondary title: śāktavijñāna Author : somānanda II Editor : Zadoo J D Description: These two texts have been transcribed from vol. 74 of the Kashmir Series of Texts and Studies. Notes: The texts have been transcribed by the staff of Muktabodha under the direction of Mark S. G. Dyczkowski . Revision 0 Jan 28, 2007 Publisher : Research Department Jammu and Kashmir State Publication year : 1947 Publication city : Srinagar Publication country : India #################################################### Kṣṭṣ vol. no. 74 kaśmirasaṃskṛtagranthāvali granthāṅka - 74 parātrīśikātātparyadīpikā somānandakṛtaṃ śāktavijñānam ca śrīrājarājeśvara-mahārājādhirāja-kaśmīranarendra śrīharisiṃhajī-bahādurājñayā risarcakāryālayādhyakṣa - paṇḍita jagaddhara jāḍūśāstriṇā kāryālayasthetarasaṃpādakapaṇḍitasahāyena saṃśodhanādisaṃskaraṇottaraṃ saṃpādya śrīnagare nārmalapresa mudraṇālaye mudrāpayitvā prākāśyamupanīte kaśmīra-śrīnagara saṃvat 2004 īsvī 1947 śrīparātrīśikātātparyadīpikā | vande kundendunīhāravalakṣaṃ vighnahāriṇam | haragaurīsamārabdhaṃ herambaṃ hastipuṅgavam || 1 || akalaṅkaśaśāṅkābhā tryakṣā candrakalāvatī | mudrāpustalasadvāhā pātu vaḥ paramā kalā || 2 || śrīmatkailāsakaśmīrakāśīvyāghrapurīsthitam | trikārthadarśinaṃ vande devaṃ somāṃśabhūṣaṇam || 3 || yaiḥ sarvaśiṣyairācāryaiḥ pratyakṣaparameśvaraiḥ | vyākhyātaṃ triśikākhyaṃ yacchrīśāsanamanuttaram || 4 || taddarśitadiśā tasya padyairvyākhyodayatyasau | tātparyaprathanārthatvāttejorūpāḥ pramākṛtaḥ || 5 || tadapekṣātmasadbhāvāḥ tamaḥkalpāḥ pramābhuvaḥ | upakrāntyavalambaitadudayātmatayoditāḥ || 6 || tejastamomayātmīyasadbhāvā mānarāśayaḥ | yatra sṛṣṭitayā bhānti labhante tat tadātmatām || 7 || hṛdayatvena bhāntyete tyaktatattatprathāvidhāḥ | tadekarasatāṃ yātāḥ tadātmatvena bhāntyalam || 8 || tadetatsatataṃ tyaktapārokṣyaṃ sannidhiṃ śrayan | samanyūnādhikatvena yasya kasyāpyabhāvataḥ || 9 || anuttaraṃ cidekātmajyotirvandanarūpayā | stutyābhivādarūpātma tadanyonyātmatātmanā || 10 || (p. 2) sphurāmi tanmayatvena śāśvatena samāviśan | viśrāntiḥ pūrṇarūpeyaṃ nibaddhaivamupakrame || 11 || viśrāntayoṃśagāstvante nibhetsyante kṛtāviha | śāsanairmālinīsiddhāpramukhaiḥ śāsitā śivaḥ || 12 || mandamadhyamarūpāṇāmaucityenādhikāriṇām | aprabuddhamatīnāṃ hi etā bālavibhīṣikāḥ || 13 || mātṛmodakavatsarvaṃ pravṛttyarthamudāhṛtam | iti vijñānacinnāthapratipāditayā diśā || 14 || uttarottaratatttādṛgbhūmikārohahetave | ativistṛtatattādṛgdīkṣācaryādiḍambaraiḥ || 15 || trikaṃ prakāśayāmāsa naraśaktiśivātmakam | aparādimayatvena prastutenāgamena tu || 16 || anuttareṇa tanmātṛmānameyātmakaṃ trikam | anuttaraṃ svakīyaṃ taddhṛdayaṃ viśvatatparam || 17 || śrīmadutpaladevīyaṃ śāstraṃ stotrapadātmakam | pratyabhijñānamātrodyadbhairavībhāvavaibhavam || 18 || kathayāmi na sandehaḥ sadyaḥ kaulikasiddhidam | hṛdayaṃ devadevasya sadyo yogavimokṣadam || 19 || adṛṣṭamaṇḍalo'pyevaṃ tilājyāhutivarjitam | ityevamādirūpeṇa mune śreṣṭhakamātmanaḥ || 20 || prakāśayati tadvyākhyā nirmāṇāpyeṣa tasya ye | prasaṃhaprāvikānyoktatattadīkṣābhivistarām || 21 || vyākhyāṃ vitenire teṣāmapahāya dṛśisthitim | śrīmadutpaladevīyamatasāratayā param || 22 || (p. 3) vyākhyāṃ karoti viśadāmevaṃ meyādikaṃ trikam | vimarśasārameveha siddhyupāyatayā matam || 23 || abhidheyatayā tasya viṣayatvena darśitam | śeṣadvayam, anavacchinnanānātmamāheśvaravimarśatām || 24 || avāptaṃ śāsanamidamanidaṃ dhīpadodayam | tathāvidhena bhāvena sadāhantvena siddhimat || 25 || 1prakāśāmarśarūpatvādata eva hyanuttaram | anuttarasya devasya hṛdayaṃ svollasattayā || 26 || pratnatatpratibodhaitadupasaṃhārarūpayā | svātaṃtryātsvata evaivaṃ sphūrjatyasyāyamāśayaḥ || 27 || parāparavibhūtyāptirūpo mantratayodyatām | vidyātmanāṃ vimarśānāmityantasyātmahṛdbhuvaḥ || 28 || prasṛtasyāgamasyaiva parasaṃbandharūpatā | devāddevyā samāyātaṃ tasyāstārakavairiṇaḥ || 29 || ityādiguruvaryātmakramāvāptisvarūpakam | saṃbandhamanapekṣyaivaṃ svatantrā budhyatāmiti || 30 || tṛtīyasya devyuvācetyupakrāntasya devatām | gatasya bhairavetyādimadhyasyaivaṃ phalodayaḥ || 31 || śeṣaḥ | vyākhyātṛto'pi hṛdayaṃ vyākhyaiṣā tanmayatvataḥ | tadvadeva svasaṃvittisamullāsatayoktayā || 32 || sphūrjatyanuttaraṃ kṛtvā natu śiṣyādyapekṣayā | evaṃ pravṛttau vyākhyāturdevasyecchaiva codikā || 33 || ----------------------------------- 1prakāśatvānurūpatvāt - ityapi pāṭhaḥ | (p. 4) hariṇā yatra yaccoktaṃ sāmānādhikaraṇyatā | devasyānuttaraṃ hṛttat sphūrjati svayamityataḥ || 34 || anuttaraṃ kathaṃ deva sadyaḥ kaulikasiddhidam | ityupakramarūpasya praśnasyāsya vinirṇaye || 35 || hṛdayaṃ devadevasya sadyo yogavimokṣadam | ityupakramaśāstrasya yāvatpūrti yaducyate || 36 || viśvāvabhāsakāritvaṃ siddhidvitayadāyikā | hṛdayasya kathaṃ tasya vacanasyātra saṃgatiḥ || 37 || bhavediti nirāsāya śaṃkāyā avadhāryatām | saṃbandho maulikaḥ so'yaṃ darśitaḥ phalatastu saḥ || 38 || devenāgamarūpeṇa svenāgre darśayiṣyate | khecarīsamatāṃ yena vrajedityādinā sphuṭam || 39 || vyācikhyāsitarūpasya śāsanasya yadātmanā | vyākhyayā saṃvidhānasya sāmānyena kuto vidhiḥ || 40 || kasya saṃgrahatastāvat tātparyaṃ pratipādyate | śāsanasyādime śloke sā śeṣe'nuttareśituḥ || 41 || devasya ...................... kena syāt vedyāditritayātmanā | prakāreṇa yato jñātā saṃvidaḥ pūrṇaśaktitaḥ || 42 || prakāreṇa ca kenāsya siddhidvitayadāyitā | iti praśne darśayitvā vastvetaṃ prastutātmakam || 43 || bodhayātman prabhāvākhyā prabandheneti vṛttikṛt | samastamupacikṣepa śāstrasyārthaṃ dvitīyake || 44 || seyaṃ svātaṃtryaśaktyātmā svaparāmarśavigrahā | hṛdi sarvasya bhātyeva prakriyeti ca taṃ punaḥ || 45 || (p. 5) praśnaṃ śithilayitvātha praśno'yaṃ siddhyavāptaye | sā tasyāḥ pratyabhijñānalābhena prakriyātmanaḥ || 46 || śaktiṃ vinā na bhavatītyevaṃ tadupayogitā | praśnasyāsyopapādyātha tṛtīye śaktimīritām || 47 || prastāvya kathanīyeti kauliko'yaṃ vidhirmama | hṛdaye hṛdayatvena cāste'sau viditastadā || 48 || iti śeṣeṇa caucityaṃ tasya vakturadarśayat | kathanaṃ cottarārambhapūrvāvasthāpradarśanāt || 49 || pravartayaṃścatuṣke tu tāṃ parāditrikātmikām | śaktiṃ pañcāśatā varṇaiḥ prasarantīṃ pradarśayan || 50 || śeṣeṇa cāpyamūleti jñeyaiṣetyevamūcivān | aṣṭame tu tathā tasyā avibhāgātmanā sthitiḥ || 51 || sāraṃ pradarśya navame tadātmīkāramātrataḥ | sūcitāṃ prathame sūtre siddhiṃ prādarśayat parām || 52 || athāṣṭake tvatītādipraharocitayā vidhiḥ | iti śeṣatrayopekṣe (te) śāsanāntaracoditām || 53 || prāṇādijayakālādi niyamātmatayoditām | vidyāvratādirūpāñca mantrārpaṇavidhocitām || 54 || saṃkucattāṃ vinā saṃvitparāmarśasya saṃpade | parā api prasiddhyanti siddhayo'syāptireva tu || 55 || etanmantragrahe sādhyetyetatsamyaṅnyarūpayat | catuṣke'thāṣṭamaślokaproktasya hṛdayātmanaḥ || 56 || bījasya viśvābhinnāyāḥ śaktisaṃpūrtilakṣmaṇaḥ | parāyāḥ svātmasaṃvittervimarśatvaṃ nyarūpayat || 57 || (p. 6) tadvācyavācakābhedābhyāsatatphalalakṣaṇam | uktvā dvāviṃśake sūtre navamaślokasūcitam || 58 || phalaṃ prākaṭyamanayat upasaṃhāravartmanā | atha traye tadabhyāse pūrvabhāvitayodyate || 59 || saparyāvidhaye bhedarūpiṇyā vighnasaṃhṛteḥ | sāmānyato viśeṣācca śāntiṃ sandarśya talpare || 60 || caturdaśābhijaptenetyupakrāntyaṃśasaṃyute | ........ṭathā pūjyarūpaniṣkarṣapūrvakam || 61 || yāgahomobhayātmatvaṃ pūjāyāḥ pūrtilakṣaṇam | upapādya ca sarveṣāṃ abhyāsānāṃ phalātmanām || 62 || pūjāpuraḥsaratvaṃ yattat samarthitavānatha | triṃśe tu yānyānityaṃśasahite proktalakṣaṇaḥ || 63 || tasyābhyāsacatuṣkasya saṃvidāmarśanātmanaḥ | saphalasya sphuṭenaiva svarūpeṇopadarśanam || 64 || prathayitvā tathāṃśasya caturyāmamayaṃ dinam | yāvadabhyasya tatsiddhiṃ yoginaḥ pratyavādayat || 65 || upāntyetvasya śāstrasya samarthyārthopasaṃhṛtim | saprabhāvaṃ parāmṛśya .................................. || 66 || prādarśayadayaṃ tāvattattātparyasya saṃgrahaḥ | athāvayavaśo vyākhyā tasyedānīṃ vilikhyate || 67 || śeṣaḥ | guruśiṣyapde sthitvā svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ | pūrvottarapadairvākyaistantraṃ samavatārayan || 68 || iti svacchandadevoktasvasaṃvitsiddhavartmanā | (p. 7) prabudhyamānā svātmaiva devatā pratyagātmanaḥ || 69 || satī pratyabhijijñāsurātmanāṃ pṛcchatīśvaram | tatra śrīdevyuvāceti kṛtaḥ śrīśāsanodayaḥ || 70 || samanantarasūtrasya kathaṃkārānurūpyataḥ | asya dhātorvaceratra praśnārthatvena yojanā || 71 || tadgatāya tu bhūtatvaṃ pārokṣyañcāsya nirvacaḥ | bhaviṣyatyucite paścāt pratipatṛnirūpaṇe || 72 || kiṃpṛcchatītyapekṣāyāṃ jātāyāmāha śāsanam | śeṣam - anuttaraṃ kathaṃ deva sadyaḥ kaulikasiddhidam || 73 || yena vijñātamātreṇa khecarīsamatāṃ vrajet | etadguhyaṃ mahāguhyaṃ kathayasva mama prabho || 74 || he deveti samastārthajīvatātman maheśvara | jñāne kriyāyāṃ sarvatra jñātṛtākartṛtātmanā || 75 || ātmanaivādisiddhatvātprāthamyābhimukhatvabhāk | tvaṃ tavānuttaraṃ rūpamuttarān grāhakān mitān || 76 || grāhyasāpekṣasadbhāvājjaḍāddehāditarpitān | anyadeva svayaṃ bhānaṃ mādikālādikalpanam || 77 || anapahnavanīyena jāgartyaniśamātmanā | tatra vāco'vakāśo no dūre vācyaniyojanāḥ || 78 || atastatpraśnaviṣayaḥ kasya cetayiturbhavet | śeṣaḥ idaṃ tu pṛcchatyetasya tayā prakriyayātmanaḥ || 79 || dehākṣabhuvanādyātmakulasaṃpattirūpatā | (p. 8) bhāsate svāmyapūrṇatvasvatantratvānivāritā || 80 || etayā jñātayā kiṃ syāditi ceducyate'nayā1 | jñānagocaratāpannamātrayā vyomni cinmaye || 81 || carantī saṃvideṣā syātpūrṇaśaktitvataḥ svataḥ | kṛtārthapratyabhijñātādanyathā naiva khecarī || 82 || vedyabhūmiṣu saṃcārādata eva na pūrṇatā | vedyairniyantritātmīyacārāyāḥ saṃvido mahaḥ || 83 || śeṣaḥ | tayā vā jñātamātreṇa devatābhiḥ samatvadam | rūpaṃ saṃvinmayaṃ tatte kulasaṃbandhinīṃ parām || 84 || jīvan bhairavatāmarśasudhāsvādotsavātmikām | aparāṃ ca tathā siddhiṃ viśvātmatvodayātmikām || 85 || svasaṃviddevatācakracakravarttitvacinmayīm | dadāti dhāraṇādyātmakriyāyāḥ sānapekṣitam || 86 || yadetatprastutaṃ vastu dvayamaprakaṭaṃ svataḥ | na māyīyena kenāpi śaktyāsya prakaṭā kriyā || 87 || upādeyatamatvena bhāti cotkarṣavattayā | svayameva yathā bhāti tathākṛtvāsya gopateḥ || 88 || prabhuḥ prakaṭane ca tvaṃ mama tvat kḷptasaṃsthiteḥ | tvanniyuktatayaivaivaṃ pṛcchantyāḥ saṃvidastava || 89 || kathanena vimarśasya paśyantyādikramodayām | vaikharīvṛttiparyantāṃ padavīmānaya prabho || 90 || na tu ca grāhakatvātmā hṛdaye sā prakāśate | ---------------------------------- 1adhunetyapi pāṭhaḥ | (p. 9) sarvasya tasya praśnena kiṃ syāt satyaṃ prakāśate || 91 || prakāśamānāpyeṣā tu svabhāvena yathā tathā | hṛdayaṅgamatāṃ naiti pathi parṇatṛṇādivat || 92 || natvaprakāśamānatvaṃ svato no cettathāstu sā | tadānīṃ ko bhavaddoṣo naitat saṃsaraṇaṃ param || 93 || tadetadrāghavāyoktaṃ vasiṣṭhena mahātmanā | śeṣaḥ | svāparāmarśamātro'yamaparādhaḥ kiyānasau || 94 || tāvanmātreṇa tajjātaṃ yadvaktuṃ naiva pāryate | pratyabhijñā mayāpūrvacamatkārarasātmani || 95 || hṛdayaṅgamatāyāṃ gīḥ satyāṃ pūrvoktalakṣaṇā | purā tadā tadabhyāsasādhyāpyapararūpiṇī || 96 || dvividhāpi bhavet tṛptiḥ siddhirūpā navānyathā | iti prathayitavyāṃśaprathanāyopayogavān || 97 || praśnastadarthametasmāduttaraḥ śāsanodayaḥ | hṛdaye yā tu sā śaktiḥ kaulikī kulanāyikā || 98 || tāṃ me kathaya deveśa yena tṛptiṃ vrajāmyaham | svayaṃ saṃvinmaye tatra tvadrūpe'nuttare hṛdi || 99 || tadātmatvena viśrāntā yāsau svātaṃtryalakṣaṇā | śaktirdhātvartharūpatvātsarvadhātvarthadharmiṇī || 100 || sphurattā vāṅmayī varṇapañcāśaktiśarīriṇī | varṇatrayāvibhāgātmabījabhāvavyavasthitā || 101 || yasyāḥ kulamidaṃ grāhyagrahaṇagrāhakātmakam | cakraṃ nirmeyatāṃ labdhvā sattāmāpnoti śāśvatīm || 102 || (p. 10) nirmitasya kulasyāsya nāyikā tasya vedanāt | tadbhātaṃ kurvatī yā ca tadadhiṣṭhātṛtāpadam || 103 || tadīyarūpa (re śanti) viyoganayanakriyā (?) | netrī ca mamatāmenāṃ hṛdayaṃgamatāṃ naya || 104 || hṛdayaṃgamatānītyā yayā prastutarūpayā | svātmalābhātmanā labdhatadabhyāsātmanā tathā || 105 || ahaṃ sarvārthasaṃvittimayī pūrṇāśayā satī | tṛptī dve prastute prāpya tvayi peye cidambudhau || 106 || śeṣaḥ | evamudyantṛtā śaktisvarūpānupraveśanaiḥ | prabuddhatā syāt pūrṇatvātsaiṣā bhairavarūpiṇī || 107 || svātmaiva devatā praṣṝprativaktṛtvamaśnute | śeṣaḥ | praśnakṛtprativaktṛtvaprathārūpe'tra vastuni || 108 || idānīmidametādṛgiheti vyavahāragā | vyavahārapadānāṃ yā vastunāmāditeṣyate || 109 || yaiṣā na vāstavī tadvatsvarūpamanidaṃpratham | anujjhadeva kālena svaklaptakalanātmanā || 110 || bhinnenāvartate yasmād bhūtatvenocyate tataḥ | tathāvedyatayāpyetadbhāti kalpitarūpayā || 111 || pratyakṣagrāhyatābhāvāt parokṣeṇocyate tataḥ | tataḥ śrībhairavo deva uvācetīdamucyate || 112 || śeṣaḥ | śṛṇu devi mahābhāge uttarasyāpyanuttaram | (p. 11) kauliko'yaṃ vidhirdevi mama hṛdvyomnyavasthitaḥ || 113 || kathayāmi na sandehaḥ sadyaḥ kaulikasiddhidam | śrutiḥ kathanasāpekṣā kathanaṃ jñānapūrvakam || 114 || atastadānuguṇyena yojyate'rdhatrayaṃ tvidam | ityevamuttaratrāpi tatra tatra bhaviṣyati || 115 || śeṣaḥ | prabodhodayaparyāptamahābhāgyaśarīrīṇi | śrutvāvadhāryatāṃ saiṣā yatastāmuttarāṃ tava || 116 || grāhakatvamayīṃ grāhyagrahaṇagrāhakātmakām | anuttarāṃ parāṃ śaktimuktatṛptiprayojanām || 117 || hṛdayaṅgamatāmenāṃ tathā devi nayāmi te | yathāvadhāraṇe jātamātra evātra vastuni || 118 || na punaḥ saṃśayānantaproktamālinyamajjanam | yato mama prabuddhasya hṛdaye mātṛkātmikā || 119 || śabdarāśistayā prāptabhairavībhāvasaṃpadaḥ | hṛdayatvena cāste'sau viditā bījarūpiṇī || 120 || athādyāstithayaḥ sarve svarā bindvavasānakāḥ (gāḥ) | tadantaḥ kālayogena somasūryau prakīrtitau || 121 || pṛthivyādīni tattvāni puruṣāntāni pañcasu | kramātkādiṣu vargeṣu makārānteṣu suvrate || 122 || vāyvagnisalilendrāṇāṃ dhāraṇānāṃ catuṣṭayam | tadūrdhvaṃ śādi vikhyātaṃ purastādbrahmapañcakam || 123 || amūlā tatkramājjñeyā kṣāntā sṛṣṭirudāhṛtā | sarveṣāmeva mantrāṇāṃ vidyānāṃ ca yaśasvini || 124 || (p. 12) iyaṃ yoniḥ samākhyātā sarvatantreṣu sarvadā | hṛdvyomnītyatra saptamyā hṛdayātsaṃvidātmanaḥ || 125 || anutpādatayā siddhiḥ prasiddhā keyamiṣyate | kaulikasya vidhereṣa iti pratyakṣarūpatā || 126 || sarvasya kathamityeṣā tryaṃśikā nātra yujyate | jñeyajñānāgrahe jñātustadrase svamayatvataḥ || 127 || tadbhāvena svataivaikā kadācidbhātyasāviti | jānāmi ghaṭamityātmaviśrāntirjñeyarūpiṇī || 128 || kadācitsvāminaivaikā kālayorubhayorapi | padārthadvitayaṃ tatra saṃvidi prathate yataḥ || 129 || śeṣaḥ | tatra jñātā ca sarvātmanirvivādā parokṣabhāk | jñeyonmeṣanimeṣātma-svakriyā-kalanātmanā || 130 || tatsaṃkocavikāsātmanā........................................... | nityena vibhunā jñānakriyānirvṛtilakṣaṇā || 131 || svena bhāvena paritaḥ svasyāhamidamātmatā | spandanenaiva sāreṇa prasidhyati na jātucit || 132 || pariniṣṭhitarūpatvaṃ paricchinnaṃ prakāśatām | jaḍānāmātmasākurvanneti loṣṭhātitulyatām || 133 || kāṇādasāṃkhyabauddhādimitadṛkkalpitāmasau | saṃsṛtau guṇinaṃ tatra kaṇabhugdarśanāśritāḥ || 134 || apavarge taducchede manyante taṃ śilopamam | arthaprakāśakaṃ jñānaṃ bauddhameveti niścitāḥ || 135 || kāpilā api taṃ prāhurarthādenamasatsamam | (p. 13) dhīvṛttirnirvimarśātmā kṣaṇikātmeti saugatāḥ || 136 || svayamevopayāntyenaṃ śūnyameva vipaścitaḥ | nirvimarśakriyaṃ bhānaṃ viśvātmatvena taṃ pare || 137 || abhyupetyāsya sadbhāvaṃ māyāvedāntiśābdikāḥ | avidyāndhatvatanmuktyoraviśiṣṭaṃ viviñcate || 138 || anye'pi caivamanyoktasvoktadūṣaṇabhūṣaṇe | vitanvānāstvayītyuktarūpamenamupāsate || 139 || jñeyasattāprathārūpajñātṛkartṛtvalakṣaṇaḥ | jñātaiṣa svaparispandasāratveneha niścitaḥ || 140 || sā saṃkocavikāsātmā tasya ca spandatikriyā | bāhyāntarātmavyāptyanyamayadvaividhyayoginī || 141 || viśvabījātmahṛdayā tadaṃśeṣu yathā yathā | uccāraṇamuhūrtādisamāveśātmanā diśā || 142 || jñāteṣu sphuṭatāmeti jñātṛtāsya tathā tathā | utkṛṣyate pare yāvattattve bhairavasaṃjñini || 143 || uccāraṇe'pi prāṇātmaspandanātmanyasanmukhī | yathā yathā sā nyūnatvamajñāteṣvaśnute tathā || 144 || tathā nikṛṣyate yāvajjaḍe pāṣāṇaparvaṇi | śeṣaḥ | sa cāyaṃ mama saṃkocavikāsavapurātmanaḥ || 145 || anuttarasya śaktiḥ sā visargātmaivamātmanaḥ | prakāśaikatanuryasmātseyaṃ jñānakriyātmikā || 146 || anuttarasya me śaktirvisargātmāttarūpiṇī | aḥ ityatrāta evaiṣa sadviśrāntyudayātmanoḥ || 147 || (p. 14) śivo viśvādyanantāntaḥ paraṃ śaktitrayaṃ matam | ityetaddarśitātmīyalakṣmaṇoḥ bhairavātmanoḥ || 148 || śivaśaktyościdvimarśaparipūrtisvarūpayoḥ | saṃghaṭṭa ucyate rudrayoginīyāmalātmanā || 149 || sā ca svāntarabhedena bhavadbhiḥ sārvakālikaiḥ | cidānandaiṣaṇeśitvasonmeṣonatvaśaktibhiḥ || 150 || iccheśanacidantaḥsthacetyasattāsphurānvitaiḥ | cidānandaguṇībhūtavṛddhīcchonmeṣamiśraṇaiḥ || 151 || caturbhireṣaṇājñānakriyātatsamatātmabhiḥ | vedyasaṃskāravittyātmabindusaṃvedanānvitaiḥ || 152 || viśeṣaistithiḥsaṃkhyātaiḥ pūryamāṇāvatiṣṭhate | evaṃ pūrṇavisargātmā yaścidātmā visargataḥ || 153 || parabhairavabhairavyoryāmalaṃ tadvisargatā | teṣu sāmānyarūpatvānna pṛthaktvena gaṇyate || 154 || śeṣaḥ | evaṃ visargarūpe me hṛdaye'nuttarātmanaḥ | vakturvaktikriyārūpe tādātmyena sthitā satī || 155 || prasaratyevameṣā yadakārādyā amantimāḥ | ete prabodhacandrasya prakāśāhlādarūpiṇaḥ || 156 || sthitervisargarūpāyāḥ pūraṇāttithisaṃjñinaḥ | svarāśca śabdanātmānaḥ svaparāmarśavigrahāḥ || 157 || svayañca svaprakāśārthaprakāśatvena rājanam | kurvate sarva evaite yattātparyavasānabhūḥ || 158 || somasūryātmasaṃkocavikāsaspandanātmakaḥ | (p. 15) adha ūrdhvavibhāgodyad bindudvitayavigrahaḥ || 159 || kālena kalanārūpaparāmarśātmatātmanā | aviyuktatayā bhāti tithīnāṃ kālatājuṣām || 160 || teṣāmātmā visargācca bhūtvā prasarati svayam | śeṣaḥ | eṣaiva bahirapyāttasomasūryātmatātmanām || 161 || tithīnāṃ kālatābhājāṃ yāti naktaṃdivātmatām | pareyaṃ sā visṛṣṭiḥ syāttadiccheśanavartinaḥ || 162 || vedyasya bahirunmeṣe sthūlasūkṣmatvabhedataḥ | pṛthvyambvagnyānilavyomasaṃjñā yattattvapañcakam || 163 || gandharūparasasparśaśabdanātma ca pañcakam | sa eva vedyasyollāsaḥ spṛśyate karaṇātmanā || 164 || yadā tadendriyāṇāṃ syātkarma jñānātmanāṃ prathā | daśadhodeti vāgādyā prāṇādyā tattvarūpiṇī || 165 || tataḥ krameṇa vedyatvanyagbhāve vedanodgame | mano'haṃkaraṇaṃ buddhiḥ pradhānaṃ pañcamaḥ pumān || 166 || iti tattvāni jāyante pañca vedyāni tāni ca | nanu puṃso vedakasya vedyeṣu gaṇanaṃ katham || 167 || ucyate'sya mitatvena puṃso vedyeṣu kīrtanam | tenānena vinā kasya vedyaṃ pṛthvyādi tadbhavet || 168 || uktakramaṃ śivo vetti yataḥ sarvaṃ tadakramam | ahamityātmaviśrāntaṃ mameti tu na jātucit || 169 || yasmāttena vinā vedyaṃ na syāt tat pṛthivīmukham | tadvedyābhāsanasyeyadrūpaṃ yadvedyatājuṣaḥ || 170 || (p. 16) dehādervedyajātasya bhinnaṃ vedyaṃ pratisvataḥ | vedakī bhāvanā tatra kriyāyāṃ vyāvṛtā imāḥ || 171 || kiṃcitkartṛtayā tasya prerikā vāyavī kalā | vidyā kiṃciñjñatṛtāsya vāhnī tasya prakāśikā || 172 || abhiṣvaṅganimagnatvastambhanavyāvṛtisphurā | pārthivī rāgaśaktistaccatuṣkātmā niyāmikā || 173 || niyatistasya kāryeṣu tāścatasro hi śaktayaḥ | vedyavettrātmanorvittyormadhye viśramayantritam || 174 || rodasyorantare yadvat triśaṅkumuniśaktayaḥ | anyathedaṃprathaikatvādasau loṣṭhāditāṃ vrajet || 175 || ahaṃsaṃvedanaikatve pūrṇaṃ citkhaṃ samutpatet | prakāradvitaye'pyasya māyāmāturabhāvataḥ || 176 || akiṃcanatve vedyasya pṛthvyāderapi tattvataḥ | saṃkoco vā vikāso vā na bhavedvāstavastadā || 177 || anyonyāśrayabhāvena tayorekātmatā yataḥ | tadvisargasvarūpeṇa saṃkucadvikasattayā || 178 || aśeṣamiyadākṣiptaṃ yadgrāhyagrāhakātmakam | anyonyaucityataḥ sṛṣṭiḥ padārthānāṃ pratāyate || 179 || śeṣaḥ | vyomaśaktistvakāyātmā nātra vyāpriyate vidhau | avedyatvācca vedyānāmavakāśatvataśca tat || 180 || pramātṛtā paraṃ siddhyai tayā śuddhā svayaṃprathā | śeṣaḥ | evamārabhya pṛthivīṃ māyāntā tattvavistṛtiḥ || 181 || (p. 17) kādimāntaparāmarśarūpeyamaparocyate | vedyatāyāḥ krameṇāsya nyagbhāve saṃvidātmanaḥ || 182 || prakāśane ca rūpasya prathate tattvapañcakam | kañcukonmocanārūpavikāsabrahmanātmakam || 183 || taddhṛtyāpyāyanālokaspandanavyāpanakriyam | sadvidyeśvarasādākhyaśaktisaṃvitsvarūpakam || 184 || sadyādīśānaparyantabrahmatvenāpi viśrutam | kakārādikṣakārāntaparāmarśaśarīrakam || 185 || tadātmā prasṛtistasyā vācaḥ soktā parāparā | evaṃ visargarūpatvaṃ prāptāttasmādanuttarāt || 186 || prasṛtaṃ tadvisargasya rūpaṃ saṃvitkriyātmakam | anuttarā yā prasṛtirhāntā viśvasvarūpiṇī || 187 || pratyāhṛtāśeṣaviśvānuttare sā vilīyate | tadidaṃ viśvamantasthaṃ śaktau sānuttare pare || 188 || tattasyāmiti yatsatyaṃ vibhunā saṃpuṭīkṛtiḥ | visarga eva śākto'yaṃ śivabindutayā punaḥ || 189 || garbhīkṛtānantaviśvaḥ śrūyate'nuttarātmatā | iti niścitayā nītyā tasminnātmanyanuttare || 190 || pratyāhṛtaitadvarṇaughaparāmarśaprathātmakam | punaḥ prarohaṇaucityamayabījātmabindutām || 191 || prāptaṃ tathāvisargatvanisargaṃ pratipadya ca | viśramya vapurapyevaṃ prasṛtiṃ pratipadyate || 192 || yato mamaitacchaktīnāṃ cakramicchānuvartanam | cidānandaiṣaṇājñānakriyāṇāṃ bhāvayātmanām || 193 || (p. 18) bhūtakañcukabījatvamaucityenāśritātmanām | anuttarecchonmeṣātmatryaśraviśramitātmakam || 194 || tathāhyanuttarā tatra citsyādicchā tridhodyatām | iṣyamāṇārthasadbhāvā mīlanonmīlatattvabhāk || 195 || ānandaḥ prathamāṃśena madhyenecchāntimena sā | jñānamunmeṣaśaktiḥ syāt kriyātastat trayātmakam || 196 || avibhāgaparāmarśarūpaṃ prathamatastataḥ | vibhāgāmarśavapuṣā pañca tadbhedamāgatam || 197 || parāmṛśyātmanā bāhyatattvajālañca jāyate | parāmarśātmatā tasya jīvitaṃ tasya mātṛkā || 198 || utpattibhumistatsaiva mantrāṇāṃ guptabhāṣiṇām | catuṣkalanavātmādibījapiṇḍatayodyatām || 199 || puṃrūpavācyādhyāsena bhātāṃ vidyātmanāmapi | namaḥ śaṃbhava ityādisphuṭavedyārthavācinām || 200 || strīrūpavācyādhyāsena bhātāṃ māyātmanāmapi | sarveṣāṃ kāraṇatvena cocyate .................................... || 201 || tathāhi sarvatantreṣu yatkiṃcittattvamiṣyate | parāparavibhūtyāptiparatṛptipradāyakam || 202 || tatsarvaṃ labhate tattvaṣaṭtriṃśatyāntarātmani | vimarśajīvitatvena tasyāḥ sarvavimarśabhūḥ || 203 || sarvaṃ dadāti sā devī mātṛkā tattadātmikā | śeṣaḥ | eṣoktā trividhā sṛṣṭirādikṣāntākṣarātmikā || 204 || anuttarāccidākāśādakṣarādasvarātmanaḥ | (p. 19) prasṛtā kānta tattvaughā punarviśramaṇonmukhī || 205 || pratyāhṛtasamastaitadvācyavācakacinmayī | tatraivānuttare dhāmni kramaṇaṃ bhajate śive || 206 || tava jñeyatayedānīmātmanodāhṛtā mayā | anayā jñātayaivaṃ hi tvayā jñātamanuttaram || 207 || akhaṇḍapūrṇaparacitprakāśaspandanātmakam | sahajāhaṃparāmarśaśaktisaṃbhāvitākhilam || 208 || vitatya vyaktamevaitadahamanyattatopi yat | iti kṣayaiva jñātaṃ syādata evaṃ yaśasvinī || 209 || iyadviśvaśarīrāsi tvamityuddhoṣyase budhaiḥ | iyaṃ kiloktavibhavā tattattvamiti niścayaḥ || 210 || tadevamavibhāgātmā sthitā pūrvaṃ hṛdambare | śaktirvimarśarūpā sā vibhāgāmarśarūpataḥ || 211 || samastatattvasadbhāvamayī kaulikasiddhidā | anenaivoktarūpeṇānuttarasya mamātmanaḥ || 212 || svātaṃtryeṇa visargo'sau svīkarotīti niścitam | nanvete santi bhedātmaparāmarśamayodayāḥ || 213 || kramādādyāḥ kṣakārāntāstadabhedamayodayāḥ | prastutā vāṅmayī śaktiryeyaṃ bhairavatāmayī || 214 || yato bījādudetyeṣā hṛdayāttava śāśvatāt | tatprāptasarvasaṃpattisaṃprāptyamṛtasāgare || 215 || hṛdayasya svarūpe te niścayābhāvalakṣaṇaḥ | saṃśayo'dyāpi nopaiti cyavanaṃ manaso mama || 216 || tatkartavyamidānīmityetadāśaṃkya śāsanam | (p. 20) taṃ cyāvayati sūtreṇa pareṇa parameśituḥ || 217 || caturdaśayutaṃ bhadre tithīśāntasamanvitam | tṛtīyaṃ brahma suśroṇi hṛdayaṃ bhairavātmanaḥ || 218 || saṃpūrṇānuttarānandasaṃvitsaṃpattiśālinā | kriyādvārāntarānītavāñcchājñānadvayaśriyā || 219 || aśeṣasaṃvitsaṃghaṭṭaparāmarśamayātmanā | caturdaśena yadidaṃ svareṇa sahitaṃ tadā || 220 || tṛtīyaṃ brahma sādākhyatattvātmāghorabhāsanam | ahantāntaḥkṛtedantārupagrāhyārthalakṣaṇam || 221 || tadviśvaṃ tattithīśānāṃ svarāṇāmuktalakṣaṇam | paryantabhittibhūto'sau ya ātmatvena niścitaḥ || 222 || visargastatra viśrāmyadaviyogena vartate | tadidaṃ hṛdayaṃ śabdarāśeḥ cidbharitātmanaḥ || 223 || sarvatattvamayaḥ kāyastaṃ cedānīṃ śṛṇu priye | pṛthivī kaṭhinatvena dravatveṃ'bhaḥ prakīrtitam || 224 || ityādi triśirodeva(sthityā)strityāyupapannayā (?) | tattvaistatasya dehasya tantritasya tvagādibhiḥ || 225 || sādhubhirbhinnasandhānaistadaśeṣabhidojjhitam | tatsattāsaṃvidātmatvaṃ satattvaṃ satatoditam || 226 || hṛdayaṃ padyaterarthatayā yadvadapekṣyate | evamevātmanaḥ śambhoḥ śabdarāśeḥ śarīriṇaḥ || 227 || vibhaktatattvabhūtādiprathāsaṃtānatantritam | parāmarśamayatvena pañcāśadvarṇatātmakam || 228 || viśvaṃ śarīraṃ yadidaṃ tadaśeṣabhidojjhitam | (p. 21) tatsattā saṃvidātmatvaṃ satattvaṃ satatoditam || 229 || hṛdayaṃ viśramasthānaṃ saccidānandalakṣaṇam | he viśrāntimayāhlādavimarśamayavigrahe ! || 230 || suśroṇi yadidaṃ proktaṃ śaktitritayasaṃkucat | vikasatvamayasvātmatryaśraspandanasundaram || 231 || tadviddhi hṛdayaṃ tasya śabdarāśitanormama | parāyā ātmabhūtāyāḥ parāmarśatanościteḥ || 232 || etaduktaṃ bhavatyeṣā māmasau saṃvidadvayā | etena tāvatspandena proktabījātmanā dvayoḥ || 233 || koṭyorudayaviśrāntitattvayoḥ spandate tathā | tatprabhāvata evārthaprakāśāmarśanātmani || 234 || svātmabhairavasaṃvittau visargātmani vakṣyate | turyaparyantarūpāyāḥ kṣepo viśvavyavasthiteḥ || 235 || etannāyoginījāto nārudro labhate sphuṭam | hṛdayaṃ devadevasya sadyo yogavimokṣadam || 236 || viśvasya bījametadyo labhate puṇyakṛtpumān | tadaivaṃ na paśuḥ so'yaṃ labdhe'sminnetadeva hi || 237 || jāyate hṛdayaṃ tasya saitaddhṛdayataiva yat | bhairavatvaṃ tato rudrayoginīyāmalātmanoḥ || 238 || svātmabhairavabhairavyoḥ svato'nyonyāviyuktayoḥ | svarūponmīlanātmātmavīryapānakriyodyatām || 239 || dāmpatyājjāta evāsau na labhetaitadanyathā | asmin hyunmīlite'nena hṛdayena sahaikatā || 240 || etaddhṛdayalābhaśca sa evoktasvarūpayoḥ | (p. 22) dampatyoryāmalāveśā miṣattadbhāvalakṣaṇaḥ || 241 || evamunmīlane jātamātre rūpamanuttaram | yathā dadāti tatsiddhiṃ jīvanmuktimayīṃ parām || 242 || tathā nirṇītamadhunā yathā tadaparā api | kulasaṃbandhinī siddhiḥ tyaktānyāyāsaḍambaram || 243 || svātmasaṃvitparāmarśabalādeva dadātyamum | prakāraṃ prakaṭīkartuṃ śāsanopakramaḥ param || 244 || asyoccāre kṛte samyaṅmantramudrāgaṇo mahān | sadyastanmukhatāmeti svadehāveśalakṣaṇam || 245 || etatsaṃvitsvasattvaṃ ceddhṛdayatvaṃ prapadyate | tadā syājjivato muktiḥ parā siddhiritīritam || 246 || yathā tadeva prāṇādibhūmiṣvābhāsasaṃpadā | tadrūpajāḍyamālinyasamunmūlanatattvayā || 247 || rasadhātuvaduktaitadrūpatāpādanātmanā | prasaradrūpatāmeti tadāsyā devasaṃvidaḥ || 248 || nāḍījayādiśāstroktayogasāpekṣatojjhitāḥ | tatsamāveśaparyāyāḥ prasarātsaṃpado'khilāḥ || 249 || aparā api jāyanta iti tātparyavarṇanā | asyetyamuta ārabhya jāyate yajanaṃ prati || 250 || iti paryavasānasya śāsanāṃśasya vistṛteḥ | athāsya bījasyoccāre vakṣyamāṇena vartmanā || 251 || taduccārayitustasya tadudyogakriyātmani | prāṇātmatāyāṃ jāte tu samāveśapurodite || 252 || jñānakriyāśarīrāyā mantramudrāmahaujasaḥ | (p. 23) vidyante gaṇanātītavibhavā gaṇaśaḥ sthitāḥ || 253 || ābhimukhyaṃ bhajantyetāḥ svadehāveśataḥ katham | saṃpūrṇe vitkriyātmoktahṛdayaikātmatājuṣā || 254 || prāṇenādhiṣṭhitenāhantādvāreṇa tadātmakam | avaśyaṃ kampaghūrṇyādividhāyinyo bhavanti tāḥ || 255 || mantramudrāgaṇāveśo jāto yaḥ prāṇadehayoḥ | ayaṃ tāvadvibhūtīnāmupakramatayocyate || 256 || tadā yatnatayā tāsāṃ tā hi tatsiddhisādhane | devatātvena tadvīryarūpatvena ca sannidhim || 257 || kurvāṇāḥ sādhakasyāsya sādhayanti samīhitam | muhūrtaṃ smarate yastu cumbakenābhimudritaḥ || 258 || sa badhnāti tadā dehe mantramudrāgaṇaṃ mahat | atītānāgatānarthānpṛṣṭo'sau kathayatyapi || 259 || tathāvidhaṃ samāveśaṃ yadi nāḍīdvayāvadhim | abhyasyati mukhaṃ kurvankākacañcupuṭākṛti || 260 || bahiścocchiṣṭabhāvaughabhakṣaṇodyogabhāvitaḥ | sadvṛttirūpasomātmaśītasparśodayāvadhiḥ || 261 || uccaran hṛdayaṃ pītaviyaccarasamīraṇaḥ | prāṇena sparśarūpeṇa proktenaikatvamānayan || 262 || nābhisthānasthitasvātmavaiśvānarahutāśaniḥ | tajjvālātmakriyārūpāṃ tatprītaṣṭāṃ samācaran || 263 || apārajaladhiprakhyāmāśrayan kāmapi sthitim | āste yadā tadā dehe vāgrūpe kāyalakṣaṇe || 264 || mantramudrāgaṇāveśamavaśatvena paśyati | (p. 24) praṣṭaśca prativaktyeṣa vastu kālatrayoditam || 265 || tadgrāsātprāptatadbhāvadhiṣaṇādattabimbitam | praharādyadabhipretaṃ devatārūpamuccaran || 266 || sākṣāt paśyatyasandigdhamākṛṣṭaṃ rudraśaktibhiḥ | praharadvayamātreṇa vyomastho jāyate smaran || 267 || avaitathyena jātāyāṃ siddhau tatkathanātmani | apyanujjhitapūrvoktatādṛśābhyāsakauśalaḥ || 268 || kāṃcinmantramayīṃ mudrāmayīṃ vā devatāṃ smaran | āste cedyāmaparyantakālagrāsātmacitkriyaḥ || 269 || tadānīṃ tadavaṣṭambhasāmarthyāpāditātmatām | tāmeva devatāṃ tattadveṣabhūṣādilakṣitām || 270 || adhyakṣayatyasandigdhaṃ nijāhaṃsaṃvidātmikām | punarapyevamevemamabhyāsamaparityajan || 271 || yāvaddhṛdayamāste'sau tadekātmā yadā tadā | dehādikaṃ na kiṃcitsvamāvṛtitvena paśyati || 272 || anāvaraṇacidvyomarūpaṃ sarvamapīkṣate | trayeṇa mātaraḥ sarvā yogīśvaryo mahābalāḥ || 273 || vīrā vīreśvarāḥ siddhāḥ balavān śākinīgaṇaḥ | āgatya samayaṃ dattvā bhairaveṇa pracoditāḥ || 274 || yacchanti paramāṃ siddhiṃ phalaṃ yadvā samīhitam | svenānyadehakaṃ yena dehenānena bhāvite || 275 || sarvātmanā kṣayaṃ yāte svasyāvacchedane sati | punarapyanavacchinnasvasamāveśapuṣkalaḥ || 276 || yāmatritayamāste ca tadetaccāsya noditāḥ | (p. 25) brāhmyādyā mātarastattāmāptā yogīśvarīgaṇāḥ || 277 || tripūrvaśāstranirdiṣṭā vīrā vīreśvarāśca ye | aghoramukhyāḥ śrīmanto napeśādyāstadīśvarāḥ (?) || 278 || tadrūpāvāptasiddhyā ye siddhāḥ sādhakapuṅgavāḥ | khecaryādibhidābhājāṃ śaktīnāṃ śaktatājuṣām || 279 || mātrantarbāhyakaraṇameyapramitalakṣaṇam | pramāturātmanaḥ śaṃbhoḥ sphūrtiḥ svātaṃtryasaṃpadām || 280 || yā caiṣā bhāti te sarve svātmano bhairavātmanaḥ | balena hi mahāviśvahaṭhātmīkaraṇātmanā || 281 || bījarūpeṇa vīryeṇa hṛdayenaikatāṃ gatāḥ | svarūpācchādane kādidhāraṇāntākṣarātmani || 282 || bhoge'vabhāsane svasya śādikṣāntāntarātmani | turyavṛttimayasvātmasaṃviddhyāptoktatatraye (?) || 283 || bhuktimuktyubhayāsvāde svaciccakrānujīvane | kartreṣitṛjñātṛmayasvaprathāmarśanātmani || 284 || vimarśanasvarūpasya visargātmanyanuttare | ānandakevalātmīyaprathāsvādodayātmani || 285 || kaivalye cātmatā tena bhairaveṇeyataḥ phalam | abhyāsine pradātavyamiyadityevamātmanā || 286 || vyavasthayā prakarṣeṇa coditāstadadhīśinā | ....................eva tadāviṣṭaśarīrādestadātmanaḥ || 287 || sthitā anucaratvena purato devatāgaṇāḥ | .............................ṣamāveśaikalakṣaṇaḥ || 288 || yogo ya eṣa dehāderhṛdaikyāpādanātmanā | (p. 26) samāveśena kālasya grāse saṃkalanātmanaḥ || 289 || abhyasyaṃstaṃ vināpyeṣa śaktīnāmuktalakṣaṇam | sāmānyaśakticakreśasvarūpādhyavasātmakam || 290 || bhavettadīśatāsiddhiyogyatāṃ labhate ca yat | tathātmatvena tāsāṃ ca cakre'naiti samānatām || 291 || yataśca yajane yeyamitikartavyatocyate | tatkriyāpūrakatvena tāmavidvānapi tvayam || 292 || jñātena hṛdayenaiva pūraṇātsarvavastunaḥ | vidvānbhavati yaścaiṣa śaṅkāsaṃkocavartinaḥ || 293 || vidhīn niyāmakatvena na jānātyātmano'khilān | api tān jñātavāneva yato vidhimanuttaram || 294 || cidātmasvavimarśātmahṛdayaikyasvalakṣaṇam | jānāti nanu coktaitatparāmarśātmasātkṛtau || 295 || yāgena bhāvyaṃ maivaṃ yattasminnātmanyanuttare | tadyojanaiva yajanaṃ tattāmātro hyanuttaraḥ || 296 || ato naye'sminnikhilaṃ vidhānavidhirūpakam | bahiraṅgaṃ bhavatyanyaditi yāgaḥ kriyāmayaḥ || 297 || pūrvabhāvitayā cāsya grahaṇe yena coditā | nanu yatpūrvamuktaṃ me hṛdayaṃ bhavatoriti || 298 || bījaṃ caturdaśetyādi taduddhāropadeśane | tasyāntastattvaṣaṭtriṃśadrūpaviśvātmatājuṣaḥ || 299 || śaktisaṃpūrtirūpāyā parāyāścātmanaściteḥ | vimarśayati sadbhāvamityāśaṃkya nirūpyate || 300 || kālāgnimāditaḥ kṛtvā māyāntaṃ brahmadehagam | (p. 27) śivo viśvādyanantāntaḥ paraṃ śaktitrayaṃ matam || 301 || tadantarvarti yatkiṃcicchuddhamārge vyavasthitam | aṇurviśuddhamacirādaiśvaraṃ jñānamaśrute || 302 || taccodakaḥ śivo jñeyaḥ sarvajñaḥ parameśvaraḥ | sarvago nirmalaḥ svacchastṛptaḥ svāyatanaḥ śuciḥ || 303 || yathā nyagrodhabījasthaḥ śaktirūpo mahādrumaḥ | tathā hṛdayabījasthaṃ sarvametaccarācaram || 304 || yathā ghaṭaśarāvādivikārānavalokane | gandhatā tadanāmarśe krameṇāhaṃkṛtātmatā || 305 || yathā bhūtabhidābhaṅge sukhāditrayarūpatā | vedyavedakatāmātrā tasyāḥ pāryantikī sthitiḥ || 306 || tadrūpakañcukāmarśavañcane tasya viśramaḥ | brahmapañcakarūpāyāṃ sattāyāmeva jāyate || 307 || sadityasyāpi rūpasya pratyayāṃśāpahastane | bījādyavarṇamātrā syādviśrāntiḥ pāramārthikī || 308 || evaṃ jalādimāyāntatattvarūpasya vastunaḥ | sarvasya saiva viśrāntirantyetyatrāntyaviśrame || 309 || sarvamekaghanaṃ viśvaṃ tadrūpasyāparicyuteḥ | amṛtībhūtamabhyeti prakṛtiṃ brahmarūpatām || 310 || sadeva saumya brahmedamagra ityadhyavasyatām | viśrāntistāvati brahmavādināṃ śrutivedinām || 311 || tannirmanthanavṛttyā tu bhairavo viśvasṛṣṭikṛt | gītaṃ ca guruṇā sūnoḥ prathāyāstattvabodhane || 312 || mama yonirmahadbrahma tasmin garbhaṃ dadhāmyaham | (p. 28) yadā sato'sya viśrāntidhāmno'pyanavalokanam || 313 || tadā prathā vimarśātmaśaktiviśrāmitātmanaḥ | prakāśamānatā siddhirasyetyasya tadekatā || 314 || sā ca vāñchākriyājñānaśaktiṣvanyatamā bhavet | sarvaṃ vastu sadicchāmi jānāmityādisaṃvidi || 315 || viśramya vyavahārāya niyatāyopakalpate | icchāmītyatra kecchāyāmasti jñānakriyātmatā || 316 || prathā saṃrambharūpāyāmevamevānyayorapi | astyevānyonyarūpatvamatastattritayātmani || 317 || śaktau triśūlarūpāyāṃ tadviśrāntaṃ prakāśate | tasyāpi tattrayasyaikaṃ svatantraṃ kartṛtattvataḥ || 318 || adha ūrdhvodyadindvarkamayabindudvayātmatā | viśvaviśvottarasvātmavyañjanasvaratāmayī || 319 || jñeyādyupāyasaṃghātanirapekṣādvayodayāt | jñaptiñca jñātṛtārūpāmahamityāśrayattanum || 320 || prakāśamānamevātmarūpaṃ tāttvika iṣyate | tadetadvedyavidvettṛviśrāntitrayalakṣaṇam || 321 || bījasya rūpamityuktaṃ bhavatyatra hi viśvatā | saṃpūrṇaśaktirūpatvaṃ svātmabhairavarūpatā || 322 || evaṃ hṛdayarūpāyāḥ siddhā āsaṃściterimāḥ | pradhānīkurute tatra yāṃ viśrāntiṃ tadantatā || 323 || tadaṃśādhyavasāyatvaprāptānyāṃśadvayodayā | bījoccārasya rūpaṃ syānnatu tattatkalāntatā || 324 || bhuktiśca bhuktimukti ca muktiścetyatra siddhayaḥ | (p. 29) svātmabhairavacidrape prakāśe'hamidantayā || 325 || icchādiśaktidvāreṇa sataḥ pūrvoktalakṣaṇaḥ | akramakramarūpeṇa kṣepo vaisargikī sthitiḥ || 326 || sadrūpametadvedyañca vedakaṃ bhairavātmakam | ubhayasparśanācchaktirūpā cāturdaśī sthitiḥ || 327 || avarohakrameṇaiva vettṛvedanarūpataḥ | vedyaviditṛsāmānyarūpatā brahmaṇi sthitiḥ || 328 || śāntoditobhayātmaitattryaśraikarasatāmayī | parā visargatā yasya viśrāntitvena sammatā || 329 || viśvātmā pūrṇaśaktiśca nātho bhairava eva saḥ | iti kālāgnimityādeḥ sarvametaccarācaram || 330 || ityantasyāgamāṃśasya tātparyamavadhāryatām | grantho'tha yojyate pṛthvyāṃ yannivṛttikalātmani || 331 || puraṣoḍaśakaṃ proktaṃ kālāgnyādi tathā ca yat | jalādimūlaparyante pratiṣṭhākhyākalātmani || 332 || nakulīśādiṣaṭpañcāśatsaṃkhyātmakaṃ puraṃ sthitam | pumādimāyāparyante vidyātmani ca yā sthitā || 333 || purāṣṭāviṃśatirvāmapramukhā taiḥ śatātmabhiḥ | bhuvanaiḥ saha pṛthvyādimāyāntaṃ tattvamaṇḍalam || 334 || purairhālāhalārambhairaṣṭādaśabhirācite | śāntitatpararūpānyakalādvitayavigrahe || 335 || uktasya brahmaṇo dehe tattvapañcakalakṣaṇe | kādihāntaparāmarśarūpaṃ viśrāntimṛcchati || 336 || ṣaṭtriṃśattattvarūpasya sato'sya vyañjanātmanaḥ | (p. 30) ādīḥ kartṛjñetṛjñātṛmayo hrasvatrayātmakaḥ || 337 || śivaḥ svarātmā yo yā ca tadicchā śaktirūpiṇī | anuttarā parecchā ca parāparatayā sthitā || 338 || unmeṣaśaktirjñānākhyā tvapareti nigadyate | ityānandeśanonatvamayadīrghasvarātmikā (?) || 339 || śivā śaktitrayamayī syāttad bindvantavedanā | tadetad dvitayaṃ kartṛkriyārūpamanuttare || 340 || visargātmani cidrūpe svatantre'nantanāmani | na vidyate'nyaparyāyo yasyāntastatra cātmanaḥ || 341 || aśeṣaśaktisaṃghaṭṭaparāmarśamayātmani | turyasandhyarṇarūpāyāṃ citau cānuttareśituḥ || 342 || viśrāmyati ya eṣo'sya śabdarāśimahātanoḥ | visargasyāttaviśvasya codakatvena vartate || 343 || caturdaśamayaḥ prāṇaḥ śivasyātmatayā śivaḥ | sa eva śuddhavidyādau śivānte tattvapañcake || 344 || svavyāpibrahmaṇo dehe sato'vyāpakatāṃ bhajan | jñeyastatrāṃśato vidyāmāyātmātvādyaparvaṇi (?) || 345 || bhinnasya bhinnābhinnasya sarvasya jñātṛtāpadam | svamāyāsaṅkaṭottīrṇaṃ prāpnoti parameśitām || 346 || pāśairāgantukairmāyāvibhramaiḥ kañcukātmabhiḥ | viyogātsvairasañcāro bhavetsaṃvinmayo'mbare || 347 || sahajāṇavavaikalyasiddhisaṃbhāvanāparam | vaimalyamī'svarākhye ca dvitīye yāti parvaṇi || 348 || tathā parvaṇi sādākhye tṛtīye vedyalakṣaṇaḥ | (p. 31) idaṃ pratītirūpasya viśvarūpasya vastunaḥ || 349 || ācchāditatvātsvaṃ vīryaṃ pratyāhṛtasamastayā | ahamāśāntakallolaścidabdhiḥ svāsthyamaśnute || 350 || śaktirūpe tathā svasminnanyasāpekṣatojjhite | svabhānādātmanaḥ pūrṇādaviyoginyanaśvare || 351 || ātmanyāyatate tiṣṭhan buddhyate svasya pūrṇatām | tata eva śivākhye'sminnaśuddherbhedalakṣaṇaḥ || 352 || sarvātmanā tirodhānācchuciḥ saṃvartako bhavan | karṣānuttarasaṃghaṭṭatryaśrasaṃvinnabho'ntare (?) || 353 || svāhājvālāsamālīḍhatattvaugho jvalati svayam | evaṃ codakarūpasya śivasyaivaṃ svarūpataḥ || 354 || etadviśrāntiniṣṭho'ṇuruktenābhyāsavartmanā | muhūrtādikrameṇaiva purokte tattvapañcake || 355 || śuddhāśuddhādhvarūpe yadvartate dṛkkriyāmayam | svātantryamaiśvaraṃ sarvamaśnute tatparaḥ param || 356 || evaṃ muktimayī bhuktiḥ phalatvenāsya kīrtitā | codakābhyāsaniṣṭhasya visargāṃśavyavasthiteḥ || 557 || muktirbrahmāṃśaniṣṭhasya bhuktiścaiketi sūcitā | caturthyāṃ paraviśrāntau sarvamekarasātmanā || 558 || abhedenaitaduktaṃ tattrayamāste yathā mahān | vṛkṣo nyagrodhadhānāyāṃ taddhānātmasvarūpayā || 559 || tacchaktyaivātmanā bhāti tathātra hṛdayātmani | bīje tacchaktibhedena caraṃ śuddhaṃ pramātṛ ca || 360 || acarañca tathāśuddhaṃ meyayaṃ ca prathate'khilam | (p. 32) tasmādyat sūcitaṃ pūrvaṃ sadyo yogavimokṣadam || 361 || arudrayoginījāto na labhetaitadityataḥ | svātmacidbhairavāveśamātrasiddhiprayojanam || 362 || tadetadupasaṃhāradvārā prakaṭamucyate | evaṃ yo veda tattvena tasya nirvāṇagāminī || 363 || dīkṣā bhavatyasaṃdigdhā tilādyāhutivarjitā | evamuktena rūpena niḥśaṅkatvena niścitaḥ || 364 || yo vetti hṛdayatvena bījametadvikasvaram | tasyāsya paramārthena dīkṣā nirvāṇasatphalā || 365 || bhavatyevāstasandehā tathā hyeṣa svasaṃvidā | etaddhṛdayatālābhe tadgatābhistadātmabhiḥ || 366 || saṃvidbhirdattamevaitatpūrvaṃ hṛdayalakṣaṇam | jñānaṃ kṣapitamevaivaṃ saṃkocātma ca pāśavam || 367 || jānātyeva tato dīkṣā dānakṣapaṇalakṣaṇā | svapratītiprathāsārā saiṣā jñānasvarūpiṇī || 368 || ato nātra tilādīnāmupayogaḥ kramātmanām | etāvajjīvato muktimātraniṣṭhitacetasaḥ || 369 || etallābhādikaṃ kiṃcinnopayogīti darśitam | adhunā tu samāveśābhyāsārthamupayogavān || 370 || pūjāvidhiḥ sa vaktavyo yato vakṣyati śāsanam | kṛtapūjāvidhirbījaṃ smaran syātsiddhibhāgiti || 371 || tasmādatra śarīrādau tadabhyāsopadarśanam | kṛtaṃ kariṣyate ceti vidhātuṃ tatra hṛnmatim || 372 || prāptaṃ tālamanuktādau nyāsamevāha śāsanam | (p. 33) mūrdhni vakttre ca hṛdaye guhye mūrttau tathaiva ca || 373 || nyāsaṃ kṛtvā śikhāṃ baddhvā saptaviṃśatimantritām | ekaikena diśāṃ bandhaṃ daśānāmapi kārayet || 374 || tālatrayaṃ purā dattvā saśabdaṃ vighnaśāntaye | puṣpādikaṃ kramātsarvaṃ liṅgaṃ vā sthaṇḍilaṃ cavā || 375 || śikhāsaṃkhyābhijaptena toyenābhyukṣayettataḥ | svacaitanyaikatānītajagattritvodayātmakam || 376 || vācaḥ parāyā vaktyartharūpāyā hṛdayātmanaḥ | vivakṣādhyavasoktyātmapaśyantyādikramātmanaḥ || 377 || parādiśaktirūpeṇa prasarattritvasūcakam | mātṛmānārthasadbhāvavācyāṃśatritayātmakam || 378 || hṛdayaṃ bhairavīyaṃ tadātmatvenāvadhārayan | tadaṃśo'ntarupāṃśūccaiḥ śabdanakramalakṣaṇam || 379 || śaktyādicaturaṇḍodyatpātālakṣmāntarikṣagān | sarvān śamayituṃ vighān bhedataddhīmayānvibhūn || 380 || tālatrayaṃ pārṣṇihastamukhaśabdanamācaran | svīkurvanmātṛmāpīyatrayasadbhāvalakṣaṇam || 381 || sṛṣṭiṃ svakīyāmāviśya saṃvidaṃ śaktimāditaḥ | janmacārapravāhākhyalayavicchittilakṣaṇāḥ || 382 || dṛśyamānāḥ śarīre'tra svakīye satatoditāḥ | ātmano bhairavīyasya hṛdayāmṛtavārigheḥ || 383 || cidānandaiṣaṇājñānakriyākhyāḥ spandasaṃpadaḥ | vimṛśya hṛdaye'traiva sarvatattvamaye nije || 384 || bhāti dehatayā kāsyahṛdguhyāṅghriha(?)yātmatā | (p. 34) pañcakṛtvo nyasedbījaṃ teṣu sthāneṣu pañcasu || 385 || viśvasattāmayabrahmapañcakasphūrttilakṣmasu | evaṃ hṛdayavidvadbhiḥ samāśleṣāttadātmanaḥ || 386 || śikhāvato'sya dehasya yā śikhā saṃviśiṣyate | tadvyāpakatayā dyotattajjvālārūpaṇocite || 387 || buddhiprāṇamayātmīyaprakāśaspandanātmatā | tasyāḥ svavyāpitaddehaṣaṭtriṃśattattvarūpatā || 388 || tāsāmanyonyabhāvena pratyekaṃ pañcakātmatā | śaktīnāṃ pañcaviṃśatyā proktābhyāṃ ca tadātmanaḥ || 389 || dvābhyāmubhayaviśrāntitattvābhyāṃ tattvasaṃpadam | jātayā saptaviṃśatyā bījoccārasvarūpayā || 390 || vimṛśya bandhanaṃ kuryāt tattvetyaniyamātmakam | sthūle sūkṣme pare dehe kṛtvaivaṃ hṛdayātmatām || 391 || diśo diśāpi hṛdayaparāmarśaikaśeṣatām | nayetsakṛtsakṛdbījaṃ smarannāste kṛtākhilaḥ || 392 || athārghyapātraviśrāntaparānandarasasya ca | śikhāsamādhinādhāya hṛdayaikasvarūpatām || 393 || takṣaṇābhyukṣaṇadvārā kṛtvedantāṃ vilāpayet | pūjopayogipu.paughaṃ tadekarasatāṃ nayet || 394 || pūjādhikaraṇaṃ liṅgaṃ svāntādi ca yathoditam | sāmānyato viśeṣācca kṛtvaivaṃ bhedadhilayam || 395 || hṛdayaikātmatāṃ nīte tattvādau vedyavistare | ādhārābhimate kvāpi saṃbhavatyatra vastuni || 396 || pūjyasvarūpaniṣkarṣapūrvaṃ pūjocyate'dhunā | (p. 35) caturdaśābhijaptena puṣpeṇāsanakalpanā || 397 || tatra sṛṣṭiṃ yajeddhiraḥ punarevāsanaṃ tataḥ | sṛṣṭiṃ tu saṃpuṭīkṛtya paścādyajanamācaret || 398 || sarvatattvasusaṃpūrṇāṃ sarvāvayavabhūṣitām | yajeddevīṃ maheśānīṃ saptaviṃśatimantritām || 399 || tataḥ sugandhipuṣpaiśca yathāśaktyā samarcayet | pūjayetparayā bhaktyā ātmānaṃ ca nivedayet || 400 || yaiṣā vispaṣṭatādyātmajāgarādiprathāmayī | pṛthivyādipumantānāṃ tattvānāṃ pañcaviṃśatiḥ || 401 || tatsaṃbhāvamayīmādyāṃ kalāṃ hṛdayasaṃvidaḥ | ādyaṃ parvātmatattvākhyaṃ tadunmeṣonatātmakam || 402 || tadbhinnābhinnasaṃvittikañcukabrahmavigraham | tattvadvayaṃ śaktiśaṃbhumayaṃ vyāpyāvabhāsinīm || 403 || triśūlarūpiṇīṃ vṛttiṃ turīyāmuttaraṃ tathā | parāmṛśyāsanāṃśasya parvataddvayavigrahe || 404 || āsane'sminnaśeṣaitatsadrasaikatvacinmayīm | ātmano'nuttarasyātmabhūtāṃ bhairavarūpiṇaḥ || 405 || svāntaḥ sthāvyatirekeṇa kṣiptvādikṣāntasṛṣṭikām | visargarūpiṇīṃ vṛttiṃ turyātītātmikāṃ parām || 406 || vimṛśya devatāṃ pūjyāṃ visargaṃ bījamuccaran | puṣpeṇa tāṃ pratiṣṭhāpya tasyāṃ tattādṛśātmani || 407 || tadāsanāṃśaviśrāntatattvakramaśarīriṇīm | aśeṣāṃ vāṅgamayīṃ sṛṣṭiṃ turyādyābhogaśālinīm || 408 || kṣipedyena visargo'yaṃ tanmadhyasthānubhāvataḥ | (p. 36) taduttirṇī tadātmānaṃ sarvakramaśarīriṇīm || 409 || sarvairavayavībhūtairbhūṣitāṃ bhāvarāśibhiḥ | svātmīkṛtya svayaṃ bhāti kalā sā tādṛśī parā || 410 || tatastādṛśatadrūpasvarūpāmarśarūḍhaye | hṛdayaṅgamatārūpa - saurabhyabharitodayaiḥ || 411 || svātmārpaṇavaśāttasmiṃstasya rūpasya poṣakaiḥ | puṣpādisadbhāvajātairupacārairyathoditaiḥ || 412 || tāṃ devatāṃ tadātmatvacamatkārarasātmanā | pūrṇayā svasya saṃvittyā tatpūrtyādarśarūpayā || 413 || snānadhūpāñjanālepatāmbūlāsavamukhyayā | bāhyayā cāpi saṃpattyā pūjayetsamyagātmanaḥ || 414 || dehādinā nimagnatvamayaprahṛtyapūrvayā | tatpūjyadevatāsaṃvidutkarṣāmarśarūpayā || 415 || tadekarasatāveśaśraddhātiśayatattvayā | bhaktyā bhajanarūpiṇyā parayā pūrṇarūpayā || 416 || parā ca yā'sau puṣpāderbhaktiḥ pūjopayoginī | uktaitatsvātmahṛdayahaṭhāveśakriyāpadaḥ || 417 || bhāgaḥ parimalādyātmā tacchaktistatsvarūpayā | bhaktyetyuktena rūpeṇa pūjāyāḥ pūrtilakṣaṇaḥ || 418 || saṃpūryamāṇamātmānaṃ sarvābhedaghanāṃ citim | saptaviṃśativāroktahṛdayāmarśanakriyaḥ || 419 || niścitenātmabhāvena .......................................... (?) | niyatenātmabhāvena niyamenāmṛśenmuhuḥ || 420 || eṣā pūjoditā tāvadasyāḥ pūrtīhalakṣaṇā | (p. 37) sā bhoktryāḥ saṃvidastasyā bhuktāyāstattvapaddhateḥ || 421 || punaḥ prarohaucityātmasaṃskārātmatayā sthitim | ajīrṇeva bhidā janmavyāpiśaṃkodayāvadhim || 422 || na bhavedbhasmasādbhāvatadbhogyatvavilāpanam | atītvetyāśayenaināṃ saparyāmupasaṃharan || 423 || sūcayatyatidiṣṭena vidhānena hutikriyām | evaṃ yajanamākhyātamagnikārye'pyayaṃ vidhiḥ || 424 || hutikriyāyāṃ tatrāpi tadvibhūtārghyavipruṣā | abhyukṣaṇaṃ tilādīnāṃ sruksruvāderhutāśanaḥ || 425 || hutāśane ca pūrvoktavartmanāsanakalpanam | bhoktṛsvarūpaniṣkarṣastatrākṣepo jagatsthiteḥ || 426 || tadbhuktatattvasaṃskārarūpabhogyavilāpanam | havanena tilādīnāṃ ṣaṭtriṃśattattvatājuṣām || 427 || tadekarasatāveśatattvātmā varṇarūpiṇī | pūrṇāhutikriyetyevaṃ tatprakāraḥ pratīyatām || 428 || evaṃ yajanahomātmā pūjaiṣā pūrtirūpiṇī | ābhyantaratvasaṃkḷptyā bāhyadravyopasaṃhṛteḥ || 429 || nivartitena bhāvena sūtre paścāttu saṃgatiḥ | kṛtapūjāvidhiḥ samyaksmaranbījaṃ prasiddhyati || 430 || ......................................ṣamyak cettena vartmanā | vakṣyamāṇena viśvasya bījaṃ hṛdayamātmanaḥ || 431 || smṛtirūpaparāmarśaviṣayatvaṃ samānayan | samyak cāpāstasandehavibhramāvāptilakṣaṇāḥ || 432 || prakṛṣṭena prakāreṇa siddhiḥ pūrvoktalakṣaṇāḥ | (p. 38) traikālyadarśanādyāstā bhagavān bhairavo yathā || 433 || āptvānenaiva dehena prasiddho bhuvane bhavet | bījātmano vimarśasya bhāto'pyabhinavātmanaḥ || 434 || asya pūrvā(rṇā)dirūpeṇa svarūpeṇāvabhāsanāt | apāstakālakalanābhedayogitayodyataḥ || 435 || ābhāsanīlarūpasya sarvathābhyantarasya ca | sato'vabhāsanāduktaṃ viśrāntitrayalakṣmaṇaḥ || 436 || vastunaḥ smṛtisādṛśyātsmṛtitvenopadeśanam | śatrā ca pratyayenāstavicchedasvāpabhāsanam || 437 || parāmṛṣṭāramādevaṃ vande (?) darśayatā śivam | sūcyate'yaṃ parāmarśaḥ tathā svīkriyatāṃ yathā || 438 || uktādvicchedarāhityādakālakalitatvataḥ | sakṛdakramarūpeṇa viśeṣeṇātmatātmanā || 439 || bhāti svānubhavenaiva pramāṇenāstasaṃśayam | iti nanvidamuktaṃ yat samyak bījaṃ smaranniti || 440 || tatsamyaktvaṃ smṛterasyāḥ pūrvaṃ yadyapi darśitam | kālāgnimādītyanena granthena vitatātmanā || 441 || tathāpi sphuṭatābhājā rūpeṇāsya vinirṇayam | vidhātuṃ vidhirūpeṇa nirūpayati śāsanam || 442 || ādyantarahitaṃ bījaṃ vikasattithimadhyagam | hṛtpadmāntagata dhyāyetsomāṃśuṃ nityamabhyaset || 443 || bījaṃ vācakarūpaṃ yadvācyaḥ somāṃśurasya yaḥ | umayā svātmasaṃvittyā viśvottaratadātmanā || 444 || ātmanodayamāno'sāvātmā somasya bhātmanaḥ | (p. 39) jñātṛtākartṛtārūpayāmalātmā svatantratā || 445 || icchādisaṃvicchaktyaikyamayī saṃghaṭṭarūpatā | pṛthvyādiśivaparyantaṣaṭtriṃśat sphūrtīrūpatā || 446 || ityetattritayātmā ca prakāśaḥ sārvakālikaḥ | dvayaṃ tadapi bhedena vācyavācakatātmanā || 447 || abhyasedupadeśo yaḥ pāṭhe somāśumityataḥ | somāṃśamiti pāṭhe tu pūrṇaciccandralakṣaṇaḥ || 448 || prakāśānandasadbhāvamata eva svabhāvataḥ | jvalanaṃ galanaṃ caiva vṛttiṃ sārayatāśrayan || 449 || saṃkucadvikasattvena tena svātantryalakṣmaṇā | pradarśayanpṛthivyādiśivāntāṃ tattvavistṛtim || 450 || tadunmeṣanimeṣātmasaṃvicchatatatodayam | tatsaṃpādanasāmarthyasatattvasvapurāmayam || 451 || sakāraukārāḥkārātmasvakīyāṃśatrayātmanā | uttarottaramāviṣṭaṃ śaśvat bhāgatrayeṇa ca || 452 || anuttaratrikoṇātma yadetaddhṛdayaṃ mahat | somaścāṃśāśca somāṃśamiti sāmastyamānataḥ || 453 || samāhārasvarūpeṇa dvandvenāpāditodayam | tadetadābhimukhyena svasaṃvidrūpaviśramam || 454 || catuṣkaṃ śūnyadhīprāṇadehātmani catuṣṭaye | catuṣṭayaṃ tūttaratra kṣipet pūrvādito yathā || 455 || tathā somāṃśataivātra jaḍatālo(ro)halakṣaṇā | śūnyāditaiva tatrāpi tyaktapārokṣyamīlanā || 456 || bhāsate cinmayatvena pratyakṣatvena vāṅmanaḥ | (p. 40) bilamuktaṃ bhavedrūpaṃ visargāṇāṃ caturvidham || 457 || tatra somamayaṃ pūrṇamudayavyayavarjitam | sakṛdvibhātaṃ viśvasya bījaṃ tadbhāvataḥ sadā || 458 || pītaḥ sa viśvabhāvena viśvasthitividhāyinām | tatsaṃkalanarūpatvasvabhāvātkālatājuṣām || 459 || śabdarāśimayasvātmalaharīspandanātmanām | saṃvinmarīcicakrāṇā cakravartitvamāsthitam || 460 || samastajñeyaśūnyatvamayasvaprathanātmani | jānāti sātu tanmātre prakāśe pratyagātmani || 461 || kṣipedabhedato yena somasyātmatayodayāt | amityapāstapārokṣyaṃ sākṣitvaṃ satataṃ bhavet || 462 || some tatrātmanaḥ kṣepāt pratīcastattayodayāt | tyaktasaṃkocamālinyamīlanāviśadātmanaḥ || 463 || aśeṣaviśvabharitamacintyānantaśaktikam | akhaṇḍaikarasānandasphuraṇātmakamadvayam || 464 || ātmatvamanidaṃtvena bhavet sākṣādanāratam | somasyaivaṃ visargasya pūrṇasaṃvedanātmanaḥ || 465 || pūrṇabhairavataivoktā siddhirityuditaṃ bhavet | tadaṃśeṣu yadādyantasvaravyañjanavarjitam || 466 || bījaṃ visargarūpatvāt sthitaṃ pūrayatānnijām | śabdanātmatayā svīyasvavimarśātmatājuṣām || 467 || svaprakāśāvinābhūtasvayaṃprathanalakṣaṇām | cidādibinduparyantasaṃvedanamayātmanām || 468 || svarāṇāṃ tithirūpāṇāṃ vikāsaunmukhyalakṣaṇam | (p. 41) sveśanāsaṃvidantaḥsthaṃ svaśaktyā turyarūpayā || 469 || ābhāsitaṃ bahiṣṭvena kādikṣāntākṣarātmakam | pṛthivyādiśivātmāntaviśvamātmatayā śrayat || 470 || tadvidyāyāmaśuddhāyāmapūrṇo'smīti saṃvidi | aśeṣābhedakalanāvāgurāsūtraṇātmani || 471 || sukhī duḥkhī vimūḍho'smītyevaṃdhīvṛttilakṣmaṇi | hṛdi kṣipdyena so'yaṃ visargaḥ pūrṇacinmayaḥ || 472 || tatsāmānyatayā tattvamāptvā sākṣād bhavetsadā | sā ca kṣiptā visarge'smin tadekarasatāṃ gatā || 473 || tatpūrṇatāsamāviṣṭā sarvatattvaśarīriṇī | sarvākṣarasamāhārasaṃvidrūpāhamātmikā || 474 || jñātṛtākartṛtārūpapramātṛtvātmikā bhavet | visargātmā visargo'yaṃ viśvaṃ vettyahamityataḥ || 475 || vedako vittibhedaikyavidhātaivaṃ nirūpitaḥ ? | somasya veditustasya yā śaktirvāṅmayī parā || 476 || vittiryayā vidanviśvaṃ smarannayamapohati | svāntaḥsthitaṃ tadātmānaṃ bhavansaṃvinmayatvataḥ || 477 || etadādyantabhūtaitatsadvisargadvayojjhitaḥ | bījaṃ triśūlavṛttyātmaviśvasthitimayātmanā || 478 || svaravyañjanarūpāṇāṃ kalānāṃ kalanatvataḥ | codakatvena mādhyasthyarūpaṃ tādātmyamāśrayat || 479 || māyāmayasuṣuptyudyadbījātmāhaṅkriyātmani | kalanātmatayā yogakalātattvasvarūpiṇī || 480 || samīrātmatayā pañcavṛttispandanalakṣaṇe | (p. 42) prāṇe hṛdyuktivedyena codikeyaṃ tadātmatām ? || 481 || pūrṇasaṃpha(ka)lanātmatvādāptvā sākṣādbhavetsadā | tatra kṣepāttathā prāṇastanmayībhāvayogataḥ || 482 || svaspandanamayāśeṣasvaravyañjanavāṅmayaḥ | sarvatattvamayatvena tanmayaṃ dehamāviśan || 483 || jñānasmṛtivikalpātmaviśvasaṃvedanātmakam | vedituṃ karaṇaṃ matvā bhavet sākṣādanāśritaḥ || 484 || somasya veditustasya svātmano vedanātmanaḥ | tayā karaṇasaṃpattyā saṃpāditajagatsthiteḥ || 485 || yaiṣā saṃbandhasāmānyadravyadikkālarūpiṇī | sattātmā kartṛtārūpā kriyāsmītyanapāyinī || 486 || sṛṣṭisvarūpiṇī viśvaṃ ṣaṭtriṃśattattvasantatim | śarīrayantī śabdābdhestasya pratyāhṛtakramā || 487 || ahamityātmaviśrāntiḥ sā sadodeti sarvadā | tatsvareṇādibhūtena visargeṇāntimena ca || 488 || rahitaṃ kevalaṃ bījaṃ sadrūpaṃ tattvalakṣaṇam | ātmanā labdhasattānāṃ tattvānāṃ vedanātmanaḥ || 489 || daśāyāḥ śaktirūpāyā avaruhyedamātmanā | saṃvidā vedanīyatvaṃ prāptānāṃ sthitimājuṣām || 490 || viśvasya kādikṣāntātmasvaravyañjanatātmanām | mādhyasthyamātmatārūpaṃ codakasvaratāmayam || 491 || āśrayaddhṛdaye dehe kṣipedyena tadātmikā | saiṣā kriyā tatsadbhāvarūpā sākṣādbhavetsadā || 492 || tatra kṣepeṇa deho'yaṃ tallīnatvena tanmayaḥ | (p. 43) tadbhūtamukhapāṇyaṅghrimadhyadhātusamīracit || 493 || anapohyānyabhāvena tasyāhaṃtvena vedyatām | antaḥkṛtākhilārthena bhavet prāptamanāratam || 494 || ityevaṃ somatābhājāmaṃśānāmaṃśatājuṣām | somasya ca svarūpeṇa śūnyādīnāṃ catuṣṭayam || 495 || svīkurvannātmanā siddharasanyāyena rūpayan | visargeṇa vidhāyaiṣāṃ tanmayatve svavarṇatām || 496 || apohya pūrvatadrūpajāpyarūpānyathākṛtām | pūrvoktena pathābhyasyan somāsthānandalakṣaṇam || 497 || kālasya grasanaṃ kurvanmuhūrttādikramātmanaḥ | yānyānkāmayate kāmāṃstāṃstāṃcchighramavāpnuyāt || 498 || ārabhya mantramudrāṇāmāveśaṃ prāṇadehayoḥ | ṣaṭtriṃśattattvaviṣṭayā ca svātantryāvāptisaṃpadam || 499 || avadhīkṛtya pūrvoktāḥ siddhiḥ samyagavāpnuyāt | ahnā pratyakṣatāmeti sarvajñatvaṃ na saṃśayaḥ || 500 || yāvadyāmacatuṣkātmadinaṃ tāvadavasthitiḥ | yadyācarati pūrvoktasomasvādanalakṣaṇam || 501 || tadāsya sarvato'vyakte vitate svātmatejasā | māyāsaṃkocarūpāyāṃ niśāyāṃ śamitātmani || 502 || prāptāyāmanupākhyatvaṃ svātmacitprasarātmani | turīyatadatītātmadaśādvitayalakṣaṇe || 503 || pravṛtte'hani sārvajñyaṃmasandigdhaṃ pravartate | evaṃ matraphalāvāptirityetadrudrayāmalam || 504 || eva mantraphalānāṃ yaduktasiddhidvayātmanām | (p. 44) anuttarādito bījāduktādevāptirityataḥ || 505 || etattatprathanāyodyacchāsanaṃ rudrayāmalam | sapādakoṭisaṃkhyātaṃ phalasaṃpādakaṃ mahat || 506 || etadeva hi bījātma taduktaṃ rudrayāmalam | śivaśaktyostayoratra nityasaṃghaṭṭadarśanam || 507 || ata evoktarūpaiddhṛdayābhyāsaśālinaḥ | saṃkṣepataḥ phalaṃ prāha śāsanaṃ śāsituḥ purā || 508 || etadabhyasya tatsiddhiḥ sarvajñatvamavāpyate | jijñāsitaṃ vā yatkiṃciccikīrṣitamathāpi vā || 509 || yathā tathaiva jānāti karoti tadaśeṣataḥ | ayamasya sthitaivoktā parā bhairavarūpatā || 510 || abhyāsena vināpīti pūrṇaṃ śrīśāsanaṃ śivam | eva devena śāsitrā svarūpaṃ yadanuttaram || 511 || sadā prakāśamānaṃ sadapi svātantryasaṃpadā | pūrṇayā svasya vicchidya dhāmno yāthātmyalakṣaṇāt || 512 || tattacchaṅkātmasaṃkocakāri lokādirūpiṇām | tantrāṇāṃ naitadevaṃ syāttattvametādṛśatvataḥ || 513 || tatpravṛttiśca naṣau sāveveṃtvāduditeti ca | bahudhā kathanenaiva gopitātmātra śāsane || 514 || svaparāmarśarūpe taddhṛdayatvena bhāsitam | vyākhyākṛto'pi śrīśāstramanuttaramidaṃ tathā || 515 || svasmātsthānādapohyaiva paratrākṣiptasūtrakam | tantrātmanā gopitārthabhāṣayāpyākṛtāviha || 516 || bhāsitātmīyahṛdayaṃ jātaṃ proktamathātmani | (p. 45) vyākhyātrā śrotṛśikṣārthaṃ vyākhyā tvāgamavastunaḥ || 517 || apramoṣātmasātkāravidhitsāsiddhacetasā | vyākhyādau pūrṇarūpāyā viśrānterlakṣitatvataḥ || 518 || viśrāntīnāṃ tadaṃśatvāttatsaṃvitsthairyalakṣaṇam | tisṝṇāmadhunā rūpaṃ vakṣyate te svakarmaṇaḥ || 519 || he bhoktṛmuditāvi"vāḥ ? santaḥ sādhakapuṅgavāḥ | tyaktvānyakāyacintātmavibhramaiḥ śrūyatāmidam || 520 || anuttarasya somasya sattāṃ tattvātmanā tatām | samastasaṃpatsaṃpattiparitṛptiprathāmayīm || 521 || samāviśyātmabhāvena tāstāḥ svābhogasaṃpadaḥ | avāpnutāstasandehaviparyastatayoditāḥ || 522 || etadvyākhyāvimarśātmavivekamayacetasām | mā bhūdbhramo vaḥ sacchiṣyā hyanyavyākhyāvicāraṇe || 523 || etadarthātmasātkāramātra eva hyavāpnuta | svīyasya bhairavatvasya camatkāramayīḥ śriyaḥ || 524 || yasyāmanuttarānandau pūrṇatotkarṣaśālinau | yogakṣemātmatāṃ śritvā śrūyate saṃhitodayau || 525 || śaktitrayātmikā saiṣā lokasṛṣṭyādikāraṇā | sataḥ somasya saṃvittiḥ saṃpratyayaśarīriṇī || 526 || lokyasatkavalīkāre lokayitrātmaviśrame | abhito jā...yaṃ dakṣā triśūlatrayarūpiṇīm || 527 || trilokīṃ ca tadātmatvamātmīyapratyābhijñayā | svīkurvāṇāṃ cidāhlādapūrṇatāveśapuṣkalā || 528 || ahamityātmasātkārarūpāyāṃ kavalīkṛtau | (p. 46) vedyasya sattā satataṃ śobhatāmastaviplavā || 529 || ātmanāpūryamāṇaṃ sadātmanā saṃvidoktayā | kṣipantīmātmano'traiva kramākramavibhāgavat || 530 || anuttarasya somasya sudatāṃ naumi ṣoḍaśīm | eṣa spandanidhānasya pure citpariṣaṭpateḥ || 531 || tenaiva paśvakṛtyātmanāṭyābhinayavedhasā | pumāṃsaṃ puṇyasaṃpūrṇaṃ kamapyāviśatecchayā || 532 || idaṃvādinataḥ svasmāt vyākhyāśrītriśikātmanaḥ | śāsanasya svakīyasya svālokādarśarūpiṇaḥ || 533 || tathābhinavaguptoktavivṛtivyāpṛtātmanaḥ | tātparyaikaprathātmatvāt nāmnā tātparyadīpikā || 534 || seyaṃ prakāśitāśeṣatriśikāśāsanāśayā | savisāsaṃ nabhormadhye sarvamaṅgalayā samam || 535 || sadārabdhaṃ tu jagati tvaṭanodyogaśālinaḥ | purataḥ śāśvatīmāptvā sthitiṃ dedīpyate śivam || 536 || iti śrīparātrīśikātātparyadīpikā saṃpūrṇā | iti śivam || ########### END OF FILE #######