#################################################### MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0 Catalog number: M00329 Uniform title: sūkṣmāgama Manuscript : IFP/EFEO transcript T01003 copied from RE10779 of I.F.I. Description: IFP/EFEO transcript T01003 copied from RE100779 of IFI Notes: Data-entered by the staff of Muktabodha under the direction of Mark S. G. Dyczkowski. Revision 0: January 29, 2015 Internet publisher : Muktabodha Indological Research Institute Publication year : Publication city : Publication country : India #################################################### sukṣmāgama t1013 p. 1) śrī || śubhamastu || avighnamastu gurave namaḥ | gaṃnapate namaḥ | iṣṭadevatāya namaḥ || sūkṣmāgama - ārcanavidhiḥ | āsuvāhamakhilasya nāyakaṃ kāraṇātkalabhavaktrasaṃsthitam | prātareva satataṃ namāmyahaṃ pārijātamiva pārvatīsutam || athātaḥ saṃpravakṣyāmi śivapūjāvidhikramam | ātmārthaṃ ca parārthaṃ ca dvividhaṃ yajanaṃ matam || 1 || śivavrata dvijātīnāmātmārthaṃ tu pra * yate | dīpāntaṃ ca haviṣyāntaṃ dvividho vidhirucyate || 2 || āryadeśodbhavasyoktaṃ śivadvijaparārthakam | pradhānaṃ sarvadīkṣāsu śivadīkṣā viśiṣyate || 3 || tasmācchiva dvijāścāsmin sarvān devān prapūjayet | caturvidhaṃ samākhyataṃ dīpāntaṃ havirantakam || 4 || balayantamatha nṛttāntaṃ yathāvibhavavistaram | śaucamācamanaṃ snānaṃ bhasmasnānaṃ ca tarpaṇam || 5 || kavāṭodghāṭanaṃ paścād recakādi trayaṃ tathā | aṅganyāsakaranyāsaṃ mahātattvādilakṣaṇaṃ || 6 || teṣāṃ tu maṇḍalaṃ varṇaṃ dhi devoccāraṇākṣaram | granthinaśchedanaṃ paścād bhūtaśuddhau tu saṃbhavam || 7 || p. 2) ātmaśuddhiṃ kalānyāsaṃ puṣpabhedaṃ śubhāśubham | dvārapūjāṃ tathā paścāt sthāna śuddhimataḥ param || 8 || dravyāṇāṃ pātraśuddhiṃ ca abhiṣekasya lakṣaṇaṃ | pādyamācamanaṃ cārghyaṃ gandhadravyasya lakṣaṇaṃ || 9 || Vīśītāriṃ cārghya kālaṃ ca trigandhaṃ cāṣṭapuṣpakam | saptavāyurpācārayat mahāghaṇṭāpratāḍanam || 10 || pracchannapaṭakālaṃ yalliṅgaśuddhimataḥ param | mukhaṃ pādaṃ ca pṛṣṭhaṃ ca pīṭhaśuddhimataḥ param || 11 || āsanaṃ tasya kālaṃ ca mudrā kālamataḥ param | pañcāvaraṇapūjāṃ ca teṣāṃ varṇākṛtiṃ tataḥ || 12 || pīthapūjāṃ tadante tu jāti bhedena saṃyutām | kavāṭo dumbara vidhiṃ dhūpadhīpavidhiṃ tataḥ || 13 || nīrājana vidhiṃ caiva naivedyaṃ cāgni kāryakam | parivārārcanaṃ caiva sarvadevārcanaṃ tataḥ || 14 || teṣāṃ tu lakṣaṇaṃ varṇā bhaktapūjāṃ ca lakṣaṇaṃ | nityotsavaṃ tataḥ paścāt pādukābhyarcanaṃ tathā || 15 || ghaṭikālakṣaṇaṃ caiva pūjāphalamataḥ param | ityevamādikāḥ sarvā yo vindati sa pūjakaḥ || 16 || śivaṃ smarannuṣaḥ kāle daṇḍapāṇiḥ śivāgrajaḥ | gatvāgrāmādbahiḥ paścāt viṇmūtrādi visarjayet || 17 || p. 3) karṇamūle kare vātha upavītaṃ nyased budhaḥ | raviṃ dakṣaṇataḥ kṛtvā dakṣiṇābhimukho niśi || 18 || bhūtale tṛṇamādāya ṛjukāyo na vācayan | pratyādityajalāgnīnāṃ candra go brāhmaṇān prati || 19 || devālaya samīpe ca kūpe koṣṭhe ca bhasmani | kṣetreṣu vṛkṣacchāyāyāṃ nadyāmantaḥ sarassu ca || 20 || caitye vṛkṣasamīpe vā velāyāṃ vā mahodadhaḥ | nakṣatre candramaye caiva na kuryādubhayaṃ naraḥ || 21 || mṛtpiṇḍaṃ dakṣiṇe haste gṛhītvā śiśnamadhyataḥ | jalatīre samāgamya śaucaṃ paścāt samācaret || 22 || akṣamātra mṛdāśiśnaṃ paścādhā gudaśodhanam | pañcadhāpādahastau ca tridhā caiva praśodhayet || 23 || visarjya tīramanyatra caredācamanaṃ budhaḥ | sapavitrakaraḥ kuryāt tribhirdarbhaistu pañcabhiḥ || 24 || dakṣiṇavartagrathitaṃ pavitraṃ caturaṅgulam | sthale tu dakṣiṇaṃ pādaṃ kṛtvā vāmāṃ jale sthitam || 25 || gokarṇākṛtihastena māṣamagnajalaṃ pibet | yathā trivāraṃ pītvā tu ṛgyajuḥsāmamantrakaiḥ || 26 || aṅguṣṭhena spṛśedāsyaṃ mukhaṃ hastena saṃspṛśet | śrotreṅguṣṭhe kaniṣṭhābhyāṃ bāhyāṅguṣṭhena saṃspṛśet || 27 || p. 4) spṛṣṭvā nābhiṃ kaniṣṭhena cāṅguṣṭhena spṛśeddhṛdi | mūrdhni sarvāṅgulibhistu pañcaprahyaṣaḍaṅgakaiḥ || 28 || śaucamācamanaṃ proktaṃ paścāt snānaṃ samācaret | snānāddhi mṛdamādāya vinyase dakṣiṇādhikam || 29 || astreṇa prokṣayet paścāt tridhā kṛtvābhimantrayet | kavacena brahma tīrthābhi mantra krameṇa tu || 30 || uttareṇa mṛdā pūrvamaṣṭadikṣu krameṇa tu | dakṣiṇena mṛdā cāssu śivatīrthaṃ prakalpayet || 31 || mūdhnādi vaktrapādāntaṃ saṃspṛśenmadhyamaṃ hṛdā | paścāt snānaṃ prakurvīta caredācamanaṃ budhaḥ || 32 || kalaśamudrāṃ badhvā tu snāpayen mantrasaṃhitaiḥ | māṣamagnaṃ tu yadvāri tat tan mantraiḥ pibed budhaḥ || 33 || dadhikrāmantramanusmṛtya prokṣayecchirasi kramāt | dvijānāṃ dakṣiṇe haste pañcatīrthaṃ pracoditam || 34 || sūryasya codakaṃ dadyāt prāṇāyāmaṃ tu dhārayet | sāvitryāṣṭaśataṃ japtvā upasthānaṃ samācaret || 35 || deva ṛṣi pitṝṇāṃ ca paścatarpaṇamācaret | kaniṣṭhamadhyarekhābhiḥ tarpayet suratṛptaye || 36 || aṅgulyagre ṛṣīṇāṃ ca tat tan mantramanusmaran | aṅguṣṭhatarjanīmadhye pitṛtarpaṇa mācaret || 37 || p. 5) brāhmamaṅguṣṭhamūle tu agnitīrthaṃ tathā tale | pāda prakṣālanaṃ kṛtvā paścādācamanaṃ caret || 38 || pālāśapadmapatre vā gośālāṃ saṃpraviśya ca | sadyena gomayaṃ grāhyaṃ piṇḍaṃ vāmena kārayet || 39 || aghoreṇa dahet sarvaṃ vaktramantreṇa saṅgrahet | bhasmaṃ tu brahmavidyāṅgaiḥ patrāmatraiśca vinyaset || 40 || mantraiśca saṃskṛtaṃ bhasma śrotryāṅgārājataṃ tu yā | praviśedālayaṃ paścādācāryastu samāhitaḥ || 41 || kavāṭe mṛdamabhyarcya tanmadhye ca svanāmataḥ | aghorāstraṃ samuccārya kavāṭod ghāṭanaṃ kriyāt || 42 || pūjānte rudramabhyarcya kavacena tu bandhayet | uttarābhimukho bhūtvā rucirāsanasaṃsthitaḥ || 43 || bhasma svavāmapāṇau tu nikṣipyāstreṇa śodhayet | śivamantraśataṃ japtvā bhasmanā snānamācaret || 44 || bhasmeti kīrtitaṃ nṝṇāṃ pāpasaṃbhāṣaṇāt sadā | daśadigbandhanaṃ kṛtvā astreṇaiva tu deśikaḥ || 45 || karapūjā prakartavyā gandhapuṣpādinā purā | pūrakaṃ kumbhakaṃ caiva recakaṃ pūrvamabhyaset || 46 || audaryaṃ vāyumaṅgulyā nāsikāṃ pīḍya recayet | drutivat pūrayet saṃmyak jaṭharaṃ bāhyavāyunā || 47 || p. 6) pūrakaṃ tu samākhyātaṃ paścāt kumbhakamabhyaset | antarbahisthitaṃ vāyuṃ na gṛhṇāni na muñcati || 48 || pūrṇakumbhamayaṃ yasmāt tasmāt kumbhakamucyate | dvādaśena tu mātreṇa recakādīn tathābhyaset || 49 || aṅganyāsaṃ karanyāsaṃ trividhaṃ samudāhṛtam | brahmacāri gṛhasthānāṃ sṛṣṭiśca sthitireva ca || 50 || vānaprastha yatināṃ ca saṃhāraṃ tatpraśasyate | dakṣiṇādi kaniṣṭhāntamaṅguṣṭhāntaṃ tu vāmataḥ || 51 || daśabījaṃ nyaset sṛṣṭi sthiti nyāsaṃ samācaret | dakṣiṇāṅguṣṭhamādi syāt kaniṣṭhādi tathotare || 52 || pañcabrahmaṃ nyaset paścāt saṃhāranyāsamācaret | vāmāṅguṣṭhamathādi syād dakṣiṇāṅguṣṭhamantataḥ || 53 || śivāṅgaṃ vinyaset paścādastraṃ hastatale nyaset | karanyāsamidaṃ proktamaṅganyāsaṃ tataḥ param || 54 || mūrdhnādi pādaparyantaṃ sṛṣṭinyāsamudāhṛdam | mūrdhni vaktre ca hṛdaye guhye pāde yathākramam || 55 || īśānādini sadyāntaṃ pādādi saṃhṛdi bhavet | pāde guhye ca hṛdaye vaktre murdhni ca vinyaset || 56 || sadyādīśānaparyantaṃ hṛdayādi sthitirbhavet | hṛdaye hṛdayaṃ nyāsaṃ śiraḥ śirasi vinyaset || 57 || p. 7) śikhāyāṃ tu śikhāṃ nyasya kavacaṃ stanamadhyataḥ | astraṃ hasta pradeśe tu netraṃ netreṣu vinyaset || 58 || sthitinyāsamidaṃ proktaṃ pṛthivyādi nyased budhaḥ | pṛthivyādi mahātatve sthitaṃ tattvaṃ samāsataḥ || 59 || pṛthivyāya maṇḍalaṃ paṇyaṃ dhidevoccāraṇākṣaram | vakṣye pṛthak pṛthak nyāsaṃ aṅguṣṭhādi yathākramam || 60 || caturaśramaṇḍalaṃ hemaṃ pṛthvi brahmādhidevatam | aṅguṣṭhādi ca jānvantaṃ pañcoccāryaṃ tu hyānyaset || 61 || dhanarākṛt sitaṃ vaṇyaṃ viṣṇuścādhipatiḥ smṛtaḥ | jānvādinābhiparyantaṃ hviṃ ceti caturastataḥ || 62 || trikoṇaṃ saptaśikhyuktaṃ raktaṃ rudrādhidevatam | nābhyādi caiva kaṇṭhāntaṃ hauṃ ceti trisamuccaret || ṣaṭkoṇavāyudaivatyaṃ kṛṣṇamīśvarakāraṇam | vāyumaṇḍalamevoktaṃ hyaiṃ ceti dvisamuccaret || 64 || kaṇṭhādi ca lalāṭāntaṃ vinyaset tu viśeṣataḥ | dhūmraṃ vṛttaṃ tathākāśaṃ maṇḍalaṃ tu sadāśivam || 65 || lalāṭādi śikhāgrāntamekoccāryaṃ śivottaram | pṛthivyā lakṣaṇaṃ proktaṃ pañcagranthistu chedayet || 66 || meḍhragranthistu pūrvaṃ syāt nābhigranthi dvitīyakam | tritīyam udaragranthi galagranthi caturthakam || 67 || p. 8) pañcamaṃ tu śirogranthi śivāstreṇaiva chedayet | granthicchedamidaṃ proktamātmaśuddhiṃ tu kārayet || 68 || yojayet pūrvamātmānaṃ haṃsena hṛdayena ca | śikhāgre dvādaśāṅgulyā śuddhasphaṭikasannibhe || 69 || saṃhāramudrayā paścād dhyātvā tacchuṣkadāruvat | agnimaṇḍalasaṃyuktaṃ agnibījena dāhayet || 70 || pādāṅguṣṭhādikāntaṃ ca jvalādi pariveṣṭitam | bhasmākāramidaṃ dhyātvā amṛte plāvayet tataḥ || 71 || candramūdhnihyadhastāttu praṇavābjamadhomukham | amṛtaṃ cintayed bhinne sauṣumne mastake śubhe || 72 || ātmānamānayet tatra haṃse naiva tu mantrayet | sarvajñānamayaṃ devaṃ sarvadevamayaṃ śubham || 73 || evaṃ saṃyojya vidhivat sarvamṛtyuvināśanam | aṅganyāsaṃ tataḥ kuryāt mūrdhnādīśānapūrvakam || 74 || aṣṭatriṃśatkalānyāsaṃ mūrdhnādi parikalpayet | īśānaṃ pañcamūrdhni syāt puruṣaṃ vadaneṣu ca || 75 || praṇavañcordhva vaktre tu nyaset pūrvāditaḥ kramāt | hṛgrīvayostathācāse jaṭhare nābhipṛṣṭhayoḥ || 76 || urasi syādaghoreṇa paścādgude tathaiva ca | liṅge corvostathā jānvoḥ jaṅghayoḥ sphikpradeśataḥ || 77 || p. 9) kaṭipārśveṣvatha nyāsaṃ vāmadevena vai budhaḥ | pādau pāṇyaustathā ghrāṇe śiro bāhū tu sadyataḥ || 78 || śivo'hamiti saṃbhāvyamantaryāgaṃ tataḥ śṛṇu | hṛdayābje nyased devaṃ praṇavākāramīśvaram || 79 || arcayet tu vidhānena aṣṭatriṃśat kalairyutam | aṅguṣṭhamātramacalaṃ śivavidyāṅgasaṃyutam || 80 || nābhau homaṃ prakurvīta lalāṭe sarvatomukham | dhyāyet tatreśvaraṃ samyagantaryāgamidaṃ kramāt || 81 || pañcāvaraṇakaṃ vāpi trikamekamathāpi vā | śvetaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kṛṣṇaṃ caiva caturvidham || 82 || droṇamandārapunnāgā śvetārkaśvetapatrakam | nandyāvarttaṃ śriyāvartaṃ mahādroṇaṃ ca sātvikam || 83 || karavīraṃ raktapadmaṃ pāṭalī bṛhatī tathā | raktotpalāni puṣpāṇi rājasāni vinirdiśet || 84 || campakāragvadhe caiva karṇikād dhūdhūmeva ca | miśrakāni samākhyātaṃ viṣṇukrāntyupalāni ca || 85 || tāmasāni samākhyātaṃ vakulaṃ śīrṣaketakī | karaṃ ca bandhūkaḥ karamudaḥ ḍāḍimī kiṃśukādayaḥ || 86 || lāṅgalī caiva bṛhatī japāpuṣpāṇi varjayet | apakvādīni mukulaṃ lūtasūtravṛtāni ca || 87 || p. 10) svayaṃ patitapuṣpāṇi sañcitānyapi vastrake | ekāhoṣitapuṣpāṇi varjayet tu prayatnataḥ || 88 || puṣpaśuddhiḥ samākhyātā dvārapūjāṃ samārabhet | vṛṣabhagāyatrimantreṇa śivāgre vṛṣabhaṃ yajet || 89 || dvārordhve dakṣiṇe bhāge gaṇeśaṃ saṃprapūjayet | dvārordhve vāmapārśve tu sarasvatīṃ prapūjayet || 90 || dvārordhve madhyame caiva śrīdevīṃ saṃprapūjayet | dvārasya dakṣiṇe pārśve gaṅgānandinamarcayet || 91 || dvārasya vāme yamunāṃ mahākālaṃ prapūjayet | tattat svanāmamantreṇa gandhapuṣpādibhiryajet || 92 || sthānaśuddhiṃ tataḥ kuryād gomayenānulepayet | caturaśramaṇḍalaṃ kṛtvā tritalaṃ ca hṛdā budhaḥ || 93 || kṣitiṃ pūjya vidhānena digbandhaṃ cāstramantrataḥ | sthānaśuddhiriti khyātaḥ pādyācamanapātrakam || 94 || arghyapātraṃ śarāvaṃ ca śaṅkhabhāṇḍaṃ viśodhayet | kalaśaṃ hṛdaye naiva kavacenāvakuṇṭhayet || 95 || vastrapūtena toyena vardhanīṃ ca prapūrayet | pañcabrahmaṣaḍaṅgaiśca pātre mantraiśca tajjalaiḥ || 96 || surabhimudrāṃ badhvā tu śivāmbhaśceti bhāvayet | aṣṭadroṇajalaiścāpi tadardhārdhajalai kramāt || 97 || p. 11) sarvagandhasamāyuktamabhiṣekaṃ samācaret | prokṣayet sarvapātrāṇi hṛnmantreṇa śivāmbhasā || 98 || pādyādisarvapātrāṇi sādhayet tu viśeṣataḥ | yavasiddhārthadūrvāśca candanośīrasaṃyutāḥ || 99 || pādyadravyaṃ bhavedetannimbujātiphalairyutam | elālavaṅgakarpūraṃ ṣaṅgācamanaṃ bhavet || 100 || tilaiḥ puṣpakuśāgraiśca adbhiḥ kṣīrayavaistathā | taṇḍulaiḥ sarṣapopetamarghyametat prakīrtitam || 101 || mayeyarūpasantyāgādāktaśaktisvarūpataḥ | śivayogyaṃ bhaved dravyaṃ sā kriyā dravyaśodhinī || 102 || kuṅkumaṃ candanaṃ kuṣṭhaṃ karpūrāgarumiśritam | gandhadravyamidaṃ proktaṃ śītāri cādhunocyate || 103 || triguṇaṃ candanaṃ proktaṃ niryāsaṃ dviguṇaṃ bhavet | aguruṃ caikabhāgaṃ syāt kiñcit karpūramiśritam || 104 || śītāridravyamevoktamadhunā plāvitaṃ tu vai | āvāhane ca pūjānte visarjanānte yojayet || 105 || arghye vilepane snāne triṣu gandhaṃ suyojayet | āvāhane tathā cārghyena snāne dhūpe vilepane || 106 || nivedane visarje ca puṣpamaṣṭasuyojayet | āvāhane tathā cārghye pādye snāne tathaiva ca || 107 || p. 12) ācamane ca naivedye visarje saptavāri ca | āvāhanaṃ purāproktaṃ sthāpanārghye tathaiva ca || 108 || gandhaṃ puṣpaṃ ca dhūpaṃ ca dīpaṃ naivedyameva ca | visargācamīye ca upacārā daśa smṛtāḥ || 109 || gandhapuṣpeṇa saṃyojya puṣpaṃ gandhena yojayet | dhūpadīpena saṃyojya dīpaṃ dhūpena yojayet || 110 || dravyaśuddhiḥ samākhyātā mantraśuddhirataḥ param | namaḥ svāhā vaṣaḍvauṣaṭ svāhāntaṃ praṇavādikam || 111 || upāṃśūccārya cābhyarcyet vācakīṃ homakarmaṇi | manasāntarajapye tu sarvamantramudāhṛtam || 112 || mantraśuddhiḥ samākhyāto liṅgaśuddhirataḥ param | abhiṣeke ca dhūpe ca naivedye liṅgakarmaṇi || 113 || visarjane samāptau tu mahāghaṇṭhāṃ pratāḍayet | pāpiṣṭhakuṣṭharogārtanāstikanāmadarśayet || 114 || tatkāle tu prayoktavyaṃ pracchannapaṭamuttamam | pūjāparyuṣitaṃ puṣpaṃ hṛdayena visarjayet || 115 || tatpuṣpaṃ saṃgṛhītvā tu caṇḍeśaṃ cārcayed budhaḥ | liṅgapīṭhasthalaṃ sarvaṃ śuddhaṃ kṛtvā śivāmbhasā || 116 || astreṇa śodhayet sarvaṃ mūrdhnipuṣpaṃ sadā bhavet | gandhapuṣpādinā pūjya liṅge sarvāṅgamuddharet || 117 || p. 13) sūtrāgre mukhamevaṃ syādvaktramantreṇa saṃspṛśet | sūtrapārśve tu pārśvaṃ syādaghoreṇa tu saṃspṛśet || 118 || saṃspṛśelliṅgamānarcya liṅgaśuddhiryathā kramam | mahāpaṭṭidvipādāntaṃ devyaṅgāni tu saṃspṛśet || 119 || pīṭhaśuddhiriyaṃ proktā kalpayedāsanatrayam | āgneyādiṣu koṇeṣu dharmajñānāni vinyaset || 120 || svanāmādyakṣareṇaiva siṃharūpaṃ triṇetrakam | śuklaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kṛṣṇaṃ siṃhasya rūpakam || 121 || adharmādi caturdikṣu vinyaset tu viśeṣataḥ | tanmadhye candramācchādya samagātrairupasthitam || 122 || evaṃ siṃhāsanaṃ kalpya svanāmantreṇa pūjayet | avyakto niyataḥ kālaḥ kalāśceti catuṣṭayam || 123 || catuṣkoṇeṣu sarveṣu vinyased vṛttayed budhaḥ | evaṃ yogāsanaṃ kalpya padmāsanamataḥ param || 124 || mūlaṃ nālāṣṭapatraṃ ca karṇikā kesarānvitam | pārthivaṃ tasya mūlaṃ syādviṣṇubījaṃ svanālakam || 125 || navaśaktyāṣṭakadalaṃ karṇikāsūryamaṇḍalam | bījaṃ śaṃkhanibhaṃ nālaṃ vaiḍūryaṃ maṇisannibham || 126 || dalāni sarvaratnāni śātakumbhaṃ tu karṇikā | tat tad bījena saṃyojya padmāsanamidaṃ kramāt || 127 || p. 14) snāne cāvāhane kāle kalpayet siṃhamāsanam | naivedyārcanakāle tu kalpayet padmamāsanam || 128 || paścādyogāsanaṃ kalpya visarjana viśeṣataḥ | kāṣṭhādicayane vahni tathāvāhanamucyate || 129 || vimukhīkaraṇaṃ tasya tatodvāsanamucyate | āvāhanodvāsane ca śivaliṅge na kārayet || 130 || āvāhanākhyamudreṇa śāntamudreṇa vinyaset | sānnidhyaṃ dhvajamudreṇa pañcamudrāṃ prakalpayet || 131 || pūjayelliṅgamudreṇa niṣṭhureṇa nirodhayet | sadyenāvāhya vāmena sthāpayet tu nirodhanam || 132 || aghoreṇa tu sānnidhyaṃ puruṣeṇa vicakṣaṇam | evaṃ saṅkalpya vidhinā pūjayet parameśvaram || 133 || akṣapañcadaśopetaṃ pañcavaktraṃ sadāśivam | daśabāhudharaṃ divyaṃ daśāyudhadharaṃ śubham || 134 || śuddhacandranibhaṃ devaṃ sarvābharaṇabhūṣitam | divyāmbaradharaṃ saumyaṃ divyagandhānulepanam || 135 || umayā sahitaṃ devaṃ sarvāvayavasundaram | śūlaṃ vajraṃ ca khaḍgaṃ ca śaktyābhītī ca dakṣiṇe || 136 || pāśāṅkuśau ca nāgaṃ ca ghaṇṭāṃ vahniṃ ca vāmake | evaṃ dhyātvā tu manasā pādayoḥ pādyamādiśet || 137 || p. 15) mukheṣvācamanaṃ dadyācchirasyārghyaṃ nivedayet | pūrvamīśānamūrtiḥ syāt aiśvarī dakṣiṇe tathā || 138 || brahmamūrtistu vāruṇyāṃ śivamūrtistathottare | sadāśivā tadūrdhve tu pañcamūrtiriti smṛtā || 139 || pūrvoktaśivatoyaiśca snāpayet parameśvaram | īśānena tu mantreṇa triyambakenābhiṣecanam || 140 || abhiṣekāntare kuryāt pañcagavyaṃ tu deśikaḥ | kuḍubājya dadhiproktaṃ dviguṇaṃ triguṇaṃ payaḥ || 141 || caturguṇaṃ gomayaṃ ca gomūtraṃ ṣaḍguṇaṃ bhavet | pratyekamāḍhakaṃ vātha pādyādi snapayet kramāt || 142 || gandhapuṣpahiraṇyādi dadyādratnodakaṃ tathā | vastrottarīyopavītāni gandhaṃ puṣpaṃ sudhūpakam || 143 || dīpanaivedyatāmbūle sakṣīreṇaiva dāpayet | makuṭaṃ kuṇḍalaṃ hāraṃ keyuraṃ kaṭisūtrakam || 144 || sarvamābharaṇaṃ caiva darpaṇaṃ ca hṛdā budhaḥ | evaṃ pūjyavidhānena paścādāvaraṇe yajet || 145 || garbhavaraṇayaj~ānte vidyeśāvaraṇaṃ yajet | āsanāvaraṇaṃ sthāyi vidhinā caiva pūjayet || 146 || karṇikāyāśca mūle tu garbhāvaraṇamarcayet | kuṅkumadyuti saṃṅkāśaṃ vaktramantreṇa pūjayet || 147 || p. 16) hṛdayaṃ śaṅkhanibhaṃ vidyādañjanābhamaghorakam | śyāmavarṇaśikhāṃ paścāt sadyaṃ śvetākṛtiṃ tataḥ || 148 || kṣṛṇābhaṃ kavacaṃ vidyāt raktābhaṃ vāmameva ca | dhūmrabhāsaṃ śirovidyād iśānenaiva pūjayet || 149 || śuddhasphaṭika saṃkāśam iśānaṃ karṇike tathā | iśāne pūjayennetraṃ taruṇāditya sannibham || 150 || dikṣu saṃpūjayedastraṃ vidyutsadṛśavigraham | triṇetrāścaturbhujā sarve ṣaḍaṅgaṃ pañcamūrtayaḥ || 151 || jaṭāmakuṭasaṃyuktasarvābharaṇa bhūṣitāḥ | tattadvarṇanibhairvastraistriśūlaparaśūjvalāḥ || 152 || evameva krameṇaiva bhāvayitvā prapūjayet | māheśaṃ stāśivaṃ madhye hṛdayena tu karṇikām || 153 || madhyame śivatattvaṃ tu ātmatattvaṃ tu dakṣiṇe | iṣṭottare tathā vidyāddhṛdayena tu mantravit || 154 || garbhāvaraṇamevoktaṃ vidyeśāvaraṇaṃ yajet | japāpuṣpanibho'nantaḥ pūjayedgandhapuṣpakaiḥ || 155 || trimūrtiṃ raktaśobhaṃ ca sūkṣmaṃ vai hyaruṇaprabham | śrīkaṇṭhamutpalābhāsaṃ śivoktaṃ caindusannibham || 156 || śikhaṇḍipuṣparāgaṃ syādekanetrāruṇaprabham | kundapuṣpanibhākāram ekarudraṃ yathākramam || 157 || p. 17) evaṃ vidyeśvarāḥ sarve triṇetrāśca caturbhujāḥ | sarvābharaṇasaṃyuktā jaṭāmakuṭabhūṣitāḥ || 158 || paraśśūladharāḥ sarve tat tan mantreṇa pūjayet | nandinaṃ tvañjanābhāsaṃ daṇḍahastaṃ trilocanam || 159 || caturbhujadharaṃ paścānmahākālaṃ raktavarṇakam | triṇetraṃ caturbhujaṃ caiva śūlahastaṃ mahābalam || 160 || vṛṣabhaṃ nīlavarṇaṃ ca vighneśaṃ dhūmravarṇakam | triṇetraṃ caturbhujaṃ śūlaṃ dantapāśāṅkuśairyutam || 161 || bhṛṅgīśaṃ kundavarṇābhaṃ caturbāhuṃ trilocanam | raktavarṇaṃ kumāraṃ syācchaktihastaṃ tu ṣaṇmukham || 162 || dvādaśākṣaṃ caturbāhuṃ sarvābharaṇasundaram | umā jāmbūnadābhāsā haste kusumadhāriṇi || 163 || dvinetrā sundarākārā pīnonnata payodharām | vaiḍūryadyuti saṃkāśaṃ caṇḍeśaṃ śūlahastakam || 164 || evaṃ dhyātvā vidhānena gaṇeśāṃścaiva pūjayet | śyāmaṃ tu piṅgalaṃ dhūmraṃ kṛṣṇaṃ śvetaṃ ca pītakam || 165 || śvetaṃ caive dṛkopaṃ syāt pāvakaṃ kṛṣṇasannibham | brahmāṇaṃ mūdhyataḥ paścāt myaritirvāruṇādhyame || 166 || indreśānakayormadhye viṣṇuṃ caiva prapūjayet | caturbhujaṃ triṇetraṃ ca īśānaṃ ca prakīrtitam || 167 || p. 18) saptahastaṃ triṇetraṃ ca dvimukhaṃ cāgnimeva ca | caturvaktro'ṣṭanetraṃ ca brahmā caiva caturbhujaḥ || 168 || viṣṇuścaturbhujaḥ sākṣād dvilocanasamanvitam | evametat krameṇaiva bhāvayitvātha pūjayet || 169 || nānāvarṇamahāvidyunnīla jīmūtasannibham | nīlāgnipadmarāgaṃ ca tuṣāraṃ caindranīlakam || 170 || śābalaṃ raktavarṇaṃ syādastrāṇāṃ varṇa mucyate | padmamiṣṭvātha pārśve tu viṣṇoścakraṃ tu pārśvataḥ || 171 || jāyāṃ śaktigadā vidyāt pāśapadme napuṃsake | śeṣāḥ pumāṃso vikhyātā daśāyudha tridhocyate || 172 || tat tan mantraiḥ samabhyarcya praṇavādi namontakam | evamāvaraṇaṃ pūjya kṣetrapālaṃ tu śāṅkare || 173 || gandhapuṣpādibhiḥ pūjya pīṭhapūjāṃ samārabhet | phalakaṃ caturaśraṃ tu pīṭhotsedhaṃ tu mānataḥ || 174 || ārdronmeṣaṃ ca śrīkaṇṭhaṃ bījaṃ vā saptamṛttu vā | caturbhujāṃ tribhedaiśca pṛthak prācchedanāṃ prati || 175 || phalakaṃ samamāropya yāvadvibhavavistaram | nandī cānī ca balli ca prakuṇīṃ ca praṇālake || 176 || gaurimantrādi devatyaṃ prokṣayet tu kuśāmbhasā | gaurigāyatryā saṃpūjya vaṭodumbaramācaret || 177 || p. 119) sauvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ kāmsyaṃ vā pātramucyate | alābhe kāṃsyapātre tu piṣṭaṃ bhasma tu kausumam || 178 || tatpiṣṭaṃ pañcadhā dīpapiṣṭenaiva tu yojayet | pradoṣe pratidinaṃ kuryāt svastimaṅgalavācakaiḥ || 179 || ācāryastu svahastābhyāṃ tribhiḥ parivṛto nayet | paścālliṅgaṃ tu puṣpeṇa tribhiḥ parivṛto nayet || 180 || tatpuṣpāṇi kṣipeñcāpsu cāstramantreṇa deśikaḥ | gandhamekāvṛtaṃ nītvā dīpapātre hṛdā budhaḥ || 181 || tadbhasmanā ca vaktre tu vaktramantreṇa saṃspṛśet | mūrdhnipuṣpaṃ nyasitvā tu sarvatra hṛdayena vai || 182 || pātramuddhṛtya bāhye tu pīṭhe caiva visarjayet | paścādācamanaṃ kuryānnaivedyaṃ tu pradāpayet || 183 || abhinnataṇḍulaṃ śuddhaṃ śālitaṇḍulamuttamam | taṇḍulaṃ veṇunīvāraṃ madhyamaṃ samudāhṛtam || 184 || kṛṣṇāśca prahayasmindha adhamaṃ taṇḍulaṃ bhavet | uttamaṃ tu śatadroṇaṃ tadardhaṃ madhyamaṃ bhavet || 185 || adhamaṃ tu tadardhārdhaṃ tadardhamadhamādhamam | dvādaśadroṇamevaṃ vā cāṣṭadroṇamathāpi vā || 186 || caturdroṇamathā caiva uttamottamamuttamam | evaṃ naimittikaṃ kuryāt tadardhaṃ nityameva ca || 187 || p. 20) naivedyaṃ dāpayed vidvān khāriṃ vā droṇameva vā | droṇārdhaṃ vā tadardhaṃ vā tathānyat parivarjayet || 188 || pañcavarṇaṃ havirdadyāt gulakhaṇḍaphalairyutam | nānāvidhopadaṃśaiśca kapilājyadadhi plutam || 189 || athavā kṛṣṇagosarpidadhi caiva pracoditam | nirmālyaṃ ca nivedyaṃ ca laṅghane dānakarmaṇi || 190 || cāndrāyaṇaṃ caret tatra gonāgānāha vikṣipet | nityāgnikāryaṃ kurvīta pacanālayāt pāvake || 191 || caturaśrakuṇḍamityuktaṃ mekhalādyupaśobhitam | aratnimātravistāraṃ bilaṃ tanmānamucyate || 192 || sthāpayet sthāpako vāgnimavicchinnaṃ tu rakṣayet | yāvanmūlopacāreṇa tāvadagniṃ supūjayet || 193 || aghorāstreṇa saṃśodhya pūjayed gandhapuṣpakaiḥ | parito darbhairācchādya sthāpayet pariṣecanam || 194 || ājyasaṃskāramevaṃ syātpaścādādhārameva hi | ājyāhu dṛkṣamantreṇa haviṃ hutvā viśeṣataḥ || 195 || iddha hutvā svāheti ṣoḍaśaṃ vidhipūrvakam | praṇavaṃ huṃ puroddhe tu hutvā cānnaṃ hunet kramāt || 196 || vyāhṛtibhirhunet paścād brahmāṅgāni tato hunet | kūśmāṇḍaṃ ca hunet paścāt sviṣṭamagnau samācaret || 197 || p. 21) caruhomaṃ puruṣeṇa kārayet tu sadā budhaḥ | ekabhāgaṃ tu naivedyaṃ ekabhāgaṃ hutaṃ bhavet || 198 || ekabhāgaṃ baliṃ kuryāt śeṣamācārya bhojanam | pramādābhinnakāle tu aghoreṇa śatāhutiḥ || 199 || paścānmūlopacāreṇa kuryād vai deśikottamaḥ | parivārāṣṭakamabhyarcya puruṣādīśamāśritam || 200 || vṛṣabhaṃ pāvakaṃ caiva saptamātṛgaṇāstathā | vighnaṃ guhaṃ ca jyeṣṭhāṃ ca durgāṃ sūryamiti kramāt || 201 || pratimāyāṃ tu pīṭhe vā caiṣṭa vā ca prapūjayet | mūrdhni cābhyarcya pīṭhaṃ cenmadhyamekhalamadhyame || 202 || kukkuṭāṇḍapramāṇena svāhāntaṃ balimākṣipet | liṅgārcanaṃ purā proktaṃ sakalādyarcanaṃ kramāt || 203 || tadahaṃ saṃpravakṣyāmi pūrvoktavidhinācaret | sukhāsanaṃ tathā nandivāhanaṃ puraśāsanam || 204 || nṛttarūpaṃ tathā caiva candrārdhakṛtaśekharam | ardhanārīśvaraṃ caiva śaṅkarārdhaṃ hariṃ tathā || 205 || caṇḍeśvaraprasādaṃ ca kāmanāśanameva ca | kālanāśaṃ tathā caiva liṅgadvādaśameva ca || 206 || kalyāṇasundaraṃ caiva purāṇe saṃprakīrtitam | hayardhanārīśaṃ śyāmam anyeṣāṃ raktavarṇakam || 207 || p. 22) nṛttarūpaṃ tu kaṅkālaṃ dakṣiṇāmūrtimeva ca | vidyādevamime sarve śvetavarṇāḥ prakīrtitāḥ || 208 || kṣetrapālaṃ tathā dhūmraṃ caturbhujatriyakṣakam | triṇetrāścaturbhujāḥ sarve sarvābharaṇabhūṣitāḥ || 209 || evaṃ dhyātvā tu manasā pūjayitvā śivadvijaḥ | pañcaśuddhiṃ tataḥ kṛtvā paścādyajanamārabhet || 210 || mṛnmayaṃ lohajā sarve kuryānnārdra kṛtārcanam | śivāmbhaḥ prokṣayenmantrī īśānena kuśaistathā || 211 || pādyaṃ dadyāt tu sadyena vāmenācamanaṃ tathā | aghoreṇārghyamuddiṣṭaṃ gandhaṃ puruṣamantrataḥ || 212 || puṣpamīśānamantreṇa dhūpadīpaṃ tu vaktrataḥ | naivedyaṃ caiva tāmbūlaṃ hṛnmantreṇa pradāpayet || 213 || vaktraṃ tu śirasā dadyāt upavitkavacena tu | makuṭaṃ kuṇḍalaṃ caiva hāraṃ keyūrameva ca || 214 || ityevamādayāḥ sarve hṛnmantreṇa pradāpayet | tasmādāvāhanaṃ pūrvaṃ tathaivod vāsanaṃ sadā || 215 || āsanāvaraṇaṃ nāsti caṇḍeśasya nivedanam | sūryakāmotha nāgendro guho lakṣmīśca raktakāḥ || 216 || dvibhujāśca dvinetrāśca caturbhujaguhastathā | śāstādurgāmahāmoṭī jyeṣṭhākālisurādhipāḥ || 217 || eteḥ śyāmaprabhā proktāḥ dvibhūjāśca dvilocanāḥ | evameva samākhyātaṃ bhāvayitvātha pūjayet || 218 || tat tad bījaiḥ prakūrvīta prokṣayeccābhiṣecanam | tatta svanāma mantreṣu śodhanadekapañcakam || 219 || p. 23) praṇavādinamontāśca pūjākāle tu yojayet | dadyātsadyena pādyaṃ tu vāmenācamanaṃ tathā || 220 || aghoreṇārghyamākhyātaṃ puṣpamīśena mantrataḥ | puruṣeṇa tathā dhūpaṃ dīpānte naiva pūjayet || 221 || naivedyaṃ hṛdayenaiva tāmbūlaṃ śirasā dadet | vastrābharaṇāñjanāni kavacenātradāpayet || 222 || pīṭhe vā hṛdaye vāpi jale vā bhitticitrake | mṛnmaye lohaje vātha śailajaiścaiva pūjayet || 223 || mṛnmaye bhitticitre vā pādapīṭhaṃ prapūjayet | aṣṭādaśagaṇānāṃ tu svanāmādyakṣarairyajet || 224 || śivaprasādayuktānāṃ śivasāyujyadehinām | strīṇāṃ caiva narendrāṇāṃ śivabhakta svanāmataḥ || 225 || pūjāścaiva pratiṣṭhā ca bhaktyā homena yojayet | nityotsavaṃ prakurvīta śāstra dṛṣṭena karmaṇā || 226 || sauvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ kāṃsyaṃ vā pātramucyate | tasya madhye tribhāgaikaṃ karṇikāmācared budhaḥ || 227 || śivāgre maṇḍalaṃ kṛtvā tatra datvā hṛdāṃ budhaḥ | namaḥ śaktiḥ samopetaṃ padmagandhādibhiryajet || 228 || tanmadhye vinyaset pātraṃ baliliṅgaṃ tu kārayet | sāyaṃ prātaḥ prakurvīta puṣpaliṅgaṃ prapūjayet || 229 || p. 24) madhyāhne cānnaliṅgaṃ tu dvādaśāṅgulamāyatam | prasthaṃ vā dviguṇaṃ mūmagrekāṅgulanāhakam || 230 || caturbhujakṣatravaṃ raudraṃ varadābhayahastakam | śikhākoṭipratīkāśaṃ śūladaṇḍadharaṃ sadā || 231 || astrarārānamevaṃ ca dhyātvā cāvāhayeddhṛdā | īśānādyaiḥ sugandhādyairarcanaṃ kramaśaḥ punaḥ || 232 || vidyeśān paritobhyarcya kautukaṃ pādukaṃ yajet | gandhapuṣpairalaṅkṛtya soṣṇīṣaṃ sottasāyakam || 233 || dhārayecchirasā dhīmān sarvadevamanusmaran | pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā tatra gehaṃ samāviśet || 234 || pādaprakṣālanaṃ kṛtvā śivāgre'bhimukhaṃ sthitaḥ | dakṣiṇe cāstrarājānamuttare candraśekharam || 235 || pādukārādhanaṃ kuryāt sadyamantramanusmaran | lokapālān samabhyarcya pādukāvṛtameva hi || 236 || arghyaṃ śirasi vinyasya mukheṣvācamanaṃ tathā | gandhapuṣpādinā pūjya paścādgarbhagṛhaṃ viśet || 237 || visarjedastrarājānaṃ hṛnmantreṇaiva deśikaḥ | balivādyadhvanī kṛtvā piśācārākṣasāsurāḥ || 238 || grāmabāhyaṃ tato kṣipraṃ gacchanti ca yathā budhaḥ | evaṃ nityotsavaṃ kuryādiṣṭasaṃpatkaraṃ nṛṇām || 239 || p. 25) tatkāle dīpavicchede dīpadvayaṃ samācaret | ghaḍike dve bhave snānaṃ ghaṭikaikārcanaṃ bhavet || 240 || tripādaṃ tu nivedyaṃ syāt tripādaṃ cāgnikāryakam | ghaṭikā ghaṭikārdhaṃ yat nityotsavamudāhṛtam || 241 || ghaṭikāśeṣanṛttaṃ syāt sandhyākāle dine dine | svaguruṃ pūjayet pūrvaṃ gaṇeśe saṃprapūjayet || 242 || svātmānaṃ pādamūle tu tarpayecculukodakeḥ | pādaprakṣālanaṃ kṛtvā ācamya vidhinā budhaḥ || 243 || dhīmān pradakṣiṇaṃ kṛtvā svagṛhaṃ tu niveśayet | evaṃ yaḥ kurute mardhaḥ ātmārtheva parārthake || 244 || parārdhaṃ kṛtvimānīyāt eva nityāvubhau bhuvi | rudralokāt paribhraṣṭā nararūpeṇa bhūgatā || 245 || pāścārudrudrapadaṃ prapya modate saharudravat | ekalakṣaṃ bhavaṃ bhaktyā yo dadyāt parameśvare || 246 || tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ bhaktyārāgaguṇārcanāt | grahaṇe viṣusaṃkrāntau yaḥ śivaṃ pūjayet sakṛt || 247 || labhate ṣaṇmāsi puṇyaṃ pṛthak prākśivamādarāt | pūrṇamāsyāmamavāsyāmarcayet pūjayecchivam || 248 || caturmāsyakṛtaṃ puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ | na kiṃca natvamaṣakā manovākkāyakarmabhiḥ || 249 || p. 26) pāpapāśe baddhvā tu so kṣayaṃ narakaṃ vrajet | tasmāt sarvaprayatnena śivaṃ bhaktyā prapūjayet || 250 || iti sūkṣmatantre śāstre pratiṣṭhātantre arcanavidhipaṭalaḥ || subrahmaṇyāya namaḥ | śivāya namaḥ || paramaguruve namaḥ | māghamāse tu kartavyaṃ ghṛtakambalameva ca | ghṛtakambalamityuktaṃ viṣṇuprītikaraṃ bhavet || 1 || saṃvatsarādipūjāyāṃ sarva pūjāphalapradam | dinaṃ prati viśeṣeṇa pūjāhīnaṃ tathaiva ca || 2 || śivarātripūjyāt tasmin sarvapūjāphalapradam | phālgune dadhisaṃpūjya dhanaputravivardhanam || 3 || dadhi saṃpūjayed vahni puruhṛt prītirucyate | viṣuvaṃ proktamevaṃ hi madhyāhne pūjayet tathā || 4 || caitre damanakaṃ proktam ṛṣiṇāṃ prītirucyate | vaiśākhe triphalaṃ pūjya vighneśaṃ prītirucyate || 5 || p. 27) jyeṣṭhamāse tu kartavyamaṃ kṣīrābhiṣecanaṃ tathā | kṣīrābhiṣekamityuktaṃ vatsagovardhanaṃ bhavet || 6 || sāyāhnapūjanaṃ tasmādayaneṣu vidhīyate | āṣāḍhe bhasma sampūjya rudraprītikaraṃ bhavet || 7 || śarkarā śravaṇe pūjya candramāprītirucyate | proṣṭhe apūpaiḥ saṃpūjya skandaprītikaraṃ bhavet || 8 || viṣu saṃproktamevaṃ hi ardhayāme tu pūjayet | āśvini cānnasaṃpūjya brahmaṇaḥ prītirucyate || 9 || śivaśaktisamutpannaṃ lokasyotpattikāraṇam | oṣadhināṃ vipadyarthaṃ bījadānamihocyate || 10 || ātmasṛṣṭikaraṃ proktaṃ saukhyaṃ lavaṇadāpanam | kanyānāṃ vastradānaṃ syāt svarṇadānaṃ tu kanyakām || 11 || suvarṇaṃ lokarakṣārthaṃ vastraputravivardhanam | gauriyānaṃ bhavet tasmāt sarvaprāṇihitāvaham || 12 || kṛttikāmāsamevoktaṃ dīpapūjanameva ca | bhūsure tu prasādaṃ hi mahājvālādharaṃ haram || 13 || lājopacāramevoktaṃ kṛttikādīpameva ca | ghṛtasnānaṃ bhavet tasmānmārga māse tu kathyate || 14 || ghṛtasnānamidaṃ proktaṃ sarvapāpanikṛntanam | ḍolārohaṇamevoktaṃ gaurīlīlāvidhikramam || 15 || p. 28) śivaśaktisamopetaṃ ḍolārohaṇameva ca | puṣyamāsādi pūjā yā māghamāsāntameva ca || 16 || iti sūkṣmatantre naimittikāṇḍe ghṛtakambaka pūjāvidhipaṭalaḥ || athātaḥ saṃpravakṣyāmi niśipūjāvidhiṃ śṛṇu | saṃdhyādau kṛtanṛttaṃ syāt saṃdhyānṛttamathārabhet || 1 || dārujaṃ pṛthivī jātaṃ śaṅkhacāruchajamucyate | āgneyaṃ lohajaṃ proktaṃ vāyavyaṃ vaṃśajaṃ bhavet || 2 || geyaṃ gaganajātaṃ syāt tasmād bhūtātmikaṃ matam | etāni pañcaśabdāni ghoṣayet prathamaṃ tataḥ || 3 || liṅgodbhavādimūrtināṃ sāyarakṣāvidhiṃ śṛṇu | sāyarakṣavihīnaṃ ca bālānāṃ nāśanaṃ bhavet || 4 || rājā durjayamāpnoti śāntihomaṃ tataḥ kuru | sāyaṃ kāle prayoktavyaṃ naṭeśaṃ pūjayet tataḥ || 5 || mūlaberavidhisnātvā pra * * ha * ṣaṃ dadet | śvetapuṣpairalaṅkṛtya śvetacandanalepitam || 6 || śvetavastrairalaṅkṛtya sarvābharaṇabhūṣitam | etatkālaṃ samabhyarcya pūrvoktavidhinā saha || 7 || p. 29) nityotsavavidhiṃ kuryād ardhayāme tu pūjanam | divyagandhānuliptāṅgaṃ divyamālāvibhūṣaṇam || 8 || citravastrairalaṅkṛtya sarvābharaṇabhūṣitam | pūjayet ciraśaktiṃ syāt arcanoktapadaṃ caret || 9 || pādukāṃ pratimāṃ vāpi pujayet tu viśeṣataḥ | pūjayet śaktimantreṇa śibikāṃ rocayet tataḥ || 10 || śibikānte tataḥ kuryāt prākāre tu pradakṣiṇam | nṛttaṃ ca ratnasaṃkhyā tu navatālaṃ samācaret || 11 || indrādīśānaparyantaṃ śuddhanṛttaṃ tu madhyame | indrādīśānarāgaṃ syadratnāka nṛttameva ca || 12 || liṅgasyottarabhāge tu padmapīṭhe tu vinyaset | dhūpadīpaṃ hṛdā datvā ācamanaṃ daded budhaḥ || 13 || apūpamudgapiṇḍaṃ ca pāyasaṃ gulakhaṇḍakam | nālikerādi kṣīraṃ ca kadalīpanasaṃ kramāt || 14 || mudgānnaṃ ca gulānnaṃ ca śuddhānnaṃ pāyasānnakam | kṛsarānnanivedyaṃ syādetaiḥ pañcānnameva ca || 15 || gandhamiśreṇa pānīyaṃ hastodvarttanameva ca | karpūramukhavāsaṃ ca tāmbūlaṃ ca nivedayet || 16 || dhūpadīpādikaṃ sarvam ārātribhasmameva ca | dvāraśuddhiṃ tataḥ kṛtvā mahāliṅgaṃ prapūjayet || 17 || p. 30) dvāramadhye tu saṃpūjya prāsādena tu mantrataḥ | dūrvākṣata pavitreṇa darpaṇacchatracāmaraiḥ || 18 || yathāśakti japaṃ kuryāddhastaṃ prakṣālayet sadā | bhasmāni dāpayet śaṃbho nṛpabhaktajanāya ca || 19 || caṇḍeśaṃ kṣetrapālaṃ ca pūjayet tu viśeṣataḥ | paścime somadigbhāge śayyāsthānaṃ prakalpayet || 20 || śayanayantraṃ samāropya śivaṃ śaktiṃ prapūjayet | pādukā pratimā vāpi śayanopari vinyaset || 21 || someśamūrtiṃ saṃpūjya sannidhau pādukadvayam | triṇetraṃ ekavaktraṃ ca mṛgiparaśudhāraṇam || 22 || vāmadakṣiṇahastau ca abhayaṃ varadaṃ nyaset | vyāghracarmāmbaradharaṃ sarvābharaṇabhūṣitam || 23 || sphaṭikaṃ śuddhatañcaiva śvetapadmāsanasthitam | gaurīṃ saṃpūjya vidhivat tāmbūlaṃ tu nivedayet || 24 || rājavadupacāraṃ hi putravatsnehameva ca | guruvadbhaktimevoktaṃ sarpavadbhītirucyate || 25 || evaṃ nityakrameṇaiva rudranāṭyasapādake | evaṃ nitya krameṇaiva svaguruṃ pūjayet tataḥ || 26 || svātmānaṃ pādamūle tu tarpayeñculukodakaiḥ | vijayaṃ lalitaṃ sūkṣmaṃ śivotsavavidhi śṛṇu || 27 || iti sūkṣmatantre niśipūjāvidhipaṭalaḥ || p. 31) ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śivotsavavidhikramam | sūcanaṃ sarvalokānāṃ śivavaktrādvinirgatam || 1 || saṃvatsarotsavaṃ pūrvaṃ dvitīyaṃ māsi cotsavam | mārgaśīrṣamāsādi ṣāṇmāsaṃ saptarātrikam || 2 || śeṣamāse tu jyeṣṭhādāvutsavañcet trirātrakam | sarvabhūtahitaṃ śāntaṃ sarvadoṣanivāraṇam || 3 || sthāpane prokṣaṇe yāge dīkṣānte ca viśeṣataḥ | ayanādyastu saṅkrāntyo vyatipāteṣu janmani || 4 || ativṛṣṭirānavṛṣṭau rāṣṭrakṣobhaṃ tathaiva ca | rājābhiṣeke ṛkṣānte utsavaṃ kārayed budhaḥ || 5 || savo dukhassamākhyātaṃ utsavasya nivāraṇam | udgatastu savo yasmāt tasmādutsavamucyate || 6 || mārgaśīrṣamāse tu śivāntasyāt śivotsavaḥ | puṣyamāse tu puṣyāntaṃ māghamāse maghāntakam || 7 || pitṝnnuddiśya kurvanti sarve gacchanti coddhṛtāḥ | phalgune cottarāntaṃ tu bhavādbhogārthamucyate || 8 || caitre śatrukṣayaṃ kuryād vaiśākhe'pi tathaiva ca | anyeṣu sarvamāseṣu tat tan nakṣatrake budhaḥ || 9 || śaivaṃ gauṇaṃ prabhūtaṃ ca bhāvanaṃ daivikaṃ tathā | paitṛkaṃ caiva kaumāraṃ sāvitryamiti cāṣṭakam || 10 || p. 32) ekāhaṃ śaivanāmaṃ syādgauṇaṃ triyāhamucyate | pañcāhaṃ bhāvanaṃ proktaṃ saptāhaṃ ca prabhṛtikam || 11 || navāhaṃ daivikaṃ proktaṃ sāvitryaṃ pakṣakaṃ viduḥ | māsotsavaṃ bhavennāma paitṛkaṃ tatprakīrttitam || 12 || ṣāṇmāsena tu kartavyaṃ kaumāramiti kathyate | utsavānāṃ prabhedaṃ ca nāmāni kathitāni vai || 13 || kiñcidviśeṣaṃ vakṣyāmi tīrthakālaṃ viśeṣataḥ | utsavaṃ caiva vādyaṃ syātpramādātsaṅgatiryadi || 14 || dinamekaṃ pravṛddhaṃ ca hīnaṃ caiva na kārayet | rātrādhivāsanaṃ tīrthaṃ sāmānyamiti vidyate || 15 || cūrṇotsavāditīrthāntaṃ pradhānaṃ samyagīritam | tasminkāle tu tīrtharkṣe yuktaṃ caiva viśeṣataḥ || 16 || tena tīrthaṃ śubhaṃ vidyātsarveṣāṃ ca śivaṃ bhavet | rātrādhivāsanātīrthe tīrtharkṣecana saṃbhavet || 17 || tena tīrtheṣu doṣāya mahātīrthaṃ na doṣakam | tasmāt sarvaprayatnena mahātīrthaṃ viśeṣataḥ || 18 || tīrthasaṅgrahaṇe kāle nakṣatre'pi ca saṃbhavet | tasminkāle tu tīrthaṃ syāt sarvasaṃpat samṛddhaye || 19 || mahātīrthe tu kāle tu tīrtharkṣanna bhaved yadi | tasmin parvaṇi saṃbandhe tīrthaṃ kuryād viśeṣataḥ || 20 || p. 33) parvasāmarthyaṃ rūpeṇa sarvadoṣavināśanam | parvaṇyasaṃbhave tīrthaṃ pūrvedyuḥ kārayed budhaḥ || 21 || utsavaṃ kṛttikādīpaṃ mārgamāsena kārayet | tīrthāntānyastame cātra vanayātrāṃ samācaret || 22 || balihomau vinā tasmin anyatsarvaṃ tu pūrvakam | dhvajādi tīrthaparyantam ekamāse tu madhyame || 23 || ketorārohaṇaṃ pūrvaṃ tasyā naivotsavaṃ yadā | adhamantaṃ ca vikhyāti tasmin tīrthameva ca || 24 || utsavasya ca māse tu tasminmāse tu tīrthakam | evaṃ vidhāne kartavyaṃ kārayed deśikottamaḥ || 25 || tadanaṃ triguṇānye ca dviguṇānye tadādyake | dhvajamāropayet pūrvaṃ uttamaṃ madhyamādhamam || 26 || dhvajotthāpanapūrve tu saptame navame niśi | aṅkurānarpayed vidvān śāstradṛṣṭena karmaṇā || 27 || aṣṭāviṃśad dine caiva aṣṭādaśasya cottare | taddinaṃ ca samārambhe daśame divase bhavet || 28 || daivike cotsave kāle viṃśadekonnake dine | aṅkurārpaṇakaṃ kuryāt tīrthasya tu viśeṣataḥ || 29 || etad diśadine kāle aṅkurānarpayed budhaḥ | bhautike cotsave kāle daśapañcāhake dine || 30 || p. 34) aṅkurānarpayed vidvān dviguṇe cāṣṭame dine | taddine ca samārambhe aṅkurasyāpi cāṅkuram || 31 || anyeṣu cotsavārambhe kārayed deśikottamaḥ | tasmin māse tu yadṛkṣaṃ utsavaṃ kārayed yati || 32 || tasmin māse tu tadṛkṣe utsavaṃ kārayet sadā | anyathā kārayed yastu rājārāṣṭraṃ vinaśyati || 33 || tasmāt sarvaprayatnena pūrvārambhe tu kārayet | dhvajāṅkuraṃ baliṃ caiva bhojanañcādhivāsanam || 34 || tīrthasnapanacaṇḍeśayāgaṃ cāṣṭāṅgamutsavam | bharavañcaipatākā vā aṅkuraṃ balireva ca || 35 || adhivāsanacūrṇāditīrthasnapanamuttamam | prathamaṃ ropayet ketuṃ dvitīyaṃ cāṅkurārpaṇaṃ || 36 || yāgamaṇḍapasaṃskāraṃ caturthaṃ vedikāṇiyā | pañcamaṃ kuṇḍasaṃskāraṃ ṣaṣṭhaṃ cāstraparigraham || 37 || saptamaṃ cāstrayāgaṃ tu aṣṭamaṃ cādhivāsanam | cūrṇotsavaṃ tu navamaṃ daśamaṃ cābhiṣecanam || 38 || ekādaśaṃ syātsnapanaṃ dvādaśaṃ mūrtipūjanam | trayodaśaṃ gaṇayāgaṃ caṇḍayāgaṃ caturdaśam || 39 || ārohaṇaṃ pañcadaśatto yāgaṃ parikīrtitam | bhaktotsavamatha paścāt puṣpayāgamataḥ param || 40 || iti sūkṣmatantre utsavasūcanapaṭalaḥ || p. 35) ataḥ paraṃ pravakṣyāmi tīrthakālasya lakṣaṇam | sarvalokahitārthāya sarvabhūtahitāya ca || 1 || anāvṛṣṭi vināśāya sasyānamapi vṛddhaye | masūrikāvināśāya rājārāṣṭra sukhāya ca || 2 || tasmin sarvaprayatnena utsavaṃ kārayed budhaḥ | nṛpasya janmanakṣatre rāṣṭrajanmarkṣake'pi ca || 3 || grāme tu grāmajanmarkṣe nagarādau ca janmabhe | yajamānasya janmarkṣe teṣāmante'pi vā punaḥ || 4 || grahaṇe caiva saṅkrāntyāvathacenārcayet tataḥ | athavā māsanakṣatre utsavaṃ kārayed budhaḥ || 5 || kārttikyāṃ kṛttikāyāṃ tu sarvasiddhipradāyakam | mārgaśīrṣamāse tu rudrāntaṃ hi dhanapradam || 6 || puṣyamāse tu puṣyāntaṃ putrapautravivardhanam | māghamāse tu māghāntaṃ pitṝnsvargaṃ nayet sadā || 7 || phālgune cottarāyāṃ tu vijayāddhidi viśeṣataḥ | caitramāse tu citrāntaṃ riponośanakāraṇam || 8 || vaiśākhe tu viśākhāntaṃ kulatrayavivardhanam | jyeṣṭhamāse tu mūlānāṃ rājñāṃ kāmaṃ dine dine || 9 || āṣāḍhamāse vaiśvāntaṃ bhogāddhi vijayaṃ bhavet | śrāvaṇeṣu śraviṣṭhāntaṃ brahmaṇaḥ padamāpnuyāt || 10 || p. 36) proṣṭhāntaṃ bhādramāsi syād bhogajātivivardhanam | aśvinyāntaṃ hi yāśvaijā sarvaroga vināśakṛt || 11 || sarvamāseṣu kartavyaṃ ādrāntaṃ va śivotsavam | yasmin saṃvatsare māsi tasmin rakṣe tu kārayet || 12 || kiñcidviśeṣaṃ vakṣyāmi tīrthakālaviśeṣataḥ | citrāsvāti ca meṣe tu viśākhāmaitrabhaṃ vṛṣe || 13 || aindramūlarkṣakande ca āṣāḍhe vyāpyavaiṣṇavau | śrāvaṇe viṣṇuvasvarkṣe bhādramāsetvajaikapāt || 14 || tulāyāṃ bhāskare yāte cāśvinyāṃ yāmyameva ca | kṛttikā rohaṇī caiva kṛrttikyāṃ tu viśeṣataḥ || 15 || saumyaṃ caiva tathā dṛcāmārgaśīrṣamāsake | ādityapūṣau puṣye ca sarpapitre ca māghake || 16 || phalgune cottarāhaste tīrthaṃ kuryāt tu teṣu vai | paurṇamāsi kuhūścaiva trayodaśicaturdaśī || 17 || uktaśca trithavaścaiva tīrthabhena yutā yadi | yasmin kāle tu sabandhe kuryād vai deśikottamaḥ || 18 || pūrvavatsaratīrtharkṣaṃ tasmin na hani tīrthakam | vināśedavabhṛtaṃ kuryāścedanya ṛkṣaka || 19 || rātrau parvarkṣakaṃ kuryād divā ṛkṣaṃ na doṣabhāk | yogayukte tathaiva syād uparāgaṃ tathaiva ca || 20 || yasmin dināvā rātrau tu amṛtyadyā bhavanti cet | divā yogayute yadyāt tīrthaṃ kuryāt tu tīrthabhe || 21 || p. 37) na divā yogayukto'pi rātrau yogayute'pi vā | yasminnāhani tīrthaṃ tu kuryādastamayātpunaḥ || 22 || apare bhinnayogā syāt tīrtharkṣeṇa yutaṃ yadi | tasmin dine hyavabhṛtaṃ kārayen na tu buddhimān || 23 || yogasāmarthyarūpeṇa pūrvasāmarthyakena vā | pūrvedyureva kartavyaṃ kartavyaṃ caiva yogataḥ || 24 || evameva prakāreṇa yogakāle tu kārayet | pūrvoktatithinakṣatre svasvayāgā bhavanti hi || 25 || teṣu kāleṣu tīrthaṃ hi kurvaiśca deśikottamāḥ | teṣu caikopi hīnaṃ cet tīrthaṃ caiva na kārayet || 26 || utsavaṃ ca tathā yogaṃ prakāreṇasamānataḥ | yogayukte dine kāle tīrthaṃ kuryācchivotsavam || 27 || amṛte vā siddhayogeṣvekarkṣo'pi gataṃ yadi | anyeṣūtpātakāleṣu kārayed deśikottamaḥ || 28 || kāraṇaṃ kiṃ viśeṣo'sti yogasāmarthyaspataḥ | madhuvā ghṛtasaṃyuktaṃ yathā viṣamamāpnuyāt || 29 || tadevāhyamṛte naiva yogayuktena nirmalam | bhavantīti na sandehamiti śāstrasya niścayaḥ || 30 || evameva vidhānena pūrvameva tu lakṣayet | yasmāttajjanmanakṣatraṃ yogena sahitaṃ yadi || 31 || p. 38) tena tīrthaṃ mahābhadramanantaṃ phalamaśnute | nāśayogādibhiryukte pūrvārambhadine yadi || 32 || tasmin dine na kartavyaṃ kartavyaṃ cetu niṣphalam | pūrveṇārambhatīrtharkṣe kārayet tīrthamuttamam || 33 || evaṃ parīkṣya bahudhā kārayed deśikottamaḥ | sumuhūrte sulagne tu sthirākhye śubhavikṣyate (ṛkṣake) || 34 || prathamārambhakāle tu evameva tu lakṣayet | uttamaṃ devatābhiśca sahaivāpyavagāhanam || 35 || madhyamaṃ taddhṛdādbhiśca saṃmārjanamathāparam | tasmin kāle jale grāhya gajāśvādiṣu secayet || 36 || dhvajāṅkurakṛtātkālādātīrthāntaṃ hi buddhimān | tayorantara ṛkṣeṣu nṛkalyāṇaṃ na kārayet || 37 || teṣu yātrā na kartavyā kartṝṇāṃ kleśakṛd bhavet | avaśyaṃ bhavati cedyātrā tīrthasyābhyantare viśet || 38 || viśeṣeṇa pravakṣyāmi brāhmaṇādestu tīrthakam | māghaphālgunacaitreṣu vaiśākhe brāhmaṇasya tu || 39 || āṣāḍhe śrāvaṇe caiva tathā vai jyeṣṭhamāsike | puṣyamāse nṛpasyaiva brāhmaṇasya ca te'pi ca || 40 || āśvayuk kṛttikāmāservaiśyajātervidhīyate | mārgaśrīrṣe ca haimante śūdrasyaiva vidhīyate || 41 || p. 39) evamuktaprakāreṇa kārayed deśikottamaḥ | māghe cottaranakṣatre proṣṭhe caindrāgnike'pi ca || 42 || brāhmaṇasya prakartavyaṃ triṣyaśravaṇake'pi ca | mūlapuṣyanṛpasyoktakārtikāmaśvini pare || 43 || ārdrāyāṃ pūrvabhādrarkṣe śūdrasya ca vidhīyate | sarveṣāmeva jātīnāmārdrāntaṃ syācchivotsavam || 44 || vaiṣṇave ca punarvasvo haste'pi ca tathaiva ca | saptamyāṃ ca trayodaśyāṃ dvādaśyāṃ brāhmaṇasya ca || 45 || budhavāre gurorvāre brāhmaṇasya vidhīyate | aṅgārake nṛpasyoktaṃ bhāskare sitavārake || 46 || vaiśyaścaiva prakartavyaṃ śūdrasyaiva tathāpare | paurṇamāsyāmamāvāsyāmaṣṭamyāṃ parvajātiṣu || 47 || evameva vidhānena kārayet prathame'pi ca | eteṣūkteṣu kāleṣu yugayukte viśeṣataḥ || 48 || evameva vidhānena kārayedavabhṛtaṃ punaḥ | avabhṛtasya tu kāle tu rāṣṭrakṣobhādi saṃbhavet || 49 || ati vṛṣṭyādibhivṛṣṭe tīrthayātrā na vidyate | tasmin sthāne jalaṃ grāhyaṃ mahākumbheṣu pūrayet || 50 || snapanokta vidhānena tīrthaṃ kuryād vidhānataḥ | homaṃ baliṃ vinā kuryād dhvajārohaṇakālake || 51 || p. 40) tīrtharkṣau dvau tu saṃprāpte ekamāse paraṃ varam | tīrtharkṣe dve ca vāre syād daivike caivārṣake tathā || 52 || brāhmikaṃ tu tatheva syāduktamevaṃ vidhiṃ matam | aṣṭāviṃśad dinenaiva aṣṭādaśasya cottare || 53 || tasminneva samārambhe daśame divase bhavet | prokte tu cotsave kāle viṃśadekonake dine || 54 || aṅkurārpaṇakaṃ kuryāt tīrthasya tu viśeṣataḥ | daive daśadine kāle aṅkurānarpayed budhaḥ || 55 || ārṣe cotsave kāle daśapañcāhake dine | aṅkurānarpayed dhīmān dviguṇe cāṣṭame dine || 56 || taddine ca samārambhe aṅkurasyāpi cāṅkuram | pūrvoktena tu kālena aṅkurān sadyaropayet || 57 || brahmike tu tathaivaṃ syādanyat sarvaṃ tathaiva ca | taddinaṃ triguṇaṃ caiva uttamaṃ tu prakīrtitam || 58 || dviguṇaṃ madhyamaṃ caiva taddinaṃ cādhamaṃ bhavet | śāntikaṃ triguṇe kāle pauṣṭike dviguṇe dine || 59 || taddine kāmadaṃ caiva trividhaṃ bhedamucyate | taddine triguṇe kāle aṣṭādaśadine tathā || 60 || caturdaśadinai caiva daśame divase tathā | madhyamasya tu kāle tu daśame cāṣṭame ra * || 61 || p. 41) taddine ca samārambhe dhvajāṅkuraṃ tu varddhitam | evameva prakāreṇa kārayed deśikottamaḥ || 62 || śaive śaivaṃ prakartavyamanyat sarvaṃ na kārayet || 62 || iti sūkṣmatantre tīrthakālanirṇayapaṭalaḥ || dīpāvaliṃ pravakṣyāmi yathāvidhi puraḥsaram | kṛttikāmāsi kartavyaṃ tathā parvadinaṃ śubham || 1 || sarvaśāntikaraṃ puṇyaṃ māsapūjāvidhiṃ tathā | parvayuktamayuktaṃ vā dinayuktamathāpi vā || 2 || dinaṃ ca parvayuktaṃ tu uttamaṃ tu praśasyate | parvaṃ pradhānamevoktaṃ uttamottamamucyate || 3 || kṛttikā bharaṇī miśraṃ taddinaṃ tu caturdaśī | alpavṛṣṭiṃ ca rogaṃ ca rāṣṭrakṣobhaṃ bhaviṣyati || 4 || taddinasya purā rātrau adhivāsanamārabhet | maṇḍapasyaiśadigbhāge pāvake vā viśeṣataḥ || 5 || tanmadhye sthaṇḍilaṃ kṛtvā hastamātreṇa deśikaḥ | sthalikāṃ taṇḍulaiḥ pūrya tanmadhye nalinaṃ likhet || 6 || tanmadhye tripadīṃ kṛtvā dīpādharaṃ tataḥ kuru | sakalīkaraṇaṃ kṛtvā puṇyāhaṃ tatra vācayet || 7 || p. 42) kuṇḍaṃ vā sthaṇḍilaṃ vāpi vahnikāryaṃ taducyate | agnyādhānādikaṃ sarvaṃ yathāvidhi puraḥsaram || 8 || maheśaṃ tu viśeṣeṇa rakṣābandhaṃ tu karmasu | sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ sarvamaṅgalaśobhitam || 9 || śaṅkhadundubhinirghoṣaistato maṅgalavācakaiḥ | agnerupasamādhāya pūrṇāhutyantamācaret || 10 || rudrasaṅkhyā navasaṃkhyā pañcaviṃśatisaṅkhyayā | ṣaṭtriṃśa tattva saṅkhyā va aṣṭottaraśata saṅkhyayā || 11 || pañcāvaraṇakaṃ vāpi yathāvibhavavistaraiḥ | poṭṭalīṃ bandhayet tatra pātraṃ prati niyojayet || 12 || śivāgniṃ ca prakartavyaṃ dīpamāropayet tataḥ | dhūpadīpaṃ hṛdā dattvā avicchinnaṃ tu rakṣayet || 13 || rātrau sāyamiti proktaṃ divā prāta iti smṛtam | madhyāhnāntaṃ samārabhya yāvat tu daśanāḍikā || 14 || viśeṣasnapanaṃ kṛtvā mūlabimbāgrakaistataḥ | pañcagavyaṃ tataḥ kṛtvā paścādyajanamārabhet || 15 || vastropavīte mālā ca makuṭaṃ kuṇḍalaṃ tathā | sarvagandhānuliptāṅgaiḥ sarvamālyopaśobhitaiḥ || 16 || pañcāvaraṇamārgeṇa pūjayitvā viśeṣataḥ | dhūpadīpaṃ hṛdā datvā paścāddhomaṃ samācaret || 17 || p. 43) pūrṇāhutiṃ tathā kṛtvā paścād dīpaṃ prapūjayet | astamāntaṃ samārabhya dīpamādāpayet tataḥ || 18 || paricārān samāhūya susnātān śuklavastrakān | soṣṇīṣamuttarīyaṃ ca pavitraṃ paṇayaḥ śuciḥ || 19 || tanmūrdhni vinyased dīpaṃ prāsādaṃ tu pradakṣiṇaṃ | stotradhvanisamāyuktaṃ śaṅkhaghoṣasamanvitam || 20 || praviśedālayaṃ paścānmūlabiṃbāgrake tataḥ | devadevaṃ namaskṛtvā aṣṭapuṣpaṃ suyojayet || 21 || dhūpadīpaṃ hṛdā datvā devadevaṃ niyojayet | garbhāvaraṇakramaṃ hyevaṃ mantradīpaṃ nivedayet || 22 || śeṣadīpaṃ samādāya daṇḍamūlaṃ praveśayet | daṇḍaśuddhiṃ tataḥ kṛtvā puṇyāhaṃ tatra vācayet || 23 || nirīkṣaṇaṃ maheśāna dīpamāropayet tataḥ | upānāt svapi(?) paryantaṃ dīpamāropayet punaḥ || 24 || śaktidīpāni sarvāṇi pacanālayadāpayet | prākāre gopure caiva maṇḍapaṃ tu nayetpunaḥ || 25 || grāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā praviśedālayaṃ prati | dhūpadīpaṃ hṛdā datvā bhasmāni tu pradāpayet || 26 || ikṣukhaṇḍasamāyuktaṃ maricūrṇaṃ tu miśrakam | lājāpūpaphalaṃ caiva devadevasya dāpayet || 27 || p. 44) prabhūtahaviṣaṃ datvā tāmbūlaṃ tu nivedayet | ācāryaṃ pūjayet tatra vastra hemāṅgulīyakaiḥ || 28 || evaṃ yaḥ kurute martyaḥ sa puṇyāṃ gatimāpnuyāt || 28 || iti sūkṣmatantre dīpāvalipaṭalaḥ || devadevajagannāthamumāya parameśvaram | dvāraṃ tu paścimaṃ śreṣṭhaṃ indraṃ vacanamabravīt || 1 || īśvara uvāca | atha saṃkṣepato vakṣye arcanavidhimuttamam | vijayaṃ sūkṣmatantraṃ ca kiraṇaṃ parameśvaram || 2 || rauravaṃ kāmikaṃ caiva paścimābhimukhodbhavam | tasmātsaṃhitā tantrajñaḥ sarvakarmāṇi kārayet || 3 || anyeṣāṃ saṃhitā miśraṃ devān prati na gacchati | paścimadvārasarveṣāṃ sṛṣṭipūjā ihocyate || 4 || dvārādhidevataṃ brahmā pūjayet parameśvaraṃ | dakṣiṇataḥ śāstrakuśalaḥ śucirmātrastu pūjayet || 5 || deveśaṃ pūjayennityaṃ pañcācāryasamanvitaṃ | pūjayet sakalānāṃ tu pañcakālakṛtastathā || 6 || tadācaramidaṃ proktaṃ pañcācāryā prakīrtitāḥ | pūjakaṃ pūjayen nityaṃ sādhakaṃ dravyasādhakam || 7 || p. 45) sthalaśuddhiralaṅkāraṃ sarvālaṅkārasaṃyutam | pātraśuddhistu sarveṣāṃ pañcaśodhanamācaret || 8 || ācāryaḥ kṛtyanaimityaparārthakarma kārayet | arcanādiṣu medhā ca paścimadvārasādhakaḥ || 9 || dehaśuddhiṃ purākṛtvā dvitīyaṃ sthalaśuddhikam | tṛtīyaṃ pātraśuddhistu caturthaṃ liṅgaśuddhikam || 10 || pañcamaṃ mantraśuddhiṃ syāt pañcaśuddhiḥ prakīrtitā | pūjakaḥ pūrvarātrau tu brahmacarya samanvitaḥ || 11 || brāhme muhūrte saṃprāpte mantradhyānaparāyaṇaḥ | śivapañcākṣaraṃ mantraṃ sarvapāpapraṇāśanam || 12 || grāmānte tu bahirgatvā śaucaṃ kṛtvā yathāvidhi | ācamya vidhivat snātvā dehanyāsaṃ tu kārayet || 13 || pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā śivālayapraveśanam | praṇamya daṇḍavadbhūmau prārthayenmanasā śivam || 14 || dhyātvā dṛṣṭistu nāsāgre nirmale dvādaśāṅgule | āṇāvādīn śarīreṇa dahedyāvacchirontakam || 15 || hṛtkamalaṃ śivaṃ prāpya dakṣiṇe punararcitam | vāmanāsye tadudvāsya tathā bhūtaṃ dahet punaḥ || 16 || kalevaraṃ dahed vidvān bhasmakūṭavyavasthitaḥ | candrabimbaṃ smaret tatra śvetapadmopari sthitam || 17 || p. 46) amṛtāplāvanaṃ dehe kuryādvāmapuṭe sthitam | dakṣiṇe recakaṃ kāryāt śarīrotpattikāraṇam || 18 || sadāśiva tanuṃ satya prāṇasthāpanameva ca | ātmānaṃ yojayed vidvān kumbhakaṃ tatra piṇḍitaḥ || 19 || malapiṇḍaṃ parityajya mantrapiṇḍaṃ yathākramam | tatoparisthitaṃ nyāsaṃ mantrapiṇḍaṃ yathākramam || 20 || sthitinyāsaṃ purā kṛtvā sṛṣṭinyāsamataḥ param | saṃhāraṃ tu parityajya sa pūjāṃ kartumarhasi || 21 || karanyāsaṃ purā kṛtvā aṅganyāsamataḥ param | śivāṅgaṃ dakṣiṇe haste vidyāṅgaṃ vāmahastake || 22 || maṇibandhe dvayaṃ vāpi śive tu brahmadevatā | śrīryā sarasvati caiva talamadhye prakīrtitāḥ || 23 || umādurgāṃ tale bāhau dakṣiṇāṅguṣṭhamindavat | vāmāṅguṣṭhaṃ tu vinyasya saṃpitā ca mahocyate || 24 || indrādibrahmaparyantaṃ karanyāsaṃ prakīrtitam | nābhyādipādaparyantaṃ vidyāṅgaṃ vinyaset kramāt || 25 || praṇavādipraṇātaṃ ca akārādikṣakāntakam | akṣaranyāsamityāhuḥ sṛṣṭinyāsamihocyate || 26 || kalābhedena saṃyuktaṃ īśānādīni vinyaset | ṣaḍaṅgaṃ vinyaset paścād dehaśuddhiṃ tu kārayet || 27 || p. 47) dehaṃ tu śodhayet paścāt sthalaśuddhiṃ prakalpayet | eteṣāṃ paritaḥ kṣālya gomayenānulepayet || 28 || prokṣayenmantratoyena sthalaśuddhiṃ prakalpayet | ṣaḍaṅgāni śarāvāṇi ghaṭāni vividhāni ca || 29 || anyāni jalabhāṇḍāni sauvarṇāni viśeṣataḥ | astreṇa kṣālayed dhīmān huṅkāreṇa tu mantrataḥ || 30 || pātraśuddhiridaṃ proktaṃ dravyaśuddhiṃ tataḥ śṛṇu | pādyamācamanaṃ cārghyaṃ gandhapuṣpaṃ tathaiva ca || 31 || naivedyaṃ dhūpadīpādi jaladravyāṇi śodhayet | pūjako dehaśuddhiṃ tu liṅgaśuddhiṃ ca kārayet || 32 || praviśe garbhadeśe tu dvārapālān samarcayet | daṇḍinaṃ muṇḍinaṃ caiva svanāmādyaśca pūjayet || 33 || praviśyābhyantaraṃ paścālliṅgaśuddhirbhavediha | visarjyet sarvapuṣpāṇi caṇḍeśāya prakalpayet || 34 || prakṣālya śivaliṅgaṃ tu mantrapūtena vāriṇa | aṣṭamṛtpūrayelliṅgaṃ sāditvā darbharajjunā || 35 || kṣālayet pañcagavyena liṅgaśuddhirbhavediha | āsanaṃ kalpayed vidvān uttarābhimukhasthitaḥ || 36 || yogaṃ ca vimalaṃ caiva padmam anantameva ca | siṃhāsanamidaṃ proktaṃ caturaśraṃ ca bhāvayet || 37 || p. 48) bāhye dvādaśasūtraṃ tu pārśve pārśve tu tad dvayam | koṇamekaikasūtraṃ tu pañcacandraṃ veṣṭayet || 38 || tad bāhye padmamālokyaṃ yogaṃ candrasya śobhitam | kuryādavandito ramyaṃ kārayed deśikottamaḥ || 39 || parārthaṃ pūjayennityaṃ uttarābhimukhasthitaḥ | tad bāhyena tu padmaṃ syād dvādaśāyudhaṃ vinyaset || 40 || vajraṃ śaktiṃ ca daṇḍaṃ ca khaḍgaṃ pāśaṃ tathaiva ca | aṅkuśaṃ ca gadāśraṃ ca padmacakraṃ tathaiva ca || 41 || suvajraṃ haṃsamūlī ca aṇḍatuṇḍastathaiva ca | paścimādiṣu ratnāntaṃ sarvadāvaraṇān nyaset || 42 || pṛthivyā saptadhā tejo vāyurākāśameva ca | lavaṇakṣīra ghṛtaṃ caiva dadhi ca madhu eva ca || 43 || ikṣusvādūdakaṃ caiva paścimādi pradakṣiṇaṃ | bhūtamāvaraṇaṃ kṛtvā svanāmādyena pūjayet || 44 || somāṅgārabudhaṃ caiva rāhuketustathaiva ca | ādityaśaniśukraśca merusanyo bṛhaspatiḥ || 45 || evamāvaraṇaṃ caiva paścimādiṣu pūjayet | meṣādimīnaparyantaṃ kalāvaṇyamihocyate || 46 || dvitrivedabhidvidvau tu pañcapañcaka vedakān | ṣaṣṭhaṃ bhagaṇamedhāvi pūrvādārabhya pūjayet || 47 || p. 49) dakṣiṇāśrayavāme tu vyokāraṃ tatra vinyaset | makāraṃ ca kanisthāne vyokāraṃ paścimena tu || 48 || vikāraṃ paścimāśritya nekāraṃ vāyugocare | śikāraṃ somavinyasya vākāraṃ tasya pārśvavat || 49 || lakāre caṃ mīśāne na kāraṃ pūrvavinyaset | mākāraṃ indramāśritya praṇavāgni diśistathā || 50 || dakṣiṇe padmapuṣpaṃ ca āśrayādi pradakṣiṇaṃ | vyomāvaraṇamityeṣāṃ siṃhāvāraṇakaṃ śṛṇu || 51 || dharmajñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca tathailikā | siṃhāvaraṇamityeṣāṃ * * mānatha pūjayet || 52 || anantaṃ pūrvataḥ sthāpya trimūrtimagnimeva ca | dakṣiṇe sūkṣmaṃ vinyasya śrīkaṇṭhaṃ nir-ṛtau tathā || 53 || śivottamaṃ paścime nyasya śikhaṇḍīṃ vāyugocare | ekanetraṃ tathā some īśāne ekarudrakam || 54 || anantavaraṇaṃ tyeṣāṃ pūrvādīni pradakṣiṇam | vāmāṃ paścimato nyasya jyeṣṭhe caiva tu cottare || 55 || raudrīṃ ca dakṣiṇe bhāge kaliṃ cendradiśi nyaset | kalavikaraṇaṃ vinyasya āgneryyāṃ dikṣu gocare || 56 || balavikaraṇaṃ nair-ṛtyāṃ balapramathaṃ vāyave | sarvabhūtamani caiva aiśānyāṃ diśi vinyaset || 57 || p. 50) madhye manonmanī devī padmāsanamihocyate | praṇavaṃ pūrvataḥ sthāpya ākāraṃ vahnigocare || 58 || īśāne dakṣiṇe bhāge ūkāraṃ rākṣase diśi | vyokāraṃ paścimāśritya ṣakāraṃ vāyugocare || 59 || vyokāraṃ somadigbhāge vikāraṃ śāṅkare diśi | tanmadhye caiva nekāraṃ yogāsanamihocyate || 60 || * * * * * * * * harasthānamadha śṛṇu | paścimadvāraharmye tu kiṅcidvāraṃ śivārcanam || 61 || paścimadvāraliṅgaṃ tu dakṣiṇādiśca bhārata | sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvāriṣṭavināśanam || 62 || sarvasaubhāgyasaṃpattiḥ sarvalokapriyārthakam | vāmahastena gauryāstu putrapautravivardhanam || 63 || kulālacakramṛdbhistu nānārūpeṇa dṛśyate | yatra rūpeṇa saṅkalpya ācāryamanasā tathā || 64 || śivaṃ dakṣiṇahaste tu gauri dakṣiṇa hastakam | deveśaṃ vāma haste tu śivadvijasya sthānakam || 65 || ācāryahastadeśaṃ tu dakṣiṇāṅguli pṛṣṭhataḥ | sarvapriyāya hastaṃ ca dakṣiṇe hastapṛṣṭhataḥ || 66 || śivaprasannamityuktam ācāryamanasā tathā | gauristhānamidaṃ proktaṃ naivedyaṃ ca śṛṇuṣvaha || 67 || kapitthasya phalaṃ caiva yathā kuñjarabhakṣaṇam | antaḥsāraṃ tu saṅgrāhya grāhate parameśvaraḥ || 68 || p. 51) avidadyāviśeṣeṇantadante bhūtasaṃbaliḥ | indrādibāhyapīṭhānta digbaliṃ tatra kārayet || 69 || asurārākṣasāścaiva piśācā brahmarākṣasāḥ | ucchiṣṭhānnaṃ tathā caiva baliṃ dadyāddhavistathā || 70 || pūrvādīśānaparyantaṃ mahāpīṭhe baliṃ kṣipet | gandhapuṣpaṃ ca dhūpaṃ ca naivedyaṃ ca baliṃ kṣipet || 71 || gandhaṃ ca ghoramantreṇa puṣpamīśena dāpayet | dhūpaṃ ca astramantreṇa dīpaṃ netreṇa dāpayet || 72 || puruṣeṇa havirdadyātpādyaṃ sadyena mantrataḥ | arghyaṃ puruṣamantreṇa vāmenācamanaṃ bhavet || 73 || sarvāmantrābhidhānena hṛdayenaiva mantrataḥ | paścimārcanameteṣāmuttaradvāramāśṛṇu || 74 || iti sūkṣmaśāstre paścimadvārārcanaṃ nāma navamapaṭalaḥ || 9 || karakṛtamaparādhaḥ kṣatumarhanti santaḥ || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi aṅkurārpaṇamuttamam | utsave snapane caiva sthāpane prokṣaṇe tathā || 1 || sarvamaṅgalakāryādau aṅkurānarpayet kramāt | prathamam aṅkuraṃ caiva dvitīyaṃ cotsavāṅkuram || 2 || tīrthāṅkuraṃ tṛtīyaṃ tu turīyaṃ cotsavāṅkure | mānuṣādipiśācāntaṃ manyānaṃ tu prakīrtitam || 3 || p. 52) navāhe prathamaṃ kuryāt saptāhe ca dvitīyakam | taddine ca tṛtīyaṃ syādvāpayedaṅkuraṃ budhaḥ || 4 || prathamaṃ ca dvitīyaṃ ca maṅgalāṅkuramucyate | tṛtīyamutsavāṅgaṃ syādutsaveṣu ca yogyakam || 5 || utsavādiṣu kāryeṣu prathamāṅkuramārabhet | tasmātsarvaprayatnena tīrthāṅkuramathārabhet || 6 || saptāhe caiva pañcāhe triyāhe sadya eva ca | maṅgalāṅkurakaṃ kuryāt sarvakāryeṣu yogyakam || 7 || astraṃ ca somakumbhaṃ ca pradakṣiṇaviśeṣataḥ | maṅgalāṅkurakaṃ kuryāt tīrthāṅkuraṃ tu vāpayet || 8 || pālikā ghaṭikā caiva śarāvaṃ ca tribhedakam | pālikā ratnamātroccāṃ mātrāṅgulena kārayet || 9 || pālikā mukhavistāraṃ māyārthaṃ na prakalpayet | tat tatriguṇatannāhaṃ pālikāpādamānakam || 10 || ghaṭikāghaṭavistāraṃ ṣaḍaṅgulamudāhṛtam | śarāvamukhavistāraṃ dvādaśāṅgulamucyate || 11 || kālaṃ bhinnaṃ ca suṣiraṃ bhedaṃ calanabhiñcakam | varjayet tu prayatnena sādhayellakṣaṇānvitam || 12 || p. 53) sauvarṇe rajate tāmre kāṃsye vā mṛnmaye tu vā | yathālābhapramāṇena kārayed deśikottamaḥ || 13 || darbhārgraivā kuśāgrairvā nicchidraṃ suṣiraṃ nayet | vālukairgomayermṛdbhiḥ pālikādi prapūjayet || 14 || prāsādasyāgrataḥ kuryāt sthaṇḍilaṃ caturaśrakam | gandhapuṣpādibhiḥ pūjya tilairdarbha paristaraiḥ || 15 || pālikāṃ vinyaset tatra hṛnmantreṇaiva deśikaḥ | aśvattha patra darbhāstu pālikā pādake nyaset || 16 || tilamudgaṃ ca māṣaṃ ca kulatthāpyaṃgumeva ca | payasā kṣālayitvā tu vāpayed daśabījakaiḥ || 17 || pāyasānnaṃ dadet paścāt somabījena buddhimān | tāmbūlaṃ dāpayet tatra svanugupte nidhāpayet || 18 || ahanyahani saṃpūjya prāsādenaiva mantrataḥ | paścācchubhāśubhaṃ vīkṣya śubhaṃ saṅgṛhya buddhimān || 19 || aśubhāni bhavet tatra prāyaścittādi kārayet || 19 || iti sūkṣmaśāstre kriyāpāde mahotsave aṅkurārpaṇaṃ nāma daśamaḥ paṭalaḥ || p. 54) ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dhvajārohaṇamuttamam | ācāryo yajamānaśca cintayed dinasaṅkhyayā || 1 || paścāddhvajaṃ samutthāapya triguṇaṃ dviguṇaṃ tu vā | taddine vāpi kartavyamuttamaṃ madhyāmādhamam || 2 || pūrvāhne ropayet ketuṃ brāhmaṇānāṃ hitāya vai | kṣatriyasya tu madhyāhne vaiśyānāmaparāhnake || 3 || arddharātre tu śūdrāṇāṃ sāyaṃ śūdrastu vā bhavet | dhvajārohaṇapūrvaṃ tu brāhmaṇānāṃ hitāya vai || 4 || bherītāḍanapūrvaṃ tu kṣatriyāṇāṃ pravṛddhaye | aṅkurārpaṇapūrvaṃ tu nagare puṇyadeśake || 5 || * * * * * * * * vaiśyaśūdrapravṛddhaye | bherītāḍanapūrvaṃ tu kuryād grāmaṃ viśeṣataḥ || 6 || dhvajārohaṇapūrvaṃ tu nagare puṇyadeśake | aṅkurārpaṇapūrvaṃ tu bhaktānāṃ dikṣu kārayet || 7 || yaḥ kriyāmārabhet pūrvaṃ pūrvaṃ tāṃ ca kuryāt sadā budhaḥ | anyathā kārayed yastu kriyāsaṅkaramucyate || 8 || tasmātsarvaprayatnena prathamārambhaṇaṃ śubham | saralaṃ candanaṃ caiva dhātakī campakaṃ tathā || 9 || kramukaṃ nālikeraṃ ca bilvaṃ vaiṇavamucyate | uttamaṃ śatahastaṃ syānmadhyamaṃ tu tadardhakam || 10 || p. 55) pañcaviṃśati hastena adhamaṃ kārayed budhaḥ | athavāṣṭadaśaṃ hastaṃ dvādaśāṅgulavistaram || 11 || atha prāsādamānena kārayeddhvajatāṇḍakam | avakraṃ nirvṛṇaṃ caiva kṛmikoṭaravarjitam || 12 || yathāmanoramaṃ kuryāddhvajadaṇḍaṃ hi deśikāḥ | ṣoḍaśāṅgulanāhaṃ syāddaṇḍāgre caturaṅgulam || 13 || pañcaṣaṭsaptaparvāṇi daśaparvāṇi vā punaḥ | ādhāraphalakāstisro hastamātrapramāṇataḥ || 14 || vetālasadṛśākārā athavā yonimārgataḥ | evameva vidhānena kārayed deśikottamaḥ || 15 || bāhyapīṭhasya cāgre vā gopurasyāgrato'pi vā | vraṣālayāgre pṛṣṭhe vā śūlasyāgre ca vā punaḥ || 16 || prāsādapurato vāpi aiśānyāṃ vātha kārayet | brahmaṇasya dhvajaṃ śvetaṃ kṣatriyasya tu raktakam || 17 || vaiśyasya pītavarṇaṃ tu śūdrāṇāṃ śyāmameva ca | dukūlaṃ paṭṭavastraṃ vā paṭaṃ kārpāsameva ca || 18 || dvādaśaṃ daśahastaṃ vā navahastāṣṭahastakam | pañcabhāgaikavistāraṃ ṣaḍbhāgaikamathāpi vā || 19 || triṃśadaṅgulamānaṃ vā kārayeddhvajatārakam | vistārasya samaṃ pucchaṃ tasyārdhaṃ śikharaṃ bhavet || 20 || p. 56) athavā pucchatulyaṃ vā pārśvayoraṅgulīkṛtam | acchinnamuttamaṃ proktaṃ sacchinnaṃ lakṣaṇānvitam || 21 || mahādhvajaṃ śataṃ hastaṃ tadardhārdhaṃ tu ṣoḍaśam | dvādaśaṃ vā prakūrvīta aṣṭahastāyataṃ śubham || 22 || yathālābhaṃ gṛhītvā tu deśakālānurūpataḥ | utsavārthaṃ tu saṅgṛhya tanmadhye vṛṣabhaṃ likhet || 23 || utsavasya trirātrau tu balibhūtaṃ vrajennaraḥ | paścādyāgeśaśalāyāṃ pūjayet tu śivadvijaḥ || 24 || dhvajaṃ paṭastribhāgaṃ syāt tanmadhye vṛṣabhaṃ likhet | darpaṇaṃ pūrṇakumbhaṃ ca cāmaraṃ vā dvayornyaset || 25 || dīpaṃ ca maṅgalaṃ caiva kārayellakṣaṇānvitam | evameva vidhānena kārayed deśikottamaḥ || 26 || dhvajaṃ paṭasya śudhyarthaṃ * * mānena prokṣayet | paścāddhvajaṃ pañcagavye prokṣayecchivamantrataḥ || 27 || vṛṣagāyatrimantreṇa kuśādbhiḥ prokṣayed budhaḥ | daṇḍaṃ ca pūrvaratrau tu sthāpayet tu śivadvijaḥ || 28 || bāhumātraṃ khanitvā tu śvabhraṃ prokṣya kuśāmbhasā | vṛṣabhaṃ kūrmakaṃ vāpi haimaṃ śvabhraṃ vinikṣipet || 29 || daṇḍamutthāpayet paścācchivamantreṇa deśikaḥ | sakūrcadarbhamālaṃ ca veṣṭayed dhvajadaṇḍake || 30 || p. 57) saptaṣaṭpañcatālairvāpi catustālaiśca vedikāḥ | brāhmaṇādi krameṇaiva kārayet tu viśeṣataḥ || 31 || vistāradviguṇotsedhaṃ pādonaṃ vā tadardhakam | iṣṭikābhiśca mṛdbhirvā sudhayā vātha kārayet || 32 || caturaśramathāṣṭāśraṃ vṛttaṃ vā kārayed budhaḥ | tadūrdhve padmamālikhya dalāṣṭakasamanvitam || 33 || trimekhalāni vā kuryāt pādavarge suśobhitam | yathā manoramaṃ kuryādathavā deśikottamaḥ || 34 || gandhapuṣpādinā pūjya vṛṣamantreṇa deśikaḥ | astraṃ caiva paṭaṃ caiva bimbāgre vā śivāgrake || 35 || arcayennavamantreṇa havistatra nivedayet | triśūlaṃ ca paṭaṃ caiva bimbaṃ caiva viśeṣataḥ || 36 || grāmapradakṣiṇaṃ kuryāt sarvālaṅkārasaṃyutam | homaṃ kṛtvā tadāgrāme nagarādiṣu kārayet || 37 || paścātprāsādamāveśya jalena prokṣayet paṭam | gandhapuṣpādibhiḥ pūjyā puṣpaṃ gāyatrimantrataḥ || 38 || vimānapradakṣiṇaṃ kṛtvā yantrarūpeṇa ropayet | athavā bandhamārgeṇa sarvālaṅkārasaṃyutam || 39 || dhvajamāropayed vidvān utsavārthaṃ viśeṣataḥ | snapanaṃ kārayet tatra puṇyāhaṃ vācayed budhaḥ || 40 || p. 58) pañcavarṇaṃ havirdadyāt tāmbūlaṃ dāpayed budhaḥ | brāhmaṇān bhojayet paścādācāryaṃ pūjayet sadā || 41 || iti sūkṣmatantre dhvajārohaṇaṃ nāma ekādaśapaṭalaḥ || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bherītāḍanamuttamam | dhvajārohaṇapūrveyu rātrau bheryāstu tāḍanam || 1 || naivedyadravyasarvāṇi deśikāya pradāpayet | taṇḍulasyāṣṭabhāgaṃ ca vyajanaṃ ṣoḍaśāṃśakam || 2 || apūpāṣṭāṃśamityuktaṃ tāmbūlaṃ ca tathaiva ca | phalādi bhakṣaṇadravyairdaśāṃśaṃ dāpayet kramāt || 3 || itthaṃ naimittike nitye kāmye caiva pradāpayet | iti sūkṣmatantre śivāgame ekādaśapaṭalaḥ || bherītāḍanapūrvaṃ tu divārātrau ca tāḍayet | aṅkurārpaṇapūrve tu rātrāveva pratāḍayet || 1 || bherīlakṣaṇamārgeṇa bherikāṃ kārayed budhaḥ | prokṣayet pañcagavyena nandigāyatrimantrataḥ || 2 || p. 59) snapanaṃ kārayet tatra pañcaviṃśatisaṅkhyayā | maṇḍapasya tu madhye tu pariveṣasya madhyame || 3 || gomayālepanaṃ kṛtvā pañcacūrṇairalaṅkṛtam | āpohiṣṭheti mantreṇa prokṣayet tu kuśāmbhasā || 4 || sthaṇḍilaṃ tatra kurvīta dvihastena viśeṣataḥ | trihastaṃ caiva vistāraṃ śālibhiścaturaṅgulam || 5 || madhyecāṣṭadalopetaṃ tiladaṇḍulasammitam | dharmeṇa saṃsmareddhīmān gandhapuṣpādinārcayet || 6 || vāmādiśaktivinyasya pūrvarātreṇa vinyaset | karṇikāyāṃ nyaset śūlaṃ bheriṃ cānye tu kārayet || 7 || sthaṇḍilaṃ pūrvavat kṛtvā madhye bheriṃ tu vinyaset | vastrayugmaparicchinnaṃ kuśadarbhena veṣṭitam || 8 || gandhapuṣpādinā dhīmān śūlādīni prapūjayet | krameṇārādhyayatnena havistatra pradāpayet || 9 || ācārya tāḍayed bheriṃ vādyakastatanantaraṃ | tasmindeśe baliṃ dadyānnandigāyatri mantrataḥ || 10 || grāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā sarvālaṅkārasaṃyutam | triśūlena samāyuktaṃ sandhyāṃ sandhyā hi tāḍayet || 11 || tadante devatā hvānaṃ kārayet tu viśeṣataḥ | rātryamevaṃ prakartavyaṃ navarātraṃ viśeṣataḥ || 12 || p. 60) divā rātraṃ viśeṣataḥ | iti sūkṣmatantre bherītāḍanaṃ nām dvādaśaḥ paṭalaḥ || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yāgamaṇḍapalakṣaṇaṃ | gehasya purataḥ kuryādīśānye pāvake'thavā || 1 || dakṣiṇe paścime vāpi uttare vāpi kārayet | bhūmiśuddhiṃ purākṛtvā prokṣayet pañcagavyakaiḥ || 2 || uttamaṃ ṣoḍaśairhastairmadhyamaṃ dvādaśaistathā | adhamaṃ daśahastaiśca nava hastaṃ ca saptakaiḥ || 3 || brāhmaṇādi krameṇaiva sarveṣāṃ saptahastakaiḥ | caturaṅgulamutsedhaṃ nimnonatavivarjitam || 4 || yugmastambhasamāyuktaṃ yājñikaistarubhi śubhaiḥ | kūṭaṃ vā maṇḍapaṃ vāpi kārayellakṣaṇānvitam || 5 || caturdvāravimānena caturdvāraṃ prakalpayet | ratnimātrasamutsedhaṃ darpaṇodarasannibham || 6 || saptaṣaṭpañcatālairvā catustālaiḥ krameṇa tu | brāhmaṇādyaiśca kartavyamutsedhaṃ ṣoḍaśāṅgulam || 7 || evaṃ hi kalpayeddhīmān pañcacūrṇairalaṅkṛtam | vedibāhye tu parito navakuṇḍāni kārayet || 8 || p. 61) kuṇḍavṛttanamārgeṇa tattadbhāgeṣu kārayet | athavā hastamātreṇa kuṇḍaṃ vistārakhātakam || 9 || trimekhalairalaṅkṛtya catustridvyaṅgulāyataiḥ | dikṣu vai caturāśrāṇi vṛttāni ca vidikṣu vai || 10 || indreśānakayormadhye aṣṭāśraṃ kalpayed budhaḥ | navahomakramaṃ proktaṃ pañcahomakramaṃ śṛṇu || 11 || indrādi kiṃ caturdikṣu vṛttaṃ kuṇḍaṃ prakalpayet | indreśānakayormadhye aṣṭāśraṃ kalpayed budaḥ || 12 || pūrve vā paścime caiva aiśānyādi prakalpayet | vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā kalpayeddeśikottamaḥ || 13 || aiśānyāṃ diśi saṅkalpya ekahomaṃ viśeṣataḥ | vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā lakṣaṇoktena kārayet || 14 || kiñcidviśeṣaṃ vakṣyāmi homaṃ caiva śivotsave | navāhe navahomaṃ syāt saptāhe saptahomakam || 15 || pañcahomaṃ tu pañcāhe triyāhe triyahomakam | ekāhe caikahomaṃ syāddhomaṃ kṛtvā vicakṣaṇaḥ || 16 || parito ṛtvijānāṃ ca pradhāne deśikaṃ hunet | athavā caikahomena kārayeddeśiko budhaḥ || 17 || gomayālepanaṃ kṛtvā maṇḍapaṃ ca viśeṣataḥ | catustoraṇasaṃyuktamaṣṭamaṅgalabhūṣaṇam || 18 || p. 62) dvārakumbhādi saṃkalpya vitānadhvajaśobhitam | lājaiśca vividhaiḥ puṣpaimaṇḍapaṃ pūjayed budhaḥ || 19 || puṇyāhaṃ vācayet paścācchilpakarmāvasānake || 19 || iti sūkṣmaśāstre śivāgame pratiṣṭhātantre kriyāpāde yāgamaṇḍapalakṣaṇaṃ nāma trayodaśapaṭalaḥ || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi adhivāsanamuttamam | utsavārambhapūrve tu rathādīn kārayet kramāt || 1 || devālayamalaṅkṛtya prākāraṃ parivārakam | nānādhvajādi piṃcchāni nānācāmarakāni ca || 2 || tāni sarvāṇi saṅkalpya prokṣayecchivavāriṇāṃ | utsavasyādirātrau tu aṅkurārpaṇamārabhet || 3 || prāsādasyāgrato vāpi pratimā ca tato'pi vā | astamādapare kāle pañcanāḍyāṃ sulagnake || 40 || athavā saptanāḍyāṃ vā kārayedaṅkurārpaṇaṃ | liṅgaṃ ca kautukaṃ caiva triśūlaṃ ca viśeṣataḥ || 5 || kautukaṃ bandhayedrātrau śāstradṛṣṭena karmaṇā | maṇḍapaṃ mārjayitvā tu gomayenānulepayet || 6 || p. 63) ācāryaśca śucirbhūtvā śiṣyaścaiva tathaiva ca | snānaṃ kṛtvā yathānyāsaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā || 7 || tato yāgaṃ gṛhaṃ gatvā pādau hastau ca kṣālayet | nāsamārga kramaṃ kuryāt sthitinyāsaṃ viśeṣataḥ || 8 || navavastreṇa uṣṇīṣa hemāṅgulivibhūṣaṇaḥ | sarvābharaṇasaṃpūrṇaḥ sarvalakṣaṇasaṃyutaḥ || 9 || astrarājeti mantreṇa japedaṣṭaśataṃ kramāt | sthaṇḍilaṃ kārayed vedyāmaṣṭo droṇena śālinā || 10 || sthaṇḍilaṃ tatra kurvīta karṇikākesarairyutam | tilataṇḍulamiśraṃ tu kesarāgreṇa vinyaset || 11 || darbhaiparistaraṃ kuryād gandhapuṣpādinārcayet | kuṭṭimasyeśadigbhāge śālibhiścaturaśrakam || 12 || tritālavistṛtaṃ kuryāt deṣṭapatraṃ sakarṇikam | dharmajñānādi vinyasya āsanārcanakarmaṇi || 13 || rājataṃ hematāmraṃ vā mṛṇmayaṃ vāpi kārayet | kumbhaṃ ca vardhanīṃ caiva kalaśaṃ ca vicakṣaṇaḥ || 14 || adhivāsya ca rātrau tu yāgaṃ kuryādviśeṣataḥ | vastrapūtena toyena pūrṇaṃ kuryād yathepsitam || 15 || gandhacandanatoyena gandhadravyaṃ vinikṣipet | kūrcādi nikṣipet tatra pañcaratnādi nikṣipet || 16 || vastrayugmena saṃveṣṭya paṭṭikopari śobhitam | tathā devyā sahāsīnaṃ yāgeśaṃ cārcayet kramāt || 17 || triṇetraṃ ca caturbāhuṃ sarvābharaṇabhūṣitam | evaṃ dhyātvā tu manasā kalpayedīśagocare || 18 || p. 64) sthaṇḍilopari vinyasya puṣpamālyopaśobhitam | vaddhanīṃ hemasaṃyuktāṃ kalaśeṣuttare kramāt prabhoḥ || 19 || śivāṅgāni nyaset tatra umāyāṃ vinyaset tataḥ | gandhaiḥ puṣpaiśca dhūpaiśca dīpairārātrikaistataḥ || 20 || vedikoparimadhye tu athavā pūrvapaścime | sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ stotramaṅgalavācakaiḥ || 21 || ghaṇṭānādasamāyuktaṃ śūlaṃ kṛtvā pradakṣiṇam | yāgamaṇḍapamadhye vā sthāpayetpūrvadeśake || 22 || arcayed gandhapuṣpādyairnavavastreṇa veṣṭayet | astraṃ tatraiva saṃsthāpya kautukaṃ bandhayeddhṛdā || 23 || aṣṭau kumbhāni saṃsthāpya pūrvādīni pradakṣiṇam | pṛthagvastreṇa saṃveṣṭya pradhaṃ hemaṃ nikṣipet || 24 || anantādīṃśca devāṃśca teṣu kumbheṣu pūjayet | daśāyudhāni paritaḥ kalpayeddeśikottamaḥ || 25 || maṅgalāni ca saṃpūjya svaisvairmantraiśca pūjayet | dvārādi devatābhyarcya sarvān devān prapūjayet || 26 || puṇyāhaṃ vācayet tatra pavamānena prokṣayet | homasya dakṣiṇe bhāge yāgeśaṃ pūjayed budhaḥ || 27 || kumbhaṃ ca sthapayet tatra vastrakūrcasamanvitam | samidhājya carūn lājān tilasarṣapamudgakaiḥ || 28 || p. 65) apūpenākṣatagulaiḥ kṣīraniṣpāvasaktukaiḥ | pañcabrahmaṣaḍaṅgaiśca vyomavyāpi daśākṣaraiḥ || 29 || kṣurikābījamukhyaiśca prāsādena viśeṣataḥ | yathākrameṇa hotavyamaṣṭāviṃśatireva ca || 30 || jayādikābhyātānaiśca khiṣṭāntaṃ homamācaret | śivāgneragniṃ saṃgrāhya sarvakuṇḍeṣu nikṣipet || 31 || homādau tu baliṃ dadyād grāmādiṣu viśeṣataḥ | homānte vātha kartavyam athavā madhyame'pi vā || 32 || brahmādīśānaparyantaṃ indrādīśānameva ca | śuddhānnaṃ dadhisaṃyuktaṃ baliṃ dadyācchivadvijaḥ || 33 || prathamaṃ gaṇarātraṃ tu dvitīyaṃ bhūtarātrakam | brahmarātraṃ tṛtīyaṃ syādgāndharvaṃ tu caturthakam || 34 || pañcamam indrarātraṃ syāt ṣaṣṭhaṃ tu ṛṣirātrakam | saptamaṃ vaiṣṇavaṃ proktamaṣṭamaṃ rākṣasaṃ tathā || 35 || navamaṃ śaivamityuktaṃ rātridevāḥ prakīrtitāḥ | saptāhe brahmarātrādi indrarātrādi pañcame || 36 || triyāhe vaiṣṇavādi syādekāhe śaivarātrakam | pakṣotsave tu tithayaḥ rātridevāḥ prakīrtitāḥ || 37 || dvātriṃśaddevatāmāse ṣaṇmāse pūrvavat pṛthak | āptotsave tu tatsyād devaṃ vai rātridevatāḥ || 38 || p. 66) śuddhānnaṃ dadhisaṃyuktaṃ prathame'hani dāpayet | padmapuṣpaṃ sarajanī lājasaktusamanvitam || 39 || dvitīye ca pradātavyaṃ tṛtīye pāyasaṃ dadet | haridrānnaṃ sasarpi ca nālikeraphalairyutam || 40 || caturthe'hani dātavyaṃ pañcame ghṛtamiśrakam | gulodanaṃ ghṛtaṃ miśraṃ kadalīphalasaṃyutam || 41 || ṣaṣṭhe'hani pradātavyaṃ saptame tu rasānnakam | māṣānnaṃ ghṛtasaṃyuktam aṣṭameha'ni dāpayet || 42 || śuddhānnaṃ dadhisaṃyuktaṃ navameha'ni dāpayet | svasvairnāmādibhirmantrairdhvajādiṣu baliṃ dadet || 43 || śūlāsanādibimbeṣu svasvaiḥ saṅgrāhya buddhimān | saṃhāreṣu na kartavyaṃ kartavyaṃ cenmahadbhayam || 44 || yajñārthaṃ dīkṣitaṃ bimbamāsamudrāntakārayet | anyabimbena kartavyaṃ kartavyaṃ cenmahadbhayam || 45 || śaivotsaveṣu kāleṣu anyadevotsavaṃ na ca | kārayed yadiṃ mohena rājarāṣṭraṃ vinaśyati || 46 || tasmāt sarvaprayatnena śaive śaivaṃ tu kārayet | vaiṣṇave vaiṣṇavaṃ kuryād bauddhādiṣu tathaiva ca || 47 || ekasminnagare'nekasthānāni ca bhavanti cet | teṣāṃ hi cotsave sa * tge karkṣe saṃbhavedyadi || 48 || p. 67) teṣāṃ hi cotsavaṃ kuryāt prathag vīthīṣu buddhimān | catuṣpathe tripāthe ca brahmasthānaṃ prakalpayet || 49 || tasyopaparito vīthyāṃ baliṃ kuryāt tu deśikaḥ | tasmin vīthyāṃ prakartavyamutsavaṃ vidhipūrvakam || 50 || kārayed yadi mohena nānyavīthīṣu cotsavam | tasya deśādhipatyasya bhūnāśaṃ tu na saṃśayaḥ || 51 || tasmātsarvaprayatnena balirvīthyāṃ tu kārayet | utsavasya tu kāle tu ativṛṣṭistu saṃbhavet || 52 || pūrve tu kārayeddhomaṃ prabhāte ca baliṃ dadet | tasmiñcaivotsavaṃ kuryātsarvālaṅkārasaṃyutam || 53 || triśūlaṃ baliliṅgena uttamaṃ kārayedbalim | śūlābhāve tu bimbaṃ syāt tadabhāve tu golakā || 54 || teṣāṃ ca saṃbhavaṃ kāle hyañjaliṅgeṣu kārayet | baliṃ kuryād dvikāle tu utsavānta hi daivikam || 45 || athavā caikakāle tu balihomau tathotsavam | tasmātsarvaprayatnena kārayedbalimuttamam || 56 || annaliṅgaṃ prakartavyaṃ pūrvavat kārayedbudhaḥ | balyarthaṃ sthalikāyāṃ tu vinyaseddhṛdayena tu || 57 || caturbhujaṃ triṇetraṃ ca dakṣiṇe śūladṛgbhavet | pāśaṃ vāmakare caivamabhayaṃ dakṣiṇe tathā || 58 || p. 68) varadaṃ vāmahastena raudradṛṣṭisamanvitam | evaṃ pāśupataṃ dhyātvā baliliṅge tu pūjayet || 59 || balipātre nyasedannaṃ sarvadravyasamanvitam | prathame tu patākāśca dvitīye vādyakastathā || 60 || tadanye deśiko gaccheccaturthe śūlamucyate | pañcame cānnaliṅgaṃ tu ṣaṣṭhake kautukaṃ vrajet || 61 || sarvālaṅkārasaṃyuktamāyudhaṃ cāṣṭamaṅgalam | sabhāsthāne rājagṛhe deśikasyālaye tathā || 62 || anyeṣu śubhadeśeṣu baliṃ dadyād viśeṣataḥ | praṇavādi namontaṃ tu svanāmapadamadhyagam || 63 || baliṃ dadyād viśeṣeṇa sarvalokaśubhāvaham | evaṃ balibhramaṃ kuryād balipīṭhe baliṃ kṣipet || 64 || balipīṭhe baliṃ samyag visarjeddhṛdayena tu || 64 || iti sūkṣmaśāstre adhivāsanavidhirnāma caturdaśapaṭalaḥ || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi kautukasyotsavaṃ kramāt | kautukaṃ balidānānte kuryād grāmapradakṣiṇaṃ || 1 || p. 69) rathe vā śibikāyāṃ vā sukhāsīnādi vinyaset | yantraraṅgaiḥ samāyuktaṃ nānābhinnairanekaśaḥ || 2 || nānājanapadairyuktaṃ nānādhvajasamāyutam | nānāvidhasamāyuktaṃ nānāpiñchaiḥ samāyutam || 3 || nānākhaḍgasamāyuktaṃ nānāśvetapatākayā | ekaṃ vāpi trayaṃ vāpi caturthaṃ pañcadhā purā || 4 || agrato yajamānaśca ācāryastadanu vrajet | nānāgeyasamāyuktaṃ nānānṛttasamāyutam || 5 || nāstotrasamāyuktaṃ nānāmaṅgalavācakaiḥ | evameva prakāreṇa kārayet utsavaṃ śubham || 6 || grāmāntaraṃ na kartavyaṃ bimbaṃ caiva tu buddhimān | grāmaike caiva kartavyaṃ utsavārthaṃ hi vartmani || 7 || āsthānamaṇḍape caiva devatāṃ sthapayet kramāt | yathāvācakabimbena kārayedutsavaṃ budhaḥ || 8 || devasya pādaśudhyarthaṃ pādau pādyaṃ pradāpayet | rakṣādīpaṃ śivaṃ dadyād balipīṭhe visarjayet || 9 || dṛravāste vimāne tu divā vāstupradakṣiṇaṃ | yajñādi dīkṣitaṃ bimbaṃ aṅkurasyādi rātrakaiḥ || 10 || grāme manorame deśe tīrthāntaṃ sthāpayed budhaḥ | navayātrā pare cāhni ālaye saṃpraveśayet || 11 || p. 70) evameva vidhānena kārayed deśikottamaḥ | avabhṛtasya pūrvedyuḥ nṛttabimbaṃ samācaret || 12 || kautukaṃ pūrvarātrau tu bandhayed deśikottamaḥ | grāmapradakṣiṇaṃ kuryāt kautukaṃ mandire'pi vā || 13 || devaṃ devīṃ svamantreṇa dakṣiṇe cāpare kare || puṇyāhaṃ vācayet tatra brāhmaṇān bhojayet tataḥ || 14 || rakṣābandhavidhānena kārayed deśikottamaḥ | devasya dakṣiṇe haste kuryāt sūtrādibhirbudhaḥ || 15 || ācāryaṃ pūjayet tatra vastra hemāṅgulīyakaiḥ | prātaḥkāle samabhyarcya ānīyā maṇḍape śubhe || 16 || yathāśakti vidhānena snapanaṃ kārayedbudhaḥ | triyambakena mantreṇa arcayennṛttabimbakam || 17 || sauvarṇaṃ ca ghṛtaṃ caiva dṛṣṭyā caiva maheśvaram | paścād devyāstathā dṛṣṭyā ācāryāya pradāpayet || 18 || paścāddānādi sarvāṇi kārayecchaktitaḥ kramāt | puṇyāhaṃ vācayet tatra brāhmaṇān bhojayet tataḥ || 19 || pañcavarṇaṃ havirdadyāt prāsādenaiva mantrataḥ | gandhayuktividhānena kārayedgandhamuttamam || 20 || athavā śuddhadeśe tu gandhaṃ saṅgrāhya buddhimān | hṛdayenaiva mantreṇa prokṣayed gandhavāriṇā || 21 || p. 71) paścād devaṃ tathā devīṃ tat tan mūlena lepayet | astrasya dīkṣitasyaiva mūlaliṅgasya dāpayet || 22 || paścāccaṇḍeśvarasyaiva bhaktānāṃ caiva dāpayet | sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ sarvātodyasamanvitam || 23 || nānāgeyasamāyuktaṃ nānānṛttasamanvitam | śanaiḥ pradakṣiṇaṃ kuryānnadūraṃ na samīpataḥ || 24 || grāmasyābhimukhaṃ caiva tenaiva ca nivartanam | saṃhite saṃhitaṃ kuryād bhinne bhinnaṃ samācaret || 25 || madhyāhnāt purato nāsti athavā viṃśate kramāt | paścāddhomaṃ baliṃ kuryādutsavaṃ tadanu vrajet || 26 || yajñārthadīkṣitaṃ bimbaṃ divākāle tathā bhavet | rātrāvevaṃ prakartavyamudayādaparena hi || 27 || paścād bhaktajanaiḥ sārdhamabhiṣekodakaṃ nayet | devasya visṛjedṛkṣāṃ gandhaṃ caiva tu varjayet || 28 || snapayed devadeveśaṃ mahāvyometi mantrataḥ | devyāṃ ca kārayet tadvacchaktimantreṇa buddhimān || 29 || pāvamānena saṃprokṣya gandhapuṣpādibhiryajet | paścānnirañjanaṃ kuryācchāstradṛṣṭena karmaṇā || 30 || apūpādi tadā dadyādyathāvibhavavistaraiḥ | prabhūtaṃ ca havirdadyāt sahasarvopadaṃśakaiḥ || 31 || p. 72) nṛttaṃ hi kārayet paścāt sarvālaṅkārasaṃyutam | pariveṣakramaṃ kuryāt sāye caiva viśeṣataḥ || 32 || yāgeśaṃ pūrvato gatvā paścānnṛtteśakaṃ vrajet | paścācchaṇḍeśakaṃ kuryāt sarvālaṅkārasaṃyutam || 33 || grāmapradakṣiṇaṃ kuryāt sandhyāṃ sandhyāṃ hi nṛttakaḥ | ālayaṃ praviśeddhīmān brāhmai caiva muhūrtake || 34 || pariveṣmaṇḍape sthāpya pādau pādyaṃ hi kārayet | paścādvisṛjya nirmālyam abhiṣekaṃ hi kārayet || 35 || gandhapuṣpādibhiḥ pūjya devaṃ devaṃ viśeṣataḥ | paścānirañjanaṃ kuryāt prabhūtaṃ haviṣandadet || 36 || paścādbhaktajanānāṃ tu bhojayed deśikottamaḥ | evameva vidhānena kārayed deśikottamaḥ || 37 || sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ prāsāde sthāpayed budhaḥ | mūlabimbaṃ viśeṣeṇa pūjayet pūrvamārgataḥ || 38 || ācāryaṃ pūjayet tatra vastrahemāṅgulīyakaiḥ || 38 || iti sūkṣmaśāstre kautukotsavaṃ nāma pañcadaśaḥ paṭalaḥ || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi tīrthārambhādhivāsanam | tīrthādi pūrvarātrau tu kautukaṃ bandhayeddhṛdā || 14 || p. 73) visṛjya kautukaṃ pūrvaṃ kautukaṃ ca viśeṣataḥ | haimairvā rajatairvāpi kṣaumakārpāsakena vā || 2 || ālayasyāgrataḥ kuryādgomayenānulepayet | sthaṇḍilaṃ kārayet tatra śālibhiścaturaṅgulam || 3 || taṇḍulaiḥ pūrayet pātraṃ tanmadhye kautukaṃ nyaset | vimānapradakṣiṇaṃ kṛtvā puṇyāhaṃ vācayed budhaḥ || 4 || śivagāyatrimantreṇa astrabimbaṃ ca bandhayet | ādhivāsanaṃ tataḥ kuryād brāhmī caiva viśeṣataḥ || 5 || maṇḍapaṃ mārjayitvā tu gomayālepanaṃ kuru | vitānopari saṃpādya muktādāmairalaṅkṛtam || 6 || aṅkuraiḥ dhūpadīpaiśca aṣṭamaṅgalakairyutam | taṇḍulaistiladarbhaiśca samyagaṣṭadalaṃ likhet || 7 || tanmadhye vinyaset kumbhaṃ śūlaṃ tatraiva vinyaset | aṣṭau ghaṭāni paritaḥ sthāpayedaṣṭamūrtikān || 8 || gandhapuṣpādibhiḥ pūjya vastragandhasamāyutam | paścādbimbaṃ tu saṃsthāpya mūlabimbaṃ viśeṣataḥ || 9 || triśūlena samāyuktaṃ nadyāṃ vāpi taṭākake | gacchet samatale samyak sthaṇḍilaṃ kārayedbudhaḥ || 10 || astraṃ caiva tu saṃpūjya tasyāgre kalaśaṃ nyaset | astragandhasamāyuktān sakūrcān sapidhānakān || 11 || p. 74) saptagaṅgādikān pūjya astrapratimamānayet | gandhapuṣpādibhiḥ pūjya śūlagāyatrimantrataḥ || 12 || sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ śūlaṃ yāge tu veśayet || 12 || iti sūkṣmatantre tīrthasaṅgrahaṃ nāma ṣoḍaśaḥ paṭalaḥ || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi cūrṇotsavavidhikramam | pūrvoktena vidhānena homaṃ bimbaṃ ca kārayet || 1 || paścācchivotsavaṃ kuryāt sarvālaṅkārasaṃyutam | rajanīcūrṇasyārambhamutsavānte viśeṣataḥ || 2 || prāsādasyāgrato vāpi kautukasyāgrato'pi vā | sthaṇḍilaṃ caturaśraṃ tu aṣṭadroṇena śālinā || 3 || tiladarbhaissamākīrya sthaṇḍilaṃ trīṇi vinyaset | ekasminnastrasaṃsthāpya madhye tālaṃ ca vinyaset || 4 || apare rajaniṃ sthāpya tasmin ca musalūkhale | arcayet tu krameṇaiva tat tan mantreṇa deśikaḥ || 5 || astreṇa veṣṭayitvā tu lūkhalaṃ musalaṃ tathā | arcayedgandhapuṣpādyai bimbaṃ cāsraṃ viśeṣataḥ || 6 || ghṛtaṃ śirorpaṇaṃ kuryāt kautukānāṃ viśeṣataḥ | hṛdā nikṣipya rajaniṃ cūrṇayeddhṛdayena tu || 7 || p. 75) tridvitriyaṃ musalādāyā gaṇikābhiśca cūrṇayet | paśādbhaktajanaiścaiva kārayet sumuhurmuhuḥ || 8 || punaścūrṇaṃ samādāya triṣu pātreṣu nikṣipet | gandhapuṣpādibhiḥ pūjya prāsādena tu mantrataḥ || 9 || paścālliṅge pradātavyaṃ tadekaṃ pratimādiṣu | yāgamūrtestathā caiva cūrṇaṃ tailaṃ ca dāpayet || 10 || parivāreṣu kuryāt tu tat tannāmādibhirbudhaḥ | paścād bhaktajanānāṃ tu cūrṇaṃ tailaṃ ca dāpayet || 11 || grāmapradakṣiṇaṃ śīghraṃ triśūlena samāyutam | balimādikrameṇaiva cūrṇaṃ tailaṃ ca dāpayet || 12 || paścātprāsādamāveśya gandhapuṣpādibhiryajet || 12 || iti sūkṣmatantre cūrṇotsavaṃ nāmā saptadaśapaṭalaḥ || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi samudrasnānamuttamam | sarvapāpaharaṃ caiva sarvatīrthaphalapradam || 1 || navakumbhān samādāya sūtreṇa pariveṣṭayet | pūrayedgandhatoyena kūrcaṃ tatra vinikṣipet || 2 || sarveṣu kalaśeṣvevaṃ cūtapallavaśobhitam | vajrādīnāyudhān grāhya kalaśānabhigadyate || 3 || p. 76) tataḥ śaṅkhādinādaiśca gītanṛttasamākuru | bherimardalapaṭahaṃ tālaghoṣasamāyutam || 4 || grāmapradakṣiṇaṃ kuryācchūlabimbaṃ viśeṣataḥ | samudre'pi ca nadyāṃ vā taṭāke vā nayedbudhaḥ || 5 || jalatīre samāgamya prapāṃ kuryād viśeṣataḥ | pūrvābhimukhamāsthāpya kautukaṃ ca viśeṣataḥ || 6 || triśūlaṃ tasya putaḥ stathāgre kalaśān nyaset | sthaṇḍilaṃ kārayet tatra tiladarbhaissamanvitam || 7 || kalaśān sthāpayet tasmin āyudhāni ca vinyaset | arcaye gandhapuṣpādyai kalaśādīn pṛthak pṛthak || 8 || puṇyāhaṃ vācayet tatra pāvamānena prokṣayet | āhūya devatāṃ sarvāṃ sabhṛyā ca samāpyadha || 9 || manasā pūjayet sarvān hṛdayena tu deśikaḥ | ghaṭābhiṣekaṃ kurvīta bimbaṃ śūlaṃ viśeṣataḥ || 10 || paścājjalānte śūlaṃ tu ācāryeṇa sahaiva tu | snānaṃ lokahitārthāya tīrthe saṃsthāpya śūlinam || 11 || rātrādhivāsitān kumbhān triśūle sthāpayed budhaḥ | cakravatyupacāreṇa kautukaṃ snāpayed budhaḥ || 12 || āyudhāni jale kṣiptvā aṣṭamaṅgalameva ca | paścāt saṃpūjya deveśaṃ mantraṃ caiva viśeṣataḥ || 13 || p. 77) dūkūlapaṭṭadevāṅgaiḥ veṣṭayedvastramuttamam | triśūlasya tathaiva syādācāryasya tathaiva ca || 14 || ācārya pūjayet tatra vastrahemāṅgulīyakaiḥ | brahmaghoṣasamāyuktaṃ sarvālaṅkārasaṃyutam || 15 || grāmapradakṣiṇe naiva yāgasthāna niveśayet | pariveṣmaṇḍape caiva yāgārthaṃ kautukaṃ nyaset || 16 || sviṣṭāntaṃ homayedyāge svasvamantraiśca deśikaḥ | prabhūtaṃ ca havirdadyā yāgādīnāṃ viśeṣataḥ || 17 || paścācchūlaṃ ca kumbhāni sarvālaṅkārasaṃyutam | vimānapradakṣiṇaṃ kṛtvā liṅgāgre sthāpayedbudhaḥ || 18 || śivamārādhya yatnena kārayedeśikottamaḥ | apare divase caiva * va yātrāṃ samārabhet || 19 || tīrthārthaṃ kautukaṃ maktyavanayātrārtha kautukam | kāraye tu viśeṣeṇa kautukaṃ bandhayeddhṛdā || 20 || pūrvaṃ diva caturdikṣu gantavyaṃ vanayatrakam | sthānān sthānāntaraṃ vāpi anyathā ca manoramam || 21 || pūrvedyurvā prakartavyaṃ vanayātrāṃ ca deśikaḥ | yāgārthadikṣitaṃ bimbaṃ pūrvasmin divasena ca || 22 || adikṣitānāṃ bimbānāṃ kāraye tīrthapūrvake | yajñārthadīkṣitaṃ bimbaṃ grāmabāhye niveśayet || 23 || p. 78) veśayed yadi mohena rākṣasādyā viśanti hi | tasmātsarvaprayatnena yāgabimbaṃ ca pūrvakam || 24 || yuddhārambhaprabhāvena sarvāyudhavarāñjanān | devadevaṃ viśeṣeṇa divyagandhena lepayet || 25 || nānāvadyasamāyuktaṃ nānāgeyasamanvitam | nānāmṛdaṅgasaṃyuktaṃ nānāvāhanasaṃyutam || 26 || evaṃ pradakṣiṇaṃ devaṃ kuryād grāmādikaṃ tataḥ | jalākriya vane kuryān mṛgakumbhamalilayā || 27 || evameva vidhānena kāraye tu vane budhaḥ | yātrāmaṇḍapamadhye tu yātrāhomaṃ pratāpayet || 28 | samidājyacarunlājān homayedrākṣadrākṣa saprayam | rākṣasāyeti mantreṇa aṣṭāviṃśati saṅkhyayā || 29 || sakalāni ca māṃṣāni vane caiva baliṃ kṣipet | paścād deveśasaṃpūjya prabhūtaṃ ca havirdadet || 30 || brāhmaṇān bhojayet tatra yathāvibhavavistaraiḥ | tato bhaktajanān sarvān bhojayedbhaktimānnaraḥ || 31 || paścād devaṃ ca devīṃ ca bhūṣayantu viśeṣataḥ | aśvatpṛṣṭhasamāsthāya yantrarūpeṇa nirmitam || 32 || grāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā sarvālaṅkārasaṃyutam | prāsādasya samīpe tu śambhuśaktyā nivāritaḥ || 33 || p. 79) paścāt tu devyārūpeṇa prāsādaṃ saṃpraveśayet | vinā grāmabaliṃ tasmin homaṃ caiva na kārayet || 34 || vidhiṃ visarjayet tatra mūlasthāne niveśayet || 34 || iti sūkṣmaśāstre samudrasnānaṃ nāma aṣṭādaśapaṭalaḥ || avabhṛtānantriyeṣu pañcame saptame'pi vā | dhvajāvārohaṇaṃ kuryāccaṇḍayāgasamanvitam || 1 || vanayātrā paraṃ caiva snapanaṃ tatra kārayet | caṇḍayāgasya pūrvedyuḥ kārayenmaṇḍapaṃ śubham || 2 || navāṣṭasaptahaste ca kārayet tu viśeṣataḥ | tanmadhye kuṭṭimaṃ kuryāt pañcatālapramāṇataḥ || 3 || ṣoḍaśāṅgulamutsedhaṃ darpaṇodarasannibham | caturdvārasamāyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam || 4 || alaṅkārādibhirbhūṣya śālipiṣṭairvicitrayet | sthaṇḍilaṃ kārayet tatra tiladarbhai paristaraiḥ || 5 || sthāpayet kalaśān mantri caṇḍamantramanusmaran | kūrcānikṣipet tatra vastrairācchādayed budhaḥ || 6 || gandhapuṣpādibhiḥ pūjya aṣṭavidyeśvarairyutam | caṇḍeśaṃ sthāpayet tatra caṇḍamantramanusmaran || 7 || p. 80) avirnivedayet paścāt tāmbūlaṃ tatra dāpayet | brahmacāri śucirbhūtvā caṇḍavatsādhako caret || 8 || grāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā baliṃ datva viśeṣataḥ | devatodvāsaṃ kuryād dhvajaṃ tatra visarjayet || 9 || rajjudhvajapaṭaṃ caiva deśikāyāṃ pradāpayet | ṭaṅkena chedayed daṇḍaṃ caturdikṣu viśeṣataḥ || 10 || anta * * * daṇḍaṃ ca gṛhīyād deśikottamaḥ | pañcagavyena saṃprokṣya paścāt tenaiva ropayet || 11 || ekāhe vāpi kuryāśce grāme baliṃstu kārayet | paścāddhvajaṃ visṛjyātha caṇḍeśaṃ pūjayet tataḥ || 12 || ācāryaṃ pūjayet purvaṃ paścād yāgaṃ visarjayet | yāgopakaraṇaṃ sarvam ācāryāya pradāpayet || 13 || iti sūkṣmatantre dhvajārohaṇaṃ nāma ekonaviṃśatipaṭalaḥ || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhaktotsavavidhiṃ śubham | dhvajārohaṇaṃ te tu tridine pañcame dine || 1 || pañcame daśame caiva dvādaśe pañcat śahnike | utsavārthaṃ ca bimbaṃ ca triśūlaṃ ca viśeṣataḥ || 2 || p. 81) taddiṣa divasātpūrve rakṣābandhaṃ tu kārayet | prātaḥkālaṃ tu saṃsthāpya snapanaṃ pañcaviṃśati || 3 || snapanābhāve tu saṃprokṣya bimbaśūlaṃ viśeṣataḥ | havirṇivedayet tatra prāsādena tu mantrataḥ || 4 || mūlabimbe tathaivaṃ syāt prāsādena daśāṣṭakam | samidājyacarūlājān pratyekaṃ ca viśeṣataḥ || 5 || tasyānteva baliṃ dadyāt dvimāne vāpi kārayet | tasyānte cetsavaṃ kuryāt sarvālaṅkārasaṃyutam || 6 || bhaktānāṃ paricārāṇāṃ bhojayedbhaktimārgataḥ | sāyaṃkāle'pi kartavyaṃ prātaḥkāle'thavā bhavet || 7 || prāsādaṃ saṃpraviśyādha uktamārgeṇa cārcayet | paścāt tu kārayennaktaṃ sarvālaṅkārasaṃyutam || 8 || homaṃ baliṃ vinā vātha sāmānyenāpi kārayet | evameva vidhānena kārayedutsavāntake || 9 || evaṃ yat kurute martyaḥ anantaphalamaśnute | hihaiva dhanavān śrīmān śivaloke mahīyate || 10 || iti sūkṣmatantre bhaktotsavaṃ nāma viṃśatipaṭalaḥ || p. 82) puṣpacūrṇavidhi | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi puṣpacūrṇavidhikramam | bhaktotsavāntakartavyaṃ mādāvapi ca kārayet || 1 || prāsādasyāgrataḥ kuryānmaṇḍapaṃ caturaśrakam | yāgamaṇḍapamārgeṇa kārayet pūrvamārgataḥ || 2 || madhyame vedikāṃ kuryāt pañcatālapramāṇataḥ | dvādaśāṅgulamutsedhaṃ darpaṇodarasannibham || 3 || tatpūrve caturaśraṃ tu kuṇḍaṃ tatraiva kārayet | astraṃ ca kautukaṃ caiva paścime sthāpayed budhaḥ || 4 || śvetapuṣpāṇi sarvāṇi sthāpayed deśikottamaḥ | pañcagavyena saṃprokṣya pāvamānena prokṣayet || 5 || paścāt puṣpāṇi saṃgrāhya navapātre viśeṣataḥ | sthaṇḍilaṃ kārayed vedyāṃ navakumbhāni sthāpayet || 6 || sakūrcān savastrasaṃyuktān sahaimān vāripūritān | gandhapuṣpādinā pūjya daśāyudhāni vinyaset || 7 || toraṇāni ca saṃkalpya dvārakumbhairalaṅkṛtam | evameva vidhānena kārayed deśikottamaḥ || 8 || paścāddhomaṃ prakartavyaṃ utsavasyaikahomataḥ | rātrau hevaṃ prakartavyaṃ prātaḥkāle śivaṃ yajet || 9 || paścāt puṣpāṇi saṃpūjya śivasyoparivinyaset | astraṃ ca kautukaṃ caiva yathālābhaṃ pramāṇataḥ || 10 || p. 83) puṣpāṇi dāpayed vidvān prāsādena tu mantrataḥ | prabhūtahaviṣaṃ dadyād bhaktānāṃ dāpayet kramāt || 11 || apare divase prāpte puṣpāṇi ca visarjayet | sadhyālopaṃ na kartavyaṃ puṣpāhyopari pūjayet || 12 || paścāt kumbhāni saṃsthāpya mūlaṃ kautukameva vā | pūrṇāhutiṃ tato dadyāt prāsādena tu mantrataḥ || 13 || bhūpataṃ ca havirdadyāt prasādena tu mantrataḥ | navāhe caiva saptāhe pañcāhe triyahe'dha vā || 14 || ekāhe kārayeddhīmān puṣpacūrṇaṃ salakṣaṇaṃ || 14 || iti sūkṣmatantre puṣpacūrṇavidhiṃ nāma ekaviṃśatipaṭalaḥ || prāyaścittam | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi prāyaścittavidhikramam | prāyaprahiṇamityuktaṃ cittaṃ mudbhavamucyate || 1 || prahīṇasya tu sandhānāt prāyaścittamiti smṛtam | ācāryādi caturṇāṃ tu prāyaścittaṃ vidhīyate || 2 || nityasnānādi hīne tu kuṇḍe vā sthaṇḍile budhaḥ | āghorāstreṇa mantreṇa triṃśatyāhutirbhavet || 3 || p. 84) sandhyāvandanahīne tu sūryamantraṃ śataṃ japet | brahmaṇān bhojayet tatra tataḥ karma samārabhet || 4 || agnikāryavihīne tu śivamantraśataṃ japet | deśikaḥ śivamantreṇa aṣṭottaraśatāhutiḥ || 5 || paścādagnisamabhyarcya nityakarmasamācaret | nirmālyaṃ laṅghane dāne patite dūṣite svayam || 6 || mahāvyomena mantreṇa sahasravaraṇaṃ japet | nirmālyabhakṣaṇaṃ ce tu hṛdayen śatāhutiḥ || 7 || paścāt saṃpūjayet sandhyāṃ prāsādena śataṃ japet | paryuṣitaiśca puṣpaiśca prāsādātpūjayeddharam || 8 || tatpuṣpaṃ varjayeddhīmān ṣaḍaṅgaiśca viśeṣataḥ | navakumbhāni saṃsthāpya punaḥ pūjāṃ samārabhet || 9 || bījamukhyena mantreṇa aṣṭottaraśatāhutiḥ | hīnāṅgaṃ cādhikāṃ ca varjaye deśikaṃ sadā || 10 || aṅgahīno durācāro dīkṣāhīno madāndhakaḥ | vṛṣalīdoṣabhāg vipro sparśanaṃ tvadha varjayet || 11 || ātmārthaṃ pūjayet tena parārthaṃ na kadācana | pramādādyajñakāle tu aṅgahīnā bhaved yadi || 12 || snānaṃ tatra prakuryāt tu sahasrakalaśai kramāt | mahāvyomena mantreṇa aṅgasya tu sarvadhā ca na kārayet || 13 || p. 85) adhikāyāṅgahīne tu punaryojyaṃ viśeṣataḥ | aṅgadoṣo na doṣāyā ātmadoṣaṃ ca varjayet || 14 || ekapādena sadā | pramādādyajñakāle tu surāpānaṃ tu saṃbhavet | maraṇāntādviśeṣeṇa kṛcchracāndrāyaṇaṃ caret || 15 || pramādādvṛṣalīyogādekarātraṃ viśeṣataḥ | pañcagavyaṃ pibet tatra brahmakūrcaṃ viśeṣataḥ || 16 || * * * * * * * ne tatkṣaṇāt patito bhavet | paścācchūdratvamāyāti prayaścittaṃ na vidyate || 17 || sakāmādviṣaliyogādekarātraṃ viśeṣataḥ | aghoreṇaiva mantreṇa japet koṣṭhe sadā vrajet || 18 || evaṃ vidhiprakāreṇa kārayed vatsaratrayāt | kṛcchracāndrāyaṇaṃ kṛtvā paścāvyomena mantrataḥ || 19 || tilākṣaṃ tu bhavet tatra vyomena caruṇā saha | brāhmaṇān bhojayet tatra paścādannam ca niṣkakam || 20 || evaṃ kuryādviśeṣeṇa brahmaghnaṃ caiva tatsamam | mahātrāha pitṛhā caiva tadvad devasvahāriṇam || 21 || triguṇaṃ dviguṇaṃ datvā haraṇadravyamuttamam | śivadānaṃ tataḥ kṛtvā devadevaṃ kṣamāpayet || 22 || garudravyasya haraṇe triguṇaṃ tu dadet gurauḥ | guroḥ pitṛkaraṃ kuryāt gurau nāmaṃ sadā japet || 23 || p. 86) ācāryayācanāddheto aghoreṇaiva mantrataḥ | ghṛtena haviṣā caiva sahasraṃ ca hunet kramāt || 24 || paścājjapaṃ prakurvīta brahmakūrcena śudhyati | taskaraimmṛyate yāne svaśastreṇa mṛdaṃ yadi || 25 || parasparavirodhena ubhayortmaraṇaṃ yadi | gobhirvā maraṇaṃ yasyāt pramādenaiva saṃbhavet || 26 || godānaṃ bhūmidānaṃ vā athavā svarṇadānakam | niṣkarūpeṇa taṃ kṛtvā śivāya vinivedayet || 27 || mahāvyomena mantreṇa daśavāram kramāddhunet | samidhācaruṇa tadvaddhomaṃ caiva prakārayet || 28 || aṣṭottaraśataiḥ kumbhaiḥ snapanaṃ kārayecchivam | paścād dahan kriyā kuryācchivaśāstroktamānayet || 29 || mohadvā dahanaṃ yena dviguṇaṃ kārayet tataḥ | teṣāṃ pṛṣṭhe yathā gacched deśiko'pi viśeṣataḥ || 30 || sacelasnānaṃ kṛtvā tu trirātraṃ hyupavāsayet | pañcagavyaṃ pibet paścāt prāsādenaiva mantrataḥ || 31 || mahāvyomena mantreṇa aṣṭottaraśataṃ hunet | brahmaṇān bhojayet paścād aṣṭottaraśataṃ kramāt || 32 || tasya dviguṇamārgeṇa bhārakādevadhīryate | gobrāhmaṇanṛpasthāya maraṇaṃ saṃbhavedyadi || 33 || p. 87) tasya pūrvokta kṛtyāyāṃ kārayed deśikottamaḥ | kāmādvai * * * * pa * * ścāt pretakriyāṃ kuru || 34 || dṛṣṭopyeva samākhyātaṃ adṛṣṭe kuśayā kṛtam | nārāyaṇabaliṃ kṛtvā pratirūpaṃ hi kārayet || 35 || darśanoktena mārgeṇa kāraye jñātibhiḥ kramāt | pāṣāṇe naiva pāśena kopād bhītyā mṛtiyati || 36 || te * * pātakaṃ vidyāt triṣṇīṃ bāhye tu khānayet | nārāyaṇabaliṃ kṛtvā vatsaraṃ cākrayāṃ caret || 37 || mohena dahanaṃ kuryāt prāyaścittaṃ ca kārayet | saśīghraṃ vapanaṃ kṛtvā kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ caret || 38 || aghorāstreṇa mantreṇa daśasāhasrakaṃ japet | paścācchuddhitvamāye ca deśikaḥ karmakārayet || 39 || anugamṛntayosso'pi pramādāt sa gatitaṃ yadi | sacelasnānakaṃ kṛtvā goṣṭhe trirātrakaṃ vaset || 40 || paścāccāndrāyaṇaṃ kuryāt aghorāstreṇa mantrataḥ | daśasāhasrakaṃ japtvā sakāmādviguṇaṃ caret || 41 || bhārakādestadarthaṃ syādrodanasyārthamārgataḥ | yasmin karmaṇi saṃyukte snehalopāt samanvitam || 42 || tenaiva tu na kartavyaṃ kartavyaṃ cenmahadbhayam | tacceṣa sahagotreṇa kārayet sahajāṃ kriyām || 43 || p. 88) pṛthak dve tamānāyāṃ tasminkāle'nyadeśikaḥ | karaṇi yena mantreṇa kārayedavasānakāt || 44 || arddhottarakriyākāle pramādāsaṅgataṃ yadi | kayikaibahulairarthaiḥ putrabhātṛsabāndhavaḥ || 45 || tasminnāhani kuryāñcet tena śeṣaṃ samāret | pāpāmaraṇasaṃbandhamohāt karmakaroti cet || 46 || sthāna nāśanamāpnoti grāmādināṃ ca nāśanam | taddoṣagamanārthāya mahāvyomena mantrataḥ || 47 || śatapasthaghṛtenaiva abhiṣeka hi kārayet | sahasrakalaśaisnānaḥ kuryādve parameśvare || 48 || śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā punaḥ karma samācaret | evameva vidhānena kārayed buddhipūrvake || 49 || ajñānaviṣaye śāntiṃ kārayed deśikottamaḥ | agamyagamane kāle vapanaṃ hi viśeṣataḥ || 50 || cāndrāyaṇaṃ caritvā tu kṛcchrasantāpanaṃ caret | aghorāstreṇa mantreṇa viṃśatsahasrakaṃ japet || 51 || nirmālya bhakṣaṇaṃ yāttu jñānato'jñānato'pi vā | saśikhaṃ vapanaṃ kṛtvā māṃsagoṣṭhe vase niśi || 52 || divānugamanaṃ goṣṭha āmīṣaṃ ca gavāṃ dadet | paścāccāndrāyaṇaṃ kṛtvā mahāvyometi mantrataḥ || 53 || p. 89) haviṣā ca ghṛte caiva homaṃ kuryāt sahasrakam | caṇḍeśvarasya yāgāntu kuryāt tasya viśudhyati || 54 || akālabhakṣaṇaṃ yasyāt snapanaṃ vai śaṅkarasya tu | vyomena ghoramantreṇa daśasāhasrakaṃ japet || 55 || homaṃ tatra prakuryāt tu pakṣaṃ gavyena bhakṣayet | paścāt śucit dvamāyāti deśikaḥ karmamācaret || 56 || śvanaśūtakamārjālai kukkuṭo gṛddhra eva vā | pramādādvāyasaṃ prāpte trirātramupavāsayet || 57 || pañcagavyaṃ pibet tatra brāhmaṇān bhojayecchuciḥ | vyadhavā gamane caiva samānepyasamānake || 58 || tatpātakaṃ tu kṛcchrādi kṛcchracāndrāyaṇaṃ caret | aghorāstreṇa mantreṇa viṃśatsahasrakaṃ japet || 59 || homaṃ tatra prakuryāt tu brāhmaṇān bhojayet śuci | asame dviguṇaṃ kuryāt śivadānaṃ tu kārayet || 60 || kanyakāgamane tasmāt tadardhaṃ caiva kārayet | ekagotre ca saṃyoge prāyaścittaṃ na vidyate || 61 || pramādāt sambhave kāle snānaṃ kuryātrikālake | cāndrāyaṇaṃ caritvā tu kṛcchrasantāpanaṃ caret || 62 || lakṣaṃ prasādamantreṇa homaṃ japaṃ ca kārayet | ādiśaivādi pañcānāṃ evaṃ kuryād viśeṣataḥ || 63 || p. 90) na bhedo naranāryāṇāṃ samānaṃ doṣayuk tadā | evameva prakāreṇa kārayed deśikottamaḥ || 64 || iti sūkṣmaśāstre deśikaprāyaścittaṃ nāma dvāviṃśatipaṭalaḥ || deśikaprāyaścittam | prāyaścittaṃ pravakṣyāmi deśikasya viśeṣataḥ | prāyapraviṇamityuktaṃ cittaṃ mudbhavamucyate || 1 || praviṇasya tu sandhānaṃ prāyaścittamiti smṛtam | pāpaśuddhiryādā samyak jñānamutpadyate yadā || 2 || pāpaśuddhiṃ na cet puṃsaḥ kriyāssarvā ca niṣphalā | tasmātsarvaprayatnena kartavyaṃ pāpaśodhanam || 3 || ātmārthayajane hīne dviguṇaṃ cānyahīnake | prāsādenaiva mantreṇa dviguṇaṃ tu yajed budhaḥ || 4 || roge puṣpāñjalīṃ kuryāt prāsādena tu mantrataḥ | avagāhanahīne tu ghaṭasnānaṃ hi kārayet || 5 || ghaṭasnānamaśaktaścedbhasmasnānaṃ tu kārayet | ādravastreṇa hṛdinā mārjanaṃ tadabhāvataḥ || 6 || teṣāmabhāvato mantri bhasmasnānaṃ tu kārayet | teṣvaśaktaśca rogo'pi tūṣṇī puṣpāñjaliṃ dadet || 7 || p. 91) tasyābhāve tu taṃ dṛṣṭvā athavā gunmadarśanam | rogamuktasya kāle tu snapanaṃ kāraye mahat || 8 || ayutaṃ tu bhavenmūlaṃ homaṃ tu tadvadeva hi | evameva vidhānena kārayed deśikottamaḥ || 9 || śivadīkṣaniyuktā ye te sarve tena mārgataḥ | kārayet tu caturvarṇapratilomastadhācaret || 10 || svajātyadūṣitaṃ spṛṣṭvā bhasmasnānaṃ tu kārayet | paścādvai mūlamantreṇa pañcāśattu japecchuci || 11 || svajātyadīkṣitānāṃ tu bhūtvā kāmena vai budhaḥ | daśākṣareṇa mantreṇa pañcāśattu japecchuci || 12 || śūdrānnaṃ bhuñjate kāmān kṛcchracāndrāyaṇaṃ caret | teṣāṃ kāme viśudhyantu pūrvoktasya vidhānataḥ || 13 || pratilomānukaṃ bhuktvā kāmādrākamato'pi vā | upavāsaṃ caredvidvān mahān vyoman japecchatam || 14 || pañcāṅgaiśca ṣaḍaṅgaiśca sahasraṃ kāmato japet | nirmālyalaśunaṃ māṃsaṃ matsyaṃ caiva visarjayet || 15 || akāmān bhakṣayitvā tu īśānena śataṃ japet | snehena yadi bhuñjīta kṛchraṃ santāpanaṃ caret || 16 || nirmālyaṃ laṅghane dāne snānadvayaṃ tu kārayet | caṇḍālasparśane kāle śivamantraśataṃ japet || 17 || p. 92) pramādāsparśane kāle sacelasnānamācaret | mahāvyomena mantreṇa pañcagavyaṃ pibecchuci || 18 || śivāgnigurunindyānāṃ yadi nindyā śṛṇoti yaḥ | hṛdinā karṇamābadhya sacela snānamācaret || 19 || upavāsaṃ caret tatra prāsādena śataṃ japet | kṛcchraṃ santāpanaṃ kuryād dviguṇaṃ pūjayet tadā || 20 || svajātyadīkṣitaśavaṃ spṛṣṭvā kāmadakāmadaḥ | sacelasnānakaṃ kuryād ghṛtaṃ prāśya hṛdā tataḥ || 21 || aghoreṇa śikhā caiva sahasraṃ tu japecchuci | snānadvayaṃ prakuryāt tu śivamantraśataṃ japet || 22 || akāmādeva * * * t triṃśatsāhasrakaṃ hṛdā | adīkṣitasya viprasya śavaṃ spṛṣṭvā pramādataḥ || 23 || snānaṃ tantra prakuryāt tu prāsādena śataṃ japet | snānaṃ tu pūrvavat kṛtvā kāmāt sahasrakaṃ japet || 24 || darśanādbhasmanā śuddhiṃ kāmāt sadyaśataṃ japet | adīkṣitāśśavāddheto anugamanaṃ yadā bhavet || 25 || snānaṃ pūrvoktavat kṛtvā vyomavyāpiśataṃ japet | akāmācchivamantreṇa sahasraṃ tu japecchuci || 26 || tayorardhavidhānena dīkṣitasya śavaṃ prati | dīkṣitasya śavaṃ spṛṣṭvā bhasmasnānena śudhyati || 27 || p. 93) dīkṣitasya nṛpasyaiva śavaṃ spṛṣṭvā pramādataḥ | samudrasnānakaṃ kṛtvā ekarātropavāsayet || 28 || prātargavyaṃ pibemantri prāsādena sahasrakam | aghorāstreṇa mantreṇa trissahasraṃ japecchuci || 29 || kramāt snānadvayaṃ kuryād aghoreṇa sahasrakam | gotrāsaṃ tu dadenmantri sāmānyādi guṇaṃ caret || 30 || anugamanaṃ tayoryadyat sacelasnānamācaret | gomayālepanaṃ kṛtvā japaṃ pūrvoktamārgataḥ || 31 || kāmān snānaṃ caritvā tu trirātramupavāsayet | prāsādenaiva mantreṇa śataṃ caiva japecchuci || 32 || tayodarśanamasti syāt snānaṃ pūrvavadācaret | hṛdayena tu mantreṇa dviguṇaṃ triguṇaṃ caret || 33 || adīkṣitanṛpasyādha śavaṃ spṛṣṭvā pramādataḥ | snānaṃ ca pūrvavat kṛtvā trirātraṃ copavāsayet || 34 || pañcagavya piben mantri prāsādena śataṃ japet | akāmadviguṇaṃ kṛtvā gogrāsaṃ ca dadecchuci || 35 || akāmāt kāmato vāpi anugamanaṃ tu saṃbhavet | snānadvayaṃ prakurvita ghṛtaṃ prāśyaṃ hṛdāṃ budhaḥ || 36 || aghorāstreṇa mantreṇa ayutaṃ tu japecchuci | snānaṃ tu pūrvavat kṛtvā gomayena tu lipya ca || 37 || p. 94) punaḥ snānaṃ prakuryāt tu sahasraṃ tu japecchuci | adīkṣitasya vaiśyasya śavaṃ spṛṣṭvā tu kāmadaḥ || 38 || samudrasnānakaṃ kuryād gomayalepanaṃ hṛdā | aghorāstreṇa mantreṇa sahasraṃ tu japecchuci || 39 || adīkṣitasya vaiśyasya kramādevaṃ vidhīyate | dīkṣitasya ca vaiśyasya śavānugamanaṃ yadi || 40 || snānaṃ tu pūrvavat kṛtvā triguṇaṃ tu japecchuci | pramādādarśanaṃ kṛtvā snānadvayaṃ ca kārayet || 41 || adīkṣitasya vaiśyasya śavaṃ spṛṣṭvā tu kāmataḥ | snānaṃ kuryād viśeṣeṇa ghṛtaṃ vai praśayecchuci || 42 || ekarātropavāsasya gavyaṃ vai prāśayeddhṛdā | taptakṛcchraṃ caritvā tu sāvitraṃ tu japet sadā || 43 || aghorāstreṇa mantreṇa trisahasraṃ japecchuci | brāhmaṇān bhojayet tatra snapanaṃ kārayecchivam || 44 || paścād vai dehaśuddhiṃ syāniyamaṃ kārayet tadā | antarāṇāṃ ca śaivānāṃ śavaṃ spṛṣṭvā tu kāmataḥ || 45 || samudrasnānakaṃ kuryād ghṛtaṃ prāśya hṛdā punaḥ | gomayena tu sarvāṅgaṃ mūlamantreṇa lepayet || 46 || paścāt snānaṃ prakuryāt tu īśānena japecchatam | aghorāstreṇa mantreṇa śataṃ samyag japecchuci || 47 || p. 95) adīkṣitasya śūdrasya śavaṃ spṛṣṭvā pramādataḥ | snānadvayaṃ prakuryāt tu ghṛtaṃ prāśya hṛdā punaḥ || 48 || ekāhamupavāsasyāt gavyaṃ vai prāśayeddhṛdā | sadyojātena mantreṇa sahasaṃ tu japecchuci || 49 || adīkṣitasya śavaṃ spṛṣṭvā pramādāsnānakadvayam | gogrāsaṃ tu dadet paścād grāmāntara casetacchuci || 50 || anūgamanaṃ tayo syāccet kramād vai deśikottamaḥ | snānaṃ tu pūrvavat kṛtvā kṛcchraṃ santāpanaṃ caret || 51 || brāhmaṇān bhojayet tatra yathāvibhavavistaraiḥ | aghoreṇa śivāstreṇa pratyekaṃ tu japecchatam || 52 || kāmādeva samākhyātam akāmāt kṛcchrakāpinā | adīkṣitaprakāro'yaṃ tayorardhaprakārataḥ || 53 || akāmāt kamato dṛṣṭvā dīkṣitasya śavaṃ yadi | snānaṃ tatra prakuryāt tu mūlamantraṃ japecchuci || 54 || kāmā snānadvayaṃ kuryāt prāsāde śatamantrataḥ | dīkṣitasya śavaṃ spṛṣṭvā tayo dviguṇamācaret || 55 || śivadīkṣābhiyuktaṃ tu śūdraḥ śūdraśavaṃ spṛśet | sacelasnānakaṃ kuryāt prāsādena śataṃ japet || 56 || anugamanaṃ tathā kuryād dviguṇaṃ tu japecchuci | pratilomaṃ śavaṃ spṛṣṭvā kāmādvākāmatopi vā || 57 || p. 96) snānadvayaṃ prakuryāt tu prāsādena tu mantrataḥ | ghṛtaṃ prāśya hṛdā kuryāt kṛcchracāndrāyaṇaṃ caret || 58 || brāhmaṇān bhojayed vidvān yathāvibhavavistaraiḥ | aroṇe ca mantreṇa ayutaṃ tu japecchuci || 59 || anugamanaṃ dyathā teṣām adhikasnapanaṃ śive | kāmadevaṃ samākhyātaṃ akāma snānakadvayam || 60 || kuryād vai hṛdayenaiva taptakṛcchraṃ carecchuci | anugamanaṃ tathā teṣāṃ adhikaṃ snapaṃ śive || 61 || kāmadevaṃ samākhyātaṃ kāmān santāpanaṃ caret | vāmadevena mantreṇa trisahasraṃ japecchuci || 62 || teṣāṃ tu dīkṣitānāṃ tu śavaṃ spṛṣṭvā tu kāmataḥ | snapanaṃ pūrvavat kṛtvā gavyaṃ vai prāśayeddhruvam || 63 || ekarātramupoṣitvā prabhāte snānamācaret | aghorāstreṇa mantreṇa trisahasraṃ japecchuci || 64 || anugamanaṃ tadevaṃ syāt adhikaṃ japamācaret | pramādagamanaṃ yadyāt snānaṃ pūrvoktavaccaret || 65 || prāsādena tu mantreṇa viṃśat sahasrakaṃ japet | pratilome narāṇāṃ ca śavaṃ spṛṣṭvā pramādataḥ || 66 || pūrvoktena vidhānena dviguṇaṃ kārayecchuci | kāmānupūrvavat khyātam anugacchanti yoryadā || 67 || p. 97) snānaṃ tu pūrvavat kṛtvā dviguṇatriguṇaṃ caret | saputrasya śavaṃ spṛṣṭvā śivamantraśataṃ japet || 68 || paścāt snānaṃ prakuryāt tu ghṛtaṃ prāśyā viśudhyati | dīkṣāputraṃ śavaṃ spṛṣṭvā sacelasnānamācaret || 69 || prāṇāyamaṃ śataṃ japtvā prāsādena tu taṃ japet | śiva saṃndhīnaṃ paścād ye putrā saṃbhavanti hi || 70 || teṣāṃ śavādikaṃ sarvaṃ cītāvat saṃsthitā bhavet | śivasaṃskāra tatpūrvaṃ yo jātāvaṃśavaccaret || 71 || naiṣṭikācārayuktastu sadyaḥ śaucaṃ samācaret | snānaṃ tu pūrvavat kṛtvā prāsādena śataṃ japet || 72 || ādiśaivo mahāśaivastriyāhaṃ śaucamācaret | anuśaivastathā ṣaṭ ca aparakṣaiva randhrakaḥ || 73 || bhānavo cāntaraṃ śaivaṃ itare cañcatśandrikā | evameva krameṇaiva kārayed deśikottamaḥ || 74 || sūtakeṣu tathā kuryād gṛhasthā eva kārayet | teṣu kāle śivaṃ dṛṣṭvā guṇāṃ pūjayecchivam || 75 || anyathā yadi bhuñjītā mahādoṣamavāpnuyāt | tasmāt sarvaprayatnena śivadṛṣṭvā tu bhojayet || 76 || deśikācārayuktastu nityapūjāsamanvitam | so'pi pūrvokta nakṣatre sūtakaṃ pretakaṃ caret || 77 || p. 98) anācaryakule jātā śivaśāstra na bodhakaḥ | nityapūjāvihīnañca daśāhaṃ saṃmyagācaret || 78 || śaivasambandhahīnā ye te sarve cottarānnike | daśāhe paścat śāhe viṃśat triṃśadine'pi ca || 79 || eteṣu divaseṣveva brāhmaṇādyā kramācaret | pretayuktagṛhe vāsa prātasnānaṃ samācaret || 80 || pañcagavya pibenmantri prāsādena tu mantrataḥ | nṛpavaiśya ca śūdre ca pretayukto gṛho vaset || 81 || snānaṃ tu pūrvavat kṛtvā vyomavyāpi śataṃ japet | dvayorvai tena mantreṇa dviguṇaṃ triguṇaṃ caret || 82 || sūtakaṃ ca yadā spṛṣṭvā viprasya snānamācaret | nṛpasya sūtakaṃ spṛṣṭvā snānādvai ca samācaret || 83 || mahāvyomena mantreṇa vaiśyasya sūtakaṃ spṛśet | śūdrasya sūtakaṃ spṛṣṭvā dviguṇaṃ tena mantrataḥ || 84 || śūdretarāṇāmāśaucaṃ spṛṣṭvā snānaṃ tu pūrvavat | kuryād vai tena mantreṇa dviguṇaṃ tu japecchuci || 85 || rajasvalāṃ ca yā nārīṃ deśiko saṃspṛśed yadi | sadyasnānaṃ prakuryāt tu aghoreṇa śataṃ japet || 86 || rajasvalā dvitīyāṃ ca tṛtīyāṃ ca caturthakā | spṛśedvai deśiko dhīmān snānaṃ gavyaṃ ca kārayet || 87 || p. 99) kramā ca dviguṇaṃ japtvā tu aghorāstreṇa mantrataḥ | deśiko bhojane kāle ārtavān samyag darśayet || 88 || bhuktaśeṣaṃ tyajitvā tu snānaṃ pūrvoktavaccaret | upavāsaṃ caredekaṃ pratagavyaṃ pibeddhṛdā || 89 || aghorāstreṇa mantreṇa sahasraṃ tu japecchuci | tasya bhojanakāle tu tāsāṃ vasaṃ śṛṇoti cet || 90 || annaśeṣaṃ tyajenmantri bhasmasnānaṃ samācaret | prāsādenaiva mantreṇa śataṃ caiva japecchuci || 91 || dviguṇasya tu jātestu prāsādena japed budhaḥ | loṣādyāṃ saṃbhave hyante bhuktaśeṣaṃ tyajedbudhaḥ || 92 || ācamanaṃ tataḥ kuryād ghṛtaṃ praśya hṛdāṃ budhaḥ | paścāt tu bhojanaṃ kuryāt diccha ce deśikottamaḥ || 93 || bhājanasya tu kāle tu sūtakā darśayed yadi | annaśeṣaṃ tyajitvā tu snānaṃ kuryāt tu deśikaḥ || 94 || prāsādena tu mantreṇa śataṃ caiva japecchuci | prātaḥkāle tayā kuryāt tayorvākyaṃ śṛṇoti yaḥ || 95 || snānaṃ tu pūrvavat kṛtvā gavyaṃ vai prāśayecchuci | caṇḍāle bherikā śābdaṃ ya śṛṇoti ca bhojayet || 96 || annaśeṣaṃ tyajitvā tu bhasmasnānaṃ tu kārayet | athavā karṇamābadhvā śabdānte bhojayed budhaḥ || 97 || p. 100) pramādabhojanasyācedaghorāstraṃ śataṃ japet | āśaucadravyasaṃbandhau yo devān arcayet tadā || 98 || bhaktyā tu pūjayet so'pi dahanāplāvanādibhiḥ | pūjānte śuddhimāpnoti nisaṃparke yadā śuci || 99 || dravyāṇāreṇa bhoktavyaṃ tasmin kāle viśeṣataḥ | anyathā kārayed doṣaṃ na daivastatra tiṣṭhati || 100 || jajñānāṃ doṣadastasmānmahādevārcanāya ca | tasmāt sarva prayatnena ni * hā * nna kārayet || 101 || nityārcanābhiyuktānāmevamevaṃ hi kārayet | khadyodastu yathā bhānvostathā pālpasya doṣabhāk || 102 || śavayuktasya puruṣaḥ dravyāṇi na ca secayet | pramādāt secanna yadyat snānadvayaṃ samācaret || 103 || praṇāyāmasahasraṃ tu aghorāstraṃ tadeva tu | yevameva vidhānena kārayed deśikottamaḥ || 104 || ātmārthayajane kāle bhṛtyarthaṃ deśikasya tu | śāvandhyā saṃbhave kāle uttarkṣaṃ varjayet kramāt || 105 || deśikāntaramārgeṇa nityapūjāṃ karoti hi | prāyaścitaṃ vidhiṃ proktaṃ snapanasya vidhi śṛṇu || 106 || iti sūkṣmaśāstre pratiṣṭhātantre deśikaprāyaścitaṃ nāma trayoviṃśati paṭalaḥ || p. 101) sakalasnānam | snānaṃ sakalaliṅgasya pravakṣyāmi samāsataḥ | sarvapāpaharaṃ caiva sarvadoṣaharāṇi ca || 1 || sarvadānaphalaṃ caiva malaśudhyarthameva ca | utsave ca pratiṣṭhāyāṃ grahaṇe saṅkrame'pi ca || 2 || nṛpajanmarkṣabhe yukte abhiṣekadine'pi ca | anyatpuṇyadine kuryād doṣayukte viśeṣataḥ || 3 || śailajānāṃ tu sarveṣāṃ tailenābhyañjane kuru | tilatailaṃ tu kartavyaṃ manyatailaṃ tu varjayet || 4 || abhyañjanātye malakaṃmagopāṅgāni lepayet | maddeyedṛktacūrṇaistu snāpayet śuddhavāriṇā || 5 || tadantakṛṣṇacūrṇaistu lepayet tu viśeṣataḥ | punargandhodakenaiva snāpaye tu maheśvaram || 6 || vastreṇa mārjanaṃ kuryāt śanaiḥ śanaiḥ viśeṣataḥ | tato vastrādibhirbhūṣyā sarvālaṅkārasaṃyutam || 7 || sauvarṇādesamākhyātaṃ mṛṇmayasya vidhi śṛṇu | abhiṣekaṃ na kartavyaṃ prokṣaṇaṃ caiva taddhṛdā || 8 || abhicitre paṭe caiva prokṣaṇaṃ tu samācaret | sthāpayedyuktamārgeṇa sarvasaṃpatkarāya ca || 9 || p. 102) anyathā sthāpayet tatra abhicārāya caiva hi | snānānte cārcanaṃ kuryād gandhapuṣpādibhiḥ kramāt || 10 || havirnivedayet paścāt dyatha vibhavavistaraiḥ || 10 || iti sūkṣmaśāstre sakalasnānaṃ nāma caturviṃśatipaṭalaḥ || liṅgasthāpanam | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi liṅgasthāpanamuttamam | nagarādivimāneṣu kiñcidīśānamāśritam || 1 || tanmadhye sthāpayet sthāṇunaivargasyat pracārayet | madhyāpracalitaṃ liṅgaṃ sarvatra calitaṃ nayet || 2 || garbhaṃ tu navadhā kṛtvā ekaikasya vidhānataḥ | dvāramānena vā kuryāddhastamānena vā punaḥ || 3 || astamānena vā kuryānnavahastāntameva ca | trayatriṃśāṅguladairghyaṃ muttamaṃ mānamucyate || 4 || ekaikatryaṅgulaṃ hīnaṃ madhyamaṃ cādhamaṃ bhavet | ekaikatryaṅgulaṃ hīnaṃ navadhā mānamiṣyate || 5 || nāhasya tryaṅgulaṃ hīnaṃ karṇamānena vā punaḥ | āyavyayasamāyuktaṃ sarvaṃ kuryād viśeṣataḥ || 6 || p. 103) vyayahīnādhikaṃ caiva āyādhikyaṃ viśeṣataḥ | śilpaśāstreṇa saṃyuktāmācaryasya viśeṣataḥ || 7 || yavahīnādhikaṃ caiva yajamānāya nāśakṛt | tasmāt sarvaprayatnena hīnādhikyaṃ na kārayet || 8 || uttarāyaṇakāle tu devānāṃ tu divāsmṛtāḥ | āṣāḍhādi ca ṣāṇmāsaṃ devānāṃ nici cocyate || 9 || divākāle prakartavyaṃ liṅgasthāpanakarmaṇi | puṣye ca māghamāse ca liṅgasthāpanamuttamam || 10 || phālgune caitramāse ca madhyamaṃ kālamiṣyate | vaiśākhe ca tathā jyeṣṭhe adhamaṃ kālamiṣyate || 11 || brāhmaṇānā tu puṣyarthaṃ puṣyamāse kṛtaṃ bhavet | nṛpāṇāmabhivṛddhyarthaṃ māghamāse tu kārayet || 12 || phālgune vaiśyajātīnāṃ śūdrāṇāṃ caitramāsake | vaiśākhe paśujātīnāṃ anyeṣāṃ jyeṣṭhamāsake || 13 || evaṃ māsaphalaṃ proktaṃ liṅgasthāpanakarmaṇi | divākāle tu saṃprāpte tadā kāle tu sthāpayet || 14 || akāle tu yadā samyak dṛśyate garubhārgavau | maghasvāti ca saume dṛśravaṇe aśvayugbhavet || 15 || punarvasūśca tiṣyaśca uttaratriṇireva ca | maitre ca rohiṇī caiva eṣu ṛkṣeṣu sthāpayet || 16 || p. 104) jīvaśukrabudhasoma arkavārāḥ śubhāsmṛtāḥ | pūrvapakṣe tṛtīye ca dvitīye pañcami tathā || 17 || ṣaṣṭhā ca saptami caiva daśamyekādaśi tathā | trayodaśi tathā caiva ubhayoḥ pakṣayorapi || 18 || kṛṣṇapakṣe tṛtīye ca pratipat pañcami tathā | ṣaṣṭi cā saptami caiva daśamī ca viśeṣataḥ || 19 || amṛtayoge siddhiyoge parayoge viśeṣataḥ | vṛṣabhe mithune caiva mīne siṃhe tathaiva ca || 20 || vṛścike ca ghaṭe caiva kanyārāśi tathaiva ca | pratiṣṭhārambhavidhinā yajamānānukūlakam || 21 || caturthe saptame caiva pañcame ca tṛtīyake | eṣu sthāneṣu candraṃ syāt jīvaśukrabudhodaye || 22 || dvādaśe ca tṛtīye ca daśamyekādaśi tathā | eṣu sthāneṣu śāstraṃ hi budhasyānuviśeṣataḥ || 23 || dvitīye pañcame caiva daśame saptame tathā | eṣu sthāneṣu śāstraṃ hi bṛhaspatiḥ sthite sati || 24 || ṣaṭsaptadaśamastheyaṃ bhārgavo vubhayo'bravīt | triṣaḍāyagatāḥ pāpāḥ sarvān ekādaśe'pi ca || 25 || sarve grahāṣṭamasthaiścet kartṝṇāṃ tu sthitiṃ kuru | tasmāt sarvaprayatnenāśubhaṃ caiva tu varjayet || 26 || p. 105) svātrirohaṇi saṃyukte tṛtīye śanivārake | budhadviyukto dvitīye ca anurādha tathā yutā || 27 || pūṣṇe tu pañcamiyuktaguruvāre viśeṣataḥ | evamādiṣu yogeṣu anyeṣu śubhayogakṛt || 28 || yāthā yogeṣu saṃprāpteḥ sarvadoṣā viniśyati | evaṃ parikṣya yatnena pratiṣṭhāṃ gururārabhet || 29 || liṅgasthāpanakāle tu kālāti kramaṇaṃ na ca | ekāhaṃ pūjayet tatra sarvadoṣaharaṃ nṛṇām || 30 || tasmāt sarvaprayatnena liṅgasthāpya viśeṣataḥ | jaṅgamādīni liṅgānāṃ kālakālaparikṣayet || 31 || prāsādamaṇḍapaṃ caiva prākāraṃ gopuraṃ tathā | anyeṣāṃ devakāryeṣu yajamānecchayā sahā || 32 || navāhe caiva saptāhe pañcāhe vā kurārpaṇam | akurānarpayitvā tu pratiṣṭhāṃ samyagācaret || 33 || aṅkurārpaṇaprathamaṃ dvitīyaṃ liṅgaśodhanam | tṛtīyaṃ brahmasūtraṃ tu cātut grāmapradakṣiṇam || 34 || pañcamaṃ jalamadhye tu jalakṛtyā vidhānataḥ | ṣaṣṭhe maṇḍapasaṃskāraṃ saptame śayanakraya || 35 || aṣṭame kumbhasaṃskāraṃ navame homakarmaṇi | daśame dakṣiṇāproktā matranyāsamataḥ param || 36 || p. 106) dvādaśaṃ cārcanaṃ proktaṃ snapanaṃ tu trayodaśa | eṣāṃ krameṇa vakṣyāmi yathā vā munipuṅgavāḥ || 37 || iti sūkṣmaśāstre liṅgasthāpanaṃ nāma pañcaviṃśati paṭalaḥ || athātaḥ saṃpravakṣyāmi nityabalividhikramam | yasmin grāme baliḥ śabdastasmin strārākṣasādayaḥ || 1 || śrutvā gamanti sahasā grāmaṃ vṛddhikaraṃ bhavet | tasmātsarvaprayatnena kuryānnityabaliṃ kramam || 2 || śivasya bhojanānte tu antai nityāgnikarmaṇi | nityaṃ baliṃ kramaṃ kuryādrājāvijayamichati || 3 || uttamaṃ maṇiliṅgaṃ syānmadhyamaṃ pratimā bhavet | adhamaṃ golakaṃ jñeyam athavā puṣpānnataṇḍulaiḥ || 4 || pratimā bhāvayelliṅgaṃ tasyābhāve tu golakam | teṣāmabhāve mannādīn kuryāsamyak sadā budhaḥ || 5 || pūrvānne puṣpaliṅgena pratimā brāhmaṇapriyam | madhyānne cānnaliṅgena maṇiliṅgaśivaprayam || 6 || sāye taṇḍulaliṅgena golakā keśavaprayam | sauvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ kāṃsyapātracaturvidham || 7 || p. 107) aṣṭāṅgulaṃ tu vistāraṃ caturaṅgulamucchrayam | pātrasya madhyame padmaṃ kalpayet tu dalāṣṭakam || 8 || maṇḍapaṃ dakṣiṇe bhāge maṇḍalaṃ caturaśrakam | gomayenopalipyātha pātraṃ saṃsthāpya tatra tu || 9 || śivamantraṃ samuccārya śivastaṃ śivamāvahet | īśānamantramuccārya baliliṅge śivaṃ nyaset || 10 || sarvagandhaistathā puṣpai dhūpairdīpaistathārghyakaiḥ | hṛdayādyastraparyantaiḥ mantrairabhyarcayet kramāt || 11 || brahmacārigṛhastho vā bhasmoddhulitavigrahaḥ | sahoṣṇīṣottarīyeṇa liṅgaṃ śirasi dhārayet || 12 || sadyojātaṃ samuccārya pratimādyaiḥ saha vrajet | pāśupadāstramūttirvā candraśekharameva ca || 13 || sarveṣāṃ purato gacchenmaṇibhiḥ stadanuvrajet | puṣpānnaṃ taṇḍulaṃ liṅgaṃ tasya liṅgaṃ tanuvrajet || 14 || vitānadhvajasaṃyuktaṃ cchatracāmarasaṃyutam | vādyadhvanisamāyuktaṃ gaṇikādyairalaṅkṛtam || 15 || prathamapradakṣiṇaṃ kuryāt prāsādapīṭhikā sahā | gopurātpurato gacchecchaṅkhadhvanisamanvitam || 16 || citīryā dvārapāśvābhyāṃ pādukāsthānamiṣyate | tasya paścimabhāge tu pratimāsthānamucyate || 17 || p. 108) paścime pratimāyāstu magreṇa sthānamucyate | maṇiliṅgasya paścābhyāṃ golakāsthānamiṣyate || 18 || trayāṇāṃ pṛṣṭhabhāge tu antāde sthānamiṣyate | pradakṣiṇakrameṇaiva pratimādīni sthāpayet || 19 || pratiṣṭhā pratimādīnāṃ baliliṅgaṃ tu sthāpayet | pratimādya iti proktā prati ca maṇigolakā || 20 || puṣpānnattaṇḍulaṃ liṅgaṃ baliliṅgamiti smṛtam | pūrvābhimukhamāsthāpya pratimāgrasya pādukam || 21 || sthalikopari saṃsthāpya pādukadvayamarcayet | pātragandhaiḥ stathā puṣpaiḥ dhūpadīpairadhorghyakai || 22 || ṣaḍaṅgaiḥ kramaśo'bhyarcya arghyaṃ datvā yathākramam | caturṇaprathamādīnāṃmarghyaṃ śirasi vinyaset || 23 || pādaprakṣālanaṃ kṛtvā prāsādaṃ saṃpraveśayet | svasthāne sthāpya vārādyai pūjayedbrahmapañcabhiḥ || 24 || pūrvasmin maṇḍale sthāpya baliliṅgaṃ tu deśikaḥ | dvārādibhisamabhyarcya pañcabhiḥ brahmabhi kramāt || 25 || śivamantrasamuccārya baliliṅgasthamīśvaram | mūlaliṅge tu saṃsthāpya śimantre samuccaret || 26 || baliliṅgādikān sarvān garbhagehe tu sthāpayet | baliliṅgavisṛjyātha pādukānarcayedbudhaḥ || 27 || p. 109) pādaprakṣālanaṃ kṛtvā prāsādābhyantaraṃ viśet | pūrvoktavidhinā sarvaṃ kārayeddeśikottamaḥ || 28 || saṃsthānaṃ ca pāśupadaṃ mūrtirvā candraśekharam | yorabhāve maṇiśivaṃ golakāṃ hi viśeṣataḥ || 29 || teṣāṃ vā cānnaliṅgaṃ tu puṣpamarghyaṃ hi vā punaḥ | tasmātsarvaprayatnena nityaṃ kuryāt phalecchutā || 30 || ṣaḍaṅgamūrtimabhyarcya ṣaḍbhirvādibhiṃ kramāt | evamabhyarcya vidhinā svasthāne ca praveśayet || 31 || hṛdayena caruṃ dadyāt tāmbūlaṃ dāpayet tataḥ | paścānnīrājanaṃ kuryāt prāsādena tu mantrataḥ || 32 || prabhūtahaviṣa dadyāt bhaktān sarvān prapūjayet | droṇahīnaṃ na kartavyaṃ kartavyaṃ mandire kramāt || 33 || nityahomavasāne tu balyarthaṃ homayeddhṛdā | pañcāśat pañcaviṃśadbhiḥ ghṛtākte navakaṃ hunet || 34 || evaṃ syād budhavāre tu mandavāre tathaiva ca | tailābhyaṅgaṃ hṛdā kuryāt ccheṣaṃ pūrvavadācaret || 35 || pūrvarātrādhivāsañca gandhataila viśeṣataḥ | prātaḥkāle ca mabhyaṅgaṃ mūlaṃ ca bali bimbake || 36 || snātvā rājopacāreṇa sugandhāmalakādibhiḥ | paścāt caruṃ pradadyāt tu pratyekaṃ hṛdinā budhaḥ || 37 || p. 110) paścādvārotsaṃ kuryāt sarvālaṅkāraśobhitam | anyathā kārayed yastu tatkalaṃ nniṣphalaṃ bhavet || 38 || vārotsavamidaṃ prokta tasmin mantre viśeṣataḥ || 38 || iti sūkṣmaśāstre pratiṣṭhātantre vārotsavaṃ nāmā ṣaḍviṃśatipaṭalaḥ || ācāryalakṣaṇam | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi ācāryo lakṣaṇaṃ param | gocara satyavādi ca pūrvācāraprayogavit || 1 || śāstrajñaḥ śivamantrajñaḥ śivadīkṣābhiṣecakaḥ | mantrajñaḥ śabdabhedajñaḥ gurudevāgnipūjakaḥ || 2 || siddhānti nipuṇo dakṣaḥ śrīmān bhaktajanapriyaḥ | naktabhoji jitendrajñaśca vyaktācāra priyaṃvadaḥ || 3 || nahīnagohiśuddhātmadīkṣataḥ pratipātakaḥ | pañcayajñaparo nityaṃ śūdrānnaṃ parivarjayet || 4 || ṛgyajussāmatharvajña śivaśāstrajña sūkṣmavān | niṣkalātsakalo jāta tadvadācāryaputrakaḥ || 5 || ācāryaputro pautro vā dauhitro vā viśeṣataḥ | teṣāmabhāveṇācāryaputreṇaiva kṛtaṃ yadi || 6 || p. 111) puṣpe naṣṭe phalaṃ nāsti uṣare sasyavatphalam | paradravyaṃ na gṛhnīyāt bhaktānugrāhakāraṇaḥ || 7 || paraśāstramavijñeyaṃ paradīkṣāvivarjayet | cāturṇāmapi varṇānāṃ brāhmaṇebhyo viśiṣyate || 8 || brāhmaṇānāmalābhe tu kṣatriyāṇāṃ viśeṣataḥ | brahmaṇakṣatryakanyāyāḥ jāto vai kṣatriyottarāḥ || 9 || brahmaṇāt kiñcidūnaśca kṣatriyānkiñciduttamam | brāhmaṇān kṣatriyāṇāmalābhe tu vaiśyānāṃ tu viśeṣataḥ || 10 || evameva kramaṃ proktaṃ śaivārcasya vyavasthiti | ānulomastathācārya pratilomastu varjitā || 11 || vaiśyakānyāyāṃ jāto vai vaiśyaśūdrastathottamaḥ | kṣatriyasya prasūto'pi vaiśyātkiñcidivottamaḥ || 12 || pratiṣṭhāśivadīkṣāyāṃ sarvalakṣaṇalakṣitaḥ | kṣatryāsu vaiśyakanyāyāṃ jāto vaiśyottamo bhavet || 13 || vaiśyastu śūdrakanyāyāṃ jātaḥ śūdrasya cottamaḥ | sarvalakṣaṇasaṃpannā dīkṣitaḥ śivagocaraḥ || 14 || evameva guṇenaiva śaivasantānamukhyavān | śaivaṃ pāśupataṃ somaṃ trayassiddhāntabhedine || 15 || kevalaṃ śaivasiddhāntaṃ śivalīlāt prasaṅgagāt | aṣṭapradānāmukhyeta aṣṭasaṃdarśanapriye || 16 || p. 112) mukhyavān paravīrajñaḥ sarvaśāstrasya pāṭhakaḥ | smiṃgdhāṅgo lalitāṅgaśca sarvāvayavaśobhitaḥ || 17 || śikhi vā bandhasaṃyukto bhasmarudrākṣadhārakaḥ | sūtratyāgi śikhātyāgi mantrasādhyādibhiḥ śubhaḥ || 18 || sarvāgameṣu nipuṇaḥ sarvasaṅgavivarjitaḥ | so'pi vai naiṣṭiko nāma ācārya śreṣṭha ucyate || 19 || tasya putreṇa śāstrajñaḥ so'pi karmārhako bhavet | ityevākṛtisaṃyuto vastrābharaṇaśobhitaḥ || 20 || śuddharūpamidaṃ śaivaṃ ācāryasya vidhīyate | dīrghāṅgi caiva hrasvāṅgi śaṭho dadhi guṇaṃ saram || 21 || vimalaṃ kṛpaṇaścaiva ahanākulodbhavaḥ | viṭapadvaiva dhūrtaśca dṛtomattapramattavān || 22 || gulmaśca rogikuṣṭaśca śipiviṣṭaśca muṣṭivān | andhakaṃ tanukāścaiva aṅgahīno'pi kopavān || 23 || mucaki vedavikrito musthitonmuñcabhasmayā | aṣṭāśauco vratahīno nāmadhāraka viprakaḥ || 28 || parapreṣyarabhonityaṃ devāgnigurunindakaḥ | anācāryasya putro vā mugdhasya hṛdahāryate || 25 || dhātukṣayavikārāṅgi satvanaṣṭo hyabuddhimān | vyapāri devavikrīta vidyānaṣṭaśca naṣṭavān || 26 || p. 113) durjano doṣasaṃyukto maṇḍitaḥ patitastathā | svakarmaṇi phalaṃ tata syāt pratiṣṭhādiṣu yastu saḥ || 27 || evameva samāyukta sthāpanādyāṃ visarjayet | ādiśaivena kartavyaṃ pratiṣṭhāpanādikam || 28 || anuśaivādayaḥ sarve ātmārthaviṣayet kramāt | sakalaḥ sarvadeśeṣu gatāgataviniściyaḥ || 29 || ācāryalakṣaṇaṃ proktaṃ śiṣyāderlakṣaṇaṃ śṛṇu || 29 || iti sūkṣmatantre ācāryalakṣaṇaṃ nāma saptaviṃśatipaṭalaḥ || śiṣyāderlakṣaṇam | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śiṣyāde lakṣaṇaṃ śṛṇu | svamūrtimūrtidhāraśca paryaṣṭiparicārakaḥ || 1 || hodako bodhakaścaiva hotācādhvaryureva ca | ādiśaivakulotpanno śivadīkṣābhiṣiktakaḥ || 2 || sarvalakṣaṇasaṃpanno śivabhakto mahāyaśaḥ | śaivāgameṣu saṃpanno sarvaśāstrārtha tatvagaḥ || 3 || vedavedāṅgapaṭhajño sarvakarmasuyogyatā | mahāśaivastu vikhyātāstadābhāve nṛpastathā || 4 || p. 114) teṣāmabhāve vaiśyastu kramādvai cāhikastathā | samayi putrakaścaiva sādhako mūrtidhārakaḥ || 5 || gurorājñāvaśaṃ kuryād deśāntarasthito yadi | evameva vidhānenā pratiṣṭhādīnntu kārayet || 6 || prathamaṃ yenanirvāha tenaiva sakalaṃ nayet | karṣaṇādipratiṣṭhāntamekasantānamārgataḥ || 7 || bhinnābhinnaṃ kriyāyāṃ ca evameva vidhīyate | prāsādakaraṇaṃ yasyāt tathā liṅgadayastathā || 8 || jīrṇoddhāravihīnaṃ yad vāstukarmādayastathā | anyaṃ vā cirakālaṃ tu pratisaṃvatsarotsavam || 9 || yetāni sarvakarmāṇi bhinnaṃ samyak prakīrtitam | arcanaṃ cāgnikāryaṃ ca snapanaṃ vāstukarmakam || 10 || dīkṣāvidhānamārgaṃ ca śītakumbhādayastathā | dinasaṅkhyāvidhānaṃ yadabhinnamiti kīrtitam || 11 || sarvaṃ bhinnakriyākāle na yāvāndeśike * hi | avaśyagantumicchācetannarātravasate dhṛvam || 12 || dinakriyāvasāne tu deśikaṃ sarvato vrajet | abhinnakavidhānena saṅkhyādi vidhe purā || 13 || bahirgataṃ na kartavyaṃ kartavyaṃ cettu doṣakam | ācāryādicaturṇāṃ tu evameva vidhīyate || 14 || p. 115) sāyambhuvādi liṅgānāṃndhāmāni sakalāni ca | parivārāṇi cānyā ca yaḥ karoti puro tataḥ || 15 || teṣāṃ jīrṇeṣu kāleṣu tasya santānamārgataḥ | kuryādihi viśeṣo'sti rūpāntarakṛtaṃ yadi || 16 || gotrāntareṇa vā kuryāt pūrvasantāna hetu vā | kāraṇaṃ kiṃ viśeṣo'sti mantrasaṃbandhakāraṇāt || 17 || tasmātsarvaprayatnena purātanakṛtājñayā | kuryāṃ tu sthāpanādīnāṃ yevameva vidhīyate || 18 || anabhijñatagotrastu sadākhyaṃ vastrake likhet | tasyai cānugraheṇaiva kuryāgotrāntareṇa vā || 19 || yadyā śiro'pi tanmantrai kuryāt dvā pūrvamārgataḥ | pitṝsya karaṇaṃ sasyāt tasya putreṇa tatkṛtam || 20 || putrābhāve tu dauhitraḥ stadābhāve tu mātulaḥ | tasya bhāve tu tatputro kuryād bhinnakriyāśchirot || 21 || spaṣṭakāle ca evaṃ syāt vispaṣṭe devatājñayā | evameva prakāreṇa sarvaṃ vai cārya kārayet || 22 || anyathā kāraṇiyaṃ cet rājārāṣṭraṃ vināśanam | grāmādīnāṃ vināśāya śatrunāśaṃ na saṃśayaḥ || 23 || śiṣyāde lakṣaṇaṃ proktaṃ garbhanyāsaṃvidhi śṛṇu || 23 || iti sūkṣmaśāstre śiṣyāderlakṣaṇaṃ nāma aṣṭāviṃśatipaṭalaḥ || p. 116) pratimālakṣaṇam | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pratrimālakṣaṇaṃ * * | sarvalokahitārthāya sarvaśāntikarāya ca || 1 || devatānāṃ pṛthagrūpaṃ tasmāt pratimamucyate | sakalaṃ niṣkalaṃ caiva dvividhaṃ pratimucyate || 2 || niṣkalaṃ tu nirākāraṃ sakalaṃ tu svarūpakam | dvātriṃśadaṅgasaṃpūrṇaṃ sakalaṃ tu prabhedataḥ || 3 || pratimā kāraye paścād yathāvibhavavistaraiḥ | sauvarṇaṃ rājyakāmīnāṃ rājitaṃ vaiśyavṛddhidam || 4 || trāmraṃ viprasamṛdhyarthaṃ śūdrāṇāṃ vibhavaṃ bhavet | yathā na * * dravyeṇa pratimā kārayed budhaḥ || 5 || uttamaṃ madhyamaṃ caiva adhamaṃ trividhaṃ bhavet | ekaikaṃ tritribheduni navadā bhedamucyate || 6 || utsavaṃ pratimāṃ caiva umāskandamaheśvaraḥ | ekaviṃśatprabhedaṃ tu ṣoḍaśaiva prabhedataḥ || 7 || dvādaśaiva prabhedaṃ tu trividhaṃ bhedamucyate | īśamānaṃ prakartavyaṃ uttamottamamucyate || 8 || garbhagṛhaṃ tadeva syāt stambhamānaṃ tameva ca | raśitiraṅgulaṃ mānaṃ uttamaṃ tu vidhīyate || 9 || tanmānaṃ navadhā kṛtvā ekaikaṃ tu prabhedataḥ | evaṃ mānaprabhedaṃ tu śilpiśāstroktamācaret || 10 || p. 117) prathamaṃ sukhāsanaṃ proktaṃ vaivāhyaṃ tu dvitīyakam | tṛtīyaṃ mumayayuktaṃ vṛṣārūḍhaṃ caturthakam || 11 || pañcamaṃ tripurāntaṃ tu nṛttarūpaṃ tu ṣaṣṭhakam | candraśekharamevoktaṃ saptamaṃ tu viśeṣataḥ || 12 || aṣṭamaṃ cārdhanāriśaṃ navamaṃ harirardhakam | caṇḍeśvaraprasādaṃ tu daśamaṃ parikīrtitam || 13 || kāmāryekādaśaṃ proktaṃ dvādaśaṃ kālanāśanam | trayodaśaṃ dakṣāṇamūrtiṃ bhikṣāṭanamataḥ param || 114 || sadāśivaṃ pañcadaśaṃ liṅgotpattistu ṣoḍaśā | evaṃ ṣoḍaśamūrtināṃ bhedaṃ vaivakṣyate'dhunā || 15 || sukhāsanaṃ mahāśāntaṃ kalyāṇaṃ somadhāriṇam | gaṅgādharaṃ ca pañcaite sṛṣṭimūrtirihocyate || 16 || ardhanāri trirātraṃ ca vireśaṃ vṛṣavāhanam | bhikṣāṭanaṃ ca pañcaite sthitimūrtirudāhṛdam || 17 || kālahākāmadāhaśca mahātripuranāśanam | gajodbhavaṃ manvahāri jalandharavadhastathā || 18 || caṇḍeśaṃ caiva cāṣṭau tu saṃhāramūrtirucyate | triṇetrāśca caturbāhuṃ bālendukṛtaśekharaḥ || 19 || vyāghracarmāmbaraścaiva hārakeyūrabhūṣitāḥ | yajñopavītasaṃyuktā kuṇḍalābhyamalaṅkṛtam || 20 || p. 118) jaṭāmakuṭasaṃyuktā sarvapuṣpairalaṅkṛtāḥ | varadābhayahastābhyāṃ kṛṣṇāparaśudhāriṇaḥ || 21 || evaṃ ṣoḍaśamūrtināṃ sāmānyamidamīritam | viśeṣaṃ tu pravakṣyāmi umāskandamaheśvare || 22 || saumyaṃ raudraṃ tathā miśraṃ trividhaṃ bhedamucyate | pūrvoktena pramāṇena pañcāsana samāyutam || 23 || āyavyayarkṣavārāṃśa yonināṃ tu viśeṣataḥ | śubhāśubhaṃ nirīkṣantu samyakkṛtvaṃ tu buddhimān || 24 || īśasya bāhamānena mumāyamānamucyate | mumāya bāhumānena skandamānaṃ pracakṣate || 25 || umāśaṅkarayormadhye skanda vai bālarūpiṇam | devasyādyapramāṇena āsanaṃ tu viśeṣataḥ || 26 || pañcabhāgaṃ tribhāgaṃ tu madhyakṣaṃ caiva kārayet | tribhāgeradhamaṃ vidyāt trividhamāsanasmṛtam || 27 || ekāsanasamāyuktaṃ pūrvoktena pramāṇataḥ | mukhabhāgaṃ viniścitya caturviṃśacchatāṅgulaiḥ || 28 || madhyamaṃ daśatālena devīrūpaṃ tu kārayet | nuvāddhakālamānena skandarūpaṃ tu kārayet || 29 || devīnāṃ tu tathaivaṃ syāt dasane saha yojayet | ekavaktraṃ mahābāhu nilaśiva mahadyutiḥ || 30 || p. 119) jaṭāmakuṭasaṃyuktaṃ pāśvendakṛtasaṃyutam | triyakṣaṃ caturbhujaṃ saumyaṃ vyāghracarma ---- baraprabhum || 31 || varadābhayahastaṃ ca kṛṣṇaṃ paraśudhāriṇam | dakṣiṇe lambitaṃ padaṃ vāmapādaṃ samāsanam || 32 || sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ sarvābharaṇabhūṣitam | sapuṣpavaradaṃ hastaṃ gaurisamyagviśeṣataḥ || 33 || skandadevanamevoktam evamevaṃ viśeṣataḥ | idaṃ saumyaprakāreṇa sarvasiddhikaraṃ śubham || 34 || kṛṣṇāparaśusaṃyuktaṃmabhayaṃ kaṭakaṃ bhavet | nānālaṅkārasaṃyuktaṃ nānābharaṇabhūṣitam || 35 || raudraṃ kaṭakahastaṃ syāt skandaṃ vā puṣpahastakam | raudramevāsamākhyātaṃ pāśupatādimūrtinā || 36 || miśraṃ tu kaṭakaṃ hīnaṃ vāmapāda pralambitam | dakṣiṇaṃ pādamāsinaṃ mumādevīṃ tathaiva ca || 37 || ṣaṇmukhaṃ parvamevoktaṃ varadābhayahastakam | evamiśraṃ samākhyātaṃ lākule naiva kārayet || 38 || saumyaṃ tu śūlaśaivaṃ syādaṣṭāviṃśat tribhedataḥ | tataḥ śāstroktamārgeṇa paśupadādi kārayet || 39 || ekaikasaṅkaraṃ kuryāt kartābhartā vinaśyati | tasmātsarvaprayatnena kārayellakṣaṇānvitam || 40 || p. 120) evaṃ trividhabhedaṃ tu tatra mārgeṇa kārayet | pratimālakṣaṇaṃ proktaṃ manonmani vidhi śṛṇu || 41 || iti sūkṣmaśāstre pratiṣṭhātantre pratimālakṣaṇaṃ nāma ekonnatriṃśat paṭalaḥ || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi sālānāṃ lakṣaṇaṃ param | prathamaṃ bhūtasālā ca dvitīyaṃ mūrtisālakam || 1 || tṛtīyaṃ gaṇasālā ca caturthaṃ lokapālakam | pañcamaṃ śāstrasālā ca ṣaṣṭhaṃ pannakasālakā || 2 || saptagaṅgā saptastālano madhidevatāḥ | tāsāṃ hi pūjanārthāya prākāraṃ kalpayed budhaḥ || 3 || prāsādarakṣaṇārthāya maṅgalārthāya buddhimān | prāsādasya tu vistāraṃ caturaṃśairvibhāvayet || 4 || ekāṃśainaiva paritaḥ prathamaṃ sālakānvitam | tadvyaṃśena samastena kāraye dve pṛthak pṛthak || 5 || evaṃ tu traprakāreṇa kā kārayet prathamaṃ budhaḥ | sārdhadvitrikrameṇaiva kārayetrividhaṃ param || 6 || sārdhadvitriguṇenaiva caturguṇena vā punaḥ | digbhāghā ca guṇenaiva caturguṇaṃ triguṇitena vā || 7 || p. 121) pañcabhirguṇitenaiva kārayedgaṇikākramāt | * * * * * * * * * * * * * tātparam || 8 || * * * * * * * * * * tāni ta bodhanā | arcāromaṇḍapaṃ śuddhaṃ divyapañcavasantakam || 9 || mahendraṃ svastivṛttaṃ ca māyaṃ bāhu vikārakam | utpalaṃ paṅkalagnaṃ ca śrīsvasti ca niveśanam || 10 || vāpibrahmasabhā caiva tathaivotpalapatrakam | mahāpadmaṃ mahācchandaṃ devavṛttaṃ tathaiva ca || 11 || candreṇaitadvimānāni nimittāni sukhārtinā | somacchandaṃ somavṛttaṃ bahupatraṃ suveṣṭikam || 12 || śrīvatsākṛtikaṃ ghoṇacchandavṛttaṃ ca vedikam | siddhayogaṃ caturvṛttaṃ kūṭākāraṃ vilokanam || 13 || kūṭākāraṃ ca gāndhāraṃ svastikaṃ tilakaṃ tathā | śaśivṛttiṃ viśālaṃ ca tathā kulendukaṃ punaḥ || 14 || etānyapi vimānāni śaśinā nirmitāni vai | vedikaṃ vedivṛttaṃ ca somaveṇuṃ caturmukham || 15 || āhikaṃ kīñcikaṃ yāna agnicchandoraka yathā | hastipṛṣṭhaṃ ca nevṛttaṃ pramadālatribekaṃ trivit || 16 || vṛṣabhaṃ mādhūvṛttaṃ ca trikūṭaṃ śilpavṛttakam | goyāgamaṇḍukaṃ cāpi pariprādakamuttamam || 17 || p. 122) pāśikaṃ paṅkalagnaṃ ca tathaivā gaganeśvaram | śābhikārasavṛttaṃ ca nivuṣaṃ paribrahmakam || 18 || masyakaṃ gaganaṃ caiva paricchandanāntakam | caṇḍeśasya vimānaṃ tu bhūtākārasamanvitam || 19 || etāni kanakādyaiśca munibhi nirmitāni vai | ṣaṇṇavātivimānāni kathitāni purātanaiḥ || 20 || vahnīpatraṃntathā cūrṇaṃ cūlikāñceti tāni ca | navabhedāni sarvāṇi vimānāni pṛthak pṛthak || 21 || āyavyayasamāyuktaṃ prākāraṃ kārayed budhaḥ | liṅgādirūpaprasāre āyādīṃśca na kārayet || 22 || svāyambhuvādi liṅgānāṃ karṇamānaṃ tu vakṣyate | yasya liṅgasya pūjāśaṃ aṣṭāśaṃ bhajayet samam || 23 || teṣu bhāgeṣu liṅgasya śirasādīni buddhimān | caturviṃśatcchatāṅgulyairathavā kārayed budhaḥ || 24 || tasmādbhāge mukhādīni kārayeddeśikottamaḥ || 24 || iti sūkṣmaśāstre ṣaṇṇavati prāsādaṃ nāma triṃśat paṭalaḥ || p. 123) athātaṃ saṃpravakṣyāmi ghṛtakambalalakṣaṇam | sarvalokahitārthāya sarvabhūtahitāya ca || 1 || gobrāhmaṇanṛpādīnāṃ śitākurvanti gharmake | māghamāse magharkṣe tu paurṇamāsyāṃ viśeṣataḥ || 2 || ghṛtakambalakaṃ kuryādarke vā cāndramāsake | divā parvaṇi saṃbandhe rātrau nakṣatrasaṃyute || 3 || tasmindivaiva kartavyaṃ parvasaṃbandhakāraṇāt | sarvapāpakṣayaṃ puṃsāṃ sarvakārmārthasādhanam || 4 || snehadravyādi poṣārthaṃ māghāmāse yajet kramāt | śivapratīkaraṃ sākṣādapamṛtyuvināśanam || 5 || pādādimūrdhniparyantaṃ lepayedgoghṛtena tu | śvetādīnāṃ gavāṃścaiva ghṛtaṃ saṅgṛhya buddhimān || 6 || liṅge dve kambalaṃ nyasya gandhapuṣpādibhiryajet | ātmārtheṣu parārtheṣu golakanyasya vinyaset || 7 || niropāgniyutaṃ śuddhaṃ kṛmikoṭaravarjitam | brahmacāri catuvaṇyāṃ gokṣīrā hi ca saṅgrahet || 8 || sauvarṇādiṣu pātreṣu vastrapūtena buddhimān | hṛdayenaiva mantreṇa agnikarmādi kārayet || 9 || ārdreṇaiva samāyuktaṃ yāvadvai ghanatāṃ vrajet | tāvat pātreṣu saṃpūjya prāsādenaiva mantrataḥ || 10 || p. 124) pacanālayadeśe tu anyasmin vā manorame | ātmārthe caiśadigbhāge pūjāsthānaṃ tu pūrvake || 11 || maṇḍalaṃ kārayet tatra vṛttaṃ vā caturaśrakam | tasya madhye nyaset pātraṃ hṛdayenaiva mantrataḥ || 12 || tasmādanyeṣu pātreṣu dadhisaṅgrāhya deśikaḥ | hṛdayena tu mantreṇa śivāmbhasā tu pūrayet || 13 || vastreṇaiva tu hastābhyāṃ mardayet puruṣeṇa tu | yāvadvai bhinnatāṃ yāti tāvadvai mathanakriyā || 14 || anyapātreṣu matimān ānīyya navanītakam | pacanālayadeśe tu agnimantreṇa kārayet || 15 || śuddhapātre tu matimān saṅgraheddhṛdayena tu | sahasraprasthakaṃ mukhyaṃ śataprasthāntakaṃ kramāt || 16 || pratyekaṃ navadhā mānaṃ kārayed vibhavānugam | athavā hīnamānaṃ tu daśaprasthāntakaṃ kramāt || 17 || tadā bhāve daśaprasthaṃ prasthānta va krameṇa tu | evaṃ bahuprakāreṇa ātmārthe vā parārthake || 18 || ātmārtheṣu dṛmārgaṃ syāt prabhūtaṃ sthāpane budhaḥ | gandhapuṣpādibhiḥ pūjya prāsādena pṛthak pṛthak || 19 || sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ śaṅkhadhvanisamanvitam | nānāvādyasamāyuktaṃ nānāgeyasamanvitam || 20 || p. 125) grāmapradakṣiṇaṃ vāpi prāsādaṃ vā pradakṣiṇam | sugupte maṇḍape sthāpya prāsādena tu mantrataḥ || 21 || prāsādasyāgrataḥ kuryānmaṇḍapaṃ caturaśrakam | dvādaśahastaṃ vā navahastāṣahastakam || 22 || brāhmaṇādikrameṇaiva prapāṃ vā kārayed budhaḥ | catudvārasamāyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam || 23 || darbhamālābhirāveṣṭya vitānadhvajaśobhitam | maṇḍapasya tribhāgekaṃ madhye vediṃ prakalpayet || 24 || utsethaṃ ratnimātraṃ syāt tālamātramathāpi vā | vedikāpūrvadigbhāge homakuṇḍaṃ hi kārayet || 25 || vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā trimekhalāralaṅkṛtam | sthāvare tu caturdikṣu homaṃ kuryāt tu deśikaḥ || 26 || ātmārthe caikahomaṃ syād brahmaṇādi krameṇa tu | puṇyāhaṃ vācayet tatra pāvamānena prokṣayet || 27 || ghṛtakambalakātpūrve navake saptapañcame | aṅkurānarpayedvidvān śāstradṛṣṭenakarmaṇā || 28 || aṅkurasyārpaṇaṃ pūrve ghṛtaṃ saṅgrāhya deśikaḥ | adhivāsanarātrau tu pātrāṇi pūrayejjalaiḥ || 29 || sarvagandhasamāyuktaṃ pañcabrahmaṣaḍaṅgakaiḥ | athavā ca jaladroṇāghaṭe vā pūrayet kramāt || 30 || p. 126) daśapātraṃ pañcapātraṃ trīṇipātramathāpi vā | ekapātraṃ hi cālpe tu ātmārthe trīṇi caikataḥ || 31 || daśapātre daśaṃ mūrtiṃ pañcamūrtiśca pañcame | trimūrtiśca tripātreṣu ekapātre śivastathā || 32 || tantukūrcasamāyuktān savastrānneyasaṃyutān | evameva krameṇaiva sthāpayedvedikābahi || 33 || navavastreṇa saṃveṣṭya pātrāṇamasya deśike | taṃ jale śivavat kṛtvā tajjale tu ghṛtaṃ kṣipet || 34 || kuṅkumāgarukarpūraiḥ aridai cūrṇasaṃyutam | karṣayedīśamantreṇa deśiko tatra buddhimān || 35 || paścāt pirṇatvamāyādi prāsādenoddhṛtaḥ kramāt | sauvarṇeṣu ca pātreṣu pratyekaṃ saṅgrahed budhaḥ || 36 || sthaṇḍilakramamārgeṇa vedikāṃ kārayed budhaḥ | daśāyudhāni paritaḥ aṣṭamaṅgalasaṃyutam || 37 || pūrvavat saṃskṛtān kumbhānvedikoparivinyaset | aṣṭalokādhipān kumbhān kumbheṣu cārcayet kramāt || 38 || teṣāṃ madhyamadeśa tu ghṛtapiṇḍāni vinyaset | navavastreṇasaṃveṣṭyā prāsādenarcayedbudhaḥ || 39 || puṇyāhaṃ vācayet tatra brahmaghoṣasamanvitam | homaṃ kṛtvā tadante tu pañcabrahmaṣaḍaṅgakaiḥ || 40 || p. 127) samidhājyacarulājān gulakṣīradadhiryavam | sarṣapaṃ mudgamāṣau ca homadravyaṃ krameṇa tu || 41 || prabhūtaiḥ kabaleyadyatsthāvareṣu catuṣvapi | deśikasyānusāreṇa pratyekaṃ homamācaret || 42 || ebhi homeraśaktaśceddeka eva vidhiyate | ātmārthe tadvadevoktaṃ śūdrāṇamekahomakam || 43 || evaṃ vidhiprakāreṇa accitenaiva kārayet | baliṃ tatra tu kuryāt tu vedibāhye baliṃ kṣipet || 44 || pāścāddevaṃ ca devīṃ ca arcanoktaṃ kramādyajet | ghṛtaṃ śirorpaṇaṃ kuryāt prāsādena tu mantrataḥ || 45 || havirnnivedayet tatra upadaṃśaissamanvitam | tāmbūlaṃ dāpayet tatra brāhmaṇānbhojayet tataḥ || 46 || rātrāvadhivaset tatra pañcagavyāmṛtessaha | prabhāte deśikaṃ snātvā paścādyajanamārabhet || 47 || alaṅkṛtyārcayitvā tu vyomavyāpi daśākṣaraiḥ | evaṃ vidhiprakāreṇa kārayeddeśikottamaḥ || 48 || hṛdayena tu mantreṇa ghṛtakambalakaṃ yajet | lokapālān samabhyarcya svasvairnnāmaiviśeṣataḥ || 49 || homakarmavidhiṃ kuryāt pūrvoktavidhinā sahā | ante pūrṇāhutiṃ dadyāt prāsādena tu mantrataḥ || 50 || p. 128) ācārya pūjayet tatra mūrttidhārāśca pūjayet | grāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā ghṛtakambalakaṃ budhaḥ || 51 || sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ nṛttageyasamanvitam | liṅgamūrtiṃ nyaset paścādghṛtakambalakaṃ hṛdā || 52 || mūrdhnādipādaparyantaṃ kambalaṃ vinyaset kramāt | sakalāni ca sarvāṇi sthāpane vinyaset kramāt || 53 || parivārāṇi sarvāṇi sthāvare caiva vinyaset | mahāvyomena mantreṇa kambalaṃ sarvathā nyaset || 54 || gandhapuṣpādibhiḥ pūjya prāsādena tu mantrataḥ | prabhūtahaviṣaṃ dadyād hṛdayena tu mantrataḥ || 55 || nityānte tu prakartavyaṃ saṃdhyāyāṃ tu viśeṣataḥ | divasaṃ divasārthaṃ ca yāmaṃ yāmārthameva ca || 56 || pātakaścāt bakaṅkṛtvā pūrvavasnapanaṃ tathā | mahāvyomena mantreṇa daśākṣaraṃ tathaiva ca || 57 || arcayet śāstramārgeṇa gandhapuṣpādibhiḥ budhaḥ | parivārāṇi sarvāṇi snapanaṃ kārayet kramāt || 58 || teṣāṃ haviṣyaṃ dadyāt tu tantramantreṇa dāpayet | kambalaṃ devadevasya caṇḍeśāya pradāpayet || 51 || caṇḍamantramanusmṛtya kambalaparityajet | ghṛtakambalakaṃ sarvaṃ goṣu cāpsu vinikṣipet || 60 || p. 129) agninā dāhayet tatra caṇḍamantramanusmaran | yasmin karmaṇi yanmatraṃ tasmin hṛdayamantrataḥ || 61 || kārayet tu viśeṣeṇa mantreṇaiva viśeṣataḥ | ghṛtakambalamātre tu ekarātrāddhṛtaṃ yadi || 62 || pratyekaṃ saṃskṛtaṃ gavyaṃ ghamaṣā trīṇi sapta ca | ataḥ paraṃ na kartavyaṃ ātmārthe tu parārthake || 63 || ātmārthe spaṭikādyeṣu sthaṇḍile maṇḍalādike | ghṛtakambalakaṃ nyasya bhitticitre tu darpaṇe || 64 || paṭhe'pi tat tadvat kartavyaṃ agnau homaṃ ca kambalam | sūryamaṇḍalakādyomakambalaṃ śodhayed budhaḥ || 65 || jaladeśe jale nyasya svaisvai mūlaiśca buddhimān | yāvat kambalakaṃ yasya tāvadbījaṃ na cālayet || 66 || evamātmārthakaṃ kuryāt parārthaṃ naiva tatkriyā | evameva vidhānena kārayeduktamārgataḥ || 67 || ācāryaṃ pūjayet tatra vastrahemāṅgulīyakaiḥ | ghṛtakambalakaṃ proktaṃ damanāropaṇaṃ śṛṇu || 68 || iti sūkṣmaśāstre ghṛtakambalaṃ nāma ekatriṃśatpaṭalaḥ || p. 130) śaivācāraṃ pravakṣyāmi sāmānyarcāṃ viśeṣataḥ | uttarāyaṇage sūrye kṣurakarmasamārabhet || 1 || garbhāṣṭame dvijanaṃ hi vedābhyāsaṃ samārabhet | pañcādaśavarṣādūrdhvaṃ vivāhaviṣayaṃ kuru || 2 || śuddhyarthaṃ snapanaṃ kuryādvidhi dṛṣṭena karmaṇā | * * * * * * * * * virañca praṇamya ca || 3 || paścāt pūjāsamārabhya bhasmarudrākṣadhārakaḥ | tasya sannidhikāle tu śivāgamavicārayet || 4 || paścānnirvāṇasaṃbandhaṃ kuryādvāgravicārataḥ | pañcagocara śuddhātma śivena paribhāṣataḥ || 5 || paścādāpādya karmāṇi kuryād vai dīkṣiko budhaḥ | anyasmin yadi vā kuryā sthānajasyānusārataḥ || 6 || so'pi maitravidhānāñca anyathāṃ ca na kārayet | anādiviṣayārddheto pūrvasantānako guruḥ || 7 || grāmādīnādikaṃ kuryād ādiśaivodiko guruḥ | pitrā tu yatkṛtaṃ pūrvaṃ tasya putreṇa tatkṛtam || 8 || tasya sannidhikāle tu tasya sakalaṃ nayet | anyathā karaṇīyañcet sthānanāśaṃ na saṃśayaḥ || 9 || tayorabhāvayessamyak santānaśca sagotrajaiḥ | teṣvasiddhe tu kuryāt tu tasya mitrādibhirbudhaḥ || 10 || tasya vaktrasya tantrebhyaḥ kuryādiha viśeṣataḥ | anyenāpyanavaktreṇa kuryāśceddoṣadammahat || 11 || p. 131) kāraṇaṃ kiṃ viśeṣo'sti mantrasaṃbandhakāraṇāt | tayoramāvayossamyaksantānaśca sagotrabhiḥ || 12 || kriyā garbhasya bhentadvat garbhātmataṃ dvicarthakam | ātmārthayajanaṃ kuryāt parārthaṃ tu kadācanāt || 13 || tasmātsarvaprayatnena tatsarvaṃ muktakālake | anyasmin māsi kuryāccettatphalaṃ niṣphalaṃ bhavet || 14 || liṅge ca pratimāyāṃ vā bhitticitre paṭe'pi vā | sthaṇḍile maṇḍale cāgnau jale vā sūryamaṇḍale || 15 || naveṣveteṣu sthāneṣu ātmārthaṃ kārayet sudhīḥ | liṅgabere tathā bhittau paṭe vāpi viśeṣataḥ || 16 || cāturtheṣu ca sthāneṣu parārthaṃ kārayedbudhaḥ | ārohaṇādinātpūrve navame saptame diśi || 17 || sumūhurtte sulagne tu aṅkurānarpayed budhaḥ | prāsādasyāgrataḥ kuryānmaṇḍaṃ śāṃkare diśi || 18 || ṣoḍaśaṃ daśahastaṃ vā navahastāṣṭahastakam | ṣoḍaśastambhasaṃyuktaṃ catudvārasamanvitam || 19 || navabhāgaikabhāge tu madhyavedīṃ prakalpayet | athavā pañcaṣaṭ saptatāle vistarakaṃ kuru || 20 || dvitālenocchrayaṃ kuryād darpaṇodarasannibham | pañcacūrṇairalaṅkṛtya vitānadhvajaśobhitam || 21 || p. 132) darbhamālāsamāyuktaṃ toraṇaiśca vibhūṣitam | aṣṭamaṅgalasaṃyuktaṃ daśāyudhāni vinyaset || 22 || puṇyāhaṃ vācayet tatra prokṣayenmantravāriṇā | ṣaḍdroṇai pañcabhidroṇai vedimadhye samarcayet || 23 || tadarthaṃ taṇḍulairyuktaṃ taṇḍulārddhatilairapi | tanmadhye padmamālikhya aṣṭapatraṃ sakarṇikam || 24 || pūrvādīni caturdikṣu kārayedagnikuṇḍakam | athavā trīṇi kuṇḍaṃ vā ekāgnimadhavāpi vā || 25 || maṇḍapasyānurūpeṇa athavā astramātrakam | trimekhalairalaṅkṛtya ekamekhalameva vā || 26 || evameva krameṇaiva kārayenmaṇḍapakriyām | adhivāsaṃ tu pūrvedyurdamanasya hṛdā budhaḥ || 27 || navapātreṣu saṃgṛhya svanugupte nidhāpayet | deśiko mūrttipaścaiva snānaṃ kuryāssaśikān || 28 || pañcāṅgabhūṣaṇai bhūṣya divyagandhānulepanam | sthāpayed vedikāmadhye śivakumbhaṃ ca vardhani || 29 || abhitaḥ kalaśānaṣṭau vāripūrṇān sahaimakān | caturdaśyādi ṣaṣṭhyantaṃ pañcadaśyādike param || 30 || pratipadyādi cāṣṭamyāmeva meṣādhivāsayet | pratyekaṃ vastramāveṣṭya arcayedgandhapuṣpakaiḥ || 31 || p. 133) damanaṃ ca pṛthak śodhya prokṣayet tu kuśāmbhasā | pañcadhāvibhajet puṣpaṃ pratyekaṃ pātrakaṃ nyaset || 32 || pañcabrahma ṣaḍaṅgaiśca gandhapuṣpādibhiryajet | śivakumbhasya paritaḥ sthāpayeddhṛdayena tu || 33 || samidhājya carūlājān sarṣapāśca yavātilān | pañcabrahmaśivāṅgaiśca daśākṣareṇa mantrataḥ || 34 || kūrmeṇa juhuyād vidvān pratyekaṃ pañcaviṃśati | kuṇḍaṃ prati viśeṣeṇa kuryādvai deśikajñayā || 35 || dravyānte dvyāhṛtīṃ hutvā prāsādena spṛśe budhaḥ | * * * * * * * * * * varulikena tu || 36 || kuṇḍaṃ pratividhānenā kuryādvā śaṃkarepi vā | evameva vidhānena kārayd deśikottamaḥ || 37 || sparśayeddamanān pātrān caturdaśyādikānapi | indra īśānayormadhye kārakumbhaṃ tu vinyaset || 38 || ratikumbhaṃ tu tatpārśve pratyekaṃ vastraveṣṭitam | gandhapuṣpādibhiḥ pūjyā svanāma hṛdayena tu || 39 || sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ sarvatodyasamanvitam | gandhadāmanaka dadyāt devadevasya mūrddhani || 40 || sarveṣāṃ sakalādīnāṃ svanāmaiścaiva pūjayet | bhaktanāṃ paricārāṇāṃ yathā lābhena dāpayet || 41 || p. 134) havirnivedaye paścāt prāsādena tu mantrataḥ | evaṃ rātrau prakuryāt tu prabhāte snānamācaret || 42 || sakalīkaraṇaṃ kṛtvā deśikasya viśeṣataḥ | pāvamānena saṃprokṣya mahāvyomena mantrataḥ || 43 || śaṅkhaduṃdubhinirghoṣairgītavādyairavairyutam | kāmakumbhaṃ tatoddhṛtya ratikumbhaṃ viśeṣataḥ || 44 || grāma pradakṣiṇaṃ kṛtvā dvārapārśve tu vinyaset | nandiṃ caiva mahākālamabhiṣekaṃ krameṇa tu || 45 || gandhapuṣpādibhiḥ pūjya svanāmasahitena tu | paścād garbhāntikaṃ gatvā nirmālyaṃ tu visarjayet || 46 || śivakumbhādikānkumbhān liṅgāgre sthāpayed budhaḥ | gandhapuṣpādibhiḥ pūjya pāvamāne prokṣayet || 47 || mahāvyomena mantreṇa abhiṣekaṃ krameṇa tu | śuddhasnānaṃ prakuryāt tu prāsādena tu mantrataḥ || 48 || dāmanakān tatoddhṛtya prāsā * * pradakṣiṇam | kṛtvā caiva viśeṣeṇa dvipātraṃ tu pṛthan nyaset || 49 || mahāvyomena mantreṇa devadeva * * rdhani | nikṣipe piṇḍikāyāṃ ca paraṃ caiva viśeṣataḥ || 50 || gaurigāyatri mantreṇa gandhapuṣpādibhiryajet | śeṣāśaṃ sakalādīnāṃ svanāmaiścaiva pūjayet || 51 || p. 135) bhaktānāṃ parivārāṇāṃ yadā lābhena dāpayet | havinnivedayet paścācchivabhaktāśca bhojayet || 52 || deśikaṃ pūjayet paścāt mūrtipān pūjayet tataḥ | ātmārthaṃ pūjaye kāle bhāgaṃ tu pūrvavat kuru || 53 || ekāṃśa bhāskarasyoktaṃ vighneśasya tataḥ param | tṛtīyāṃśaṃ śivasyoktaṃ piṇḍikāyāścaturthakam || 54 || śeṣāṃśaṃ pañcabhāgaṃ tu samyak kuryādvicaṇam | ekāṃśaṃ ca gurodadyāt dapaparaṃ cārcakasya tu || 55 || agne tṛtīyakaṃ dadyāt bhaktānaṃ tu caturthakam | pañcāśaṃ paitṛkādīnām evameva kramād dadet || 56 || ātmārthe caiva homaṃ tu parārthe śaktito bhavet | viprakṣatriyavaiśyanāmātmārthe sthāpanoktavat || 57 || athavā ekahomaṃ ca yathāvittānusārataḥ | trirātraṃ ca dvirātraṃ ca athavā ekarātrakam || 58 || divasaṃ divasārthaṃ ca madhyānnāt prāksamārabhet | prathamārambhadivase adhivāsanamucyate || 59 || avarohaṇa kālastu tithikālaṃ tu lakṣayet | tithipradhānamārohe hyavarohe na doṣabhāk || 60 || navapātreṣu nikṣipya pañcagavyena prokṣayet | mahāvyomena mantreṇa śivāmbhasā tu prokṣayet || 61 || p. 136) nityaṃ sandhyāvasāne tu mahāvyomena mantrataḥ | damānārohaṇaṃ kuryād yathā śeṣataḥ || 62 || nirmālyaṃ na bhavet tatra iti śāstrasya niścayaḥ | mantre visarjanīyaṃ cet nirmālyaṃ tatra niścayaḥ || 63 || evaṃ hi cirakāle tu kuryād vai sthāpare budhaḥ | ātmārthamekarātraṃ tu kuryād vai sarjayedbudhaḥ || 64 || aghorāstreṇa mantreṇa saṃkhyāte varjayed budhaḥ | caṇḍeśvarasya dātavyaṃ caṇḍamantramanusmaran || 65 || snapanaṃ kārayeddhīmān prāsādena tu mantrataḥ | pañcagavyābhiṣekaṃ tu śuddhasnāne kārayet || 66 || arcayed gandhapuṣpādyaiḥ mahāvyomena mantrataḥ | yavādīnāvisarjyāthāta vadagniṃ * * * ret || 67 || mahāvyomena mantreṇa aṣṭottaraśatāhutiḥ | ghṛtena caruṇā caiva homaṃ kuryād dinaṃ prati || 68 || avarohaṇakāle tu pūrṇāhuti śivena tu | prabhūtaṃ havirdadyād devadevasya buddhimān || 69 || sakalāni tathānyeṣāṃ prabhātaṃ tu havirdadet | bhaktānāṃ parivārāṇāṃ yathāvibhava mārgataḥ || 70 || ācāryapūjayet tatra vastrahemāṅgulīyakaiḥ | bhitticitraiḥ paṭe vāpi darpaṇe pariliṅgakam || 71 || p. 137) hastamātrapramāṇena mūladhāmānurūpataḥ | kārayet tu viśeṣeṇa kuryadamanakaṃ budhaḥ || 72 || kriyā parisamāptau tu darpaṇaṃ darśayet cchive | evaṃ vidhiprakāreṇa kuryād vai citrake budhaḥ || 73 || sthaṇḍile maṇḍale kuryāt dyantra mārgeṇa deśikam | agnau damanakaṃ kṛtvā jale tatra vinikṣipet || 74 || sūryamaṇḍalavyomena daded damanakaṃ sudhiḥ | ātmārthe ca parārthe ca evamevaṃ hi kārayet || 75 || anuktaṃ yadi kuryācchet kartṛnāśaṃ na saṃśayaḥ | tasmāt sarvaprayatnena uktamārgeṇa kārayet || 76 || ātmārthaviṣaye kāle bhaktimārgeṇa vā kuru | māsaṃ pakṣaṃ tithiṃ kumbhaṃ bhāgañcaivā samāsataḥ || 77 || na homakāle bhedasyādātmārthe hīnajātiṣu | anyasarvasamānaṃsya brahmakṣatryaviśāṃ kramāt || 78 || ante mahotsavaṃ kuryāt parārthe tu viśeṣataḥ | anuktaṃ yad bhave kiñcit pavitravat samācaret || 79 || damaṃ ca pavitraṃ ca pukraṇaṃ ca tathotsavam | śivakumbhaṃ tathā śānti ghṛtasnānaṃ tu kambalam || 80 || cirakālakṛtaṃ ca yatsamānaṃ teṣu sarvataḥ | arcako deśikaścaiva brahmacāritvamācaret || 81 || p. 138) akṣarālavaṇā śiṣyādyāvatkālaṃ vrataṃ caret | grāmāntaraṃ na gantavyaṃ gantavyaṃ diśi na svapet || 82 || anyasmin sarvakāle tu gatāgataṃ tu doṣabhāk | aṅkurānarpayet pūrvaṃ vratastha deśikottamaḥ || 83 || ātmārtha viṣaye kāle arcakasya garustathā | evameva krameṇaiva kuryādārambhake butidhaḥ || 84 || pramadādṛtahīnasso homaṃ cānnārca kuryāditi | mahāvyoti mantreṇa daśasāhaśrakaṃ japet || 85 || daśākṣareṇa vā kuryāt prāsādenathavā punaḥ | evameva prakāreṇa kuryādārambhake vitheḥ || 86 || anyadhā yadi kuryāccet rājāraṣṭravināśanam | ātmārthebhyarcya karmaśca vināśaṃ bhavaniścayaḥ || 87 || damanāropaṇaṃ proktaṃ śaivācāraṃ śṛṇuṣvatha || 87 || iti sūkṣmaśāstre damanāropaṇaṃ nāma catustriṃśatpaṭalaḥ || ātmārthayajanaṃ vakṣye śṛṇudhvaṃ tatprabhañjanā | ārogyamāyukīrtiśca vijayaśca phalapradam || 1 || p. 139) brahmahatti vināśārthaṃ vīrahativināśanam | gopahatti vināśārthaṃ prajāvṛddhikaraṃ param || 2 || sarvakāmaprasiddhyarthaṃ sarvayajñaphalapradam | ātmārthayajānāt samyaṅ na bhūto na bhaviṣyati || 3 || śuddhakevalasaṃmiśramātmārthaṃ trividhaṃ smṛtam | śuddhaṃ vā śaktirahitaṃ kevalaṃ saktisaṃyutam || 4 || saurādicaṇḍaparyantaṃ miśraṃ caiva prakīrtitam | prātarutthāya manasā lalāṭe bhasma lepayet || 5 || śivadhyāna purāṇaṃ ca cintayecchivabhāṣaṇam | tadgrāmaṃ tu bahirgatvā viṇmūtraṃ ca visarjayet || 6 || śaucamācamanaṃ dantatālu śodhanakaḥ kuru | snānaṃ ca darpaṇaṃ kṛtvā prāṅmukho vedikaṃ caret || 7 || ādravastraṃ parityajya dhautavastreṇa veṣṭayet | uttarābhimukho bhūtvā śaivasandhikramaṃ caret || 8 || dakṣahaste jalaṃ dhārya secayedakṣaraṃ likhet | vastraśuddhiṃ taḥ kṛtvā ekākṣarīti mantrataḥ || 9 || āpośanārghyamantreṇa tatvamantraṃ trayeṇa ca | vibhūtiṃ vāmahastena savyahaste'bhimantrayet || 10 || asurā tyajeddhīmān dvātriṃśaikāṃśarākṣasam | digbandhanaṃ tataḥ kṛtvā astramantra manusmaran || 11 || p. 140) savyahaste jalaṃ nītvā mardayedaṅgulinnyaset | mūrddhi caiva lalāṭe ca karṇe karṇe tathaiva ca || 12 || hṛdaye caiva bāhvośca nābhau karṇau ca mūrdhni ca | niṣkaniṣkārthakaṃ caiva niṣkadvayadvayārdhakam || 13 || viprādināṃ ca varṇānāṃ bhasmasnānaṃ samācaret | rudrasaṃdhyāsu sandhyeṣu brahmāṅgāni prakalpayet || 14 || prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā digbandhaṃ cāstramantrataḥ | pūrvamevāṅgulinyāsa aṅganyāsaṃ ca kalpayet || 15 || savyahaste jalaṃ dhārya vāmahastasthitaṃ tu vā | āpośanārghyamantreṇa pūrvamantratrayānnyaset || 16 || dvihastanya jalaṃ dhārya ūrdhvantārāghyamantrataḥ | savyahaste jalaṃ grāhya astramantrapradakṣiṇam || tarpaṇaṃ rudrasaṃkhyāta brahmāṅgainai mantrataḥ || 17 || ācamanaṃ tataḥ kṛtvā vaidikaṃ śaivameva ca | pādaprakṣālanaṃ kṛtvā grahārāme śivālaye || 18 || nadītīre taṭāke vā parvate rājathānike | navahastaṃ saptahastaṃ pañcahasta trahastakam || 19 || caturaśrāyataṃ vṛttaṃ yatheṣṭaṃ maṇḍapaṃ nyaset | mārjanaṃ prokṣaṇaṃ caiva gomayenānulepayet || 20 || ādhāraśaktimabhyarcya tanmadhye kheṭakaṃ nyaset | tadūrdhve nirmikāṃ cādya ūrdhva pīṭhe tu paścime || 21 || tadūrdhve padmapīṭhasyāt prabhāmaṇḍalasaṃyutam | vastradhāraṃ ca vastraṃ ca puṣpādhārasamanvitam || 22 || p. 141) lohajaṃ rajataṃ caiva kāñcanaṃ ratnasaṃyutam | rudrākṣaṃ ca pravālaṃ ca muktāmālāsamanvitam || 23 || navaratnavicitreṇa mālyābharaṇaśobhitam | chidravastrasamāyuktaṃ cchitrābharaṇaśobhitam || 24 || khaṇḍavastrasamāyuktaṃ liṅgaśodhanasaṃyutam | gandhapātrasamāyuktaṃ puṣpapātrasamanvitam || 25 || śaṅkhadhāraṃ ca śaṅkhaṃ ca pātrādhāraṃ ca pātrakam | sthalikā sthalikādharaṃ pāniyādhārapātrakam || 26 || jaladroṇasamāyuktaṃ jaloddhāraṇapātrakam | gandhaṃ ca dhūpadīpaṃ ca ārātrikamadhaḥ param || 27 || snānavedīṃ ca pādaṃ ca sthitadīpasamanvitam | tīrthapātrasamāyuktaṃ mājyasthālīṃ ca sṛk sṛvam || 28 || pacān pātrasamāyuktaṃ vyañjane pātrasaṃyutam | vrihi carmaṃ ca darvīṃ ca kāṣṭhā tripādasaṃyutam || 29 || nālikerasamāyuktaṃ vyajanaṃ cinnaśastrakam | pātraṃ saṃpādyamevoktaṃ dravyasaṃpādyamucyate || 30 || candanāgarukarpūraṃ kuṅkumaṃ raktacandanam | hīmatoyaṃ kṛṣṇagandhaṃ goracanamatha dvayam || 31 || kusumaṃ pañcapuṣpaṃ ca aṣṭapuṣpaṃ ca pātrakam | kaṅkaṇaṃ lambamālā ca bilvadūrvākṣataṃ tathā || 32 || p. 142) jalapūritamevaṃ tu jaladravyasamanvitam | pādyadravyādisaṃyuktaṃ dhūpadravyādisaṃyutam || 33 || kapilājyaṃ śuddhatailaṃ śirṣapiṣṭacūrṇakam | pañcagavyāmṛtaṃ caiva nālikeraṃ prayatnataḥ || 34 || kadalīphalaṃsaṃyuktaṃ snānadravyasamanvitam | vastracinnāni vividhaṃ vastrantu prayatnataḥ || 35 || pañcatrirekavṛttaṃ vā tanturudrā ca saṅkhyayā | āvṛtaṃ saptanāliṃ vā pañcanālaikanālakam || 36 || dīpajvālasamāyuktaṃ goghṛtaṃ vasutailakam | yedheṣṭaṃ goghṛte caiva vṛkṣabījamatailakam || 37 || dviprastādi catudroṇaṃ śuddhataṇḍulasaṃyutam | lavaṇakramavatvaṃ ca vyañjanairupadaṃśakaḥ || 38 || marīci lavaṇaṃ caiva jīrakaṃ sarṣapaṃ tathā | kramukasya phalaṃ caiva patraṃ ca śvetacūrṇakam || 39 || bhasmaṃ ca darpaṇacchatraṃ cāmaraṃ tālavṛndakam | āsanaṃ darbhadāruṃ ca sāraṅgaiścarmameva ca || 40 || vyāghracarmaṃ ca romaṃ ca ratnakambalavāsasam | āsanaṃ kalpayeddhīmān arcanākramamucyate || 41 || uttarābhimukho bhūtvā rucirāsanasaṃsthitam | bhasmasnānaṃ tataḥ kṛtvā pūrvoktavidhinā sahā || 42 || p. 143) śirastāṭanamevoktaṃ digbandhanamataḥ kuru | prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā bhūtaśuddhikramaṃ caret || 43 || pañcagranthistu vicchedi śiraḥ pādāntikaṃ caret | amṛtāplāvanaṃ kṛtvā karanyāsāṃguliṃ nyaset || 44 || aṅganyāsāṣṭatriṃśena śrīkaṇṭhādyakṣaraṃ nyaset | śivahastaṃ tu saṃkalpya hṛtpadme'rcayecchivam || 45 || nābhau homaṃ ca kartavyaṃ hṛnmadhye dhyāyayecchivam | ātmaśuddhiriti proktaṃ saurādipūjakaṃ śṛṇu || 46 || kheṭake bhūtale vāpi saurapūjā yathākramam | pūrvāśābhimukhaṃ prāpya lekhayedravimaṇḍalaṃ || 47 || bere tu cakralikhye te yatheṣṭamaṇḍale sthite | udityaṃ jātamantreṇa pātre tu jalapūrite || 48 || raktacandanapuṣpādyairarcayeddhṛdayena tu | dakṣapāṇi talethārya darśanārghyaṃ tu secayet || 49 || daṇḍini piṅgale caiva gaṇeśaṃ gurumeva ca | prabhūtāsana saṅkalpya vimalau saurameva ca || 50 || ārādhya paramaṃ caiva madhye padmaṃ ca vinyaset | dīptāti sarvatomukhyā arkāsana khaṣolkaka || 51 || nādavannisamāyuktaṃ dvitiryyaṃ rasasaṃyutam | bindunādasamāyuktam anantaṃ rudra saṃyutam || 52 || p. 144) tṛtīyyasvarasaṃyuktaṃ nnādādyaṃ śivasaṃyutam | namottaṃ sūryamuccārya saurasaṃpūjanaṃ kuru || 53 || sūryaṃ kuṃkumasaṅkāśaṃ sarvābharaṇabhūṣitam | dvinetraṃ cāruvadanaṃ raktamālānulepanam || 54 || caturbhujasamopetaṃ padmahastābujadvayam | abhayaṃ varadopetaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam || 55 || mupavitasamāyuktamuṣāpratyuṣa saṃyutam | padmasthaṃ vā rathārohamaruṇena samanvitam || 56 || dhyātvābhyarcya ṣaḍaṅgena parivārasamanvitam | somāṅgārakasaumyāśca guruśukraśanaiścarān || 57 || rāhuketugrahānaṣṭau pūrvādīśāntake yajet | kṣīrānna dāpayet paścād dhūpadīpādikaṃ dadet || 58 || tejaścaṇḍeśvaraṃ pūjya praṇipatya kṣamāpayet | pādaprakṣālanaṃ kṛtvā devāgre maṇḍalaṃ kuru || 59 || sāmānyarghyaṃ ca saṅkalpya tenaiva prokṣya bhūtale | ṣoḍaśāṅgulamāyāmaṃ caturaśrasamanvitam || 60 || vāmadevena samṛjya savyahaste talena tu | sthānaśuddhiṃ ca kartavyaṃ bhūmirbhūmneti mantrataḥ || 61 || pañcagavyāmṛtaiḥ sārghyasnānadravyāṇi vinyaset | devasya dakṣiṇe pārśve yatheṣṭaṃ mānasaṃ nyaset || 62 || p. 145) uttarābhimukhobhūtvā rucirāsanaṃ saṃsthitam | bhasmanyāsaṃ karanyāsaṃ aṅganyāsaṃ tu kārayet || 63 || pādyādidravyasaṃyuktaṃ pātraṃ saṃpūjayet tataḥ | athavā pātramekaṃ tu pādyamācamanārghyakam || 64 || pātra prakṣālya śastreṇa hṛdayena nirīkṣayet | tripādūrdhve sthitaṃ śaṅkhamavakuṇḍanamācaret || 65 || jalena pūrayetpātraṃ brahmāṅgamanusaṃsmaran | savyahastābhimantreṇa śivagāyatrikaṃ japet || 66 || surabhimudrāṃ saṃspṛśya prokṣayet pātrato vidhi | śaṅkhamūlaṃ dddharādevi mrakṣāṇāṃ viṣṇudevatam || 67 || dhārayed ghoradevaṃ tu valayaṃ sūryadevatam | mukhe ca saptatīrthāni praveśeccandradevatā || 68 || tripādyamadhidaivatyaṃ brahmāviṣṇumaheśvarāḥ | vṛttamādhāraśaktiśca ityete adhidevatā || 69 || pīṭhaśuddhiṃ tataḥ kṛtvā prokṣayedastravāriṇā | vṛṣeśvaraṃ tathā pūrve vṛṣavāme tu bhāskare || 70 || maheśamagnideśe tu dakṣiṇāmūrti dakṣiṇe | gaṇeśe nai-ṛte deśe tadvāme kamalodbhave || 71 || ṣaṇmukhaṃ vāyudeśe tu vidyāpīṭhaṃ tu dakṣiṇe | saumye tu nṛttamūrtiṃ ca īśāne kṣetrapālakam || 72 || p. 146) kuberānilayormadhye liṅgodbhavaṃ tu vinyaset | somaśaṅkarayormadhye bhaktādīnvinyaset kramāt || 73 || bhaktānāṃ vāmapārśve tu ekākṣarī tu vinyaset | ekākṣaryā ca vāme tu lakulīśaṃ tu vinyaset || 74 || puṣpamūrdhni tu vinyasya paścādvāraṃ prapūjayet | paścimadvāramastreṇa prokṣaye tu śivāmbhasā || 75 || gaṇeśaṃ dakṣiṇe'bhyarcya vāgdevī vāmapārśvake | madhyame tu mahālakṣmīṃ nandigaṅganaṃ ca dakṣiṇe || 76 || mahākālaṃ ca yamunāṃ vāmapārśve viśeṣataḥ | ūrdhvādha saṃprapūjyātha śivāstraṃ suprapūjayet || 77 || gaṇeśān kṣetrapālāntaṃ arcaye svasvamantrataḥ | dvārapaścimamevaṃ tu naivedyaṃ pūrvavaktrake || 78 || liṅgaṃ saṅgṛhya hastena snānavedyupari nyaset | arghyodakena saṃprokṣya vaktrannyāsaṃ samācaret || 79 || aṅguṣṭhādi kaniṣṭhāntaṃ pañcabrahmamanu nyaset | kaniṣṭhānāmikāmadhye navapuṣpaṃ tu saṃgrahet || 80 || aṅguṣṭhatarjanībhyāṃ ca nirmālyaṃ ca visarjayet | visarjanasya tatkāle puṣpa mūrdhni ca vinyaset || 81 || nirmālyaṃ ca visajyaiśe caṇḍeśāya prakalpayet | śuddhatoyābhiṣekaṃ ca astraṃ pāśupataṃ japet || 82 || p. 147) mūlādhārāt samādāya brahmarandhre tu vinyaset | gurūpadeśaṃ vijñeyaṃ mantraśuddhirudāhṛtam || 83 || calāsanaṃ tu saṅkalpya puṣpamūrdhni ca vinyaset | abhyaṅgaṃ tu tataḥ kṛtvā śuddhatoyābhiṣecanam || 84 || śarīraṃ piṣṭhacūrṇena liṅgapīṭhaṃ ca mardayet | śuddhatoyābhiṣekaṃ ca puṣpaṃ mūrdhni ca vinyaset || 85 || pañcagavyāmṛte snāpya jalainaivābhiṣecayet | astramantramanusmṛtya puṣpamūrddhni tu vinyaset || 86 || kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ kṣaudraṃ nnālikerajalaṃ tathā | ikṣusāraṃ tu śuddhodaṃ gandhatoyābhiṣecanam || 87 || mantrapuṣpaṃ tato datvā mantrānnaṃ ca nivedayet | śuklavastreṇa saṃmṛjya puṣpamūrdhni tu vinyaset || 88 || padmapīṭhe tu saṃsthāpya śivamantramanusmaran | pañcāsanaṃ samabhyarcya uparyupari vinyaset || 89 || kamalāsanaṃ samabhyarcya dalebhyo kesaropi vā | karṇikāyai namaśceti bijebhyo san ityapi || 90 || śaktyādiśaktiparyantamarcayet tu dalāgrake | pīṭhe manonmani nyastvā śuddhasphaṭikasannibham || 91 || tanmadhye śivamāvāhya pañcāvaraṇamarcayet | sadyojātavāmamaghorāśca puruṣeśānameva ca || 92 || p. 148) ambigaṇāmbikā caiva bhāgigauri umāstathā | paścime cottare yāmye pūrva īśāna eva ca || 93 || hṛcchiraśca śikhāvarmā netramastraṃ tathaiva ca | vāmīnīlī ca pāśāṅgī khaḍginīrjambīnī tathā || 94 || agniyādīyamasti rogajāvaraṇamarcayet | ananteśaśca sūkṣmaśca śivottaṃścaikanetrakam || 95 || ekarudra trimūrtistu śrīkaṇthaśca śikhaṇḍinā | bhūmisvāhā svadhākāntapuṣṭi kīrtimeyavi || 96 || vidyeśāvaraṇaṃ proktaṃ indrādīśāntamarcayet | vṛṣanandigaṇeśāśca mahākālaguhau tathā || 97 || bhṛṅgiṇaṃ gauri caṇḍeśaṃ indrādīśāntamarcayet | bhadrā ca kundali caiva bhṛṅgiṇi patini tathā || 98 || devayāniṃ ca castādī rūpiṇiṃ caṇḍikiśake | gaṇeśāvaraṇaṃ proktaṃ svanāmnairarcayet kramāt || 99 || indrāścāgniyamaścaiva nirutivarunvāyavā | kubera īśaviṣṇu ca pitāmahyeśameva ca || 100 || svāhāśāntyā ca dehi ca kālakarṇi ca dehini | bhogini ghośaśaktaiśca gambhiṇī harṣaṇi tathā || 101 || lakṣmī vā * * ri caiva dikpālavaraṇaṃ kramāt | vajraṃ śaktiṃ ca daṇḍaṃ ca khaḍgaṃ pāśaṃ dhvajaṃ tathā || 102 || p. 149) gadā triśūlaṃ cakraṃ ca padmaṃ cetirdaśāyudhaḥ | prasannātmā ca kopa * guṇātmikomalātmini || 103 || vṛṣātmivrakatātmi ca mahātmi maṅgalātminī | astreśāvaraṇaṃ proktaṃ prakrameṇaivamarcayet || 104 || vastreṇa galabhūṣaṃ ca ghṛtavārisamanvitam | gandhapuṣpaṃ ca makuṭaṃ kaṅkaṇalambamālyakam || 105 || rudrākṣamupavītaṃ ca pravālaṃ mauktikaṃ srajam | svarṇaratna vicitreṇa svarṇamālavibhūṣaṇam || 106 || aindre deśe ca mavyaktaṃ yāmye niyati gocare | varuṇe caiva kālākhyaṃ uttare tu kalākhyakam || 107 || ūrdhvaśca imadhaścandramadhyamemādhavanyaset | yogāsanaṃ tataḥ proktaṃ tanmadhye cārcayecchivam || 108 || dhūpaṃ ca dhvajadīpaṃ ca nivedyaṃ copa * * * | gomayālepanaṃ kṛtvā devāgre maṇḍalaṃ nyaset || 109 || atipakvamapakvaṃ ca kṛśiraṃ pavivarjayet | sthālikābhālanaṃ kṛtvā naivedyaṃ ca prapūrayet || 110 || vyajanairāvṛtaṃ caiva lavaṇaṃ pakvadaṃśakaiḥ | phalādigulasaṃyuktaṃ kṣīraṃ dadhi ca madhyame || 111 || ājyavratasamāyuktaṃ abhidhānāṃ tu vāsasam | naivedyotthāpane mārge mārjanaṃ prokṣaṇaṃ kuru || 112 || p. 150) pādyurdhve vinyaseñcaiva berāṇāṃ ca pṛthak pṛthak | prokṣaṇaṃ cāstramantreṇa tālatrayamatho * * || 113 || digbandhanaṃ tataḥ kṛtvā dhenumudrāṃ pradarśayet | āpośanārghyakaṃ datvā hastaprakṣālanaṃ kuru || 114 || navapuṣpaṃ gṛhītvā tu gaṇeśasya nivedayet | tatpuṣpaṃ tu visṛjyātha hastayokṣālanādikam || 115 || prabhūta haviṣaṃ datvā pāniyaṃ tu nivedayet | maheśapratimādīnāṃ naivedyaṃ hṛdayena tu || 116 || sadāśivasya nirmālyaṃ caṇḍeśasya samīpake | śeṣanirmālya sarvāśca aiśānye tu visarjayet || 117 || liṅgaśuddhiṃ tataḥ kṛtvā punararghyaṃ pradāpayet | karodvartanamevoktaṃ mukhavāsaṃ tu vinyaset || 118 || tāmbūlaṃ vinyaset paścād datvā nitya pavitrakam | nityāgni yajanaṃ kṛtvā antarbalisamācaret || 119 || dhūpadīpādikaṃ datvā ārātrikamataḥ param | bhasma darpaṇakacchatraṃ cāmaraṃ tālavṛntakam || 120 || vedastotrasamāyuktaṃ nṛttagītaṃ savādyakam | kaniṣṭhānāmikāmadhye puṣpaṃ saṅgṛhya buddhimān || 121 || japamālā tu nakṣatranāyakastu śaśirbhavet | pracchinnapaṭamucchādya mūlamantramanusmaran || 122 || p. 151) japāntenaiva tatkāle puṣpamūrdhni ca vinyaset | vidyāpīṭhaṃ samabhyarcya pradakṣiṇa namaskṛtam || 123 || pūjāsamāptaṃ vijñāpya cārcayet saṃhṛdāṇabhiḥ | culukodakaṃ tataḥ kṛtvā arghyaṃ vaisarjayed guruḥ || 124 || udvāsanaṃ tu devāśca sarvamātmani yojayet | pūrvavatsadanaṃ kṛtvā mūlaliṅgādi saṅgrahet || 125 || sa puṣpaṃ vastramācchādya berāṇāṃ tu pṛthak pṛthak | pūjāparyuṣitadravyaiḥ caṇḍeśaṃ ca samarcayet || 126 || dhvanicaṇḍeśvarāyeti huṃ phaṭantāstramantrataḥ | dhūpadīpādikaṃ datvā argha visarjayedguruḥ || 127 || śiraḥ kaṇṭhe ca vakṣau ca korparau hastayocchivaḥ | evaṃ dine dine pūjya arcayet pūrvavat kramāt || 128 || iti sūkṣmatantre ātmārthapūjāvidhirnāma pañcatriṃśatpaṭalaḥ || gauryāsthāpanaṃ vakṣye yogaṃ bhinnaṃ dvidhā śṛṇu | saṃyutaṃ comayā devamekāsanagataṃ caret || 1 || devyārtha yogarūpaṃ tu arddhanārīśvaraṃ tuyam | pṛthagve sthāpito devo māṃ ca sthāpitaṃ pṛthak || 2 || p. 152) viṣṇuṃ nodakadattena yuktaṃ kalyāṇamārgataḥ | ekapīṭhasthitā vāpi pīṭhādanyasthitā tu nām || 3 || kṛtayogadvidhā khyātaṃ vṛṣārūḍhasya dakṣiṇe | anyeṣāṃ caiva mūrtināṃ vāmapārśve tu kalpitām || 4 || pradhāne niṣkale tuṅge pūjāṃśaṃ daśadhā bhavet | devasya bāhumātreṇa devi yuktyā tu kalpitām || 5 || evaṃ caikādaśeṃ mānaṃ devyāstuṅgavidhiryate | mūlaṃ tu niṣkalādevamāvāhya kṣaṇiketanaḥ || 6 || devīṃ tadviṣṇunādāntāṃ kalyāṇaṃ ca kṛte sati | mūladeśe tu saṃyojya devi snānāntaraṃ viśet || 7 || antaprakārakānte tu bāhye vā mandire kṛte | garbhe tu sthāpitā devī paryaṅkadyaiśca sthāpite || 8 || gandhādyairhavibhirbhukṣyai tāmbūlaśca pradāpayet | anenātropacāreṇa rātrau pūjāvasānake || 9 || yāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā śivasyaivā viśeṣataḥ | sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ sarvatodyasamanvitam || 10 || nānābhaktasamāyuktaṃ jayamaṅgalasaṃyutam | devīṃ devagṛhadvāre gandhapuṣpādibhiryajet || 11 || nīrājanaṃ tataḥ kṛtvā praviśyābhyantaragṛham | devasya dakṣiṇe pārśve devyāsanaṃ prakalpayet || 12 || p. 153) pūjayed gandhapuṣpādyai pāyasānnaṃ hṛdā dadet | paścānirājanaṃ kṛtvā sarvālaṅkārasaṃyutam || 13 || paścāt tu yajanaṃ samyak nātrayevaṃ ca prakalpayet | aruṇodayavelāyāṃ devyāsthānaṃ samācaret || 14 || sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ jayaśabdādisaṃyutam | yapradhānatvamārgeṇa pratiṣṭhāṃ kuru mandire || 15 || kevalaṃ tāṃ pṛthaktena devaṃ devaṃ vinā yajet | evaṃ mārgavidhā proktaṃ tasyāstu bahudhā śṛṇu || 16 || viśaṃ kramaṃ tathā yogaṃ saṅkaraṃ raudrameva ca | evaṃ tu pañcadhā jñeyā kārayellakṣaṇānvitam || 17 || mandire maṇḍape vāpi mālikākārameva vā | lakṣaṇokta krameṇaiva trikarādi viśeṣataḥ || 18 || sthūpi yatra samāyuktaṃ pañcadhā vāpi kārayet | prāsādasyaiśadigbhāge pāvake vāruṇe tathā || 19 || manorame yathā cānye prakārābhyantare diśi | pañcaprākāramārgeṇa mūlārthaṃ ca na kārayet || 20 || svayambhuvasya liṅgasya viṃsaṃyakprakalpitam | daivike cārṣake caiva kramaṃ samyagvidhīyate || 21 || mānuṣe bāṇaliṅge ca yogaṃ caiva vidhīrayate | grāmādīnāṃ tu bāhye tu kuryātsaṅkaramiśrakam || 22 || śayanādi kṛyāt sarve vīre samyak prapūjayet | mūlaliṅgapramāṇena vīraṃ kuryād viśeṣataḥ || 23 || p. 154) mūlapīṭhapramāṇena kramaṃ kuryād viśeṣataḥ | liṅgasya nāhamānena yogaṃ samyag vidhiyate || 24 || vīrasya kaṇṭhamānena miśraśaktirvidhīyate | athavā garbhamānena mūladhāmādi mānakaiḥ || 25 || kuryād virādikā vāpi aṅgulenaiva vā punaḥ | navāṅgulāt samārabhya dvitryaṅgulavivarddhanāt || 26 || pañcaviṃśatimātrāntaṃ navadhā devi tuṅgakam | tasmādvyaṅgulādhikyaṃ navadhā tuṅgamucyate || 27 || catvāri śattripādūrddhaṃ dviṃtryaṃśuvivarddhanam | evaṃ tu navadhā tuṅgaṃ uttamādini bhedataḥ || 28 || dvihastāṃ cāruvadanāṃ puṣpahastāṃ viśeṣataḥ | pīnonnata śanāṃ caiva kaṃbūgrīvāṃ sulocanām || 29 || dukālavasanāṃ caiva padmāsanopari sthitām | siṃhāsanasthitāṃ vāpi sarvābharaṇabhūṣitām || 30 || uttarānanasaṃyuktāṃ paścimānanameva vā | yādṛśaṃ mūlabimbaṃ ca tādṛśaṃ vaktramucyate || 31 || madhyamaṃ daśatālena kuryād devīṃ viśeṣataḥ | sukhāsanādi bimbānāṃ tasya tasya pramāṇataḥ || 32 || p. 155) nāsikāntamadhānbāntaṃ karṇamānena vā budhaḥ | mātroṅgulena vā kuryāt pūrvoktenaiva saṅkhyayā || 33 || evameva prakāreṇā kuryānmūlādināṃ budhaḥ | saṅkaraṃ raudrakaṃ vakṣye svatantraṃ ca viśeṣataḥ || 34 || dhāmasya pūrvadeśe tu pāvake dakṣiṇe'pi vā | anye manorame deśe taṭākādistu pārśvake || 35 || dhāmaṃ vā maṇḍapaṃ vāpi kuryāt prākārakaissaha | trihastādyairviśeṣeṇa ekabhūmyādikādiṣu || 36 || brāhmike devike vāpi mānuṣe ca piśācake | sthāpayet saṅkaraṃ raudraṃ dvibhujaṃ vā caturbhujam || 37 || pūrvābhimukhamāsthāpya uttarānanameva vā | paścimābhimukhaṃ vāpi dakṣinābhimukhaṃ vinā || 38 || āsanaṃ susthitaṃ vāpi śūlakarmayutaṃ yadi | śailaṃ ca lohacitrāṃ ca kuryāt tāṃ ca viśeṣataḥ || 39 || pradhānaṃ śaktibimbaṃ tu kuryācchambhu viśeṣataḥ | tasyāstu dakṣiṇe bhāge śambhuṃ kuryād vicakṣaṇaḥ || 40 || dvibhujaṃ vā caturbhujaṃ devyārūpānurūpakam | devyāstu pāvake vāpi purastād dakṣiṇe'pi vā || 41 || tasyaiva puratasthāpyamukṣaṃ caiva viśeṣataḥ | paścimānanakaṃ cokṣaṃ pūrvānanaṃ tathottaram || 42 || p. 156) sthitaṃ vā śayanaṃ vāpi gamanonmukhameva ca | śaṅkarasya pratiṣṭho yā pārśvayorvā sthitaṃ bhavet || 43 || śaṅkarasya tu pūrve tu vighneśaṃ sthāpayedyati | sthānakaṃ cāsanaṃ vāpi mūṣikopari cāthavā || 44 || devyāstasyottare vāpi aiśadeśe tathātha vā | devyāstu śaṅkare deśe pūrve vā cottare'pi vā || 45 || durgāyāsthāpane proktaṃ na dūraṃ na samīpataḥ | tasya prakārakānte tu pūrve vā caiśake'pi vā || 46 || śāstośca sthāpanaṃ kuryāt sthitaṃ vā cāsanaṃ tu vā | sthāpana kṣetrapālaṃ vā bāhye cābhyantare'pi vā || 47 || prakāro'bhyantare deśe balipīṭhaṃ prakalpayet | śivavat parivārāṇāṃ prāsadasyāgrato'pi vā || 48 || parivārairvinā vāpi yathāvibhavavistaraiḥ | sukhāsanādi bimbeṣu bāhye cābhyantare'pi vā || 49 || ekaṃ vāpi dvikaṃ vāpi trikaṃ sarvatra eva vā | lohajādyairviśeṣeṇa kuryādvā citrakādibhiḥ || 50 || evaṃ saṅkaramākhyātaṃ raudrakaṃ tvadhunocyate | grāmādi sthāpanaṃ vāpi parvate ca vane'pi vā || 51 || nandyastire ca vṛkṣe vā grāmāt krośāntare'pi vā | grāmadasyānanaścātha yathā pṛṣṭhaṃ tathā kuru || 52 || p. 157) nagarābhimukhaṃ vāpi kuryādraudaṃ viśeṣataḥ | yajamānānurūpeṇa kuryāt sarvaṃ viśeṣataḥ || 53 || mandire maṇḍape madhye mandirasya tu maṇḍape | mandire sthāpanaṃ śaṃbhuṃ sakalaṃ miśra * * lam || 54 || purastālliṅgasaṃsthāpya cāmuṇḍiṃ tasya dakṣiṇe | caturbhujaṃ ṣaḍbhujaṃ vā aṣṭaudaśabhujaṃ tu vā || 55 || dvādaśaṃ ṣoḍaśaṃ vāpi bāhumevaṃ prakalpayet | vināyakaṃ tathā durgāṃ śaṅkaraṃ savṛṣaṃ yadi || 56 || mahāśāstāthavā skandaṃ tasminsthāne pratiṣṭhitā | athavānyaprakāreṇa vakṣyate gauri bhedakam || 57 || madhyame vā pare vāpi dvibhujaṃ śaktirūpakam | ūrdhvajānusthite gulphe hastau jaścasthitopari || 58 || tasyastu purato bhāge dakṣiṇe vātha śāṅkaram | vṛṣabhaṃ ca samīpe tu sthitaṃ vā śayanaṃ tu vā || 59 || vighneśaṃ tu kumāraṃ vā śaṅkarasya ca prāgdiśi | tayostu purataḥ samyak durgāṃ vātha sarasvatim || 60 || mahāmoṭikayā vātha mahāśasta pare kṛtam | samībāhya samīpe vā bāhye vā kṣetrapālakam || 61 || balipīṭhaṃ viśeṣeṇa kuryād devyastu pūrvake | utsavapratimaṃ kuryādvibhujāṃ ca svarūpakam || 62 || p. 158) śaiva cihnā samāyuktaṃ mandire maṇḍape śubhe | * * * * * * * * raudramevaṃ vidhiyyate || 63 || pūrvānanaṃ susaṃsthāpya dvibhujāṃ ca caturbhujām | udgato jānusaṃyukto pādau pṛṣṭhaṃ sa bhūmike || 64 || brāhmikādabharebhāge paiśāce brāhmike'thavā | kṛttikā sthāpayet samyag ambikānāma bhāvayet || 65 || tasyāstu vāmate pūrve dakṣiṇe vā tato'pi ca | paścimevāpi kartavyaṃ kalpayet sakalaṃ viduḥ || 66 || dvibhujaṃ yugbhujaṃ vāpi pṛṣṭhe gamana bhāvakam | bimbānāparitaścaiva kīrtitāsthanakasya tu || 67 || tasyo pā purato durgā na dūraṃ na samīpataḥ | devyāstathaiva digbhāge vighneśaṃ yadi saṃbhavet || 68 || pañcamūrtiritikhyātaṃ sūtraikyevātha bāhyake | devyāstu purato bhāge ubhayorvā viśeṣataḥ || 69 || śaṅkaraṃ caiva vighneśaṃ śāstābhagavati tathā | anyeṣāṃ ca nirikṣyante tiryagamanameva vā || 70 || tridaṇḍābhyantare deśe pañcadaṇḍāntare'thavā | kṣetreśaṃ ca mahāpīṭhaṃ parito parivārakam || 71 || āsanā masasā śakti śakteraṅgaṃ śivādikam | evameva prakāreṇa kuryād bahuvidhānataḥ || 72 || p. 159) śūlamūlasamāyuktaṃ pārthivaṃ tu viśeṣataḥ | ratnanyāsaṃ tadādau tu pratyekaṃ mūladeśake || 73 || śailajasthāpanākāle ratnaṃ pūrve tu sthāpayet | lojahajādiṣu bimbeṣu netrotmīlanapūrvakam || 74 || citrabhāva vidhāne tu bhūktopādasya mūlake | athavā bhūpradeśe tu navaratnādi kṣipet || 75 || durgāsthāpanamārgeṇa pratiṣṭhākārayedbudhaḥ | śāstu sthāpanamārgeṇa śāstośca sthāpanaṃ kuru || 76 || vighneśasthāpane caiva vighneśaṃ sthāpayet kramāt | miśraliṅgavidhānena miśreśaṃ sthāpayet kramāt || 77 || mūladhāmādibhirmānesteṣārūpaṃ pṛthak pṛthak | kuryādiha viśeṣeṇa kṣetreśaṃ tasya mārgataḥ || 78 || parivārāṇi sarvāṇi kuryāt tatra vidhānataḥ | pūrvoktena vidhānena kuryāt saṃkara raudrayoḥ || 79 || evameva prakāreṇa kuryācchilpa vidhānataḥ | uttarāyaṇakāle tu śuklapakṣe śubhe dine || 80 || sthire vā mṛtayogeṣu anyasmistu śubhe tathā | śubhavāre sthire lagne śubhāṃśe sumuhūrtake || 81 || yajamānānukūlarkṣe śaktyestu sthāpanaṃ śubham | prāsādādyasya rūpeṇa mānaṃ kuryāt tu śaktikam || 82 || p. 160) śaktyāstu vidhimānena kuryastu śankarādikān | vāhanāni ca cinnāni āsanādi tathā budhān || 83 || tattanmārgavidhānena kuryādāyavyayādikān | prāsādasyāgrataḥ kuryānmaṇḍapaṃ catuśrakam || 84 || pañcahastasamāyuktaṃ ṣoḍaśaṃ dvādaśaṃ tu vā | ṣaṭsapta vasu hastā vā randhrahastamathāpi vā || 85 || daśahastāntaraṃ vāpi caturdvārasamanvitam | navabhāgaika bhāge tu madhye vedī prakalpayet || 86 || vedikāyāstu paritaḥ navakuṇḍāni kalpayet | gomaye lepanaṃ kṛtvā staṇḍiloddhe parinnyaset || 87 || catustoraṇa saṃyuktadarbhamālāṃ nirāvṛtam | śaktyāstu vedikābāhye sthāpanaṃ sthānavedikā || 88 || trihastaṃ pañcahastaṃ ca vistṛtannava vedikā | astamātra samutsetho stasyāstasya caturdaśi || 89 || vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā kuṇḍāni paritakṣipet | pradhānaśaktidurgāyāṃ yonyākārāṇi kārayet || 90 || acalasthāpane kāle kūrcābhidarpaṇaissahā | jalādhivāsanaṃ kuryāt dakṣi mokṣavasānake || 91 || p. 161) nadyāṃ vāpi taṭāke vā jalamadhye prapāṃ kuru | darbhamālābhirāveṣṭya vāmādi śaktikānnyaset || 92 || pratimāśuddhiṃ kurvitā pratyekaṃ tu viśeṣataḥ | sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ vāhanādiṣu buddhimān || 93 || pratyekaṃ vastramāveṣṭya bimbāni ca viśeṣataḥ | kūrcayuktaṃ viśeṣeṇa jalamadhye niveśayet || 94 || pañcarātraṃ trirātraṃ vā vyomarātrimathāpi vā | divasārddhaṃ ntarddhaṃ vā tadarddhardhamathāpi vā || 95 || pratyekaṃ tu nyaset paśca jalāduttirya vedikām | pañcagavyena saṃsnāpya pratyekaṃ tu viśeṣataḥ || 96 || śayanādīni sarvāṇi pratyekaṃ vidhinā budhaḥ | madhyādīśānaparyantaṃ varddhanīśca nyasedbudhaḥ || 97 || vastrādibhissamāyuktaṃ gandhapuṣpādibhiryajet | āryādiśaktayassarve varddhanīṣu nyaset kramāt || 98 || mahāberavidhāne tu darpaṇe tu kṛte pṛthak | yājñikaistarubhiḥ kuryātsarvaḥ suca viśeṣataḥ || 99 || samiccarughṛtakṣīramāṣamudgaprayaṅgavaḥ | tilasarṣapanīṣpāvagulamekādaśaṃ tathā || 100 || tattad brahmāṅgakaiḥ mantraihomaṃ kuryāt pṛthak pṛthak | dravyānte vyahṛtīṃ hutvābimba kūrcena saṃspṛśet || 101 || deśikaśca pṛthagbhūtvā sumuhūrtena buddhimān | śaktiktaiśca deśikānujñāṃ kuryātsarve ca deśikāḥ || 102 || p. 162) diśāsvadhyāyanaṃ kuryāt pratyekaṃ sarvato diśi | ādyāvante ca sarvatra puṇyāhaṃ vācayedbudhaḥ || 103 || pavamānena saṃprokṣya brahmaghoṣasamanvitam | evaṃ jāgaraṇaṃ ratrau prabhāte snānamācaret || 104 || ācāryāya śucibhūtvā pratyekaṃ ca viśeṣataḥ | śayanādbimbamuddhṛtya bimbādanyat samarpaṇam || 105 || gandhādibhi samabhyarcya mantranyāsaṃ tadāditaḥ | ghṛtaśirorpaṇaṃ kuryāt pratyekaṃ ca viśeṣataḥ || 106 || madhyamādini kumbhāni abhiṣekaṃ samācaret | āryādi bhagavatyantaṃ tasyāṃ vai vinyased budhaḥ || 107 || tasyāstu madhyadeśena manonmanīnmūlamantrataḥ | evameva prakāreṇa kuryād vai śaṅkarādiṣu || 108 || prokṣyābhaṣecanaṃ kṛtvā mahābera viśeṣataḥ | darpaṇeṣvabhiṣekaṃ syāt tat tanmūle mahāmbike || 109 || ācāryaṃ pūjayet tatra vastrahemāṅgulīyakaiḥ | gobhūmikāṃ ca nādyaiśca pūjayet tu pṛthak pṛthak || 110 || hotāraṃ ca havirdadyāttāmbūlaṃ ca viśeṣataḥ | ante mahotsavaṃ kuryāt calaṃ caiva viśeṣataḥ || 111 || acala sthāpane kāle darpaṇe ca viśeṣataḥ | anuktāni ca sarvāṇi kuryāt tat tadvidhānataḥ || 112 || p. 163) sarveṣāṃ samayānāṃ tu śaivameva pradhānakam | brahmāviṣṇuśca rudraśca trimūrttiriti kathyate || 113 || tasyādindraśca vighneśa pañcamūrtiriti smṛtam | tasmāskandaṃ tathā durgāsaptamurtiriti smṛtam || 114 || asanasthā ca yā gaurimiśre sakala śaṅkarā | vighneśaṃ ca tathā cāryāśāstuścaiva viśeṣataḥ || 115 || miśraśaktiriti jñeyā sarvasiddhikarāya ca | pañcamūrtiriti jñeyā sadāvijaya vaddhanam || 116 || brahmā viṣṇuśca rudraśca jyeṣṭhāṃ gauriṃ sarasvatim | ekamūrtisthitā sarve ṣaṇmūrtiriti cocyate || 117 || teṣāṃ purastāt kṣetreśaṃ nāgaṃ vā yadi saṃbhavam | tantu saṅkara saṃjñeyaṃ sarvaprāṇihitaṃ bhavet || 118 || aiteṣveteṣu bhedeṣu śavamārgeṇa kārayet | anyathā yadi kuryācced grāmādenna śatadhṛvam || 119 || tasmāt sarvaprayatnena kuryād vai kāmikādibhiḥ | teṣu teṣu ca bhedeṣu harirvā yadi saṃbhavet || 120 || taṃ tu śaivamitikhyātaṃ śaivatantreṇa kārayet | bauddhādiṣu ca bhedeṣu śeṣu āsnādeścaiva mūrttayaḥ || 121 || ekasminsambhave deśe taṃ tu śaivamiti smṛtam | paścimānana viṣṇostu śaktyādīnāṃ tu deśikaḥ || 122 || p. 164) sā śaktipaścimā vaktraṃ tadā vaiṣṇavamucyate | vaighānase pāñcarātreḥ kuryādasminviśeṣataḥ || 123 || vṛṣabhaṃ yatpradeśe tu sarvathā saṃbhavaṃ yadi | śaivabhedamiti proktaṃ śuddhaśaivastu tāṇḍavaḥ || 124 || evaṃ bahuprakāreṇa lakṣayet lakṣavittamaḥ | śaivādanyāt samāyāti kuryadajñāna pūjitā || 125 || paścāñcaivapratiṣṭhāyā sarvadoṣaharaṃ nṛṇām | arcanāyāgahīne tu cirakālaṃ viśeṣataḥ || 126 || anyamārgaprakāreṇa mohena tu viśeṣataḥ | grāmāniṣṭabhayaṃ caiva sarvasatravivarddhanaṃ || 127 || tasmātsarvaprayatnena śaivamārgapratiṣṭhitam | daśasaṃvatsarādūrdhvaṃ pūjāhīnaṃ hi saṃbhavet || 128 || punarāvāhanaṃ kuryāt prokṣaṇaṃ vā samārabhet | sthāpanoktakrameṇātha pratiṣṭhāṃ samyagārabhet || 129 || prāyaścittoktamārgeṇa ekavān parito bhavet | sphoṭakaṃ tvatha jīrṇaṃ vā ekāṅgaṃ sakalāṅgakam || 130 || sarvāṅgānāṃ kṣayaṃ dṛṣṭvā kuryāt pūrvoktamārgataḥ | prāsādaṃ taccharīraṃ syāt tasmāsthāṇuṃ na tiṣṭhati || 131 || punasthāpanamārgeṇa kuryādi hi viśeṣataḥ | gauripradhānaṃ vā kaścid vighneśasya pradhānakai || 132 || p. 165) bhagavatya pradhānaṃ tu śaṅkarasya pradhānakaḥ | śastu pradhānataḥ kaścit kaścit jyoti pradhānake || 133 || kaścit skandapradhānaṃ tu kaścitkāli pradhānake | kaścid viṣṇupradhānaṃ tu śaṅkarasya pradhānakam || 134 || dvimūrti tritrimūrtiśca pañcamūrtirataḥ param | saptamūrti saptadhā cāṣṭaṃ navamūrtirdūśaiva ca || 135 || gaurāryādi bhāskaraṃ tāñca pradhānaṃ vāhanāni ca | pradhānaṃ pāssamīpe tu pūrvoktāni ca devatā || 136 || sthāpanaṃ yadi lokeṣu kuryāñcaiva tu tadṛśam | etāni sarvabhedāni kuryādasmit viśeṣataḥ || 137 || gauryāstu sthāpanaṃ proktaṃ śaivabhedaṃ śṛṇuṣvadhā || 137 || iti sūkṣmaśāstre gauristhāpanaṃ nāma ṣaṭtriṃśapaṭalaḥ || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pārvatīlakṣaṇaṃ param | sarvalokahitārthāya sarvopadravināśanam || 1 || aṅganānāṃ hitārthāya sarvamaṅgalahetave | mūlaliṅgasya śobhārthaṃ līlārthaṃ vā viśeṣataḥ || 2 || p. 166) śayanāṅgānā yathā mastu mūladhāmasya śāṅkare | pāvake nai-ṛte caiva vesaraṃ kalpayed budhaḥ || 3 || antarmaṇḍalabāhye tu antarhārā supāśvake | madhyamasya tu hārāyā manto bāhyaṃ na kārayet || 4 || prāsādamaṇḍapaṃ vāpi gopurākārameva hi | mālikākāramevaṃ syād brāhmaṇādi krameṇa tu || 5 || sarveṣāmeva jātīnāṃ drāviḍaṃ dhāmamucyate | prakārabhittibāhye vā bhyantare vā viśeṣataḥ || 6 || mūlaprāsādabāhye tu prāsādābhyantarethavā | sūtrabandhau tu kartavyaṃ śatrunāśanam || 7 || prākāracalanaṃ neṣṭaṃ iṣṭaṃ cait sarvadoṣadam | yajamānāya tadedāṣaṃ sarvathā tu na kārayet || 8 || iṣuhastapramāṇena prāsādādīn prakalpayet | navahastātsamārabhya viṃśaddhastaṃ tameva ca || 9 || brāhmaṇādi krameṇaiva varddhayet tu trayaṃ trayam | pañcahastāt samārabhya pañcadaśakarāntakam || 10 || antarāṇāṃ tu jātināṃ uktaṃmendrakaniyasam | trihastaṃ tu samārabhya rudrahastāntameva ca || 11 || sarveṣāṃ jātiyuktaścenmānaṃ caiva prakirtitam | vistāradviguṇotsedhaṃ pādo na tu tadarthakam || 12 || p. 167) agrato maṇḍapaṃ kuryāt prāsādārthapramāṇataḥ | prāsādaparitaḥ kuryāt samīpe tathaiva ca || 13 || sālakarmaṃ na kartavyaṃ na samīpe budhonaraḥ | agramaṇḍapabāhye tu nṛttamaṇḍapamucyate || 14 || tasyāgre balipīṭhaṃ tu pañcāṅgasahitaṃ tataḥ | śilpaśāstroktamārgeṇa pīṭhaṃ kuryāt salakṣaṇaṃ || 15 || vīre samyak samākhyātaṃ yoge krameṇa kalpayet | svayamudbhūtaliṅgasya daivikārṣayakorapi || 16 || asurasya tu bāṇasya prāsādāḥ śenadhāmakam | pauruṣasya tu liṅgasya dhāmaṃ gartena kārayet || 17 || prāsādasya samaṃ tāraṃ pādonaṃ vārdhameva vā | pādaṃ vāpi prakartavyaṃ mutsedhaṃ pūrvavadbhavet || 18 || evameva vidhānena kuryād devālayaṃ budhaḥ | pauruṣasya tu liṅgasya dhāmaṅgattena kārayet || 19 || prāsādasya samaṃ tāraṃ ālayaṃ dakṣiṇe diśi | svayamudbhūtaliṅgasya ālayañcāṣṭadikṣvapi || 20 || kārayet tu viśeṣeṇa kuryādi sahitaṃ budhaḥ | sauvarṇādyairviśeṣeṇa kārayet cchayanāṅganām || 21 || teṣāmabhāve śuddhena nāśmanā dāruṇāthavā | teṣāmabhāve bhittau tu nidrāśaktiṃ ca kārayet || 22 || p. 168) paṭe vā phalakāyāṃ vā pārvati kārayedbudhaḥ | tasmāt sarvaprayatnena śayanārthaṃ manonmani || 23 || kārayet sūtraliṅgasya mānaṃ mānāṅgulena tu | pañcāśad dvyaṅguṇenaiva kārayeduttamaṃ budhaḥ || 24 || tasmāt pañcāṅgulaṃ hinā navapratyekadānakam | ekatraṃśāṅgulārabhya aśvanyagula hīnakam || 25 || pratyekaṃ navamānaṃ syād daśapañcāntakaṃ kramāt | mātrāṅgulena vā kuryād yajamānāṅgulena vā || 26 || evamaṅgulamānena navamānāṃ daśādhikam | mūlaliṅgasamaṃ dairghyaṃ muttamāmānamiṣyate || 27 || tadarthaṃ kannyasaṃ proktaṃ tayormadyeṣṭabhājite | pratyekaṃ navamānaṃ syād uttamādi trayatrayam || 28 || yasya liṅgasya cāyāmaṃ navāṃśaṃ bhajeyetsamam | pratyekaṃ navamānaṃ syāt pūjāṃśaṃ sadṛśaṃ kuru || 29 || uttamānanamevaṃ syāt pūjāśārthaṃ hi kanyasam | tayormadhye'ṣṭabhāge tu pratyekaṃ navamānakam || 30 || pīṭhotsedhaṃ samaṃ dīrghaṃ dviguṇatriguṇaṃ tu vā | uttamaṃ madhyamaṃ caiva adhamañceti kathyate || 31 || pīṭhavistāramānaṃ tu pañcāṃśaṃ bhājayet tataḥ | ekāśādhikamānena uttamaṃ dīrghamucyate || 32 || p. 169) pañcāṃśakanyasaṃ vidyāt tayormadhye'ṣṭabhājite | pratyekaṃ narmamānasyāt karṇamānaṃ tathaiva ca || 33 || evaṃ pauruṣaliṅgasya āyāmaṃ devi tugakam | liṅgamānādibhirmānairmānaiḥ kuryāt tu tāṃ prati || 34 || prāsādasya tu vistāraṃ navāśaṃ bhajayet tataḥ | uttamaṃ madhyamaṃ caiva adhamaṃ tu tridhā punaḥ || 35 || prāsādasya tu vistāraṃ saptabhāgairvibhājayet | pañcāṃśamuttamaṃ vidyātriyaṃśaṃ kannyasaṃ bhavet || 36 || śreṣṭhaṃ kannyasayodhye uttamaṃ bhājayet samam | pratyekaṃ navamānaṃ syādvārastambho viśeṣataḥ || 37 || yasya garbhagṛhaṃ tāraṃ nāvāśaṃ bhajayetsamam | ekaika tuṅgamānaṃ syānnavadhā bhedamucyate || 38 || garbhārddhaṃ kanyasaṃ vidyāt pañcāṃśaṃ turyathāṃśakam | uttamaṃ mānamākhyātaṃ tayormadhye'ṣṭa bhājite || 39 || tāni pratyekamānasyāt karṇamānaṃ tathaiva ca | svāyambhuvādiliṅgānāṃ pūjāṃśaṃ dviguṇocchrayam || 40 || pūjāṃśaṃ triśamādhikyaṃ uttamaṃ mānamucyate | madhyamaṃ dviguṇaṃ dairghyaṃ tatsamaṃ dairghyamucyate || 41 || madhyamaṃ cottamaṃ caiva adhamaṃ ceti katthyate | pūjāṃśaṃ navadhā bhajya ekaikaṃ mānamucyate || 42 || p. 170) yasya liṅgasya pūjāṃśaṃ daśāṃśaṃ bhajayetsamam | tasmāt triyaṃśamadhityamuttamottamamucyate || 43 || madhyamaṃ dvādaśāṃśaṃ tu tasmādekāṃśahīnakam | adhamaṃ mānamevoktaṃ kṣudraliṅgasya cocyate || 44 || yasya liṅgasya cāyāme ṣoḍaśāṃśaṃ vibhājite | teṣu mukhyā navāṃśasyāccheṣāṃśaṃ kanyasatrayam || 45 || liṅgasya pariṇāhaṃ syāt samaṃ syād devi tuṅgakam | dviguṇaṃ madhyamaṃ caiva triguṇaṃ cottamaṃ smṛtam || 46 || aṃśaṃ tu vibhajet teṣu pūrvavat kārayet kramād budhaḥ | viṣkabhaṃ triguṇaṃ tuṅgaṃ dviguṇaṃ tatsamaṃ tu vā || 47 || uttamaṃ madhyamaṃ caiva adhamaṃ ca tridhā bhavet | liṅgasya karṇamānena pūrvavat prārabhetsudhiḥ || 48 || pauruṣasya tu liṅgasya sūtramānena kārayet | āyavyaya kṣavārāṣṭau yonyaṃśakaśubhaṃ nayet || 49 || yajamānānukūlena nakṣatreṇa samanvitam | saśaktyaissarva saṃpatyai rājārāṣṭrābhivardhaye || 50 || tasmāt sarvaprayatnena āyādisahitaṃ kuru | niścitya pārvatituṅgaṃ mānāṃ śūlena bhajayet || 51 || vasunaṃdaguṇairvṛddhi kuryāt mānāṅgulād budhaḥ | bhānunāḍi hṛde samyak śeṣamāyādikaṃ bhavet || 52 || p. 171) tena pīṭhaṃ pīthaṃ pravistāraṃ pūrvat kārayet sudhiḥ || aṣṭābhivṛddhite tacca saptaviṃśatibhūṣite || 53 || śeṣaṃ nakṣatramevaṃ syāllokasantāna kāraṇe | navabhivṛddhitaṃ caiva saptabhirbhājayed budhaḥ || 54 || śeṣaṃ vāramiti proktaṃ nakṣatraṃ ca caturguṇam | navabhistu hade tatra śeṣamaṃśakamādiśet || 55 || sūryabhaumārkikākṛṣṭaśeṣā vai śobhanāsmṛtā | āyādhikyaṃ śubhaṃ vidyād vyayādhikyamaśobhanam || 56 || dhūmaśvāna kharau kākanagrāhyacchabhamicchatām | evaṃ prakāramārgeṇa pīṭhotsadhaṃ tu dakṣiṇe || 57 || pīṭhakṣa śaktirakṣaṃ tu parasparaśubhaṃ bhavet | pratikulaṃ na kartavyaṃ anukūlācchuśubhaṃ bhavet || 58 || evameva prakāreṇa pratimārambhakālake | lakṣayet ṣaṭśubhaṃ samyag yathā tatra na kārayet || 59 || rakṣagaṇaṃ ca mahendraṃ yonistrirākṣameva tu | vedhaṃ rajjuṃ ca rāśīṃ ca vaśyaṃ rāśyādhipaṃ tathā || 60 || teṣāṃ śubhāśubhaṃ vidyādbimbakṣeṇa parikṣayet | yajamānasya rakṣeṇa śubhāśubhaṃ parikṣayet || 61 || śubhādhikyā vyayāhinaṃ sā śaktiḥ sarvasaṃpadā | śubhahinaṃ vyayadhityaṃ sā gauri sarvadoṣadā || 62 || evameva prakāreṇa kārayed deśikottamaḥ | anyathā kārayed bimbaṃ rājā rāṣṭraṃ viniśyati || 63 || p. 172) devatārcanasānnidhyaṃ tasmāt tān lakṣayet sadā | idamanyaprakāreṇa viśeṣaṃ cocyate mayā || 64 || pārvatyutsavamānaṃ tu ekatriṃśati bhājayet | tāni bhāgāni saṃgaṇya dvādaśena tu daṇḍayet || 65 || aṣṭabhirjāyate śeṣamāyaṃ tatra vidhīyate | ṣoḍaśairguṇitaṃ kṛtvā tāni bhāgāni pūrvavat || 66 || ādhikye tuṅgamānaṃ syācchubhaṃ tatra vidhīyate | prāptotsedhasya mānaṃ tu ekonatriṃśadaṅgulam || 67 || kṛtvāsamyag viśeṣeṇa gaṇaye daśavāyunā | tāni sarvāṇi saṃhṛtya saptabhiḥ śeṣakaṃ vyayam || 68 || navabhirguṇitaṃ tāni ṣaḍbhissamyak hṛde punaḥ | śeṣo vyaya iti khyāto vyayahīnaṃ śubhaṃ bhavet || 69 || prakṛtassaptaviśadbhiguṇitaṃ vā viśeṣataḥ | tāni bhāgāni gaṇayedvāreṇa matimānnaraḥ || 70 || saptaviṃśatibhirbhṛtvā śeṣaṃ nakṣatramādīśet | gaṇayeddaśabhistāni saptaviṃśatibhirhṛde || 71 || śeṣanakṣatrakaṃ vidyāt pūrvalakṣaṇa lakṣayet | utsedhaṃ bhūmibhirgaṇyaṃ tāni cāṣṭāni vardhayet || 72 || munibhirbhājayeccheṣaṃ vāraṃ tatra vidhīyate | bhānitāni ca saṅgaṇya dvādaśena viśeṣataḥ || 73 || p. 173) saptabhi bhojayet ccheṣaṃ sūryādervāramucyate | āvartto setthamānaṃ tu turbhiguṇayet kramāt || 74 || aṣṭābhirhāsakaṃ kuryāt śeṣaṃ yoniriti smṛtam | āstot sedhasya bhāgāni guṇena guṇitaṃ yathā || 75 || aṣṭabhirbhājayet ccheṣaṃ yoniratra vidhīyate | pūrvoktavidhimārgeṇa śubhāśubhaṃ hi lakṣayet || 76 || evameva prakāreṇa kārayed deśikottamaḥ | āyādhikye vyayāhīne mānaṃ tatsamapātpadam || 77 || āyaṃ hīnaṃ vyayaṃ mukhyaṃ mānaṃ tatsarvadoṣadam | tasmāt sarvaprayatnena āyādhikhyena yojayet || 78 || teṣāṃ nakṣatrakaṃ mukhyaṃ sarvahitāvaham * * | nakṣatrādhipati candraḥ tasmāt prādhānyakaṃ śubham || 79 || aṃśavārau tathaiva syād devatāmaya tatphalam | evaṃ bahuprakāreṇa kārayed deśikottamaḥ || 80 || yenamānena nirmāṇa tena mānena kārayet | pradhāmārambhakāle tu śubhāśubhaṃ vicārayet || 81 || yasya saṃsthāpitaṃ garbhaṃ tasya mevaṃ tu kārayet | gṛhitotsethamānaṃ tu pañcāṃśaṃ bhājayet tataḥ || 82 || ekāṃśaṃ pīṭhakakotsedhaṃ caturbhāgaika bhāgikam | triyaṃśe kāṃśamutsethaṃ ṣaḍidhaṃ pīṭhikocchrayam || 83 || p. 174) utsethaṃ triguṇontāraṃ dviguṇaṃtarameva vā | caturguṇa navā kuryāt pañcāṅgaṃ sahitaṃ punaḥ || 84 || maṅgalāpratimārambhe śubhāśubhāni lakṣayet | tena rūpeṇa mārgeṇa nyastvā saṅgrāhyayedbudhaḥ || 85 || tarūpaṃ lopayet tatra manośuddhi mā viccharet | sumuhūrtte sulagne tu pratimārambhayet sudhi || 86 || mantreṇa sthāpitaṃ garbhaṃ brahmasūtrasamanvitam | yena dravyeṇa nirmāṇaṃ tena dravyeṇa kārayet || 87 || lohādibhiḥ kṛtaṃ bimbaṃ lakṣaṇena vinā kṛtam | statbimba sthāpayenmohāt pūjānāśamavāpnuyāt || 88 || pratiṣṭhārcana kartavyaṃ sthānantaraniveśayet | sthānāntaravidhānena kṣepayet pratimaṃ budhaḥ || 89 || pratiṣṭhāṃ tatra kartavyaṃ bhaktyā tatraiva pūjayet | devānāṃ tu kṛtā lohaṃ sāṅgopāṅgaṃ viśeṣataḥ || 90 || kiñcillakṣaṇasaṃyuktaṃ tvamevasthāpayed budhaḥ | dravyanāmaṃ na kuryāt tu dravyanāmaṃ na lepayet || 91 || tasmāt sarvaprayatnena labvādau tu prakalpayet | evaṃ vai dānavādīnāṃ cchatrādīnāṃ tathaiva ca || 92 || lopakriya na kartavyaṃ kartavyaṃ cenmahadbhayam | loke tu kalahaṃ rūpaṃ saṃbhrāntaṃ sakṛtaṃ yadi || 93 || p. 175) tena kāraṇamārgeṇa rūpaṃ sarvatra hāni ca | loke mānuṣarūpaṃ syāt rtyāmyā yadi bandhavāḥ || 94 || kimidaṃ devarūpaṃ tu hrāsakāryaṃ na sarvathā | purāṇānnijabimbaṃ ca punaṃ sandhānamācaret || 95 || brahmakāyādi naktyāni kārayed vidhinā budhaḥ | śilārūpaṃ na kartavyaṃ kartavyaṃ doṣadaṃ bhavet || 96 || evaṃ parīkṣya vidhinā kārayed deśikottamaḥ | madhyamaṃ daśatālena nindrārūpaṃ hi kārayet || 97 || uṣṇiṣamaṅgulaṃ proktaṃ tryaṅgulaṃ śira ucyate | trayodaśāṅgulaṃ vaktraṃ arddhāṅgulagalasmṛtam || 98 || tasmāt tryaṅgulārddhaṃ tu hi kākameḍhrantameva ca | mukhadvayamiti proktaṃ ūrumāna mukhadvayam || 99 || dvikolajānumānaṃ tu jaṅghā dvimukhamucyate | bhāgaṃ pādatalaṃ proktaṃ pūrvoktena tu vistaram || 100 || uṣṇīvātbhrūdhvaye madhye nāsyoṣṇīṣa hanumadhyame | aṅgule nābhivāme tu gulpavāme dvayaṅgulam || 101 || netrāntaṃ tu tathaivaṃ syāt pañcamāyātritibhṛvā | tanmadhye dvividhaṃ proktaṃmagramarddhayavaṃ smṛtam || 102 || yavadvayamayaṃ cāsyāt uttarādharacarmaṇā | yavaṃ kinīnikāyāmaṃ vistāraṃ ca tathaiva ca || 103 || p.176) yena yāmatribhāgaṃ syānmadhyamaṃ kṛṣṇamaṇḍalam | karṇayormadhyame pṛṣṭhe dvādaśāṅgulavismṛtām || 104 || tuṇḍāgrācchikhipālayantaṃ caturyavaṃ ca pākṛtiḥ | keśāntaṃ carbhapaścāntaṃ dvayaṅgulaṃ dvayavādhikam || 105 || dṛṣṭiyūnaṃ samānaṃ syāt tathaiva munināmakam | kṛṣṇāni pakṣmaromāṇi prāhunnavati saṅkhyayā || 106 || dhanurutpalamatsyābhaṃ locanādūramucyate | dvayavaṃ tu bhruvormadhye padameṃ munipuṅgavā || 107 || gojimūlādināsāgraṃ bhāgaṣaḍyavamucyate | triyaṅgulaṃ tu vistāraṃ bhrūvocchrāyoryavadvayam || 108 || padapañcapaṭojñeyā ṣaḍyavaṃ puṣkarocchrayam | evamevocchrayaṃ kuryādvistārasya tathaiva ca || 109 || punayorucchayormātraṣaḍyavaṃ syāt sa ucyate | tilaprasūnamānaṃ syāt darddhaikadvayahatrikam || 110 || yavalambaṃ tu nāsāgraṃ krameṇa parikalpayet | ādhārāntaṃ puṭaṃ sūtraṃ yavopetadvimātrakam || 111 || caturmātrayevopetāmasyāyāmaṃ pravakṣyate | vistāraṃ cottaroṣṭhasyāḥ yavatritiyamiṣyate || 112 || pālikā yavāmesyāt trivaktraṃ tathaiva iṣyate | yavārdhaṃ gojinimbaṃ syādutsedhaṃ tu caturthavam || 113 || p. 177) yavadvayaṃ tadardhaṃ vā gojimūlasya vistarā | vistāramadharoṣṭasyā vidyumātrayavādhikam || 114 || pravātasya tu vistāraṃ yavasaptakamiṣyate | ardhādhikaṃ yavaṃ proktaṃ madharasya tu pālikā || 115 || aṅkuradviyavāyāmaṃ pakvaṃ bimbaphalottamam | harestasyonnati vidyāt ṣaḍavyaṃ darśanā na tu || 116 || dvātriṃśat triyavaṃ teṣāṃ mucchrāyogena tā param | adho dantastadhāṣṭāṃśaṃ hi na mūrdhe tu ṣoḍaśā || 117 || jihvā ṣaḍyavavistāraṃ tathā yāmaṃ gulocchrayam | trimātraṃ hyanukramaṃ kuryād dviyavatrayamunnati || 118 || yavanimnāntadūrdhvaṃ syāt trimātraṃ nirgatirgati | bhavyasohanuvra * syādekamātraṃ dviyaṃtiti || 119 || ekākāraṃ tatajñeyo pūrṇendu sadṛśeṃ mukham | ūrdhvaṃ padmabhruvormadhye yavādhikayavatrayam || 120 || karṇasya suṣiraṃ mātraṃ vistāraṃ tu caturyavam | dviyavaṃ karṇapālyaṃ tatsamaṃ karṇasya paṭṭikā || 121 || karṇapālārdhamātraṃ syāt karṇanālaṃ tu mātrakam | lakāra sadṛśaṃ karṇaṃ pūrvācāryeṇa bhāṣitam || 122 || ardhamātriktāroccaṃ picchiṣṭi caturaṅgulam | pūrvau parau tu nālau tu svayameva vilambanau || 123 || p. 178) aṅgulena bilambitvaṃ bhavet karṇavilambinā | apāṅgātkarṇamūlāntaṃ saptamātrayavatrayam || 124 || lalāṭasya tu tāraṃ syānnavamātrārdhamīritam | pūrvakeśāntamuṣṇīṣātprabhṛtyāṣṭāṅgulaṃ bhavet || 125 || dantādipāśvakeśāntaṃ trayodaśyāṅgulaṃṣyate | trayodaśārdhamevaṃ syāt pṛṣṭhakeśāyavasmṛtaḥ || 126 || bhruvapṛṣṭhe caturmātraṃ śūrpākāraṃ tadiṣyate | kukuṭā kaṭisandhiṃ syāt saptaviṃśatimātrakam || 127 || madhye pakṣāṃśamityāhuyonimadhye yavāntataḥ | samaṇḍalasya vistāramupasthaṃ tu daśāṅgulam || 128 || trayodaśārdhamātra syāt kaṭipṛṣṭhāntamadhyamam | navamātrārdhavistāraṃ caturaṅgulamudgamam || 129 || pṛṣṭhamaṇḍalamadhyastaṃ vai mārutaṃ tadardhakam | bhruvamūlāgravistāraṃ rekhātrayasamanvitam || 130 || ṣoḍaśāṅgulavistāramupabāhyāṅgulaṃ bhavet | hikkā sūtrādi kakṣāntaṃ daśamātrārdhamiṣyate || 131 || caturmātra dvimātraṃ ca kramādekārdhamātrakam | hikkasūtropari skandhagrīvamūlād bhujo vidhi || 132 || saptaviṃśati mātraṃ syāt hikā sūtrāt prabhṛtyathā | bhujayāmā tathā mātraṃ korparasya tramātrakam || 133 || p. 179) prakoṣṭhamekavimśadviśchatalasyāt saptamātrakam | ardhārdhamardhamātrārdhaṃ madhyamāṅgulamiṣyate || 134 || ṣaṭsūtrā tarjaniprāhuyavādhikamanāmikam | ardhādhika caturmātrāt kaniṣṭhāṅguṣṭhayorvida || 135 || navamātraṃ bhaved bhāhuṃ ūrūnāgasya vistaram | vistāraṃ bāhumātraṃ syāt tathā vai kārayed budhaḥ || 136 || korparasya tu vistāraṃ aṣṭamātraṃ vidurbudhaḥ | prakoṣṭhasya tu mūlaṃ syādardhamātraṃ yavādhikam || 137 || tanmadhye madhyavistāraṃ ṣaḍyavaṃ pañcaṣaṭ ṅgulam | vistāre maṇibandhasya caturmātraṃ tu ṣaḍyavam || 138 || tasya nāhasya vistāraṃ triguṇaṃ pañcabhāgikam | adhyardhamadhikaṃ kṛtvā pariṇāhaṃ vidurbudhaḥ || 139 || talaṃ tasya tu vistāraṃ agramadhyardhasannibham | anāmikāgra saṃvidyāt kaniṣṭhāmūlavistaram || 140 || agraṃ tasyaṣṭa bhāgena aṅguṣṭhādika parvata | agraparvārdhamāyāmaṃ vistāraṃ navamiṣyate || 141 || talamūlāgramadhyāni trimātraṃ tu dvimātrakam | talarekhātayogena madhye vai padmaśaṅkhakam || 142 || uktaṃ vakṣyaṃtaraṃ dvābhyāṃmardhaviṃśatimātrakam | sthanaṃ hikakāntaraṃ sārdhatrayodaśāṅgulannibham || 143 || p. 180) stanaṃ tadā dviyavābhyāṃ dvisaptāṅgulamiṣyate | stanamaṇḍalavistāraṃ navamātraṃ prakīrtitam || 144 || tadardhaṃ tu stanotsedhaṃ suvṛttaṃ ramaṇīyakam | cūcukaṃ dviyavardhoccaṃ vyālaṃ kolakamaṇḍalam || 145 || madhyodaraviśālaṃ syādekādaśyāṅgulaṃ tathā | pañcārdhadviyavaisārdhaṃ nimnabhāgai prakīrtitam || 146 || nābhiḥ pradakṣiṇāvṛtyo tiryagrekhasamanvitam | śroṇipradeśavipulaṃ saptadaśyāṅgulaṃ bhavet || 147 || kaṭipradeśavistāraṃ viṃśamātramiti smṛtam | yonimūlasyavistāraṃ pañcāṅgulamiti smṛtam || 148 || aśvattha patra sadṛśaṃ anupūrvāt kṛśaṃ tathā | sthānakṣaprabhṛtaiḥ pṛṣṭhaṃ kakṣātpañcadaśāṅgulam || 149 || kukṣimadhyasya vistāraṃ mahāsaptadaśāṅgulam | aṣṭādaśāhamātraṃ syāt śroṇideśasya vistaram || 150 || ekaviṃśatimātraṃ syād ūrumadhyasya vistaram | daśamātrārdhamātrasyājjānumadhyayavādhikam || 151 || jaṅghamūlasya vistāraṃ daśamātraṃ tu vistaram | navamākaṃ bhavedagrāṇmātraṃ trivayavādhikam || 152 || nālakaṃ tu caturmātraṃ ṣaḍyavādhikamiṣyate | pāṣṇīvistārakot sedham udayaṃ tatsamaṃ viduḥ || 153 || p. 181) gulphāṇāṃ vistarau jñeyau sapta pañca yavā kramāt | anuktaṃ yadbhavet kiñcit śilpiśāstroktamārgataḥ || 154 || lohena kalpayed deviṃ śaila liṅgasya buddhimān | lohaśailaṃ na kartavyaṃ lohe lohasamaṃ tathā || 155 || dāruvādiṣu liṅgeṣu sauvarṇādini yojayet | miṇmaye bhitticitre tu sauvarṇādyaiśca kārayet || 156 || dvibāhukadvinetrā ca śyāmābhāṃ kamalekṣaṇāḥ | dakṣiṇenotpalaṃ hastaṃ vāmahastaṃ pralambitam || 157 || sarvālaṅkārasaṃyuktāṃ sarvābharaṇabhūṣitām | uttamaṃ caturaṅgulyaṃ dīrghamaṣṭāṅgulaṃ bhavet || 158 || sustanāṃ cāruvadanāṃ pādau nūpurasaṃyutām | padmāsanasthitāṃ devīṃ bālacandra prabhūṣitām || 159 || kiñcitribhaṅgikāṃ samyagukṣārūḍhamathāpi vā | evameva vidhānena kārayecchayanāmbikām || 160 || umā ca caṇḍikā mauktitanmānena mukhadvayam | pañcamānasamāyuktaṃ kārayet pārvati śubhām || 161 || dvyaṅgulaṃ dviyavaṃ caiva hīnādhikyaṃ tu doṣadam | adhikaṃ caiva hīnaṃ ca varjayet tu prayatnataḥ ||162 || mūlaberapramāṇena umācai kārayed yadi | āyādi ṣaṭśubhaṃ samyak kuryād devimamānakhe || 163 || p. 182) anyeṣāmapi manānāmāyādīn lakṣayet sadā | adūṣādyastu liṅgāde liṅgānāṃ sarvalakṣaṇam || 164 || anaścakaraṇārdhetosteṣāmānakriyāṃ sticet | teṣāmārabdhakāle tu nakṣatrādīni lakṣayet || 165 || pauṣārambhakāle tu ṣaṭśubhaṃ tu parikṣayet | evameva vidhānena sarvamāneṣṭhakalpayet || 166 || aindre tu pārvati sthāpya sarvasampatkaraṃ nṛṇām | āgneryāṃ putradaṃ kuryādyāmya saubhāgya siddhidam || 167 || ninṛtau jayakaṃ kuryād vāruṇaṃ śatrunāśanam | vāyavyāṃ dhanadaṃ kuryāt some sūnuvivardhanam || 168 || aiśānyāṃ dhanavṛddhyarthaṃ pratyekaṃ phalamucyate | paścimadvārahamye tu āgneryāṃ vā saśaṅkare || 169 || athavā vāyave caiva sthāpayecchayanāṅgatām | prākdvārasya tu liṅgasya tasya dakṣiṇa bhāgike || 170 || śayanāṅganā prakalpaiva āruṣe cāṣṭadikṣu ca | mūlaprāsādavadvāramathavā cottarānanam || 171 || śaktyālayasya mūlasya antare bhavane'pi ca | devatāsthāpanaṃ caiva iṣaścet sūnunālayam || 172 || mūlaliṅgapramāṇena puṣyadraṃ kārayedramām | prāsādasya pramāṇena prajāvṛdhyartha kāraṇam || 173 || p. 183) garbhagṛhapramāṇena āyuṣyaṃ tu balārthakam | mūlabimbapramāṇena nāriṇāmabhivṛddhayet || 174 || mūlasūtrapramāṇena gogajādivivardhanam | mātrāṅgulavidhānena nṛparāṣṭrābhivṛddhayet || 175 || evaṃ parikṣya vidhinā kārayeduttamaṃ budhaḥ | evamuktaprakāreṇa anyeṣāmapi kārayet || 176 || ena dravyeṇa ārambhaṃ netradravyeṇa kārayet | parisamāptau vasyetatasya samakkratena tu || 177 || evaṃ prakāraṃ kartavyaṃ lohādiṣu viśeṣataḥ | śilādiṣu yatheṣṭaṃ syādaṅgalepaṃ na kārayet || 178 || śilpakarmavasāne tu deśikasthāpatissahā | śubhau pa saṃlakṣya paścādbimba paścāt pratiṣṭhayet || 179 || evameva prakāreṇa kārayed deśikottamaḥ | evaṃ vidhaprakāreṇa bahumārgeṇa kārayet || 180 || iti sūkṣmaśāstre devyālakṣaṇaṃ nāma saptatriṃśaḥ paṭalaḥ || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi abhiṣekārcanaṃ param | dharmārthaṃ kāmamokṣārthaṃ śāntikaṃ pauṣṭikaṃ tathā || 1 || p. 184) āyuḥ śrīmṛtyuvijayaṃ vyādhināśaṃ ripukṣayam | grāmavṛddhikaraṃ proktaṃ sarvopahati naśyati || 2 || aṅkurārpaṇapūrvaṃ tu saptāhaṃ caiva pañcadhā | triyahaṃ bhauvanaṃ proktaṃ ādiśaiva praśasyate || 3 || rohiṇyāni ca suyuktaṃ puṣye vaiṣṇavamucyate | ādityahastamityuktamaṣṭamyaṃ tu caturdaśi || 4 || darśayī paurṇamāsyāyāṃ māsāntena viśeṣataḥ | navāhamuttamaṃ proktaṃ saptāhaṃ madhyamaṃ bhavet || 5 || pañcāhaṃ śāntikaṃ proktaṃ triyāhaṃ tu śiva priyam | ekāhaṃ roganāśārthaṃ evaṃ jñātvā tu buddhimān || 6 || pūrvarātrau tu kartavyaṃ nirvāṇaṃ dīpamācaret | kṣīrābhiṣekaṃ kṛtvā tu tasmāt kautuka bandhanam || 7 || payaprastaṃ tu naivedyaṃ pāyasaṃ tu praśasyate | prātasnātvā śucirbhūtvā deśikaṃ śiṣyameva ca || 8 || gomayālepanaṃ kṛtvā puṇyāhaṃ prokṣaṇaṃ tathā | jalabhāṇḍavardhanīkumbhān kalaśaṃ puṣpapātrakam || 9 || pādyācamana pātraṃ ca abhiṣeka ghaṭānapi | pāṭālisadṛśākāraṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam || 10 || sarvapātraṃ tataḥ kṛtvā kṣālayedastramantrataḥ | darbhāsanopari sthitvā kavacenāvakuṇṭhayet || 11 || p. 185) nirīkṣa hṛdayenaiva prokṣayet puruṣeṇa tu | tāḍanaṃ huṃ phaṭḍatena spaṭnaṃ sadyamantrakaiḥ || 12 || unmilanaṃ netramantre maṇḍapasyottarasthitam | vastrapūtena toyena jalabhāṇḍeṣu saṅgrahet || 13 || udayādeva kartavyaṃ rātrānteva jalaṃ grahet | elālavuṅgakarpūraṃ gandhaṃ puṣpaṃ jalaṃ grahet || 14 || pañcāṅgabhūṣaṇopeto deśiko mūrtipaissaha | aṅganyāsakaranyāsantaryāgaṃ samācaret || 15 || prāṇaprakṛṣṭe yogena jñātvā sarvaṃ samācaret | kumbhāśca vardhanīṃ caiva tantunāveṣayet tataḥ || 16 || yantrayo yadvamantreṇa tat tan mantreṇa deśikaḥ | ratnajaṃ hastimāṃsa ca romanāḍi ca tantunā || 17 || snapanaṃ pañcagavyena pañcāmṛtaṃ tu sthāpayet | snapanamaṇḍape madhye śālibhistaṇḍilaṃ kuru || 18 || prāksūtraṃ vasusūtraṃ syādudak sūtraṃ tathaiva ca | sūtrāt sūtrantaraṃ tālaṃ madhye navapadaṃ gṛhet || 19 || abhitastasya bāhye tu pādamekaṃ parityajet | vasudvārasamāyuktaṃ tyajed gomayavāriṇā || 20 || dvibhāraṃ caikabhāraṃ vā śālibhistaṇḍilaṃ kuru | śālyārthataṇḍulaṃ proktaṃ tasyārthaṃ tu tilaṃ tathā || 21 || p. 186) yugadroṇaśālabhirvā tilataṇḍulaśālibhiḥ | sūtratāre tu kartavyaṃ darbhe puṣpai paristaret || 22 || navāṣṭabhūtavedāgni śaktidarbhai praśasyate | pūrvāgraṃ cottarāgraṃ ca padaṃ pratipadaṃ prati || 23 || madhyame śivakumbhaṃ tu vidhimadhye tu varddhanī | pādyamācamanaṃ cārghyaṃ kasturigandhatailakam || 24 || nivāraṃ kuṅkumaṃ caiva tilamājimuraṃ tathā | prathamāvaraṇe caiva kalaśaṃ cāṣṭadikṣu ca || 25 || dvitīyāvaraṇe caiva ghaṭānṣoḍaśa kalpayet | madhukāṃ kṣamāṃgulaṃ caiva uśiraṃ candanaṃ tathā || 26 || takkolaṃ sarvagandhaṃ ca jāticampakameva ca | kalhāraśatapatraṃ ca mālatidroṇameva ca || 27 || lājaṃ ca triphalaṃ caiva nālikeraṃ tathaiva ca | kadali panasaṃ caiva vairavaṃ sarṣapaṃ tathā || 28 || goracandanabilvaṃ ca pañcaviṃśatisaṃkhyayā | brahmāviṣṇuharaṃ caiva hṛṣikeśastathaiva ca || 29 || sūryasomamahāsena śarvaradro jvareśvaraḥ | prathamāvaraṇe caiva devapāṇisthalaṃ nyaset || 30 || dvitīyavarṇadevasya kṛtvā devaṃ pitāmaham | indrādilokapālaṃśca somāṅgārabṛhaspati || 31 || p. 187) pīṭhalaṃ manujaścaiva brahmāviṣṇuriṣistathā | vasiṣṭhaṃ kāśyapaṃ caiva munibhi ṣoḍaśo bhavet || 32 || saptapāṇitale nyasya snapanaṃ kalpayed budhaḥ | darbhairekādaśaiścaiva deśike hastakūrcakam || 33 || avedāṅgulaṃ caiva grandhi vyomāṅgulaṃ bhavet | vardhanīṃ ca navagrandhiṃ vistāraṃ tālamātrakaiḥ || 34 || bhūtāgradvādaśāṅgulyāṃ sarvaiśca kalaśeraḥ * | puṣpagandhai samabhyarcya svasvamantrābhidhānakam || 35 || pratyekaṃ navavastreṇa snapanaṃ kārayet tataḥ | tasya paścimadigbhāge pañcagavyaṃ tu vinyaset || 36 || sthaṇḍilaṃ śālibhiḥ kuryānnavakoṣṭhāni vinyaset | tripādi pañcakoṣṭhāni madhye pūrvedha dakṣiṇe || 37 || vāmapaścimake caiva paristaraṇapūrvakam | lājapuṣpatilaiścaiva randhrasūtreṣu yojayet || 38 || kalaśaṃ kṣālayitvā tu tripādyudhve viśeṣataḥ | kṣaraṃ tu madhyamasthāpya gomūtraṃ pūrvadeśake || 39 || gomayaṃ dakṣiṇasthāpya paścime dadhirucyate | uttare tu ghṛtaṃ sthāpya vanau ca madhusaṃsthitam || 40 || nair-ṛte phalasāraṃ ca vāyavye gulasārakam | aiśānye nālikeraṃ ca navadravyaṃ vidhīyate || 41 || p. 188) kṣiraṃ tatprasthamityuktaṃ gomūtraṃ kuḍupadvayam | gomayaṃ kuḍupaṃ caiva dadhirvai kuḍupatrayam || 42 || ājyaṃ guḍumamityuktaṃ dviprastaṃ guḍupatrayam | guḍupaṃ tu madhuścaiva phalodakuḍupadvayam || 43 || gulasāraṃ tataḥ prasthaṃ caturthanālikerakam | navadravyeṇasaṅkhyāyamadhidevaṃ tataḥ śṛṇu || 44 || agastyaṃ ca pulastyaṃ ca viśvāmitraṃ ca kāśyapam | bhārgavaṃ tu marañcaiva bhāradvājena mudgalaḥ || 45 || ṛṣibrahmapadaścaivaṃ kalaśaṃ pāṇisaṃsthitam | puṣpakūrcaṃ samabhyarcya svasva mantreṇa deśikaḥ || 46 || dhūpadīpādibhiḥ kṛtvā liṅgaṃ surabhimudrayā | tat tan mantreṇa saṃpūjya daśamudrāṃ pradarśayet || 47 || pradhānakalaśaṃ madhye sarvatra sthāpayed budhaḥ | sāpidhānaṃ ca sarvatra astramantreṇa buddhimān || 48 || dvāra astrābunā prokṣya dvārapālān prapūjayet | garbhagehaṃ praviśitvā deśikaścottarānanaḥ || 49 || prāṇaprakṛti yogena jñātvā karmasamācaret | saṃpūjye mūlaliṅgaṃ tu liṅgaśuddhi śivāstrakaiḥ || 50 || tulasī bilvapatraiśca liṅgaṃ pīṭhaṃ ca gharṣayet | piṣṭāmalakaḍāridraṃ pratyekaṃ lepayedbudhaḥ || 51 || p. 189) snāpayen mūlamantreṇa prāṇayogaṃ samācaret | aṣṭatriṃśat kalānyāsaṃ makuṭādi kramānyaset || 52 || sadāśivaṃ tu liṅgasthaṃ kumbhasthaṃ tu maheśvaram | prākṛtaṃ bhāvamutsṛjya ekacittena pūjayet || 53 || snapanaṃ pañcagavyena arcanoktaṃ samarcayet | mūlabrahmaṣaḍaṅgaiśca gandhatoyaiḥ prapūjayet || 54 || candrātnāśeva jalaṃ sarvapūjārhakaṃ viduḥ | vedādhyāyanaṃ viprāṇām ardhamaṇḍapamadhyame || 55 || camakaṃ namakaṃ caiva puruṣasūktaṃ tathaiva ca | viprādīnāṃ caturvedimahāśaivāssadīkṣitā || 56 || aditobhaktihinopi mantrahīno na saṃspṛśet | liṅgāyāmapi tat tulyamācāryāstu samācaret || 57 || vedādhyayanasaṃyukto gandhavāriṃ prapūjayet | gavyaṃ pañcāmṛtaṃ caiva vyomavyāpiṃ samuccaret || 58 || daśākṣareṇa mantreṇa pūjayet tu maheśvaram | lambakūrcasamāyuktaṃ mūlabrahmaṣaḍaṅgakaiḥ || 59 || karpūrāgarusaṃyuktaṃ gandhatoyena pūritam | aṣṭapuṣpaṃ tisṛgandhiṃ saptasaṅkhyā nivedayet || 60 || nṛttagītasamāyuktaṃ stotramaṅgalavācakaiḥ | kalaśai pañcaviṃśatyā abhiṣekaṃ ca kārayet || 61 || p. 190) nānāvastreralaṅkṛtyā nānāgandhasamanvitam | nānāpuṣperalaṅkṛtya arcanoktaṃ samarcayet || 62 || mudgānnaṃ pāyasānnaṃ ca gulānnaṃ kṛsarānnakam | śuddhānnaṃ caiva ityete pañcānnaṃ tu praśasyate || 63 || naivedyaṃ dāpayecchaṃbho punarācamanīyakam | tāmbūlaṃ darpaṇaṃ chatraṃ mukhavāsaṃ ca darśayet || 64 || mantrapuṇdataidviprervedaghoṣeṇa kārayet | śaivāgniṃ ca pravakṣyāmi agnikāryoktamārgataḥ || 65 || brahmavṛkṣasamadbhistu samidhājyacarūhunet | homadravyāṇi sarvāṇi sadyojātena homayet || 66 || jayādi sviṣṭakṛtyantaṃ pūrṇāhuti samācaret | sarvaroganivṛtyarthaṃ sarvakāmaphalapradam || 67 || ācārya pūjayitvā tu daivajñaṃ pūjayed budhaḥ | evaṃ yaḥ pūjayed dhīmān sarvakāmaphalaṃ bhavet || 68 || iti sūkṣmaśāstre mahābhiṣekavidhiṃ nāma aṣṭatriṃśat paṭalaḥ || vakṣye tu pratimānaṃ jalasaṃprokṣaṇaṃ vidhi | śailemṛddāru lohānāṃ pratimānāṃ viśeṣataḥ || 1 || p. 191) paṭe vā bhitticitre vā prokṣayed deśikottamaḥ | nityārcanavihīne tu dviguṇaṃ cānyasandhike || 2 || ekāhamarcanāhīne snapanaṃ tu vidhīyate | a māse tataḥ kuryāt snapanāddhomakarmaṇi || 3 || ekamāsavihīne tu śāntihomaṃ tu kārayet | ṣāṇmāse ca vihīne ca snapanaṃ ca śatāṣṭakam || 4 || vāstuhomaṃ tataḥ kṛtvā snapanānmūrtihomakam | saṃvatsaravihīne ca prokṣaṇaṃ hi samācaret || 5 || saṃvatsarādhike hīne punasthāpanamārabhet | sthāpayitvā vidhānenā pūrvoktena krameṇa tu || 6 || snāpayed devadeveśaṃ śatāṣakalaśaiḥ kramāt | brāhmaṇāt bhojayet tatra sahasrāṣṭakasaṃyutam || 7 || naivedya snapanaṃ caiva kuryād brāhmaṇa bhojanam | hīne saṃvatsarodhve tu dānavasthānamucyate || 8 || dvayabde kṣa vāsastu triyabde bhūtavāsakam | caturabde piśācānāṃ pañcabde rākṣasāśrayam || 9 || pañcavarṣodhvato hīne brahmarākṣasavāsakam | trayatriṃśati varṣāntaṃ tadūrdhve lohavat kramāt || 10 || śailaje śailavat kṛtvā mṛdā dāru tathaiva ca | sthāpanādi krameṇaiva ratnādi śarakriyāḥ || 11 || p. 192) pañcavarṣodhva hīne tu jalasaṃprokṣaṇaṃ vidhim | ete dvādaśa pratimā jalasaṃprokṣaṇā vidhim || 12 || adhunā saṃpravakṣyāmi sarvaśāntikaraṃ śubham | sarvāriṣṭavināśāya putrapautravivarddhanam || 13 || rājārāṣṭravivante dhanadhānyasukhāvaham | uttarāyaṇake bhānau māghamāse vivarjayet || 14 || dakṣiṇāyanake bhānau varjayet pūrvamāsakau | śeṣamāsaṃ samārabhya āyuśrīkīrtivardhanam || 15 || śuklapakṣe śubhaprokto kṛṣṇe vātyuntikaṃ vinā | trīṇyuttarāṇi puṣyaṃ ca brāhmaṇānāṃ hitāya vai || 16 || maitrādityamaghāsvāti kṣatriyaṃ vā vidhīyate | rohiṇyādityapauṣṇaṃ ca vaiśyasya pravidhīyate || 17 || astaśravaṇarudraṃ tu śūdrasyaiva prakīrtitā | tritīyā pañcamī caiva saptamī daśamī tathā || 18 || dvitīyyekādaśi caiva trayodaṭpratipat tathā | rāśayaśca ravajyāstu ubhayaṃ madhyamī bhavet || 19 || sthitaṃ cottamalagne tu asthite kālavarjayet | śuklassaumya gurorinduvārāśreṣṭhavidhīyate || 20 || kujārkiravivāraṃ ca madhyamaṃ ca pravakṣyate | śubhagrahaṃ drakakāṇaṃ viśeṣeṇa dadhīyate || 21 || p. 193) prāsādasyāgrataḥ kuryād daiśonyaṃ pāvake tathā vā | digdvādaśahastaṃ vā navahastāṣṭahastakam || 22 || ṣoḍaśastambhasaṃyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam | daśatālāṣṭatālena stambhotsedhaṃ vidhīyate || 23 || aśvaddhodumbaraplakṣavaṭaśakrādi kramāt | pañcahastaṃ trihastaṃ tu toraṇasyocchrayaṃ bhavet || 24 || utsedhārthaṃ tu vistāraṃ triśūlena samāyutam | daśāṣṭāṅgule mānena triśūlasyaucchrayaṃ bhavet || 25 || maṇḍapasya tu tanmadhye navabhāgaikabhāgataḥ | vedīṃ kuryād viśeṣeṇa dvitritālocchrayaṃ bhavet || 26 || pṛthagvedī samārabhyamekavedīmathāpi vā | yathāmanoramaṃ kuryādarpaṇodarasannibham || 27 || vedikāyāstu paritaḥ navapañcāgnimeva ca | athavā ekamevaṃ tu yathāvibhavavistaram || 28 || uttamādi krameṇaiva kuṇḍaṃ kuryād vidhānataḥ | pṛthak prākkuṇḍamārabhya pṛthak homasamārabhet || 29 || vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā ratnimātrapramāṇataḥ | trimekhalairalaṅkṛtya catustridvayaṃṅgulayatam || 30 || nābhiyoni samāyuktaṃ vistāraṃ tāvadeva tu | aśvaddha patravadyonīṃ bhūtavedaguṇāṃṅgulam || 31 || p. 194) vistāraṃ tena mānena nālaṃ pakṣāṅgulaṃ bhavet | kuṇḍamadhye guṇāṅgulyaṃ kesarairaṣṭadalairyutam || 32 || navakuṇḍavidhānaṃ tu indrādyaiśānamantakam | indrādīśānayormadhye vṛttaṃ pradhanakaṃ kuru || 33 || pañcakuṇḍavidhānena caturdikṣu prakalpayet | cakra īśānayormadhye vṛttaṃ kuṇḍaṃ viśeṣataḥ || 34 || guṇāgnau tu prakartavyaṃ pūrvaṃ paścimamaiśake | navakuṇḍavidhānaṃ tu aśrādyaṣṭāśramantakam || 35 || pañcakuṇḍavidhānāṃ tu aśraṃ dīkṣu vidhīyate | guṇakuṇḍavidhānaṃ tu caturaśraṃ vidhīyate || 36 || pradhānakuṇḍetvācārya sarvaṃ vṛttamathāpi vā | ekakuṇḍavidhāne tu śakre vā śaṅkare'pi vā || 37 || pūrvapaścimakuṇḍaṃ tu uttarābhimukho hunet | anyeṣu prāṅmukho bhūtvā homamkuryādviśeṣaṇaḥ || 38 || evamagniṃ pratiṣṭhāpya kuṇḍe vā sthaṇḍilepi vā | gomayālepanaṃ kṛtvā pañcacūrṇairalaṅkṛtam || 39 || daśāyudhasamāyuktamaṣṭamaṃ ga saṃyutam | ratnimātrasamutsedhamayudhāni prakalpayet || 40 || ṣoḍaśāṅgulamānena utsedhaṃ cāṣṭamaṅgalam | utsethasyārtha vistāramathavā caturaṅgulam || 41 || p. 195) darpaṇādini sarvāṇi teṣāṃ madhye viśeṣataḥ | gairikeraliked vidvān patmakaṃ cakralakṣaṇaṃ || 42 || pa di tni paryantaṃ kuryāt tatadvidhānataḥ | evaṃ vidhiprakāreṇa kārayed deśikottamaḥ || 43 || prokṣaṇād dinapūrve tu kārayedaṅkurārpaṇam | navāhe caiva saptāhe pañcāhe triyahe'pi vā || 44 || aṅkurārpaṇamārgeṇa tu kārayed deśikottamaḥ | maṇḍape madhyame caiva sthaṇḍilaṃ kārayet tataḥ || 45 || vedāgni pakṣadroṇaṃ ca tadarthaṃ taṇḍulaṃ tilam | darbhai puṣpai paristīrya devaṃ tathaiva vinyaset || 46 || puṇyāhaṃ vacayet tatra svastimaṅgalavācakaiḥ | sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ sarvatodyasamanvitam || 47 || nānābhaktajanaiḥ sārdhaṃ kuryāgramapradakṣiṇaṃ | tato jalāśayaṃ prāpya jalamadhye prapāṅkuru || 48 || vitānadhvajasaṃyuktaṃ darbhamālābhirāvṛtam | vastreṇa veṣṭayed devaṃ lambakūrcenasaṃyutam || 49 || śāyayed devadeveśaṃ prākcchira dhvavaktrakam | abhita kalaśānaṣṭau aṣṭavidyaiśvarāvṛtam || 50 || pūjayet tu viśeṣeṇa gandhapuṣpādibhiḥ budhaḥ | ekarātra dvirātraṃ vā trirātraṃ vā jaloṣitam || 51 || p. 196) atha vādya prakāreṇa yāmaṃ vā daśanāḍikam | caturdaśaṃ tu nāḍī vā jaloṣitaṃ tu kārayet || 52 || jalādhivāsanānteṣu jalatīre nayed budhaḥ | jalena sthāpitān kumbhān abhiṣekaṃ tu kārayet || 53 || arcayed gandha puṣpādyaiḥ prāsādena tu mantrataḥ | sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ ānīyādyāyāgamaṇḍape || 54 || maṇḍapasyottare pārśve devadevaṃ ca sthāpayet | puṇyāhaṃ vācayet tatra pāvamā mudirayan || 55 || pṛthak kautuka saṃpūjya pṛthak vastreṇa veṣṭayet | kautukaṃ bandhayed dhīmān pūrvoktavidhinā sahā || 56 || vedikopari saṃśuddho aṣṭadroṇena śālinā | tadardhaistaṇḍulaścaiva tadardhaiśca tilairapi || 57 || sthaṇḍilaṃ kārayet tatra kuśadarbhai paristaret | prathayai śayanaṃ kalpyā aṇḍajādyairanukramāt || 58 || aṇḍajaimuṇḍajaiścaiva romajairmuṇḍajairapi | upastharaṇasaṃyuktaṃ śayanaṃ pañca kalpayet || 59 || vāmadevena mantreṇa nṛttamūrtiśayed budhaḥ | sakūrcaṃ vastrasaṃveṣṭya prākcchiraścorddhvavaktrakam || 60 || tadūrdhve raktavastreṇa veṣṭayed deśikottamaḥ | gandhādibhiḥ samabhyarcya hṛdayena tu mantrataḥ || 61 || p. 197) pradhānakumbhaṃ tasyaiva śirobhāgaṃ tu vinyaset | tasyai cottaradigbhāge vardhanīṃ caiva vinyaset || 62 || tat tan mūrttisamādāya tattatkumbheṣu vinyaset | tattacchaktisamādāya tattad devīṃ samācaret || 63 || sakūrcaṃ sāpidhānaṃ ca savastraṃ hemaratnakam | phalapallavasaṃyuktaṃ sarvagandhasamāyutam || 64 || kumbhamadhye nyased bījaṃ tantamatrasamaṃ kuru | triṇetraṃ ca caturbāhuṃ bālendumakuṭojvalam || 65 || varadābhayahastaṃ ca kṛṣṇaṃ paraśusaṃyutam | sarvābharaṇasaṃyuktaṃ baddha padmāsanasthitam || 66 || evaṃ rūpaṃ smarenmadhye śivamantramanusmaran | varddhanyāṃ varddhanī bījaṃ dhyātvā caiva manonmanīm || 67 || dvibhujāṃ cāruvadanāṃ pinonnatapayodharām | sarvābharaṇasaṃyuktāṃ dvau hastau padmasaṃyutām || 68 || evaṃ manonmanīṃ devīṃ vardhanyāṃ vinyased budhaḥ | vyaktāvyaktamahābāhuṃ nīlagrīva mahādyutiḥ || 69 || jaṭāmakuṭamāṇikkabālendukṛta bhūṣaṇam | trayakṣaṃ caturbhujaṃ caiva vyāghracarmāmbaraprabhum || 70 || varadābhayahastaṃ ca kṛṣṇaṃ paraśudhāriṇam | sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ sarvābharaṇabhūṣitam || 71 || p. 198) indraśaṅkaraddevaṃ mumāsṛṣṭiśca kāraṇam | divyāmbaradharaṃ devīṃ dvinetrā dvibhujojvalām || 72 || lalāṭatilakopetaṃ pinonnatapayodhārām | madhyakṣāmavilāsāṃ ca raktotphalakarā śubhām || 73 || sarvaratnasamopeta makuṭena vibhūṣitām | grive maṅgalasūtreṇa sarvabhūṣaṇabhūṣitām || 74 || śakaṭadvāmapārśve tu devīṃ lakṣaṇasaṃyutām | kumāraṃ manonmā kuryāt sarvalakṣaṇasaṃyutam || 75 || īśvarābhimukholila umayā saha li * * kam | ekāsanasamāsīnaṃ dvibhujā locanadvayam || 76 || bālarūpaṃ tu kartavyaṃ mausalaṃ priyadarśanam | kumāraṃ ramaṇairyuktaṃ devasenāpatiṃ tathā || 77 || dhyātvā caṇḍeśvaraṃ devaṃ dvibhujaṃ śāntarūpiṇaṃ | ṭaṅkahastasamāyuktaṃ nyaset kumbhasya madhyame || 78 || kuṇḍodaraṃ bṛhatkāyaṃ raktamālyādharaṃ varam | nīlajīmūtasaṃkāśaṃ daṇḍahastaṃ trilocanam || 79 || gajavaktraṃ triṇetraṃ tu kārayed vighnanāyakam | tat tad bījena mantreṇa tat tad bījaṃ supūjayet || 80 || abhitaḥ kalaśānaṃ vau aṣṭavidyeśvarairyutam | droṇārthatoyasaṃpūrṇān sahaimān vastrasaṃyutān || 81 || p. 199) sakūrcān sāpidhānāmśca phalapallavasaṃyutān | tat tan * ma * kai bibai pūjayet parameśvaram || 82 || naivedyaṃ dāpayet paścāt tāmbūlaṃ dāpayet tataḥ | vedibāhye tu paritaḥ aṣṭamaṅgali vinyaset || 83 || indrādīśānaparyantaṃ darpaṇādīni pūjayet | daśāyudhāni paryantaṃ sve sve sthāneṣu vinyaset || 84 || pūrvādīśānaparyantaṃ vajrādīnāntamarcayet | pūrvādi somaparyantaṃ toraṇādīni pūjayet || 85 || aṣṭakumbhāni saṃsthāpya savastraṃ haimasaṃyutam | nandiścaiva mahākālo daṇḍimuṇḍitathaiva ca || 86 || vaijayanti ca bhṛṅgī ca kirīṭaṃ caiva dīśopadi | pūrvādīnāṃ caturdikṣu dvārakumbheṣu vinyaset || 87 || * ttattat svanāmantreṇa gandhapuṣpādi nārcayet | pālikādinaparyantaṃ malaṅkṛtyaṃ viśeṣataḥ || 88 || sṛksṛvā kārayed dhīmān ratnimātrapramāṇataḥ | paścāt śivāgniṃ saṃsthāpya ādiśaiva śivadvijaḥ || 89 || anuśaiva sthitāvipraḥ ādiśaiva śivadvijaḥ | utsavaṃ ca pratiṣṭhāṃ ca ādīśaivena kārayet || 90 || garbhādānādikaṃ sarvaṃ pañcabrahma ṣaḍaṅgakaiḥ | navasaṃskāramādyena pratyekaṃ pañcaviṃśati || 91 || p. 200) juhuyāt tu krameṇaiva paścād homaṃ samācaret | samidhājya carūlājān sarṣapāśca yavātilān || 92 || mudgamāṣagulastatra daśadravyamihocyate | aśvaddhodumbaraplakṣo vaṭapūrvādidikṣu ca || 93 || palāśaṃ tu pradhānasya sarveṣāmi mucyate | bhūtāgniṃ vā guṇāgniṃ vā palāśenaiva homayet || 94 || pañcabrahmaṣaḍaṅgaiśca krameṇaiva tu homayet | astramantra viśeṣeṇa pūrṇāhutimathācaret || 95 || aṣṭottaraśataṃ vāpi pañcāśat pañcaviṃśati | pratyekaṃ juhuyād dhīmān dīpyaṃ teṣu ca saṃspṛśet || 96 || pradhānahomaṃ śivāgniṃ kārayed deśikottamaḥ | tasmāt kuṇḍeṣu sarvatra nikṣipeddhṛdayena tu || 97 || pūrvokta mantraiḥ samidhaiḥ kuryād vai mūrtidhārakaḥ | sadyādi pañcamūrtināṃ pañcakuṇḍeṣu homayet || 98 || īśānaśca bhavaścaiva śiva sarvo vidukṣa ca | sadyādīśānaparyantaṃ pañcāgnau pañcamūrtayaḥ || 99 || bhavaścaiva śivaściva sarvaścaiva guṇāgniṣu | adhidevāsamabhyarcya svasvamantrerviśeṣataḥ || 100 || deśikāstreṇa mantreṇa sarve pūrṇāhutiṃ hunet | rātrāvevaṃ prakartavyaṃ muhūrte snānamācaret || 101 || p. 201) ācārya pūjayet tatra vastrahemāṅguliyakaiḥ | paṭe vā bhitticitre vā ekahomasamācaret || 102 || ekācāryasamāyuktaṃ kārayed buddhimānnaraḥ | bimbānāṃ bahurūpāṇāṃ ācārya bahurūpakaḥ || 103 || pratyekaṃ pūjayet tatra vastrahemāṅguliyakaiḥ | uttamaṃ śataniṣkaṃ syānmadhyamaṃ tu tadarthakam || 104 || pañcaviṃśati niṣkaṃ tu adhamaṃ tvathikathyate | viṃśanniṣkaṃ samārabhya daśaniṣkavasānakam || 105 || madhyamatrayamevoktaṃ madhamaṃ ca tata śṛṇu | navaniṣkāt samārabhya guṇaniṣkavasānakam || 106 || adhamatrayamevoktaṃ deśikasya tu dakṣiṇā | ācāryādardharātraṃ tu sādhakasya tu dakṣiṇā || 107 || sādhakasyarthamātraṃ tu mūrtipānāṃ tu dakṣiṇā | tadarddha mantra paktṝṇāṃ tasyārddhaṃ paricāraket || 108 || ācāryo sakalikṛtya kṛtvā śeṣaṃ viśeṣataḥ | grāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā kumbhāni ca viśeṣataḥ || 109 || athavā pradakṣiṇaṃ dhāmaṃ sarvālaṅkārasaṃyutam | snānaśvabhrasya pūrve tu sthāpana kramato nyaset || 110 || gandhapuṣpādisaṃyuktaṃ ācāryoddeśikottamaḥ | sumuhūrte sulagne tu mantranyāsena buddhimān || 111 || p. 202) abhiṣekaṃ tataḥ kṛtvā śāstradṛṣṭena karmaṇā | prabhūtahaviṣaṃ datvā tāmbūlaṃ ca hṛdā dadet || 112 || grāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā sarvālaṅkārasaṃyutam || 112 || iti sūkṣmaśāstre pratiṣṭhātantre sakalaprokṣaṇaṃ nāma ekonacatvāriṃśat paṭalaḥ || vakṣye nakṣatrayajanaṃ śṛṇudhvaṃ tatprabhañjanā | mahābhūtapraśamanaṃ parasena palāyanam || 1 || sarvaśatrukṣayakaraṃ sakālabhiṣṭasiddhidam | akālamṛtyuśamanaṃ navagrahavināśanam || 2 || rājābhiṣekasamaye tasya janmadine'pi ca | caturdaśyāmathāṣṭamyāṃ pakṣayorubhayorapi || 3 || * ṇārambhāvasāne tu yogayuktadine'thavā | nakṣatrayajanaṃ kuryāt sakalābhiṣṭasiddhaye || 4 || śivāgre maṇḍapaṃ kuryāt sarvālaṅkārasaṃyutam | tanmadhye vedikāṃ kuryād guṇabhāgaikabhāgataḥ || 5 || vistārārddhasamutsedhaṃ darpaṇodarasannibham | niśibhadrasamāyuktaṃ nimnonnatavivarjitam || 6 || dvādaśastambhasaṃyuktaṃ prāsādavadalaṅkṛtam | turagaṃ vātha vṛṣabhaṃ kalpayedagrapārśvayoḥ || 7 || p. 203) alaṅkṛtya viśeṣeṇa vastrapuṣpasṛgādibhiḥ | kailāsaṃ kalpayenmadhye śālipiṣṭamayena tu || 8 || upavediṃ tataḥ kṛtvā tadvistārārdhamānataḥ | caturaṅgulamutsedhaṃ nimnonnatavivarjitam || 9 || rāśimaṇḍalakaṃ kalpya madhye padmasamālikhet | bhānusaṅkhyā mahābjaṃ ca liṅgaṣaṇṇavati viduḥ || 10 || kuṅkumaṃ kṛṣṇavarṇaṃ ca raktaṃ gokṣiravarṇakam | śuklavarṇakrameṇaiva kalpayet pūrvavartmanā || 11 || yāgārtha maṇḍapaṃ kuryāt pūrvokta vidhinā tataḥ | niścitya divasātpūrve navame saptame'thavā || 12 || pañcamevapi śeṣeṇā bilvavṛkṣaṃ samāśrayet | tatpūrvādini paritaḥ straṇādini vyapohya ca || 13 || puṇyāhaṃ vācayed vidvān prokṣayet cchivamantrataḥ | astamātreṇa tanmūle paritaḥ ścaturaśrakam || 14 || khānayedastramantreṇa pañcagavyena pūrayet | gandhādibhisamabhyarcya mūlamantreṇa suvrata || 15 || trayambakena mantreṇa * * pratisarakriyā | daddhyodana baliṃ datvā vanadevāya tṛptaye || 16 || yāvadā śoṣitaṃ gavyaṃ japtvā rudrādhidevatā | japānte saṅgrahed vidvān bilvavṛkṣaṃ samūlakam || 17 || p. 204) pañcāṅgapraṇavenaiva vibhajet tat pṛthak pṛthak | sadyojātena saṃyojya mūlamūrtikriyānvitam || 18 || taruṃ vāmena saṅgrāhya pātraṃ hṛdayamantrataḥ | phalaṃ vaktreṇa saṅgrāhyā īśāne kusumaṃ gṛhet || 19 || śuddhavastreṇa saṃveṣṭya śirasā vāhayet tataḥ | sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ svastisūktasamanvitam || 20 || dhāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā śivāgre vādhamaṇḍape | gomayālepanaṃ kṛtvā piṣṭacūrṇervicitrayet || 21 || sthaṇḍilaṃ kārayed vidvān śālibhirvimaleḥ śubhaiḥ | vinyased bilvapatraṃ ca tat tan mantreṇa tu (kra)meṇa tu || 22 || tatpūrve paścime vāpi uttare vā viśeṣataḥ | aṣṭāṅgulapramāṇena cchittvā paraśunā trayam || 26 || bilvakāṣṭhaṃ ca mūlaṃ ca śuddhatoyena veṣayet | rocanaṃ kuṅkumaṃ koṣṭhaṃ candanaṃ haricandanam || 24 || uśirameva karpūraṃ bhasmaṃ cāgarumiśrakam | hiriberasamāyuktaṃ himatoyena mardayet || 25 || chāyāśuṣkapadaṃ kṛtvā putraṃ puṣpādinā phalam | gṛhītvā navabhāṇḍe tu mukhaṃ vastreṇa bandhayet || 26 || dhyātvābhyarcya ṣaḍaṅgena tvamṛddhikaraṇaṃ kuru | japtvāṣṭottarasahasraṃ pāpabhakṣaṇamantrataḥ || 27 || p. 205) taddine vātha pūrvedyuradhivāsanamārabhet | tato maṇḍapamāsādya sakalikṛta vigrahaḥ || 28 || vighneśvarasamabhyarcya puṇyāhaṃ vācayed guru | maṇḍapaṃ pūjayed vidvān pūrvoktavidhinā sadā || 29 || sthaṇḍilaṃ vedikamadhye aṣṭadroṇena śālinā | taṇḍulaiḥ tilalājaiśca darbhaiścaiva paristaret || 30 || bahurūpeṇa saṃprokṣya pūjayed vṛṣabhāsanam | maṇḍapasyottare pūrve paścime vā viśeṣataḥ || 31 || aṣṭadroṇena dugdhena snapanaṃ parikalpayet | arghyasaṃpādayed vidvān pātraśuddhisamācaret || 32 || vibhajed bilvapañcāṅgamaṣṭadhā deśikottamaḥ | dvibhāgaṃ śivarūpaṃ syāt ekabhāgena pārvati || 33 || nakṣatrāt pañcabhāgena kalpayet yathākramam | gandhapuṣpādinā spṛṣṭvā japtvā pūrvoktamantrataḥ || 34 || praṇavenaiva saṅgrāhya vinyased vedikopari | pūjayet karṇikāmadhye pārvati parameśvarau || 35 || caturdikṣu nyased vidvān nakṣatrāṇi yathākramam | aśvinyāśleṣaparyantaṃ saptakānvindradeśake || 36 || anurādhādi viṣṇvanta saptakaṃ paścime diśi | māghādi sūrpaparyantaṃ saptakaṃ yāmyadeśake || 37 || p. 206) śraviṣṭhā ca bharaṇyantaṃ saptakasaumya deśake | saṅkalpyābhyarcya gandhādyaistat tat svanāmamantrataḥ || 38 || tato garbhagṛhaṃ gatvā liṅgaśuddhi samācaret | nivedayantu mudgānnaṃ lepayeccandanena tu || 39 || dhūpadīpai samabhyarcya abhīṣṭa prārthayed guruḥ | tato maṇḍapamāsādya maṇḍapādhipatinyajet || 40 || agnyāyatanamāsādya śivāgniṃ vidhinā nayet | madhuratrayasaṃyuktaṃ pūrvāgraṃ kadali phalam || 41 || nālikeraphalaṃ dugdhaṃ odanenasamanvitam | śatamardhaṃ tadardhaṃ vā mūlenaiva hutaṃ caret || 42 || pūrṇāhutiṃ tato hutvā śivāgniṃ tu visarjayet | tataḥ saṃpūjya deveśamumādevisamanvitam || 43 || haviṃ nivedayitvā tu tāmbūlaṃ dāpayet tataḥ | paricārakamāhūya soṣṇīṣaṃ sottariyakam || 44 || kumbhānuddhṛtya śirasā kṛtvā dhāmapradakṣiṇam | praviśya garbhagehaṃ tu snāpaye snapanārhake || 45 || havirṇivedayitvā tu gandhapuṣpādibhiryajet | tato maṇḍapamāsādya sarvālaṅkārasaṃyutam || 46 || praṇavenaiva saṅgrāhya pañcacūrṇassalaḍḍukam | śirasā vāhayitvā tu pradakṣiṇamathācaret || 47 || p. 207) vinyastva maṇḍapasyāgre puṇyāhaṃ vācayet tataḥ | kailāsagirimabhyarcya pūjayed vṛsadaivatam || 48 || tasyorddhe vinyased bilvaṃ pañcāṅgaṃ sadhidaivatam | nakṣatrātparitastāpya pūrvavat pūjayet kramāt || 49 || paṭṭikāpaṭalivyāghri raktāgastyaṃ ca dhātaki | lakṣmī ca raktapadmaṃ ca saptamaṃ kṛttikādiṣu || 50 || vakuladroṇapuṣpaṃ ca dhūddhūrakaravīrakam | pradoṣaṃ pṛthivi padmaṃ bhūpāṭalaṃ ca dakṣiṇe || 51 || tulasijātipunnāgaṃ śvetārkaṃ bilvapatrakam | rudraparṇi ca dūrvā ca anūrādhādi saptake || 52 || śrīyāvarttaṃ ca mandāraṃ raktārkaṃ caturaṅgulam | viṣṇukrānti sahasrābhat śraviṣṭhādiṣu saptake || 53 || mudgānnaṃ kṛttikādau syāt kṛsarānnaṃ maghādiṣu | pāyasānna pradātavyamanūrādhādi saptake || 54 || śraviṣṭhādiṣu te māṣaṃ gulānnamiśvarasya tu | bhaktyā sarvopacāreṇa pūjayediṣṭa siddhaye || 55 || evaṃ yaḥ kurute martyaḥ sarvaloke janiṣyate | ācārya pūjayet tatra vastrahemāṅguliyakaiḥ || 56 || bhaktānāṃ paricārāṇāṃ yathāśaktyā tu dakṣiṇā | dvijādīnāṃ ca bhaktānāmannapānādikāṃ dadet || 57 || p. 208) sandhyāntare pare vātha puṣpāñjalikaro guruḥ | mūlena śivamādāya yojayet svayamātmani || 58 || pañcacūrṇasamādāya śuddhapātre gṛhedguruḥ | taccūrṇaṃ yajamānāya dāpayet tadvidhānataḥ || 59 || pañcacūrṇasamādāya candanenaiva saṃyutam | bhasmanā vātha saṃyojya santataṃ dhārayennaraḥ || 60 || sarvapāpavinirmukta sarvatra vijayī bhavet | nakṣatrayajanaṃ proktaṃ puṣpapūjāvidhi śṛṇu || 61 || iti sūkṣmaśāstre nakṣatrayajanaṃ nāma catvāriṃśat paṭalaḥ || mahāśāntimahaṃ vakṣye śṛṇudhvaṃ tatprabhañjana | śivalokapradaṃ nityaṃ śivaprītikaraṃ śubham || 1 || sarvaśatrukṣayakaraṃ sarvapātakanāśanam | prajāvṛddhikaraṃ puṇyaṃ bhogamokṣapradāyakam || 2 || śrāvaṇe śroṇanakṣatre prāṣṭhe tu pūrvabhādrake | āśvine māsi cāśvarkṣe kārtike māsa kārttike || 3 || ādrakṣe ādramāse tu puṣye puṣyapraśasyate | māghamāse magharkṣe tu phālgune māsicottare || 4 || p. 209) cittamāse tu caitrerkṣa vaiśākhe māsi sūrpabhe | mūlarkṣe jyeṣṭhamāse tu āṣāḍhe cottarāḍhake || 5 || athavā pūrvapañcamyāṃ māse māse vrataṃ caret | nadyabdhivāpi kule vā nagāgre vā mahāvane || 6 || grāmamadhye sabhāsthāne devāgārasamīpake | bhūmi saṃśodhya vidhivat prapāṃ kṛtvā tu sundaram || 7 || śivaliṅgasamipādya sahasraṃ vā tadarthakam | tadardhaṃ vā śataṃ vāpi tadardhārdhamathāpi vā || 8 || mṛtadāruśailalohairvadhātujai kṣaṇikaistu vā | ratnajaiśca viśeṣeṇa pūjārthaṃ saṃprakalpayet || 9 || yavatrayaṃ samārabhya yavaikena vivarddhanāt | yavādviśatasaṅkhyāntaṃ mṛlliṅgesyodayaṃ bhavet || 10 || kṣaṇikaliṅgam | ekāṅgulasamārabhya arddhārdhaṃgulvivarddhanāt | caturviṃśāṅgulaṃ yāvad dārulīṅgaprakalpayet || 11 || yathālābhapramāṇena ratnaliṅgaṃ prakīrtitam | māṣatrayaṃ samārabhya māṣaikena vivarddhanāt || 12 || yāvadaṣṭasahasrāntaṃ śailaliṅgodayaṃ bhavet | kalpayet kṣaṇikaṃ liṅgaṃ yathākāmaṃ pramāṇakam || 13 || mṛndāruśailalohānāṃ viśeṣaṃ kiñcidasti hi | liṅgayāme tu vedāṃśe ekāṅgaṃ liṅgavistṛtam || 14 || p. 210) athavā guṇabhāgaikaṃ pañcāṃśe dvyaṃśavistṛtam | liṅgayāme guṇāṃśeṃśaṃ tanmūle caturaśrakam ||15 || arcabhāgamidaṃ vṛddhi śeṣaṃ suvṛttarūpa vā sarvaṃ suvṛttameva vā | sūtropetavihīnaṃ vā chatrakāraśironvitam || 16 || evaṃ lakṣaṇasaṃyuktaṃ pratyekaṃ liṅgamāharet | ekaliṅge'dhavā kuryāt sarvaliṅgaviśeṣataḥ || 17 || liṅgayāmatrathā kṛtvā vyomāṃśa bhūgataṃ bhavet | ekāṃśaṃ pīṭhabandhaṃ syādekāṃśamarcanārhakam || 18 || athavā pañcabhāge tu dvyaṃśaṃ pīṭhe niveśayet | pūjābhāgaṃ tribhāgaṃ syāt saptabhāge trikolakam || 19 || arcabhāgamidaṃ vṛddhiśeṣaṃ piṇḍapraveśanam | pūjāṃśodayatuṅgaṃ tu pañcaviṃśatibhātije || 20 || ekaikaṃ vibhajeddhīmān catvāriśati saṅkhyakam | sahasraliṅgamevaṃ hi ayutasya vidhi śṛṇu || 21 || liṅgodaye tu pañcāśadbhagaṃ kṛtvā vicakṣaṇa | catvāriṃśeṃśa pañcāṃśaṃ kṛtvā liṅgayutaṃ bhavet || 22 || pūjāṃśodayaṃ tuṅgaṃ tu daśabhāgavibhājite | ekapañcādaśena liṅgapañcaśataṃ bhavet || 23 || śivodayet tu vedāṃśe tvekanakṣatra bhāvaye | aṣṭottaraśataṃ liṅgaṃ paritaḥ saṃprakalpayet || 24 || p. 211) śivodaye tu pūjāṃśe tveke pañcavibhājite | pañcaviṃśati liṅgasyātpañcāśadvibhaje sati || 25 || liṅgadvijaśatapañcāṃśaṃ liṅgasya parikalpitaḥ | alpaliṅgasya tārārdhaṃ pādaṃ vāṣṭāṃśameva vā || 26 || mahāliṅgasya vistāraṃ dūrdhve saṃyojya pārśvayoḥ | tanmānamalpaliṅgasya mahāliṅgādvinirgataḥ || 27 || liṅgopari bhavelliṅgaṃ na kartavyaṃ kadācana | antarāla bhavelliṅgaṃ madhya saṅkalpayet kramāt || 28 || śirovarttanayuktaṃ vā hīnaṃ vā kalpayed budhaḥ | mahāliṅgaśiromānaṃ madha saṅkalpayet kramāt || 29 || ratnaliṅgaśiromānamadha saṅkalpayet kramāt | liṅgānāmapi sarveṣāṃ sūtrahīnaṃ prakalpayet || 30 || nandyāvartaśilāpīṭhaṃ śivaliṅgaṃ vidhānavat | evaṃ lakṣaṇasaṃyuktaṃ liṅgaṃ saṅgrāhayed budhaḥ || 31 || evaṃ saṃsthāpya pūrvedyurnavame saptame'pi vā | niścitya divasātpūrva sāyānna samayed budhaḥ || 32 || snānaṃ kṛtvā vidhānena yajamānasamanvitam | prapāmaṇḍapamāviśyā bhūtaśuddhisamācaret || 33 || sakalikaraṇaṃ kṛtvā pradakṣiṇamathācaret | liṅgasaṅkhya japenmūlaṃ yajamānasamanvitam || 34 || p. 212) japānte praṅmukho bhūtvā kṣīraṃ bhukva jitendriya | maṇḍapasyottare pārśve śāyayet saikatopari || 35 || brāhmi muhūrte uddhāyā pādaprakṣālanaṃ kuru | mukhaṃ śuddhiṃ tataḥ kṛtvā ācamye deśikottamaḥ || 36 || bhasmanā tilakaṃ datvā mūlamantra japet tataḥ | yajamānasamopeto snānaṃ kṛtvā yathāvidhiḥ || 37 || sandhyādi vandanaṃ kṛtvā nityakarma samāpya ca | prapāmaṇḍapamāviśya sakalikṛtavigrahaḥ || 38 || maṇḍapaṃ pūjayed vidvān maṇḍape kalpayet tu vā | caturdvārasamabhyarcya pūrveṇa vidhinā saha || 39 || pūjayedatha rakṣārthaṃ mantrarājaṃ saśaktikam | prapāmaṇḍapamadhye vā paścime vāpicakṣaṇa || 40 || vinyaset tu mahā * * mantairdārumayaistu vā | uparyastaraṇaṃ kalpya śuddhavastrādikairyathā || 41 || śivasanaṃ ca tasyorddhe liṅgasaṅkhyā prakalpayet | puṇyāhaṃ vacayet tatra pañcagavyamṛtaṃ tathā || 42 || saṅkalpaliṅgāt saṅgṛhya snānavedyupari nyaset | prakṣālya cāstramantreṇa pañcagavyamṛtādikaiḥ || 43 || liṅgamantreṇa saṃsnāpya sthāpayecca śivāsane | tat tan mantreṇa cābhyarcya gandhapuṣpaṃ sudhūpakam || 44 || p. 213) dīpaṃ naivedyatāmbūlaṃ dāpayet tadanantaram | nīlotpalairvā kalhārai patrairvā śvetapaṅkajaiḥ || 45 || arkairāragvadhairvātha campakairvā vicakṣaṇaḥ | ratnairvā kanakairvātha kalpuraśakalena vā || 46 || athavā bilvapatreṇa pūjayelliṅgamantrataḥ | pūjārthamāhṛtaṃ puṣpaṃ saṅgṛhya śuddhapātrake || 47 || nirīkṣaṇādibhiḥ śoddhya dhūpadīpaṃ pradāpayet | yajamānamadhābhūya saṃprokṣyādhyajalena ca || 48 || bhasmanā tilakaṃ kalpya śivamantreṇa deśikaḥ | śivahastaṃ ca saṅkalpya yajamānasya mūrdhanī || 49 || ta saṃsthāpya jale padmamūlamaṣṭottaraṃ śatam | pūjārthamāhṛtaṃ puṣpaṃ śaṅkhadhvanisamanvitam || 50 || yajamānakare dadyādarcayitvā vicakṣaṇaḥ | aṅgaṃ pratidadetpuṣpaṃ tattanmatra samuccaran || 51 || ekaliṅgaviśeṣo'sti parito pīṭhabāhyake | trihastaṃ vā tadarthaṃ vā sthalamānaṃ vyapohya ca || 52 || pūjāṃśodayamānaṃ tat tanmānaṃ vyāpyamaṇḍalam | tadbāhye vedikāmānaṃ saptatālasamunnatam || 53 || utsedhasamavistāra tadarddhārddhamathāpi vā | trimekhalayutaṃ vāpi dvimekhalayutaṃ tu vā || 54 || p. 214) caturaśraṃ suvṛttaṃ vā paritaḥ kalpayet kramāt | sudhāyāsikataistatra pūraye śuddhavāriṇā || 55 || tadvārimaṇḍale dṛṣṭvā liṅgaṃ sahasrakaṃ budhaḥ | pūrvavatpūjayed vidvān liṅgasya paritaḥ kramāt || 56 || agrādi mūlaparyantaṃ bhaktimuktipradāyakam | mūlādi cāgraparyantaṃ pūjāmuktiphalapradam || 57 || liṅgaṃ ca varaṇaṃ yat tat krameṇa vārimaṇḍale | yajamānena cābhyarcya pūrvavad deśikottamaḥ || 58 || liṅgaṃ pratyāḍhakārddhena naivedyaṃ parikalpayet | dhūpadīpaṃ tato datvā liṅgavaraṇamārgataḥ || 59 || nṛttāntāṃ pūjayed vidvān liṅgasya varaṇaṃ prati | gītanṛtyādikaṃ sarvaṃ liṅgasya paritaḥ kramāt || 60 || saṃkalpya liṅgapūjānte śivamantraṃ śataṃ japet | iṣṭabandhujane sārdhaṃ yajamānasamanvitam || 61 || tadvārimaṇḍale snātvā yaddevadevamantrataḥ | anena vidhimārgeṇa snātvā tadvārimaṇḍale || 62 || so'pi pāpairvinirmuktaḥ śivasāyujyamāpnuyāt | mahāśāntivrata dṛṣṭvā natvā liṅgasahasrakam || 63 || yaḥ kurvacchivaloke'pi śivena saha modate | ācārya pūjayet tatra gobhūmikāñcanādikaiḥ || 64 || p. 215) asya vratopakārāṇāṃ navavastraṃ pradāpayet | mahāśāntivrataṃ proktaṃ gaurivratamatha śṛṇu || 65 || iti sūkṣmaśāstre kriyāpāde mahāśāntivrataṃ nāma ekacatvāriṃśatpaṭalaḥ || gauri saṃkocanaṃ vakṣye śṛṇutvaṃ tatprabhañjanā | āyurārogyajayadaṃ putrapautrasamṛddhidam || 1 || ādyaṃ dvitīyamevaṃ tu dvividhaṃ taruṇālayam | karṣaṇādyarcanāntaṃ tu taruṇālasaṃgrahet || 2 || prāsāde patite bhinne liṅgaṃ ca calite tathā | anyāni sarva karmāṇi bhāṣitāni samāni ca || 3 || mūlasthāne viniścitya bālasthānaṃ tu kārayet | tadūrdhve bālabālyatvaṃ tasmān mūle praveśayet || 4 || prāsādāgre tu kartavyaṃ dakṣiṇe cottare'pi vā | viṃśaddhasta pravistāramuttamaṃ maṇḍapaṃ bhavet || 5 || madhyamaṃ ravihastaṃ syād daśahastaṃ tu kannyasam | ṣattriṃśadgrātrasaṃyuktamuttamaṃ maṇḍapaṃ smṛtam || 6 || ṣoḍaśastambhasaṃyuktaṃ madhyamaṃ maṇḍapādhamam | diśiśca vidiśiścaiva nicchidraṃ vyomasaṃbhavam || 7 || caturdvārasamāyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam | vitānadhvajasaṃyuktaṃ darbhamālāsamāvṛtam || 8 || p. 216) dīpaiḥ puṣpaiḥ phalaiḥ sārdhaṃ māṣamaṅgala pūjitam | stambhāni veṣṭayet tatra pratyekaṃ vastraveṣṭitam || 9 || maṇḍapaṃ tu tridhā kṛtvā madhyabhāge tu vedikā | ratnimātramutsedhaṃ darpaṇodarasannibhaṃ || 10 || vedyā mūle tu paritaḥ upavedī prakalpayet | yugāṅgulasamutsedhaṃ dviguṇaṃ nīvṛmucyate || 11 || kuṇḍāni paritaḥ kuryāt kiñcidbhedaṃ viśeṣataḥ | navāgnivātha pañcāgniṃ ekāgniṃ samudācaret || 12 || yonikuṇḍāni sarvāṇi yonau yoniṃ na kārayet | śrotrārdhāṃ śoccamānena kṣetraṃ pañcaikabhāgikam || 13 || tatpustābahiṇistvād bhavet pippala patravat | yonikuṇḍaṃ tataḥ kṛtvā lakṣaṇaṃ samyagācaret || 14 || udvāsya lilpinaṃ paścād gomayenānulepayet | puṇyāhaṃ vācayet tatra brahmaṇān bhojayet tataḥ || 15 || paścādudvāsya ducchiṣṭaṃ punaḥ puṇyāhamācaret | samaryavade samyagvāstu homaṃ tu kārayet || 16 || paryagnikaraṇaṃ kuryāt punaḥ puṇyāhamācaret | kṛtvā tu vidhinā snātvanaṃ śuklacandanalepitaṃ || 17 || śuklavastradharoṣṇīṣaṃ śuklamālyeralaṃkṛtam | aṅkurānarpayed dhīmān sthānaśuddhi samācaret || 18 || p. 217) uttarābhimukho bhūtvā sakalikaraṇaṃ kuru | garbhagehaṃ praviśyātha sthānaśuddhiṃ tataḥ kuru || 19 || gauriśuddhiṃ tataḥ kṛtvā snāpayedrajanodakaiḥ | puṇyāhaṃ tu tataḥ kṛtvā śuddhodairabhiṣecayet || 20 || pañcagavyena saṃsnāpya bilvapatreṇa gharṣayet | darbhamūle tu valmikaṃ kṣetre mṛdgṛhya lepayet || 21 || gandhodakena saṃsnāpya pūjayed dhṛdayena tu | candanāgarukoṣṭhaṃ ca kuṅkumo śirakesaraiḥ || 22 || kṛgelapatrakarpūraiḥ lālyoḍhyaṃ gauri lepayet | piṇḍikābja samālipya prokṣayecchaktibījakam || 23 || śirasā vāmahastaṃ tu hemasūtraṃ tu kautukam | aṣṭapuṣpaiḥ samabhyarcya samānyaṃ puṣpapūritam || 24 || navavastreṇa saṃveṣṭya gauripīṭhakrameṇa tu | tato bālagṛhaṃ paścāt pūjayed gauri saṃyutam || 25 || yātrā homaṃ tu kartavyaṃ tadagre homamācaret | sthaṇḍilaṃ hastamātreṇa nirdoṣaissikatairapi || 26 || agnyādānādikaṃ sarvam agnikāryoktamācaret | samidhā sadyamantreṇa īśānena ghṛtaṃ hunet || 27 || aghoreṇa caru hutvā pratyekaṃ pañcaviṃśatiḥ | prāsādaṃ śaktibījaiśca vyomavyāpi daśākṣaraiḥ || 28 || p. 218) śaktyādyaiścaiva vāmādyai pratyekaṃ ṣoḍaśaṃ hunet | spṛṣṭvā tu juhuyāddhomaṃ gauribījamanusmaran || 29 || tasyāgre sthaṇḍilaṃ kṛtvā śālibhiḥ vimalaiḥ śubhaiḥ | kumbhaṃ vā karakaṃ vāpi sthaṇḍilopari vinyaset || 30 || sasūtraṃ sāpidhānaṃ ca hemapallavasaṃyutam | nālikeraphalairyuktān lambakūrcasamanvitān || 31 || gauristhaṃ kumbhamāvāhya kumbhamadhye tu vinyaset | sthāpayed vāma mantreṇa aghoreṇāvakuṇṭhayet || 32 || sānnidhyaṃ śaktimantreṇa pañcamenārcayet kramāt | darśaye śaktimudrāṃ ca mukaliṃ padmamudrikā || 33 || namaskārākhyamudrāṃ ca bandhvāstraṃ dikṣu yojayet | sūtrādibhiḥ samopetā abhito'ṣṭa ghaṭānnyaset || 34 || vāmādiśaktayaścāṣṭau indrādīśānamantakam | kumbhamadhye samāvāhya tat tad bījamanusmaran || 35 || pūjayed gaurimantreṇa gandhapuṣpādibhiḥ kramāt | naivedyaṃ dhūpadīpaṃ ca tāmbūlaṃ ca nivedayet || 36 || jayādirabhyādhānāṃ ca rāṣṭrabhṛcca kramāddhunet | pūrṇāhutiṃ ca śirasā ghaṭamuddhārayet tataḥ || 37 || astreṇa chādayed bimbaṃ taṭāke caiva nikṣipet | pañcagavyena saṃprokṣya praviśedyāgamaṇḍape || 38 || p. 219) sthaṇḍilaṃ śālibhiḥ kuryādaṣṭadroṇaiśca śālibhiḥ | taṇḍulaiśca tilaiścaiva lājaiḥ puṣpaiśca darbhakaiḥ || 39 || tanmadhye nalinaṃ likhyā aṣṭapatra sakarṇikam | śirasā vāhayitvā tu pradakṣiṇamathācaret || 40 || sarvātodyaṃ samāyuktaṃ brahmaghoṣasamanvitam | śanaiḥ pradakṣiṇaṃ kuryādumāsūktajapaṃ kramāt || 41 || maṇḍapaṃ tu praviśyātha vedikordhve tu vinyaset | gauribījamanusmṛtya kumbhaṃ tatraiva pūjayet || 42 || abhitasthāpatkumbhān vāmādi śaktayaḥ kramāt | svanāmamantrerabhyarcya gandhapuṣpādibhiryajet || 43 || tattanmūrtyā kṛtaṃ dhyātvā svasvabījena kumbhakaiḥ | gandhapuṣpādibhiścaiva pūjayet tu nivedyakam || 44 || ṛgādhyāyanaṃ kṛtvā umāsūktaṃ japet kramāt | śrīsūktaṃ rudrasūktaṃ ca puruṣasūktatrayambakam || 45 || śāntidvayaṃ japeddhimān dakṣiṇe tu viśeṣataḥ | ācāryo mūrtipaissārdhaṃ tato homasamācaret || 46 || agnyādānādikaṃ sarvaṃ agnikāryoktamārgataḥ | samidhājya carūn lājān sarṣapāśca yavān tilān || 47 || homadravyāṇi saptaite juhuyādvai krameṇa tu | palāśodumbaraśvattho bilvaṃ ca khādiraṃ tathā || 48 || p. 220) mūlena juhuyādājyamaghoreṇa carūṃ hunet | lājaṃ vāmena mantreṇa sarṣapaṃ kavacena tu || 49 || yava hutvā tu śikhayā tilamastreṇa homayet | śatasyatratayaṃ vāpi tasyārdhaṃ vārdhameva vā || 50 || pratyekaṃ juhuyāddhīmān dravyānte vyāhṛtiṃ hunet | sarvadravyasamāyuktaṃ havyavāhena homayet || 51 || evaṃ jāgaraṇau rātrau prabhāte prokṣaṇaṃ kuru | ācāryo mūrtipaissārthaṃ vidhinā snānamācaret || 52 || pūrṇāhutiṃ ca śirasā hutvāgniṃ ca visarjayet | śaktikumbhaṃ samuddhṛtya kṛtvā harmyā pradakṣiṇam || 53 || sarvatodyasamāyuktaṃ sarvālaṅkārasaṃyutam | putrabhṛtra kalatraiśca sarvasaṃpat sukhāvaham || 54 || garbhagehaṃ praviśyātha sthāpayet sthaṇḍilopari | sumuhūrte nirikṣyātha devājño sanniveśayet || 55 || tatraiva vinyased gauri aṣṭatriṃśat kalānyaset | mantrapuṣpā tato datvā mantrānnaṃ ca nivedayet || 56 || navavastreṇa saṃveṣṭya gandhapuṣpasragādibhiḥ | prabhāta haviṣaṃ datvā tāmbūlaṃ ca nivedayet || 57 || mukhavāsaṃ dadeddhīmān culukodakasaṃyutam | nṛgādhyāyanaṃ kuryāt stotranṛttaṃ ca vādyakam || 58 || p. 221) prokṣaṇānte viśeṣeṇa snapanairabhiṣecayet | prokṣaṇānte viśeṣeṇa utsavyaṃ samyagācaret || 59 || iti sūkṣmaśāstre gaurisaṃkocavidhiṃ nāma dvicatvāriṃśatpaṭalaḥ || atha vakṣyodbhutaṃ śāntiṃ rājārāṣṭrahitāya ca | utpāta dvividhaṃ proktaṃ sāmānyaṃ ca mahādbhutam || 1 || sāmānyadīrghaphaladaṃ sadya eva mahatphutam | tattatpratikriyā samyak kartavyā doṣanāśani || 2 || akartavye tu sāsanyā sarvadoṣāvahannṛṇām | brāhmaṇānāṃ nṛpāṇāṃ ca viśeṣād doṣadaṃ mahat || 3 || tasmāt pratikriyā sadyonnṛpeṇaivaṃ vilambini | bhāskarasyodaye rātrāmamāvasyondudarśane || 4 || bhūmikampe nadikṣobhe kūpakṣobhe taṭākake | pratimārodane caiva tataśśoṇitavarṣake || 5 || pāṣāṇapāṃśuvarṣe ca tathaiva madhuvarṣake | varṣe tu kṣīrasṛgbhyāṃ ca vṛkṣācchroṇitakasrave || 6 || śikhādi pādukāntayad devālayamakāraṇāt | patite caiva taddhāmasthānāsthānāntarāptike || 7 || vṛkṣe sthānāntaraṃ prāpte vṛkṣevānyaphalodbhave | tadanya puṣpa saṃbhūte gandhānanya tu saṃbhave || 8 || p. 222) liṅgaṃ caivoṣṇasaṃbhūte pratimāyāṃ tathaiva ca | aṇḍajā svedajāścaiva catuṣpāñca tathā narā || 9 || svajātyanya prasūte ca prāsāda bhramaṇe tathā | śvetavāyasasaṃbhūte parvatadvandayuddhake || 10 || ādravṛkṣa svayaṃ dagdhe pratimākampane tathā | bhinne ca śivavarddhanyau liṅgapratimayostu vā || 11 || pratimāspoṭane caiva liṅgaspoṭanake tathā | pratimānilidṛṣṭena kariṇimadasaṃyute || 12 || anagni cotthite dhūme liṅgaṃ varṇyāntare sati | aṅgādhikasamutpanne catuṣpāt tu tathaiva ca || 13 || bheri ghoṣe svayāhyevaṃ proktāsvete mahādbhutaḥ | darśane pratisūryasya praticandrasya darśane || 14 || rātrāvindradhanurdṛṣṭe tvanni nakṣatra darśane | gṛhanakṣatrapāte ca saptāhe śanisaṃkule || 15 || nairantaryeṇa saptāhaṃ pariveṣendusūryayoḥ | mahāmātaprakope ca diśāṃ dāhasamudbhave || 16 || li"gaṃ tu pūjitaṃ puṣpaṃ prāpte varṇāntaraṃ sati | akasmāt patite puṣpe sitapuṣpe site tathā || 17 || ativāśalabhotpanne unmatte vāhine tathā | śukāśca mūṣikotpannā viṣasarpādiko bhavet || 18 || p. 223) prāsāde ca sabhāsthāne gopure maṇḍape tathā | parivārālaye caiva madhu nīḍa samudbhave || 19 || ativṛṣṭau pyānavṛṣṭau yuddhodyoge nṛpasya tu | patati kāraṇārdhāme vṛṣe caiva viśeṣataḥ || 20 || rājñā pradhānamahiṣi pradhānaśca gaje mṛte | raktastrivāyasolūkajambugṛddhrāśca piṅgalā || 21 || nṛpaveśmapraviṣṭe ca spṛṣṭe caiva surālaye | devālayopariṣṭāt tu nṛpasya bhavanopari || 22 || śvārohe rudite tatra tat tajjāti kriyāstathā | liṅgaṃ ca pratimāyāṃ vā khadyotarohiṇe sati || 23 || kecit dvyome tu ketubhyo nānārūpeṇa deśikaḥ | liṅgaṃ mūle ca bimbe ca jatvārohaṇake sati || 24 || vyatiriktakriyākāryo sāmānye stvadbhutā smṛtāḥ | teṣāṃ doṣanivṛtyarthaṃ pravakṣyāmi pratikriyām || 25 || rātrau bhānupraviṣe ca prāṇināśaṃ nṛpadbhayam | diśāhomaṃ tataḥ kṛtvā mahāsnapanamuttamam || 26 || kṛtvā saṃpūjya deveśaṃ prabhūta haviṣaṃ dadet | brāhmaṇānbhojayet tatra vratiṃ tatra tu bhojayet || 27 || evamevaṃ tu saptāhaṃ dinaṃ pratidinaṃ prati | candrodaye tvamāvāsyāṃ gonāśaṃ sasyanāśanam || 28 || p. 224) pūrvavat kārayet sarvaṃ taddoṣaśamanāya ca | saṃbhavedbhūmikampe ca rājārāṣṭrasya doṣakṛt || 29 || kṣiraprastha sahasraiśca madhusarpi sahasrakaiḥ | saṃsnāpya śivasaṃyaṅmahāvyometi mantrataḥ || 30 || palāśaśamidhā caiva śatahomaṃ tu kārayet | brahmaṇānbhojayennityaṃ ekaviṃśad dināntakam || 31 || nadikṣobhe tathā kupataṭākakṣobhayostathā | durbhikṣaṃ jāyate loke mahāmāri bhavet tataḥ || 32 || tat tire maṇṭapaṃ kṛtvā navahastapramāṇataḥ | maṇṭape maṇḍalaṃ samyak tanmadhye sthaṇḍilaṃ kuru || 33 || pañcāgnikārayet tatra agnikāryoktamārgataḥ | vyāghātasamidhaḥ kṛtvā astramantreṇa deśikaḥ || 34 || hṛdayena ghṛtaṃ hutvā caruṃ pāśupatena ca | śatamarthaṃ tadardhaṃ vā pratyekaṃ juhuyāt kramāt || 35 || mindāhutiṃ ca kurvita vyāhṛtiṃ ca hune kramāt | jayādirabhyādhānaṃ ca rāṣṭrabhṛśca kramādhunet || 36 || śivaṃ saṃpūjya vidhivad brāhmaṇānbhojayet tataḥ | evaṃ kyruāt tu pañcāham ante cotssvamācaret || 37 || pratimārodane caiva gonāśaṃ dhānyanāśanam | tanmaṇḍalādhipo rājā grāmaṃ rāṣṭraṃ viniśyati || 38 || p. 225) kṛtvā tu pratimāśudhdiṃ saṃprokṣaṇamathācaret | pakṣaṃ pakṣadvayaṃ vādhāśamithaiśāntihomakaiḥ || 39 || snapanaṃ kārayennityaṃ diśāhomasamanvitam | brāhmaṇānbhojayennityaṃ patināṃ caiva bhojayet || 40 || tataḥśśoṇita varṣekṣu prāṇināṃ nāśanaṃ bhavet | prāsādamaṇḍapādīni toyena kṣālayet tataḥ || 41 || ālayaṃ tu samantāt tu gomayenānulepayet | paryagnikaraṇaṃ kṛtvā punaḥ puṇyāhamācaret || 42 || kṣīraṃ prastha sahasraiśca madhusarpi sahasrakaiḥ | saṃsnāpya vidhivanmatri mahāvyomiti mantrataḥ || 43 || palāśa samidhā caiva śāntihomaṃ ca kārayet | evaṃ kuryāt tu saptāhaṃ mante cotsavamācaret || 44 || madhuvarṣe kṣīravarṣe viprakṣa triyadoṣakṛt | tat tat prasthahasraiśca snāpayed deśikottamaḥ || 45 || pūjayet tu viśeṣeṇa prabhūtahaviṣaṃ dadet | aśokasamidhā caiva śāntihomaṃ tu kārayet || 46 || evaṃ kuryāt tu saptāhaṃ paścād brāhmaṇabhojanam | vṛkṣācchroṇitasaṃbhūte paracakrād bhayaṃ bhavet || 47 || vṛkṣamūle diśāhomaṃ kārayed diśikottamaḥ | brāhmaṇān bhojayet tatra vāstu devān prapūjayet || 48 || p. 226) pūjayet tu śivaṃ paścāt kuryā ca snapanaṃ mahat | pūjayet tu viśeṣeṇa prabhūta haviṣa dadet || 49 || patite pādukāntayad devālayamakāraṇāt | strīṇāṃ caiva tu bālānāṃ kṣetrāṇāṃ caiva nāśanam || 50 || prāsādaṃ pūrvavat kṛtvā jīrṇaṃ caiva samuddharet | punaḥ bimbaṃ samāpādya pūrvavat sthāpayed guruḥ || 51 || viśeṣapūjanaṃ kṛtvā ante cotsavamācaret | sthānāntaraṃ ca prāptiścet sthānabhraṃśaṃ nṛpasya tu || 52 || tasthānaṃ pūrvavat kṛtvā nirmāṇaṃ samyagācaret | devasya sthāpanaṃ pragvatpūjayet tu viśeṣataḥ || 53 || gavyābhiṣecanaṃ kṛtvā brāhmaṇān bhojayet tataḥ | vardhanī śivakumbhau ca cchinne bhinne tadantike || 54 || tadrāṣṭau daivatānāṃ ca snapanaṃ cābhiṣecayet | kārayedvidhivadrājā bhaktyā taṭe ṣaśāntaye || 55 || brahmasthānāntara prāpte vakṣe cānyaphalodbhavet | tadanyakusumotpanne rasagandhānyasaṃbhavet || 56 || martyānāṃ caiva sarveṣāṃ duḥkhaṃ tadrāṣṭravāsinām | tajjātivṛkṣaṃ saṃsarvaṃ pūrvasthāne viśeṣataḥ || 57 || śāntihomaṃ tataḥ kuryān mayūrasamidhaṃ tata | śivasaṃpūjya vidhivat saptāhaṃ snapanaṃ kuru || 58 || p. 227) kṣirābhiṣecanaṃ kṛtvā vāstudevān prapūjayet | tataḥ phalāni sarvāṇi puṣpaissarveyyajecchivam || 59 || sarvagandhasamāyuktaṃ pūjayet tu viśeṣataḥ | uṣṇaṃ tu pratipanne ca liṅgāsu pratimāsu ca || 60 | martyānāṃ caiva sarveṣāṃ nānāroga prajāyate | gonāśaṃ caiva durbhikṣaṃ tadrāṣṭrau jāyate dhruvam || 61 || kṣīraprastha sahasraiśca mathusarpi sahasrakaiḥ | nālikerodakenāpi snāpayet tu śivaṃ budhaḥ || 62 || snapanaṃ tatra kartavyaṃ mahāvyometi mantrataḥ | pūjayet tu viśeṣeṇa kuṅkumo śiracandane || 63 || kṛṣṭhenāgarukarpūrairāloḍhyaṃ lepayecchivam | mahāhavi pradātavyaṃ diśāhomaṃ tu kārayet || 64 || evaṃ kuryāt tu saptāhaṃ śītakumbhaṃ tadantake | aṇḍajāsvedajāścaiva catuṣpādā narāstathā || 65 || svajātyanya prasūtiśced bhūpatermaraṇaṃ dhṛvam | gobhūmikāñcanādini dānaṃ kuryā prayatnataḥ || 66 || snapanaṃ kārayedeka samidhā śāntihomakam | evaṃ kuryāt tu saptāhaṃ ante cotsavamācaret || 67 || prāsādabhramaṇotpanne rāṣṭraṃ syāpadravo bhavet | pratyekaṃ prasthasāhasrairgavyaiḥ prāsādameva ca || 68 || p. 228) pañcabrahmaṣaḍaṅgaiśca snāpayet parameśvaram | prāsādaṃ prokṣayed dhīmān pūrvokta vidhinā saha || 69 || snapanaṃ tatra kurvīta brāhmaṇān bhojayet sudhiḥ | sittotra sumamutpanne rāṣṭrakṣobhaṃ bhavet sadā || 70 || snapanaṃ tatra kurvīta pūjayet tu viśeṣataḥ | vaikaṅkatena samidhā śāntihomaṃ tu kārayet || 71 || prokṣayet pañcagavyena prāsādena tu parvatam | tatparvata samīpe tu liṅgaṃ saṃsthāpya pūjayet || 72 || tadrāṣṭradevatānāṃ ca snapanaṃ haviṣaṃ dadet | viśeṣapūjanaṃ kuryāt tadante cotsavaṃ caret || 73 || ādravṛkṣe svayaṃ dagdhe bālānāṃ nāśanaṃ bhavet | agnikṣobhaṃ ca tadrāṣṭre sadya eva bhaved dhruvam || 74 || grāmasyaiva caturbhikṣo homa kuryād viśeṣataḥ | samidhājya carūlājān sarṣapān homamācaret || 75 || tad vṛkṣa samidhā caiva pañcabrahma kramāddhunet | śatamardhaṃ tadardhaṃ vā pratyekaṃ juhuyāt kramāt || 76 || pañcabrahma ṣaḍaṅgaiśca prāsādena tu mantrataḥ | pratyekaṃ tu sahasraṃ vā tadardhaṃ juhuyāt kramāt || 77 || mindāhutiṃ tato hutvā jayādyā juhuyāt tataḥ | kṛtvā tu snapanaṃ paścād viśeṣeṇaiva pūjayet || 78 || p. 229) audumbareṇa samidhā śāntihomaṃ tu kārayet | pratimā kampanotpanne rājāmaraṇamāpnuyāt || 79 || kṛtvāt tu pratimāṃ śuddhiṃ gavyenaivābhiṣecayet | diśāhomaṃ tataḥ kṛtvā puṇyāhaṃ vācayet tataḥ || 80 || evaṃ kuryāt tu saptāhaṃ tadante cotsavaṃ kuru | bhinne ca śivavardhanyau liṅgaṃ pratimayaṃ tathā || 81 || paracakrādbhayaṃ bhūmau mahāmāri pravarttate | bālastānaṃ tataḥ kṛtvā prāsādaṃ pūrvavat kuru || 82 || prāsādaṃ prokṣaṇaṃ kṛtvā pūrvokta vidhinā saha | tenaiva bhinnaliṅgaṃ ceduddhṛtya sthāpayennavam || 83 || anyenāpi pramāṇena kārayed deśikottamaḥ | pratiṣṭhākārayed dhīmān pūrvokta vidhinā saha || 84 || pratyaṅgopaṅgahīne ca vastrābharaṇahīnake | punaḥ sandhānakaṃ kṛtvā saṃprokṣaṇamathācaret || 85 || diśāhomaṃ tataḥ kṛtvā mahāsnapanamācaret | pañcagavyāmṛtaiścaiva abhiṣekaṃ ca kārayet || 86 || kṣiraprastha sahasraiśca madhuprastha sahasrakaiḥ | snāpayet parameśānaṃ mahāvyometi mantrataḥ || 87 || snapanaṃ kārayitvā tu brāhmaṇān bhojayet tataḥ | samidhā khādireṇaiva śāntihomaṃ tu kārayet || 88 || p. 230) evaṃ kṛtvā tu saptāhamante cotsavamācaret | pratimonmilanaṃ kṛtvā (yatra) rāṣṭragrāmasya nāśanam || 89 || pakṣaṃ pakṣadvayaṃ vāksamidhā śāntihomakam | snapanaṃ kārayennityaṃ diśāhomaṃ tu kārayet || 90 || brāhmaṇānbhojayennityaṃ dīnāndhānāṃ ca bhojayet | kariṇimadasaṃyukte mahāvātaprakopane || 91 || vāhanānāṃ kṣayaṃ caiva strijanānāṃ kṣayaṃ bhavet || śivasaṃpūjya vidhivat snapanaṃ kuru nityaśā || 92 || śivāgaiścaiva vidyāṅgai śivamantraiśca homayet | evaṃ saptadinaṃ nītvā mahāhaviṃ nivedayet || 93 || anagnau coddhite dhūme vāhanānāṃ kṣayaṃ bhavet | paracakrādbhayaṃ tatra bhūmau saṃbhavati dhruvam || 94 || tatpradeśañca khātvā tu pañcamṛdbhiśca pūrayet | vyākhyāta samidhā caiva śāntihomaṃ tu kārayet || 95 || brāhmaṇān bhojayet tatra dīnānāṃ caiva bhojayet | kṣiraprasthasahasraiśca snāpayet parameśvaram || 96 || tadante snapanaṃ kuryācchitakumbhaṃ tadantake | liṅgaṃ varṇāntare prāpte jātidūṣaṇamālabhet || 97 || elālavaṅgakarpūra jātijambūphalaṃ murai | peṣayitvā yathā mantri liṅgamālepayet tataḥ || 98 || p. 231) snapanaṃ kārayedante saptāhaṃ śāntihomakam | aśokasamidhā hutvā tryambakenaiva deśikā || 99 || viśeṣapūjanaṃ kṛtvā tadante vipra prabhojane | bherighosa svayaṃ jāte mahāmāri pravarttate || 100 || snapanaṃ kāraye bilvasamidhā śāntihomakam | pakṣaṃ pakṣadvayaṃ vāpi evamevaṃ samācaret || 101 || evaṃ mahadbhutaṃ proktaṃ śṛṇu sāmānyamadbhutam | ādityodayakāle tu pratisūryasya darśane || 102 || paracakrādbhayaṃ bhūmau jvaragrastānarastathā | aśvaddhasamidhā caiva śāntihomaṃ tu kārayet || 103 || tadante snapanaṃ kuryāt pūjayet tu viśeṣataḥ | prabhūta haviṣā dattvā evaṃ saptāhamācaret || 104 || yathā candrodaye kāle praticandrasya darśane | durbhikṣaṃ jāyate loke mahāmāri pravartate || 105 || pratyagdarśanasyoktaṃ mārgeṇaiva samācaret | rālāvidradharudṛṣṭau vahninakṣatradarśane || 106 || grahanakṣatrapāte ca anāvṛṣṭiṃ na saṃśayaḥ | jvaragrastā narāssarve vāhanānāṃ kṣayaṃ bhavet || 107 || pūjayitvā śivaṃ tatra mahāsnapanamācaret | śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā aśvaddha samidhā tataḥ || 108 || p. 232) evaṃ kṛtvā tu saptāhaṃ tadante cotsavaṃ kuru | nairantaryeṇa saptāhaṃ maniśaṃ patite sati || 109 || ativṛṣṭinnarāṇāṃ ca rogaṃ saṃbhavati dhruvam | avasāne ghṛtakṣīraprastanāṃ tu sahasrakaiḥ || 110 || snāpayet parameśānaṃ pūjayet tu viśeṣataḥ | tadante snapanaṃ kuryāt prabhūta haviṣaṃ dadet || 111 || bhāskaraṃ vā tathā somaṃ saptāhaṃ pariveṣṭitam | tanmaṇḍalādhipo rājā yuddhe maraṇamāpnuyāt || 112 || bhūdānaṃ tilagodānaṃ hemadānaṃ tathaiva ca | kṛtvā prastasahasrai ca kṣireṇaiva maheśvaram || 113 || snāpaye tu viśeṣeṇa tadante snapanaṃ kuru | diśāhomaṃ tataḥ kṛtvā evaṃ saptāhamācaret || 114 || liṅgaṃ tu pūjite puṣpe prāpte vārṇāntare sati | vastrānulepanaṃ tadvadgāmadūṣaṇamādiśet || 115 || śiva saṃpūjya vidhivat prabhūta haviṣaṃ dadet | ativa śalabhotpanne unmatte vāhane tathā || 116 || śukāśca mūṣikānāṃ ca viṣasarpādhiko bhavet | prāṇināṃ naśanaṃ caiva anāvṛṣṭiṃ na saṃśayaḥ || 117 || prāsādasyāgrataḥ kuryā maṇḍapaṃ caturaśrakam | daśadvādaśahastaṃ vā darpaṇodarasannibham || 118 || p. 233) stambhai ṣoḍaśabhiryuktaṃ sarvālaṅkārasaṃyutam | hastadvayapramāṇena vṛttakuṇḍaṃ tu madhyame || 119 || meghalātriyasaṃyuktamekaikaṃ tu ṣaḍaṅgulam | nābhiyonisamāyuktaṃ kārayed deśikottamaḥ || 120 || diśāsu caturaśrāṇi koṇeṣu ca kuśeśayam | śivāgniṃ kalpayitvā tu agnikāryoktavanmanā || 121 || samidhāśca caruṃ lājān sarṣapaṃ lavaṇaṃ tathā | kārpāsasya tu bījaṃ ca homayed deśikottamaḥ || 122 || palāśa khādirāśvaddhāvaṭa pūrvādiṣu kramāt | śamibilvamaśokaṃ ca mayūraṃ ca vidikṣu ca || 123 || palāśaṃ tu pradhānaṃ syāt sadyamantreṇa homayet | pañcabrahmaṣaḍaṅgaiśca vidyāṅgairmūlamantrataḥ || 124 || pāśupatena cāstreṇa aghorāstreṇa buddhimān | sahasraṃ vā tadardhaṃ vā pratyekaṃ juhuyāt kramāt || 125 || jayādirabhyādhānāśca rāṣṭrabhṛśca kramāddhunet | tadante snapanaṃ kuryād viśeṣeṇaiva pūjayet || 126 || mahāhaviḥ pradātavyaṃ brāhmaṇān bhojayet tataḥ | evamevaṃ tu madhyāhne japtvevaṃ kārayed budhaḥ || 127 || prāsāde ca sabhāsthāne gopure maṇḍape tathā | parivārālaye caiva madhu niḍasamudbhave || 128 || p. 234) grāmasya nāśanaṃ caiva nṛpate maraṇaṃ dhruvam | prapohya madhuniḍa tatprokṣayecchuddhavāriṇā || 129 || śivasaṃpūjya vidhivad diśāhomaṃ tu kārayet | madhvāja payasādhīmān snāpayet parameśvaram || 130 || samidbhinnīḍasaṃbhūtaiḥ śāntihomaṃ tu kārayet | tadante snapanaṃ kuryād devaṃ saptāhamācaret || 131 || utsavaṃ kārayedante saptāhaṃ ca trihaṃ tu vā | anāvṛṣṭi samutpanne gonāśaṃ sasyanāśanam || 132 || samidhā khādireṇaiva śāntihomaṃ tu kārayet | kṣīrābhiṣecanaṃ kṛtvā tadante snapanaṃ kuru || 133 || kuryād devaṃ tu saptāhaṃ śitakumbhaṃ tataḥ kuru | ativṛṣṭisamudbhūte durbhikṣaṃ bhavati dhruvam || 134 || madhuprastasahasraiśca ghṛtaprasthasahasrakaiḥ | snāpayet parameśānaṃ tadante snapanaṃ kuru || 135 || āloḍhya rajanī paścāt karpūreṇa vimiśratam | ṣaḍaṅgulapramāṇena veṣṭayelliṅgapīṭhikā || 136 || kaniṣṭhāgulpariṇāhaṃ karpūreṇa tu varjitam | goghṛtenasamāyuktaṃ vedatālapramāṇataḥ || 137 || sahasraṃ vā tadardhaṃ vā dīpānāropayet kramāt | mudgabhinnasamāyuktaṃ prabhūtahaviṣaṃ dadet || 138 || p. 235) śāntihomantataḥ kṛtvā pālāśasamidhaṃ tathā | pradhānapaṅkajaṃ vāpi maraṇaṃ tu bhaved yati || 139 || viśeṣapūjanaṃ kuryāt triyāṃ tu samācaret | yuddhedyoge nṛpasyaiva vinā pātadramasya tu || 140 || patite kāraṇādbhūmau pradhānamahiṣi tathā | pradhānāśca gajaṃ vāpi maraṇaṃ tu bhavedyati || 141 || bhūpate maraṇaṃ cātra sadyayeva bhaveddhruvam | mahādānaṃ prakurvita brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ || 142 || pūjayitvā maheśānāṃ mahāsnapanamārabhet | mahāhavistato datvā vāstudevān prapūjayet || 143 || devānāmālayevātha nṛpasyaiva gṛhe'thavā | vidyāpiyāgaśālāyāṃ sabhāsthāne ca catvare || 144 || maṭhe taṭākatīre vā tathā kūpasyatirake | pratikriyā ca kartavyā raktastri jāyate yadi || 145 || tadā muñcati tadgrāmaṃ ālaye'pi tathaiva ca | sabhāsthāne samutpanne grāmanāśaṃ bhavet tadā || 146 || catvāre ca samutpanne prāṇināśaṃ tu jāyate | maṭhe caiva samutpanne grāmadūṣaṇamādiśet || 146 || taṭākātīre saṃjāte tadābhuñjañcai padmajā | radhyā samutthite strīṇāṃ bālānāṃ nāśanaṃ bhavet || 148 || p. 236) kūpatīre ca saṅjāte duḥkhaṃ tadgrāmavāsinām | tatpradeśaṃ tathā khātvā pūrayedvā yugādibhiḥ || 149 || puṇyāhaṃ vācayitvā tu brāhmaṇān bhojayet tataḥ | pañcagavyena saṃprokṣya pavamānamudirayan || 150 || śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā palāśasamidhā tathā | tadante snapanaṃ kṛtvā śāntihomaṃ samācaret || 151 || gomayi piṅgali gṛddhralūkāścaivātha vāyasā | ālayāntaṃ praviṣṭe ca nṛpaṃ veśmāntare'thavā || 152 || bālānāṃ strīgaṇānāṃ ca nāśānāṃ ca samādiśet | śītakumbhaṃ tataḥ kṛtvā śāntihoma samācaret || 153 || brāhmaṇān bhojayitvā tu tadante snapanaṃ kuru | devālayopariṣṭāntaṃ nṛpasya bhavanopari || 154 || śvārohe rudite tatra rājā maraṇamāpnuyāt | tadaṃ hatvā tryajaṃ tyaktvā puṇyāhavācayet tataḥ || 155 || aśvaddha samidhā caiva śāntihomaṃ tu kārayet | brāhmaṇān bhojayet paścāt kuryā cā snapanaṃ mahat || 156 || tadante cotsavaṃ kuryād vāstu devān samarcayet | liṅgaṃ ca pratimā caiva jantvārohaṇake sati || 157 || nṛpāṇāṃ caiva sarveṣāṃ rogavṛddhitvamāvahet | taṃ hatvā cādha sadyotra tad devān snāpayet tataḥ || 158 || p. 237) pūrvārdha samidhā caiva śāntihomaṃ tu kārayet | snapanaṃ tu tataḥ kṛtvā mahāhaviṃ nivedayet || 159 || ākāśe dhūmaketuṃ syānnānārūpasamanvitam | dṛśyate tatra niścitya prāyaścitta samācaret || 160 || liṅgamūle tu niścityā jantvārohaṇake sati | rāṣṭrakṣobhaṃ ca durbhikṣaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ || 161 || pūjayed devadeveśaṃ aṣṭabandhaṃ tu kārayet | śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā samidhā khādireṇa tu || 162 || śītakumbhaṃ tataḥ kṛtvā mahāhaviṃ nivedayet | vyatirikta kriyākāryo śāntihomena śāmyati || 163 || kuryā pratikriyā tatra guruṇā dṛṣṭakarmaṇā | māsaṃ māse nayet kṛtvā niṣphalatvaṃ prajāyate || 164 || ācārya pūjayet tatra pratikriyā vidhestathā | vastrāṅguliyakaiścaiva gobhūmidhanadhānyakaiḥ || 165 || adhammadaniṣkaṃ syādviguṇaṃ madhyamaṃ smṛtam | triguṇaṃ cottamaṃ vidyā deśikasya tu dakṣiṇā || 166 || yāgopayoga dravyāṇi deśikāya pradāpayet || 166 || iti sūkṣmaśāstre utpātaśāntiṃ nāma catvāriṃsatpaṭalaḥ || p. 238) grāmaśāntividhiṃ vakṣye śṛṇu tattatprabhañjanā | grāme vā nagare vāpi paṭṭaṇe rājadhānike || 1 || kubjake kheṭake caiva bahurūpaṃ ca vāsinā | evaṃ sthānaviśūnyaścet pūrve vā dakṣiṇe'pi vā || 2|| paścime cottare vāpi vidiśāsvantarālake | grāmamānaṃ caturbhāgaṃ vasubhāgamathāpi vā || 3 || kalāṃśaṃ ca daśāṃ tu teṣvekaṃ kalpavāstunā | evaṃ niścitya vidhisyād bāhye vābhyantare'pi vā || 4 || prāsādaparito vāpi vāstuvidyāṃ prakalpayet | brahmādīśānaparyantaṃ indrādīśāntakaṃ kramāt || 5 || grāmamāśritya devānāṃ grāmamadhye baliṃ kṣipet | ādyantaṃ baliyuktaṃ tu ayuktaṃ tu dinaṃ prati || 6 || brahmarākṣasapaiśāca bhūtāścaiva niśācaraḥ | etāśca devatāssarve śūnyagrāmaṃ tu vāsinā || 7 || gatāgataṃ ca kṛtvā tu pūrvāpara suvāstuṣu | tadgrāmavāsināssarve rogaśokabhayaṃ bhavet || 8 || tadgrāme cotsaṃ kuryāt tadrāṣṭrasya viniśyati | tad doṣaśamanārthāya rākṣasādi baliṃ dadet || 9 || grāmābhimukhasaṃsthānaṃ nirgatvā dvāradeśike | rākṣasādyāśca ye devāḥ dvāradeśā samāśrayet || 10 || p. 239) etasthānāśrito devā prityarthaṃ balimācaret | balidravyaṃ tu saṃpādya deśikaṃ snānamācaret || 11 || suśuddhavastrasaṃveṣṭya ārdravastraṃ parityajet | sakalikaraṇaṃ kṛtvā samānyārghyaṃ ca kalpayet || 12 || pañcagavyaṃ tu saṃsādhya vighneśaṃ pūjayet purā | nālikeraphalaṃ datvā dvikhaṇḍaṃ sarvasiddhidam || 13 || śaithilyaṃ karmaśaithilyaṃ tasmād doṣaṃ parityajet | vighnarāja namastubhyaṃ vijñāpya parameśvaram || 14 || devadevajagannātha jagatāmūrttināśanam | śivādhvarapravarttoya tavājñā kuru me sadā || 15 || yat kṛtaṃ tena bhagavanmayā ca makhamandire | bhūtāśca balikarmāṇi tvatprasādāt karomyaham || 16 || kramukaṃ nālikerasya puṣpaṃ pratyekameva hi | nālikeraphalaṃ māsaṃ saṅkhyāyā pratigṛhyatām || 17 || tadartha taṇḍuladroṇaṃ puṣpaṃ tasya caturguṇam | pītaratnanibhaṃ puṣpaṃ padmapuṣpasamṛddhidam || 18 || devasya muktapuṣpaṃ tu jātikalhāraketuṣu | anyat sugandha puṣpaṃ ca puṣpapātre nidhāpayet || 19 || kārpāsavartimekena mahāvarttistu pañcakam | gajamṛgamadaṃ kṛṣṇaṃ gandhakarpūrasaṃyutam || 20 || p. 240) kunduruṣkagaruddhūpaṃ raktavastraṃ ca pañcakam | pañcakaṃ dārupīṭhaṃ tu caturthaṃ vā samanvitam || 21 || khaḍgaśūladhanubāṇakṣurika piṇḍiphalakam | nālikeraṃ ca tailaṃ ca samṛddhakadaliphalam || 22 || pañcacūrṇagulaṃ kṣīraṃ kadalidalasaṃyutam | kramukaṃ tailasaṃyuktaṃ tāmbūlaṃ ca samṛddhidam || 23 || śuddhodanaṃ paceddhīmān āḍhakadvayataṇḍulaiḥ | pāyasaṃ cāḍhakenaiva tatsakhyaiśca sitākṣataiḥ || 24 || ādrekṣikamiśreṇa śuddhapātre nidhāpayet | evaṃ dravyaṃ tu saṃpādya astreśvaramathārcayet || 25 || śivakhaḍgaṃ tu saṅgrāhya vinyasecchivasannidhau | vijñāpya parameśānaṃ balidravyantu saṅgrahet || 26 || astreśaṃ śivakhaḍgaṃ tu śiṣya saṅgrāhya pāṇinā | śaṅkhabheryāśca ghoṣaiśca ḍamarū paṭamardalai || 27 || eteranyaiśca ghoṣaiśca strīṇāṃ kurūpa saṃyutam | sadākhaṇḍaṃ khopetaṃ dīpajvālasamanvitam || 28 || chatracāmarasaṃyuktaṃ dvāradeśaṃ samāśrayet | dvārapālān samabhyarcya snānaṃ naivedyakāntakam || 29 || bāhye bāhyāntara vāpi varakaṃ saṃprapūjayet | dvāraprakṣālya toyena nandikālau baliṃ dadet || 30 || p. 241) vṛṣabhaṃ pūjayenmadhye mahākhaṇṭāṃ tu tāḍayet | paścādvāraṃ bahiḥ kṛtvā pañcahastapramāṇataḥ || 31 || tṛṇamūlādibhistyājya tatsamaṃ caturaśrakam | tanmadhye vedikāṃ kuryād gomayā lepanaṃ kuru || 32 || prokṣayet pañcagavyena balidravyaṃ ca saṅgrahet | astreśaṃ vedikordhve tu śivakhaḍgaṃ tu vinyaset || 33 || madhye pūrve ca yāmye ca paścime cottare diśi | madhye pātrāṣṭapanmaṃ ca aindre tu vasukoṇakam || 34 || yāmye tu navayoniṃ syāt ṣaṭkoṇaṃ paścime diśi | uttare cāṣṭaśūlam ca raktavarṇena saṃlikhet || 35 || tadbāhye sitavarṇenā caturaśraṃ prakalpayet | aśrasyābhyantaraṃ koṇaṃ pañcavarṇairalaṅkṛtam || 36 || maṇḍalasyātpade bāhye nyaset pīṭhacatuṣṭayam | pīṭhaṃ vinyasya madhye tu madhye maṇḍalapaścime || 37 || pīṭhorddhve vastramāstirya raktapanmena saṃvṛtam | vṛttaṃ kuḍḍupamādhikyaṃ taṇḍulaṃ pīṭhikopari || 38 || tasyordhve nālikeraṃ syāt sthāpayet tu caturdaśi | khaḍgapūrve tu vinyasya dhanurbāṇaṃ ca dakṣiṇe || 39 || kṣurikāṃ paścime sthāpya piṇḍipālamathottare | śūlaṃśca madhyamaṃ sthāpya odane paścabhiḥ śaram || 40 || p. 242) prasthaṃ kundupasaṃyuktaṃ taṇḍulaṃ tu nidhāpayet | kāṃsyapātre tu taṇḍulyaṃ kārayet tasya mūrddhani || 41 || nālikerasyodakaṃ ca ghṛtena paripūritam | tanmadhye tu mahāvattiṃ vidhayuktaṃ ca vinyaset || 42 || svastikaṃ vāyudeśe tu pañcacūrṇairalaṅkṛtam | tasyordhve vātha śuddhaṃ ca nālikerasamāśṛtam || 43 || tasyāgre kadalipatraṃ māmūlāgrasamanvitam | sitākṣate nyasedūrdhva kadaliphalasaṃyutam || 44 || śāstuśca caṇḍikāyāṃśca aghoraṃ bhairavaṃ tathā | tanmadhye bhūtanātheśaṃ pūrvādiṣu samarcayet || 45 || āgneyemaṇḍape paścāt pañcacūrṇairalaṅkṛtam | mūrttimānābjapūrve tu vinyasyāṣṭa diśāsu vā || 46 || vinyaset kadalīpatre kapittaphalamāghṛte | piṇḍimekaṃ pradātavyaṃ vattidīpasamanvitam || 47 || anantādi baliṃ dadyājjalena pariṣecanam | nair-ṛte caiva ṣaṭkoṇaṃ pañcacūrṇaivilikhya ca || 48 || mahābhūtena ṣaṭkaṃ ca baliṃ * * yathākramam | aiśānyāṃ maṇḍalaṃ kalpya catuṣkoṇasamanvitam || 49 || sūtraṣaṭkasamāyuktaṃ pañcacūrṇairalaṅkṛtam | nālikerodakenaiva lambayet tu padārthakam || 50 || p. 243) kramukaṃ nālikerasya puṣpaiścaiva pralambayet | catuṣpathe piśācāśca tripa rākṣasāṃ balim || 51 || kūśmāṇḍaṃ tripathe pūjya nāgāśca tripathe yajet | tripathe bhairavaṃ pūjya dvipathe asurārcanam || 52 || etannandabaliṃ datvā pāttadīpasamācaret | evaṃ krameṇa saṃpūjya puṣpaṃ grāhya vikīrya ca || 53 || sitā kṣataṃ vikīryātha dviṣṭo vāsanaṃ kuru | śivakhaḍgena saṃśodhya raktatoyaṃ visajya ca || 54 || aiśānyāmanyalāgre tu ajaṃ śāstre saṃharet | namaste bhūtanātheśaṃ prītyarthaṃ baligṛhyatām || 55 || mayā pravarttito yāga sarvābhiṣṭa pradāyakaḥ | tataḥ pratimanā bhūtvā gacchadhvaṃ si yathā sukham || 56 || śūnyavāstuṣu madhye tu paścācchāntiṃ baliṃ kṣipet | tad grāme bhadrakālyāśca tṛpyarthaṃ balimācaret || 57 || annaiśca sarvadevāśca tṛptimāpnoti dāpayet | pādaprakṣālanaṃ kṛtvā paścād vāstu praveśayet || 58 || brahmasthāne tu saṃkalpya devāgre vidhimadhyame | bhūtapīṭhe dramadhye vā vāstumadhye prakalpayet || 59 || pūrvāgniśca mayamaścaiva nirutavaṇavāyuṣu | kubera īśa saṃyukte yathā devabaliṃ kṣipet || 60 || p. 244) balisthāne mayā tasya anyasthāneṣu varjayet | mṛgayātrādi tīrthāśca vāstu bāhyeṣu yānakam || 61 || madhyāhne vātha sāyahne artharātribaliṃ dadet | grāmaśāntibaliṃ kuryāt sarvābhiṣṭaphalapradam || 62 || tadgrāmavāsinassarve baladaṃ balirucyate | grāmaśāntibale hīne tadrāṣṭre vāstunāśanam || 63 || paracakrabhayaṃ rājyaṃ rājā nirjayamāpnuyāt | tadṛṣṭhavāsinassarve jvaramaryādi piḍitā || 64 || tasmāt sarvaprayatnena grāmaśānti baliṃ dadet | tadanto cotsavaṃ kuryāt sarvakāmaphalapradam || 65 || evaṃ yaḥ kurute martyaḥ sa puṇyāgatimāpnuyāt || 65 || iti sūkṣmaśāstre grāmaprāyaścittavidhiṃ nāma catucatvāriṃśatpaṭalaḥ || matsyalilavidhiṃ vakṣye śṛṇutvaṃ tatprabhañjanā | praṇināṃ bhogamevaṃ syād bhavatīnāṃ sukhaṃ bhavet || 1 || minādikanyaparyantaṃ matsyalīlā praśasyate | evaṃ trividhamākhyātaṃ uttamāyathamadhyame || 2 || samudre vāpi nadyāṃ vā taṭāke kūpake'pi vā | abdhiśreyān samasya syānadimadhyaṃ ca madhyame || 3 || p. 245) taṭāke vāpi matsyaṃ ca adhamaṃ tu prakīrtitam | abhiṣeka kṛtaṃ beraṃ uttamantu praśasyate || 4 || paurāṇyāyatanaṃ beraṃ madhyamaṃ tu prakīrtitam | sadyaniṣkṛtiberaṃ tu adhamaṃ cocyate mayā || 5 || uttamaṃ beramevaṃ tu samudrādarśanaṃ matam | madhyamaberamevaṃ tu nadyādīn darśanaṃ matam || 6 || athame beramevaṃ syāt taṭākaṃ vāpimeva ca | śatakośavidhiryāvaduttame darśanaṃ matam || 7 || pañcāśatkośamevaṃ tu madhyame darśanaṃ matam | dvādaśaṃ kośamevaṃ tu adhame darśanaṃ matam || 8 || evaṃ kṛtayugaṃ proktaṃ manyat sarvaprayatnataḥ | devadāṃśāṃśa vihīnaṃ syātkrameṇa parikalpayet || 9 || anya sadinameva syānmadhyamaṃ tridinaṃ bhavet | śasukhyacottamañcaiva dina saṅkhya krameṇa tu || 10 || grāmādi sthānasaṃyuktaṃ etatsarvaṃ samācaret | tallilā dviguṇavidhaṃ proktaṃ vā sāyanaṃ ca kathyate || 11 || yānañcedālayaṃ kāryanayedāsthānamaṇḍape | sarvālaṅkārasaṃyukte maṇḍapaṃ prati bhūṣayet || 12 || suvāre sudine caiva rātrau pūjāvasānake | devadeva jagannātha jagadārtti vināmunā || 13 || p. 246) devaṃ nanu gṛhītostrī iti vijñāpanaṃ kramāt | svarṇādi sūtra saṃgṛhya rakṣābandhaṃ pūroktavat || 14 || aparedyurdivākāle nayedāsthānamaṇḍape | prātassandhyāvasāne tu surivṛndaiśca sevitam || 15 || rājopacāraissarvaiśca toṣayet parameśvaram | maddhyāhne pūjaye nānte tu sarvālaṅkārasaṃyutam || 16 || sarvavādyairalaṅkṛtya sarvaghoṣairalaṅkṛtam | mastyasthānaṃ samuddiśya yānaṃ pūrvavadācaret || 17 || tatkāle tu viśeṣeṇa bhūpatirdeśikai sahā | karpūrarajanī cūrṇaṃ rāgavallidalairapi || 18 || vikarai sarvavarṇaiśca tat sthāne praviśya ca | uttare paścime vāpi pūrvo vā dakṣiṇe'pi vā || 19 || tatra sthāne prapāṃ kṛtvā vitānādyairalaṅkṛtam | devaṃ madhye tu vinyasya tadagre matsya pūjanam || 20 || odanādini vinyasya odanasyeti pūjayet | taṇḍulaiḥ tilalājaiśca matsyaṃ samyak samarcayet || 21 || malikāya mahāmatsyo dīparupohahodare | evaṃ mantrasamuccārya matsyānaṃ bhojanaṃ nayet || 22 || matsyalīlā samālokya sayānnapūrvamācaret | tadante yānakārye tu limlāganaṃ ca gādhakam || 23 || p. 247) vinodavādya saṃyu pūrvasthāne praveśayet | snapanaṃ śāntihomaṃ ca snāpayet parameśvaram || 24 || tadante sāyarakṣā tu pūrvāddarcanaṃ prati | pūrvavannityapūjāṃ ca viśeṣot pūjadantake || 25 || tadante snapanaṃ kṛtvā rakṣābandhanaṃ visṛ ca | ālayasya samīpaṃ cedhyānamevaṃ vidhīyate || 26 || evaṃ yānaṃ samākhyāta vāsaṃ caiva tataḥ śṛṇu | rātrau pūjāvasāne tu kartadeśikasaṃyutam || 27 || maheśāgre tu kartavyaṃ prāthayitvā vicakṣaṇaḥ | ekamūrtti svarūpaṃ tu pañcadhā parikalpayet || 28 || lokarakṣārthamevaṃ hi śrūyatā tat prabhañjanā | ambikāsahito devo jagadutpattikāraṇāt || 29 || matsyalīlasamuddiśya gamyatāmiti śaṃkarā | evaṃ prārtthatu tatkāle bhagavānujñayā sahā || 30 || pūrvavat pratisaraṃ baddhvā vāhanaṃ prati sannayet | tataḥ prābhāte kartavyaṃ sarvālaṅkāraśobhitam || 31 || sarvavādyairalaṅkṛtya jayaghoṣasamanvitam | rājopacārasahitaṃ yānaṃ bandhaḥ śanaiśanaiḥ || 32 || karpūra rajanī lājaṃ vikīret samalaṅkṛtam | manoramye'nyadeśeva bhakṣyādini nivedayet || 33 || p. 248) tāmbūlāni vicitrāṇi dāpayecchiva sannidhau | dinaṃ prati viśeṣeṇaṃ snapanaṃ śāntihomakam || 34 || nityapūjāvidhānena nityamevaṃ samācaret | uddiśya sthānadeśe tu prapāṃ kṛtvā salakṣaṇām || 35 || madhye vedikayā yuktā ūrdhve siṃhmāsanaṃ nayet | maheśaṃ tatra vinyasya līlāgānamadha śṛṇu || 36 || vasantalīlāṃ kṛtvā tu yā sūri bṛndaiśca sevitam | matsyabhojanamagre tu taṇḍulādi pṛthak pṛthak || 37 || oṃdanasyoti mantreṇa odanādini vinyaset | matsyalīlā samālokya matsyānāṃ bhojanaṃ kṣipet || 38 || evaṃ pratidinaṃ kuryānniścitya divasāntakam | nityapūjāvihīnaṃ cet prāyaścittaṃ tathā caret || 39 || ajñāta homato vāpi prāyaścittavihinakam | prāyaścittavihinaṃ cedrājārāṣṭrasya doṣakṛt || 40 || tasmātsarvaprayatnena nityapūjāṃ samācaret | līlāvasāne kartavyaṃ vimukhaṃ yānamucyate || 41 || rājā satkāramārgeṇa pūrvasthāne niveśayet | snapanaṃ śāntihomaṃ ca prabhūta haviṣaṃ dadet || 42 || rājā ca rājapatni ca deśikena sahaiva tu | melāṃ mantra samuccāryā puṣpamūrdhni nidāpayet || 43 || p. 249) manasā cintya yat kāryaṃ prārthayitvāpi vicakṣaṇaḥ | evameva prakāreṇa matsyalīlā samācaret || 44 || matsyalīlā vidhi proktaṃ mauktikagrahaṇaṃ śṛṇu || 44 || iti sūkṣmaśāstre matsyalīlāvidhiṃ nāma pañcacatvāriṃśatpaṭalaḥ || mauktikagrahaṇaṃ vakṣye śrūyatāṃ tatprabhañjanā | phalgune caitramāse vā kṛttikeva pare'pi ca || 1 || pūrvapakṣe praśastaṃ hi apare vā prakīrtiam | pūrvapakṣe gṛhītaṃ cedaṣṭaminavami tathā || 2 || dvitiyā ca tṛtiyā ca caturthi parvameva vā | varjayet tu prayatnena śeṣaṃ saṃgṛhya buddhimān || kṛṣṇapakṣe gṛhitaṃ ce caturthipañcami tathā || 3 || aṣṭami navami caiva trayodaśi daśameva vā varjayet tu prayatnena anyāśca tithayo bhavet || 4 || athavānya prakāreṇa ṛkṣeṇa grahaṇaṃ matam | aśvayuk rohiṇī caiva puṣyā ca madya eva ca || 5 || āḍhakādi traye caiva hastaśravaṇa eva ca | etadṛkṣaṃ gṛhitvā tu anyadṛkṣaṃ tu kanyasam || 6 || śukravāraṃ ca mandaṃ ca āditya varjayet kramāt | vajre vajraṃ ca siddhiṃ ca parighaḥ śivayeva ca || 7 || siddhasādhya śubhaścaiva brāhma mahendrameva ca | pratirāyuṣmamevaṃ ca saubhāgyaṃ śobhanaṃ tathā || 8 || p. 250) dhṛtiśūlaṃ ca kartavyaṃ gaṇḍe vṛddhirihocyate | etāśca śubhadā proktā anyayogāni varjayet || 9 || meṣāśca kaṭakaścaiva siṃhavṛścika eva ca | kumbhaścaiva śubhā jñeyā anyarāśivivarjayet || 10 || evaṃ kālavidhānajñe tatkāla idamārabhet | niścitya divasātpūrve prātasandhyāvasānake || 11 || kṛtābhiśekaberāgre sthaṇḍilaṃ kalpayet sudhiḥ | rājā cihnani sarvāṇi tadūrdhve sthāpayet kramāt || 12 || devadevanamaskṛtvā vijñāpanamathācaret | mauktikagrahaṇārthāya ratnaṃ saṃgrāhya sanmatam || 13 || tasmātsarvaprayatnena tattadaṅgajanai sahā | ddhvajādichatraparyantaṃ ḍiṇḍivādyasamanvitam || 14 || aśanivādyasaṃyuktaṃ krośavādyasamanvitam | etatsarvagṛhitvā tu yānaṃ pūrvavaducyate || 15 || abditīre viśeṣeṇa kūṭaṃ vāpi prapāṃ kuru | tanmadhye vedikāyuktaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam || 16 || caturdvārasamāyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam | patākādi vitānaiśca pūgādyaiścaiva śobhayet || 17 || evaṃ maṇḍapamāveśya siṃhāsanoparisthitaḥ | nityapūjāṃ prayatnena nityavatpūjanaṃ kuru || 18 || p. 251) taddinasya dive kāle samudevān samarcayet | amburā namastyaṃ mauktika grahaṇāya ca || 19 || kṣīrāṇyava namaskṛtyaṃ mauktika grahaṇāya ca | daddhayābdhe ta namastubhyaṃ mauktikagrahaṇāya ca || 20 || kṣārabdhe tu namastubhyaṃ mauktikagrahaṇāya ca | mabdhe tu namastubhyaṃ mauktikagrahaṇāya ca || 21 || ikṣmabdhe tu namastubhyaṃ mauktikagrahaṇāya ca | sārabdhe tu namastubhyaṃ mauktikagrahaṇāya ca || 22 || kṣārabdhe tu namastubhyaṃ mauktikagrahaṇāya ca | evameva prakāreṇa arcayed deśikottamaḥ || 23 || uḍupādisamānīya sarvālaṅkāraśobhitam | devaṃ samyaksamāropya paṭamāropayed dhvajam || 24 || devaṃndekṣiṇavāme tu mālini deśikasthitiḥ | devāgre sarvavādyaiśca līlāgānaṃ ca vadayet || 25 || rājopacāravatsarvaṃ mauktikasthānamāviśet | sarvavādyaintramārgeṇa mauktikaṃ grahaṇaṃ matam || 26 || sa dhānyādi samāpūrya pūrvasthāna niveśayet | paścime ni-ṛte vāpi aiśānye cottare'pi cā || 27 || muktāgrahaṇaśālāyāṃ kalpayed deśikottamaḥ | tacchālāṃ ratnamāveśya sādhāhantaṃ masā vidhi || 28 || p. 252) sāyāhne samaye kāle snapanaṃ śāntihomakam | nityapūjā prayatnena nityavatsamyagācaret || 29 || evaṃ pratidinaṃ kāryaṃ taddine yajanaṃ kuru | evameva krameṇaiva pakṣāhāntasamācaret || 30 || dravyajālasamāniya punargatvā gṛhaṃ prati | āsthānamaṇḍape prāpya sūrivṛndaiśca sevitam || 31 || snapanaṃ śāntihomaṃ ca tato naimittikārcanam | mūlālaye prakartavyaṃ pūrvavat pūjanaṃ nayet || 32 || nityakarmaṇi hinaṃ cedrājārāṣṭrasya nāśanam | tasmāt sarvaprayatnena nityapūjā puroktavat || 33 || mahāhaviṃ nivedyātha toṣayet parameśvaram | maheśāgre viśeṣeṇa gomayālepanaṃ kuru || 34 || piṣṭacūrṇairalaṅkṛtyā sarvatra jvaladīpakaiḥ | devāgra vinyasedratna tadravyamaṣṭadhā bhavet || 35 || ekāṃśaṃ deśikasyaiva aśaṃ bhūpatireva ca | ādithyamaṃśakaścaiva suriṇāmaṃśakaṃ tathā || 36 || cakre pūjokta martyāśca tvekāṃśaṃ ca pradāpayet | ṣoḍaśaṃ devabhāgaṃ syād devabhāgaṃ krameṇa tu || 37 || evameva krameṇaiva mauktikagrahaṇaṃ nayet | sarvalokahitaṃ puṇyaṃ sarvadeva prayārthakam || 38 || p. 253) mauktikagrahaṇaṃ proktaṃ mṛgāṇāṃ grahaṇaṃ śṛṇu | iti sūkṣmaśāstre mauktikagrahaṇaṃ nāma ṣaṭpañcatvāriṃśatpaṭalaḥ || pūjācakraṃ pravakṣyāmi śṛṇutvaṃ tatprabhañjanā | sthānācāryo phaṇikarmi samayi samāyadhipaḥ || 1 || deśādhipaḥ svadeśi ca saptaitāścakranāyakaḥ | bhaṅgarājapadestvagramaṇḍape deśikasya ca || 3 || phaṇi tritripadastho devasyaiśānamaṇḍape | nair-ṛte tviśadeśe vā saumye vā samayādhipaḥ || 4 || deśādhipastu sugrivo dharmaśravaṇamaṇḍape | nai-ṛte tviśadeśe vā karmasthā maṇimaṇḍape || 5 || deśādhipastu sugrivo dharmaśravaṇamaṇḍape | sthānākhya maṇḍapadvāre samiyi sthānamucyate || 6 || sopāne tviśadeśe vo saumye vā samayādhipāḥ | deśādhipastu sugrivo dharmaśravaṇamaṇḍape || madvadhyaṃ hamradvārapārśve svadeśisthānamucyate || 7 || sthānamevaṃ samākhyātamācāraśṛṇu suvrata | cakracihnapradānāṃ ca kriyāni yogameva ca || 8 || dravyasaṅgrahaṇaṃ caiva tadravyāṇāṃ prapālanam | dravyaṃ puṣpakṛtaṃ caiva cakrabhāgasya sādhanam || 9 || dravyotpatti pravṛtti ca sthānācāryādi satkṛti | ācāramevamākhyātaṃ cakrarūpaṃ tataḥ śṛṇu || 10 || p. 254) vṛṣabhaṃ phaṇinimudrā yantrikā caṇḍamudrikā | paraśuṃ hemamudrā ca kṣvaṇikaṃ phiṇḍiphālakam || 11 || phaṇi ca dharmamudrārhakaṃ mica yantrikārhakam | samicaṇḍaṃ ca mudrārhaparaśuṃ samayādhipaḥ || 12 || phiṇḍiphālārhako rājā svadeśi hemavetradhṛk | ācāryo dharmamudrādin phaṇibhyādi kara dadet || 13 || cakracihnaṃ samākhyātaṃ saparyā prerakaṃ śṛṇu | pūjopakaraṇadravyaṃ tattadravyādhipātryadhā || 14 || maddhyahāre samāhṛtyā vijñāpya śivasannidhau | svadeśikṛtyamevoktaṃ samayi caritaṃ śṛṇu || 15 || tattaḥ dravyādhipā dravyānyāvat pūjāvasānakam | tatkāle sami viyogyaṃ prerayitvā na saṃkaram || 16 || samayi caritaṃ proktaṃ samāyādhipate śṛṇu | yāgopakaraṇadravyaṃ tat tatkāraṇabhārakān || 17 || sarvāṇyāhūya pūjānte kāraṇādhipatiṃ nyaset | samayikṛtyamevoktaṃ samayāśādhipate śṛṇu || 18 || śivājña cakra saṃyogādvibhraṣṭa karaṇādhipān | punaścakre samāyojya yathāśaktyā praśaṃsitān || 19 || svadeśādhipakṛtyaṃ hi karmakośa grahādhipā | karmikṛtyamiti proktaṃ * * * * ritaṃ śṛṇu || 20 || p. 255) kriyāpañcakasaṃyuktā svānubhūtikasaptavān | tattatkarmavasāne tu tyajet pañcādhikārakān | sthānācāryeṇa saṃyuktaṃ vij~āpya svānubhūtikam || 21 || pūjāsamarpaṇasyānte kriyā cāhneni cāharet | sthānācārya kare dadyāt tat tan mantrasamuccaran || 22 || phaṇi kṛtyamevaṃ syāt sthānācārya kṛtiṃ śṛṇu | samayārambhapūrve tu cakracinnāni pūjayet || 23 || dūrvākṣatai samabhyarcya cakrācakramanujñapet | pañcādhikāra nāmaya cakracinnāni dāpayet || 24 || sthānācāryakṛtaṃ proktaṃ cakrādhiśagaṇāḥ śṛṇu | vācakaścārcakassandhyā viṣvagaṃ cāpyalaṅkṛta || 25 || sādhakaśca ṣaḍetāni sthānācāryonuvartinā | bhasmadāyi dhūpadāyi dīpadarpaṇadhārakaḥ || 26 || pāniyadhūpa saṃgrāhi catracāmaradhārakaḥ | taritantuṇḍadhāri ca tālavṛndaṃ ca bhājini || 27 || tāmbūlaṃ dāpaye svasti phaṇiti kṛtyanāyakaḥ | nityadīpajale kṣālī dhāmni śodhananāyakaḥ || 28 || nirmālyaśodhanīkākeśi abdhidugdhasya pācakaḥ | amuśojalathikṣāli gandhalepe padaṃśakam || 29 || p. 256) babhavo vividhāstvete karmaṇaḥ kṛtyanāyakaḥ | śodhaki lepaki pātrakṣālaki hastadīpakā || 30 || kantuki karmaṇi śālikuṭṭini vaṃśavādini | vinodi naṭini vīṇāpādini rāgini tathā || 31 || etā cānyāśca bāhyāśca samayi kṛtya nāyaka | karmaṇāścaritaṃ proktaṃ samayi kṛtya racate || 32 || dāminaṃ dāmini puṣpagrāhi mukula bandhani | samintraṇa kuśoddhāri stotra drāviḍagāyini || 33 || bhasma vravimaloddhāri saikati jalasecani | jñānavairāgya santoṣi samayādhipa kṛtyake || 34 || grāmavāsi namathiti bandhani rājani vani | śiṣrūṣakajananveṣi svadeśikṛtya nāyakā || 35 || devacikakālavidvidvāndhamiṣṭhānyāyapālakān | kathavākya praśaṃśi ca svadeśādhipa kṛtyake || 36 || arcako vā śuvāsino jalagrāhi ca śodhaki | mṛṣṭagrāsi ca siśrūsi stotra drāviḍagānavit || 37 || dāmavidvādyakaścaiva preṣyakai lekha kandhana | proktaṃ dvādaśabhedena śivājñā cakra pūrvikā || 38 || cakrarājakramaṃ proktaṃ bhogyābhogakramaṃ śṛṇu | vibhajet kāmya nirmālyaṃ maṣṭāṃ myāṃśa yathā samam || 39 || p. 257) arcakasyāṣṭabhāgaṃ hi kalāśaṃ pariyaṣṭinām | rasāṃśaṃ vādyakasyaiva lekhyakasya yugāśakam || 40 || drāviṭgānasya ṣaḍbhāgaṃ dvibhāgaṃ dāma bhogake | dvibhāgaṃ kāṣṭhabhāgasya vedāṃśaṃ prekṣyakasya ca || 41 || śodhaki bhāgamakṣyaṃśaṃ śuśrūṣasya dviyaṃśakam | pātraśodhi dviphāgaṃ ca sthānācāryaika bhāgakam || 42 || phaṇi cabhāgamekāṃśaṃ karmibhāgaṃ tathaiva ca | samayi bhāgamekāṃśaṃ samayādhipatestathā || 43 || deśādhipasya bhāgaikaṃ deśyaṃśaṃ tattadeva hi | śeṣamātithyabhāgārthaṃ kalpayedabdhi pācaki || 44 || evameva krameṇaiva kāmyabhogaṃ yathā samam | evaṃ bhāgakramaṃ proktaṃ śṛṇu nirmālya kalpanam || 45 || iti sūkṣmaśāstre pūjācakravidhirnnāma ṣaṭcatvāriṃśatpaṭalaḥ || 47 || śaktyotsavamatho vakṣye śrūyatāṃ tatprabhañjanā | utsavaṃ pañcadhā jñeyaṃ tadbhedamiha kathyate || 1 || navāhaṃ śriyadaṃ proktaṃ saptāhaṃ rājasaṃ bhavet | pañcāhaṃ sātvikaṃ proktaṃ triyāhaṃ gauṇamucyate || 2 || ekāhaṃ tāmasaṃ proktaṃ pañcadhā parikīrtitam | ādramāsādi māsāntamutsavaṃ vidhinocyate || 3 || p. 258) ādramāse tu kartavyamādrāntamutsavaṃ param | avabhṛdānte vrataṃ kuryādavarohaṇamantake || 4 || puṣyamāse tu kartavyā bhūtāṣṭamyāṃ tathaiva ca | māghe cāśleṣakartavyāṃ darśadvayaṃ ca saṃmatam || 5 || uttarantaṃ tu vā kuryād phālgune darśameva ca | caitramāse tu kartavyaṃ citrāntaṃ ca dvitīyakam || 6 || vaiśākhe sitapakṣe tu viśākhe cottarāntakam | jyeṣṭhā caiva prakartavyaṃ caturdaśamūlasaṃyutam || 7 || uttaraṣāḍhamāṣāḍhamāsatrayodaśi bhavet | śrāvaṇe śrāvaṇe vāpi dvādaśi cā viśeṣataḥ || 8 || bhadre tanmāsa-ṛkṣaṃ syādekādaśi ca saṃmatam | aśvetvaśvasamāṃ yuktaṃ kārttike kṛttikaṃ matam || 9 || pratipradhānakaṃ dve tu site vāsitapakṣayo | athavānya prakāreṇa tattadberādinaṃ matam || 10 || sāmadāyika ṛkṣaṃ vā utsave daśidinaṃ tu vā | yajamānavaśāt tatra tridinaṃ tīrthamācaret || 11 || evaṃ niścitya tīrthaṃ tu adhivāsanamārabhet | navāhe caiva saptāhe dhvajārohaṇamācaret || 12 || bheritāṭanatīrthāntamanyat sarvasamācaret | tricaturhastamārabhya dviguṇāntaṃ krameṇa tu || 13 || p. 259) tadarthaṃ vā tripādaṃ vā paṭavistāra ucyate | pucchidvayasamāyuktaṃ vetradvayasamanvitam || 14 || tatpataṃ cāṣṭābhajya śiraṃ vidvyaṃśakaṃ matam | pucchadvayaṃśakaproktaṃ maṃśantu padmapīṭhakam || 15 || dvyayāṃśe vāhanaṃ likhya ekāṃśaṃ chatrasaṃyutam | pīṭhapārśve tu kartavyamaṣṭamaṅgalamaṃ likhet || 16 || vāhanadvayapārśve tu dīpasvayasamanvitam | chatrapārśve tu kartavyaṃ cāmaradvayameva ca || 17 || etatsarvasamālikhya āyādi śubhadamatam | pañcavarṇasamāyuktaṃ muktasthāne prakalpayet || 18 || tanmadhye vṛṣabhaṃ likhya siṃhaṃ vāpi prakalpayet | stitaṃ vā śayanaṃ vāpi yānaṃ vāpi samālikhet || 19 || ardhacitra kṛtacaiva ābhāsaṃ nāma ucyate | suṣiraṃ yantrasaṃyuktaṃ yatra rajju subandhayet || 20 || evaṃ paṭaṃ samāpādya dhvajadaṇḍamihocyate | yathāśmalo vṛkṣe vā dhvatsārakramukādayā || 21 || navahastaṃ samārabhya dvidvihastavivardhanāt | saptaviṃśati hastāntaṃ navadhā hastamānakam || 22 || evaṃ trividhamākhyātaṃ trivilāntaṃ puroktavat | evamādhamamākhyātaṃ manyat sarvaṃ puroktavat || 23 || p. 260) dhvajādi sarva saṃpādya adhivāsanamārabhet | ardhayāmavasāne tu vighneśaṃ pūjayed budhaḥ || 24 || devyāgre maṇḍape vāpi caturthā sthaṇḍilaṃ nayet | paścime tu paṭaṃ nyasya tatpūrve navakaṃ nyaset || 25 || tatpūrve cāstramūrtti ca tatpūrve homameva ca | netronmīlanaṃ kuryāntu netramantreṇa deśikaḥ || 26 || vṛṣaśuddhiḥ tataḥ kuryāt sakalikaraṇaṃ kuru | prāṇapratiṣṭhā kartavyaṃ rakṣābandhaṃ puroktavat || 27 || mantratarpaṇamevoktaṃ daṇḍabhaṅgikramaṃ nyaset | śaktyādi śaktiparyantaṃ ddhyāyet tu gurūttamam || 28 || madhya kumbhe vṛṣe pūjya lokapān parito yajet | paścimāsyo vṛṣaṃ pūjya varuṇādyaṣṭadikṣu ca || 29 || svasvamantryai samabhyarcya vṛṣaṃ vidyeśvarānyaset | evaṃ kumbhānsamabhyarcya naivedyadhūpadīpakam || 30 || astraṃ saṃpūjya vidhivat tato hema samārabhet | agnikāryoktamārgeṇa agnikāryaṃ samācaret || 31 || vṛṣādi parivāreṇa tattadvijene homayet | pūrṇāhuti prakartavyaṃ prāyaścitta samācaret || 32 | vahnādvijasamādāya tattatkumbhesu yojayet | dhvajastānaṃ purā proktaṃ tasdhānaṃ lepayet tataḥ || 33 || p. 261) piṣṭacūrṇeralaṅkṛtya sarvavādyasamanvitam | grāmapradakṣiṇe vāpi vāhanaṃ tatra vinyaset || 34 || astraṃ paścimato nyasya utsaveśiṃ ca vinyaset | tatkumbhamuttare sthāpya tato vighneśamarcayet || 35 || saṃkalpaṃ ca yathāpūrvaṃ bṛhaspati yajet tataḥ | vṛṣagāyatrimantreṇa dhvajamāropayedguruḥ || 36 || evaṃ vṛṣañcet kartavyaṃ siṃhaṃ vāpi viśeṣataḥ | siṃhasya mūlamantreṇa ativāsaṃ tiropayet || 37 || śvetaṃ svarṇaṃ bṛhaddantamugravṛṣṭinakhānvitam | vaktrāvaktrasamākāyamūrdhapucchaṃ ca vakrakam || 38 || pūrvavallakṣaṇaṃ proktaṃ siṃharūpaṃ prakalpayet | hṛdayaṃ caśiraḥścaiva śikhā kavacameva ca || paścimādi mahāśāsu kalpayet tu vicakṣaṇaḥ || 39 || evaṃ krameṇa saṃsthāpya svasvanāmeva pūjayet | itarāṇyapi sarvāṇi kārayed vṛṣabhoktavat || 40 || evaṃ krameṇa kartavyaṃ vidhiśodhanamucyate | śunirmālya dhāriṇi devimalaṅkṛtyā viśeṣataḥ || 41 || sadhānnasamaye kāle vidhiśodhana nāyaka | vidhiśodhanamevoktaṃ bheritāṭanamucyate || 42 || bherisantāḍanaṃ rātrau pūrvoktavidhivannayet | ahūyāṣṭagaṇāṃ caiva deśikaḥ śiṣya eva ca || 43 || evaṃ devānsamāvāhya pūjayed gandhapuṣpakam | bheriṃ saṃpūjya vidhivadekadvitri ca tāḍayet || 44 || p. 262) pañcatpāraśivaścaiva sarvatālena tāḍayet | āvāhanabaliṃ dadyācchuddhānnaṃ vā gulānnakam || 45 || brahmādyaiśānaparyantaṃ indrādyaiśānameva ca | dhvajo dhvajādi balyantaṃ dinaṃ devakaliṃ vinā || 46 || tatotsavaṃ samārabhya maṅgalāṅkurapūrvakam | vighnarājaṃ ca gauriṃ ca rakṣāsūtraṃ ca bandhayet || 47 || yāgārthaṃ yāgaśālāṃ ca śuddhi kṛtvā vicakṣaṇaḥ | vedimadhye viśeṣeṇa sthaṇḍilādiralaṅkṛtam || 48 || kumbhaṃ vā karakaṃ vāpi madhyakumbhe manonmani | vāmādi śaktayaścāṣṭau pūrvādi sthāpayed guruḥ || 49 || niṣkamardhaṃ tadardhaṃ vā pañcāśāṃśaṃ ca nikṣipet | uttamādiṣu vastrāḍhyaṃ śeṣaṃ pūrvavaducyate || 50 || tattaddhyānamanusmṛtya tattatkumbheṣu pūjayet | navāgni vātha pañcāgniṃ mekāgnimathavā caret || 51 || vāmādi śaktayaścāpi pañcamūrtiṃ manonmanim | evaṃ saṃkalpya vidhivat svasvamantreśca pūjayet || 52 || kuṇḍasaṃskāramārabhya pūrṇāntaṃ pūrvavadbhavet | nityāgni homakāryaṃ tu nityaṃ vā homamācaret || 53 || bheriṃ saṃtāḍya vidhivadbalidānamupakramāt | dvārādi balipīṭhāntaṃ gulānna vā bali dadet | dina devādi tatsarvaṃ śivavat kārayet kramāt || 54 || p. 263) balidānavāsāne tu yānaṃ samyak samācaret | vīthi sammārjanaṃ pūrvaṃ prokṣaṇaṃ ca dvitīyakam || 55 || patākādyaistritīyaṃ tu yantrādyaiśca caturthakam | utsaveśimalaṅkṛtya vādyaghoṣasamanvitam || 56 || śanaiḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā nānālīlāsamanvitam | sarvatra jvaladīpāśca nānājāti samākulam || 57 || yā nānte pariveṣāśca aribṛndaiśca sevitam | yatrārtha * * * * * * * * * * * * * || 58 || uttuṅgalakṣaṇādyādi pūrvavatparikīrtitam | tat tadantaramānaṃ tu ekāṅgulavaśāt smṛtam || 59 || bhadrapīṭha vidhi proktaṃ paricāravidhau purā | etat sarvaṃ samāpādya pratiṣṭhāvidhimācaret || 60 || dvāre pīṭhe pratiṣṭhā ca prathame ca dvitīyake | bhadrapīṭhapratiṣṭhā ca samatantreṇa kārayet || 61 || pṛthak tantreṇa vā kuryāccaturaṅgaṃ vidhānataḥ | ekācāryeṇa kartavyaṃ nekasminnekakālake || 62 || aṅkuraṃ vāstuyāgādi samatantraikamācaret | prāsādapūrvadigbhage maṇḍapaṃ vidhinā caret || 63 || tanmadhye vedikāṃ kṛtvā hastamātrapramāṇataḥ | rudravediti saṃproktā tattārāgrekatuṅgakam || 64 || p. 264) tatpūrvādi caturdikṣu vidhi vediṃ prakalpayet | anena vāsakaṃ kuryāt tadvidhāna prakāraka || 65 || evameva prakāreṇa maṇḍapaṃ samyagācaret | navāhe vātha pañcāhe triyāhe'ṅkuramācaret || 66 || jīrṇapīṭhaṃ tyajitvā yā kṛtvā saṃsthāpayennavam | tarjanyaṃ tu tridhā proktaṃ sphaṭikaṃ chinnabhinnakam || 67 || bhadrapīṭhaṃ viśeṣeṇa mahāṅgopāṅgasaṃyutam | upāna jagaticchādakumudaṃ karṇapaṭṭikam || 68 || padmaṃ ca kaṇikā cātha mahāṅgamiti kīrtitam | dalopadalanāsyādi upāṅgamiti kīrtitam || 69 || varjayet tu mahāṅgeṣu sphuṭitecchinnabhañjanā | kṣudrapīṭhādi sarveṣu vibhinetāśca varjayet || 70 || sasyoddhārakramaṃ vakṣye pīṭhaṃ dakṣiṇamaṇḍale | saṅkalpyāsanamāvāhya pūjāmantraṃ samācaret || 71 || tatsarve sthaṇḍilaṃ kṛtvā śālibhiḥ vimalaiḥ śubhaiḥ | tanmadhye padmamālikhya sāṣṭapatra sakarṇikam || 72 || droṇāmamburitaghaṭāntanmadhye vinyased budhaḥ | āvāhya pīṭhad devāṃśca kumbhamadhye tu vinyaset || 73 || nivedyādīnsamāpyadha cādhikākhya ca mārgataḥ | ādhānādi vivāhāntaṃ kṛtvā madhughṛtairapi || 74 || p. 265) dūrvābhistaṇḍulaistat taddevatāmantramuccaran | śatamardhaṃ tadardhaṃ vā homayet tu pṛthak pṛthak || 75 || kṣurikā bījamukhyena pūrṇāhutimathācaret | jayādirabhyādhānāñca kramādrāṣṭrāhutiṃ hunet || 76 || agnisthaṃ maṇḍalasthaṃ ca kumbhamadhyevamāvahet | bhūtale nikhinetāṃśca samudreṣvadhavā nayet || 77 || jīrṇapīṭhādi saṃbhūtaṃ masticedidamācaret | pīṭhaśuddhiṃ tataḥ kṛtvā pañcamṛdgavyabilvakaiḥ || 78 || bhadrapīṭhe viśeṣo'sti tadagrastitadarpaṇe | dhārābhiṣecanaṃ kuryācchuddhairuddheti mantrataḥ || 79 || vāstuhomaṃ baliṃ cātha maṇḍapā purā caret | rakṣābandhaṃ tataḥ kṛtvā bhadrapīṭhodhvakarṇike || 80 || anyeṣāmeva pīṭhānāṃ kṛtaṃ vā tadvinācaret | vedyāsu sthaṇḍilaṃ kuryādaṣṭadroṇena śālinā || 81 || tadarddhaistaṇḍulairyuktaṃ tadaddhaintilasaṃyutaiḥ | lājaiḥ puṣpaistilaiḥ ṣṭarbhai vikirṇai samalaṅkṛtam || 82 || tatpūrve vedikumbheṣu dakṣiṇottaramadhyataḥ | nandinaṃ ca mahākālaṃ vṛṣabhaṃ pūjayet kramāt || 83 || tato dakṣiṇasaṃbhūte vedikumbheṣu sarvataḥ | durgāmātraṃśca vighneśaṃ varaskandau ca mādhavam || 84 || p. 266) śaṇḍeśamāgnyādi śāntaṃmagre bhūteśamadhye ca | pradici vedikumbheṣu siṃhaṃ ca bhujageśvaram || 85 || dharmamevavamāve ca vāmamadhyeṣvanukramāt | udici vedikumbheṣu indrāvaiśvānaraṃ yamam || 86 || ni-ṛtiṃ pāśivāddhviṃndu vaṭukākhyaṃ maheśvaram | viṣṇupītāmahañcāpi pūrvādārabhya pūjayet || 87 || tanmadhye vedikumbheṣu āmodaṃ ca pramodakam | sumukhaṃ durmukhṃ cātha avighnaṃ vighnanāyakam || 88 || pūrvadakṣiṇapāśīndu rudradikkarṇikodhvataḥ | āsano mūlattimūlādyai saṃyutaṃ tānsamarcayet || 89 || tat tad vedyuttare deśe kṣudrapīṭhādi vāsanam | bhadrapīṭho viśeṣo'stitasthāne cādhivāsayet || 90 || vedapārāyaṇaṃ kuryāt kumbhasthānapūrvakam | agnyādānādikaṃ sarvam agnikāryoktamācaret || 91 || samidhājya carūlājān sarṣapaṃ ca yavaṃtilam | taṃ tanmūla ṣaḍaṅgaiśca pāvamānaistriyambakaiḥ || 92 || spṛṣṭvā spṛṣṭvā tu juhuyāt tat tanmūlamanusmaran | evaṃ jāgaraṇaṃ rātrau prabhāte snānamācaret || 93 || toraṇādi ghaṭān sarvānarcayed gandhapuṣpakaiḥ | kṣudrapīṭhapratiṣṭhāyā sthānaṃ vakṣyāmi tacchṛṇu || 94 || p. 267) prāsādamadhyamāśṛtya cāntarmaṇḍalamadhyataḥ | durgādi caṇḍapīṭhāntam anyadiśāntamarcayet || 95 || agre vṛṣasthalaṃ yatra tatra tatpīṭhadeśakam | tatpṛṣṭhe bhūtanāthasya pīṭhadaṇḍapramāṇataḥ || 96 || dvāraṃ prati viśeṣeṇa dvāreśaṃ pīṭhadeśakam | antarmaṇḍalamāsyaddhameśasya vṛṣāgrataḥ || 97 || indrapīṭheṣu khāyāme padrapīṭhāgramānataḥ | tasthānasīmā saṃbandhamarntarmaṇḍalamānataḥ || 98 || agnyādi sthāpayet saptadikṣu someśamadhyataḥ | nair-ṛte daṇḍamānena viṣṇupīṭhaṃ pratiṣṭhayet || 99 || aiśānyāṃ hastamānena brahmapīṭhapratiṣṭhayet | dvitīryavaraṇe pīṭhe stvevameva prakalpayet || 100 || bhadrapīṭhapratiṣṭhā tu prokta prākāralakṣaṇe | ācāryaṃ pūjayet paścād vastrahemāṅguliyakaiḥ || 101 || adhyātma parivārāśca yathā vittānusārataḥ | paryaṣṭinottariyādyairuṣṇiṣaimaṇḍitena ca || 102 || pūrve tu sthāpita ghaṭān sarvatodyasamanvitam | śirasā vāhayitvā tu kṛtvā dhāmapradakṣiṇam || 103 || tat tan mūle samuccārya tattatpīṭhe'bhiṣacya ca | bhadrapīṭhe viśeṣo'sti mantranyāsasamuddharet || 104 || p. 268) athātaḥ saṃpravakṣyāmi gauriṇāmarcanaṃ tathā | gauri caiva manonmanyā bhavāni trividhaṃ bhavet || 105 || śyāma dvinetrāṃ dvibhūjāṃ tribhaṅgi savyāpasavyasthiti kuñcitāṅghri | savyotpalā satkaṭakāstano ca hastāvalambā parameśvariṃ syāt || 106 || śambhuśakti samabhaṅgamucyate dvinetra prakṛtiṃ ca susthitam | lambamekakara dakṣiṇetpalaṃ yā bhamanusāravaktrakam || 107 || kalyāṇadāyi bhavatostu pinākapāṇi pāṇigrahe bhujakaṅkaṇa bhāṣitāṅgam | sabhāntadṛṣṭisahasaiva * * nayatyaddhokta sumukhamambikāyām || 108 || dvinetra dvibhujāḥ śyāmā gauri dakṣakarotpala | karaṇḍamakuṭopetā sarvalakṣaṇasaṃyutā || 109 || gaurilakṣaṇamevoktaṃ manonmanyā svarūpakam | śyāmabhava vedakaravanninayanaṃ syāt padmavarābhaya japākṣavalayoktakam | pītavarasāñcita jaṭāmakuṭayuktaṃ raktakamalāsanamanonmanisvarūpam || 110 || indunibhavedakaravahninayanaṃ syāt paṅkajapatākavaradotpalacatuṣkam | aṅgahimabhūṣaṇavicitravadanaṃ syāt tuṅgakuṭojvalamanonmani svarūpam || 111 || p. 269) abhayavaradahastaṃ cākṣamālābjakaṃ syā aparakarṇi tu devyamāma krameṇa | jaṭadharaśaśisarpaṃ cākadhūrdhūracūḍā sakala * * pi kṛtaṃ syāt śyāmavarṇañca gaurim || 112 || padmākṣamālābhaya dūruhastāṃ śyāmāṅganetratrayasundarāḍyam | kiriṭavaktrendujaṭāvacūḍāṃ śrikāmakoṭiṃ śivaśakti rūpām || 113 || śaṅkhanibhamaṅgamaruṇaṃ vṛṣamadhāsyāt paṅkajaprasāryakaratuṅgabhujagahastam | aghritalakṛṣṇavati netramatidhūmraṃ * * * * ni pararūpadhararūpam || 114 || vedasya vāmabhāgeva savyabhāsavya bhāgake | prakārābhyantare vāpi aiśānye vā viśiṣyate || 115 || svatantrālaya saṃkalpya vāyusome ca īśake | athavānyaprakāreṇa dakṣanai-ṛtapāvake || 116 || prāsāde caiva kartavyaṃ śakti saṃsthāpayet sudhiḥ | svatantrāla saṃkalpya nacittestu pratiṣṭhayet || 117 || pūrvasyābhimukhe gauri śāntikaṃ tu samarcayet | dakṣiṇābhimukhaṃ kṛtvā sarvasaṃpatkaraṃ tathā || 118 || paścimābhimukhaṃ devi dhanadhānyasamṛddhidam | uttarābhimukhaṃ devi saukhyakaṃ ca tataḥ param || 119 || vṛttapīṭhasthitaṃ gauribhadrapīṭha sthitaṃ tu vā | p. 270) śayanaṃ padmapīṭhaṃ syātpīṭhaśaktirihocyate | yadvaktraṃ dvāraṃ saṃkalpya prākārādini kalpayet || 120 || yogaṃ bhogaṃ ca vīraṃ ca śaktirevā tridhā bhavet | yoge liṅga samāyuktaṃ bhogaṃ vāme samanvitam || 121 || vīraṃ svatantramityuktaṃ śaktirevaṃ tridhā bhavet | uttare tu yajed gaurīṃ vāyudeśe manonmanī || 122 || bhavānimīśadigbhāge sthāpayet tu vidhānataḥ | gauri dakṣiṇadigbhāge pāvake tu manonmanī || 123 || bhavāni nai-ṛte deśe athavā kalpayed budhaḥ | sthānaṃ saṃyuktadasthāne śaktināṃ jīrṇanaṣṭake || 124 || ālayaṃ tu visṛjyātha lakṣaṇokta niketanam | bhaktāṃśca parivārāṃśca kartabhaktyānukūlake || 125 || janānugrahasaṃyuktaṃ tacchighraṃ sukṛtaṃ tu vā | nyunādhikyaṃ na kartavyaṃ pūrvavat parikalpayet || 126 || punasthāpana śaktyānāṃ grāmaśāntikaraṃ śubham | svatantrālasaṃkalpya sthāpayet pūjayet tataḥ || 127 || śaktināṃ kalpayed dhīmān bhūmadeviṃ tadagrataḥ | dvibhujāṃ ca dvinetrāṃ ca pītavastrāṃ suyauvanām || 128 || ekavaktrasamāyuktāṃ kṛtāñjalipuṭānvitām | karaṇḍamakuṭopetāṃ bhūmadeviṃ salakṣaṇām || 129 || p. 271) dvārāgraṃ tu tathā pūjya dvārapūjāṃ vidhiryate | dvāradakṣiṇapārśve tu gaṅgāyamarcayet tataḥ || 130 || yoginīṃ tasya vāme tu arcayitvā vidhīyate | dvārasya vāmapārśve tu yamunāmarcayet tathā || 131 || ḍākiniṃ savyataḥ pūjya arcayitva krameṇa tu | ūrdhve pataṅgamadhye tu mahālakṣmī prapūjayet || 132 || tasya dakṣiṇa pārśve tu narmadāmarcayet tathā | vāmapārśve sarasvatyāṃ pataṅgoparipūjayet || 133 || pataṅgaṃ ca bhuvaṅgaṃ ca ūrdhvataḥ paripūjayet | vimalaṃ ca subāhuṃ ca pūjayet tu kavāṭayoḥ || 134 || tasyāgre vṛṣabhaṃ pūjya astradevaṃ samarcayet | dvārapūjā vidhiproktā gauryārcanaṃ viśeṣataḥ || 135 || garbhagṛhaṃ praviśyātha gauriṃ caiva samarcayet | nirmālyaṃ ca visṛjyātha caṇḍeśvara samarcayet || 136 || deśikaśaktirūpatva deśikānmaśivasya tu | śivaśaktisvarūpatvācchivaśaktiṃ prapūjayet || 137 || śaiveṣa prathivijātā pārvati parameśvaraḥ | * * * * pa saṃbandhaṃ tasacchelajalohajam || 138 || niṣkalaṃ śailajākattuṃ sakalaṃ bhāryarūpakam | bhāvarūpaṃ tu saṃbandhaṃ lohajāni śilānvitam || 139 || p. 272) gaurisnānaṃ ca kṛtvā tu savagandhoktamācaret | sāṅgopāṅgaṃ ca pratyaṅgaṃ pūjayet trividhaṃ smṛtam || 140 || snānatoyaṃ ca pādyaṃ ca tathā ca minīyakam | vastramābharaṇaṃ caiva sugandhālepanaṃ tathā || 141 || arghyaṃ ca mantrapuṣpaṃ ca sāṅgaṃ ca triprakīrtitā | upāṅgaṃ dhūpadīpaṃ syāt sāyaṃ rakṣā tu bhasmanā || 142 || chatra cāmarakaṃ caiva darpaṇadarśanaṃ tathā | nṛttageyasamāyuktaṃ upāṅgaṃ ceti kīrtitam || 143 || naivedyaṃ balidānaṃ ca homaṃ kṛtvā samācaret | nityotsava culukodaṃ ca pratyaṅgaṃ ceti kīrtitam || 144 || vāmāyāṃ pūrvadigbhāge jyeṣṭhāyāṃ pāvake yajet | raudriṇavan dakṣiṇe deśe kalinyā nai-ṛte tathā || 145 || kalavakaraṇi praticyāṃ balavikaraṇiti vāmake | balapramathani saumye sarvabhūtadamaniśake || 146 || manonmamadhyame pūjya okārādi namontakam | tat tatsvanāmamantreṇa tat tatsthāneṣu pūjayet || 147 || prathamāvaraṇaṃ proktaṃ dvitiryavaraṇaṃ śṛṇu | brāhmī pūrve tu saṃpūjya maheśimagnigocare || 148 || kaumāri dakṣiṇebhyarcya rākṣasi vaiṣṇavi tathā | vārāhi paścime pūjya indrāṇi vāyugocare || 149 || p. 273) cāmuṇḍi cottare pūjya durgāyāmīśagocare | vīrabhadraṃ ca vighneśaṃ aiśānyāṃ nair-ṛte yajet || 150 || dvitīyāvaraṇe proktaṃ tṛtiryavaraṇaṃ śṛṇu | vṛṣabhaṃ pūrvataḥ pūjya gaṇeśaṃ cāgnigocare || 151 || skandaṃ ca dakṣiṇe pūjya mahāśastaṃ ca nai-ṛte | śanaiśvaraṃ paścime tu vāyavyāṃ vīrameva ca || 152 || kṣetrapālaṃ tu saumye tu aiśānyā bhāskaraṃ yajet | tṛtiryavaraṇe proktaṃ caturthāvaraṇaṃ śṛṇu || 153 || jambhini pūrvadigbhāge sthambhinimagnigocare | śāntimoha rākṣāṇye bhedini nai-ṛte tathā || 154 || ramaṇiṃ vāruṇe pārśve bhadrakāmini vāyuke | durgāyāṃ saumyadigbhāge caṇḍiśimiśa gocare || 155 || balipīṭhe tathāgre tu sarvaśaktimayi tathā | balipīṭhe tu pūrvāyāmākāśamātari tathā || 156 || bhūtamātara dakṣiṇyo lokamātari paścime | devamātari saumyeyāṃ matumātamūrdhyataḥ || 157 || sarvaśaktimayaṃ pīṭhaṃ baladevyaḥ prakīrtitā | vṛṣādibalipīṭhāntaṃ kuṅkuṭāṇḍa pramāṇataḥ || 158 || prātarmadhyānnasamayeṣu balitantra vinikṣipet | sarvabhūtavihīne tu balināṃ tatra traptaye || 159 || p. 274) balihinaṃ samabhyarcya pūjāyāṃ niṣphalaṃ bhavet | tatsmāt sarvaprayatnena balidānaṃ samācaret || 160 || āyuśrīyaṅgalabdhāmāmaiśvaryārogyavardhanam || 160 || iti sūkṣmaśāstre gaurinityārcanavidhiṃ nāma aṣṭacatvāriṃśatpaṭalaḥ || 48 || athātaḥ saṃpravakṣya * prokṣaṇavidhiruttamam | dvitiyaṃ prokṣaṇaṃ proktaṃ bhadrayogaṃ tathaiva ca || 1 || prāsādakaraṇe caiva pīṭhabandhavidhau tathā | bālasthānaṃ tathā kṛtvā prokṣaṇaṃ bhadramucyate || 2 || patite dṛṣṭi te liṅge caṇḍa laḥ śilpibhistathā | śvānādi kukuṭe caiva vānaraiḥ praviśedyadi || 3 || pūjāhīne tathā māse prokṣaṇaṃ yogamucyate | prāsadasyāgrataḥ kuryā ṇḍapaṃ caturaśrakam || 4 || caturdvārasamāyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam | vitānaidarbhamālābhimuktādāmaralaṅkṛtam || 5 || aṣṭamaṅgalasaṃyuktaṃ maṅgalāṅkuraśobhitam | kṛtvā navapadaṃ madhye padamekaṃ tu vedikā || 6 || aratrimātramutsedhaṃ muṣṭimātraṃ tathāpi vā | kuryāt kuṇḍāni paritaḥ diśāsu vidiśāsu ca || 7 || p. 275) daśāsu caturaśrāṇi vṛttāni vidiśāsu vai | indra iśānayormadhye pradhānaṃ tatra kalpayet || 8 || puṇyāhaṃ vācayitvā tu paryagni karaṇaṃ tathā | candanāgarukarpūrā kuṣṭhe cakrakesaraiḥ || 9 || liṅgamālipya vastreṇa pīṭhādyāścādya yottamam | pañcagavyena saṃprokṣya pāvamānamudirayan || 10 || liṅgaṃ darbhārbhirāveṣṭya hṛdayena vicakṣaṇaḥ | haima kautukasūtraṃ tu bandhayecchirasā śivam || 11 || bālasthānaṃ tato gatvā pūjayitvā viśeṣataḥ | yātrāhomaṃ prakartavyaṃ bālasthānasya cāgrataḥ || 12 || tasthaṇḍilaṃ tatra kartavyaṃ nirdoṣaiḥ sikatai śubhaiḥ | agnyādānādikaṃ kṛtvā śivāgniṃ kalpayet tataḥ || 13 || atha brahma ṣaḍaṅgaiśca pratyekaṃ tu śatāhuti | spṛṣṭvā spṛṣṭvā tu juhuyāt sārdhasārdhamathāpi vā || 14 || īśānena carū hutvā spṛṣṭvā liṅgaṃ samastakam | tasyāgre śivakumbhantu saṃsthāpya sthaṇḍilopari || 15 || pañcaratnasamāyuktaṃ sakūrcaṃ vastrasaṃyutam | dhyātvā sadāśivaṃ tasmin sadyenāvāhayet tataḥ || 16 || bījamudrāṃ tato badhvā mukula padmamudrikām | gaṇāmbikye tu mantreṇa snāpayet pūjayet tataḥ || 17 || p. 276) pañcagavyenasaṃprokṣya vedikāṃ hṛdayena tu | tasyottare nyasen mantrivardhanī sahiraṇyakām || 18 || paritaḥ kalaśānāṣṭau nyased vidveśvaraṃ nale | niśāsvadhyāyanaṃ kṛtvā dvidhivadvaidapālagaiḥ || 19 || paṭeṇa mahataveṣya tato homasamārabhet | samidhājyacarūrlājānsarṣapāśca yavāṃ tilān || 20 || homadravyāṇi saptaite kalpyaṃ te vidhipūrvakam | pālāśodumbaraśca dhvaplakṣaśceva diśāsu vā || 21 || śamikhādiravilvādvidukṣu kramaśastathā | sahasraṃ vā tadardhaṃ vā tadardhārdhamathāpi vā || 22 || śatamaṣṭottaraṃ caiva pratyekaṃ juhuyāt kramāt | ghṛtamīśānamantreṇa puruṣeṇa carustathā || 23 || lājaṃ ca ghoramantreṇa sadyena sarṣapaṃ tathā | tilānpāśupatāstreṇa kavacena yavāṃstathā || 24 || dravyānte vyāhṛdi hutvā spṛśelliṅgaṃ svamantrataḥ | pratidravyaṃ svamantreṇa sūcā pūrṇāhutirbhavet || 25 || prabhāte pūjanaṃ kṛtvā sūtrabandhān vyapohya ca | sadyādi pañcagavyena pañcagavyābhiṣecanaṃ || 26 || kṛtvā śuddhimadyādbhistu liṅgapīṭhasthalaṃ kramāt | haimapuṣpaṃ ca saṃyuktaṃ puṣpaṃ śirasi dhārayet || 27 || p. 277) ācārya pūjayet pūrvaṃ vastrahemāṅguliyakaiḥ | kaṭakaṃ kuṇḍalaṃ caiva yajñasūtraṃ tu haimakam || 28 || yadā śaktyā tu dātavyaṃ grāmabhūmi dhanissahā | sumuhūrte tato dhyātvā devadevaṃ triyambakam || 29 || ātmānamarcagandhādyai sakalikṛta vigrahaḥ | liṅgaṃ ca mūrdhni saṃyukte kalāṃmścāgāni vinyaset || 30 || śivakumbhaṃ tato nitvā vidhānaṃ tu vyapohya ca | tadabhi snapayet liṅgaprāsādaṃ tu manusmaret || 31 || sadāśiva ta dhyātvā sāgaṃ brahmāṇi kalpayet | śivakumbhajale devaṃ vardhanyāṃ piṇḍikāmapi || 32 || svasvainmantreśca kalaśānabhiṣicya yathāvidhiḥ | gandhādyairarcayed devaṃ pañcāvaraṇapūrvakam || 33 || naivedyaṃ balidānaṃ ca nṛttageyasamākulam | saṃtoṣayet cchivaṃ sākṣād bhadramevaṃ prakīrtitam || 34 || santoṣayet cchivaṃ sākṣādbhadramevaṃ prakīrtitam || 34 || iti sūkṣmaśāstre saṃprokṣaṇavidhiṃ nāma ekona pañcāśatpaṭalaḥ || 49 || vakṣye nityārcanahine prāyaścittavidhikramam | prāyovināśamityuktaṃ cittaṃ sandhānamucyate || 1 || viraśasya tu sandhānaṃ prāyaścittamiti smṛtam | ādau tu niścayadravyaṃ hi na vā doṣakārakam || 2 || p. 278) tad doṣaśamanārthāya prāyaścittaṃ tu kārayet | akalpitaṃ tu yad dravyaṃ hīne doṣaṃ na vidyate || 3 || mārjanaprokṣaṇāhine nāraṃ karmakarastathā | saurapūjāvihīne ca puṇyahaṃ gavyahīnake || 4 || lambodarārcane hīne randhrārcana vihīnake | pādyamācamānārghyaṃ hi hīne snānavihīnake || 5 || vastramābharaṇahīnaṃ gandhapuṣpavihīnake | naivedyaṃ copadaṃśaṃ ca hīne pāniya hīnake || mukhavāsaṃ ca hīnakve na ca bhūtabalyutsave'pi ca || 6 || dhūpadīpavihīne ca ārātrikavihīnake | bhasmatāmbūlahīne ca darpaṇaścatrahīnake || 7 || cāmaraṃ khaḍgahīne ca vedastotra vihīnake | purāṇaśravaṇe hīne pañcāṅgaśravaṇe'pi ca || 8 || nṛttagānaṃ ca vādyaṃ ca caṇḍārcanavihīnake | evamādisamutpanne niṣkṛtiṃ ca vadāmyaham || 9 || mārjanaṃ prokṣaṇāhīne gogaurānvināśanam | mārjanaprokṣaṇaṃ kuryād gavyena prokṣya bhūtale || 10 || kālāti kramaṇārthāya śāntikumbhābhiṣecayet | taddoṣaśamanārthāya vyomavyāpi śataṃ japet || 11 || * ne karmakālasthānaṃ durbhikṣaṃ jāyate bhuvi | sayeva spṛśitadravyaṃ varjayet tatprayatnataḥ || 12 || athavā liṅgabimbasya sparśataṃ ced viśeṣataḥ | mṛdbhāṇḍāni visṛjyātha snapanairabhiṣecayet || 13 || p. 279) saurapūjāvihīne ca bhūpate rogasaṃbhavam | śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā snapanairabhiṣecayet || 14 || japtvā dinakaraṃ mantraṃ sahasraṃ vā tadardhakam | nityapuṇyāhahīne ca tadrāṣṭrau naśyate śriyam || 15 || tad doṣaśamanārthāya pañcagavyābhiṣecayet | pañcagavya vihīne ca mahāmāri pravartate || 16 || ghṛtena snapayecchambho brahmamantraṃ śataṃ japet | vighneśvarārcane hīne jīvāvāraṇa nāśanam || 17 || snapanaṃ śāntihomaṃ ca kārayet tu gaṇeśvaram | bhakṣyāpupādikaṃ datvā vighnamantraśataṃ japet || 18 || randhrārcana vihīne ca durbhikṣaṃ jāyate bhuvi | śāntikumbhasthito yena deveśāmabhiṣecayet || 19 || dvārasthā devatānāṃ ca tattanmantraśataṃ japet | pādyadravyasadā caiva hīne rāṣṭrasya nāśanam || 20 || tadravyaṃ dviguṇadadyāt anyasandhyāsu dāpayet | mūrtikumbhasthito yena snāpayet parameśvaram || 21 || ācamyārghya vihīne cā pādadravyaṃ vidhānayet | snānadravyavihīne ca tadrāṣṭraṃ jalavarjitam || 22 || tadravyaṃ dvitriguṇaṃ dadyāt pañcāśat kalaśodakaiḥ | snāpayet parameśānaṃ vyomavyāpi samuccaran || 23 || p. 280) vastradānavihīne ca mahāvyādhi samudbhavaḥ | tvakkāṣāyodakenaiva snapayet parameśvaram || 24 || vastrayugmaṃ dadecchambhoḥ yuvaṃ vastreti mantrataḥ | aṣṭottaraśataṃ japtvā anyasandhyāsu dāpayet || 25 || bhūṣaṇaṃ copavitaṃ ca hīne dāridrasaṃbhavam | śāntikumbhodake snāpya aghoreṇa śataṃ japet || 26 || gandhadravyavihīne ca tadrāṣṭraṃ bhayamāvahet | astrodakena saṃsnāpya tadravyaṃ dviguṇaṃ bhavet || 27 || puṣpapatravihīne ca anāvṛṣṭirbhaviṣyati | diśākumbhodake snāpya sadyamantraśataṃ japet || 28 || naivedyaṃ copadaṃśaṃ ca hīne durbhikṣasaṃbhavam | tad doṣaśamanārthāya snāpayedvalkalodakaiḥ || 29 || aṅgamantraśataṃ japtvā tadravyaṃ dviguṇaṃ dadet | pāniyamukhavāsaṃ ca hīne tu jalavarjitam || 30 || snāpayet parameśānaṃ pañcāśat kalaśodakai | tadravyadviguṇaṃ dadyānmūlamantraśataṃ japet || 31 || nityahomavihīne ca bhūpatestu vināśanam | śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā ṣoḍaśasnapanaṃ kuru || 32 || paścānnityāgnikaṃ kuryāt aghoreṇa śataṃ hunet | prakārabalihīne ca tadrāṣṭraṃ balavarjitam || 33 || p. 281) śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā snāpayen mājanodakaiḥ | daśabījaśataṃ japtvā paścād balisamācaret || 34 || nityotsavavihīne ca paracakrabhayaṃ bhavet | śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā snapanairabhiṣecayet || 35 || trayambakamanujaptvā paścānmatraśataṃ japet | nityotsavaṃ tataḥ kṛtvā punaḥ kiñcid vadāmyaham || 36 || śvānakākādi saṃspṛṣṭvā pratilomādibhistathā | * * deśe tu saṃsthāpya pūrvavat śāntimācaret || 37 || tatsthānādi baliṃ datvā astramantraśataṃ japet | balidīpavihīne ca yatra deśe tu saṃsthitam || 38 || punarddīpasamāropya baliśeṣaṃ samāpayet | bhasmatāmbūlahīne ca māhāmāri pravartate || 39 || śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā snāpayedādyatoyakaiḥ | ārātrikavihīne ca nṛttaghnaśchadane'pi ca || 40 || śāntikumbhodakaisnāpya baliśeṣaṃ samāpayet | śāntikumbhodakaisnāpya bahurūpaśataṃ japet || 41 || bhasmatāmbūlahīne ca rājādurjayamāpnuyāt | astramantraśataṃ japtvā parimārjanatoyakaiḥ || 42 || snāpayet parameśānaṃ tadravya dviguṇaṃ dadet | darpaṇaśchatra hīne ca cāmaraṃ khaḍgahīnake || 43 || p. 282) paracakrād payaṃ bhūmau rājā durjayamāpnuyāt | śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā snapanairabhiṣecayet || 44 || japtvā tu kṣurikāmantraṃ sahasraṃ vā tadardhakam | ṛgādhyadhyāyanaṃ hīne bhaktādi stotrahīnake || 45 || śāntikumbhodakesnāpya bījamukhyaṃ śataṃ japet | vedāgaśravaṇe hīne purāṇa śravaṇe tathā || 46 || jāyānāṃ nāśanaṃ caiva bālānāṃ nāśanaṃ bhavet | mānyodakena saṃsnāpya daśabījaśataṃ japet || 47 || nṛttagānaṃ ca vādyaṃ ca hīne tadrāṣṭranāśanam | śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā mūrttikumbhābhiṣecayet || 48 || nandimantraśataṃ japtvā paścānnṛtādika kuru | caṇḍārcanavihīne ca rājāsenavināśanam || 49 || mūrtihomaṃ tataḥ kṛtvā gandhodairabhiṣecayet | caṇḍamantraśataṃ japtvā paścāccaṇḍasamarcayet || 50 || sāyaṃ sandhyāvihīne ca dviguṇaṃ cānyasandhike | yatra devāya tṛpyarthaṃ kuryānniṣkṛti pūrvavat || 51 || sandhidvayavihīne ca saṃprokṣaṇamathācaret | evaṃ yaḥ kurute martyaḥ sa puṇyāṃ gatimāpnuyāt || 52 || iti sūkṣmaśāstre nityavidhiprāyaścittaṃ nāma pañcāśatpaṭalaḥ || 50 || p. 283) ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pañcagavyavidhikramam | sarvapāpavināśārthaṃ sarvaśāntyarthamucyate || 1 || uttamādi krameṇāntu madhyamaṃ tu tadarthakam | tadarthamadhamaṃ jñeyaṃ trividhaṃ parikalpayet || 2 || ghṛtaṃ vai prastamevaṃ tu dadhi dviprastameva ca | kṣīraṃ triprastamityuktaṃ catuprastaṃ tu gomayam || 3 || triprasthaṃ caiva gomūtraṃ madhyamaṃ tu praśasyate | kuḍupaṃ tu ghṛtaṃ caiva dadhi syāt kuḍupadvayam || kṣīraṃ kuḍupatrayaṃ caiva prastaṃ gomayamucyate || 4 || prastārdhaṃ caiva gomūtraṃ pañcagavya vidhīyate | kapilā goghṛtaṃ caiva sitāṅgodadhirucyate || 5 || kṣīraṃ tu pītavarṇaṃ syādraktavarṇaṃ tu gomayam | kṛṣṇavarṇaṃ tu gomūtraṃ saṅgrahe tu vicakṣaṇaḥ || 6 || ghṛtaṃ vai rudradevatyaṃ dadhi vai somadevatam | kṣīraṃ tu śukradaivatyaṃ gomayaṃ cārkadevatam || 7 || gomūtramagnidaivatyaṃ pañcagavyādhidevatā | kāśyapakraghṛtamevaṃ tu kauśikaṃ dadhirucyate || 8 || kṣīraṃ syācca bharadvājaṃ gautamaṃ gomayaṃ tathā | ātrayaṃ caiva gomūtraṃ ṛṣiyāca prakīrtitaḥ || 9 || p. 284) kṣīraṃ tu sadyamantraṃ syādvāmadevadadhiṃ tathā | gomūtraṃ bahurūpaṃ tu puruṣeṇa tu gomaya || 10 || * * mīśānamantreṇa pūjayet tu vicakṣaṇaḥ | vyomavyāpimahāmantrerabhiṣekaṃ samācaret || 11 || ghṛtānamagni devatyaṃ gaṅgāyāṃ nālikerakam | śālipiṣṭamuṣādevi rajanīṃ ca * * * * || 12 || āmalakaṃ ca lakṣmī ca kaśodakamanonmanī | padaṃ vai pañcakoṣini catusūtraṃ tu vinayaset || 13 || īśānādi nyaseddhīmān koṣṭhenaiva tu pūjayet | gāyatriyādayage mūtraṃ gandhadvāreti gomayam || 14 || āpyāyasveti ca kṣīraṃ dadhikrāvaṇṇeti vai dadhi | śukramajyotirityājyaṃ devasya tvā kuśodakam || 15 || prātaḥkālebhiṣekāt tu sarvapāpavināśanam | madhyānnakālabhiṣekāṃ tu sarvathātyarthamucyate || 16 || sāyaṃkālābhiṣekāt tu sarvarogavināśanam | prasādādi mukho bhūtvā maṇḍapasya tu madhyame || 17 || taṇḍulaḥ śālibhiḥ kuryānmadhyestāpya ghṛtaṃ tathā | gomayaṃ pūrvake sthāpya gomūtraṃ caiva dakṣiṇe || 18 || paścime tu dadhi sthāpya uttare kṣīrameva ca | āgneryamadhu saṃsthāpya nai-ṛtyāṃ nālikerakam || 19 || Page ṇo. 285 is ṇot āvailable p. 286) śūrpakṣe śroṇanakṣatre haste * nā * rikṣake | tat tadṛkṣa caturthāṃśe kumudeśapradeśake || 20 || dṛṣṭvā karkaṭalagnaṃ syāccodayaṃ śivamantravit | mṛdaṃ saṃgrāhya yatnena kāmyarāṣṭreśamandire || 21 || madhye ca grāmamadhye ca pradhānaturagālaye | pradhāna gajavāse ca śrīṃgaspṛg vāsasaṃyutam || 22 || catuṣpathe ṣvopaṇedhyekośamandirapārśvake | grāmadevālaye kṣetre taṭākaṃ jalanirgame || 23 || bahuyatnena saṃgrāhya daśasthāneṣu mṛttikā | pṛthak pātre samākṛṣya svadeśe devamandire || 24 || śuddhavastreṇa sacchādya vinyasecchālimadhyame | tasminmāsārdhamāse vā pūrvavatkarkaṭodayam || 25 || nicchitya divasātpūrve daśāhe vā navāhake | prātatkāle samutthāya snānaṃ kṛtvā vidhānataḥ || 26 || santarpya śivamantreṇa cāṣṭottarasahasrakam | tato devagṛhaṃ gatvā mahādevaṃ praṇamya ca || 27 || daśakumbhānsamādāya tantunā pariveṣṭayet | praṇavenaiva saṃkṣālya sadhūpya śivabījataḥ || 28 || śivamantraṃ śataṃ japtvā pratyekaṃ mṛdamāharet | daśakumbheṣu saṃsthāpya mukhaṃ vastreṇa veṣṭayet || 29 || p. 287) devālayāgre saumye vā īśāne pāvake tathā | sthaṇḍilaṃ kārayed vidvānnāḍhakadvayaśālinā || 30 || hṛdayenaiva saṃprokṣya kumbhān tasyoparinnyaset | pidhāya śuddhavastreṇa dhārābījena cārcayet || 31 || saṃrakṣya cāstramantreṇa dhenumudrāṃ pradarśayet | pūrvāsyāmuttarāsyaṃ vā rucirāsanasaṃsthitam || 32 || spṛṣṭvā kumbhaṃ kuśāgreṇa japtvā pañcākṣaraṃ manu | daśasahasrakaṃ japtvā japānte homamācaret || 33 || kumbhaṃ pūrve'thavā saumye homaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ | anyathā nādikaṃ sarvaṃ pūrvoktavidhinā nayet || 34 || nālikeraphalaṃ mudgaṃ śarkarāmadhusaṃyutam | kadalipanasopetaṃ sahasrāhutimācaret || 35 || brāhmaṇānbhojayet tatra navapañcaikameva vā | dinaṃ prati viśeṣeṇa evameva samācaret || 36 || niścityadivasātpūrve japahomavasānake | śivāgre maṇḍapaṃ kalpya ṣoḍaśastambhasaṃyutam || 37 || caturdvārasamāyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam | darbhamālāsamāyuktaṃ vitānādyairalaṅkṛtam || 38 || tanmadhye vedikāṃ kuryānnvabhāgeka bhāgatā | vedivastreṇasaṃveṣṭya sthaṇḍilaṃ raktaśālinā || 39 || p. 288) taṇḍulaiḥ tilalājaiśca darbhaiścaiva paristaret | snānaṃ kṛtvā vidhānena santarpyā tadanantaram || 40 || japahomāvasānaṃ te praviśe maṇḍapaṃ budhaḥ | saṃkalparajitenaiva śivaliṅgaṃ vicakṣaṇaḥ || 41 || pañcagavyamṛte snāpya vedyurdhve cāsanopari | saṃsthāpya ca mahādevaṃ droṇapuṣpai samarcayet || 42 || sahasraṃ śivamantreṇa pūrvamantreṇa cā budhaḥ | droṇapuṣpasamabhyarcya dhūpadīpaṃ pradāpayet || 43 || saṃgrāhya daśamṛtkumbhān saṃśodhya vīkṣaṇādibhiḥ | śivabījena vādāya tanmṛdālepayed vibhum || 44 || sahasraṃ jātikusumai pañcākṣaramanusmaran | sṛṣṭimārgeṇa cābhyarcya sannivedyagulodanam || 45 || sarvopacāraiḥ saṃpūjya tataḥ sāyakamānayet | droṇaiśca jātikusumaiḥ rarcayitvā gurūttamaḥ || 46 || ayutaṃ vā tadardhaṃ vā tadardhārdhamathāpi vā | sādhakenaiva cābhyarcya śivahastaṃ prakalpayet || 47 || kīlamantraṃ japed bhaktyā karaṃ sādhaka mūrdhani | saṃstāpyā ca mahāmantraṃ macakrānteti mantravit || 48 || anena vidhinā pūrvaṃ rātrau jāgaramācaret | saṃkalpadivase prāpte pratiniyamamānasā || 49 || p. 289) brāhmaṇān śivabhaktāṃśca bhojanaṃ dāpayed budhaḥ | dīnāndhakṛpuṇādīnāṃ annapānaṃ pradāpayet || 50 || pūrvoktakālasaṃprāpte gaṇeśaṃ pūjayedbudhaḥ | daivajñeya yathākāle yajamānāya bodhayet || 51 || nmaṅgamantraprabhāvena yajamāna prasannidhiḥ | gurūpatiṣṭhamārgeṇa veṣayennavasaṃkhyayā || 52 || anena vidhinā śāle yasmin dṛṣṭamahīṃ budhaḥ | trivāraṃ prāśayet tena tadrājyaṃ labhate dhruvam || 53 || mṛlliṅgasyārcanenaiva catusāgaramadhyagām | medinī labhate rājāsantyasatyaṃ prabhañjanā | mṛlliṅgasyārcanaproktaṃ mukhaliṅgavidhi śṛṇu | iti sūkṣmaśāstre mṛlliṅgārcanavidhiṃ nāma tripañcāśatpaṭalaḥ || 53 || pādukārādhanaṃ vakṣye śṛṇudhvaṃ tatprabhañjanā | ardhayāmasya pūjānte pūjayet pādukāvubhau || 1 || sthalikordhve tu vinyasya tanmadhye vṛṣabhaṃ likhet | tasyordhve śivamāvāhya gandhapuṣpaisṛgādibhiḥ || 2 || śibikordhve samāropya śaṅkhaghoṣasamanvitam | sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ sarvavādyasamanvitam || 3 || p. 290) stotragītasamāyuktaṃ śaktisthāne samāviśet | pādaprakṣālanaṃ kṛtvā pādyācamanaṃ dadet || 4 || hastavāri gṛhitvā tu vikire śayanopari | devirabhyarcyavidhivad astreṇāvāhya deśikaḥ || 5 || śayanoparivinyasya tasyordhve śivamarcayet | pādyamācamanaṃ datvā bhakṣyā prapādikaṃ dadet || 6 || dhūpadīpādikaṃ dattvā tāmbūlaṃ dāpayed dhṛdā | daśāstraṃ paritobhyarcya pādukau vinyaset sthale || 7 || vastreṇaiva vidhānaṃ ca kuryāt kavāṭabandhanam | śaṇḍeśvaraṃ samabhyarcya svagṛhaṃ praviśedguruḥ || 8 || evaṃ yatkurute martyaḥ sa puṇyāṃ gatimāpnuyāt | iti sūkṣmaśāstre pādukārādhanaṃ nāma catuḥpañcāśatpaṭalaḥ || 54 || athātaḥ saṃpravakṣyāmi rājarakṣavidhiṃ param | vivṛtaṃ saṃvṛtaṃ caiva dvividhaṃ tat prakīrtitam || 1 || vivṛtaṃ bhasmasaṃyuktaṃ saṃvṛtaṃ rocanādikam | māsakṣe janmanakṣetre ṣaḍāśitimukhe'pi ca || 2 || ayane candrasūryasya grahaṇe kulakālake | ṣaṣṭāṣṭadvādaśe māsi śūlanakṣatrake'pi ca || 3 || p. 291) yuddhārambhavasāne ca bhūtarogādyasambhave | pūjayennṛparakṣārthaṃmanena vidhinā budhaḥ || 4 || karmārambhadinātpūrve navame saptame'dha vā | śivarāmādhyavidhivaddarcayet kṛṣṇacagām || 5 || gomayaṃ sadyamantreṇa bhamāvapatitaṃ grahet | sa devi śikhā bilvi pañcāṅgena samanvitam || 6 || vāmadevenamantreṇa piṇḍaṃ kṛtvā vicakṣaṇaḥ | śoṣaṇaṃ bahurūpeṇa puruṣeṇaiva pācanam || 7 || īśānaṃ grāhayeddhīmān kalārṇairabhimantrayet | mṛtpātre tāmrapātre vā nikṣiped dhṛdayena tu || 8 || mukhaṃ vastreṇa saṃveṣṭya gandhapuṣpasamanvitam | grāmapradakṣiṇaṃ kuryāt sarvālaṅkārasaṃyutam || 9 || śikhāgre sthāpayed vidvānnadhivāsanapūrvakam | pūjayed gandhapuṣpādyai mūlenaivā vicakṣaṇaḥ || 10 || tato maṇḍapamāsādya vitānādyairvicitritam | visṛtaṃ nandadhā bhajya madhye vyomapadaṃ gṛhet || 11 || padekena caturdikṣu śivabhadrasamanvitam | muṣṭimātrasamutsedhaṃ darpaṇodarasannibham || 12 || diśibhadronnataṃ vidhi taccaturbhāgahīnakam | upavediprakartavyaṃ taccaturbhāgabhāgayā || 13 || p. 292) navāgni vātha pañcāgnimekāgni vātha kārayet | kuṇḍāni kalpayet tatra pūrvokta vidhinā budhaḥ || 14 || gomayālepanaṃ kṛtvā śālibhiśca vicitrayet | puṇyāhaṃ vācayet ddhīmān pañcagavyasamanvitam || 15 || prokṣayet puruṣeṇaiva pāvamānamudirayat | śālibhiśca vasudroṇaiḥ sthalikaṃ kārayedbudhaḥ || 16 || tadarddhaistaṇḍulaibhukṣya tadardhaiśca tilairapi | lājaiḥ puṣpai paristirya pañcavarṇena pūrayet || 17 || vastrairāveṣṭya tadvedi nānālaṃkārasaṃyutam | tanmadhye'bja prakartavyaṃ dalāṣṭakasamanvitam || 18 || navakumbhān samādāya kṣālayedastramantrataḥ | tantunā veṣaye sarvāgavaṃkṣa sadṛśānnaram || 19 || maṇḍapasyaiśadigbhāge sapāyet tannadhomukhān | toraṇakalaśānastrān dikpatīśca yathākramam || 20 || pūjayed gandhapuṣpādyai tat tan mantreṇa deśikaḥ | tataḥ saṃpūjya gandhādyaiḥ rvedikordhve śivāsanam || 21 || bhṛṃśe satyentarikṣe vā samaryakapadepi vā | dvādaśāṅgulamānena maṇḍalaṃ svastikānvitam || 22 || sitaraktayudhaṃ vātha pītaraktayutaṃ tu vā | yugaliṅgasamāyuktaṃ svastikasaṃprakalapayet || 23 || p. 293) astramantrasamuccārya prokṣayedastravāriṇā | staṇḍilaṃ tatra kartavyaṃ vimalaiḥ śālitaṇḍulaiḥ || 24 || sauvarṇaṃ rajitaṃ vāpi tāmraṃ vā kāsyameva ca | sthalikāyānyaset tatra śālipiṣṭaiḥ vicakṣaṇaḥ || 25 || dvādaśāṅgulamānena vṛṣabhaṃ śayanānvitam | sarvāvayavasaṃpūrṇaṃ kalpayet kalpavittamaḥ || 26 || pañcavarṇeralaṅkṛtya sarvābharaṇabhūṣitam | kharaśrīṅgāsya karṇau ca vṛṣaṇaṃ dvātiriktakam || 27 || śriṅgāgra vāla pādāntaṃ pītavarṇena bhūṣitam | bhruvau tanmāna rekhāṇāṃ kṛṣṇavarṇemiti smṛtam || 28 || śyāmaiścchivāsanaṃ kalpya śeṣāṅgaśuklavarṇakam | sarvapuṣpairalaṅkṛtya dhūpadīpasamanvitam || 29 || datvā pādyādikādīśca tanmūlena vicakṣaṇaḥ | ācāryādāya vṛṣabhaṃ śaṅkhadhvanisamanvitam || 30 || pūrvāsyamuttarāsyaṃ vā sthāpayed vedimadhyame | dūrvāgramaṣṭasāhasrādhavalākṣatasaṃyutam || 31 || vṛṣabhena samabhyarcya pāpabhakṣaṇamantrataḥ | haviṃ nivedayitvātha mudgabhinnasamanvitam || 32 || pāniyācamanaṃ datvā dūpadīpaṃ dadedbudhaḥ | tato devālayaṃ datvā gītavādyasamanvitam || 33 || p. 294) bhasmakumbhasamādāya pūrvabhadre tu vinyaset | navakadakṣiṇe bhadre sthāpayet pūrvavanmana || 34 || paścime daśapuṣpaṃ ca nirāñjanamadhottare | vinyased gandhapuṣpādyaiḥ hṛdayena vicakṣaṇaḥ || 35 || japtvā rākṣoghnakaṃ mantraṃ kṛṇusvādi japaṃ kuru | dhūpadīpaiḥ samabhyarcya śuddhānnaṃ ca nivedayet || 36 || kuṇḍāntikaṃ tato gatvā tataḥ saṃskāramārabhet | āyanādi vivāhāntaṃ pūrvoktavidhinā kuru || 37 || tanmadhye devadeveśaṃ pañcavakrasamanvitam | ḍāḍimipuṣpasaṃkāśaṃ daśadobhissamanvitam || 38 || pītavastraparidhānaṃ pītamālyānulepanam | vajrādiśūlaṭaṅkaṃ ca abhayaṃ dakṣiṇe dhṛtam || 39 || phaṇindravaradāpāśanyaṅkuśaṃ vāmabhāgake | manonmanyāsamāyuktaṃ pañcāvaraṇasaṃyutam || 40 || pūjayed gandhapuṣpādyaiḥ tat tanmantreṇa deśikaḥ | indhanādājyasamidhaṃ sūpaṃ dadhi yavaṃ madhu || 41 || tilalājagulaṃ mudgaṃ sattuṃ siddhāddhakaṃ phalam | sitāmrapañcadūrvāgraṃ homadravyaṃ daśāṣṭadham || 42 || mṛtyuñjayārdhamantreṇa sarvadravyaṃ kramādhunet | pratyekaṃ śatamardhaṃ vā tadardhaṃ vā hutaṃ caret || 43 || p. 295) dravyānte vyāhṛtiṃ hutvā bhasmakumbhaṃ spṛśet tathā | gandhapuṣpaisamabhyarcya dhūpadīpaṃ daded guru || 44 || evaṃ jāgaraṇaṃ rātrau prabhāte snānamācaret | vitānavannimabhyarcya sarvadravyai hutaṃ caret || 45 || tataḥ sviṣṭāhutiṃ hutvā pūrṇāhutimathācaret | gandhapuṣpaiḥ samabhyarcya visṛjaidagnidaivatam || 46 || bhasmakumbhaṃ samādāyā sarvalaṅkārasaṃyutam | vedadhvanisamāyuktaṃ stotradhvani samanvitam || 47 || gītavādyasamāyuktaṃ kṛtvā dhāmapradakṣiṇaṃ | śivāgre maṇḍalaṃ kṛtvā sarvālaṅkārasaṃyutam || 48 || sakalaṃ maddhame sthāpya bhasmapūrve tu vinyaset | navakaṃ dakṣiṇe sthāpya nīrājanamathottare || 49 || paścime daśapuṣpāṇi vinyased deśikottamaḥ | gaṇeśaṃ pūjayet pāścād dvāradevān samarcayet || 50 || liṅgaśuddhi tataḥ kṛtvā pañcagavyāmṛtairapi | arcayedīpadānāntaṃ tanmatreṇa vicakṣaṇaḥ || 51 || navake snāpayed devaṃ mūlamantramanusmaran | mantrapuṣpaṃ tato datvā mantrānnaṃ ca nivedayet || 52 || vastrābharaṇamālādyairarcayet parameśvaram | kumbhānbhasmasamādāya liṅgamūrdhani dāpayet || 53 || p. 296) bṛhat sāmeti mantreṇa liṅgamālipya sarvaśaḥ | pañcavarṇahavirdatvā pāniyācamanaṃ dadet || 54 || tato maṇḍapamāsādya vṛṣabhāya havirdadet | dhūpadīpaiḥ samabhyarcya vṛṣamūlena deśikaḥ || 55 || stotrasaṅgītanṛttādyaiḥ stoṣayed vṛṣabheśvaram | tataḥ sāyānnasamaye dhūpadīpāvasānake || 56 || nīrājanasamādāya śivāgre sthāpayed budhaḥ | nivṛtyādi kalāmantrerarcayed gandhapuṣpakaiḥ || 57 || padmaṃ ca śūlamudrāṃ ca darśayed dīpasannidhau | sagulmalughṛtairyuktaṃ dhūpāmodasamanvitam || 58 || vedāgre darśayedvidvān liṅgamūrdhoparitridhā | bhūmayo mūlamantreṇa avatiyya śanaiśanaiḥ || 59 || ekavāraṃ dvivāraṃ vā trivāraṃ vā vicakṣaṇaḥ | pūrvavadbhramaṇaṃ kṛtvā praṇavena visarjayet || 60 || brāhmaṇairvādhanāribhiḥ vāhayitvā vicakṣaṇaḥ | pradakṣiṇaṃ tataḥ kuryā vādyadhvanisamanvitam || 61 || pīṭhāgre gopurāgre vā tripathe vā catuṣpathe | nirājanaṃ parityajya bahurūpamanusmaran || 62 || paritaḥ secanaṃ kuryāt sāmānyārghyajalena tu | pādaprakṣālanaṃ kṛtvā praveśedālayaṃ guru || 63 || p. 297) daśapuṣpaiḥ śivaṃ yaṣṭvā daśabījena deśikaḥ | puṣpāñjalitrayaṃ datvā abhiṣṭhaṃ prāthayed guru || 64 || sandhyāntare parityajya vṛṣabhaṃ jalamadhyame | bhasmaṃ visṛjya tāreṇārdha pātre vinikṣipet || 65 || kavacena tu saṃrakṣya mukhaṃ vastreṇa veṣṭayet | tatassāḍhyaṃ samādāya kalpayeducirāsanam || 66 || anugrahaśivaṃ dhyātvā prāṅmukhodaṅmukhasvayam | mūlena sandhyamālokya cūḍādicaraṇāntakam || 67 || vinyased dakṣiṇe pārśve bhasmakumbhaṃ vicakṣaṇaḥ | niṣkamātrasamādāya sādhyasya śirasopari || 68 || praṇavena samuddhūlya trivāraṃ deśikottamaḥ | cūḍādipādaparyantaṃ pādāccūḍāvasānakam || 69 || trivāraṃ vyāpakaṃ kuryāt pāpabhakṣaṇamantrataḥ | ṣaḍaṅgānācaredbhaktyamṛtyuñjayamanusmañjapet || 70 || prāṇayāmatrayeṇaiva sādhyaṃ mānaṃ ca rakṣayet | saṃsādhya hṛdayaṃ spṛṣṭvā mūlamantraṃ śataṃ japet || 71 || śivāṅgai brahmamantraiśca vyomavyāpi japed budhaḥ | evaṃ yaḥ kurute martya sa puṇyāṅgatimāpnuyāt || 72 || iti sūkṣmaśāstre rājarakṣavidhiṃ nāma pañcapañcāśat paṭalaḥ || 55 || p. 298) rakṣādīpaṃ kathaṃ devaṃ śṛṇuṃ tatva prabhañjana | yatsarvaṃ tattvayā pṛṣṭa tatsarvaṃ vada me prabho || 1 || rakṣādīpaṃ viśeṣeṇa uttamāmadhyamādhamā | śāntikaṃ pauṣṭikaṃ caiva kāmadaṃ ca tridhā matam || 2 || svarṇaṃ vā rajataṃ vāpi lohaṃ vā kāsameva ca | sthalikā kṛtisaṃyuktaṃ viṃśadāṅgulisaṃyutam || 3 || madhyādyuttaraparyantaṃ pañcakumbhāni vinyaset | daśāṅgulasamutsedhaṃ vistṛtaṃ ca daśāṅgulam || 4 || tadūrdhve dīpavinyasya kalpayet kalpamuttamaḥ | pādaṃ caiva śarāṅgulyaṃ mutsedhaṃ tatsamaṃ bhavet || 5 || vistāraṃ tāvadevaṃ ca dīpapātraṃ ca kalpayet | tripādyuparivinyasya rakṣādīpaṃ tu kārayet || 6 || evaṃ śāntikamityuktaṃ pauṣṭikasya vidhi śṛṇu | viṃśatyaṅgulavistāraṃ sthalikāmānamucyate || 7 || śālipiṣṭhamayenāya dīpādhāraṃ ca pañcadhā | evatpauṣṭikamākhyātaṃ kāmyadaṃ ca tataḥ śṛṇu || 8 || vistāraṃ ca caturviṃśatpātrasuvṛttamuttamam | pañcasaptanavaikaṃ vā dīpārādhānaṃ prayatnataḥ || 9 || gomayaṃ vātha piṣṭaṃ vā vinyaset saptapātrakaiḥ | navadīpaṃ viśeṣeṇa sthaṇḍilaṃ prasthapādakam || 10 || p. 299) pācayitvā krameṇaiva kuḍupaṃ madhyapiṇḍakam | aṣṭadikṣu kramātsarvaṃ sarvadikṣukṛtaṃ havi || 11 || pañcavarṇaiḥ samālipya athavā raktavarṇakam | tadūrdhve vartitaṃ prāpya goghṛtenaiva secayet || 12 || nayanocchiṣṭamārgeṇa pradoṣe samyagācaret | dinaṃ prati viśeṣeṇa rājñāṃ vijayabhetale || 13 || śāntikaṃ nityavat kāryaṃ kuṇḍe vā saṃskṛte'pi ca | sāyāhne śayanaṃ kuryādyakṣeśiṃ samyagarcayet || 14 || * * * * * * * * * * * tu pradīpayet | tasya paścimadigbhāge sthaṇḍilaṃ caturaśrakam || 15 || sthalikāṃ vinyaset tatra netramantreṇasaṃyutam | tailaṃ vā goghṛtaṃ vāpi vantitaṃ caiva secayet || 16 || kuṇḍāgnau dīpayet paścāt pramādena tu mantrataḥ | athavā vahnibījaṃ vā madhyadīpaṃ praropayet || 17 || pūrvādyuttaraparyantaṃ puruṣodīṣu mantrakaiḥ | vyomavyāpi samuccāryā sarvadīpaṃ prapūjayet || 18 || gaṇikāṃ vā devadāsi vatyārāthed dīpapātrakam | vādi trilayasaṃyuktaṃ gaṇikā nṛttamācaret || 19 || vedadhvani samāyuktaṃ sarvavādyasamanvitam | gacchet pradakṣiṇaṃ tasya tattavedapasya sannidhau || 20 || p. 300) astramantrasamuccārya dīpānsaṃpūjayedguru | dhūpadīpavasāne tu rakṣāmantraṃ samuccaran || 21 || aṣṭapuṣpaisamabhyarcya liṅgādīn jayet tataḥ | trinvantaraṃ ca vārānvā bhrāmayet tu śanaiḥ śanaiḥ || 22 || punaśca gaṇikādyātha balipīṭhāgrake kṣipet | evaṃ śāntikamityuktaṃ pauṣṭikaṃ ca tataḥ śṛṇu || 23 || śivāgre tu viśeṣeṇa maṇḍalasya tu matsudhiḥ | vinyaset sthalikordhve tu rakṣādeviṃ ca mantrataḥ || 24 || netramantramanusmṛtya prokṣayet tu śivāmbhasā | garbhagehaṃ tataḥ prāpya astramantreṇa pūjayet || 25 || rakṣādevimanusmṛtya tato devimivādikam | ekadvitrikramādbhrāmya berādīnbhramaṇaṃ tataḥ || 26 || savisarjana tatkāle bhasmāni dāpayet tataḥ | śivasya rakṣāṃ kṛtvā tu sarvaprāṇi hitāvaham || 27 || evaṃ pauṣṭikamevoktasyādya datvādhunā śṛṇu | kuṇḍe vā sthaṇḍile vāpi garbhagehe'thavā punaḥ || 28 || saptapātre tu kartavyaṃ sadīpaṃ ca sa pūjayet | pauṣṭikasya krameṇaiva pūjayed devamuttamam || 29 || śivena dīpaṃ saṃyojya visarjane yathā bhavet | evaṃ kāmadamityuktaṃ kathayaṃ deva tvayā śṛṇu || 30 || p. 301) uttamaṃ dīpamākhyātaṃ saptāṅgulaṃ taduttamam | śarāṅgulaṃ tu madhyaṃ syācchūlāṅgulaṃ tu kanyasām || 31 || goghṛtaṃ cottamaṃ proktaṃ jāghrataṃ tu ca madhyamam | tailaṃ kanyasamevoktaṃ gālitenaiva kārayet || 32 || dūrvāktaśca saṃyojya darpaṇaṃ bhasitena ca | pādyādi darśanādūrdhvaṃ śive dadyāt krameṇa tu || 33 || yakṣeśvariṃ svarūpaṃ tu śṛṇuṃ tadvat prabhañjana | yāntenaiva samāyuktaṃ rakṣarasvarasaṃyutam || 34 || oṃkārādi namottāśca madhye rakṣeśibījakam | parātparamidaṃ mantraṃ tava stotraprakāśitam || 35 || dvibhujaṃ cekavaktraṃ ca dvipādaṃ ca dvinetrakam | karaṇḍamakuṭopetaṃ saumyarūpasmitānanam || 36 || dīpamadhyennyased devīmañjalikṛtamudrayā | evaṃ dhyātvā yajed deviṃ rakṣādevīṃ ca matravit || 37 || vāmādi śaktayaścāṣṭau pūrvādikramato yajet | somāṅgārādi saṃpūjya dvitiyyavaraṇe nyaset || 38 || lokapālādi saṃpūjya tritiyyavaraṇe nyaset | evameva krameṇaiva rakṣeśiṃ pūjayed budhaḥ || 39 || bhasmā paścādbhasmandadeśchabhostaśceṣaṃ tu janāya ca | pradoṣe śayanaṃ kalpya evaṃ niścitya buddhimān || 40 || p. 302) sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvadevapriyārthakam | evaṃ krameṇa saṃyojya rakṣādīpaṃ samācaret || 41 || iti sūkṣmaśāstre rakṣādīpavidhiṃ nāma ṣaṭpañcāśat paṭalaḥ || 56 || atha vakṣye viśeṣeṇa karaṇānāṃ tu lakṣaṇaṃ | kāryaṃ kartṛnā śakyaṃ syāt sarvādhakaraṇairvina || 1 || tasmāllakṣaṇasaṃyuktaṃ kartavyaṃ karaṇāstathā | kuṇḍānāṃ lakṣaṇaṃ caiva tataḥ sṛksṛvayostathā || 2 || lakṣaṇaṃ homapātrāṇāṃ paridhināṃ tathaiva ca | paristaraṇadarbhānāṃ samidhānāṃ ca lakṣaṇaṃ || 3 || āhutināṃ pramāṇaṃ ca tataḥ snānodakasya ca | pādyamācamanīyaṃ ca arghyaṃ cāpi viśeṣataḥ || 4 || gandhapuṣpaṃ ca dhūpaṃ ca dīpaṃ cāpi yathāvidhiḥ | vitānalakṣaṇaṃ caiva pracchinnapaṭalakṣaṇaḥ || 5 || dhūpamānamahāghaṇṭa dhūpapātrasya lakṣaṇam | dvividhaṃ tu vidhānaṃ syād bāhyamābhyantaraṃ tathā || 6 || pādapramāṇaṃ sarveṣāṃ kalaśānāṃ tu lakṣaṇam | dhvajadaṇḍapramāṇaṃ ca balidānasya lakṣaṇaṃ || 7 || etāṃ lakṣaṇato vakṣya yathāśāstra viniścitaiḥ | pūrvāgraṃ muttarāgraṃ ca kuryāt sūtratrayaṃ punaḥ || 8 || p. 303) caturaśrakṛte kṣetre kuryāt kuṇḍāni lakṣaṇaiḥ | karṇasūtraṃ caturbhāgaṃ kṛtvaikena tu vartayet || 9 || kṣetrārdhāvādhikaṃ cāvat pārśvayorubhayorapi | karṇasūtrasya saptāṃśaṃ pūrvayā diśi vinyaset || 10 || pārśve sūtradvayaṃ nyāsātkuṇḍaṃ yonyākṛtirbhavet | catvāriśrikṛte kṣetre madhyāt karṇa vigṛhya ca || 11 || tato visṛjya kṣetrerdhaṃ śeṣaṃ kuryāt tribhāgikam | bhāgenaikena saṃyuktaṃ kṣetrārdhena tu yojayet || 12 || varttayet tena sūtreṇa vartulaṃ kuṇḍamucyate | caturaśraṃ tu karṇena kṛtvā tatraiva pūrvavat || 13 || vartitaṃ vartulaṃ kuṇḍaṃ tatrārdhaṃ dhanurucyate | kṣetrasyārdhārdhamānena sahaikāśitibhāgikam || 14 || sūtrasūtramanenaiva trikoṇasyāt tribhāgikam | kṣetraṃ tu saptadhā kṛtvā bhāgamekaṃ bahirnnyaset || 15 || tasmān madhyaṃ gṛhitvā tu bhrāmya vṛtte tathaiva ca | karṇārdhāṣṭāṃśasaṃyuktaṃ karṇārdhaṃ yad bhavediha || 16 || sūtraṃ tatra bhavedetatpañcāgre tu bhujā bhavet | prāgādi pañcasūtreṇa pañcāśraṃ kārayed budhaḥ || 17 || daśabhāgaṃ tathā kṣetraṃ kṛtvaikaṃ bāhyato nyaset | sūtreṇa madhyamāt tasmādvṛttaṃ kṛtvā tato budhaḥ || 18 || p. 304) kṣetre ṣoḍaśabhāgaikaṃ kṣetrārddhena tu yojayet | evaṃ sūtraṃ tataḥ kṛtvā saptāśre tu bhujā bhavet || 19 || prāgādi saptasūtreṇa saptāśraṃ bhavati sphuṭam | padmapadmasamaṃ vṛtte karṇikādalasaṃyutam || 20 || evaṃ samāsataḥ proktaṃ kuṇḍānāṃ lakṣaṇaṃ param | vaikaṅkatamayo vātha khādiro vā sruk sruvaḥ || 21 || athavā yājñikaiḥ vṛkṣai kartavyo sṛksṛvo budhaḥ | pālāśa khadirāśvattha plakṣādumbaracandanaiḥ || 22 || vaikaṅkataśami bilvā yajñavṛkṣo ime nava | dvidhā kṛtvā tato bhāgaiḥ sūtreṇa sumitannayā || 23 || caturaśraṃ tataḥ kṛtvā kuryāllakṣaṇa me budhaḥ | aratnimātramāyāmaṃ tatpaśve tu baliṃ bhavet || 24 || ṣaḍaṅgulaṃ pariṇāhaṃ daṇḍamūle vidhiyyate | tadardhaṃ kaṇṭhanāhaṃ syāt puṣpakaraṃ mūlavadbhavet || 25 || gopālasadṛśaṃ gandhamagraṃ nāsikayāsamam | puṭadvayasamāyuktaṃ karṣaśejyanapūritam || 26 || sṛvasya lakṣaṇaṃ proktaṃ srukalakṣaṇamucyate | ṣaṭtriṃśadaṅgulāyāme maṣṭāṅgulasuvistṛtaḥ || 27 || utsedhaṃ tu tadardhaṃ syāt sūtreṇa sumitaṃ tataḥ | saptāṅgulabhavedāsyaṃ vistārāya mayopi hi || 28 || p. 305) tribhāgaikaṃ dvabhāge vyahastārāyāmadhopi hi | gribhāgaikaṃ bhavedagraṃ kṛtvā śeṣaṃ parityajet || 29 || karṇadvayaṅgulāyāmaṃ vistāraṃ caturaṅgulam | vedikāṣṭāṅgulāyāmā vistāraṃ tatpramāṇataḥ || 30 || tasya madhye balaṃ kuryāccaturaṅgulamānataḥ | bilaṃ suvṛttitaṃ kuryād aṣṭapatraṃ sakarṇikam || 31 || parito balibāhye tu paṭṭikārdhāṅgulena tu | tadbāhye yavanimnaṃ tu padmapatraṃ vicitritam || 32 || yavadvayapramāṇena tadbāhye paṭṭikā bhavet | vedikā madhyato randhraṃ kaniṣṭāṅgulamānataḥ || 33 || khāntaṃ yava ghukhāntasyād balimānaṃ tu nimnakam | daṇḍaṃ ṣaḍaṅgulaṃ nāhaṃ daṇḍāgre daṇḍikātrayam || 34 || ardhāṅgule vivṛdhyā tu kartavyaṃ caturaṅgulam | trayodaśāṅgulāyāmaṃ daṇḍamūle ghaṭo bhavet || 35 || dvyaṅgulaṃ bhavet kumbhaṃ nāhaṃ vidyādaśāṅgulam | vedimadhye tayā kumbhe pātralakṣaṇamucyate || 36 || sahasra sādhāra vidhyakṣye śṛṇudhvaṃ tatprabhañjana | nitye naimityake kāmye snānānte tu maheśvaram || 37 || sahasradhāraye snānaṃ śrīsaubhāgyapravadhruvam | uttamottamadhāreṣā parātparamaśakti sā || 38 || p. 306) sahasravadane srāvya sañcitya mṛtarūpiṇi | tataḥ pātra samādāya tallakṣaṇamihocyate || 39 || saptāṅgulasamārabhya dvi dvyaṅgulavivardhyataḥ | saptaviṃśāṅgulaṃ yāvat pāstravistāramucyate || 40 || triyaṅgulasamaṃ vāpi pañcāṅgulaghṛtaṃ tu vā | vistāraparito mṛtyāḥ pādāṅgulaghanaṃ bhavet || 41 || caturvalayayuktaṃ vā dvipārśvaṃ valayānvitam | āyāśṛṅkhalayāyuktaṃ vātarajjusamanvitam || 42 || svarṇaṃ vā rajataṃ vādhātāmrajaṃ ca tridhā bhavet | uttamādi krameṇaiva kārayet tat tatprabhañjana || 43 || brahmakṣatriyavaiśyānāṃ svarṇādiṣu vidhīyate | bhūpatināṃ viśeṣeṇa svarṇaṃ vā rajataṃ matam || 44 || aśaktastāmbramevaṃ tu kalpayet kalpavittamaḥ | tatpātraṃ caturaśraṃ vā suvṛttaṃ vā prakalpayet || 45 || trayaśraṃ vā prakartavyaṃ pañcaviṃśat padaṃ tataḥ | vṛttaṃ cetu viśeṣeṇa sarvakāmārtha sādhanam || 46 || āyuṣkaraṃ puṣṭikaraṃ śrikaraṃ caturaśrakam | pātramadhye viśeṣeṇa padmaṃ sāṣṭākasaṃkarṇikam || 47 || aṅgulāṅgulavṛdhyā tu trayaṅgulasamāvidhi | padmāvṛtasamāyuktaṃ ratnaṃ kāñcitamācaret || 48 || p. 307) māṇikkaṃ madhyame nyasya parimuktaṃ dṛḍhaṃ matam | tadbāhye suṣiraṃ kalpyā sūcimātrapramāṇataḥ || 49 || yavamātrapramāṇaṃ vā maṣṭamātramathāpi vā | trayodaśāpraṇārthāya bhrāmayo manusūtrakam || 50 || pūrvabhāge tu vajraṃ syānmāgneyāṃ muktakaṃ dṛḍham | dakṣiṇe puṣyarāgaṃ ca nirutau candranilakam || 51 || vāruṇe spuṭiṃ caiva vaiḍuryaṃ caiva vāthave | saumye mastakaṃ caiva aiśānye nilameva ca || 52 || tadāyuktā sumuktaṃ vā svarṇaṃ vā dṛḍhamuttamam | trayodaśāvaraṇāni randhrasaṅkhyāṃ tataḥ śṛṇu || 53 || prathame cāṣṭarandhrāni vasudaivādhi daivatam | dvitīye ca kalārandhre kalānamadhidevatā || 54 || tṛtīye ca caturviṃśat sarparājādhidevatam | caturthe dvātriṃśarandhrānmahāgaṅgādhidaivatam || 55 || pañcamāvaraṇe caiva pañcāśadrandhramādhikam | yamunāmādhidaivatyaṃ sarvarandhra pūjayet || 56 || ṣaṣṭhamāvaraṇe caiva pañcāśaccaturaṃśakam | godāvari sadaivatyaṃ sarvarandhreṣu yogyatāḥ || 57 || randhrāṇāmadhidaivatyaṃ sandhire vā vidhīyate | saptamāvaraṇe caiva randhraṃ ṣaṣṭitamaṃ bhavet || 58 || p. 308) sarasvatyādhidaivatyaṃ randhreṣu kramato'rcayet | aṣṭamāvaraṇe caiva yugmādhikamaśitikam || 59 || nāmadādhikadaivatyaṃ pūjayet suṣiraṃ vṛtaḥ | navamāvaraṇe caiva randhraṃ ṣaṇṇavati smṛtam || 60 || siddhiṃ syātyadhidaivatyaṃ sarvarandhreṣu yogyataḥ | daśamāvaraṇe caiva śatarandhrasamanvitam || 61 || kāverityadhidaivatyaṃ suṣire yojayet kramāt | paścādāvaraṇaṃ cettu yugādhikaśataṃ bhavet || 62 || puṇyatīrthādi daivatyaṃ sarvaradhrāṇi yojayet | sarvarandhrāṇi kartavyaṃ vinyaset tu vicakṣaṇaḥ || 63 || dvādaśavaraṇe caiva aṣṭottaraśataṃ bhavet | icchāśaktyādhi daivatyaṃ sarvarandhraṃ viśeṣataḥ || 64 || trayodaśavṛṇaṃ proktaṃ ṣaṣṭādhikaśatadvayam | jñānaśaktyādhidaivatyaṃ sarvarandhrasamanvitam || 65 || evaṃ randhrasamākhyātaṃ matrāṅgulavaśānnayet | caturaśrasya madhye tu saptasaptapadaṃ bhavet || 66 || madhyakoṣṭhe tu padmaṃ syānmāṇikkaṃ caiva mauktikam | vaijranilaṃ caiva vaiḍūryaṃ maratakaṃ puṣyarāgakam || 67 || sphaṭikaṃ pravālameva tu madhyādīśāntameva ca | suṣiraṃ pañcaviṃśacca padamekaṃ prakalpayet || 68 || p. 309) evameva padāntāni padaṃ patripadaṃ prati | sahasradhārayā yuktā parāśaktyādhi daivatam || 69 || catuśrīkhalayāyuktaṃ ḍolayantraṃ prakalpayet | athavānya prakāreṇa śṛṇudhvaṃ tatprabhañjana || 70 || tatpātraṃ trividhaṃ proktaṃ madhamāditrayaṃ tathā | dvādaśāṅgulamevaṃ tu uttamaṃ parikīrttitam || 71 || saptāṅgulasuvistāraṃ madhyamaṃ parikīrttitam | triyaṅgulasuvistāraṃ madhamaṃ parikīrttitam || 72 || evaṃ pātrasuvistāraṃ bhittirusedhamucyate | ekāṅgulasamutsedham uttamaṃ parikīrtitam || 73 || ardhāṅgulasamutsedhaṃ madhyamaṃ tatprakīrttitam | pādāṅgulasamutsedhaṃ madhyamaṃ tvadhi vidyate || 74 || yavadvayasamutsedhaṃ evameva krameṇa tu | yavamātraghanaṃ proktaṃ krameṇaiva subuddhīmān || 75 || pāṇibhyāṃ patramādāya liṅgamūrdhyābhiṣecayet | svarṇarajatatāmre vā caturaśraṃ vā vṛttakam || 76 || caturaśraṃ navā koṣṭhe madhye suṣiramevayuk | āvṛttaṃ cāṣṭasuṣiraṃ padamekaṃ prayatnataḥ || 77 || padabāhye sūtramadhye mahāśāsu viśeṣataḥ | sūcimātrapramāṇena śrutirandhraṃ prakalpayet || 78 || p. 310) anyāni padamadhyeṣu dvādaśā suṣiraṃ kuru | aṣṭottaraśataṃ proktaṃ pañcāśaścaika hīnake || 79 || tatpātre navakoṣaṃ tu madhyakoṣṭhaṃ tu madhyamam | avṛtaṃ cāṣṭasuṣiraṃ tadbāhye tu viśeṣataḥ || 80 || ekaika padamadhye tu śarasaṅkhyā ca randhrakam | pañcāśarandhramevoktaṃ pañcaviṃśati cocyate || 81 || tatpatraṃ navakoṣṭheṣu madhye suṣiramevayuk | anyāni padamadhye tu īśadṛksuṣiraṃ kuru || 82 || caturaśrami * proktaṃ suvṛttamatha cocyate | pūrvavatpātramevaṃ tu saṣṭapatrasakarṇakam || 83 || karṇikāmadhyamevaṃ tu pūrvādivasurandhrakam | tadbāhye dalamadhye tu * * * * * raṃ kuru || 84 || tadbāhye vṛttamevaṃ tu mahāśāsu yugaṃ bhavet | evaṃ suṣiramākhyātaṃ aṣṭottaraśataṃ kramāt || 85 || pañcāśat pañcaviṃśaśca pūrvavatparikalpayet | kṣudrama * midaṃ proktaṃ mātmārthaṃ ce parārthakam || 86 || parārthe bhadramevaṃ tu ātmārthaṃ na vicārataḥ | modahadajñānato vāpi bhadrapātrobhiṣecayet || 87 || āyuśrīkīrti * ṣṭiñca kṛṣṇapakṣe tu ca dravit | tatpātraṃ śaṅkhatoyena pūjayenmūlamantrataḥ || 88 || p. 311) evameva krameṇaiva sahasrārdhābhiṣecanam || 88 || iti sūkṣmaśāstre sahasradhāravidhiṃ nāma aṣṭapañcāśat paṭalaḥ || 58 || nāgasya lakṣaṇaṃ vakṣye śṛṇu tatvatprabhañjana | svarṇaṃ rajita tāmreṇa śilayeṣṭakaye || 1 || dhaghadārujairdaśamṛrtvā bhujaṅgaṃ saṃprakalpayet | ekahastasamārabhya vasvaṅgulavivardhanāt || 2 || caturviṃśatihastānāṃ nāgāyāmaṃ prakalpayet | āyādiśobhanopetaṃ śubhamānaṃ parigrahet || 3 || tanmānaṃ śatadhābhajya ekāṃśaṃ dvaṅgulaṃ bhavet | vedāṃśamukhamānasyāt rudrāṃśaṃ mukhavistṛtam || 4 || bhanvaṃśaṃ phaṇidīrghaṃ syāt pañcāśaṃ phaṇivistṛtam | nāsāpuṭāntaraṃ pādaṃ nāsitāraṃ śivāṃśakam || 5 || tatsamānāsidīrghaṃ syādvyomāṃśadṛṣṭimaṇḍalam | tanmadhye yavamānena kṛṣṇamaṇḍalamācaret || 6 || tadvistārārdhamānena jyotirmalakā bhavet | pakṣadīrghaṃ dvibhāgaṃ syāt tadvistāraśivāṃśakam || 7 || pakṣoccaṃ dvaṅgulārdhaṃ tu karṇapakṣāṅgulaṃ bhavet | vedāṃśaṃ karṇavistāraṃ yuktyā siṃhasya karṇavit || 8 || p. 312) caturdantasamāyuktaṃ dantadīrghaṃ tadaṅgulam | dantādi tvaṅgulārdhaṃ syāddharidanta vadācaret || 9 || karaṇḍamakuṭairvāpi citravastrākṛtiṃ stu vā | madhye phaṇārdhamānena tasya pārśvaphaṇaṃ bhavet || 10 || phaṇasapteṣu vā proktaṃ triphaṇaṃ vā samācaret | nāhaṃ vai ṣoḍaśāṅgulyaṃ bālāntadvaṅgulaṃ bhavet || 11 || padmapīṭhopariṣṭāttu triphalaṃ maṇḍanānvitam | nāsimadhyamasūtraṃ tu bālāgraṃ rujusūtrakam || 12 || aṃśaṃ vā dvitriyaṃśaṃ vā hīnādhikyaṃ na doṣabhāk | śobhābalasamopetaṃ yuktyā sarvāṅgamācaret || 13 || nāgalakṣaṇamevoktaṃ śṛṇu maṇṭapamānakam || 13 || iti sūkṣmaśāstre nāgalakṣaṇavidhiṃ nāma ekonaṣaṣṭhi paṭalaḥ || 59 || balipīṭhavidhiṃ vakṣye śṛṇudhvaṃ tatprabhañjana | bhadraṃ kṣudraṃ dvidhā proktaṃ kṣudramevālpapīṭhakam || 1 || bhadraṃ proktaṃ mahāpīṭhaṃ liṅgaṃ traiyyekarūpakam | etayoḥ kṣudrapīṭhānāṃ lakṣaṇaṃ vakṣyate'dhunā || 2 || śivaliṅgasya pīṭhāyastuṅgatāranavāṃśake | saptāṃśamuttamaṃ proktaṃ pañcāṃśamadhyamaṃ smṛtam || 3 || p. 313) tribhāgaṃ kanyasaṃkhyātaṃ kṣudrapīṭhasya vistaram | tadvistāracaturbhāge ekaikaṃ pīṭhatuṅgakam || 4 || mānāṅgulavaśadvādhakhyaṣṭarasamantrakam | ārttosedhāṃśamānena pañcabhāge kṛte * * || 5 || * * * maka bhāgena padmatuṅgaṃ gaṇāṃśataḥ | ekena karṇikāṃ kuryāt dadhāvānyavidhānataḥ || 6 || aśeṣaṃ phallapadmābhaṃ kārayen mānakovidaḥ | mātrapīṭha prā * * ntu ayuktaṃ vā sayuktakam || 7 || ayuktaṃ pūrvavatproktaṃ sayuktaṃ pīṭhapaṅkajam | catuṣaḍaṅgulaṃ vāpi saptapīṭhaviśālakam || 8 || uttuṅgalakṣaṇādyādi pūrvavat parikīrtitam | tattadantaramānaṃ tu ekāṅgalavaśāsmṛtam || 9 || bhadrapīṭhavidhiproktaṃ parivāravidhiṃ purā | etatsarvaṃ samāpādya pratiṣṭhāvidhimācaret || 10 || dvāre pīṭhapratiṣṭhā ca prathame ca dvitīyake | bhadrapīṭhapratiṣṭhā ca samatantre ca kārayet || 11 || pṛthaktantreṇa vā kuryāccaturaṅgaṃ vidhānataḥ | ekācāryeṇa kartavyamekasminnekakālake || 12 || aṅkuraṃ vāstuyāgādi samatantrakamācaret | prāsādapūrvadigbhāge maṇḍapaṃ vidhinācaret || 13 || p. 314) tanmadhye vedikāṃ kuryāddhastamātrapramāṇataḥ | rudravediti sā proktā tattāratraikatuṅgakam || 14 || tatpūrvādi caturdikṣu vidhivedī prakalpayet | anena vā samaṃ kuryāt tadvidhānaprakārataḥ || 14 || evameva prakāreṇa maṇḍapaṃ samyagācaret | navāhe vātha pañcāhe triyāhe'ṅkuramācaret || 16 || jīrṇapīṭhaparityāgaṃ kṛtvāthāsthāpayennavam | tajjirṇaṃ tu tridhā proktaṃ spuṭataścinnabhinnakam || 17 || bhadrapīṭhaṃ viśeṣeṇa mahāṅgopāṅgasaṃyutam | upānajagati cātha kumudaṃ kaṇṭhapaṭṭikā || 18 || padmaṃ ca karṇikā cādha mahāṅgamiti kīrtitam | dalopadalanāsyādi upāṅgamiti kīrtitam || 19 || varjayet tu mahāṅgeṣu na tyājyaṃ cetprabhañjana | kṣudrapīṭhādi sarveṣu vihīne tāścavarjayet || 20 || tasyoddhāraṃ kramaṃ vakṣye pīṭhadakṣiṇamaṇḍale | saṃkalpyāsanamāvāhya pūjāmantraṃ samācaret || 21 || tatpūrve sthaṇḍilaṃ kṛtvā śālibhiḥ maṇḍalaiḥ śubhaiḥ | tanmadhye padmamālikhya sāṣṭapatrasakarṇikam || 22 || droṇaṃ pūritaghaṭān tanmadhye vinyased budhaḥ | āvāhya pīṭhād devāśca kumbhamadhye tu vinyaset || 23 || p. 315) nivedyādi samāpyātha cāgnikāryoktamārgataḥ | ādhānādivivāhāntaṃ kṛtvā madhughṛterapi || 24 || dūrvābhiḥ taṇḍulaistat tad devatāmantramuccaran | śatamardhaṃ tadardhaṃ vā homayet tu pṛthak pṛthak || 25 || kṣurikā bījamukhyena pūrṇāhuti samācaret | jayādirabhyādhānāṃ ca kramādraṣṭrabhṛtaṃ hunet || 26 || agnisthaṃ maṇḍalasthaṃ ca kuṇḍamadhye samāpayet | bhūtale nikhanetāṃśca samudreṣvathavā nayet || 27 || jīrṇapīṭhādi sabhūtam asmi ceti tamācaret | pīṭhaśuddhiṃ tataḥ kṛtvā pañcamṛdgavya bilvakaiḥ || 28 || bhadrapīṭho viśeṣo'stistadagre sthita darpaṇeḥ | dhārābhiṣecanaṃ kuryācchuddhai ruddhaiti mantrataḥ || 29 || vāstuhomaṃ baliṃ cātha maṇḍapārcāṃ purā caret | rakṣābandhaṃ tataḥ kṛtvā bhadrapīṭhordhva karṇike || 30 || anyeṣāmeva pīṭhānāṃ kṛtaṃ vā tadvinā caret | vedyāstha sthaṇḍilaṃ kuryādaṣṭadroṇena śālinā || 31 || tadardhaistaṇḍulairyuktaṃ tadardhaṃ tilasaṃyutam | lājaiḥ puṣpaiḥ tilaiḥ darbhaivikīrṇai samalaṅkṛtam || 32 || tatpūrve vedikumbheṣu dakṣiṇottaramadhyataḥ | nandinaṃ ca mahākālaṃ vṛṣabhaṃ pūjayet kramāt || 33 || p. 316) tato dakṣiṇa saṃbhūte vedikumbheṣu sarvataḥ | durgāmanstraśca vighneśaṃ varaskandaṃ ca vadhāvam || 34 || caṇḍeśama'gnyādi śāntamagre bhūteśamadhya ca | pradici vedikumbheṣu dhariṣaṃ bhujageśvaram || 35 || dharmadevavamāmeva catvāmmadhyetvanukramāt | udīcivedikumbheṣu indraṃ vaiśvānaraṃ yamam || 36 || nirutiṃ pāśipadhvinduvaṭukākhyaṃ maheśvaram | viṣṇuṃ pītāmahañcāpi pūrvadārabhya pūjayet || 37 || tanmadhye vedikumbheṣu āmodaṃ ca pramodakam | sumukhaṃ durmukhaṃ cātha avighnaṃ vighnanāyakam || 38 || pūrvadakṣiṇapāśindu rudradikkarṇikodhvataḥ | āsanaiḥ mūrtimūlādyaiḥ saṃyuktāṃ samyagārcayet || 39 || tat tad vedyuttare deśe kṣudrapīṭhādi vāsanam | bhadrapīṭhe viśeṣosti tasdhāne cādhivāsayet || 40 || vedapārayaṇaṃ kuryāt kumbhasthāpanapūrvakam | agnyādhānādikaṃ sarvamagnikāryoktamācaret || 41 || samidhājyacarūlājān sarṣapāṃśca yavātilān | tattamūlaṣaḍaṅgaiśca pavamānaiḥ stryambakaiḥ || 42 || spṛṣṭvā tu juhuyāt tatra mūlamantramanusmaran | evaṃ jāgaraṇaṃ rātrau prabhāte snānamācaret || 43 || p. 317) toraṇādi ghaṭān sarvān arcayed gandhapuṣpakaiḥ | kṣudrapīṭhapratiṣṭhāyā sthānaṃ vakṣyāmi tacchṛṇu || 44 || prāsādamadhyamāśṛtya cāntarmaṇḍalamadhyataḥ | durgādi caṇḍapīṭhāntamagnyādīśāntamarcayet || 45 || agne vṛṣasthalaṃ yatra tatra tatpīṭhamācaret | deśakaḥ tatpṛṣṭhe bhūtanāthasya pīṭhaṃ datvā pramāṇataḥ || 46 || dvāraṃ prati viśeṣeṇa dvāreśaṃ pīṭhadeśakam | antarmaṇḍalamātraṃ syādharmeśasya vṛṣāmṛtaḥ || 47 || indrapīṭhaṃ mukhāyāme bhadrapīṭhobhramānataḥ | tasdhānasīmasambandham antarmaṇḍalamānataḥ || 48 || agnyādi sthāpayet saptadikṣu someśamadhyataḥ | nairute daṇḍamānena viṣṇupīṭhaṃ pratiṣṭhayet || 49 || aiśānyāṃ hastamānena brahmapīṭhaṃ pratiṣṭhayet | dvitiryavaraṇe pīṭhosvevamevaṃ prakalpayet || 50 || bhadrapīṭhapratiṣṭhā tu prokta prākāralakṣaṇaṃ | ācāryaṃ pūjayet paścād vastrahemāṅguliyakaiḥ || 51 || adhyetraṃ paricārāṃśca yathāvittānusārataḥ | paryaṣṭinottariyādyairuṣṇiṣairmaṇḍitena ca || 52 || pūrve tu sthāpitaghaṭānsarvatodya samanvitam | śirasā vāhayitvātha kṛtvā dhāmapradaṣiṇaṃ || 53 || p. 318) tat tan mūlasamuccārya tat tatpīṭhe'bhiṣicya ca | bhadrapīṭho viśeṣo'sti mantranyāsaṃ samācaret || 54 || gopurasya vidhiṃ vakṣye śṛṇudhvaṃ tatprabhañjana | antarmaṇḍalamārabhya maryādyādyāntasalake || 55 || śobhārtha rakṣarārthaṃ ca dvāraśālidimaṃ caret | dvāraśālā dvāraśobhā dvāraprāsādaharmyakam || 56 || dvāragopuramityete pañcadhā parikīrtitam | dvādaśālādiharmyantaṃ śobhārtharakṣaṇārthakam || 57 || kiñcid bhedaṃ viśeṣeṇa mahāgopura * * te | ekādi tritalāntaṃ ca snānārthaṃ saṃprakalpayet || 58 || yugādi saptaparyantaṃ vastramābharaṇāya ca | aṣṭādi pañktiparyantaṃ śayanārthaṃ prakalpayet || 59 || rudrādi trayodaśāntaṃ gausabhārṣādi kalpayet | tritālādiṣu bhūmyāntaṃ dvāraprāsādamācaret || 60 || ṣaṭ tāladaṣṭaparyantaṃ dvāraharmyaṃ prakalpayet | kalābhūmyavasānaṃ ca mahāgopuramiṣyate || 61 || athavā sarvasāleṣu muni saṃkhyatalaṃ bhavet | salānamapi sarvāsāṃ mityevaṃ parikalpayet || 62 || upapīṭhasamāyuktaṃ kevalaṃ vāmasūkaram | upapīṭhasamāyuktaṃ pañcāṃśaṃ tu vibhājite || 63 || p. 319) adhiṣṭhānaṃ śivāṃśaṃ tu dvyaṃśaṃ vā caraṇāyatam | ekāṃśaprastarotsedhaṃ adhiṣṭhānamubhāṃśaket || 64 || upapīṭhakrameṇaiva kumbhapīṭha prakalpayet | aśramāyāma utsedhaṃ vistārāt saṃpravakṣyate || 65 || mūlaharmyaviśālaṃ tu caturguṇamudāhṛdam | pañcaṣaḍbhāgamānaṃ tu gopuraṃ saṃprakalpayet || 66 || vistāramaṣṭadhā kṛtvā dvādaśāṃśaṃ daśāṃśakam | śivāṃśaṃ ropayed dhīmānnekāṃśa rahitaṃ kramāt || 67 || pañcaṣaṭsaptabhāgastu guṇitāssaṃprakīrtitam | śālādigopurāntaṃ ca vistāramiha kathyate || 68 || prāsādamānamevaṃ hi hastāmānaṃ śṛṇu kramāt | pañcahastaṃ samārabhya dvidvihastavivardhanāt || 69 || yathā śraddhānusāreṇa kalpayet tu vicakṣaṇaḥ | pañcadhā gopure kāryaṃ krameṇa viniveśayet || 70 || saptahastasamārabhya dvekahastavivardhanāt | hasta saptati yavacca yathāmānaṃ prakalpayet || 71 || navahastaṃ samārabhya dvidvihastavivardhanāt | aśitidvayahastāntaṃ pañcadhā parikalpayet || 72 || rudrahastaṃ samārabhya tvaśityantaṃ prakalpayet | vistāramevamākhyātaṃ māyāmaṃ madhunā śṛṇu || 73 || p. 320) sārdhapādaṃ sapādaṃ vā satripādamathāpi vā | dviguṇaṃ dviguṇārdhaṃ ca tvayāmaṃ kalpayed budhaḥ || 74 || astaṃ tripādamardhaṃ vā vṛddhihāniṃ ca kārayet | āyādi śobhanārthaṃ ca vistāre tu viśeṣataḥ || 75 || padbāhye padamadhye tu padābhyantarameva vā | āyādi śubhasaṃyuktaṃ tatra mānaṃ prakalpayet || 76 || vistārāt kalpyañcotsedhaṃ vistāraṃ rasathā bhajet | śātyotsedhaṃ tu dharmāṃśaṃ kalpayet tu vicakṣaṇaḥ || 77 || vistāre tu navāṃśaṃ tu dvādaśāṃśaṃ tu śobhayā | tripādādhikaprāsādaṃ bhajyaṃ dviguṇamuttamam || 78 || dviguṇaṃ dviguṇārdhaṃ ca gopuraṃ tu prakalpayet | uttarādiśikhāntaṃ ca vā mastakādiṃ ta mathāpi vā || 79 || kuṭakoṣṭhādi nivrañca mānasūtrād bahi kramāt | prāsādoktapadāt tatra nivṛcceśaṃ ca kathyate || 80 || tribhāge dvayamevaṃ vā caturbhāge dvibhāgikam | saptabhāge tribhāgaṃ ca sālaniṣkrāntameva hi || 81 || trihastaṃ tu samārabhya yavaddaśakarāntakam | dvāravistāramevaṃ tu krameṇaiva tu kalpayet || 82 || sārdhapādaṃ sapādaṃ vā tripādasahitaṃ tu vā | dviguṇaṃ tu tadutsedhaṃ dvāramānaṃ vidhīyate || 83 || p. 321) dvyaṅgulādi ca saptāntaṃ madhyānnivraṃ prakalpayet | liṅgasya madhyādvāme tu dvāramadhye prakalpayet || 84 || dvādaśāṅgulamārabhya pañcāśacca smṛtaṃ bhavet | tribhagenaikabhāgaṃ vā pañcabhāgekameva vā || 85 || stambhaniṣkrāntamevaṃ hi adhodumbaramunnatam | dvārastambhapramāṇena upanādyuttarāntakam || 86 || dvāroccaṃ vasubhāgaṃ tu vedāṅgamupapīṭhakam | adhiṣṭhānaṃ ca dvyayaṃśena dvyayaṃśatilapāyanam || 87 || aṣṭanandaśāṃśaṃ tu upapīṭhaṃ triyaṃśakam | tribhāgenaikabhāgena adhiṣṭhānocchrayaṃ bhavet || 88 || dvayaṃśaṃ talipāyāmaṃ prathamaṃ ca prakalpayet | upapīṭhodayāntaṃ ca sthānamānaṃ vidhīyate || 89 || pūrve pare ca bāle ca dvārasdhambhaṃ prakalpayet | pūrve kavāṭabandhaṃ syādapare tu vivarjayet || 90 || kavaṭadvārayogaṃ ca dhāmokta vidhivat tataḥ | paṃktitrayaṃ samārabhya rudrapaṃktyantavistṛtam || 91 || paṃktidvayaṃ vā caikaṃ vā paṃktimānaṃ prakalpayet | vistāre navabhāge tu pañcāṃśaṃ nālagehakam || 92 || śeṣaṃ kuḍyaviśālaṃ syāt tadarthaṃ vāpi kalpayet | śeṣaṃ tu bhittivistāramekabhauma prakalpayet || 93 || p. 322) vistāraṃ saptabhāge tu āyāmaṃ ca tathā bhavet | trayaṃśaṃ grabhagehaṃ syātpādaṃ bhittiviśālakam || 94 || karṇakūṭaṃ śivāṃśasyācchalayāmaṃ dvayaṃśakam | hārāntaradvayaṃśenavistārāyāmameva ca || 95 || dvitālaṃ tviti vikhyātaṃ tritālaṃ tvadhunocyate | daśāṃśaṃ dvibhajedīrghaṃ vistāraṃ ca tathā bhavet || 96 || triyaṃśaṃ garbhagehaṃ syād dekāṃśagrahapiṇḍikā | ālindraṃ dvekabhāgena hārāvyāsaṃ śivāṃśakam || 97 || karṇakūṭaṃ śivāṃśena śālādīrghaṃ triyaṃśakam | ekāṃśaṃ pañcaravyāsamardhāṃśaṃ harayonnaram || 98 || evameva krameṇaiva dvitālaṃ pūrvavad bhavet | tritālaṃ dvitivikhyātaṃ caturbhumamadhaśṛṇu || 99 || ekādiyugabhūmyantaṃ niṣkāntaṃ bhittikaṃ vinā | dvitālādi kalāntaṃ ca sārdhakoṭi samanvitam || 100 || ekāṃśamardhamathavā sārdhakoṭiviśālakam | madhyakoṣṭhāṃśasaṃyuktaṃ sārdhakoṭi subhadrakam || 101 || vistāre rudrabhāgaṃ tu nālāgeha triyaṃśakam | dvayaṃśaṃ bhittiviskambhamaṃśenā dhārikaṃ bhavet || 102 || hārāvyāsamathārdhāṃśaṃ bāhye bhittirudāhṛdam | vistāraṃ daśadhā kṛtvā karṇakūṭaviśāṃśakam || 103 || p. 323) caturaṃśaṃ koṣṭhādirghaṃ śeṣaṃ hārasapañjaram | karṇakūṭāṃśakaṃ tyaktvā āyāme tu viśeṣataḥ || 104 || ṣoḍaśāṃśa vibhajyātha dvayaṃśaṃ pārśvakoṣṭhakam | śālādīrghaṃ ṣaḍaṃśaṃ tu ardhāṃśena tu pañjaram || 105 || śeṣaṃ hārāntaraṃ proktaṃ evameva krameṇa tu | triyodaśāṃśaṃ vistāre nālaṃ gehe triyaṃśakam || 106 || ekāṃśe tridhapiṇḍastu aṃśenāṇḍānikaṃ bhavet | hāradīrghaṃ ca mekāṃśaṃ bāhyabhittiviśālakam || 107 || rasabhūmyādi bhūmyantaṃ kalpayet kalpavittamam | dvādaśāṅgulavistāramekāṃśaṃ kūṭavismṛtam || 108 || pañcāṃśaṃ koṣṭhadīrghaṃ tu śeṣaṃ hārā sapañjaram | karṇakūṭāṃśakaṃ tyaktvā āyāme tu viśeṣataḥ || 109 || śālāyāmaṃ tu saptāṃśaṃ śeṣaṃ hārāsapañjaram | rasabhūmiriti khyātaṃ saptabhūmirathocyate || 110 || trayodaśāṃśaṃ kṛtvātha ekāṃśaṃ kūṭavistṛtam | śālādīrghaṃ tu bhūtāṃśaṃ śeṣaṃ hārāntaraṃ bhavet || 111 || karṇakūṭāṃśakaṃ tyaktvā āyāme tu viśeṣataḥ | trayoviṃśāṃśamāyāmaṃ rasāṃśaṃ koṣṭhadīrghikam || 112 || dvayaṃśaṃ pārśvakoṣṭhaṃ ca ekāṃśaṃ caiva pañjaram | śeṣaṃ hārasamāyuktaṃ saptabhūmimiti smṛtam || 113 || p. 324) vistāraṃ pūrvavat kṛtvā ekāṃśaṃ karṇakūṭakam | śālāśaṃ bhūtabhāgaṃ tu śeṣaṃ hāra sapañjaram || 114 || āyāme tu viśeṣeṇa karṇakūṭāṃśakaṃ tyajet | trayoviṃśatibhāgaṃ tu pārśvakoṣṭhadvayaṃśakam || 115 || śālāyāmaṃ tu saptāṃśaṃ sārdhāṃśapañjaraṃ bhavet | ekāṃśādhikaṃ koṣṭhaṃ ca śeṣaṃ hārā sapañjaram || 116 || karṇakūṭāṃśakaṃ tyaktvā dīrghamevaṃ vidhīyate | evaṃ rasādībhūmyantaṃ triyaṃśaṃ garbhagehakam || 117 || śeṣaṃ pūrvavadudyaṣṭaṃ navabhūmyantamucyate | * * * * * * * * * * * naiva pañjaram || 118 || śeṣaṃ hārāntaraṃ proktaṃ navabhūmiriti smṛtam | vistare saptadāśāṃśaṃ ekāṃśaṃ kūṭavistṛtam || 119 || saptāṃśaṃ koṣṭhadīrghaṃ syāccheṣaṃ hārā sapañjaram | dvātriṃśadīrghamevaṃ tu dvayaṃśaṃ pārśvakoṣṭhakam || 120 || daśāṃśaṃ koṣṭhamevaṃ tu ardhāṃśenaiva pañjaram | śeṣaṃ hārāntaraṃ proktaṃ daśabhaumaṃ prakalpayet || 121 || vistāre tu caturviṃśadekāṃśaṃ karṇakūṭakam | dvayaṃśaṃ pārśvakoṣṭhaṃ ca rasāṃśaṃ koṣṭhadairghyakam || 122 || ardhāṃśaṃ pañjaraṃ vyāsaṃ śeṣahārāntaramatam | dīrghamevaṃ prakartavyaṃ karṇakūṭāṃśakaṃ vinā || 123 || p. 325) āyāme ca dvayaṃśaṃ tu aṣṭāṃśaṃ koṣṭhamāyatam | pakṣāṃśaṃ pārśvakoṣṭhaṃ ca pañjaraṃ tu tripādakam || 124 || śeṣaṃ hārāntaraṃ proktaṃ rudrabhūmiriti smṛtam | ekamardhaṃ tripādaṃ vā pañjarasya tu dīrghakam || 125 || śeṣaṃ hārāntaraṃ proktaṃ kalpaye tu yathāvidhiḥ | trisaptati vibhāgaṃ tu ekāṃśaṃ karṇakūṭakam || 126 || yugāṃśaṃ pārśvakoṣṭhaṃ ca daśāṃśaṃ madhyakoṣṭhakam | ardhāṃśaṃ pañjaraṃ proktaṃ śeṣaṃ hārāntaraṃ smṛtam || 127 || aṣṭatriṃśāṃśamāyāmaṃ dvayaṃśaṃ pārśvakoṣṭhakam | śālāyāmaṃ tu bhānvāśanandāśaṃ pañjaraṃ bhavet || 128 || śeṣahārāsamaṃ proktaṃ karkabhūmiriti smṛtam | trīṃ viṃśadaṃśena vistāraṃ ekāṃśaṃ kūṭavistaram || 129 || dvayāṃyāśaṃ pārśvakoṣṭhaṃ ca daśāṃśāṃkoṣṭhameva ca | ekāṃśapañjaraṃ proktaṃ trayodaśatalaṃ kramāt || 130 || dvāviṃśatiśca vistāraṃ ekāṃśaṃ kūṭavistaram | śālādīrghaṃ tu rudrāṃśaṃ pārśvakoṣṭhadvayaṃśakam || 131 || pañcararthena kartavyaśeṣaṃ hārā samaṃ bhavet | catvāryaṃśaṃ vibhajyātha arkāṃśaṃ koṣṭhameva ca || 132 || dvayaṃśaṃ pārśvakoṣṭhaṃ ca ardhāṃśena tu pūjanam | śeṣaṃ hārāntaraṃ caiva caturdaśatalaṃ matam || 133 || p. 326) vistāraṃ viśadaṃśaṃ tu ekāṃśaṃ karṇakūṭakam | nandāṃśaṃ kūṭamevaṃ tu pārśvakoṣṭhadvayaṃśakam || 134 || ardhāṃśaṃ pañjaraṃ proktaṃ śeṣaṃ hārāntaraṃ tamam | āyāme tu viśeṣeṇa pañcāśadbhāgamevaṃ hi || 135 || viṃśadbhāgaṃ ca koṣṭhaṃ ca dvayaṃśaṃ pārśvakoṣṭhakam | tripādaṃ pañjaraṃ proktaṃ śeṣaṃ hārāntaraṃ kramāt || 136 || ekonatriṃśa vistāraṃ ekāṃśaṃ kūṭavistaram | pārśvakoṣṭhadvayaṃśaṃ ca daśāṃśaṃ madhyakoṣṭhakam || 137 || ekāṃśaṃ pañjaraṃ proktaṃ śeṣaṃ hārāntarasmṛtam | ṣaṣṭhyaṃśaṃ vibhajet tatrātraidaśaṃ madhyakoṣṭhakam || 138 || dvayaśaṃ pārśvakoṣṭhaṃ ca ekāṃśaṃ pañjaraṃ bhavet | śeṣaṃ hārāntaraṃ proktaṃ rdantimānamidaṃ param || 139 || prasthare pañcabhūmyādi veśanaṃ ca tataḥ śṛṇu | subhadraṃ vā vibhadraṃ vā pastharama kalpayed budhaḥ || 140 || kaṇyakūṭādiśālānāṃ bhadramevaṃ vidhīyate | gaṇḍamānamadhovakṣye śṛṇudhvaṃ tatprabhañjanam || 141 || uktārādiśikhāntaṃ ca bhūmibhāgaṃ ca kalpayet | sārdhāṃśaṃ tu kapotoccaṃ mekāṃśaṃ galameva ca || 142 || pādonatraṃśaśikhare śikhamānaṃ tu śeṣakam | evameva krameṇaivā ekabhaumamiti smṛtam || 143 || p. 327) uttarādi śikhāntaṃ ca nandabhāgamiti smṛtam | ekāṃśa pañcamānaṃ tu sārdhapakṣaṃśakaṃ ghaṭam || 144 || śikhaśeṣaṃ prakartavyaṃ dvitalaṃ ca yathā kramam | uttarādi śikhāntaṃ ca trayodaśāṃśameva ca || 145 || mañcaṃ sārdhāṃśamānaṃ ca sārdhadvyaṃśāṃśamaghrikam | prastaroccaṃ sapādāśaṃ dvayaṃśaṃ pādameva ca || 146 || kapotoccaṃ tveṃ kapādaṃ tatsamaṃ galameva ca | sārdhapakṣaṃ śakaṃ proktaṃ śeṣaṃ ghyudayaṃ smṛtam || 147 || uttarādi śikhāntaṃ ca randrabhāga vibhājite | pañcamānaṃ sapādāṃśaṃ dvayaṃśaṃ caraṇāyatam || 148 || kapotoccaṃ śivāṃśaṃ ca sārdhapakṣāṃśakaṃ śiraḥ | śeṣaṃ stūpyadayaṃ proktā dvitalaṃ jvīti vidyate || 149 || uttarādi śikhāntaṃ ca trayodaśa vibhājite | sārdhāṃśa pañcamānaṃ syātsārdhadvyāṃśāṅghri tuṅgakam || 150 || kapotoccaṃ sapādāṃśaṃ pakṣāṃśaṃ pādadairghyakam | mañcamānaṃ śivāṃśaṃ ca śaśyambhaṃ galamucyate || 151 || śikharaṃ sārdhapakṣaṃśaṃ śeṣaṃ sdhupyudayaṃ bhavet | tritalaṃ hyevamākhyātaṃ caturbhumimadha śṛṇu || 152 || sthūpyātyuttarasiddhāntaṃ maṣādiśa vibhājite | mado na dvayaṃśamañcoñcaṃ pakṣāṃśaṃ caraṇāyatam || 153 || p. 328) vyomāṃśaṃ mañcamānaṃ syādgalaṃ tatsamamucyate | pādonatriṃśaśikharaṃ śeṣaṃ sthūpyādayaṃ bhavet || 154 || caturbhumiritiproktaṃ bāṇabhūmamadha śṛṇu | uttarādi śikhāntaṃ ca pañcaviṃśati bhāgayā || 155 || pakṣāṃśaṃ mañcamānaṃ syārdhāgnyaṃśāṅghrituṅgakam | sapādoṃśakapotoccaṃ guṇāṃśaṃ talipāyatam || 156 || sārdhāṃśaṃ mañcamānaṃ syātsārdhapakṣāṃśamaghrikam | sapādāṃśakapotoccaṃ pakṣāṃśaṃ talipāyatam || 157 || kapotoccaṃ sārdhaṃ pādāṃśagalatatsamamucyate | yugāṃśaṃ śikharot tuṅgaṃ śeṣaṃ sthūpyādayaṃ bhavet || 158 || pañcabhūmimiti proktaṃ rasabhūmamathocyate | uttarādiśikhāntaṃ ca ekatriṃśāṃśakaṃ bhavet || 159 || sapādadvyamañcoccaṃ yugāṃśaṃ śaraṇāyatam | pakṣāṃśaṃ mañcamānaṃ tu sārdha hyaṃśaṃ ghrituṅgakam || 160 || pādonadvyaṃśamañcoccaṃ guṇāṃśaṃ carāṇāyatam | sārthāṃśamañcamānaṃ tu sārdhapakṣāṃśamaghrikam || 161 || sapādāṃśakapotoccaṃ kalāṃśaṃ caraṇāyatam | vyomāśaṃ mañcamānaṃ tu sapādāṃśaṃ galodayam || 162 || śikharaṃ yugabhāgaṃ tu śeṣaṃ sthūpyādayaṃ bhavet | rasabhūmimiti proktaṃ saptabhūmimadha śṛṇu || 163 || uttarādi śikhāntaṃ ca aṣṭatriṃśati bhāgayā || 163 || p. 329) sārthadvayaṃ maśaṃ corcaṃ sārdhavedāṃśamaṅghrikam | sapādadvayaṃ śamaṃ coccaṃ yugāṃśaṃ talipāyatam || 164 || pakṣaṃśaṃmaṃca māṃ tu cārdhāgnyaṃśāṃghrituṅgakam | sapādadvyaṃśamañcoccaṃ vedāṃśaṃ caraṇāyatam || 165 || pakṣāṃśaprastharotsedhaṃ yugapādādikaṃ bhavet | sthāṇu tripādamaccorcaṃ magnyardhaṃ talipātakam || 166 || sārdhāṃśaṃ mañcamānaṃ tu triṃśaṃ pādādhikaṃ bhavet | sapādāṃśa kapotoccaṃ tribhāgaṃ galamucyate || 167 || śikhare pañcabhāge tu śeṣaṃ sthūpyādayaṃ bhavet | saptabhūmimiti proktaṃ vasubhūmimadhaśṛṇu || 168 || pañcāṃśa dvyedhamādhikyaṃ bhāgaṃ kṛtvā grahontatam | dvipādadvaṃśamañcorcaṃ rasārdhaṃ tilapāyatam || 169 || sapādadvyaṃśaṃ mañcoccabhūtāṃśaṃ talipāyatam | sapādadvyaṃśaṃ corcaṃ vedārdhaṃ caraṇāyatam || 170 || pakṣāṃśamañcamānaṃ tu yugāṃśaṃ cāṅghrituṅgakam | pādona dvyaṃśamañcorcaṃ guṇārdhaṃ caraṇāyatam || 171 || sārdhaṃśaṃ mañcamānaṃ tu dviguṇaṃ cāṅghrituṅgakam | sapādaṃśa kapotoccaṃ pakṣārthaṃ caraṇāyatam || 172 || sapādaṃśa kapotorcaṃ guṇāṃśaṃ galamucyate | śikhare pañcabhāge tu śeṣaṃ sthūpyādayaṃ bhavet || 173 || p. 330) vasubhaumamiti proktaṃ nandabhaumamadha śṛṇu | uttarādi śikhāntaṃ ca ṣaḍyaṃśaṃ vibhajet tataḥ || 174 || dvipādadvyaṃśamañcoccaṃ bhūtārdhaṃ caraṇāyatam | dvipādadvyaṃśatkapotaṃ ca pañcāśaccaraṇodayam || 175 || sapādadvyaṃśamañcaṃ tu yugāṃśaṃ talipāyatam | dvyaśaṃ prastharaṃ caivamagnyarthaṃ tālipāyatam || 176 || tripādāṃśaṃ kapotoccaṃ guṇāṃśaṃ caraṇāyatam | sārdhaṃ śamañcamānaṃ tu dvyaśārthaṃ śaraṇāyatam || 177 || sapādaṃśakapotoccaṃ dvyaṃśaṃ caraṇāyatam | aṃśaprastaramānaṃ tu triyaṃśaṃ galamucyate || 178 || śikhare pañcabhāge tu śeṣaṃ sthūpyādayaṃ bhavet | uttarādiśikhāntaṃ ca catuḥṣaṣṭyaṃśakaṃ bhavet || 179 || sapādatriśamañcoccaṃ kauśikārdhāṅghrituṅgakam | guṇāṃśamañcamānaṃ tu sārdhabhūtāṃśamaṅghrikam || 180 || pādonadvyaṃśamañcorcaṃ bhūtāṃśaṃ talipāyatam | kapotaṃ sārdhapakṣāṃśaṃ sārdhavedāṃśamaghrikam || 181 || sapādadvyaṃśamañcoccaṃ vedāṃśaṃ caraṇāyatam | sapādāṃśaṃ kapotoccaṃ galaṃ tatsamamucyate || 182 || śikhare yugabhāge tu śeṣaṃ sthūpyādayaṃ bhavet | daśabhūmimiti proktaṃ rudrabhūmimadha śṛṇu || 183 || p. 331) saptatiyugabhāgaṃ tu uttarādiśikhāntakam | sardhāgnyaṃśaṃ kapotoccaṃ talipaṃ sārdhaṣaṭkakam || 184 || sapādātrayaṃśamañcoccaṃ kauśikāṃśāṅghrituṅgakam | kapotoccaṃ guṇāṃśaṃ tu sārdhabhūtāṃśamaṅghritam || 185 || pādona trayaṃśamañcoccaṃ bhūtāṃśaṃ caraṇāyatam | kapotaṃ sārdhapakṣāṃśaṃ sārthavedāṃśamaghrikam || 186 || sapādadvyaṃśamañcoccaṃ vedāṃśaṃ caraṇāyatam | pakṣāśaṃ mañcamānaṃ tu sārdhāgnya * ghrituṅga * || 187 || pādonadvyaṃśamañcoccaṃ guṇāṃśaṃ caraṇāyatam | sārdhāṃśaṃ mañcamānaṃ tu sārdhapakṣāṃśamaghrikam || 188 || sapādāṃśaṃ kapotoccaṃ kalāṃśaṃ caraṇāyatam | mañcamānaṃ sapādāṃśaṃ galaṃ tatsamamucyate || 189 || śikharaṃ vedabhāgaṃ tu śeṣaṃ sthūpyādayaṃ bhavet | rudrabhūmimiti proktaṃ bhānubhūmimatha śṛṇu || 190 || pañcādhikamaśityaṃśaṃmuttarādiśikhāntakam | tripādadvyaṃśamañcoccaṃ thātvāṃśaṃ talipāyatam || 191 || sārdhāgnyaśaṃ kapotoccaṃ varaṇaṃ sārdhaṣaṭkakam | sapādatryaṃśamañcoccaṃ ṣaḍaṃśaṃ talipāyatam || 192 || kapotoccaṃ guṇāṃśaṃ tu sārdhabhūtāṃśamaṅghrikam | pādo na tryaṃśamañcoccaṃ bhūtāṃśaṃ talipāyatam || 193 || p. 332) sārdhapakṣāṃśamañcoccaṃ sārdhavedāṃśamaghrikam | sapādadvyaṃśamañcoccaṃ vedāṃśaṃ caraṇāyatam || 194 || pakṣāṃśaṃ mañcamānaṃ tu sārdhāgnyaṃśāṅghrituṅgakam | pādonadvyaṃśamañcoccaṃ guṇāṃśaṃ talipāyatam || 195 || sārdhāṃśaṃ mañcamānaṃ ca sārdhapakṣāṃśamaghrikam | sapādāṃśaṃ kapotoccaṃ pakṣāṃśaṃ caraṇāyatam || 196 || mañcamānaṃ sapādāṃśaṃ galaṃ tatsamameva ca | śikharaṃ vedabhāgaṃ tu śeṣaṃ sthūpyādayaṃ bhavet || 197 || bhānubhūmimiti proktaṃ trayodaśatalaṃ śṛṇu | uttarādiśikhāntaṃ ca ṣaṇṇavatyaṃśakaṃ bhavet || 198 || yugāṃśaṃ mañcamānaṃ tu sārdhabhūtāṃśamaṅghrikam | tripādatryaṃśamañcoccaṃ vistāraṃ caraṇāyatam || 199 || sārdhāgnyaṃśakapotoccaṃ talipaṃ sārdhaṣaṭkakam | sapādaṃ tryaṃśamañcoccaṃ ṣaḍaṃśaṃ talipāyatam || 200 || guṇāṃśaṃ mañcamānaṃ tu sārdhabūtāṃśamaṅghrikam | pādona tryaṃśamañcoccaṃ bhūtāṃśaṃ caraṇāyatam || 201 || kapotaṃ sārdhapakṣāṃśaṃ sārdhavedāṃśamaghrikam | sapādadvyaṃśamañcoccaṃ yugāṃśaṃ caraṇāyatam || 202 || * * * śamamānena sārdhagnyaṃśāghrituṅgakam | pādo na dvyaṃśamañcorcaṃ guṇāṃśaṃ caraṇāyatam || 203 || p. 333) sārdhāṃśaṃ mañcamānaṃ ca sārdhapakṣāṃśamaghrikam | sapādādaṃśamañcoccaṃ pakṣāṃśaṃ caraṇāyatam || 204 || śivāṃśaṃ mañcamānaṃ ca sapādāṃśaṃ galodayam | śikharaṃ yugabhāgaṃ tu śeṣaṃ sthūpyādayaṃ bhavet || 205 || trayodaśatalaṃ proktaṃ manubhūmimatha śṛṇu | uttarādi śikhāntaṃ ca aṣṭādhikaśatādhikam || 206 || sapādayugamañcoccaṃ vasvaṃśaṃ caraṇāyatam | vedāṃśaṃ mañcamānaṃ tu sārdhasaptāṃśamaṅghrikam || 207 || tripādagnyaṃśamañcoccaṃ saptāṃśaṃ caraṇāyatam | sārdhāgnyaṃśaṃ kapotorccaṃ talipaṃ sārdhaṣaṭkakam || 208 || sapādatryaṃśamañcoccaṃ ṣaḍaṃśaṃ talipāyatam | guṇāṃśamañcamānaṃ tu sārdhabhūtāṃśamaṅghrikam || 209 || pādona tryaṃśamañcoccaṃ bhūtāṃśaṃ caraṇāyatam | sārdhapakṣāṃśakarmaṃ ca sārdhapakṣāṃśamaghrikam || 210 || sapādadvyaṃśamañcoccaṃ vedāṃśaṃ caraṇāyatam | * * śama * mānaṃ tu sārthāgnyaṃśāṅghrituṅgakam || 211 || pādo na dvyaṃśamañcāccaṃ guṇāṃśaṃ talipāyatam | sārdhāṃśaṃ mañcamānaṃ tu sārdhapakṣāṃśamaghrikam || 212 || sa * * * * * * * * * śaṃ caraṇāyatam | śa * śamañcamānaṃ tu galaṃ tatsamameva ca || 213 || p. 334) śikharaṃ vedabhāgaṃ tu śeṣaṃ sthūpyādayaṃ bhavet | manmabhūmiti proktaṃ tithibhaumamadha śṛṇu || 214 || ekaviṃśa śatāntaṃ tu * * * * * * * * | pañcamānaṃ yugāṃśaṃ tu sārdhapakṣāṃśamaghrikam || 215 || sapādayugamañcoccaṃ vasvaṃśaṃ talipāyatam | yugāṃśamañcamānaṃ tu sārdhasaptamaśaṅghrikam || 216 || tripādāgnyaṃśama * * * * * śaraṇāyatam | sārdhāgnyaṃśa kapotoccaṃ talipaṃ sārdhaṣaṭkakam || 217 || sapādātrayaṃśakaṃ coccaṃ ṣaḍaṃśaṃ tilapāyatam | guṇāṃśamañcamānaṃ tu * * * * * maghrikam || 218 || pādona tryaṃśamañcoccaṃ bhūtāṃśaṃ caraṇāyutaṃ || 218 || apūrṇaḥ ########### END OF FILE #######