#################################################### MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0 Catalog number: M00120 Uniform title: sarvollasatantra Author : sarvānanda Alternate name : sarvānandanātha Editor : gopīnātha kavirāja Description: Notes: Transcribed by the staff of Muktabodha under the direction of Mark Dyczkowski. Revision 0: Sept. 16, 2008 Publisher : Publication year : 1941 Publication city : Publication country : India #################################################### srīgurave namaḥ | atha śrīsarvānandanāthakṛta-sarvollāsasya ullāsanirṇayaḥ || prakṛterlakṣaṇaṃ śāstrardevatāmūrtikalpanaṃ | ullāse prathame vakṣye nigamāgamalakṣaṇam || 1 || vakṣye'haṃ tantranāmāni dvitīyollāsakepi ca | tricatuḥpañcamolāse sṛṣṭyutpattiṃ vadāmyaham || 2 || ṣaṣṭhe sṛṣṭilayaṃ vakṣye saptame bhāvalakṣaṇam | ācārañcāṣṭame vakṣye kumāryā lakṣaṇaṃ vidhim || 3 || vakṣye'haṃ navamollāse bhāvādināmalakṣaṇam | daśame śrīgurordhyānamekādaśe'pi lakṣaṇam || 4 || dvādaśe vaiṣṇavācāraṃ tato bhaktiṃ trayodaśe | vakṣye caturdaśollāse bali-lakṣaṇamuttamam || 5 || aṣṭāṅgayogasaṃsiddhiṃ vaiṣṇavācārameva ca | vakṣye pañcadaśollāse śaivācāraṃ tathaiva ca || 6 || bibhāvau vīrapaśavorllakṣaṇaṃ pañcatattvakam | tattvasyaivānukalpañca tilakañcaiva ṣoḍaśe || 7 || ullāse saptadaśake yantrarājasya lakṣaṇam | śāktācārakramaṃ vakṣye vāmadakṣiṇabhedataḥ || 8 || nindakasya paśoścāpi aṣṭādaśe nirūpitam | lakṣaṇaṃ sādhakānāñca divyacakrasya lakṣaṇam || 9 || vīracakrakramaṃ vakṣye ullāse'pyūnaviṃśatau | cakrasthānamāsanañca cakramadhye praveśanam || 10 || vakṣye'haṃ devacakrasya lakṣaṇañcaiva viṃśatau | jātyabhedaṃ cakramadhye tathā dravyanirūpaṇam || 11 || (kh) guroḥ kṛpāprasādena taṃ vakṣye'pyekaviṃśatau | dvāviṃśatikollāse pātrādhārau ca lakṣaṇau || 12 || ādya-tattvasya-māhātmyaṃ vakṣye'haṃ trayoviṃśatau | dravyābhedaṃ śaktiśuddhiṃ caturviṃśatike'pi ca || 13 || pañcaviṃśatikollāse cādya-tattvasya śodhanam | ānandabhairavadhyānaṃ tathaivānandabhairavīm || 14 || ṣaḍviṃśatau pravakṣyāmi saṃkṣepe dravyaśodhanam | māṃsaṃ matsyañca mudrāñca lakṣaṇaṃ śodhanaṃ tathā || 15 || gurupādarajo dhyātvā vakṣye'haṃ saptaviṃśatau | vakṣye'haṃ lakṣaṇaṃ śakteraṣṭāviṃśatike'pi ca || 16 || ūnaviṃśadikollāse vakṣye'haṃ śaktiśodhanam | vidhānaṃ samvidā-pānamullāse triṃśadike'pi ca || 17 || śrīcakrasya ca pātrasya cādhārasya ca lakṣaṇam | ekatriṃśadikolāse vakṣye nānāprakārakam || 18 || sādhakasya ca pātrāṇi dvātriṃśati nirūpaṇam | vaṭukādivalistritriṃśadike parikīrtitaḥ || 19 || nyāsaṃ tarpaṇakaṃ karma catustriṃśati lakṣaṇam | pañcatriṃśadike vakṣye prāthanaṃ pātravandanam || 20 || ṣaṭtriṃśati mahollāse niyamaṃ pātralakṣaṇam | saptatriṃśadikollāse śrīgurordhyānalakṣaṇam || 21 || aṣṭaviṃśadikollāse madhudāna-pramāṇakam | ūnacatvāriṃśadīti pañcamasya vidhānakam || 22 || catvāriṃśadikollāse vakṣye krīḍādilakṣaṇam | ekacatvāriṃśadīti pañcamānāndalakṣaṇam || 23 || dvācatvāriṃśadīti sādhakānandalakṣaṇam | ānandaṃ navapātrasya tricatvāriṃśadīti ca || 24 || (g) caucatvāriṃśadullāse pañcamasya ca lakṣaṇam | pañcacatvāriṃśadīti ānandastotramuttamam || 25 || abhiṣekakramaṃ vakṣye ṣaṭcatvāriṃśadīti ca | saptacatvāriṃśadīti dakṣiṇācārabhāvakam || 26 || aṣṭacatvāriṃśadīti vāmācāraṃ viśeṣakam | puṣpapramāṇaṃ tatraiva pañcadhā saptadheti ca || 27 || ūnapañcāśadullāse vidhānaṃ puṣpaśodhanaṃ | vakṣye pañcāśadullāse lakṣaṇaṃ kulayoṣitām || 28 || ekapañcāśadullāse maithunasya ca lakṣaṇam | dvāpañcāśadikollāse śaktijñānaṃ prakāśakam || 29 || tripañcāśadikollāse siddhāntācāralakṣaṇam | catuḥpañcāśadulāse pūrṇānandaviśeṣakam || 30 || pañcapañcāśadullase pūrṇānandasya lakṣaṇam | ṣaṭpañcāśadikolāse śaktyānandasya lakṣaṇam || 31 || saptapañcāśadullāse śaktimāhātmyamuttamam | aṣṭapañcāśadullāse haṃsabījasya lakṣaṇam || 32 || dhyānatrasya māhātmyaṃ vakṣye'hamūnaṣaṣṭike | divyācārakramaṃ vakṣye ṣaṣṭamullāse suniścitam || 33 || kaulācāra ekaṣaṣṭau kathito granthakṛdbudhaḥ | prakṛterlakṣaṇaṃ yad yat svarūpañca dviṣaṣṭike || 34 || triṣaṣṭau brahmaṇaḥ jñānaṃ jīvanmuktastataḥ param | catuḥṣaṣṭau samāptaśca granthollāsa-yathoditaḥ || 33 || ityullāsa-nirṇayaḥ samāptaḥ | sarvollāsatantram | śrīsarvānandanāthaviracitam | prathamollāsaḥ | śrīgurave namaḥ [kh: namaḥ parama devatāyai] | praṇamya [g, gh: namāmi] prakṛtiṃ nityāṃ jagadātmasvarūpiṇīm | sarvollāsaṃ mahollāsaṃ mahollāse vadāmyaham || 1 || nigamādāgamācchāstrād bhāvācāraṃ samuddhṛtam | śrīsarvānandanāthoktaṃ śrīdevyāścaraṇāmbuje || 2 || gaṇeśatantre śrīśiva uvāca - tvaṃ devi paramā nityā triguṇā triguṇātmikā | prakṛterlakṣaṇaṃ kiñcittava sthāne vadāmyaham || 3 || ekādhikye guṇānāñcedvikṛtiḥ syānmaheśvari | triguṇānāṃ samānānāṃ prakṛtiḥ sūkṣmarūpiṇau || 4 || same'pi nityā yā devī viṣame sādhyanityakā | nityānityaprabodhārthaṃ heturjñeyaḥ parasparam || 5 || kecit (?) sthūlaṃ nityarūpaṃ kecit (?) sūkṣmaṃ prakalpayet | nityānityaṃ jagat sarvamātmarūpeṇa bhāvitam || 6 || p. 2) ātmā ca parameśāni tridhārūpaṃ sanātanam | paramātmā ca vāhyātmā jīvātmeti prakīrtitam || 7 || jīvātmā liṅgarūpī ca śuddhadīpaśikhākṛtiḥ | tejodhyānaṃ mahadrūpaṃ tejīyaḥ sūkṣmarūpakam || 8 || hetunā bhāṣitaṃ yadyattattat sthūlaṃ maheśvari | tejodhyānaṃ vinā kaścid (?) dhyānamātraṃ nacecchive || 9 || yathā dhṛtasya takrasya heturdughaṃ maheśvari | sthūlasyāpi ca sūkṣmasya tejoheturdhruvantathā || 10 || mano'pi tejaḥ parame ! sthūlamindriyabhāṣitam | mano'tītaṃ sūkṣmamekamekamātraṃ nirañjanam || 11 || nirañjanaṃ sarvarūpaṃ sarvajñānasya kāraṇam | sākṣivadbhāti tadbrahma prakṛtirvikṛtiḥ śive || 12 || atha nigamalakṣaṇaṃ yāmale - nirgataḥ śaṅkarīvaktrād gataśca giriśānane | mataḥ śrīvāsudevasya tasmānnigama ucyate || 13 || atha nigamākhyākathanam | kalpasāraṃ kalpatattvaṃ kalpadrumamataḥparam | purā proktā kalpalatā kalpānandañca [gh: kalpānandeti] pañcadhā || 14 || athāgamalakṣaṇam | āgataḥ śivavaktebhyo gataśca girijānanam [g: girijānane] | mataḥ śrīvāsudevasya tasmādāgama ucyate || 15 || p. 3) athāgamanigamaprakāśakathanam | vāsudevo'pi tacchrutvāpyuvāca gaṇeśaṃ prati | nandīśvarāya tadvākyaṃ nigamāgamasammatam || 16 || gaṇeśena pravaktavyaṃ yāmaleṣu prakāśitam | evaṃ parasparaṃ vyāpta āgamonigamaḥ kṣitau || 17 || catuḥṣṭyāgamaḥ proktaḥ pañcadhā nigamaḥ śive | yāmalañca caturdhoktaṃ tasmācchāstraṃ prakāśitam || 18 || atha yāmalotpattiḥ | sūkṣme'pi nirmalā yā ca sthūle sā yāmalaḥ śive | yāmaloktaṃ sthūlarūpaṃ sarvaśāstrasya bodhanam || 19 || atha śāstrotpattiḥ | catuḥṣaṣṭyāgamaḥ proktaḥ pañcadhā nigamastathā | yāmalañca caturdhoktaṃ tasmācchāstraṃ prakāśitam || 20 || nigamādāgamo jāta āgamād yāmalo bhavet | yāmalādveda-saṃjātaṃ vedājjātaṃ purāṇakam || 21 || purāṇāt smṛti-saṃjātaṃ smṛteḥ śāstrāṇi yāni ca | tāni gṛhṇāṇi yatnena cottamaṃ hi kramotkramāt || 22 || atha yugabhede śāstrācaraṇam | satye śrutyuktakarmāṇi tretāyāṃ smṛtisammatam | dvāpare ca purāṇāni kalāvāgamasammatam || 23 || āgamoktavidhānena kalau devān yajet sudhīḥ | nahi devāḥ prasīdanti kalau cāndhavidhāntaḥ || 24 || p. 4) atha śāstreṇa devatāyā mūrtinirūpaṇam | paramātmāgamaḥ prokto vedo jīva udāhṛtaḥ | purāṇānyaṅgaśāstrāṇi cāṅgaṃ pratyaṅgakaṃ smṛtiḥ || 25 || anyāni sarvaśāstrāṇi romādīni krameṇa ca | śāstreṇa jñāyate rūpaṃ devatāyāḥ prabhedakam || 26 || nārāyaṇī tantre - nigamātmā maheśāni paramātmāgamo dhruvam | jīvātmā yāmalaṃ proktaṃ vāhyātmā vedarūpakam || 27 || aṅgāni ca purāṇāni aṅgasyāṅgaṃ smṛtiḥ priye | anyāni yāni śāstrāṇi tanūruhāṇi pārvati || 28 || śāstreṇa devatārūpaṃ jāyate yugabhedataḥ || atha vedotpattikathanam | brahmayāmasambhūtaṃ sāmavedamataṃ śive | rudra-yāmalasaṃjātam [gh, ṅ: sambhūtam] ṛgvedāṃ paramaṃ mahat || 29 || viṣṇu-yāmalasambhūtaṃ yajurvedaṃ kuleśvari | śakti-yāmalasambhūtamatharvaṃ paramaṃ mahat || 30 || sāmavedamataṃ satye tretāyāṃ ṛṅmataṃ śive | dvāpareca yajurvedamartharvasya mataṃ kalau || 0 || 31 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse - prathamollāsaḥ || 1 || dvitīyollāsaḥ | atha tantrākhyākathanam | toḍale śrīdevyuvāca - deveśa prāṇanātheśa lokānāṃ muktidāyaka ! adhunā śrotumicchāmi tantranāmānukīrtanam || 1 || śrīśiva uvāca - śṛṇu devi mahābhāge dāso'haṃ tava kāmini | tava snehena vaddho'smi tantrākhyāṃ kathayāmyaham || 2 || na vaktavyaṃ mahābhāge duṣkarme nāstike nare | mama prāṇādhikaṃ tantraṃ lokānāṃ muktidāyakam || 3 || ananto (?) devadevī ca anantaṃ tantrameva ca | gadituṃ naiva śaknomi brahmāṇḍānte'pi pārvati || 4 || tavājñayā maheśāni lokānāṃ trāṇahetave | catuḥṣaṣṭīni [k, g: catuḥṣaṣṭyāni] (?) tantrāṇi mayaivoktāni kāmini || 5 || kālītantraṃ muṇḍamālā-tārā-nirvāṇakāni ca | śivasāraṃ vīratantraṃ liṅgārcana-latārcane || 6 || toḍalaṃ nīlatantrañca rādhātantraṃ maheśvari | viśvasāraṃ bhairavākhyaṃ bhairavītantrameva ca || 7 || siddheśvaraṃ mātṛbhedaṃ samayātantrakaṃ śive | guptasādhanatantrañca mātṛkātantrameva ca || 8 || p. 6) māyātantraṃ mahāmāyā akṣayātantrakaṃ śive kumāryākhyāmahattantraṃ kulārṇavamataḥparam || 9 || kālikākulasarvasvaṃ kālikākalpatantrakam | vārāhī yoginītantraṃ yoginīhṛdayaṃ śive || 10 || sanatkumāratantrañca tripurāsāratantrakam | yoginīvijayaṃ bhadre mālinītantrameva ca || 11 || kukkuṭākhyaṃ mahattantraṃ śrīgaṇeśākhyatantrakam | bhūtatantraṃ tathoḍḍīśaṃ kāmadhenu tathottamam || 12 || vīrabhadraṃ mahattantraṃ vāmakeśvarameva ca | kulacūḍāmaṇitantraṃ bhāvacūḍāmaṇi priye || 13 || jñānārṇavañca varadātantracintāmaṇintataḥ | kālīvilāsakaṃ tantraṃ haṃsatantraṃ maheśvari || 14 || cidāmbarataṭaṃ tantraṃ vijñāpanamataḥparam | phetkāriṇīñca nityākhyaṃ tantramuttarasaṃjñakam || 15 || nārāyaṇīmahattantraṃ ūrddhvāmnāyakatantrakam | jñānadvīpaṃ gautamīyaṃ tantraṃ niruttaraṃ śive || 16 || gāndharvaṃ kuñjikātantraṃ tantramuktāvalintataḥ | vṛhat śrīkramatantrañca svatantraṃ tantrakaṃ śive || 17 || yonitantrañca kāmākhyāṃ tantraṃ proktaṃ varānane | catuḥṣaṣṭyāni (?) tantrāṇi mayaivoktāni saṃprati || 18 || pratitantre paṭalāni catuḥṣaṣṭyāni (?) pārvati | asaṃkhyāni ca tantrāṇi bhāvāni vividhāni ca || 19 || sarvaṃ yāmalasaṃgītaṃ catuḥṣaṣṭiprakārakam | pradhānametadvijñeyaṃ caturyugamataṃ dhruvam || 0 || 20 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse - dvitīyollāsaḥ || 2 || tṛtīyollāsaḥ | atha sṛṣṭyutpattikathanam [g: -prakaraṇam] | jñānadvīpe śrīpārvatyuvāca - deveśa prāṇanātheśa lokānāṃ muktidāyaka | sṛṣṭipralayamāhātmyaṃ mama sthāne prakāśaya || 1 || śrīśiva uvāca - sṛṣṭiṃ vinā maheśāni pralayaḥ ko bhaviṣyati | pralayañca vinā devi kā sṛṣṭiścopajāyate || 2 || bījaṃ vinā na vṛkṣaḥ syādvināvṛkṣaṃ na bījakam | tathā sṛṣṭi-layaṃ devi nityānityaṃ hi kalpanam || 3 || kalpanāyāṃ bhavet sṛṣṭiḥ kalpanāyāṃ layo bhavet | sṛṣṭi-pralaya-māhātmyaṃ gadituṃ naiva śakyate || 4 || kiñcinmātraṃ pravaktavyaṃ jalabimbaṃ jale yathā | tava snehena vaddho'haṃ kiñcinmātraṃ prakāśitam || 5 || nirākāraṃ mahāghoraṃ prakṛtiṃ puruṣātmakam | sṛṣṭikāle'pi tadbrahma prakṛti-puṃsvarūpadhṛk [gh: prakṛtiḥ puruṣarūpadhṛka] || 6 || kṣaṇakākārarūpo'sau prakṛtiśca pumān śive | kecidvadanti prakṛtiṃ kecicca puruṣaṃ śive || 7 || kecidvadanti yogīndrāḥ prakṛtiṃpuruṣātmakam | tadbrahmāvācyaṃ vijñeyaṃ vācātītaṃ sunirmalam || 8 || p. 9) mano'tītaṃ kriyātītaṃ vācātītaṃ maheśvari | jñānārthaṃ sādhakasyāpi vadāmyekatvamāśritam || 9 || prakṛtyā jāyate sarvaṃ puruṣasyāpi lālasāt | puruṣājjāyate sarvaṃ prakṛtyā api lālasāt || 10 || kāmodbhāvamadonmattā pūrṇānandasamāśritā | puruṣādapi sraṣṭāhaṃ (?) viparītā vabhūva sā || 11 || mahākālī samākhyātā [k, kh: samākhyā sā] mahākālaḥ sadāśivaḥ | mahākālīpralīno'tra mahākālaḥ prakīrtitaḥ || 12 || mahākālapralīnātra mahākālī prakīrtitā | vidyāvidyobhayorekā bhāvātītā maheśvarī || 13 || śaktibhāvaṃ samāśritya coktaṃ sṛṣṭiprakārakam | sṛṣṭirūpaṃ śaktimātraṃ bhāvamātra [k, kh: bhāvamātraṃ] prabodhakam || 14 || śaktijñānaṃ bhāvamātramabhāvaṃ puruṣaṃ priye | ubhayorekabhāvatvaṃ prakṛti-puruṣātmakam || 15 || dvitīyā tāriṇī jātā kāmārtā trāṇadāyikā | patiṃ dehi jaganmātaḥ kāmabhāvena kāṅghitā || 16 || iti śrutvā mahādevaḥ svadehāt puruṣaṃ dadau | taṃ prāpya sā mahāvidyā viparītā samāśritā [gh, ṅ: viparīta- samāśritā] || 17 || tṛtīyā ṣoḍaśī jātā ṣoḍaśī vayasānvitā | rājarājeśvarī vidyā sarvadevaprapūjitā || 18 || madirāpūrṇanayanā kāmabhāvasadānvitā | patiṃ dehi mahākālī-kāraṇānandasaṃyutam || 19 || iti śrutvā mahādevi dakṣiṇāmūrtiravyayaḥ | dakṣabhāgaṃ samāśritya sarvadā parisaṃsthitaḥ || 20 || p. 9) pañcabhūtātmakaṃ yad yadvāmadakṣiṇabhedataḥ | vāme ca ṣoḍaśī jñeyā dakṣiṇe puruṣo'vyayaḥ || 21 || nityānityamayaṃ brahma sṛṣṭirūpaṃ prakāśakam | sādhakasya hitārthāya svānandārthe maheśvari || 22 || tripurādyā mahāvidyā cāṣṭabhāgena saṃsthitā | bhuvaneśī bhairavī ca chinnamastā maheśvari || 23 || dhūmāvatī ca bagalā mātaṅgī kamalā śive | ityaṣṭaśaktisaṃyuktaścāṣṭabhāgaḥ sadāśivaḥ || 24 || dakṣiṇādikrameṇaiva cāṣṭabhāgaḥ samāvṛtaḥ | iti te kathitaṃ kānte sṛṣṭyutpattiprakārakam | yasya vijñānamātraṃ hi jīvanmuktasya kāraṇam || 25 || vibhinne kṣaṇakākāre tāriṇī trāṇadāyinī | madirāghūrṇanayanā madanākāṅkṣitā sadā || 26 || kāmānando mahādevo nāmākṣobhyasamāśritaḥ | tasyā yoniṃ samāsādya śṛṅgārasṛṣṭimān sadā [g: mudā ] || 27 || bhāvātītā mahākālī tāriṇībhāvasaṃyutā | tripurā sṛṣṭirūpā ca tridhaikaikā [gh: tridhaikātmā] tridhā śive || 28 || kālikā bījarūpā ca nīlārūpā ca tāriṇī | sundarī sṛṣṭirūpā ca sṛṣṭirūpamidaṃ priye || 29 || rādhātantre sṛṣṭyutpattikathanam | pūrṇānande mahāghore prakṛtiḥ puṃsamāvṛtā | kṣaṇakākārarūpā sā bhāvātītā samāśritā || 30 || ātmendriyasukhaṃ devi [k: devaṃ ] svātmamātrapramāṇakam | uvāca paramā śaktiḥ śṛṅgāraṃ kuru me priya || 21 || p. 10) iti śrutvā mahādeva uvāca prakṛtiṃ prati | tasyākṛṣṭo'pyahaṃ [kh: tenākṛṣṭo'pyahaṃ] devi śṛṅgāraṃ kuru me priye || 32 || tasyāstasya ca vākyena vādhitaṃ [k, g: vādhituṃ] na parasparam | tatkṣaṇāt sā mahāśaktiḥ kṛṣṇo'bhūt parameśvarī || 33 || dṛṣṭvā kṛṇantu [gh: kṛṣṇasya] puṃrūpaṃ rādhā'bhūt parameśvaraḥ | rādhāṃśena pumān jñeyaḥ kṛṣṇāṃśāt śaktirūpadhṛk [gh: kṛṣṇāṃśe nārī-rūpiṇī ] | sṛṣṭirūpamidaṃ jñeyaṃ vaiṣṇavasya mataṃ dhruvam || 34 || atha tripurāsāratantre sṛṣṭyutpattikathanam | mahākālī ghorarūpā dehacihnavivarjitā | mahākālo'pyaṣaṣṭaśca (?) sisṛkṣābhāvamāśritaḥ [k: śiśubhāvasamāśritāḥ; kh: bhāvaśṛṅgārasamāśritāḥ] || 35 || mahākālyā mahāstotraṃ mantraṃ yantraṃ kriyānvitam | balidānānvitaṃ devi puraścaraṇasaṃyutam || 36 || atha mahākālaviracitaṃ śyāmāstotram | karpūraṃ madhyamāntyasvaraparirahitaṃ senduvāmākṣiyuktaṃ bījante mātaretattripuraharavadhu triḥkṛtaṃ ye japanti | teṣāṃ gadyāni padyāni ca mukhakuharādullasantyeva vācaḥ svacchandaṃ dvāntadhārādhararucirucire sarvasiddhiṃ gatānām || 37 || ityādidvāviṃśatiślokenoktam | iti śrutvā mahākālī vabhūva tripureśvarī | paramāścarya-sat-śobhā trikuṭā triguṇānvitā || 38 || p. 11) dṛṣṭvāpi sundarīrūpaṃ sundaro'bhūt sadāśivaḥ | stotraṃ kuryāt [kh, ṅ: kṛtvā] vahuvidhaṃ mahābhāvasamāvṛtam || 39 || atha sundarīstotram | triguṇātmā trividhā ca trivindu tritvamāninī | tribhuṣā ca trirūpā ca tripurāyai namonamaḥ || 40 || ityādiṣaṭślokenoktaṃ mahākāla-viracitaṃ tripurāstotram | stotraṃ śrutvā mahādevī pūrṇānandena bhāṣitā | svecchayā sā mahāvidyā tejīyastvā vivarddhinī || 41 || vīrabhāvo mahādevo dakṣiṇā mūrtiravyayaḥ | yadā dakṣasamāsādyastadā sā dakṣiṇā parā || 42 || tasyā yoniṃ samāsādya saṃharedakhilaṃ jagat | mahākālīmahākālī yonimadhye layaḥ priye || 43 || yonisthānaṃ hi vijñeyaṃ mahātripurasundarīm | tasyāstrirekhā vijñeyā tripurātripurātmikā || 44 || tripure tripurādevī tripurārisamanvitā | śūnyaṃ candraṃ vārṇañca tripuraṃ parikalpitam || 45 || vāṅmayā yā mahādevī kāmarūpāmayī ca sā | śaktimātrasthitā nityā trikuṭeti mahākalā || 46 || sundarī sundaraṃ vyāpya sundaraḥ sundarīṃ yadā | tadā sā tāriṇī vidyā mahāghorapareśvarī || 47 || madirāghūrṇanayanā kāmārtā kāmadāyinī | dvitīyā sā mahāvidyā pūrṇabhāvena kāminī || 48 || patiṃ dehi jaganmātaḥ pañcamānandasaṃyutam | iti śrutvā mahādevaḥ saṃkṣobhyañca parityajet || 49 || parasparañca saṃvyāpyamekadehaṃ dvidehakam | ekātmābhāṅmahādevo dvitvātmā tāriṇī tadā || 50 || p. 12) dvitvātmābhāṅmahādeva ekātmā tāriṇī tadā | tatkṣaṇāt parameśāna ekabhāvadvibhākam | stotraṃ kuryānmahādevyāstāriṇyāstrāṇadāyakam || 51 || atha tārāstotram | tāriṇī trāṇadātrī syāttrāṇātmā trāṇabhāṣiṇī | trāṇayuktā trāṇabhuktā trāṇabhuktā purātanī || 52 || ityādi | stotraṃ śrutvā mahādevī tārā ghoratarā parā | caturbhujā nīlavarṇā trinetrā śavavāhinī || 53 || dṛṣṭvaitattāriṇīrūpaṃ kālikā ghoradakṣiṇā | caturbhujā kṛṣṇavarṇā trinetrā śavavāhanā || 54 || pañcāśadvarṇabhirmālāmuṇḍamālākṣamālikā | dṛṣṭvaitat kālikāṃ vidyāṃ śrīvidyā tripurātmikā || 55 || caturbhujā raktavarṇā trinetrā pañcapūitā | ādāntamadhyarahitā nityā sarvaprapūjitā || 56 || satyarūpā mahākālī satye pūjā mahāphalā | tritārūpā sundarī syāt [g: syuḥ] tretāyāṃ phaladāyinī || 57 || dvāpare tāriṇī pūjyā dvāpareti ca tāriṇī | kalau ca tridevā [kh: trideva] pūjyā kālīti tridevā [k, ṅ: tridevī] parā [gh: kalautu tripurāpūjyā kālīti tripurāparā ] || 58 || sundarīsaṃyutā kālī kālikā sundarīyutā | ubhayormilitā tārā tāreti cobhayātmikā || 59 || nāmamātraṃ vibhedaṃ hi sādhakaḥ siddhihetave [gh: sādhakānāñca siddhaye] | ekā vidyā trināmākhyā tamaḥ sattvaṃ rajastathā || 60 || trideveti tridhātmeti dvideveti dvidhātmikā | eka deveti caikātmā kālītāreti sundarī || 61 || p. 13) tridhātmanā bhavet sarvaṃ tejastejīya-nirmalam | tridhaikātmā yadā jñātvā tadā mokṣaṃ layaṃ dhruvam || 62 || kriyātmāpi cātmabhinnaṃ dhyātvā sālokyabhāgbhavet | tejīyaścaiva sārūpyaṃ sāyojyambā maheśvari || 63 || dhyātvā nirmalavadbhāsaṃ [gh: bhāvaṃ] sāyojyamvāpi mauktikam | evaṃ caturvidhā (?) dhyāaṃ caturyugamataṃ dhruvam [k: catuyugamataḥparam; kh: caturvargamataḥ param] || 64 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse tṛtīyollāsaḥ || 0 || caturthollāsaḥ | athānyaprakāreṇa sṛṣṭyutpattikathanam | jñānārṇave śrīpārvatyuvāca - yadā candraśca sūryaśca jalaṃ vasumatīpriya ! gaṅgādi nāsti tīrthādi viprādirjātibhedakaḥ || 1 || paśvācāraśca śaivaśca vīraśca divya eva ca | siddhāntaścāpi kaulaśca etadbhāvaṃ naced yadā || 2 || utpattiḥ kena vā kutra kena vā kutracillayaḥ | kathaya prāṇanātheśa sandeho yena naśyati || 3 || śrīśaṅkara uvāca - gudaṃ liṅgaṃ hastapādau vākyañca parameśvari | tyāgaṃ śṛṅgāramākarṣaṃ gamanaṃ stutigañjanam || 4 || śravaṇaṃ darśanaṃ ghrāṇaṃ sparśanaṃ rasavodhanam | daśendriyamiti proktaṃ mana ekādaśaṃ priye || 5 || idaṃ śarīraṃ vijñeyaṃ vandhamokṣa [g: mukta] prabodhakam | mano'pi naiṣṭhikaṃ yatra tatrendriyalayaṃ dhruvam || 6 || yathā vṛkṣādiṣu chāyā layamānā jalādiṣu | jale naṣṭe punaśchāyā vṛkṣādiṣu pralīyate || 7 || tathendriyakriyānāśe punarmanasi līyate | manasyutpadyate sarvaṃ bhāvamindiryasaṃyutam || 8 || layamānaṃ punastasmin bhāvamindriyavarjitam | indriyasya gaterbhāvādācāro jāyate priye || 9 || p. 15) ācāraśca kriyā jñeyā kriyayā kiṃ bhavennahi | kriyāmātraṃ jagat sarvaṃ jagattasyāpi bījakam || 10 || śrīśaṅkaryuvāca - ācāramūlā jātiḥ syādācāraḥ śāstramūlakaḥ | devavākyaṃ śāstramūlaṃ devaḥ sādhakamūlakaḥ || 11 || kriyāmūlaḥ sādhakaśca kriyāpi phalamūlikā | phalamūlaṃ sukhaṃ deva sukhamānandamūlakam || 12 || ānandaṃ jñānamūlañca jñānaṃ jñeyasya mūlakam | tattvamūlaṃ jñeyamātraṃ tattvaṃ hi brahmamūlakam || 13 || brahmajñānamaikāmūlamaikyaṃ hi sarvamūlakam | aikyaṃ hi parameśāna bhāvātītaṃ suniścitam || 14 || bhāvātītāt kathaṃ sarvaṃ pakāśaṃ bhāvamātrakam | aṅkuraḥ syād yatra bīje tasmāvṛkṣaḥ praphullakaḥ || 15 || vināṅkureṇa bījo'bhūt vinākāmena kāmukaḥ | dvayoryogaṃ vinā deva kiñcinmātraṃ na jāyate || 16 || ekamātre sthite deva dvitīyādi na jāyate | dvitīyādisthite deva caikatvaṃ naiva jāyate || 17 || saṃkhyāmātraṃ mahādeva saṃkhyeyasya vivakṣitam | saṃkhyeyasya mahādeva saṃkhyayasya vivakṣitam || 18 || asyādyamantaṃ kasmācca kathañcāpi prakāśaya | ahaṃ tvaṃ ko mahādeva kathaṃ kasmādvadasva me || 19 || śrīśaṅkara uvāca - bhāvaṃ hi sṛṣṭirūpaṃ syādabhāvaṃ sṛṣṭivarjitam | bhāvābhāvavinirmuktamabhāvaṃ bhāvameva ca || 20 || bhāvātītamayaṃ bhāvaṃ bhāvaṃ bhāvātītaṃ param | yathā darpaṇabimbeṣu pratibimbañca darśanam || 21 || p. 16) tathā dvitvādikaṃ sarvaṃ bhāveṣvekeṣu dṛśyate | dvitvamekatvasaṃyuktamekatvaṃ dvitvasaṃyutam || 22 || saṃkhyeyañca vinā saṃkhyā vijñātuṃ naiva śakyate | dvitvabhāvaṃ vinaikatvaṃ kathamutpadyate śive || 23 || ekabhāvaṃ vinā kasmād dvitvabhāvaṃ prakāśitam | parasparaṃ vinā vākyaṃ gadituṃ naiva śakyate || 24 || yathā dravyaṃ guṇāktañca guṇo dravyākta eva ca | parasparaṃ vinā kiñcid jñānamātraṃ nacet kvacit || 25 || janakañca vinā janyo na janyo janakaṃ vinā | phalaṃ vinā kriyā na syāt phalaṃ na syāt kriyāṃ vinā || 26 || tathā jñānañca jñeyañca parasparamapekṣitam | jñānaṃ bhāvaṃ maheśāni jñeyaṃ bhāvavivarjitam || 27 || jñānaṃ jñeyañca yasyaikyaṃ tasya muktirakhaṇḍitā | ekabhāvaṃ dvibhāvāktaṃ dvibhāvamekabhāvakam || 28 || ātmabhinnaṃ hi tvaṃmātramātmāhaṃ sarvarūpiṇam | ahaṃ jñānaṃ vinā kvāpi tvaṃ jñānaṃ naiva jāyate || tvaṃ jñānañca vinā kvāpi ahaṃ jñānaṃ na jāyate || 29 || yathākāśaḥ sarvarūpaḥ sarvadravyeṣu saṃsthitaḥ | tathāhaṃ tvaṃ sarvarūpaḥ sarvadravyeṣu saṃsthitaḥ || 30 || tvaṃ jñānaṃ khaṇḍamityuktaṃ pūrṇajñānamahaṃ dhruvam | yathaitattena khaṇḍātmā varjite vyāpitaṃ jagat || 31 || ākāśasya na bhedaḥ syād ghaṭopalakṣito yathā | tathāhaṃ tvaṃ dehalakṣo dehaṃ hi tanmayaṃ dhruvam || 32 || ghaṭe naṣṭe ghaṭākāśo yathākāśe pralīyate | dehe naṣṭe tathāhaṃ tvaṃ paramātmani līyate || 33 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse caturthollasaḥ || 4 || pañcamollāsaḥ | athavānyaprakāreṇa sṛṣṭinirūpaṇam | nirvāṇatantre - satyaloke nirākārā mahājyotiḥ - svarūpiṇī | māyayāchāditātmānaṃ kṣaṇakākārarūpiṇī || 1 || hastapādādirahitā candrasūryāgnirūpiṇī | māyāvalkalasaṃtyajya [māyāvalkalamutsṛjya dvidhā bhinnā jaganmayīti prāṇatoṣaṇīdhṛtanirvāṇatantrīyapāṭhaḥ] dvidhā bhūtvā yadonmukhī || 2 || śivaśaktivibhāgena jāyate sṛṣṭikalpanā | prathame jāyate puttro brahmasaṃjño hi pārvati || 3 || śrīkālikovāca - śṛṇu puttra mahāvīra [gh: mahādhīra] vivāhaṃ kuru yatnataḥ | etacchrutvā tato brahmā uvāca sādaraṃ priye || 4 || tvāṃ vinā jananī nāsti śaktiṃ me dehi sundarīm | tacchrutvā jagatāṃ mātā svadehānmohinīṃ dadau || 5 || dvitīyā sā mahāvidyā sāvitrī paramā kalā | asyāḥ saṅgaṃ samāsādya vedavistāraṇaṃ kuru || 6 || anāyāsaṃ sṛṣṭikartā bhavestvaṃ [bhava tvaṃ (mudritanirvāṇatantre)] mahīmaṇḍale | dvitīye [dvitīyo (prāṇatoṣaṇīdhṛto nirvāṇatantrīyapāṭhaḥ)] jāyate puttro viṣṇuḥ sattvaguṇāśayaḥ || 7 || p. 18) śrīkālikovāca - śṛṇu puttra mahāvīra vivāhaṃ kuru yatnataḥ | viṣṇuruvāca - tava darśanamātreṇa niṣkāmī jāyate pumān || 8 || kathaṃ karomi he mātrmohinīṃ dehi me śive | dehācchaktiṃ viniḥsṛtya [viniṣkṛṣya - (prāṇatoṣaṇīdhṛto nirvāṇatantrīyapāṭhaḥ)|] dadau tasmai ca kālikā || 9 || vaiṣṇavīṃ tāṃ mahāvidyāṃ śrīvidyāṃ paramśvarīm | tāmāśritya mahāviṣṇuḥ pālayatyakhilaṃ jagat || 10 || tṛtīye [tṛtīyo -] jāyate puttro mahāyogī sadāśivaḥ | taṃ dṛṣṭvā sā mahākālī tuṣṭiyuktā bhavettadā || 11 || śṛṇu puttra mahāyogin madvākyaṃ hṛdaye kuru | tvāṃ vinā puruṣaḥ ko vā māṃ vinā kāpi kāmini | atastvaṃ paramānanda vivāhaṃ kuru me śiva || 12 || śrīśiva uvāca - yaduktaṃ mayi he mātastvāṃ vinā nāsti mohinī | satyametajjaganmātarmāṃ vinā puruṣo na ca || 13 || asmin - dehe saṃsthite ca na karomi vivāhakam | kuru dehāntaraṃ mātaḥ karuṇā yadi vartate || 14 || tatkṣaṇe sā mahākālī dadau bhuvanasundarīm | ādibhūtā yathā kālī tathā bhuvanasundarī || 15 || p. 19) tāmāśritya mahāyogī saṃharatyakhilaṃ jagat | śaktiraṣṭavibhāgena bhāgaścāṣṭavidhā bhavet [gh: śambhoraṣṭavibhāgāśca śaktiścāṣṭavidhā bhavet - iti mudritanirvāṇatantrīyapāṭhaḥ | śaktivibhāgena śambhunāṣṭavidhobhavet] || 16 || kālikādyā mahāvidyā hyanena parameśvari | iti te kathitaṃ kānte yathāsṛṣṭinirūpaṇam | gopanīyaṃ prayatnena vidyotpattiryathā [k, g, ṅ: vidyutpattiryathā priye] priye || 17 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse pañcamollāsaḥ || ṣaṣṭhollāsaḥ | atha layaprakaraṇam | jñānadvīpe śrīdevyuvāca - kena rupeṇa vā svāmin layo'bhūt sṛṣṭirantataḥ [gh: kutracit] | kathayasva mama sthāne [gh: kathaya prāṇanātheśa] yadi ta mayyanugrahaḥ || 1 || śrīśiva uvāca | yathā jale jalaṃ devi kṣīre kṣīraṃ ghṛte ghṛtam | aviśeṣaṃ tathā jñeyaṃ jīvātma-paramātmanoḥ || 2 || kṣīravarṇa [k: kṣīre varṇe] yathāpyekaṃ tathaikaṃ parameśvaram | nānārupavatī gauḥ syāttathā [k: dugdhaṃ] nānātmako layaḥ || 3 || jīvātmā pañcabhūtātmā bāhyātmā tatsamāyutam | bāhyātmā sthūlarūpañca jīvātmā sūkṣmabhāvakam | sthūlasūkṣmobhayornāśe tadeva paramātmakam || 4 || ghaṭamadhye ghaṭākāśaṃ deheṣu dehinaṃ tathā | yantramadhye yathā śabdaṃ dehe'haṃmātraśabdakam [gh, ṅ: deheṣu dehiśabdakam] || 5 || naṣṭe tasmin [gh: naṣṭepyete] yathākāśaśravaṇakākāravacchive | vibhāgaṃ [gh: vibhāvaṃ] sṛṣṭimātraṃ hi layamānamabhedakam || 6 || p. 51) śrīdevyuvāca - kṣaṇākāraṃ hi yat proktamekeṣu dvitvalakṣitam | kimarthaṃ [k: kiṃrūpaṃ] sṛṣṭirārambhaṃ kimarthaṃ [k: kiṃ rūpaṃ] nāśakartṛkam || 7 || mahānirvāṇatantre śrīśiva uvāca - mahākālī parātmā ca kṣaṇakākārarūpiṇī | māyayācchāditātmānaṃ tanmadhye samabhāvataḥ || 8 || mahārudraḥ sa evātmā mahāviṣṇuḥ sa eva hi | mahābrahmā sa evātmā nāmamātravibhedakaḥ || 9 || ekamūrtistrināmāni brahmaviṣṇumaheśvarāḥ | nānābhāvamano yasya tasya muktirna vidyate || 10 || brahmāṇḍāstatra jāyante lakṣaṃ lakṣaṃ sulocane | tatra brahmā tatra viṣṇustatra rudraḥ pravinyaset || 11 || kecidvadanti sa brahmā kecidviṣṇuḥ prakathyate | kecidvadanti rudraḥ sa eko devo nirañjanaḥ || 12 || ādyāśaktiyuto devaścakākārarūpakaḥ | ānandaghanasaṃyuktaḥ [gh: -sandohaḥ] prabhuḥ prakṛtirūpadhṛk || 13 || nirguṇasyālayaḥ sākṣānmahākālyālayaḥ priye | tatraiva vartate nityaścaṇakākārarūpakaḥ || 14 || tasya rūpaparaṃ nityaṃ parānandaparātparaṃ | nityānandakarā devi kālikā dakṣiṇe sthitā || 15 || ādyāśaktirmahāmāyā devanirmāṇakāriṇī | jāyate ca kṣitau vṛkṣo yathā pṛthvyāṃ pralīyate || 16 || toyāttu vudvudaṃ jātaṃ yathā toye pralīyate | jalade taḍitutpattiryathā meghe pralīyate || 17 || p. 22) tathā brahmādayo devāḥ kālikāyāṃ prajāyate (?) | tathā pralayakāletu punastasyāṃ pralīyate (?) || 18 || śaktijñānaṃ vinā devi muktirhāsyāya kalpyate | ekāṃśena bhavedbrahmā ekāṃśena janārdanaḥ || 19 || ekāṃśena bhavecchambhuḥ kālikāyāḥ sulocane | aparā sā mahākālī nadyādīnāṃ samudravat || 20 || goṣpade ca yathā toyaṃ brahmādyā devatā stayā | goṣpade kiṃ vijānīyāt samudrasya jalaṃ śive || 21 || tena brahmā na jānāti viṣṇuḥ kiṃ vetti śaṅkaraḥ | sṛṣṭikartryā yadā kālyā pālyante ca surādayaḥ || 22 || tadā pralayakāletu punastasyāṃ pralīyate | ato nirvāṇadā kālī puruṣasya ca śarmadāa [gh: saṣvadā] || 23 || kṣaṇakākārarūpeṇa prakāśañca manomayam | yathā sūryo jagadbhāti jñeyañca kṣaṇakaṃ tathā || 24 || ekā śaktirdvidhā bhūtvā madhye puruṣabhāṣitam | punaḥ pralīna-kāle'pi dvidhaikaṃ puṃsagopitam || 25 || nityānitya-dvidhaikātmā [k: nityānityaṃyadakātmā] dvidhābhāvāśritaḥ pumān | nityānityaṃ yadaikātmā tadaikaṃ brahmavigraham || 26 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse ṣaṣṭhollāsaḥ || 0 || saptamollāsaḥ | atha bhāvapraśaṃsā - nigama-kalpānande śrīśiva uvāca - samuhyācārasaṅketaṃ bhāvasaṅketamevahi | sūcitaṃ parameśāni kathayasvānukampayā || 1 || śrīdevyuvāca - sarvatantreṣu vidyāsu bhāvasaṅketamevahi | tathāpi śaktitantreṣu viśeṣaṃ sarvasādhanam || 2 || sādhanaṃ bhāvamātraṃ hi bhāvena bhāvyavān bhavet | ācāreṇa vinā bhāvaṃ kadācinnaiva jāyate || 3 || śrīśiva uvāca - kasmādutpadyate bhāvaḥ kasmin [g, gh: kasmād] bhāvaḥ pralīyate | bhāvavān phalabhāk kimbā kena vācāravān bhavet || 4 || śrīdevyuvāca - bhāvastu mānaso dharmaḥ śabdasya hi kathaṃ bhavet | kiñcid bhāvaṃ pravaktavyaṃ diṅmātradarśanaṃ yathā || 5 || yathekṣuguḍamādhuryaṃ rasanā jñāyate prabho | tathā bhāvaṃ mahādeva manasā paribhāvyate || 6 || manasyutpadyate bhāvo manasīti pralīyate | manasīti sthito bhāvaḥ punarmanasi līyate || 7 || p. 24) yathā vṛkṣalatādyāśca sṛṣṭisthitilayaḥ kṣito | tathā bhāvaṃ maheśāna manasyeva na saṃśayaḥ || 8 || toyājjātaṃ yathā bimbaṃ toyeṣu līyate priya | manasyutpadyate bhāvaṃ līyamānaṃ manasyapi || kriyāktvadbhavedbhāvaḥ svarṇasya kuṇḍalādivat || 9 || āgamoktabhāva praśaṃsā - bhāvacūḍāmaṇau śrīdevyuvāca - deveśa prāṇanātheśa lokānāṃ bhāvadāyaka | kena rūpeṇa loko'pi phalabhāg jāyate naraḥ || 10 || śrīśiva uvāca - bhāvaṃ vinā varārohe naiva śabdaṃ prakāśitam | śabdamūlo bhavedbhāvo bhāvaṃ hi sarvamūlakam || 11 || bhāvājño'pi vakṣaḥ śrutvā kriyāmīṣmati yo naraḥ | pumān strīveśadhārī ca yathāṅgaṃ bhaṅgavat śive || 12 || tasmācca parameśāni bhāvaṃ jñātvā kriyāñcaret | bhāvaṃ vinā maheśāni phalabhāg jāyate yadi || napuṃsakasya kāntā kiṃ patyānandavivarddhinī || 13 || kriyāmūlo bhavedbhāvaḥ kriyāpi bhāvamūlikā | kriyā-śakto bhāvayukto phalabhāk parameśvari || 14 || śrīdevyuvāca - mama prāṇādhiko deva stutinindāvivarjitaḥ | bhāvamūlā kriyā proktā na bhāvena kriyā katham || 15 || śrīśiva uvāca - kriyāyuktaṃ bhāvamūlaṃ kriyāpi bhāvamūlikā | parasparaṃ vinā na syāt jñānaṃ jñeyaṃ yathāpriye || 16 || p. 25) bahujāpāttathā homāt kāyakleśādivistarāt | na bhavena mahādevi kriyāpi na phalapradā || 17 || kiṃ vīrasādhanairlakṣaiḥ kimākarṣaiḥ kulākulaiḥ | kiṃ pīṭhapūjanenaiva kiṃ kanyābhojanādibhiḥ || 18 || svayoṣitpremadānena kiṃ pareṣāṃ tathaiva ca | kiṃ jitendriyabhāvena kiṃ kulācārakarmaṇā | yadi bhāvaviśuddhiḥ syānnasyāt phalaparāyaṇaḥ || 19 || bhāvena labhate muktiṃ bhāvena kulavarddhanam | bhāvena gotravṛddhiḥ syādbhāvena kulaśodhanam || 20 || kiṃ nyāsavistareṇaiva kiṃ bhūtaśuddhivistaraiḥ | kiṃ tathā pūjanenaiva yadi bhāvo na jāyate || 21 || kenaiva [gh: kenāpi] pūjyate vidyā na ca kena [gh: na kenāpi] prapūjyate | phalābhāvācca deveśi bhāvābhāvaḥ prajāyate || 22 || bhāvanārasamāpanno bhaved yogī mahākaviḥ | jaḍo'pi śuddhatāṃ yāti bhāvanārasatatparaḥ || 23 || śuddhāśuddhaṃ hi deveśi bhāvena labhate dhruvam | bandhaṃ muktiṃ tathābhāvaṃ bhāvena labhate'pi ca || 24 || paśuṃ vīrañca divyañca kaulañca parameśvari | bhāvena labhate sarvaṃ pāpaṃ puṇyañca niścitam || 25 || mānañcaivāpamānañca sukhaṃ [g, gh: hṛṣṭaṃ] duḥkhaṃ maheśvari | jīvātmānaṃ parātmānaṃ bhāvena labhate'pi ca || 26 || ānandañca nirānandaṃ pānañcaivahyapānakam | bhuktambā copavāsambā bhāvena labhate dhruvam || 27 || brāhmaṇaṃ kṣatriyaṃ vaiśyaṃ śudrañca parameśvari | bhāvena labhate'pyetān bhāve'pyetān vinaśyati || 28 || laghuṃ guruṃ śivaṃ śaktiṃ pūjyaṃ pūjāñca pūjakam | bhāvena labhate'pyetān bhāve'pyetān vinaśyati || 29 || p. 26) śrīdevyuvāca - bhāvamātraṃ jagat sarvaṃ sṛṣṭisthityantakārakam | teṣāṃ madhye śreṣṭhabhāvaṃ mamasthāne prakāśaya || 30 || śrīmahādeva uvāca - caturdhā bhāvamātraṃ hi caturdhācāramātrakam | prakāśamātraṃ trividhaṃ bhāvācāraṃ maheśvari || 31 || atha caturdhā bhāvalakṣaṇam | adhamā dehān bhāvanti jīvaṃ bhāvanti madhyamāḥ | mokṣaṃ bhāvantyuttamāśca bhāvātītāstaduttamāḥ || 32 || adhamāḥ svakulācārāḥ śrutyācārāstu madhyamāḥ | uttamā mokṣadācārāḥ svecchācārāstaduttamāḥ || 33 || adhamā pratimā pūjā japastotrādi-madhyamā | uttamā nijapūjā [gh: mānasī pūjā] ca so'haṃ pujottamottamā || 34 || adhamā iha paśyanti parakālantu madhyamāḥ | mokṣaṃ paśyantyuttamāśca nāpaśyantyuttamottamāḥ || 35 || adhamāḥ karmabhītāśca bhaktibhītāśca madhyamāḥ | uttamā mokṣabhītāśca bhīto nāstyuttamottamāḥ || 36 || narajanmādhamā jñeyā devādijanma-madhyamāḥ | jñānī janmottamaḥ mokto janma nāstyuttamottamaḥ || 37 || adhamo janmasaṃkhyāto janmajanma ca madhyamaḥ | uttamaścaikajanmāpi janma nāstyuttamottamaḥ || 38 || adhamaṃ kṛtrimaṃ yantraṃ puṣpādiyantramadhyamam | uttamaṃ yoniyantraśca sarvayantottamottamam || 39 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse saptamollāsaḥ || 0 || aṣṭamollāsaḥ | atha trividhaprakārabhāvācāralakṣaṇam | samayācāratantre śrīśiva uvāca - bhāvastu trividho devi divya-vīra-paśu-kramāt | ācārastrividho devi krameṇodāhṛto mayā || 1 || eka eva mahān bhāvo nānātvaṃ bhajate priye | parādibhāvabhedena bhāvabhedastridhāpi ca | ekabhāvaḥ paraṃ brahma sarvavighnapraṇāśakam || 2 || kumārītantre śrīdevyuvāca - deva-deva mahādeva lokānāṃ hitakāraka | ekabhāvaḥ kathaṃ deva mama sthāne prakāśaya || 3 || śrī śiva uvāca - dvivarṣādadhikaṃ yāvat yāvadaṣṭābdakanyakā | kumārī tatra vikhyātā yantra-tantraphalapradā || 4 || tasyāḥ ṣoḍaśaparyantaṃ yuvatī ca pracakṣate | tatra bhāvaḥ prakāśo yaḥ sa bhāvaḥ paramo mataḥ || 5 || daśavarṣādhikā nārī ṣoḍaśābdaṃ maheśvari | tāvad yuvatī vikhyātā tasyāṃ pūjā mahāphalā || 6 || ṣoḍaśābde kalāpūrṇā ṣoḍaśābde kalā sthitā | tadante ṣoḍaśābde ca kalā sādhyakalā śive || 7 || p. 28) śrīdevyuvāca - deveśa karuṇānātha mama prāṇādhika priya | kalā kā parameśāna mama sthāne prakāśaya || 8 || śrīśiva uvāca - yonisthānaṃ kalā jñeyaṃ kāmavāyuyutaṃ yadi | kāmavāyumujjhitāyāḥ pūjane nāsti yogyatā || 9 || vibhāve paśubhāve ca gandhapuṣpākṣatādibhiḥ | kumārīṃ pūjayeddevi kāmabhāvena [gh: vīrabhāvena] pūjayet || 0 || 10 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse aṣṭamollāsaḥ || 0 || navamollāsaḥ | tatrāntare śrīdevyuvāca - deveśa [itaḥ prabhṛti śamudrava" ityantaṃ ślokapañcakaṃ "gha" pustake nāsti | tatra pāṭho'yaṃ dṛśyate - nārāyaṇītantre śrīśiva uvāca - tridhācāraṃ tribhāvañca kaulācārasya kāraṇam | paśvācāraśca vīraśca divyaḥ kaulo na saṃśayaḥ | siddhāntaṃ vā maheśāni kaulabhāvaṃ samāśritam || 1 || śrīdevyuvāca - vaiṣṇavaścaiva śaivaśca śāktaśca parameśvara | divyaḥ siddhantaḥ kaulaśca ṣaṭprakāraḥ kathaṃ vada || 2 || śrīśiva uvāca - paśvācāraṃ tridhā jñeyaṃ vīrācārastridhā priye | caturdhā divyaḥ kaulaśca śakteśca puruṣasya ca || 3 || vaiṣṇavaḥ śaivo divyaśca kaulabhāvayutā paśuḥ | dakṣiṇo vāmasiddhāntaḥ kaulayukto hi śāktakaḥ || 4 || ] prāṇanātheśa pārvatīprāṇavallabha | ṣaḍācāraṃ caturbhāvaṃ kauljñānañca kiṃ vada || 1 || śrīśiva uvāca - paśvācārastridhā jñeyo vīrācārastridhā śive | pauruṣasya [k: pauruṣasya - puṃdevatāsādhakasyetyarthaḥ] ca śāktasya [k: śāktasya - śaktidevatāsādhakasyetyathaḥ] caturdhābhāvasaṃyutāt || 2 || p. 30) paśubhāvayutāḥ kaulā vaidya-vaiṣṇava-śaivakāḥ | vīrabhāvayutāḥ kaulāḥ siddhānto [ṅ: siddhantau] vāmadakṣiṇau || 3 || paśuśca dvividho devi sabhāvaśca vibhāvakaḥ | vīraśca dvividho devi vibhāvaśca sabhāvakaḥ || 4 || evaṃ caturvidhā bhāvāḥ pañcamī divyabhāvakaḥ | sarve kaulapathālambā nadyādīnāṃ samudravat || 5 || kaulaṃ hi parameśāni prakṛti-puruṣātmakam | dvandvātītaṃ kriyātītaṃ kevalaṃ bhāvavarjitam | kaulārthaṃ hi kriyāmātraṃ kauleṣu muktibhāg bhavet || 6 || atha kaulajñānasyakāraṇam | jñāndvīpe - sarvebhyaścottamā vedā vedebhyo vaiṣṇavottamaḥ | vaiṣṇavāduttamaḥ śaivaḥ śaivācca śākta uttamaḥ || 7 || śāktaśca dvividho devi vāmadakṣiṇabhedataḥ | dakṣiṇāduttamo vāmo vāmāt siddhanta uttamaḥ || 8 || siddhāntāduttamaḥ kaulaḥ kaulāt parataro na hi | kaulācāraṃ sarvabījaṃ kaulācāramayaṃ jagat | kaulācāraṃ bhāvamātraṃ kaulaṃ hi bhāvavarjitam || 9 || [g, ṅ: siddhāntau] etairācārairyogādhikārī nirūpito yathā - pipīlikā kṣudravṛhacca maṇḍūkastiryak kapiḥ pakṣi (?) rajāgaro yathā | śrutyādi cācāravaśādbhaviṣyati yogādhikāro kramaśaḥ pratiṣṭhaḥ || iti nāgabhaṭṭaḥ | atha paśvācāraḥ | samayācāratantre śrīśiva uvāca - vedoktena yajeddevaṃ kāmasaṅkalpapūrvakam | ya eva vaidikācāraḥ [ṅ: vaiṣṇavācāraḥ] paśvācāraḥ sa eva hi || 10 || na matsya - bhojanaṃ devi na striyaṃ manasā smaret | paradravye na lobhaḥ syānna bhogaṃ manasā smaret || 11 || sindhutīre kānane vā parvate vā surālaye | bilvamūle vivikte ca puṇyakṣetre suśobhane || 12 || devatā śuddhabhāvena dhyātavyā susamāhitaḥ [k: susamāhitaiḥ] | na śūdradarśanaṃ kuryāt kauṭilyaṃ dūratastyajet || 13 || trisandhyāṃ pūjayeddevaṃ trisandhyāṃ japamācaret | rātrau yantrañca mālāñca spṛśennaiva kadācana || 14 || vīrakāryakathālāpaṃ na kuryād gurunindanam | nindanaṃ kalpanaṃ jñeyaṃ gurvantara-gururyadi | yathātmakalpanaṃ jīvaṃ tattvajñānasya kāraṇam || 15 || gurutantre gurunindanam | madhulubdho yathā bhṛṅgaḥ puṣpāt puṣpāntaraṃ vrajet | jñānalubdhastathā śiṣyo gurorvurvantaraṃ vrajet || 16 || dīkṣāśikṣāvibhedena guruḥ syādvividhaḥ priye | śikṣāguruṃ na kurvīta paśubhāvayuto yadi || 17 || paśubhāvayutā nārī patiṃ patyurna kalpayet | tathā guruṃ paśurdevi gurorandhraṃ na kalpayet [gh: kārayet] || 18 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse navamollāsaḥ || 0 || daśamollāsaḥ | gurutantre gurulakṣaṇam | śrīdevyuvāca - deveśa prāṇanātheśa namāmi caraṇāmbuje | nānācārayuto loko vada kena bhaviṣyati || 1 || kena rūpeṇa deveśa paśvācāraṃ prajāyate | vīraṃ divyañca kaulañca siddhāntaṃ kena tadvada || 2 || śrīmahādeva uvāca - guruśca parameśāni yadācārī bhavenmudā | tadācārayuto mantrī bhaviṣyati yuge yuge || 3 || niruttare - paśu-gurorlabdhamantrī [gh: mantralabdhaḥ] paśureva na saṃśayaḥ | vīramukhānmantralabdho vīra eva na saṃśayaḥ || 4 || siddhāntānmantrasaṃlabdhaḥ siddhānto nātra saṃśayaḥ | paśvācāraṃ vinā devi pañcatatvaṃ yutaṃ [gh: pañcatattvayutaṃ] śubham || 5 || paśvācārastu vijñeyaḥ pañcatattveṣu [gh: paratattveṣu] nindakaḥ | tasmāt sarvaprayatnena paśordīkṣāṃ na kalpayet || 6 || pañcatattvaṃ vinā devi śaktimantraṃ vṛthā bhavet | ata eva paśordīkṣāṃ vīrabhāvī na cācaret || 7 || paśūnāñced guruḥ śākto vīrāṇā`ncedguruḥ paśuḥ | yathā vṛddhasya taruṇī [gh: ramaṇī] vṛddhāyāḥ kaiśaraḥ (?) [c: śaiśavaḥ] patiḥ || 8 || p. 33) nigama kalpadrume - na rūpamasyāpi na bhāvabhāvinī, rūpasya bhāvasya sadātmabhāvinaḥ | yathā jalaṃ dravyaguṇena śaṅkara ! nānāvivarṇaṃ hi guruśca lakṣaṇam || 9 || atha śāktagurupraśaṃsā | kaulikānmantraṃ saṃgṛhya japakarmacaran hara | yadi muktirna jāyeta tadā vākyaṃ vṛthā mama || 10 || paśordīkṣāṃ na kurvīta kuladharmaparāyaṇaḥ | paśordarśanamātreṇa kaulikānāṃ kriyākṣayaḥ | tasmāt sarvaprayatnena paśordīkṣāṃ vivarjayet || 11 || bhairavatantre - sabhāvānāṃ vibhāvānāṃ paśūnāṃ parameśvari | vīrabhāvānvito mantrī paśordīkṣāṃ vivarjayet || 12 || sabhāvānāṃ vibhāvānāṃ vīro dīkṣāṃ karotyapi | kulanāthaṃ samāśritya punardīkṣāṃ samācaret || 13 || sabhāve dīkṣite mantre rogaśokabhayānakaḥ | vibhāve dīkṣite mantre kevalo bhayamātrakaḥ || 14 || kulācārarato vipraḥ kulaśāstrārthatattvavit | tanmukhāt śravaṇānmantraḥ sarvasiddhiprado bhavet | tasmāt sarvaprayatnena kulīnaṃ gurumāśrayet || 15 || atha gurulakṣaṇamāha - sthūlastejastathā sūkṣmastridhāmātraṃ guruḥ śive | tridhaikaṃ cintayed yastu bhāvātītaṃ guruṃ priye || 16 || p. 34) kadācit sa sahasrāre mantradhyeyo guruḥ sadā | kadācit hṛdayāmbhoje [g: -mbuje] kadācid dṛṣṭigocare || 17 || sūkṣmadhyānaṃ sahasrāre tejo dhyānaṃ hṛdi priye | sthūladhyānaṃ bāhyadeśe trividha dhyānajaṃ phalam || 18 || atha śrīguroḥ sūkṣmadhyānam | gurugītāyāṃ - brahmānandaṃ paramasukhadaṃ kevalaṃ jñānamūrtim | dvandvātītaṃ gaganasadṛśaṃ tattvamasyādilakṣyam || 19 || ekaṃ nityaṃ vimalamacalaṃ sarvadā sākṣibhūtam | bhāvātītaṃ triguṇarahitaṃ sadguruṃ taṃ namāmi || 20 || nityaṃ śūddhaṃ nirābhāsaṃ nirvikāraṃ nirañjanam | nityabodhaṃ cidānandaṃ guruṃ brahma namāmyaham || 21 || atha śrīgurostejodhyānam | hṛdambuje [gh: hṛdyambuje] karṇikamadhāsaṃsthaṃ, siṃhāsanesaṃsthitadivyamūrtim | dhyāyed guruṃ candrakalāvataṃsaṃ, saccit sukhābhīṣṭa varapradānam || 22 || śvetāmbaraṃ śvetavilepayuktaṃ muktākalābhūṣitadivyamūrtim | vāmāṅga [g: vāmāṅka] pīṭhesthitadivyaśaktiṃ mandasmitaṃ pūrṇakṛpānidhānam || 23 || ānandamānandakaraṃ prasannaṃ jñānasvarūpaṃ nijabodhayuktam | yogīndramīḍyaṃ bhavarogvaidyaṃ, śrīmadguruṃ nityamahaṃ namāmi || 24 || atha śrīguroḥ sthūladhyānam | yadājñayā sthūlatejaḥ sūkṣmāṇi parameśvari | tridhā dhyāne dhyānaniṣṭhaḥ sa guruḥ sthūlarūpakaḥ || 25 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvāllāse daśamollāsaḥ | ekādaśollāsaḥ | śrīdevyuvāca - tvadīyakṛpayā deva dhyānaṃ hi trividhaṃ śrutam | adhunā śrotumicchāmi sadgurorlakṣaṇaṃ priya || 1 || atha sadgurulakṣaṇam | śrīśiva uvāca - tridhāmātraṃ gurordhyānaṃ tridhāpi sanmaheśvari | sahasrāre hṛdmbhoje bāhye'pi parameśvari || 2 || sthūle tejasi sūkṣme'pi satśabdaṃ viniyojitam | sacchandaṃ ca vinā bhadre guruśabdaṃ nacet kvacit || 3 || sadguruḥ parameśāni śuddhaveśamanoharaḥ | sarvalakṣaṇasampūrṇaḥ sarvāvayava-śobhitaḥ || 4 || sarvāgamārthatattvajñaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ | loke sammohanakaro devatābhāvadarśakaḥ || 5 || ityādi lakṣaṇopetaḥ sadguruḥ kathitaḥ priye | guruśca parameśāni kevalaḥ śreṣṭhabodhakaḥ | śreṣṭhātiśreṣṭhaṃ sacchabdaṃ sauvarṇa kuṇḍalaṃ yathā || 6 || niruttare - bhāvastu trividho devi divya-vīra-paśu-kramāt | guravaśca tridhā proktāstathaiva mantradevatāḥ || 7 || kulaśāstraratā devi guravo vahavaḥ smṛtāḥ | kulatattva-vihitajño gurureko hi durlabhaḥ || 8 || p. 36) vāmakeśvare - trividhācārasaṃyuktā guravo'pi hyanantakāḥ | bhāvayuktaṃ varārohe bhāgyena labhate'pi ca || 9 || bhāgyena parameśāni sadguruṃ labhate yadi | kuladīkṣāṃ tadā kuryād dṛṣṭvā śrutvā na kārayet || 10 || kulārṇave - pustake likhitaṃ dṛṣṭvā kulācāraṃ karoti yaḥ | nāśayanti kulaṃ tasya saṃkruddhā yoginīgaṇāḥ || 11 || guruṃ jñātvā bhāvayuktaścaredācārasammataḥ | sveṣṭavidyā bhavet siddhirdehasya [gh: dehānāṃ] dehinaṃ yathā || 12 || dṛṣṭvācāraṃ na bhāvākto na guruñca kulañcaret | vṛthācāro bhavettasya na vandhaṃ jalasecanam || 13 || guruṃ vinā maheśāni phalabhāg jāyate yadi | kāntaṃ vinā puttravatī tadā kāntā bhaviṣyati || 14 || ata eva guruṃ kuryād yathābhāvavidhānataḥ | tanmukhāt śravaṇāt kārye phalabhāg jāyate naraḥ || 15 || gurūpadiṣṭavidhinā kaulācāraparo naraḥ | saṃpūjā paramāṃ devīṃ sa yāti paramāṃ gatim || 16 || guptasādhanatantre - trayodaśa-guṇopeto gurureko hi durlabhaḥ | teṣāṃ madhye guṇaikākto durlabho gururīśvari || 17 || trayodaśaguṇāsakto guruḥ sākṣāt sadāśivaḥ | darśanāt mucyate pāpāt kriyāpi suphalā bhavet || 18 || p. 37) śrīdevyuvāca - kuleśa prāṇanātheśa lakṣaṇaṃ hi trayodaśam | kathayasva mama sthāne yadi te mayyanugrahaḥ || 19 || śrīśiva uvāca - śānto dāntaḥ kulīnaśca vinītaḥ śuddhaveśavān | śuddhācāraḥ supratiṣṭhaḥ śucirdakṣaḥ subuddhimān || 20 || āśramī dhyānaniṣṭhaśca mantratantraviśāradaḥ | nigrahānugrahe śakto gururityavadhīyate || 21 || atha śāntaḥ | yena kenāpi santuṣṭaḥ kriyāyāñca sudakṣakaḥ | sa śānto hi hṛṣṭamanāḥ sarvadā deva-tatparaḥ || 22 || atha dāntaḥ | bhaktābhakte jñānavākyaṃ sānandena prayacchati | dayāyukto rāgamukto dānteti gurulakṣaṇam || 23 || atha kulīnaḥ | kulācārī kulajñānī kulatattvapradāyakaḥ | kulāgāre kriyāyuktaḥ [gh: -śakto] kulīno gururīśvari || 24 || atha vinītaḥ | dayāvākyena deveśi jñānavākyaṃ muhurmuhuḥ | abhaktabhaktijanako vinīto gurulakṣaṇam || 25 || p. 38) atha śuddhaveśaḥ | bhūṣaṇaṃ yasya devasya dhārayettasya bhūṣaṇam | tadācārarato devi guruḥ syāt śuddhaveśavān || 26 || atha śuddhācāraḥ | ācāraṃ yasya devasya tadācārī bhaved yadi | stutinindāvinirmuktaḥ śuddhācāro guruḥ svayam || 27 || atha supratiṣṭhaḥ | devatā śuddhabhāvena śuddhajñānena sevitā | supratiṣṭho gururdevi sarvadānandapālakaḥ [gh: sarvānandapradāyakaḥ] || 28 || atha śucirdakṣaḥ | anācārācārayukto nāsti tīrtheṣu vāsanā | śucirdakṣo gururdevi sarvakāryeṣu dakṣakaḥ || 29 || atha subuddhimān | jīvātmā parameśāni paramātmani līyate | subuddhimān gururdevi so'haṃ jñānaṃ vinaśyati || 30 || athāśramī | puttradārādisambandhaṃ sarvabhiṣṭasvarūpakam | tasminnānandamāśritya āśramī gururīśvari || 31 || atha dhyānaniṣṭhaḥ | trividhaṃ dhyānamāśritya ātmānaṃ pūjayed yadi | sa guruḥ parameśāni dhyānaniṣṭho bhaved dhruvam || 32 || p. 39) atha mantratantraviśāradaḥ | mānasaṃ trāyate yastu manaḥ sandehanāśakṛt | sa guruḥ parameśāni mantratantraviśāradaḥ || 33 || atha nigrahānugrahe śaktaḥ | muktasya bandhadātṛtvaṃ bandhasya muktadāyakaḥ | nigrahānugrahe śakto gururityavadhīyate || 34 || iti śrīsarvānandanātha-viracite sarvollāse ekādaśollāsaḥ || 0 || dvādaśollāsaḥ | atha vaiṣṇavācāraḥ | sarvadharmān parityajā iṣṭabhaktiśca jāyate | sa eva vaiṣṇavācāraḥ kāmasaṅkalpavarjitaḥ || 1 || samayācāratante - vaiṣṇavaḥ paśubhāvena pūjayet parameśvaram | śaktitantre varārohe paśubhāvo bhayaṅkaraḥ || 2 || paśubhāve yajeddevaṃ bhaktibhāvayutaḥ śive | yadi syāt pūjayeddevīṃ vṛthā tasya pariśramaḥ || 2 || paśubhāve maheśāni mantravarṇasvarūpakam | vīrabhāve'pi tanmantraṃ caturvargaphalapradam || 4 || paśubhāvāśrito mantrī yadi kālīṃ prapūjayet | rauravaṃ narakaṃ yāti yāvadāhūtasaṃplavam || 5 || atha paśūnāṃ śaktyarcane niṣedhaḥ | kulārṇave - māṃsaṃ bhuktā surāṃ pītvā gatvā caiva rajasvalām | pūjayet kālikāṃ devīmanyathā niṣphalā bhavet || 6 || abhuktā na yajeddevīṃ bhuktā devīṃ prapūjayet | abhuktaḥ pūjanenaiva viṣṭhāyāṃ jāyate krimiḥ || 7 || jitendriyo haviṣyāśī śaktipūjāṃ na cācaret | anyārcane mahādevi ceti bhāvena pūjayet || 8 || p. 41) anyadevārcanaśraddhāmanyadevaprapūjanam | kulastrīvīranindāñca paradravyāpahāraṇam | strīṣu roṣaṃ prahārañca [k, g: nakartavyaṃ] varjayet parameśvari || 9 || picchilāyāṃ - gurorājñāṃ samādāya śuddhāntaḥkaraṇo naraḥ | sveṣṭadevaṃ stuvan bhāvyamanyadevaṃ na pūjayet || 10 || tīrtha-paryaṭanaṃ deva-pūjanaṃ tarpaṇādikam | varjayet parameśāni guroranyaṃ na bhāvayet || 11 || atha vaiṣṇavasya samādhiḥ | anyadevaṃ sveṣṭarūpaṃ rūpaṃ jñātvā kriyāñcaret | darpaṇeṣu yathā bimbaṃ tathānyadevarūpakam || 12 || ekadevaṃ vinā devi nāsti devo mahītale | ekasūryaṃ vinā sūryo nāstīha jagati yathā || 13 || bahupātre sthite toye bahusūrye yathā priye | bahubhāve tathā devaṃ bahurūpeṣu dṛśyate || 14 || nigamatattve - dharmasvarūpaṃ jagatāṃ sarvabījaṃ purātanam | dharmaṃ tyaktvā mahādevi kimālambitamāsthitaḥ || 15 || śrīdevyuvāca - sarvadharmān parityajya ekadharmaṃ samāśrayan dharmātmano devatātma-svātmanoḥ paricintanam || 16 || sveṣṭavidyā dharmarūpā nityā svātmaprakāśinī | yathā stanaṃ bālakasya pānaṃ dharmātmavarddhanam || 17 || iti sarvānandanāthaviracite sarvollāse dvādaśollāsaḥ || 0 || trayodasollāsaḥ | atha iṣṭabhaktiḥ | nigamatattve śrīśiva uvāca - tvaṃ devi paramā pūrṇā sarvasampatphalapradā | kimiṣṭaṃ kāpi bhaktiḥ syāt mama sthāne prakāśaya || 1 || śrīdevyuvāca - guruvaktre sthito devastadeveṣṭasvarūpakaḥ | kriyāpi tasya vākye syāt kriyeti bhaktikalpanā || 2 || yā kriyā sāpi bhaktiḥ syād yā bhaktiḥ sā kriyāpi ca | bhaktirūpā sveṣṭavidyā vinā bhaktiṃ na labhyate || 3 || vinā bhaktiṃ na tajjñānamato bhaktirudāhṛtā | sā bhaktistrividhā deva cottamā madhyamādhamā || 4 || uttamā sāttvikī bhaktī rājasī bhaktirmadhyamā | tāmasī bhaktiradhamā tridhā bhaktirmaheśvara || 5 || mānasī sāttvikī bhaktirvāhyabhaktiśca rājasī | tāmasī dāmbhikī bhaktistāsāṃ bhedaṃ vadamyaham [k, g: teṣāṃ bhedamidaṃ śiva] || 6 || samayācāratantre śrīdevyuvāca - deveśa prāṇanātheśa lokānāṃ hitakāraka | bhāvabhedena kathaya sādhakasyāpi lakṣaṇam || 7 || p. 43) śrīśiva uvāca - sādhakā strividhāḥ proktāḥ sāttviko rājasaḥ priye | tāmasaśca maheśāni teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam || 8 || atha sāttvika-sādhakalakṣaṇam | antaḥśuddho vahiḥśuddhaḥ sadeśvara-parāyaṇaḥ | sarveṣāṃ prāṇināṃ devi dayāyuktaḥ sa sāttvikaḥ | sa sāttviko maheśāni sarvadā devatatparaḥ || 9 || atha rājasika-sādhakalakṣaṇam | śraddhayātisuvastrādyairātmānaṃ devatāṃ yajet | rāgeṇa sarvadā tuṣṭo rājasaḥ parikīrtitaḥ | sa rājaso maheśāni rāgātmā rāgakāṅkṣaṇaḥ || 10 || atha tāmasa-sādhakalakṣaṇam | bahukrodhī jalpabhāṣī paradveṣī pravañcakaḥ | aśraddhayā yajeddevaṃ tāmasaḥ parikīrtitaḥ || 11 || kuveśaṃ devatāṃ kṛtvā śraddhayā'śraddhayā yajet | kriyāyāṃ dakṣiṇāhīnaḥ so'pi tāmasalakṣaṇaḥ || 12 || bhāvacūḍāmaṇau śrīdevyuvāca - kena rūpeṇa deveśa sādhako muktabhāg bhavet | kathaya prāṇanātheśa yadi te mayyanugrahaḥ || 13 || śrīmahādeva uvāca - pūjāmūlāpi bhaktiḥ syād vinā pūjāṃ na bhaktibhāk | sā pūjā trividhā proktā cottamā madhyamādhamā || 14 || p. 44) sāttvikī trividhā pūjā rājasī trividhā śive | tāmasī trividhā pūjā tāsāṃ bhedaṃ vadāmyaham || 15 || atha trividhasāttvikīpūjālakṣaṇam | ahameva parā devī mayi sarvamidaṃ jagat | sā pūjā sāttvikī jñeyā pūjāmadhyeṣu gopitā || 16 || devatanijarūpaṃ yat mānasaiścintayed hṛdi | sā pūjā sāttvikī jñeyā madhyamā prāṇavallabhe [gh: kathitaṃ] || 17 || mānasaiḥ pūjayeddevīṃ śraddhayā copacārakaiḥ | sā pūja sāttvikī jñeyā cādhamā prāṇavallabhe || 18 || atha trividharājasīpūjālakṣaṇam | ātmavat pūjayeddevīṃ śraddhayā copacārakaiḥ | kāmasaṅkalparahitā pūjā rājasikottamā || 19 || upacārairyajeddevīṃ kevalaṃ prītihetave | devyāḥ sā rājasī pūjā madhyamā prāṇavallabhe || 20 || ātmārthe vā parārthe vā śraddhayā pūjayet śivām | kāmasaṅkalpasaṃyuktā pūjā rājasikādhamā || 21 || atha trividhatāmasīpūjālakṣaṇam | ātmano'pi parasyāpi dāmbhikārthe yajet śivām | śraddhānvitā kāmayuktā sā pūjā tāmasottamā || 22 || laukikārthe dāmbhikārthe saṅkalpena yajet śivām | sā pūjā tāmasī jñeyā madhyamā prāṇavallabhe || 23 || p. 45) svalābhāt parahiṃsārthe śraddhayā pūjayet śivām | sā pūjā tāmasī jñeyā cādhamā prāṇavallabhe || 24 || śraddhāhīnā ca yā pūjā sā pūjā na phalapradā | pūjāmūlā bhavedbhaktirbhaktimūlaṃ hi pūjanam | parasparaṃ vinā na syāt jñānaṃ jñeyaṃ yathā priye || 25 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse trayodaśollāsaḥ || 0 || caturdaśollāsaḥ atha balidānam | jñānārṇave śrīdevyuvāca devadeva mahādeva lokānāṃ jñānadāyaka | bhāvabhedena kathaya balidānasya lakṣaṇam || 1 || śrīśiva uvāca - kaliśca trividhā devi sātvikī rājasī tamī | balidānaṃ vinā devi pūjane nāsti yogyatā || 2 || pūjāsāraṃ mahādevi balidānaṃ yathāvidham | balidānaṃ bhavet sāraṃ pūjane jñānvān yadi || 3 || ata eva mahādevi baliṃ dadyāt prayatnataḥ | balidānaṃ vidhānena kiṃ na sidhyati bhūtale || 4 || atha sātvikī baliḥ | sātvikībalimākhyātāṃ māṃsaraktādivarjitām | yato brahmamayaṃ dehaṃ ghātayet kena karmaṇā || 5 || satsattvaṃ sṛṣṭimātraṃ hi bhāvamātraṃ prakāśitam | sattvevārambhakaṃ sṛṣṭiṃ balidānaṃ layaṃ śive || 6 || ata eva maheśāni sattvena balidānakam | māṃsaraktādirahitaṃ balidānaṃ phalaṃ śubham || 7 || narāśvamedhaṃ madyañca kalau varjyaṃ dvijātibhiḥ [gh: vicakṣaṇaiḥ] | prānihiṃsā nacet satye tretāyāṃ dvāpare śubham || 8 || p. 47) narāśvamedhaṃ saṃvarjyaṃ kalau na jñānavāna yataḥ | narānukalpaṃ mahiṣaṃ mahiṣasya ca chāgalam || 9 || chāgasya kalpanaṃ meṣaṃ meṣasya pakṣiṇaṃ śive | pakṣiṇaścāpi [k, g, gh, ṅ: pakṣiṇasyāpi] matsyaṃ hi matsyasya kīṭamātrakam || 10 || anukalpaṃ kalau bhadre dravyābhāve parityajet || 11 || arcane mahiṣadāne'pi cāśvamedhaphalaṃ labhet | phalbhāg jāyate mantrī baliṃ dadyād yathāvidhi | balidānaṃ vinā devi hiṃsā sarvatra garhitā || 12 || tantracūḍāmaṇau - eṇamapyavidhānena chedayenna kadācana | vidhināpi dvijaṃ gāmbā hatvā pāpairna lipyate || 13 || tathāpi parameśāni jñānī naivāpi lubdhakaḥ | balimātraṃ dvidhā jñeyaṃ tayorbhedaṃ śṛṇuṣva me || 14 || baliḥ pūjopahāraḥ syāt prāṇidānaṃ dvitīyakam | balimādyaṃ nivṛtte tu pravṛttiḥ syāt paśuṃ priye | balihīnā ca yā pūjā sā pūjā na phalapradā || 15 || atha rājsikabaliḥ | rājasaṃ balimākhyātaṃ suveśaṃ rāgasaṃyutam | māṃsaraktādisaṃyuktaṃ kṛṣṇavarṇaṃ viśeṣataḥ || 16 || kṛṣṇavarṇaṃ nādhikāṅgabhaṅgahīnamarogiṇam | evaṃ datvā baliṃ pūrṇaṃ phalamāpnoti sādhakaḥ || 17 || śiśunā balidānena hanti putrañca caṇḍikā | vṛddhenaiva gurujanaṃ [gh: guruṃ hanyāt] kṛśena bāndhavaṃ tathā || 18 || p. 48) dhanañcaivādhikāṅgena hīnāṅgena prajāntathā | kāminīṃ śṛṅgabhaṅgena kāṇena bhrātaraṃ tathā || 19 || ghaṇṭikena bhavenmṛtyurvighnañca [gh: vighnasyāt] citramastake | hataṃ mitraṃ tāmrapṛṣṭhe bhraṣṭaśrīḥ pucchahīnataḥ || 20 || muṇḍamālātantre - māturmāyāśrito yāvattavacchiśumudāhṛtam [gh: śiśurudāhṛtaḥ] | tasyāpi ghātane bhadre svātmaputtraṃ vinaśyati || 21 || nirvikāramayaṃ dehaṃ kadācinnaiva ghātayet | vikāre śukra-sambhūte [sañjāte] ghātanaṃ vidhibodhitam [gh: - bodhanam] | śukralīne [gh: hīne]'pi vṛddhaṃ hi ghātanād gurughātanam || 22 || atha tāmasikabaliḥ | tāmasastāmasaguṇairālasyādiyutaḥ priye | na śraddhayā baliṃ dadyāt pūjādiṣu tathā priye || 23 | sādhakānāṃ na te devi kevalaṃ nāmamātrakam | balidānaṃ vṛthā tasya kevalaṃ prāṇi [gh: paśu-]ghātanam || 24 || tāmasaḥ sādhako devi kadācinnaiva naiva ca | pūjāhīnasya bhraṣṭatvāt nāmamātrastu sādhakaḥ || 25 || balidānaṃ pradātavyaṃ yena tena kṛtena ca [gh: kena krameṇa ca] | vidhānaṃ naiva kartavyaṃ balidānaṃ hi mātrakam || 26 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse caturdaśollāsaḥ || 0 || pañcadaśollāsaḥ | vaiṣṇavo viṣṇubhaktañca viṣṇvātmātmā yadā bhavet | tadā dhyānaṃ sadā kāryaṃ vaiṣṇavīṃ paramāṃ śivām || 1 || paśvācārasya yat śeṣaṃ śāktācārasya pūrvakam | śaivācāramidaṃ proktaṃ paśvācāreṇa pūjayet || 2 || prasādaṃ cyambakādiñca tāntrikaṃ hi maheśvari | vīrācāreṇa saṃpūjyaṃ pañcatattvena śaṅkari || 3 || atha śaivācaraḥ | samayācāratantre - aṣṭāṅgayogasaṃyukto yajeddevaṃ vidhānataḥ | yāvajjñānaṃ [gh: dhyānaṃ] samādhiḥ syāttāvat śaivaṃ pracakṣate || 4 || athāṣṭāṅgayogaḥ | kālikākulasarasve - yamaniyamāsanaprāṇāyāmapratyāhāradhyānadhāraṇasamādhi- yogāṅgāṣṭāni pārvati || 5 || ādau yamalakṣaṇam | ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryaṃ dayārjavam | kṣamādhṛtiṃ [gh: prīti] mitāhāraṃ śaucañceti yamā daśa | daśadhā lakṣaṇaṃ proktaṃ yogāṅgasya yamasya ca || 6 || p. 50) atha niyamalakṣaṇam | tapaḥ santoṣamāstikyaṃ dānaṃ devasya pūjanam | siddhāntaśravaṇañcaiva hrīrmatiśca japāhutam | daśadhā niyamaṃ proktaṃ yogāṅgasya ca pārvati || 7 || athāsanam | 1 | padmāsanaṃ svastikākhyaṃ bhadraṃ vajrāsanaṃ tathā | vīrāsanamiti proktaṃ kramādāsanapañcakam || 8 || savyaṃ pādamupādāya dakṣorūpari vinyaset [gh: dakṣopari- nyasettataḥ] | tathaiva dakṣiṇaṃ savye copaviṣṭaṃ [gh: copaviśyaṃ] vidhānataḥ | padmāsanamiti proktaṃ japapūjādiṣu priye || 9 || 2 | jānubhyāmantare samyak kṛtvā pādatale ubhe [gh: śubhai] | ṛjukāyo viśenmantrī svastikaṃ tat pracakṣate || 10 || sīmanyāḥ pārśvayornyasyād gulpayugmaṃ suniścitam | vṛṣaṇādhaḥ sthitau pādau pāṇibhyāṃ parirakṣayet | bhadrāsanamidaṃ proktaṃ yogibhiḥ parikalpitam [g, gh: sārakalpitaṃ] || 11 || urau pādau krame nyasya kṛtvā pratyaṃmukhāṃgulīm | karau nirudhyā[gh: nidadhyāt]dākhyātaṃ vajrāsanamudīritam || 12 || ekapādamadhaḥ kṛtvā vinyasyorau tathetaram | ṛjukāyo viśenmantrī vīrāsanamudīritam || 13 || atha prāṇāyāmaḥ | prāṇāyāmaṃ vinā devi pūjane nāsti yogyatā | prāṇāyāmañcāsanañca sarvācārasya sammatam || 14 || p. 51) tripurāsāratante - mūlādhāre kuṇḍalinī svayambhū nidritā yadā | tadā kāryaṃ na kartavyaṃ kriyāmātre hi sundari || 15 || prāṇāyāmena sā devī sa devaḥ parameśvaraḥ | nidrāṃ tyaktvā sveṣṭarūpaṃ dhārayet parameśvari || 16 || atha prāṇāyāmasya phalam | mūlabījena bījena prāṇāyāmaṃ samācaret | prāṇāyāmaṃ hi kathanaṃ devatāyāḥ svarūpakam || 17 || svarūpakathane deva svarūpaṃ darśanaṃ śive | svarūpadarśanāt śīghraṃ svarūpañca svayaṃ bhavet || 18 || pramāṇāntaramāha gurugītāyām - kīṭabhṛṅge varārohe yathā bhavati pārvati | gurudhyānāttathā nityaṃ dehī brahmamayo bhavet || 19 || tripurāsāre - prāṇāyāmaparo brahmā prāṇāyāmaparo hariḥ | prāṇāyāmaḥ śaṅkaro'pi sṛṣṭisthitilayātmakaḥ || 20 || pūrako'pi bhavedbrahmā kumbhako'pi hariḥ svayam | recako'pi svayaṃ rudraḥ prāṇāyāmaṃ guṇatrayam || 21 || kaniṣṭhānāmikāṃguṣṭhairyannāsāpuṭadhāraṇam | prāṇāyāmaḥ sa vijñeyastarjanīmadhyame vinā || 22 || pūrakaṃ vāmanāḍyāpi ṣoḍaśena japena tu | kumbhakaṃ madhyanāḍyāpi catuḥṣaṣṭyā japena tu | recanaṃ dakṣanāḍyāpi tadarddhajapasaṃkhyayā || 23 || p. 52) tantrāntare - pūrayet ṣoḍaśairvāyuṃ dhārayettaccaturguṇaiḥ [kh: dhārayettu catuguṇaiḥ; gh: kumbhayecca caturguṇaiḥ] | recayet kumbhakārddhena aśaktyā [gh: yaḥ śaktyā] tatturīyakam || 24 || kumbhakaṃ pūrakaṃ recamevaṃ (tadaśaktau taccatuśrameva (ga, gha)|] prāṇasya saṃyamaḥ | iḍāyāṃ pūrayedvāyuṃ dhārayeddakṣanāsikām || 25 || suṣumnāyāṃ kumbhayecca nāsāpuṭañca dhāraṇam | piṅgalāyāṃ recayecca dhāraṇād vāmanāsikām || 26 || niruttare - prāṇāyāmaṃ dviṣaṭkena pratyāhāraḥ prakīrtitaḥ | pratyahāradviṣṭkena jānīyāddharaṇaṃ śubham || 27 || dhāraṇaṃ dvādaśaṃ proktaṃ dhyānaṃ dhyānaviśāradaḥ | dhyānairdvādaśakaireva samādhirabhidhīyate | samādhimatha [gh: samādheratha] karmāṇi karoti na karoti vā || 28 || kevalaṃ kumbhakāddevi [gh: kumbhakāddha'pi] kiṃ na sidhyati bhūtale | khecaratvaṃ samādhitvaṃ kāle mṛtyurvinaśyati || 29 || tripurāsāre samādhiḥ | śrīdevyuvāca - deveśa prāṇanātheśa sadā tattvapradāyakaḥ | adhunā śrotumicchāmi samādhisthasya lakṣaṇam || 30 || śrīśiva uvāca - śaivo'pi śivabhaktaśca śivātmātmā yadā bhavet | tadā dhyānaṃ sadā kāryaṃ śivaṃ śāntaṃ jaganmayam || 31 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse pañcadaśollāsaḥ || 0 || ṣoḍaśollāsaḥ | atha vibhāvapaśulakṣaṇam | anukalpairyajeddevīṃ vedamārgeṇa sādhakaḥ | paśvācāramidaṃ proktaṃ vibhāvasya mataṃ śive [gh: priye] || 1 || bhāvacūḍāmaṇau | atha madyānukalpam | gokṣīraṃ vahninā pācyaṃ karjurasya rasaṃ priye | guḍaṃ tasya madyatulyaṃ tāmbūlaṃ cūrṇasaṃyutam || 2 || vyañjanaṃ lavaṇairyuktaṃ āmānnaṃ ghṛtasaṃyutam | kharjurasya rasañcaiva [ṅ: guḍhaṃ] śarkaraṃ gavyasaṃyutam [gh, ṅ: parameśvari] | mahoṣodbhavaṃ madyatulyaṃ vibhāvasya mataṃ paśoḥ [gh, ṅ: lavaṇaṃ saindhavaṃ vinā] || 3 || atha māṃsānukalpam | godhūmaṃ lohitaṃ cārdraṃ tilaṃ śvetaṃ maheśvari | śaratpkvaṃ vrīhiṇañca lohitaṃ vrīhiṇaṃ śive | [gh: madyatulyaṃ māṃsakhaṇḍaṃ kuṣmāṇḍaṃ parikīrtitam] kuṣmāṇḍaṃ māṃsavajjñeyaṃ vibhāvasya mataṃ paśoḥ [g: śive] || 4 || atha matsyānukalpam | nārikelaṃ śrīphalañca dhātrīphala-harītakīm | dagdhañcet parameśāni paśormatsyaṃ hi kalpanam || 5 || p. 55) mudrānukalpam | vinā lavaṇatoyābhyāṃ bharjitaṃ vrīhiṇaṃ śive | mudrānukalpaṃ parame vibhāvasya mataṃ paśoḥ || 6 || atha maithunānukalpam | [atra (gha) -pustakīyaḥ pāṭhaḥ, - paśūnāṃ maithunaṃ devi svakare yntrakalpanam | tattvamuddhṛtya yatnena vinā parvādinā śubham || bhakṣayet tatparaṃ dravyaṃ mūlena manunā śive | pañcatattvaṃ vinā devi devīmantraṃ vṛthā bhavet || etaddravyaṃ na devaṃ hi na peyaṃ hi kvacit śive | vedoktena yajeddevaṃ vibhāvasya mataṃ paśoḥ ||] paśūnāṃ maithunaṃ nāsti cintanaṃ parikalpitam | sahasrāre mahāpadme śivaśaktisamanvitam || 7 || tenāmṛtena parame tarpayet paradevatām | yatstuṣṭā bhagavatī svātmabimbaprakāśinī || 8 || pañcatattvaṃ vinā devi devīpūjā vṛthā bhavet | vedoktena yajeddevaṃ vibhāvasya mataṃ paśoḥ || 9 || atha vibhāvavīralakṣaṇam | picchilāyāṃ śrīdevyuvāca - mahādeva mahāyogin tattvajñānamayaṃ vapuḥ | vīrācāraṃ vibhāvasya mama sthāne prakāśaya [g, gh: vada prabho] || 10 || śrīśiva uvāca - vīrācārasya kathane śaṅkābhūnmama mānase | kadācinnaiva vaktavyaṃ pāṣaṇḍe nāstike nare || 11 || p. 56) mamaiva prāṇasarvasvaṃ vīrabhāvaṃ kuleśvari [gh: maheśvari] | vīrabhāvaṃ vinā devi devīpūjā vṛthā bhavet || 12 || atha vibhāvavīraḥ | na karoti mahādevi prakṛtyacārasaṃśayāt | mānasaikavibhāvena pañcatattvena pūjayet || 13 || athavā cānukalpairvā pūjayet parameśvarīm | anukalpairyajeddevīṃ tantramārgānusārataḥ | vīrācāramidaṃ proktaṃ vibhāvasya mataṃ śive [ṅ: śāktānāṃ sukhamokṣadam] || 14 || mānasaiḥ pañcatattvaiśca pūjāṃ kuryācca mānasaiḥ | pañcatattvasyānukalpairvāhye devīṃ prapūjayet || 15 || atha pañcatattvapramāṇam | vīratantre - madyaṃ māṃsa tathā matsyaṃ mudrā maithunameva ca | pañcatattvamidaṃ proktaṃ śāktanāṃ sukhamokṣadam || 16 || atha madyānukalpam | picchilāyāṃ - nārikelodakaṃ kāṃsye takraṃ guḍasamanvitam | ārdrakaṃ guḍasaṃyuktaṃ siddhānnaṃ dagdhadugdhakam | madyānukalpaṃ parame ! caturvargaphalapradam || 17 || niruttare - brāhmaṇo vīrabhāvena surāṃ pītvā japenmanum | tadabhāve'pi go-kṣīraṃ dvijo dadyād yuge yuge || 18 || p. 57) tāmbūlaṃ tāmrakūṭañca tvaritā tāḍitā tathā | ahipheṇaḥ kharjurasaḥ dhūstūraṃ samvidā tathā | ete cāṣṭau surāḥ proktāḥ sādhakānandadāyakāḥ || 19 || atha māṃsānukalpam | lavaṇārdrakapinnākastilagodhūmamāsakāḥ | lasūnañca maheśāni māṃsapratinidhiḥ smṛtaḥ || 20 || atha matsyānukalpam | matsyābhāve dagdhadravyaṃ cānukalpa. yuge yuge | mudrābhāve'pi kṣaṇakaṃ bharjitaṃ parameśvari || 21 || iti mudrānukalpam | atha pañcamānukalpam | vṛhadyonitantre - sādhakaḥ kulaniṣṭhaśca yadi yoniṃ na pūjayet | kruddhā bhagavatī tasya niṣphalaṃ japapūjanam || 22 || yonyabhāve maheśāni yonirūpāparājitā | pūjayet sādhakaḥ śreṣṭho yonipūjāphalāptaye || 23 || śrīdevyuvāca - yoniḥ proktāḥ purā deva sarvasya sukhamokṣadā | tasyābhāve kathaṃ deva cānukalpāparājitā || 24 || kasmāj jātamidaṃ puṣpaṃ kena vā pūjanaṃ vada | maithunaṃ kena deveśa tattvaṃ kena vada prabho || 25 || vṛhadyonitantre śrīśiva uvāca - śikhipucchāntare yoniṃ saṃsthāpya prakṛtiryadā | kṛṣṇo'bhūt parameśāni tadā jātāparājitā || 26 || p. 58) śikhipucchād viniḥsṛtya yonirjātā mahītale | yonicihnaṃ sthitaṃ tatra devi kāmakalātmikam || 27 || viṣṇukrāntaṃ samāsādya latārūpo'bhavaddharaḥ | yonisvarūpaṃ tat puṣpaṃ devyāḥ prītikaraṃ param || 28 || tatpuṣpaṃ parameśāni raktacandanacarcitam | pūjayed vīrabhāvī ca yonipūjāphalaṃ labhet || 29 || hayāripuṣpagarbhastha [gh: -garbhamadhyasthaṃ] śivaliṅgena pārvati | maithunaṃ jāyate tena śaktyābhāve'pi sundari || 30 || parapuṣpe kṣiped gandhaṃ tatra puṣpaṃ kṣipet param | tasmāduddhṛtya tattvañca tarpayet paradevatām || 31 || svamūrddhni tarpaṇaṃ kṛtvā pibedānandabhāg yadi | aparāitāyā māhātmyaṃ gadituṃ naiva śakyate | mahāpīṭhamayaṃ puṣpaṃ sarvadevasya durlabham || 32 || kulacūḍāmaṇau - svaliṅgaṃ karavīreṣu saṃsthāpya puruṣottamaḥ | rādhikābhūnmahādevaḥ śṛṅgārānandahetave || 33 || prakṛterlakṣaṇaṃ yadyat śikhipucche maheśvari | ātmayonimimāṃ jñātvā svamūrddhni dhārayeddhariḥ || 34 || viśvasāre - śukraraktānukalpam | śukrai raktairmaheśāni pūjayet parameśvarīm | tadabhāve cānukalpaiḥ sādhakābhīṣṭasiddhaye [gh: -dāyake] || 35 || raktābhāve cānukalpaṃ raktānulepanaṃ priye | śukrabhāve cānukalpaṃ sugandhaṃ malayodbhavam || 36 || p. 59) cānukalpāt cānukalpaṃ caturvargaphalapradam | dvayoryogānmaheśāni kiṃ na sidhyati bhūtale || 37 || mahāpuṣpasyānukalpaṃ kalpaṃ puṣpaṃ manoharam | lalāṭe dhāraṇād bhadre śivatulyo na saṃśayaḥ || 38 || rādhātantre - śaivaḥ śākto gāṇapatyo vaiṣṇavaḥ parameśvari | puṣpeṇa tilakaṃ bhāle sadeva rūpavān bhavet || 39 || pratyakṣaistilakairdevi ! śivasāyujyameva ca | anukalpaiśca tilakaiḥ sārūpyameti sundari || 40 || atha tilakapramāṇam | vāmarekhātmikā brahmā dakṣarekhā sadāśivaḥ | madhyasthāne vasedviṣṇuḥ tatsthānaṃ naiva lepayet || 41 || nirvāṇatantre - nirākāro mahāviṣṇuḥ sākāro'pi kṣaṇe kṣaṇe | yadā sākārarūpo'sau dvibhujo muralīdharaḥ || 42 || rādhātantre - nādarūpā kuṇḍalinī tanmūle sthitiḥ sarvadā | tadūrddhe bindurūpā ca mūlā tripurasundarī || 43 || kevalaṃ rudhireṇāpi bindumātraṃ niyojayet | kuṇḍalī mūlabhāge'pi tilakaṃ triguṇātmakam || 44 || savye vāme tathā madhye tilakasya maheśvari | jāhnavī yamunādevī vāgdevī sarvadā sthitā || 45 || tripuṇḍraṃ dhārayet śaivaḥ śāktaśca vartulaṃ śive | ūrddhapuṇḍraṃ gāṇapatyaḥ sādhakasyāpi lakṣaṇam || 46 || p. 60) jñānadvīpe - prathame cānukalpaiśca pratyakṣaiśca dvitīyake | evaṃ krameṇa deveśi sādhako'pi kriyāñcaret || 47 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse ṣoḍaśollāsaḥ || 0 || saptadaśollāsaḥ | atha yantrapramāṇam | varadātantre śrīdevyuvāca - tatprasādānmahādeva vibhāvasya mataṃ śrutam | adhunā śrotumicchāmi yantraprastāvamuttamam || 1 || sabhāvasya paśoryantraṃ vibhāvasya paśoḥ priya | vīrasyāpi vibhāvasya sabhāvasya vada prabho || 2 || śrīśiva uvāca - dehākāraṃ sthūlarūpaṃ paśoryantraṃ sureśvari | kṛtrimaṃ svakṛtaṃ yantraṃ vibhāvasyānukalpanam || 3 || vibhāvasyāpi vīrasya yantraṃ puṣpādikalpanam | vīrasya yantraṃ vijñeyaṃ yoniyantraṃ [g, gh: -rūpaṃ] prakāśitam || 4 || p. 61) yantraṃ vinā maheśāni pūjane nāsti yogyatā | ata eva maheśāni kuryāt yantrānukalpanam || 5 || yantradvayaṃ na kartavyaṃ tatha mūrtidvayaṃ priye | ghaṭadvayaṃ na kuryeyuḥ sādhakāḥ siddhihetave || 6 || tantrāntare - ekārcane'pyekadevamekavāraṃ prapūjayet | ekayantraṃ kalpanīyaṃ dvikalpe dvitvapūjanam || 7 || mātṛkābhede - janmasthānaṃ mahāyantraṃ yadi kuryāttu sādhakaḥ | tatra mūrtiṃ na kuryāttu kadācidapi mohataḥ [g, ṅ: mohitaḥ | ataḥ paraṃ "ka" pustake pāṭho'yamatirikto dṛśyate - yadi mūri prakuryāttu tantrayantraṃ na kārayet |"] || 8 || yadi kuryāttu mohena yajed vāradvayaṃ priye | dviguṇaṃ balidānaṃ syād dviguṇaṃ pūjanaṃ tataḥ || 9 || dviguṇañca japenmantraṃ dviguṇaṃ homamācaret [gh: homayettataḥ] | anyathā viphalā pūjā viphalaṃ balidānakam | sarvaṃ hi viphalaṃ yasmād yantraṃ tasmānna kārayet || 10 || śrīdevyuvāca - deveśa paramānanda jñānavijñānadāyaka | arcane vandane stotre yantrākhyāṃ kathaya prabho || 11 || śrīśiva uvāca - ābrahmastambaparyantaṃ kalpanaṃ yantramātrakam | tava snehena vaktavyaṃ viśeṣasya viśeṣakam || 12 || p. 62) atha viśeṣayantrākhyākathanam | śālagrāme mano yantre pratimāyāṃ ghaṭe jale | pustikāyāñca gaṅgāyāṃ śivaliṅge prasūnake || 13 || atha yantre pūjāphalam | śālagrāme śataguṇaṃ manau lakṣaguṇaṃ labhet | yantre lakṣaguṇaṃ puṇyaṃ mūrtau lakṣaṃ sulocane || 14 || ghaṭe caikaguṇaṃ puṇyaṃ jale caikaguṇaṃ priye | pustikāyāṃ sahasrantu gaṅgāyāṃ tatsamaṃ phalam || 15 || śiliṅge hyanantaṃ hi vinā pārthivaliṅgake | puṣpayantre maheśāni pūjanāt sarvasiddhibhāk || 16 || śālagrāme ca pūjāyāṃ na likhed yantramuttamam | manau sthite maheśāni na likhed yantramuttamam | pramāyāñca pūjāyāṃ na likhed yantramuttamam || 17 || tantrāntare - likhyayantre kṛte bhadre cānyayantraṃ na kalpayet | yantre kṛte mahādevi likhyayantraṃ na kalpayet || 18 || janmasthānaṃ mahāyantraṃ devatāmūrtibhedakam | ekārcane'pyekayantraṃ yantre'pyekārcanaṃ śubham || 19 || jñānadvīpe - śrīdevyuvāca - pūjādhāraṃ mahāyantraṃ parivārān yajettataḥ | yantrābhāve maheśāna parivārān yajet kutaḥ || 20 || p. 63) śrīśiva uvāca - pratimāyāñca purato ghaṭaṃ saṃsthāpya yatnataḥ | parivārān yajettatra ghaṭe tu parameśvari || 21 || yantrādhiṣṭhātṛdevānāṃ ghaṭavaktre prapūjayet | samastadevatārūpaṃ ghañca parikalpayet | suradrumasvarūpo'yaṃ ghaṭo'yaṃ paricintayet || 22 || kulārṇave - kevalaṃ pratibimbeṣu ghaṭamātraṃ prakalpayet | patraṃ puṣpaṃ phalaṃ dūrvāṃ toyayuktaṃ ghaṭaṃ nyaset || 23 || varadātantre - maṅgalārthaṃ yadā devi ghaṭaṃ hi parikalpayet [g: kalpanañcaret] | tatra pūjā na kartavyā yantrānukalpanaṃ vinā || 24 || atha pratyakṣānukalpayorlakṣaṇam | nigamānande śrīdevyuvāca - pratyakṣe saṃsthite yantre cānukalpaṃ na kalpayet [gh: kārayet] | anukalpe sthite yantre pratyakṣañcāpi kalpayet || 25 || svayaṃ yatra kriyāśakto nāstyanyatra prakalpanam | tathā yantre'pi pratyakṣe karaṇīyaṃ parityajet || 26 || anukalpe sthite yantre cānukalpaṃ nacet kvacit | pratyakṣe saṃsthite yantre pratyakṣaṃ naiva kalpayet || 27 || p. 64) śrīśiva uvāca - pratyakṣañcānukalpañca kathayasva maheśvari | ādyabījamayī nityā [gh: vidyā] tvāṃ vinā ko vadet priye || 28 || śrīdevyuvāca - yasmin dravye mahādeva ! bhramajñānaṃ prajāyate | taddravyaṃ paramaṃ jñātvā taddravyasyānukalpanam || 29 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse saptadaśollāsaḥ || 0 || aṣṭādaśollāsaḥ | atha śāktācāraḥ | niruttare - śaktiyukto'pi śāktaḥ syāt śaktipūjanatatparaḥ | śaktidevīṃ vinā devi nānyadevaṃ vicintayet || 1 || pañcamena yajet śaktiṃ pañcatattvena pūjayet | śāktācāramidaṃ jñeyaṃ [j: deva] sarvācārasya sammatam [c, j: ca smṛtaḥ] || 2 || śāktācāraṃ vinā devi anyācāraṃ śavaṃ yathā | tataśca parameśāni śāktācāraṃ hi bījakam || 3 || p. 95) kāmabandhasya [gh, j: karmabandhasya] muktāsi muktasya bandhadāyinī | tataśca parameśāni śāktācāraṃ hi bījakam || 4 || śāktācāra-nindakasya saṅgaṃ saṃtyajya yatnataḥ | mayoktenaiva mārgeṇa kulakāryaṃ samācaret || 5 || atha saṃsargatyāgaḥ | cikitsakānāṃ viprāṇāṃ strīṇāṃ vicchedakāriṇām | gaṇakasya ca saṃsargaṃ sarvadā varjayet priye || 6 || cumbakasyāpi dhūrtasya saṃsargaṃ parivarjayet | paśūnāñcaiva saṃsargaṃ vīrāṇāṃ bhrāntacetasām | kāmukānāñca saṃsargaṃ sarvadā parivarjayet || 7 || yatheṣṭācāraśīlānāṃ nindakasya janasya ca | gurubhaktivihīnānāṃ śaktidveṣakarasya ca | satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ tatsaṃsargaṃ parityajet || 8 || [ślokārddho'yaṃ cha-ja-pustakayordṛśyate, nānyatra] [mayoktenaiva mārgeṇa kulakāryaṃ samācaret] paśusaṅgaṃ parityajya vīrasaṅgaṃ samācaret [j: samāśrayet] | śāktaśca dvividho devi vāmadakṣiṇabhedataḥ || 9 || atha dakṣiṇācāraśāktalakṣaṇam | samayācāratantre - svadharmanirato bhūtvā pañcatattvaiḥ prapūjayet | sa eva dakṣiṇācāraḥ śivo bhūtvā yajet parām || 10 || p. 66) atha svadharmalakṣaṇam | bhairavatantre - yasya yasya ca varṇasya yadācāraṃ maheśvari | svadharma tadvijānīyāt śrutyuktaṃ parikīrtitam || 11 || niruttare - dvijātīnāñca sarveṣāṃ dvidhā vidhirihocyate | divā ca pāśavaṃ karma rātrau karma ca kīlikam || 12 || puraścaryādikaṃ karma dvividhaṃ bhāvabheditaḥ | rātrau pūjāṃ sadākuryād divā kuryācca vaidikīm | divā rātrau yajed devīṃ yathoktaphaladaṃ bhavet | pūjanaṃ lakṣaguṇitaṃ niśāyāṃ nirjane śive || 15 || divārcanaṃ śataguṇaṃ niśāyāñca sahasrakam | niśīthe lakṣaguṇitaṃ pūjayed gopanānvitaḥ || 16 || muṇḍamālātantre - divārcanaṃ paśūnāṃ hi vīrāṇāñca niśārcanam | niśīthe pañcamenāpi pañcatattvena vārcayet || 17 || atha vīralakṣaṇam | madyaṃ māṃsañca matsyañca mudrāñca maithunaṃ priye [j: śive] | vīrācāramidaṃ proktaṃ sādhakasyāpi bījakam || 18 || p. 67) pañcatattvena saṃpūjya ātmānaṃ devatāṃ śive | pañcamānandasaṃyuktaḥ pañcatattveṣu lipsitaḥ || 19 || pañcamīṃ pañcatattvena pūjayejjagadambikām | vīrācāramidaṃ proktaṃ sādhakasyāpi bījakam || 20 || atha vīrācāragopanam | bhāvacūḍāmaṇau - divābhāge yajeddevīṃ lokācārakrameṇa ca | lokācāraṃ vinā devi gopanaṃ naiva jāyate | gopanāt kāryasiddhiḥ syāt prakāśāt siddhidā bhavet || 21 || haṃsamāheśvare - prakāśāt siddhihāniḥ syāt prakāśācca daridratā | ata eva maheśāni prakāśaṃ naiva kārayet || 22 || gopanīyaṃ prayatnena svayoniriva pārvati | gopayecca paśoragre vīrāgre naiva gopayet || 23 || kulārṇave - guptaṃ pratyakṣakaṃ kṛtvā [k, kh, g, gh, c: pratyekakaṃ kṛtvā] vicaranti ca sādhakāḥ | prakāśāt siddhihāniḥ syād guptāt siddhirna saṃśayaḥ || 24 || nijasādhakamadhye tu na goptavyaṃ kadācana | gupte'pi siddhihāniḥ syāt prakāśāt siddhimān bhavet || 25 || niruttare - divyānāñcaiva vīrāṇāṃ phaladaṃ gopanāt śive | vīrāgre gopanāddevi rauravaṃ narakaṃ vrajet || 26 || gopanācca paśoragre siddhibhāg yāti sādhakaḥ | vīrāgre gopanāt sarvaṃ niṣphalaṃ nātra saṃśayaḥ || 27 || na paśorālaye kuryānna paśordṛṣṭi[gh: jñāna]-gocare | na paśoḥ sannidhāne'pi paśoreva na darśayet || 28 || pūjādravyaṃ pānadravyaṃ paśunā vīkṣitaṃ yadi | tad dravyaṃ jalataḥ kṣiptaṃ [j: kṣiptvā] japeddevyā mahāmanum || 29 || jñānārṇave - paśunā vīkṣitaṃ dravyaṃ na devyai vinivedayet | kulapūjāṃ kuladravyaṃ kulastrīkulasaṅgamam | gopanīyaṃ paśoragre prakāśānmaraṇaṃ bhavet || 30 || śrīdevyuvāca - gopanīyaṃ gopanīyaṃ gopanīyaṃ prayatnataḥ | kena rūpeṇa vā svāmin paśorvīrasya lakṣaṇam || 31 || anayorlakṣaṇaṃ deva mama sthāne prakāśaya | iti te prārthitaṃ deva yadi te mayyanugrahaḥ || 32 || atha paśuvīralakṣaṇam | śrīśiva uvāca - pañcadhā paśavaḥ proktā steṣāṃ bhedamimaṃ śṛṇu [gh: priye] | dhūrtaṃ śaṭhaṃ cumbakañca mukharaṃ dāmbhikaṃ śive || 33 || ete ca paśavaḥ proktā ścānyācāraṃ na jāyate | anyācārakṛto yena tadvadāmi priyambade [j: varānane] || 34 || vaidikāt tāntrikād bhraṣṭo narake pacyate dhruvam | p. 69) athavā pānabhraṣṭo yaḥ sa eva paśulakṣaṇaḥ | eteṣāṃ jñānamātreṇa kaulikasya kriyākṣayaḥ || 35 || tantrāntare - yaḥ śāstravidhimullaṅghya vartate kāmacārataḥ | sa paśuḥ parameśāni pacyate narake dhruvam || 36 || kumārī tantre - kulakarmaprasaṅgastu paśūnāṃ purataḥ śive | kadāccinnaiva kartavyaḥ [j: vaktavyam] śūdrasya vedapāṭhavat || 37 || iti śrīsarvānandanātha-viracite sarvollāse aṣṭādaśollasaḥ || 0 || ūnaviṃśollāsaḥ | atha sādhakalakṣaṇam | kulārṇave śrīdevyuvāca- lakṣaṇaṃ vīrabhāvasya kiṃ vāpyācārakaṃ [ch, ja: kimapyācārakaṃ] śiva | jñāpitaṃ paramānanda mama sthāne prakāśaya || 1 || madyapānena jānīyāt sādhakasyāpi lakṣaṇam | tatpānaṃ trividhaṃ proktaṃ divya-vīra-paśu-kramāt || 2 || p. 70) divyo devyugrataḥ pānaṃ vīro visarjanāt param [gh: mudrāsamanvitaḥ] | svecchayāpi paśoḥ pānamiti pānamudāhṛtam || 3 || bhakti-muktipradaṃ divyaṃ vīraṃ bhakti-samanvitam | paśupānaṃ narakadamiti pānaphalaṃ śṛṇu || 4 || divyo'pi vīrabhāvo'pi prāṇānte'pi kuleśvari | paśupānamakartavyaṃ śaktibhaktyāśritaḥ pivet || 5 || śrīdevyuvāca - svecchāpānaṃ mahādeva mama sthāne prakāśaya | kena rūpeṇa vā deva devyagre pānabhāg naraḥ || 6 || śrīmahādeva uvāca - cakrabhinne caret pānaṃ svecchāpānaṃ prakīrtitam | sā svecchā dvividhā jñeyā'jñānijñānivibhedataḥ || 7 || ajñānī mādakaṃ pānaṃ svānande jñānināmapi | cakraṃ kṛtvā pivenmadyaṃ cakraṃ hi śaktisaṃyutam || 8 || atha cakralakṣaṇam | śrīdevyuvāca - cakrasya lakṣaṇaṃ kiñcit mamasthāne prakāśaya | phalaṃ kiṃ prāṇanātheśa kathaya [gh: vadaya] siddhihetave || 9 || śrīmahādeva uvāca - śrīcakre sevato [gh, ch, j: sevanāt] madyaṃ kiṃ na sidhyati bhūtale | āyurvalaṃ [gh: vittaṃ] yaśo vṛddhiḥ ṣaṭkarmasādhanaṃ priye [g, gh, j: ṣaṭkarmasya ca sādhanam; ch: ṣaṭkarmaṇo'pi sādhanam] || 10 || p. 71) mokṣaṃ vittaṃ tathā puṣṭiṃ śrīcakrāllabhate'pi ca | bhogena labhate muktiṃ siddhiṃ śrīcakrasevanāt || 11 || cakramadhye maheśāni mūlamantraṃ japettu yaḥ | ekavārajapenaiva lakṣavāraphalaṃ labhet || 12 || carvyaṃ coṣyaṃ tathā lehyaṃ peyaṃ bhogaṃ maheśvari | cakramadhye prakartavyamanantaphalamīritam | cakrañca dvividhaṃ proktaṃ divya-vīra-mataṃ śive || 13 || atha divyacakrapramāṇam | devyā yuktaṃ divyacakraṃ bhayalajjāvivarjitam | darśanāt kāmasiddhiḥ [gh: kārya-] syād vīro bhavati sparśanāt || 14 || sevanācca bhavenmuktiḥ siddhāntācārasammataḥ | divyacakramidaṃ proktaṃ vīracakraṃ tataḥ śṛṇu || 15 || śaktidehe sthitaṃ cakraṃ vināśaktiṃ na cakravān | ata eva maheśāni śaktiyuktaṃ [j: śaktiyuktaḥ] pivenmadhu || 16 || nigamakalpe śrīmahādeva uvāca - divyacakre divyaśaktiṃ ramaṇena prapūjayet | vīracakraṃ ramet [gh, j: yajet] śaktiṃ gandhapuṣpādināpi vā || 17 || rāgadveṣavinirmuktaṃ kevalaṃ svātmahetave | divyacakramidaṃ proktaṃ vīracakraṃ tataḥ [ch, j: idaṃ] śṛṇu || 18|| sveṣṭadevaṃ yajettatra pañcatattvena pārvati | pañcamīṃ [ch, j: pañcamī] pañcatattvena taccakraṃ vīrabhāṣitam || 19 || p. 72) kulārṇave - yatrāsti bhogo na ca tatra mokṣo, yatrāsti mokṣo na ca tra bhogaḥ | śivāpadānbhojayugārcakānāṃ, bhogaśca mokṣaśca karastha eva || 20 || yāṣmadyapāyī sa dvijo na kaścit, yo vipra uktaḥ sa pivecca madyam | śivāpadāmbhojayugārcakānāṃ bhogena madyena karasthamuktiḥ || 21 || yo bhedamārgī na bhavet sa śākto, yaḥ śāktako devi kvacinna bhedaḥ | śivāpadāmbhojayugārcakānāṃ bhede'pyabhedo hi karastha eva || 22 || pañcayukto bhavet śāktaḥ pañcame jñānavān yadi | tadā [g: yadā] cakre maheśāni pivenmadyaṃ ramet striyam || 23 || śaktijñānaṃ mahītkṛṣṭaṃ nirvāṇaprathamāṃkuram | śrīcakre'pi pivenmadyaṃ śaktiyuktaṃ maheśvari || 24 || atha vīracakralakṣaṇam | kukkuṭatantre - vīracakraṃ tridhā jñeyaṃ caturdhā paśunā saha | cottamaṃ madhyamaṃ jñeyaṃ cādhamañcādhamādhamam || 25 || ekā śaktiryatra devi eko hi sādhako yadi | cakromamidaṃ jñeyaṃ sā kālī sa ca śaṅkaraḥ || 26 || p. 73) [gh, j: pāṭho'yaṃ pustakayordṛśyato, nānyatra [siddhivartma śṛṇu prājñe yat kṛtvā siddhimāpnuyāt | ekāṃ śaktiṃ samānīya ekaikaḥ sādhakaḥ sadā || 27 || pūjayed bahuyatnena pañcatattvena kaulikaḥ | evaṃ kṛtvā labhet siddhiṃ nānyasya dṛṣṭigocare || ] 28 || triśakyākto yadā [j: yatra] devi tiṣṭhati [gh: varttate] ca trisādhakaḥ | madhyamaṃ cakravijñeyaṃ [j: cakramākhyātaṃ] sa vīraḥ sāpi bhairavī || 29 || ṣaṭsādhako yatra cakre ṣaṭśaktistiṣṭhati priye | adhamaṃ cakravijñeyaṃ sā sādhyā sa ca sādhakaḥ || 30 || etadbhinnaṃ paśoścakraṃ ninditaṃ śaktivarjitam | śaktihīnañca yatcakraṃ kevalaṃ madakaṃ śive || 31 || kulacūḍāmaṇau - sādhakairgaṇitāṃ śaktiṃ mahācakre niveśayet | madhyame navaśaktiñca hīne'pi śaktimātrakam || 32 || śaktihīnaṃ yadā cakraṃ paśucakraṃ maheśvari | tasmin cakre sādhako'pi kadācinna praveśayet || 33 || madhu māṃsaṃ mauthunañca cakraṃ na kārayet | śrīcakre maithunaṃ bhadraṃ śivatvaṃ yāti sādhakaḥ || 34 || cakrāntare ca ramaṇāt sādhako'bhūnmaheśvari | vīracakramidaṃ proktaṃ devacakraṃ tataḥ śṛṇu || 35 || p. 74) atha devacakralakṣaṇam | peyaṃ madyaṃ dehamāṃsaṃ jalajaṃ matsyakaṃ śive | mudrāpi cānyadravyāṇi saṅgamaṃ pañcabhautikam | sṛṣṭirūpaṃ mahācakraṃ śrīcakraṃ parameśvari || 26 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse unviṃśatyullāsaḥ || 0 || viṃśollāsaḥ atha śrīcakrasya sthānanirupaṇam | samayācāratantre - ekānte nirjane ramye deśe vādhā-vivarjite | tatra sthāne careccakraṃ yatra syād devatāgṛha || 1 || athavā devatāsthāne tīrthādiṣu maheśvari | devatāvṛkṣamūleṣu sthānaṃ kuryāt prayatnataḥ || 2 || jñānārṇave - śaktigehaṃ svagehañca veśyālayamanāmayam | sādhakasya gṛhaṃ bhadre śrīcakrasthānamuttamam || 3 || guroḥ sthānaṃ gurorājñāṃ jñātvā sthānaṃ prakalpayet | athavā yasya yatsthānaṃ tasyājñayā prakalpayet || 4 || yasyājñayā caret cakraṃ tatrodvegaṃ bhaved yadi | tadudvegasya yatpāpaṃ tatpāpaṃ tatra gacchati || 5 || p. 75) atha śrīcakrāsanapramāṇam | jñānārṇave - śavāsanaṃ vinā devi vīrakāryaṃ na cācaret | śavāsanādhikaṃ jñeyaṃ latāgehapraveśanam || 6 || śavābhāve maheśāni viṣṭaraṃ parikalpayet | yonyabhāve maheśāni trikoṇañcāsanaṃ śubham || 7 || bhāvacūḍāmaṇau - śavāsanaṃ vinā devi vīrakāryaṃ na cācaret | śavābhāve viṣṭaraṃ hi vīrāsanamudīritam || 8 || śavāsane śaktikāryaṃ śaktiyukto maheśvari | śavaikamāsanaṃ bhadre viṣṭaraṃ yugmamāsanam || 9 || śavayugmaṃ na kartavyameke'pi [ch: eko'pi; j: eko hi] yugalaṃ sthitam | ata eva maheśāni viṣṭaraṃ yugmakalpanam | anyāsanaṃ catuṣkoṇaṃ trikoṇaṃ parikalpitam || 10 || tantrāntare - kāmyārthaṃ kambalañcaiva mokṣañca raktakambalam | kṛṣṇājine jñānasiddhirmokṣañca vyāghracarmaṇi || 11 || kuśāsane mantrasiddhirnātra kāryavicāraṇā | etadbhinnañcāsanaṃ hi citracitrādi [j: citrācitrādi] saṃyutam || 12 || citrāsanaṃ hi raktena trikoṇaṃ sumanoharam | nānāvarṇena saṃyuktaṃ vicitrañcāsanaṃ śubhe | viṣṭaraṃ tatra saṃsthāpya niyataṃ śaktikalpitam || 13 || p. 76) guptasādhanatantre - ekānte nirjane ramye deśe vādhāvivarjite | praśaste'pyāsane rakte vicitre vā manohare || 14 || sukhāsane samāsīnaḥ prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ | tṛptyarthaṃ devatānāñca kūryādvīrāsanaṃ śive || 15 || vīrāṇāṃ dakṣiṇānāñca vīrāsanamudīritam | vāmasiddhāntadivyānāṃ svecchāsanamudīritam || 16 || niruttare - ko vidhiḥ ko niṣedho'pi kaulānāñcāsanaṃ priye | vāmasiddhāntadivyānāṃ niyamaṃ naiva kalpitam || 17 || anyeṣāñcāsanaṃ kuryāt śuddhiṃ kṛtvopaveśanam | ekānte nirjane ramye deśe vādhāvivarjite || 18 || āsanaṃ tatra saṃsthāpya sādhayet manunā śive | rudhireṇa varārohe trikoṇañcāsane [j: āsane] likhet || 19 || catuṣkoṇañcāsanaṃ hi trikoṇaṃ yonimaṇḍalam | bhūcakramāsanaṃ jñeyaṃ gandhapuṣpākṣatādibhiḥ || 20 || yajedādhāraśaktiñca athavā kamalāsanam | yajedādhāraśaktiñca kamalāntaṃ tridhā śive || 21 || nigamakalpalatāyāṃ śrīśiva uvāca - śuddhārthaṃ paramaṃ mantraṃ bahudhā prakaṭīkṛtam | ājanma koṭyāṃ tanmantraṃ jñāpituṃ naiva śakyate || 22 || p. 77) śrīdevyuvāca - bhāvaṃ vinā maheśāna kiñcinnaiva prakāśitam | prakāśite'pi yoniḥ syāt śuddhiḥ syād yonilekhanāt | nātinīcaṃ nāti coccaṃ śrīcakre cāsanaṃ priya || 23 || atha cakreśvaraniyamaḥ | yāmale - pūjābhiṣekasaṃyuktaḥ kulaśāstrārthatattvavit | devatā-guru-bhakto'pi śaktiyuktaḥ kriyānvitaḥ || 24 || tāmbūlapūritamukho dhūpāmodasugandhitaḥ | raktānulepairgandhaiśca suveśairbhūṣito guruḥ || 25 || jñānārṇave - rudrākṣamālādhārī ca śvetagandhena lepitaḥ [j: bhūṣitaḥ] | raktacandanasaṃyukto raktapuṣpavibhūṣitaḥ || 26 || brāhmaṇānāmabhāvo'pi kṣatriyo'pi gururbhavet | tadabhāve'pi vaiśyaḥ syānnatu śūdraḥ kadācana || 27 || ācāryo'pi bhavet śūdro'pyabhiṣekakṛto yadi | anyeṣāñcābhiṣekāṇāṃ devatārūpiṇaḥ priye [gh: śive] | teṣāṃ kareṇa pānañcedabhiṣeko bhavet priye || 28 || atha cakramadhyepraveśalakṣaṇam | gautamīye - cakreśvaro vīrabhāvo sastrīkaḥ praṇamet bhuvi | madyabhāṇḍaṃ kare kṛtvā cāsane copaveśayet || 29 || p. 78) kṛtvā vīrāsanaṃ mantrī pūjādravyaṃ samānaye | nāti nīcaṃ nāti coccaṃ caturaṃgulimadhyagam | tatrāsane vasenmantrī devadhyānaparāyaṇaḥ [gh: devatādhyānatatparaḥ] || 30 || uṣṇatīkṣṇaguṇopetaṃ madyaṃ durgandhavarjitam | dhṛtvā [j: dhyātvā] praṇamya prathamaṃ śrīcakreṣu praveśanam || 31 || vāmakare ca ramaṇīṃ dakṣiṇe madhyabhāṇḍakam | ātmapātraṃ śaktikare śrīcakreṣu praveśanam || 32 || cakreśvaro'pi yadrūpe cakramadhye praveśayet | tadrūpe [gh, j: tadrūpaḥ] sādhakaḥ sarvaścakramadhye praveśayet || 33 || pūjādravyaṃ pānadravyaṃ kare kṛtvā sulocane | śaktihaste pānapātraṃ svavāme śaktidhāraṇam || 34 || nigamatattve - vīrānandayutā śaktiryadi cakreśvarī bhavet | taccakraṃ parameśāna devacakraṃ na saṃśayaḥ || 35 || kare vāme madyabhāṇḍaṃ dakṣiṇe ramaṇaṃ [j: paramaṃ] śivam | śrīcakreṣu praveśyā sā bhaya-lajjā-vivarjitāḥ || 36 || taccakre parameśāna dravyaśuddhiṃ na kārayet | tasyāḥ saṃsparśanādeva [ch, j: tasyāṅgasparśanādeva] dravyaśuddhistu tatkṣaṇāt || 37 || pratipātre maheśāna bhage liṅgaṃ vicintayet | pātrādvinduṃ samādāya prakṣiped yonimaṇḍale || 38 || cakreśvarī mahāhṛṣṭā yadi yoniṃ prakāśayet | gandhāpuṣpairdhūpadīpaiḥ kāraṇena prapūjayet || 39 || p. 79) ramaṇañca tataḥ kuryāda yadi syādramaṇānvitā | ramaṇānte maheśāna bhagavāri pivenmudā || 40 || tadabhāve jalaṃ peyaṃ kāraṃ vindusaṃyutam | śaktiyantraṃ jalaṃ jñeyaṃ yato māyāprabodhakam || 41 || tattoyaṃ rudhirāktañced retāktañced guṇatrayam | brahma jñeyaṃ yoniraktaṃ toyaṃ tasyā janārdanam | śukraṃ tasyā mahādevaṃ tadabhāve'nukalpanam [ch: tadabhāvād-] || 42 || kuśidaṃ bhagaraktañca śukrañca malayodbhavam | bhagavārīti toyañca triguṇāktaṃ tridevatā || 43 || bhāgyena labhate deva cakre cakreśvarīṃ yadi | taddehaṃ mama dehañca puṃdehañca sadāśivam || 44 || tatra cakre sthitā śaktirmama rūpā maheśvara | sādhakastava tulyo'pi devacakre manohare || 45 || anyacakre maheśāna bahuvighnaṃ prajāyate | devacakraṃ devacakraṃ devacakraṃ kalau yuge || 46 || devacakrasya māhātmyaṃ gaditṃ naiva śakyate | svecchayā gāna-pānañca maithunañca sukhoditam || 47 || storañca japakāryañca sarvaṃ svecchāsukhoditam | ata eva maheśāna devacakraṃ kalau yuge || 48 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse viṃśatyullāsaḥ || 0 || ekaviṃśollāsaḥ | atha śrīcakre jātyabhedaḥ | tārātantre - ārambhe bhairavīcakre sarve varṇā dvijottamāḥ | nivṛtte bhairavaucakre sarve varṇāḥ pṛthak pṛthak || 1 || jātibhedaṃ vimūḍhātmā śrīcakre'pi karoti yaḥ | narake duṣkare ghore patatyeva na saṃśayaḥ || 2 || vāmakeśvare - cakramadhye vimūḍhātmā jātibhedaṃ karoti yaḥ | caṇḍīkopād bhavennaṣṭaṃ kāntiḥ puṣṭirbalaṃ yaśaḥ || 3 || madirāyāṃ maithuneṣu jātibhedaṃ na cācaret | maithunasya mahāsaukhyaṃ bījaṃ madyañca sundari || 4 || bahunāpi kimuktena cakramadhye maheśvari | madrūpāḥ puruṣāḥ sarve tvadrūpā yoṣitaḥ priye || 5 || bhāvacūḍāmaṇau - bahugāvo'pi tiṣṭhanti yathaikarajjuvandhitāḥ | tathā narāśca tiṣṭhanti jātipāśena vandhitāḥ || 6 || madyāsinā jātipāśaṃ saṃchedya śaktivākyataḥ | śrīcakre'pi pivenmadyaṃ jātibhedaṃ parityajan || 7 || śrīdevyuvāca - jātimātraṃ sūkṣmabodhaṃ jātīyaṃ sthūlabodhakam | sūkṣmasya kena vā naṣṭaṃ cotpattiḥ kena vā punaḥ || 8 || p. 81) śrīśiva uvāca - śrīcakrasya jagat sarvaṃ yasya cetasi bhāsitam | hrāsavṛddhī na ced jāte ramāyāṃ niśināthavat || 9 || madyaśaktiyute cakre hrāsavṛddhiḥ kṣaṇe kṣaṇe | cakrasya hrāsavṛddhyākte jāterhrāsasya [g, j: -hrāsaśca] vṛddhitā || 10 || narasya jātipāśasya parastrī mātṛvat śive | jātibhraṣṭasya kāntāpi madhyabhuk ramaṇī śive || 11 || madyabhuk ramaṇīṃ tyajyāṃ kevalāṃ jananīṃ parām [j: ramaṇī tyajyā kevalā jananī parā] | pūjayettāṃ maheśāni ramaṇaṃ naiva kārayet || 12 || anyā yā mātṛtulyā sā śrīcakre ramaṇī parā | pūjayecca ramet śaktiṃ tasyāstasyāpi [g, gh: tasya tasyāpi] harṣataḥ || 13 || jātinaṣṭe kutra kārye tasya doṣo bhaviṣyati | śrīcakre parameśāni jātipāśaṃ parityajet || 14 || yadi cakre maheśāni jātipāśaṃ samāśritaḥ | vṛthāpānaṃ bhavettasya kevalaṃ jātināśakam || 15 || atha śrīcakre dravyanirūpaṇaṃ | samayācāratantre - hetuṃ [gh: hetuṃ māṃsaṃ pāyasañca dadhi-dugdha-ghṛtaṃ priye] māṃsaṃ tathā dugdhaṃ payo dadhi ghṛtaṃ priye | nānāvyañjanasaṃyuktamannaṃ saṃsthāpya yatnataḥ || 16 || piṇyākaṃ laśunaṃ bhadre śarkarā madhu piṣṭhakam | bhakṣaṇañca viśeṣañca sandeśaṃ vividhaṃ priye || 17 || p. 82) matsyaṃ māṃsañca mudrāñca vīradravyaṃ manoharaṃ | śrīcakre sthāpayeddevi devatātṛptihetave || 18 || guptasādhana tantre - kuṅkumaṃ śuddhasindūraṃ candanaṃ rocanāgurum | karpūraṃ yāvakaṃ bhadre śrīcakre sthāpayet priye [g, ch: priyaṃ] || 19 || nānā sugandhi-dhūpena citāmodo yathā bhavet | tataśca dhūpa-patrāṇi śrīcakre viniyojayet || 20 || carvyaṃ coṣyaṃ tathā lehyaṃ peyaṃ kāṃsye suśobhitaṃ | paramānnañca takrañca suvāsita-jalaṃ priye || 21 || vīra tantre- kaṭvamlakaṃ tiktarasaṃ vahūni vyañjanāni ca | ghṛtena jñāvitaṃ māṃsaṃ vividhaṃ sthāpayet priye || 22 || haṃsabījaṃ tathā kṣīraṃ lavaṇañca piṇyākakaṃ | laśūnaṃ śrīcakramadhye sthāpayedārdrakaṃ priye || 23 || kālikākulasarvasve - ārdrakaṃ dagdhamīnañca cūrṇaṃ trikaṭusya ca | lājāṃścipiṭakañcaiva śrīcakre viniyojayet || 24 || atha śrīcakre dravyasthāpanaṃ | paṅktyākāreṇa saṃsthāpya dravyāṇi vividhāni ca | śodhitaṃ paramaṃ dravyaṃ kāṃsya-pātreṣu saṃsthitaṃ | paṅktyākāre cakramadhye sthāpayet parameśvari || 25 || p. 83) kulatattvasāre - kāṃsya pātre sthitaṃ dravyaṃ bhojanīyaṃ maheśvari | śodhitaṃ vidhivat sarvaṃ paṅktyākāre niyojayet || 26 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse ekaviṃśatyullāsaḥ || 0 || dvāviṃśollāsaḥ | atha śrīpātraniyamaḥ | kālīkalpe - vaśyākarṣaṇakāryeṣu hemapātraṃ suśobhitam [g, gh: suśobhanaṃ] | śāntike puṣṭike [j: pauṣṭike] kārye rājataṃ kārayet priye || 1 || lauha pātraṃ vijānīyāt māraṇoccāṭane śive | sarvakāryeṣu kartavyaṃ viśvāmitraṃ kuleśvari || 2 || tāmra pātraṃ kāṃsya pātraṃ pātraṃ pittala sambhavaṃ | vilva pātraṃ mahāpātraṃ sarvakārye praśastakam | kārya bhede pātrabhedamabhede sthita pātrakam [c, ch, j: abhedasthitapātrakam] || 3 || atha śrīpātrasthāpana - lakṣaṇam | tārā-tantre - trikoṇaṃ maṇḍalaṃ bhūmau catuṣkoṇaṃ likhettataḥ | tatrādhārantu saṃsthāpya śrīpātraṃ sthāpayettataḥ || 4 || p. 84) atha śrīpātrādhāra lakṣaṇam | caturdhā dhārakaṃ proktaṃ tripadambā catuṣpadam | ṣaṭpadambā maheśāni padañcāṣṭa prakīrtitam | padasaṃkhyāñca koṇañca maṇḍalaṃ kārayet priye || 5 || atha pañcatattva kathanam | nirvāṇatantraṃ śrīdevyuvāca - deva deva [g, gh: nāsti] mahādeva tattvañca tattvadāyaka | idānīṃ śrotumicchāmi tattvajñānañca tadvada || 6 || śrīśiva uvāca - tattvajñānāni [ch, j: tattvajñānasya] kathane śaṅkā cenmama mānase | yena tattva prasādena viṣṇustattvaguṇāśrayaḥ [ch, j: sattvaguṇāśrayāḥ] || 7 || śṛṇu devi pravakṣyāmi brahmābhūcca pitāmahaḥ | tattvajñānaprasādena śambhuḥ saṃhārakārakaḥ || 8 || anye muktāśca ye sarve to'pi tattvaprasādataḥ | tattvajñānaṃ vinā devi muktirhāsyāya kalpate || 9 || tattvajñānaṃ vinā bhadre niṣphalaṃ nātra saṃśayaḥ | śṛṇu devi pravakṣyāmi tattvaṃ parama durlabham || 10 || śrutvā gopaya yatnena sva yoniriva pārvati | madyaṃ māṃsaṃ tathā matsyaṃ mudrāñca maithunaṃ śive || 11 || pañcatattvamidaṃ proktaṃ nirvāṇa prathamāṃkuram | aiśvaryaṃ paramaṃ hṛṣṭaṃ madya-pānena śailaje || 12 || p. 85) māṃsabhakṣaṇamātreṇa naro [ch, j: sākṣāt] nārāyaṇo bhavet | matsyabhojanamātreṇa kālīpratyakṣatā bhavet || 13 || mudrāsevanamātreṇa bhūpūjyo viṣṇurūpadhṛk | maithunena mahāyogī mama tulyo na saṃśayaḥ || 14 || nigamakalpadrume śrīdevyuvāca - kevalenādyayogena sādhako bhairavo bhavet | dvitīyena ca tattvena mahābhairavatāṃ vrajet || 15 || tṛtīyena ca tattvena sādhakaḥ śivarūpadhṛk | caturthena ca tattvena rudrarūpadharaḥ svayam | pareṇa paratāṃ yāti tava [gh, j: mama] tulyoḥ na saṃśayaḥ || 16 || atha pañcatattvasya phalam | nirvāṇatantre śrīdevyuvāca - tattvaikaṃ parameśāna pañcadhā kena tadvada [k, g, c, ch: bhūdvada] | asya bhāvaṃ phalaṃ kiñca pañcadhāpyekadhā ca kim || 17 || śrīśiva uvāca - tattvaikaṃ parameśāni pañca tasyāpi [j: tattvasya] kāraṇam | kāryaṃ nānāmataṃ yasya nānārūpaṃ hi kāraṇam || 18 || kāraṇañca bhavet kāryaṃ kāryaṃ hi kāraṇaṃ yathā | astrasya kāraṇaṃ lauhaṃ lauhasyāstraṃ hi kāraṇam || 19 || pipāsā kāraṇaṃ vāri vāriṇaḥ syāt pipāsakam | kāryabhede kāraṇasya devi bhedaṃ hi kalpanam || 20 || p. 86) ekatra pañcatattvāni yatraiva milanaṃ [j: vimalaṃ] bhavet | tatraivāhaṃ pragacchāmi te narāḥ matsamāḥ sadā [c, j: matsyamāṃsasadāḥ] || 21 || ye narāḥ sādhubhāvāśca tattvajñānaparāyaṇāḥ | jīvanmuktāśca te devi brāhmaṇāśca na cānyathā || 22 || yathā toyaṃ toyamadhye līyate parameśvari | tathaiva tattvasevāyāṃ līyate paramātmani || 23 || iti te kathitaṃ kānte tattvajñānaṃ vimokṣadam | yena vijñānamātreṇa mokṣasiddhirna saṃśayaḥ || 24 || kṣitiṃ vinā yathā nāsti sthitireva maheśvari | toyaṃ vinā yathā nāsti pipāsānāśakāraṇam || 25 || tamohantā yathā nāsti bhāskareṇa vinā priye | vinā vahniprayogeṇa yathā kiñcinna pacyate || 26 || vinā candreṇa deveśi sudhāvṛṣṭirna jāyate | mahodgarbhaṃ vinā kānte cotpattirnaiva jāyate | tattvajñānaṃ vinā devi tathā muktirna jāyate || 27 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse dvāviṃśatyullāsaḥ || 0 || trayoviṃśollāsaḥ | kulārṇave śrīmahādevyuvāca - deveśa prāṇanātheśa namāmi caraṇāmbuje | adhunā śrotumicchāmi tattvādyaṃ lakṣaṇaṃ mahat || 1 || p. 87) athādyatattva lakṣaṇam | śrīmahādeva uvāca - tatvādyaṃ parameśāni sarvatattvasya bījakam [j: kāraṇaṃ] | bījaṃ vinānyatattvaṃ yat diṅmūḍhasyāpi pūrvavat || 2 || ata eva surāḥ sarve hetuñcāmṛtakalpitāḥ [j: kalpitam] | amṛtaṃ bhogamāpanne mṛtabhāvaṃ vimuhyitāḥ [j: vimuhyati] || 3 || svarge yadamṛtaṃ proktaṃ tadeva laukikī surā | surāñca [j: surāyāḥ] bhogamāpanne suratvañca bhaviṣyati || 4 || ata eva dvijāḥ sarve madyosaktā yuge yuge | madyabījaṃ maheśāni vṛkṣānandaṃ [gh, j: brahmānandaṃ] prakalpayet || 5 || nṛtyagītātmikā śākhā vākyamātraṃ dalaṃ śive | mahāśaktiḥ puṣparūpā maithunaṃ phalarūpakam || 6 || śukrapātaṃ mahābījaṃ sṛṣṭimātraṃ hi kāraṇam | vṛkṣasvarūpaṃ taddravyaṃ [gh, j: tadrūpaṃ] śaktiyuktaṃ bhaved yadi || 7 || mātṛkābheda tantre - brāhmaṇasya mahāmokṣaṃ madyapānena śailaje | brāhmaṇaḥ parameśāni yadi pānādikañcaret | tatkṣaṇāt śivarūpo'sau satyaṃ satyaṃ priyambade || 8 || madyapānaṃ vinā devi tattvajñānaṃ na labhyate [ch, j: tajjñānaṃ na hi labhyate] | ata eva hi vipraśca surāpānaṃ sadācaret [gh, j: samācaret] || 9 || vedamātājapenaiva brāhmaṇo nahi śailaje | brahmajñānaṃ yadā devi tadā brāhmaṇa ucyate || 10 || p. 88) toye toyaṃ yathālīnaṃ taijase taijasaṃ yathā [j: yathā tejasi taijasam] | bhagne ghaṭe yathākāśaṃ mahākāśe [k, gh: yathākāśe] pralīyate | tathaiva sadyabhug vipro līyate paramātmani || 11 || kulārṇave śrīmahādevyuvāca - deveśa parameśāna jñānājñāna pradāyaka | vedasya varjitaṃ madyaṃ kathamuktaṃ sadāśiva || 12 || śrīmahādeva uvāca - surāpānānmahāpāpaṃ vedādiṣu nirūpaṇam [j: nirūpitaṃ] | ata eva kriyāśaktairmadyaṃ tyājyaṃ yuge yuge || 13 || āvayoḥ piśitaṃ māṃsaṃ madyañcaiva maheśvari | varṇāśramocitaṃ dharmaṃ na vicārya pivanti ye | bhūtāḥ pretāḥ piśācāśca te narā brahmarākṣasāḥ || 14 || madyapāne mahādoṣaṃ vedādiṣu nirūpaṇam | tathāpi muktibhāgvipro madyapānaṃ [j: madyapānāt] yuge yuge || 15 || na deyaṃ hi na peyaṃ hi satyaṃ satyaṃ yuge yuge | tathāpi brāhmaṇāḥ sarve madyapāneṣu lālitāḥ || 16 || athādyatattvasyadoṣoddhāraḥ | jñānārṇave śrīśiva uvāca - vṛthāpānaṃ yaḥ kurute surāpānaṃ taducyate | sa mahāpātakī caiva vedādiṣu nirūpaṇam || 17 || ata eva hi viprendro vṛthāpānaṃ nacācaret | vṛthāpāne mahāpāpaṃ sarvaśāstrasya sammataḥ || 18 || p. 89) jñānasya kāraṇaṃ madyaṃ madyaṃ jñānasya nāśakam | vāyunā jvalito'gniśca vāyunā layavān yathāṃ || 19 || devatārthe pivenmadyaṃ svānandārthe pived yadi | tatpānaṃ kāraṇaṃ pānaṃ tadanyad viṣabhakṣaṇam || 20 || yenaiva viṣakhaṇḍena mriyante sarvajantavaḥ | tenaiva viṣakhaṇḍena viṣaṃ nāśayate bhiṣak || 21 || jñānasya kāraṇaṃ masyaṃ jñānaṃ mukteśca kāraṇam | muktyākāṃkṣī pivenmadyaṃ tadanyaḥ pātakī bhavet || 22 || haṃsamāheśvare - gaṅgātu kāraṇaṃ vāri madyaṃ parama kāraṇam | śodhitañcedaśuddhañcet svargaṃ narakadāyakam || 23 || janmādau parameśāni bahupuṇyārjjitena ca | muktyarthe kāraṇaṃ pānaṃ jñānārthe'pi maheśvari || 24 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse trayoviṃśatyullāsaḥ || 0 || caturviṃśollāsaḥ | kālikākalpe - śrīcakraṃ ramaṇīyuktaṃ hetunā tat prakāśitam | hetorabhāve śrīcakraṃ pūrṇānandaṃ nacet kvacit || 1 || ramaṇīrahitaṃ cakraṃ śrīcakraṃ ramaṇīyutam | anyaddravyaṃ hi śrīcakre śaktivākyānusārataḥ || 2 || p. 90) tantrāntare - śrīcakraṃ svagṛhaṃ jñātvā [k, g, c: kṛtvā] svayaṃ cakreśvaro bhavet | cakreśvarīṃ striyaṃ kṛtvā kāryakarmāṇi cācaret || 3 || etajjñānaprabhāveṇa kiṃ na sidhyati pārvati [j: bhūtale] | tadgṛhāt kāraṇenāpi pūjayet parameśvarīm | etadbhinnantu taddhetuṃ [j: yaddhetuṃ] śuddhiṃ kṛtvā tu pūjayet || 4 || atha dravyabhedakathanam | samayācāratantre - dravyañca [gh: madyañca] trividhaṃ proktaṃ māṃsañca trividhaṃ śive | uttamaṃ madhyamaṃ jñeyaṃ cādhamaṃ parikīrtitam || 5 || svamandirodbhavaṃ dravyaṃ cottamaṃ khalu pārvati | śaṇḍikāgārasambhūtaṃ madhyamaṃ parikīrtitam | anyajātyudbhavaṃ dravyaṃ [gh: anyajātisamudbhūtaṃ] cādhamaṃ parikīrtitam || 6 || śrīdevyuvāca - ānandārthe pivenmadyaṃ ānandaṃ muktidāyakam | tasyottamañcādhamañca madhyamaṃ kena tadvada || 7 || śrīśiva uvāca - kālasya doṣo nāstyeva kriyāmukte na doṣabhāk | tathā doṣo nāsti hetoḥ karaṇīyasya doṣajam || 8 || śukrādhāraṃ yoni - randhraṃ puruṣasya sukhoditam | śukrapāte yathā doṣaṃ kāraṇasya tathā śive || 9 || p. 91) śāktasya kāraṇaṃ pāne nāsi doṣo maheśvari | sādhakasya kriyābhedāttāvubhau doṣabhāginau || 10 || sarvānandapradaṃ toyaṃ samānaṃ parameśvari | tathāpi rogiṇo dehe tajjalaṃ duḥkhadāyakam || 11 || tathā madyaṃ duḥkhadeyamajñānasyāpi dehinaḥ | sālokyañcaiva sārūpyaṃ sāyujyañca maheśvari [ch, j: sāyujyaṃ parameśvari] || 12 || adhamānmadhyamād devi cottamaṃ sevanāt phalam | madyeṣu śaktau doṣo'sti kevalājñānino vacaḥ || 13 || ataśca jñāninaḥ sarve piveyuḥ svecchayā madhu | ajñānasya kriyāmūlaṃ kriyāyāḥ śuddhamūlakaṃ || 14 || śodhitaṃ ramaṇīmadyaṃ trivargaphaladāyakam | svecchayāpi pivenmadyaṃ jñānī ca muktibhāg bhavet | tatrāpi śaktisaṃyuktaṃ madyaṃ kaivalyadāyakam || 15 || tārātantre - śaktibhāg maithunāsakto jñānabhāg muktikāṃkṣikaḥ | jñānabhāk kāraṇāsaktastasmānmadyaṃ pivenmudā || 16 || aśodhitau yoni madyau mahāpāpakarābubhau | śodhitau cet yonimadvyau sarvapāpapraṇāśakau || 17 || madyañca kāraṇaṃ yoneryonirmadyasya kāraṇam | cittaśuddhe [gh: śuddhe śuddhaṃ mahādevi śuddhābhāve'pyuśuddhakam] sarvaśuddhaṃ śuddhābhāve'pyaśuddhakam || 18 || aśodhitaṃ pivenmadyaṃ ramaṇañcāpyaśidhitam | pāne'pi narakaṃ yāti ramaṇaṃ maraṇaṃ bhavet || 19 || p. 92) tripurāsāre śaktiśuddhiḥ | ādau kuryāt śaktiśuddhiṃ kāraṇañca tataḥ param | śaktiṃ vinā maheśāni kāraṇaṃ maraṇaṃ samam | śaktijñānaṃ kāraṇena tataḥ śaktiñca śodhayet || 20 || kulacūḍāmaṇau - ādau kuryāt śaktiśuddhiṃ kāraṇaṃ tadanantaram [j: kāraṇañca tataḥ param] | śaktyai datvā pivenmadyaṃ śuddhiṃ kuryāt krameṇa ca || 21 || śaktiśuddhiñcaredādau paśusādhakasādhikā | śodhayitāpi tāṃ śaktiṃ śrīcakreṣu praveśayet || 22 || atha paśuśaktilakṣaṇam | kulacūḍāmaṇau śrīdevyuvāca - deveśa prāṇanātheśa sarvabhūte sanātana | paśuśaktiñca kāṃ proktāṃ mama sthāne prakāśaya || 23 || śrīmahādeva uvāca - puṣpahīnā paśoḥ śaktirvīrasya puṣpasaṃyutā | prathame puṣpitā nārī ubhayoḥ pūjitā parā || 25 || prathame puṣpitāṃ nārīṃ yena bhāvena pūjayet | tadbhave bhāvitā śaktiḥ sādhakaḥ siddhihetave [gh: sādhakasya ca siddhaye] || 25 || ramaṇārthe kṛtā śaktī ramaṇaṃ vīralakṣaṇam | ata eva mahādevi sapuṣpā vīrapūjitā || 26 || apuṣpāyāḥ paśoḥ pūjyā pūjyā vīrasya [j: vīrapūjyā tu] puṣpitā | puṣpitāpi paśoḥ pūjyā paśuñced vāñchitā yadi || 27 || p. 93) pūjane śuddhitā [j: śodhitā] śaktiḥ sarvācārasya [g: sarvaśāstrasya] sammatam | śaktirūpā mahāśaktau ramaṇārthe gṛhe sthitā || 28 || yadarcanena santuṣṭā śuddhitā [j: śodhitā] kāminī tadā | madyaṃ śaktimaśuddhañcet śuddhaṃ kuryāttadarcane [k, g, c, ch: kuryārcane śive] || 29 || atha paśuvīrayoḥ śaktiśuddhiḥ | aśodhitāṃ śaktiyantraṃ kadācinnaiva laṅghayet | śodhitāṃ yonimāśritya ramed vīrastadantataḥ || 30 || paśūnāṃ ramaṇīśuddhiṃ pañcagavyena kārayet | vīrāṇāṃ pañcatattvena retasā kevalena vā || 31 || nirvāṇatantre - retaḥ pavitraṃ paramaṃ śaktermokṣasya kāraṇam | pūjāhīnā ca yā nārī japahīnā ca yā punaḥ || 32 || dhṛtvā sādhakaretaśca sā nārī kālikā svayam | bhrāntistatra na kartavyā yadi muktiñca kāṃkṣatiḥ || 33 || yā nārī bhaktisaṃyuktā sā gā kālikā tanau | sādhakañca śivaṃ kṛtvā [gh: sādhakasya śivaṃ jñātvā] vīparītena toṣaṇāt || 34 || nigamānande - dinatrayaṃ parityajya dine ṣoḍaśa madhyake | pañcagavyena saṃśuddhiṃ ramaṇañcācaret tataḥ || 35 || puṣpaṃ dṛṣṭvā yadā deva tadā tattvena pūjayet | śukrāktarūdhireṇaiva pūjayediṣṭadevatām || 36 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse caturviṃśatyullāsaḥ || 0 || pañcaviṃśollāsaḥ athāśuddhamadyasya doṣakathanam | gautamīye - aśodhitaṃ hi yandyaṃ mahāpāpakaraṃ param | śodhitaṃ tatparaṃ madyaṃ pāpanāśakaraṃ param || 1 || avidhānena yatpānaṃ paśupānamudīritam | tatpānaṃ parameśāni kevalaṃ duḥkhadāyakam || 2 || kulārṇave śrīdevyuvāca - madyapāne vidhānaṃ kiṃ kathaya prāṇavallabha | śrīśiva uvāca - tava snehena vaddho'haṃ vidhānaṃ kathayāmyaham | śuddhaṃ kṛtvā pivenmadyaṃ devatāprītipūrvakam || 3 || atha madyaśuddhiḥ | kālikākulasarvasve - upaviśyāsane śuddhe [j: mantrī] prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ | sanmukhe vāmabhāge vā maṇḍalaṃ caturasrakam || 4 || tatra saṃsthāpayet kumbhaṃ devatāprītipūrvakam | svakīyavāmabhāge tu ṣaṭkoṇaṃ vindumadhyagam || 5 || caturasraṃ likhed bhūmau gandhapuṣpeṇa pūjayet | ādhāraśaktiṃ māyādyaṃ ṅeyutaṃ parameśvari [gh, j: ṅeyutañca namo'ntakam] || 6 || p. 95) mantrastu | hrīṃ ādhāraśaktaye namaḥ | tatra kumbhaṃ hi saṃsthāpya pūjayenmanunā śive | praṇavaṃ vahnibījañca ṅeyutaṃ vahnimaṇḍalam | daśakaletipadaṃ dattvā [ch: kṛtvā] tadante cātmane namaḥ || 7 || mantrastu | oṃ raṃ [gh, j: maṃ] vahnimaṇḍalāya daśakalātmane namaḥ | tatrādhāre sthitaṃ kumbhaṃ bhūṣayedraktavastrakaiḥ | kalase pūjayedvīraḥ sakalaṃ sūryamaṇḍalam || 8 || praṇavaṃ pūrvamuccārya aṃ sūryamaṇḍalāya ca | dvādaśeti padaṃ dattvā namo'nte'pi kalātmane || 9 || mantrastu | oṃ aṃ sūryamaṇḍalāya dvādaśakalātmane namaḥ | tatastu kāraṇaṃ divyaṃ ghaṭe'pi sthāpayettataḥ || 10 || veṣṭitaṃ raktavastreṇa raktapuṣpeṇa bhūṣitam | maṇḍale kalase dravye vahnyarkasomamaṇḍalam | vibhāvya manasā mantrī pūjayedbahuyatnataḥ || 11 || atha kalasapramāṇam | toḍale - yonyākāraṃ mukhaṃ bhadre vartulaṃ vā manoharam | khaṇḍitaṃ sphuṭitaṃ bhagnaṃ kṛṣṇavarṇaṃ parityajet || 12 || p. 96) nāti hrasvaṃ nāti dīrghaṃ sauvarṇaṃ rājataṃ priye [gh: rajatodbhavaṃ] | tāmraṃ vā bhūmayaṃ vāpi kevalaṃ lauhavarjitam || 13 || madyena pūrayet kumbhaṃ mūlamantraṃ samuccaran | tatra madhye yajed vīraḥ sakalaṃ somamaṇḍalam || 14 || praṇavaṃ pūrvamuccārya uṃ somamaṇḍalāya ca | ṣoḍaśeti padaṃ dattvā namo'nte'pi kalātmane || 15 || mantrastu | oṃ uṃ somamaṇḍalāya ṣoḍaśakalātmane namaḥ | darbhaiḥ saṃtāḍya taddravyaṃ huṅkāreṇāvaguṇṭhitam | pradarśeyeddhenumudrāṃ vaṃ varṇena ca sādhakaḥ || 16 || namo gandhaṃ samādāya oṃkāreṇa pradāpayet | hsauḥ hkṣau/ namo jñātvā hsauḥ saṃlikhya kāraṇe || 17 || akathādikrameṇaiva trirekhāṃ parikalpayet | halakṣañca likhet koṇe hsauḥ hkṣau/ tasya [j: ca] madhyage || 18 || atha hsauḥ mantralakṣaṇam | nārāyaṇītantre śrīdevyuvāca - vyañjanaṃ puruṣaṃ deva svarañca śaktimīritam | eka - śaktau mahādeva dviliṅgaṃ kena saṃyutam || 19 || śrīmahādeva uvāca - ekaliṅgaṃ mahāsūkṣmaṃ ha-kāraṃ mantramadhyagam | sa-kāraṃ sthūlaliṅgaśca hakārasyāpi madhyagam || 20 || caturdaśa-svareṇāpi dvidehamekadehakam | svareṇa ṣoḍaśenāpi kalā ṣoḍaśa varddhitā || 21 || p. 97) kṣayapūrṇaṃ parityajya [k, g, c: parityajyaṃ] caturdaśa vibhūṣitam | hsauḥ mantramidaṃ proktaṃ visargaḥ karmabhāṣitaḥ || 22 || nādasyārddhaṃ [gh, j: nādarūpaṃ] hakārārddhaṃ yantrasthānaṃ prakāśitam | tatra madhye mahāliṅgaṃ hakārasyāpi śeṣakam || 23 || tasyādhaḥ śaktisaṃyuktaṃ sakāraṃ puṃstvabodhakam [j: pūrṇabodhakam] | caturdaśa svaraṃ jñeyamubhayoḥ karāpādakam || 24 || trayodaśa karaṃ jñeyaṃ caturdaśa padaṃ śive | visargaḥ parameśāni kāmātmānaṃ vicintayet || 25 || hakāreṇa sakārāktaṃ sakāreṇa hakārakam | anayoḥ sūkṣmatā yatra praṇavo'bhūccaturdaśaḥ || 26 || vindvarddhaṃ bindumekañca vindvarddhañca kalā parā | trivargasya dvitīyārṇaṃ kalānādena bhāṣitam | tatramadhye mahāśūnyaṃ praṇavaṃvedabhāṣitam || 27 || nigamānande śrīśiva uvāca - tvaṃ devi paramā nityā bhogamokṣapradāyikā [gh: pradāyinī] | adhunā śrotumicchāmi hkṣau/ mantrasya lakṣaṇam || 28 || śrīdevyuvāca - ha-kāraṃ śivabījaṃ hi ṣakāraṃ rajasātmakam | ka-kāreṇa ṣakāraṃ hi kṣa-kāraṃ kāmalālitam [gh, j: kamalānvitam] | caturdaśa-svaropetaṃ hkṣau/ mantraṃ prakīrtitam | śivaśaktimayaṃ mantraṃ rajobhāvena bhāṣitam | ṣakāraṃ rajobhāvena ha-kāraṃ rajobhāṣitam || 30 || p. 98) triḥ śa-kāraṃ śaktirūpaṃ guṇatrayavibhūṣitam | sattvaṃ rajastamo jñeyamekaśaktestridhā parā [j: strikāraṇam] || 31 || kulārṇave - trikoṇaṃ tadvahirnyasya mantradvau daśadhā [ch, j: mantraṃ dvādaśadhā] japet | mantrastu | hrīṃ klīṃ paramasvāmini paramākāśaśūnyavāhini candrasūryāgnibhakṣiṇi pātraṃ viśa svāhā | ai/ hrīṃ śrīṃ ānandeśvarāya vidmahe sudhādevyai- dhīmahi tannorddha-nārīśvaraḥ pracodayāt | tataḥ śāpamocanaṃ kuryāt | oṃ ekameva paraṃ brahma sthūlasūkṣmamayaṃ dhruvam | kacodbhavāṃ brahmahatyāṃ tena tenāśayāmyaham || 32 || oṃ sūryamaṇḍalasambhūte varuṇālayasambhave | amāvījamaye devi śukraśāpādvimucyatām || 33 || oṃ vedānāṃ praṇavo bījaṃ brahmānandamayaṃ yadi | tena satyena te devi brahmahatyāṃ vyapohatu || 34 || mantratrayaṃ ghaṭaṃ dhṛtvā paṭhitvāpi trivārakam | kṛṣṇaśāpaṃ śukraśāpaṃ brahmaśāpaṃ vimocayet || 35 || śrīdevyuvāca - surāpānena deveśa devatvaṃ hi bhaviṣyati | tataśca bījaṃ madyaṃ hi tatra śāpaṃ kathaṃ vada || 36 || p. 99) śrīmahādeva uvāca - gautamīye - amṛtaṃ śaktisaṃyuktaṃ śaktihīnaṃ hi mādakam | śaktihīne madyapāne śukro brahmā janārdanaḥ || 37 || guṇaṃ dravyasya saṃbhrāmya śāpaṃ dadyāt sanātani | tataśca parameśāni śāpaṃ tyajya pivenmadhu || 38 || pratyekaṃ daśadhā mantraṃ kāraṇe'pi japettataḥ | śāpādimocanaṃ dravyaṃ devānāmapi durlabham || 39 || atha śāpamocanam | brahmaśāpaṃ śukraśāpaṃ kṛṣṇaśāpaṃ maheśvari | mocanārthe tridhā mantraṃ daśadhā kāraṇe japet || 40 || mantrastu | oṃ vāṃ vīṃ vūṃ vaiṃ vauṃ vaḥ brahmaśāpavimocitāyai sudhādevyai namaḥ | iti brahmaśāpamocanam | oṃ śāṃ śīṃ śūṃ śaiṃ śauṃ śaḥ śukraśāpavimocitāyai sudhādevyai namaḥ | iti śukraśāpamocanam | oṃ hrī/ ai/ hrī/ śrīṃ krāṃ krīṃ krūṃ kraiṃ krauṃ kraḥ sudhe kṛṣṇaśāpaṃ mocaya, amṛtaṃ śrāvaya śrāvaya svāhā | [ch, j: klā/ klī/ klū/ kla/ klau/ klaḥ iti ca pāṭhaḥ] iti kṛṣṇaśāpamocanam | p. 100) vīra tantre - ānandabhairavaṃ dhyātvā tathaivānandabhairavīm [gh: tathānandākhyabhairavīṃ] | dravyamadhye gandhapiṣpairyajed vīrastrivārakam || 41 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse pañcaviṃśatyullāsaḥ || 0 || ṣaḍviṃśollāsaḥ | vīratantre tathaivānandabhairavī - | dhyānaṃ me paramānandaṃ kathaya prāṇavallabha || 1 || śrīśiva uvāca - athānandabhairavadhyānam | sūryakoṭipratīkāśaṃ candrakoṭisuśītalam | aṣṭādaśabhujaṃ devaṃ pañcavaktraṃ trilocanam || 2 || amṛtārṇavamadhyasthaṃ brahmapadmoparisthitam | vṛṣāruḍhaṃ nīlakaṇṭhaṃ sarvābharaṇabhūṣitam || 3 || kapālakhaṭvāṅgadharaṃ ghaṇṭāḍamaruvādinam | pāśāṅkuśadharaṃ devaṃ gadāmusaladhāriṇam || 4 || khaḍgakheṭakapaṭṭiśamudgaraṃ śūladaṇḍakam | vibhrataṃ tomaraṃ muṇḍaṃ varadābhayapāṇikam || 5 || p. 101) lohitaṃ devadeveśaṃ bhāvayet sādhakottamaḥ | iti dhyātvā dravyamadhye yajedānandabhairavam || 6 || mantrastu | oṃ ha sa kṣa ma la va ra yūṃ ānandabhairavāya vaṣaṭ | trivāraṃ pūjayedādau bhairavaṃ bhairavīṃ tataḥ | bhairavī madyasaṃrupā bhairavānandarupakaḥ || 7 || athānandabhairavīdhyānam | bhāvayecca surāṃ devīm [ch, j: sudhādevīṃ] candrakoṭyayutaprabhām [ch, j: candrakoṭisamaprabhāṃ] | himamundendudhavalāṃ pañcavaktrāṃ trilocanām || 8 || aṣṭādaśabhujairyuktāṃ sarvānandakarodyatām | grahasantīṃ viśālākṣīṃ devadevasya sammukhīm || 9 || iti dhyātvā trivāraṃ pūjayet | mantrastu | oṃ ha sa kṣa ma la va ra yīṃ sudhādevyai [ch: ānandabhairavyai] vauṣaṭ | trivāraṃ pūjayeddevīṃ guṇatrayavibhedataḥ || 10 || bhāvacūḍāmaṇau - athavānyaprakāreṇa dravyaśuddhiṃ vadāmyaham | nigamakalpadrume śrīśiva uvāca - dravyaśuddhiṃ bahuvidhaṃ nānābhāvasya sammatam | janmāntara śatenāpi jñāpituṃ naiva śakyate | teṣāṃ madhye sādhako'pi kena vā sādhanañcaret || 11 || p. 102) atha sakṣepaśodhanam | śrīdevyuvāca - dravyamadhye mātṛkārṇaṃ savindu sukhamokṣadam | prativarṇaṃ vinduyuktaṃ bindunāda vibhūṣitam || 12 || vāmāvarte'pi [g: vāmāvartena] tadvarṇaṃ trikoṇeṣu maheśvara | vilikhet trikoṇākāramakathādi [j: trikoṇarupam] krameṇa tu || 13 || vāmāvarte likhedvarṇaṃ pañcāśanmaṇimaṇḍalam | ha la kṣaṃ tattrikoṇeṣu brahma viṣṇu śivātmakam || 14 || śrīśiva uvāca - kasmin koṇe vased brahmā kasmin koṇe janārdanaḥ | kasmin koṇe vaset śambhuḥ kathaya prāṇavallabhe || 15 || śrīdevyuvāca - ādikoṇe'pyadhobhāge brahmā ca sṛṣṭirupakaḥ [ch: -kārakaḥ] | madhyakoṇe vasedviṣṇuḥ pālako'pi nirañjanaḥ | antyakoṇe mahādevaḥ prakṛtyāpyekadehakaḥ || 16 || athānyaprakāradravyaśuddhiḥ | vindurupaḥ śivo jñeyo nādarupāca caṇḍikā | nādabindumayaṃ pīṭhaṃ dravyamadhye likhedbudhaḥ || 17 || trinādañca triśaktyāktaṃ trivindu tridevaṃ param [gh: trideva-priya; j: triśivaṃ priye] | likhitvā cintayeddravyaṃ mṛtabhāva-vivarjitam || 18 || athānyaprakāramāha - guroḥ prakāśaṃ yanmantraṃ nityaṃ japati sādhakaḥ | tenaiva manunā deva dravyaṃ saptābhimantritam | saptavārajapenaiva dravyaśuddhistu tatkṣaṇāt || 19 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse ṣaḍviṃśatyullāsaḥ || 0 || saptaviṃśollāsaḥ | atha māṃsalakṣaṇam | kularahasye - aiśvaryadāyakaṃ madyaṃ maithunaṃ muktidāyakam | ubhayoḥ kāraṇaṃ jñeyaṃ guṇatrayamahat [j: -mayaṃ] param || 1 || māṃsaṃ matsyaṃ hi mudrāñca triguṇaṃ parikīrtitam | kāraṇasya kāraṇaṃ hi ramaṇasya mahat sukham [gh: guṇatrayamahat sukham] || 2 || māṃsañca trividhaṃ proktaṃ jalabhūcarakhecaram | kapotakasya chāgasya kūrmasya parameśvari || 3 || trividhānyeva māṃsāni viyadbhūjalacarāṇi ca | ānīya tāni yatnena devyāḥ santuṣṭahetave || 4 || p. 104) yāmale - trividhānyeva māṃsāni viyadbhūjalacarāṇi ca | ānīya tāni yatnena devyai coddiśya ghātayet || 5 || devyudeśe ghātanācca nāsti pātakamambike [j: pātakaṃ nāsti sundari] | anyathā ghātanāddevi rauravaṃ narakaṃ vrajet || 6 || kulārṇave - ātmārthe prāṇināṃ hiṃsā kadācinnoditā priye | pitṛdaivatayajñeṣu prāṇihiṃsā vidhīyate || 7 || avidhānena yo hanyāt prāṇinaṃ [g, c: prāṇināṃ] parameśvari | viṣame durgame ghore etatyeva na saṃśayaḥ || 8 || animittaṃ tṛṇaṃ [k, g, ch: eṇaṃ] vāpi chedayenna kadācana | devatārthe dvijārthe vā hatvā pāpairna lipyate || 9 || jñānadvīpe - tṛṇaṃmapyavidhānena chedayenna kadācana | devatārthe dvijārthe vā hatvā pāpairnalipyate || 10 || vidhināpi dvijaṃ gāmbā hatvā pāpairna lipyate | tathāpi parameśāni jñānināṃ na śubhapradam | pañcatattvasya māhātmyaṃ phalañca pañcadhā yataḥ || 11 || atha māṃsaśuddhiḥ | maṇḍale sthāpitaṃ māṃsaṃ kiñciddravyaṃ pravikṣipet | trivāraṃ paṭhanāt mantraṃ māṃsaśuddhistu tatkṣaṇāt || 12 || p. 105) mantrastu | oṃ pratadviṣṇuḥ stavate vīryeṇa mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ | yasyoruṣu triṣu vikramaṇeṣvadhikṣiyanti bhuvanāni viśvā || 13 || iti mantraṃ maheśāni māṃsopari tridhā paṭhet [gh: japet] | madyayuktaṃ māṃsakhaṇḍaṃ śaktivaktre pradāpayet [gh: nivedayet] || 14 || atha matsyalakṣaṇam | kulatatvasāre - illiśaṃ kabajīṃ śālaṃ vācāṃ śakunaproṣṭhikām | sadgurañcaiva vodālaṃ rohitaṃ cottamaṃ priye || 15 || anyāni yāni matsyāni strīṇāṃ priyakarāṇi ca | śodhitaṃ cet pradātavyaṃ śaktivaktre maheśvari || 16 || matsyaṃ māṃsaṃ pradātavyaṃ bharjitaṃ hi viśeṣakam | tasmāt praśastakaṃ jñeyaṃ dagdhaṃ hi varavarṇini || 17 || tantrāntare - māṃsaṃ matsyaṃ śodhitavyaṃ strīṇāṃ priyakaraṃ yadi [ja: param] | śaktivaktre pradātavyaṃ kāraṇena samanvitam || 18 || atha mīnaśuddhiḥ | oṃ tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivarddhanam | urvārukamiva bandhanān mṛtyormukṣīyamāmṛtāt || 19 || maṇḍale sthāpayenmīnaṃ prakṣipet kāraṇaiḥ [j: kāraṇe] priye | trivāraṃ paṭhanānmantraṃ mīnaśuddhistu tatkṣaṇāt || 20 || p. 106) atha mudrālakṣaṇam | brīhiṇaṃ bharjitaṃ [ch: bhuñjitaṃ] proktaṃ śarkarādyaiḥ suvāsitam | yonipadmakadambeti lakṣaṇaṃ parikīrtitam || 21 || anyāni dravyāṇi bharjitatāni [ch: bhuñjitāni] maheśvari | iti mudrā śodhitaṃ cet devyāḥ prītikarā parā || 22 || dhānyaṃ bhraṣṭaṃ vahniyogaiścarvaṇīyaṃ maheśvari | iti mudrā kṛtā saṃjñā mahāmodapradāyinī || 23 || atha mudrāśuddhiḥ | maṇḍale sthāpayenmudrāṃ prakṣipet kāraṇena tu | mantradvayaṃ tridhā japtvā mudrāśuddhistu tatkṣaṇāt || 24 || mantrastu | oṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padaṃ sadā paśyanti sūrayaḥ divīva cakṣurātam || 1 || oṃ tad viprāso vipanya vipanyavo jāgṛvāṃsaḥ samindhate, viṣṇoryat paramaṃ padam || 2 || iti mudrāśuddhiḥ || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvvollāse saptaviṃśatyullāsaḥ || 0 || aṣṭāviṃśollāsaḥ | kulārṇave - dravyabhārasahasreṇa māṃsabhāraśatena [c, ch-śatāni] ca | vinā śaktiṃ na siddhyeta tasmāt śaktiṃ samāśrayet || 1 || atha śaktilakṣaṇam | yāmale - svaśaktiṃ para [gh, ch, j: vīra] śaktiṃ vā dīkṣitāṃ gurusannidhau | tatra sthitā devatātmā sā śaktiḥ sarvapūjitā || 2 || śaktimānīya yatnena suśīlāṃ priyavādinīm | gurīragre svavāme vā raktavastreṇa bhūṣitām | tataśca sādhakaḥ śreṣṭho mūṣayedbahubhūṣaṇaiḥ || 3 || vṛhad yonitantre - ānīya pramadāṃ kāntāṃ suśīlāṃ cāruhāsinīm | gurubhaktiratāṃ devi kulasādhanatatparām || 4 || dīkṣitāṃ parakāntāṃ vā svakīyāmbā maheśvari | tattvānandayutāṃ śaktiṃ paratattveṣu lālitām | ānīya bahuyatnena jātibhedaṃ na cācaret || 5 || vivarjitaghṛṇālajjāṃ sarvadānandasaṃyutām | athavā pānasaṃhṛṣṭāṃ cakramadhye samānayet || 6 || kālikākalpe - sveṣṭadevīṃ yajet cakre svastriyaṃ sveṣṭabhāvinīm | athavā strīsamīpe vā yantraṃ kṛtvā prapūjayet || 7 || p. 108) tantrāntare - striyaḥ pūjā prakartavyā jñātvā sveṣṭasvarūpiṇīm | tatsamīpe kṛtaṃ yantraṃ tadājñābhāvamānataḥ || 8 || jñānārṇave - strīsamīpe yadā [gh: kṛtā] pūjā japaśca parameśvari | kāmarūpāt śataguṇaṃḥ samudīritamavyayam || 9 || śaktidoṣaṃ na vaktavyaṃ yato devasvarūpiṇī | kulaniṣṭhaśca vipraśca tasyāḥ śuddhiṃ na cācaret || 10 || svaśaktiśodhanaṃ nāsti caikātmāpyubhayoryataḥ | śodhayet paraśaktiñca dvitvātmaikatvahetave || 11 || sādhyātmā [gh: sā sādhyā] sādhakātmā ced yadaikātmā bhavenmūdā | tadā śuddhirna kartavyā gaṅgāghanajalaṃ [gh, j: gaṅgāyāmanadhaṃ] yathā || 12 || prāyaścittaṃ prakartavyaṃ gaṅgā yatra na tiṣṭhati | śaktiśuddhiḥ prakartavyā yadaikātmā na cet śive || 13 || sādhyā sādhakayordevi yadaikātmā maheśvari | ātmaśuddhe [j: ātmaśuddhiḥ] śaktiśuddhistasya siddhidūrataḥ || 14 || nigamakalpe śrīmahādeva uvāca - ekācārī ekabhāvī ekānandeṣu mohitaḥ | śakterdoṣaṃ tadā kutra svayaṃ tatraiva saṃlayaḥ || 15 || ajñātvā kulatattvañca śaktiśuddhiṃ samācaret | yasya jñānasya mātreṇa pūrṇānando bhaveddhruvam | tasya śuddhiḥ kathaṃ bhadre manasā cintanaṃ [g: cintaya] yadi || 16 || p. 109) śrīdevyuvāca - kulasya dakṣiṇe vāme madhye ca parameśvara | jāhnavī yamunā vāṇī [g: vāri] sadā bhātīti jñānataḥ || 17 || etairviśiṣṭā śaktiḥ syāt śarīraṃ devatāmayam | sāśuddhiśced bhaveddeva tadāśuddhiśca devatā || 18 || ajñānināṃ sadā śuddhirmantrādinā maheśvara | manasā cet na śuddhiḥ syānmantraśuddhiḥ sudūrataḥ || 19 || kālītantre - adīkṣitā ca yā śaktiścakramadhye prapūjayet | pūrṇacakraṃ nacet tatra pūrṇānandaṃ naced yataḥ || 20 || tasmāt sulakṣaṇāṃ śaktiṃ dīkṣitāñca prapūjayet | praṇamya devatāvuddhyā bhogapātraṃ pradāpayet || 21 || bhogapātraṃ na dātavyaṃ vidhavāyai maheśvari | uccastanīṃ kāmaratāṃ vidhavāñca prapūjayet || 22 || yo dadyād vidhavāhaste bhogapātraṃ maheśvari | tasyā yoniṃ laṅghayitvā tattvaṃ devyai nivedayet || 23 || śaṅkayā parameśāni lajjayā nācaret kriyām | ubhau ca duḥkhau parame paśupāśaniyantritau || 24 || vidhavāyoniramaṇaṃ kārayecca tadājñayā | śukrapātaṃ prakartavyaṃ tasyā vākyānusārataḥ || 25 || yāvanna śukrapātaṃ hi vidhavāyonimaṇḍale | tāvacca ramaṇaṃ kuryāt patanānte parityajet || 26 || p. 110) śukrapāte yadā śakterājñā naiva prajāyate | nivedya kāraṇāktaṃ hi bhakṣayenmanunā śive || 27 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse aṣṭāviṃśatyullāsaḥ || 0 || ūnatriṃśollāsaḥ | śrīdevyuvāca - śaktiṃ brahmamayīṃ sādhvīṃ nispṛhāṃ bhaktavatsalām [ch, j: bhaktivatsalāṃ] | tasyā dīkṣā kathaṃ proktā vidhavā vā kathaṃ vada || 1 || śrīśiva uvāca - ānandarahitā śaktirvidhā cāpyadīkṣitā | ānandena bhavet pūjyā sānandā vīravanditā || 2 || tatra kṛtvā mahācakraṃ kareṇa [gh: kāraṇe] mārjayedvapuḥ | dīkṣitā sadhavā jñeyā yadyānandasamāśritā || 3 || vīrabhāvayutā śaktiḥ śivapatnī maheśvari | vīrabhāvayutaḥ śāktaḥ śiva eva na saṃśayaḥ | śivo'hamiti saṃjñātvā śrīcakreṣu ramet śivām || 4 || bhāvacūḍāmaṇau - ātmānande mahādevi sarvānandamayaṃ jatat | ātmaśuddhe jagat śuddhamaśuddhe cāpyaśuddhakam || 5 || p. 111) nārāyaṇītantre - śaktiśuddhirna kartavyā yato brahma [k, kh, g, c: deva; j: devī] svarūpiṇī | ātmā'śuddhe'pyaśuddhā sā sphāṭike rañjanaṃ yathā || 6 || tathāpi śuddhaṃ kartavyaṃ paśupāśaniyantritaḥ | śakterdoṣaṃ mahādevi gṛhṇāti naiva sādhakaḥ || 7 || tava rūpāpi śaktiḥ syāt yato muktipradāyikā | bhogamuktānvitaḥ śāktaḥ [gh, j: bhogamuktānvitā śaktiḥ] śakterdoṣaṃ na cācaret || 8 || śrīkālītantre - [gh, j: pustakayordṛśyate] strīdveṣo naiva kartavyo vi"śeṣāt pūjanaṃ striyām | tāsāṃ prahāraṃ nindāñca kauṭilyamapriyantathā || 9 || sarvathāpi na kartavyamanyathā siddhirodhakṛt | striyo devāḥ striyaḥ prāṇā eva vibhūṣaṇam || 10 || strīsaṅginā sadā bhāvyamanyathā svastriyāmapi | taddhastāvacitaṃ puṣpaṃ taddhastāvacitaṃ jalam || 11 || taddhastāvacitaṃ dravyaṃ devatābhyo nivedayet | mahācīnadrumalatāveṣṭitaḥ sādhakottamaḥ || 12 || rātrau yadi japenmantraṃ durlabhaṃ tasya kiṃ bhavet | mahācīnadrumalatāveṣṭanena ca yatphalam || 13 || etasya ṣoḍaśāṃśena kalāṃ nārhanti te śavāḥ | śavāsanādhikaphalaṃ latāgehe praveśanam || 14 || p. 112) bhogārthī śodhayet śaktiṃ bhogānandeṣu mohitaḥ | ālāpād gātrasaṃsparśāt kāmānde'pi mohitā [j: kāmānandeṣu mohitaḥ] | kāmānandaṃ vinā devi bhogamuktirna jāyate || 15 || jñānināñcedimāṃ śuddhimajñānināñca mantrajām | tathāpi jñānināṃ madhye jñāna śreṣṭho'pi yo naraḥ | śaktiśuddhirna kartavyā yataḥ sveṣṭamayī priye || 16 || atha śaktiśuddhiḥ | prakṣālya gandhatoyaiśca dhūpayitvā sudhūpakaiḥ | sindūrarañjitāṃ kṛtvā mūlamantraṃ likhed bhage || 17 || adīkṣitāḥ striyaḥ kuryāt sadyasaṃskāramambike | mantradīkṣaḥ vidhānena śaktiśuddhistu tatkṣaṇāt || 18 || kulārṇave - adīkṣitā vāmakarṇe māyābījaṃ samuddharet | pūjayitvā maheśāni bhogapātraṃ pradāpayet || 19 || yāmaloktaśuddhiḥ | śaktigātre svakalpoktanyāsajālaṃ samācaret | raktapuṣpeṇa nirmañjya [gh: nirmajya] yonideśe niyojayet || 20 || oṃ namo vāgbhavaṃ bījaṃ māyālakṣmīṃ tataḥ param | sambodhanāntaṃ tripurādevīti padamuddhṛtam [gh, j: -uddharet] 21 || imāṃ [ch: imāṃ śaktiṃ paritrāṇaṃ kru kuru mama śaktiṃ kuru kuru svāhā iti daśadhā japet] śaktiṃ tataḥ proktā pavitrīkuru śabdataḥ | mama śaktiṃ kuru dvandvaṃ svāheti daśadhā japet || 22 || p. 113) * [mantrastu - oṃ krīṃ hrīṃ śrīṃ tripurādevi imāṃ śaktiṃ pavitrīkuru mama śaktiṃ kuru kuru svāhā] pañcatattvena tāṃ devīṃ pūjayedvidhinā śive | bhogapātraṃ yadā deyaṃ tadā ramaṇamācaret || 23 || guptasādhanatantre śrīdevyuvāca - dravyādiśodhanaṃ sarvaṃ bahudhā prakaṭīkṛtam | lokopakārakāt [j: -kārakaṃ] śuddhaṃ saṃkṣepeṇa vada prabho || 24 || śrīśiva uvāca - guru [j: guroḥ] prakāśaṃ yanmantraṃ nityaṃ japati vai naraḥ [gh, j: sādhakaḥ] | tenaiva manunā devi ṣaḍaṅge [gh, j: ṣaḍaṅgaṃ] nyāsamācaret || 25 || nyāsaṃ kṛtvā tato mantrī dravyādīnabhimantrayet | saptatirmantritaṃ kṛtvā pūtaṃ sarvaṃ bhaved dhruvam || 26 || guruṃ śivaṃ tathā devīṃ nivedyañcaiva kāraṇam | juhuyāt kuṇḍalīvaktre mūlamantreṇa sundari || 27 || mūlādhāre sthitā devi kuṇḍalī paradevatā | bhogakāle maheśāni ājihvāntaṃ vibhāvayet || 28 || śodhitān matsyamāṃsādīn mukhenācchādya yatnataḥ | mūlamantraṃ samuccārya juhuyāt kuṇḍalīmukhe || 29 || pratipātre pratigrāse evaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ | bhojanecchā bhavettasyā nirlipto jīvasaṃjñakaḥ || 30 || p. 114) *[kulapūjāvināśārthaṃ yaḥ karoti hi durmatiḥ | prayāti narakaṃ ghoramekaviṃśakulaiḥ saha || 31 || devān pitṝn samabhyarcya kulaśāstroktavartmanā | guruṃ smaran pivenmadyaṃ khādan māṃsaṃ na doṣabhāk || 32 || sevayet cet sukhārthāya madyādīn yaḥ sa pātakī | prāśayeddevatāprītyai sābhilāṣavivarjitaḥ || 33 ||] iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse ūnatriṃśadullāsaḥ || 0 || triṃśollāsaḥ | samayācāratantre - sambidāgrahaṇaṃ kṛtvā kāraṇaṃ tadanantaram | kāraṇasya kāraṇaṃ hi sambideti prakalpitam || 1 || śrīdevyuvāca - sambidā kā mahādeva kāraṇaṃ kiṃ [g, c: hi] vada prabho | kasmāt pānaṃ kāraṇaṃ hi sambidānandabhāk naraḥ || 2 || atha sambidāprakaraṇam | śrīśiva uvāca - bhāvaśakto'pyaśaktaśca sādhako dvividhaḥ śive | bhāvāktaṃ sambidānandaṃ madyānandamabhedakam || 3 || p. 115) bhāvena bhāvyavān [ch: bhāgyavān] bhadre bhāvānandeṣu mohitaḥ | bhāvānandeṣu deveśi muktibhāg jāyate naraḥ || 4 || ādyante sambidāpānaṃ kāraṇasya maheśvari | tadā kaivalyamuktiḥ syāt satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ || 5 || sālokyañcaiva sārūpyaṃ sāyujyaṃ parameśvari | idaṃ jñānaṃ sambidotthaṃ muktyarthamubhayānvitam || 6 || nigamatatve śrīdevyuvāca - ānandaṃ brahmaṇe rūpaṃ yasya dehe vyavasthitam | tasya sarvaṃ maheśāna siddhyānanda [gh, c, j: siddhānanda; ch: sadānanda] pradāyakam || 7 || vinānandena [gh: vināmadyena] yaddhyānaṃ sarvaṃ bhavati niṣphalam | ata eva mahādeva sambidāgrahaṇañcaret || 8 || yatirvā bhūpatirvāpi madyānandaṃ samāśrayet | sarvadā parameśāna siddhyānandaṃ kvacit kvacit || 9 || anyeṣāṃ sādhakānāñca sambidānandavardhinī [ch, j: sarvadā] | madyānandaṃ kvacid deva parvaṇi madhupānayuk || 10 || kṛṣṇapakṣe pivenmadyaṃ śukle siddhiṃ pivenmudā | śukle yadi pivenmadyaṃ ādyante sambidāṃ pivet || 11 || tantrāntare - kṛṣṇe śukle pivenmadyaṃ sambidāsaṃyutaṃ śive | śukle cādyaṃ pivet siddhiṃ kṛṣṇe cādyaṃ pivenmadhu || 12 || bhāvacūḍāmaṇau - sattvodbhavaṃ sambidāyā madyasya rājasodbhavam | tvaritāyāstamodbhūtamityānandasya lakṣaṇam || 13 || p. 116) bhāvamātraṃ kriyātyaktaṃ [ch: kriyetyuktaṃ; j: kriyāyuktaṃ] sattve'pi parameśvari | rājasīti kriyāśaktastāmasīti kriyācyutaḥ || 14 || śaktiṃ vinā yathānandaṃ madyasya parameśvari | tathā siddhiṃ vinā devi madyānandaṃ hi niścitam || 15 || samayāñca pivedādau tato madyaṃ maheśvari | tataḥ śaktiṃ yajeccakre tataḥ siddhiṃ pivenmudā || 16 || siddhiṃ vinā maheśāni [ch, j: kuleśāni] kulakārye na yogavān | ata eva pivet siddhiṃ śaktiyukto maheśvari || 17 || śaktihīnaṃ hi yatpānaṃ sambideti prakīrtitam | tadante śaktisaṃyukte sambidā samayā bhavet || 18 || ramaṇaṃ hi yadā devi tadā sā vijayā bhavet | svecchācāre'pi ramaṇaṃ niṣedhavidhivarjitam || 19 || tadā sā sambidā devī siddhirupā sanātanī | śivodbhavaṃ yadā dravyaṃ śaktiḥ saṃhṛhya yatnataḥ || 20 || tadā sā sambidā devī bhaṅgarupā priyamvadā | pañcāṅgasaṃyutāṃ devi sambidāṃ sevayettu yaḥ [j: sevayed] | ihaloke sukhaṃ bhuktvā yātyante paramāṃ gatim || 21 || sambidā samayā devi vijayā siddhireva ca | bhaṅgaśca parameśāni pañcadhākhyānukīrtitam [ch: pañcadhānyānukīrtitam; j: pañcadhānyānukalpitam] | yaḥ karoti trisandhāyāyāṃ mama tulyo na saṃśayaḥ || 22 || bhuktvā tu mādakaṃ dravyaṃ bhavet kulaparāyaṇaḥ | sādhakaḥ kṣobhamāpanne [ch, j: kṣobhamātreṇa] mama kṣobhaṃ bhaved dhruvam || 23 || tasmādādau prakartavyaṃ sambidāsevanaṃ śive | sambidāsavayormadhye sambideva garīyasī || 24 || p. 117) vijayā [gh, j: samvidā] grahaṇaṃ kṛtvā dhyānaṃ yaḥ kurute naraḥ | tadā dhyānamayī mūrtiḥ pratyakṣā bhavati dhruvam || 25 || ataśca sambidāṃ pītvā kāraṇaṃ hi pivettataḥ | samvidāsavayormadhye samvideva garīyasī || 26 || grahaṇāt mucyate pāptāt dhyānāt siddhirbhaviṣyati | dhyānena dhyeyaṃ yadrūpaṃ samvidā nitya [j: mukti] dāyikā || 27 || yathā nityaṃ gṛhānandaṃ gṛhiṇīsaṃyutaṃ [j: -saṃyutā] tathā [j: yadā] | ānandārthī varārohe ānande [j: ānande] vijayāṃ pivet | kriyāmārgī kriyāśaktaḥ śuddhe'pi vijayāṃ pivet || 28 || atha samvidāśuddhiḥ | oṃ samvide brahmasambhūte brahmaputri sadānaghe | bhairavāṇāñca tṛptyarthaṃ pavitrā bhava sarvadā | oṃ brahmāṇyai [gh, j: brāhmaṇyai] namaḥ svāhā || 29 || oṃ siddhimūlāśraye devi hīnavodhaprabodhani | rājāprajāvaśaṅkari śatrukaṇṭhatriśūlini | oṃ kṣatriyāyai namaḥ svāhā || 30 || oṃ ajñānendhanadīptāgne jñānāgnerjvālarūpiṇi | ānandasyāhutiṃ prītiṃ samyak jñānaṃ prayaccha me | hrī/ vaiśyāyai namaḥ svāhā || 31 || oṃ namasyāmi namasyāmi yogamārgapradarśini [ch: pradāyinī] | trailokyavijaye mātaḥ samādhiphaladā bhava | klīṃ [ch: hrī/] śūdrāyai namaḥ svāhā || 32 || p. 118) ānandanandinīnande sadānandapadadvayam | ullāsānandini kande cidānandasvarūpiṇi || 33 || divyā vimarṣiṇī siddhā susiddhā siddhimūlikā [ch: susiddhisarvamūlikā] | rogaghnī paśupāśaghnī kālaghnī bodharupiṇī | manonmani madhu drākṣā khecarī vijayā jayā || 34 || iti stutvā - dhenumudrāṃ yonimudrāṃ pradarśya manunā śive | mūlañca daśadhā japtvā juhuyāt kuṇḍalīmukhe || 35 || śrīnāthāya sveṣṭadevyai sādhakakāya maheśvari | svamūrddhani pradātavyaṃ manunā ca pivenmudā || 36 || pānamantrastu - (atra gh: pustakīyaḥ pāṭhaḥ :,- oṃ bhaṅge bhaṅge mahābhaṅge mahābhairavi māṃ saṃbhāvaya saṃbhāvaya vada vada vāgvādini mama jihvāgre sthirībhava sarvaśatruvaśaṅkari svāhā | anena mantreṇa kuṇḍalīmukhe juhuyāt |) oṃ bhaṅge bhaṅge mahābhaṅge mahābhaṅge bhairavāṇāṃ stambhaya stambhaya vada vada vāgvādini mama jihvāgre sthirībhava sarvaśatruvaśaṅkari svāhā || iti pivet || śrīdevyuvāca caturddhā samvidā proktā jātibhedena bhedataḥ | samvidā paramā vidyā bhogamokṣapradā śivā || 37 || tasyā bhedaṃ jātipāśaṃ kathamuktaṃ sadāśiva | tasyāḥ śuddhiṃ kathaṃ [gh: asyā aśuddhaṃ kiṃ] deva kathaya prāṇavallabha || 38 || p. 119) śrīmahādeva uvāca - sādhakasya kriyālopāt jātipāśena bandhitā | sādhakānāṃ sādhanārthe svayaṃ jātyabhisaṃyutā || 39 || suvarṇaiḥ kena deveśi kuṇḍalādiryathātathā | jñānināṃ jñānabhedena nānārūpā ca samvidā || 40 || samvidāyā nacet doṣaṃ guṇo nāsti maheśvari | dūṣaṇaṃ hi phalāktasya guṇaṃ jñeyaṃ hi tasya tu || 41 || śrīdevyuvāca - jñātavyā samvidā devī caturdhā parameśvara | lakṣaṇaṃ hi tathā stotraṃ mama sthāne prakāśaya || 42 || śrīmahādeva uvāca - brāhmaṇasya śvetapuṣpaṃ paśvācārayuto yadi | anyathā samvidāṃ vidyāṃ pivedānandahetave || 43 || kṣatriyasya raktapuṣpaṃ pītaṃ vaiśyasya pārvati | kṛṣṇavarṇaṃ hi śūdrasya puṣpeṇa jātimānakam | puṣpabhedena deveśi jātibhedaṃ vicintayet || 44 || jñānārṇave śrīdevyuvāca - kā jātirmama nātheśa yadi te mayyanugrahaḥ | kathaya kathaya devaṃ [gh, j: kathasva mahādeva] hitārtthāya narasya ca || 45 || śrīśiva uvāca - sva sva jātyāśritaṃ karma jātipāśaṃ prakīrtitam | karmanaṣṭe jātinaṣṭe'pi muktibhāk || 46 || p. 120) ānandapaṭale śrīśiva uvāca - dugdhāmbughṛtamādhvīkasaindhavairlavaṇena vā | sitayātha guḍenāpi pakvaiḥ kadalikairapi || 47 || amūlyaṃ madhuraṃ dravyaṃ pakvāmraṃ panasādikam | tena sarveṇa vijayāṃ svīkuryāt sādhakottamaḥ || 48 || dugdhayogena vijayā kevalānandadāyinī [kh: -varddhinī] | mahātejaskarī cakṣurdoṣādikavināśinī || 49 || sā punarjalayogena sarvājīrṇavināśinī | ghṛtena madhunā dhatte vāgdevīvaśakāriṇī || 50 || pratibhāmuttamāṃ dhatte dhiṣaṇāñcātinirmalām | pittadoṣān śleṣmadoṣān madhunā saha nāśayet || 51 || saindhavena mahāvahnipradā syāllavaṇena ca | sitayātha guḍenaiva śūlaghnī pittanāśinī || 52 || atisārāpaśamanī śvāsakāśapramardinī | āmavātasamudbhūtagrahaṇīvinivāriṇī || 53 || sarvaiḥ sumadhurairyuktā sarvāmayavināśinī | valapuṣṭipradā caiva madhurasvaradāyinī || 54 || jñānavijñānadātrī ca śīlamārgapradarśinī | bahumūtraṃ mūtraghātaṃ śarkarā ca praṇāśinī | prakāśitaṃ tava snehāt sarvāgameṣu [k: savatantreṣu] gopitam || 55 || atha svīkṛtya vijayāṃ sahasrāre guruṃ yajet | gurumantraṃ samuccārya caturthyantaṃ nivedayet || 56 || praṇamed daṇḍavadbhumau japtvā śrīgurupādukām | iṣṭadevasya tanmantraṃ prajapan viharet kṛtī || 57 || p. 121) evamabhyāsato devi [gh, j: abhyāsayogena] pratyahaṃ vatsaraṃ tataḥ | tejasvī valavān vāgmī medhāvī priyadarśanaḥ || 58 || rūpa yauvana sampūrṇa nānāguṇa samāśrayaḥ | bhaviṣyati na sandeho dravyasyāsya niṣevaṇāt || 59 || samvidāsavayormadhye samvideva garīyasī | samvit prayogastenaiva kartavyaḥ sādhakottamaḥ || 60 || ekakālaṃ dvikālambā trikālaṃ pañcakālakam | tolakambā dvitolambā tolakatrayameva vā || 61 || anyūnā nādhikā mātrā yathā bhavati nityaśaḥ | nyūnādhikāyāṃ mātrāyāṃ phalaṃ na syāt kadācana | tasmāt pramāṇamātrāhi kartavyā siddhimicchatā || 62 || etat te kathitaṃ sarvaṃ vijayākalpamuttamam | prasādādacirādasyāḥ siddhirbhavati vāñchitā || 63 || prāvarya veśma śmanasya salabdhakāma metadrahasyamuditaṃ paramaṃ nigūḍham | kutrāpi naiva kathanīyamidaṃ kadācid, devi tvayāpi vidhinā pravidhīyatāṃ tat || 64 || śrīśiva uvāca - trailokyavijayāpatraṃ sabījaṃ ghṛtabharjitam | trikaṭu triphalā śṛṅgī kṛṣṇa [gh, j: kuṣṭhaṃ] dhanyāka saindhavam || 65 || śaṭhī tālīśapatrañca kakkolaṃ nāgakeśaram | yamānīdvayaṃ [gh, j: yamānīdvayaṃ - - tatsamam, atra pustakayoḥ pāṭhāntarametad dṛśyate] methī ca jīrakadvayameva ca | etāni samabhāgāni raudre śuṣkāṇi cūrṇayet || 66 || p. 122) gṛhītvā cūrṇameteṣāṃ samvitcūrṇantu tatsamam | ubhayośca samāṃ datvā sitāṃ tanmiśrayed dṛḍham || 67 || miśrayitvā caturthāṃśaṃ samaṃ madhughṛtaṃ tathā | punaḥ śilātale piṣṭvā trisugandhiñca miśrayet || 68 || svarṇādipātre purataḥ sthāpayitvā tataḥ kramāt | caturbhirmantrabhistāsāṃ śodhanaṃ samupācaret || 69 || sevanādasya deveśi kiṃ na sidhyati bhūtale | mantrasiddhistathā pūjājapasiddhirvarānane || 70 || jñānasiddhirmaheśāni sevanānmokṣamāpnuyāt | satyaṃ satyuṃ maheśāni satyameva na saṃśayaḥ || 71 || anena pūrṇahṛdayo japapūjāṃ samācaret | ekoccāraṇamātreṇa tāvacca [gh: bhavecca] lakṣakoṭayaḥ || 72 || iti te kathitaṃ kānte sārātsāraṃ parātparam | yasmai kasmai na dātavyaṃ iti satyaṃ kuru priye || 73 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse triṃśadullāsaḥ || 0 || ekatriṃśollāsaḥ | atha śrīcakramadhye sādhakasya pātrādhāralakṣaṇam | kulārṇave - [pāṭho'yaṃ ch- pustake adhiko dṛśyate] ādhāre sthāpayet pātraṃ manunā śive | ādhāre sthāpayet pātraṃ mṛtsthitaṃ mṛtyudāyakam || 1 || ādhāraṃ trividhaṃ proktaṃ ṣaṭpadmbā catuṣpadam | athavā vartulākāraṃ trikoṇaṃ tripadānvitam || 2 || atha sādhakasya pātralakṣaṇam | kulārṇave - pātraṃ kāñcana - ratna kāca ghaṭitaṃ muktākapālodbhavam | viśvāmitramayañca kāmadamidaṃ haimaṃ tathā sphāṭikam || 3 || jñānārṇave - trikoṇaṃ maṇḍalaṃ vīraścatuṣkoṇaṃ likhedbhuvi | ādhāraṃ sthāpayettatra pātraṃ tasyopari nyaset || 4 || sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi kācaṃ mauktikameva ca | khaḍgañca nārikelañca tāmraṃ jalajameva ca | pittalaṃ kāṃsyasambhūtaṃ matsyañcaiva ca pārvati || 5 || sarvakalyāṇadaṃ proktaṃ sauvarṇaṃ parikīrtitam | rājatañca varārohe sarvarogavināśanam || 6 || abhicāreṣu sarveṣu kācapātraṃ viśiṣyate | putravṛddhikaraṃ proktaṃ mauktikaṃ parameśvari || 7 || p. 124) jalajaṃ tu maheśāni bhakti [g: bhukti] mukti phalapradam | pittalaṃ sarvadoṣaghnaṃ tāmrajaṃ kīrtivarddhanam || 8 || mṛnmayañca maheśāni cāsureṣu pradāpayet | nṛkapālaṃ mahāpālaṃ sarvakārye praśastakam || 9 || vārāhī tantre - svarṇa rājata tāmrāṇi sarvasiddhikarāṇi ca | śāntike prastaraṃ pātraṃ stambhane mṛnmayaṃ śive || 10 || pittalaṃ māraṇe jñeyaṃ tāmramuccāṭane śive | vaśīkārye kāṃsyapātraṃ vidveṣe kācapātrakam | viśvāmitraṃ mahāpātraṃ sarvakāryeṣu durlabham || 11 || akṣayā tantre - svarṇarūpya śilā kūrmma kapālaṃ mṛnmayaṃ priye | nādikelañca śaṅkhañca pātrañca matsyasambhavam [gh, j: matsyañca parameśvari] || 12 || vilvavṛkṣasamudbhūtaṃ pātraṃ kuryād vicakṣaṇaḥ | kāryabhede pātrabhedaṃ kuryāt sādhaka īśvari || 13 || mālā [ch, j: māyā] pātraṃ sarvakārye satvaraṃ phaladāyakam | nṛ kapālasamudbhūtaṃ pātraṃ śuddhaṃ prakīrtitam || 14 || haṃsamāheśvare - prāṇināṃ mānuṣaḥ śreṣṭho dharmādharmavibhedavān | tatkapālakṛtaṃ pātraṃ sarvaṃ tasya vṛthā bhavet || 15 || pātraṃ kuryānmaheśāni dharmādharmeṣu mūḍhakaḥ | tasya muṇḍaṃ svayaṃ chedya mahāpātraṃ prakalpayet || 16 || jātyādhamo mahāpāpī yuvāpi vyādhihīnakaḥ | tasya muṇḍodbhavaṃ pātraṃ mahāpātraṃ prakīrtitam || 17 || p. 125) mahāpātraṃ mahāmālāmekabhāve prakalpayet | mahāpātrakṛto rājā yataḥ śāstā maheśvari || 18 || svayaṃ chedya kṛtaṃ pātraṃ anyakṛt pātakī bhavet | yonyākāraṃ hi yat pātraṃ mahāpātrasvarūpakam | mama prītikaraṃ pātraṃ sādhakaprītidāyakam || 19 || yonipātraṃ varārohe mahāpātrottamaṃ śive | tvāṃ vinā tasya māhātmyaṃ ko vetti jagatītale || 20 || yonerdoṣaṃ hi nāstyeva tasyāḥ śuddhiṃ na kārayet | yonipātraṃ vinā pātraṃ śuddhaṃ kṛtvā pivenmadhu | aśodhitaṃ hi yat pātraṃ kevalaṃ duḥkhadāyakam || 21 || atha pātraśuddhiḥ | samayācāratantre - pātramātraṃ maheśāni yonipātrānukalpanam | yonyaśuddhe maheśāni pātramātre'pyuśuddhakam || 22 || darśanāt sparśanāt ghrāṇāt sevanānmadhupānataḥ | sarvaṃ śuddhaṃ bhaveddevi yonijñānaṃ bhaved yadi || 23 || mūlena pātraṃ saṃsthāpya mūlena vīkṣaṇaṃ śive | śaktibījaṃ likhet madhye trikoṇāntargataṃ śive | pūrayet [gh: pūjayet] kāraṇenāpi mūlena guruvākyataḥ || 24 || athavā sarvapātrāṇi sāmānyārghakrameṇa ca | pūritāni maheśāni kāraṇena maheśvari || 25 || iti pātraśuddhiḥ || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse ekatriṃśadullāsaḥ || 0 || dvātriṃśollāsaḥ | atha śrīcakre sādhakapātrasthāpanam | yoginītantre - śrīpātrasya paścimāṃśe cakradevasya [gh: devacakrasya] samukhe | sthāpayet sarvapātrāṇi sāmānyārghakrameṇa tu || 1 || kālikākulasarvasve - ghaṭa śrīpātrayormadhye sāmānyārghakrameṇa tu | sthāpitāni ca pātrāṇi pūrayet kāraṇena tu || 2 || atha śrīpātrasthāpanastha niyamaḥ | śrīpātraṃ sthāpayed vīraḥ sammukhe parameśvari | pūrvādyaṃ cottarāgraṃ vā divārātrau vibhedataḥ || 3 || tantrāntare - sāmānyārghakrameṇaiva kāraṇe pūritāni ca | uttarāyantu saṃsthāpya paścimāgraṃ maheśvari || 4 || nārāyaṇītantr - pūrvāgrañcottarāgraṃ vā divācakraṃ cared [gh: yajed] yadi | uttarāgraṃ paścimāgraṃ niśācakraṃ cared [gh: yajed] yadi || 5 || p. 127) atha pātrasya saṃkhyākathanam | yāmale - navamaṃ saptamaṃ pātraṃ athavā pañca pātrakam | tripātraṃ parameśāni sthāpayenmanunā śive || 6 || atha navapātranāmakathanam | yāmale - devīpātraṃ guroḥ pātraṃ bhogapātraṃ maheśvari | yoginī valipātrañca śaktipātraṃ maheśvari || 7 || vīrapātraṃ pādyapātraṃ pātramācamanīyakam | pātraṃ navamamityuktaṃ caturvargaphalapradam || 8 || atha saptapātranāmakathanam | gurupātraṃ bhogapātraṃ śaktipātraṃ maheśvari | yoginī vīrapātrañca valipādyaṃ hi saptamam || 9 || atha pañcapātranāmakathanam | devīpātraṃ guroḥ pātraṃ bhogapātraṃ trayaṃ śive | yoginī - valipātrañca pañcapātraṃ maheśvari || 10 || atha tripātram | devīpātraṃ bhogapātraṃ guroḥ pātraṃ maheśvari | tripātrāṇi ca kartavyamekapātraṃ na kārayet || 11 || ekapātraṃ na kartavyaṃ yadi sākṣānmaheśvaraḥ | mantrastasya vṛthā jñeyaḥ śaktikāryaṃ vṛthā yataḥ || 12 || ekapātraṃ hi kartavyaṃ svadehaṃ śaktibhāvitam | niṣedhañca vidhiñcaiva vāmāyāṃ nāsti ced yataḥ || 13 || p. 128) tathāpi parameśāni jñānī dhyānī na kārayet | dhyānaniṣṭhasya deveśi gurordhyānaṃ hi bījakam | gurūpātrodbhavaṃ madyamekapātraṃ pivenmudā || 14 || kubjikātantre - ekapātraṃ samādāya yāvadānandabhāg bhavet | tāvanmadyaṃ pived bhakto yāvat pānaṃ kramāt krmāt || 15 || atha kubjikātantroktapātranāmakathanam | devyāḥ pātraṃ guroḥ bhogapātraṃ trayaṃ matam | yoginī balipātrañca [pūjāpātrañcātmapātraṃ] pañcapātramidaṃ matam || 16 || śaktipātraṃ vīrapātraṃ saptapātraṃ maheśvari | pādyamācamanīyañca navamaṃ parikīrtitam || 17 || atha pātradānakramaḥ | devīpātraṃ daded devyai gurave gurupātrakam | śaktaye bhogapātrañca pūjāpātrād yajet śivām || 18 || kulakuṇḍalinīvaktre cātmapātraṃ niyojayet [gh, j: nivedayet] | śaktimātre śaktipātraṃ vīrāya vīrapātrakam || 19 || śrīpade pādyapātrañca mukhe ācamanīyakam | śrīpātrādamṛtenanāpi yajedarghādinā priye || 20 || yāmale - devyāḥ pātraṃ daded devyai gurave gurupātrakam | bhogārthaṃ bhogapātrañca śaktaye ca pradāpayet || 21 || yoginyai yoginīpātraṃ dadyācca kulanāyike | vaṭukakṣetrapālebhyo valipātraṃ nivedayet || 22 || p. 129) śaktaye śaktipātrañca vīrāya vīrapātrakam | pādyapātraṃ pade [gh: dadet] devyā mukhe ācamanīyakam || 23 || anyat sarvaṃ varārohe śrīpātrādamṛtaṃ dadet | caraṇāmṛtapānārthaṃ caraṇe kāraṇaṃ dadet | kāraṇaṃ hi bhavet kāryaṃ śrīdevyāścaraṇāmbuje || 24 || viṣṇuyāmale - kāraṇaṃ hi yadā devi śrīdevyāḥ padasaṃyutam | mṛtabhāvaṃ parityajyāpyamaraḥ sādhako bhavet || 25 || śaktyucchiṣṭaṃ piveccakre vīrocchiṣṭaṃ hi carvaṇam | ataśca sādhakāḥ sarve dadeyuḥ kāraṇaṃ mukhe || 26 || jñānārṇave - cakrānte parameśāni dadedācamanīyakam | tadante sādhako devi [j: parameśāni] pivedoṣṭhādharaṃ madhu || 27 || nigamakalpalatāyām - yatra sthāne'pi śrīcakraṃ tatra gacchāmi śaṅkara | nārīdehasaṃśritāhamamṛtapānamāśritā || 28 || tasyā duḥkhe'pyahaṃ duḥkhī sukhe'haṃ sukhabhāginī | yathā dehasya duḥkhe'pi dehī bhavati duḥkhabhāk || 29 || ekāpi sundarī devī śrīcakreṣu tridhā parā | sādhakasyāpi muktyarthaṃ pānāktā kāmukānvitā || 30 || sundarī ramaṇīrūpā rājarājeśvarī parā | parā śrīkālikārūpā [j: strī-] śrīcakrapālane varā || 31 || p. 130) khaḍgahastā lalajihvā muktakeśī caturbhujā | varābhayakarā ghorārāvayuktā vibhūṣaṇā || 32 || svanāthasya karaṃ dhṛtvā bhramantī cakrapālikā | nagnā mattā mahādevī siṃhapṛṣṭhe śavāsanā || 33 || yoginī yogasaṃyuktā khaḍgahastā digambarī | lakṣa lakṣa samāyuktā śrīcakraṃ pālayet sadā || 34 || parā śrītāriṇī vidyā śrīcakre dravyasaṃśritā [gh: saṃsthitā] | darśane ghrāṇasaṃsparśe pānānandapradāyikā || 35 || saṃgṛhya pūrṇacaṣakaṃ sthāpayet sthaṇḍilopari | pūjānte śaktaye dadyāt pātraṃ grāhyaṃ kṛpānvitam [gṛhya kṛpānvitā] || 36 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse dvātriṃśadullāsaḥ || 0 || trayastriṃśollāsaḥ | atha vaṭukavaliḥ | kulārṇave - yāvanna dadyāt pātraṃ hi vaṭukāya kuleśvari | sarvadevā na tṛpyanti smaraṇāt pūjanāt śive || 1 || vaṭukādīn yajeccakre gandhapuṣpādibhiḥ kramāt | sarvadravyasamāyuktaṃ manunā pātrakaṃ dadet || 2 || p. 131) [atra dha cha ja pustakeṣu pāṭho'yaṃ dṛśyate : - atha vaṭukāmantraḥ | oṃ oṃ oṃ devīputra vaṭukanātha kapilajaṭābhāra bhāsvara piṅgalatrinetra jvālāmukha imaṃ valiṃ gṛhṇa gṛhṇa svāhā | balidānena santuṣṭo vaṭukaḥ sarvasiddhidaḥ | śāntiṃ karotu me nityaṃ bhūtavetālasevitaḥ ||] atha vaṭukamantroddhāraḥ | jñānārṇave - ehyehi devīputrānte vaṭukānte ca nātha ca | kapilānte jaṭābhāra bhāsurānte trinetra ca || 3 || jvālāmukhañca sarvānte vighnānnāśaya nāśaya | sarvopacārasahitavaliṃ hṛhṇa dvidhāpadam | vahnijāyānvito mantro vaṭukasya udāhṛtaḥ || 4 || mantrastu | oṃ ehyehi devīputra vaṭukanātha kapilajaṭābhāra bhāsuratrinetra jvālāmukha vighnānnāśaya nāśaya sarvopacārasahitavaliṃ gṛhṇa gṛhṇa svāhā || balidānena santuṣṭo vaṭukaḥ sarvasiddhīdaḥ | śāntiṃ karotu me nityaṃ bhūtavetālasevitaḥ || 5 || [atra gh ch ja pustakeṣu pāṭho'yaṃ dṛśyate - oṃ oṃ oṃ sarvayoginībhyaḥ sarvabhūtebhyo ḍākinībhyaḥ śākinībhyaḥ trailokyavāsinībhya imāṃ pūjāvaliṃ gṛhṇa gṛhṇa svāhā |] atha yoginībaliḥ | ūrddhe brahmāṇḍato vā divi gaganatale bhūtale niṣkale vā, pātāle vā anale vā salilipavanayoryatra kutra sthite vā, p. 132) kṣetre pīṭhopapīṭhādiṣu kṛtapadā dhūpadīpādikena, prītā devyaḥ sadā naḥ śubhavalividhinā pāntu devendravandyāḥ || 6 || oṃ sarvayoginībhyaḥ sarvabhūtebhyo ḍākinībhyaḥ | trailokyavāsinībhya imāṃ pūjāvaliṃ gṛhṇa gṛhṇa svāhā || oṃ yāṃ yoginībhya hu/ phaṭ svāhā || asyoddhāraḥ | etadante maheśāni yāṃ bījaṃ yoginī tataḥ | bhyaḥ svāhā sarvavarṇānte yoginīpadamālikhet || 7 || kavacaṃ cāstamālikhya vahnijāyāṃ punarlikhet | anena manunā devi yoginīnāṃ balirbhavet || 8 || oṃ ye kecid yoginī rudrā saumyā ghoratarā parā | khecarīṣu bhūcarīṣu sā me prītāstu sarvadā || 9 || [atra gh ch j pustakeṣu pāṭhāntaro'yaṃ dṛśyate - oṃ oṃ oṃ deva deva devīputra vaṭukanātha ucchiṣṭahāriṇī muhurmuhuḥ kṣaṃ kṣaṃ kṣetrapāla sarvavighnānnāśaya nāśaya sarvopacārasahitamimāṃ pūjāvaliṃ gṛhṇa gṛhṇa svāhā ||] atha kṣetrapālavaliḥ | ṣaḍdīrghaṃ svarasaṃ bhinnaṃ kṣa kāraṃ vilikhet priye | sthānakṣetrapadaṃ pānadhūpadīpādi cālikhet || 10 || sahitaṃ valimālikhya gṛhṇa gṛhṇa tato vadet | vahnijāyānvito mantraḥ kṣetrapālasya sundari || 11 || p. 133) mantrastu | oṃ kṣāṃ kṣīṃ kṣūṃ kṣaiṃ kṣauṃ kṣaḥ ehyehi kṣetrapāla dhūpadīpādisahitavaliṃ gṛhṇa gṛhṇa svāhā | yasmin [j: yo'smin] kṣetre nivāsī ca kṣetrapālasya kiṅkaraḥ | prīto'yaṃ balidānena sarvarakṣāṃ karotu me || 12 || [pāṭho'yaṃ gh ch j pustakeṣu na dṛśyate |] atha gaṇeśavaliḥ | gāṃ gīṃ gūṃ trayamālikhya ṅentaṃ gaṇapatiṃ tataḥ | varānte varadānte ca sarvānte janamālikhet || 13 || me vaśaṃ cālaya procya valiṃ gṛhṇa dvidhāpadam | vahnijāyānvito mantro gaṇeśasya valiṃ haret || 14 || [pāṭho'yaṃ gh ch j pustakeṣu na dṛśyate |] mantrastu | gāṃ gīṃ gūṃ gaṇapataye varavarada sarvajana me vaśaṃ cālaya valiṃ gṛhṇa gṛhṇa svāhā || atha sarvabhūtebhyo valiḥ | oṃ oṃ oṃ sarvabhūtebhyaḥ sarvabhūtādipatibhyo namaḥ | bhūtā ye vividhākārā dikṣu bhumāntarīkṣagāḥ | pātālatalasaṃsthāśca śivayogena bhāṣitāḥ || 15 || dhruvādyāḥ satya [j: sarva] gandharvā aindrādyāḥ sarvadevatāḥ | tṛpyantu prītimanaso bhūtā gṛhṇantvimāṃ balim || 16 || p. 134) atha sāmānyavaliḥ | rājarājeśvaravaliṃ sarvadevasya sammatam | yasya nāma pradātavyaṃ taddevo valimicchati || 17 || tāratrayaṃ vadet paścāt amukaṃ kṣetrapālakam | rājarājeśvara imāṃ pūjāvaliṃ tataḥ param | gṛhṇa yugmaṃ dvidhāntoyaṃ manuḥ sarvaphalapradam || 18 || mantrastu | oṃ oṃ oṃ amuka kṣetrapāla rājarājeśvara imāṃ pūjāvaliṃ gṛhṇa gṛhṇa svāhā | anena validānena vaṭuvargasamanvitāḥ | rājarājeśvaro devo me prasīdatu sarvadā || 19 || [20-23 saṃkhyakāḥ ślokā gh ch j pustakeṣu na vidyante |] vāmāṃguṣṭhānāmikābhyāṃ vaṭukasya valirbhavet | dakṣāṃguṣṭhānāmikābhyāṃ yoginīnāntu kathyate || 20 || dakṣiṇāmūrtisaṃhitāyām - vāmamuṣṭiṃ vidhāyādau tarjanīṃ śaraṇāṃ kuru | anayā mudrayā devi kṣetrapālavalirbhavet || 21 || tathā muṣṭesu madhyasthāmaṃgulīṃ daṇḍavat kuru | gajatuṇḍākhyamahāmudrā gāṇapasya [c: gaṇeśasya] valirbhavet || 22 || anena validānena vaṭuvargasamanvitāḥ | rājarājeśvarī devo me prasīdatu sarvadā || 23 || p. 135) kumārī tantre - atha kuladīpa darśanam | kulakārye maheśāni kuladīpaṃ pradāpayet | kuladīpaṃ vinā bhadre jñānadīpaṃ nacet kvacit || 24 || śrīdevyuvāca - kuladīpaṃ hi kiṃ rūpaṃ kena dravyeṇa vā kṛtam | nivedyaṃ kena rūpeṇa kathaya prāṇavallabha || 25 || śrīśiva uvāca - īṣadraktapiṣṭakena trikoṇagarta [k: gartha] mānatān | dīpān ḍamarukārāñca bṛddhasya nakhamānataḥ || 26 || ākarṣāhyayutān [gh: ākarṣāṣṭayutān; j: ākarṣohyayutān] dīpān navasaptatripañcamaḥ | śatānyūne maheśāni yugmānyaṃ dīpa kalpanam || 27 || śatādhikyaṃ yugmadīpaṃ sahasraṃ parameśvari | dīpasaṃkhyāṃ paribhrāmya svatejastejasi layam || 28 || jñānārṇave - rātrau kulakriyāyāñca kuladīpasahasrakam | śataṃ deyaṃ divā kārye kulaniṣṭhaśca sādhakaḥ || 29 || antastejo vahistejo'pyekaṃ kṛtvā maheśvari | tridhā devyagre saṃbhrāmya kuladīpaṃ nivedayet || 30 || mantrastu | samastacakracakreśīyutaṃ devi mamātmakam | āraktakāmadaṃ dīpaṃ gṛhāṇa mama siddhaye || 31 || p. 136) trivāraṃ darśayeddīpaṃ caraṇācchiramānataḥ | pañcamaṃ saptamaṃ vāpi navamaṃ vā viśeṣakam || 32 || kālīvilāsatantre - atha pātrasvīkāraḥ | ādau yajet sveṣṭadevīṃ pādyādyai [ch: pādyārghaiḥ] rūpacārakaiḥ | tataḥ śaktiṃ yajet cakre yayā śaktyāyutaḥ śive [gh: priye] || 33 || sva sva vidyoktamantreṇa vidhānena yajet śivām | svaśaktiṃ paraśaktiṃ vā dīkṣitāñced yajet śivām || 34 || abhyarcya devatābuddhyā [gh: dhyātvā] bhogapātraṃ nivedayet | sā tu pātraṃ [ch, j: sā'tmapātraṃ] namaskṛtya karasaṃpuṭamudrayā | triśūlamudrayā gṛhya pivedācāryavākyataḥ || 35 || anyābhyaśca pradāyecca [ch, j: pradāvyaṃ] śaktibhyaśca maheśvari | pṛthak pātraṃ pradātavyaṃ madhunā saha bhairavi || 36 || pātraṃ saṃgṛhya sā devī prasādaṃ pātraśeṣakam | bhairavāya pradātavyaṃ bhaktāya sevakāya ca || 37 || gṛhitvā prathamaṃ pātraṃ sthāpitaṃ madhunā saha | svaṣṭedevīṃ pūjayitvā mūlamantraṃ japet priye | mudrāmāṃsairmaheśāni [gh: mahādevi] surādevīṃ prapūjayet || 38 || aṅganyāsañca svīkṛtya karāṅganyāsameva ca | prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā gṛhṇīyāt pātramuttamam || 39 || kubjikātantre - aṅganyāsaṃ karanyāsaṃ varṇanyāsaṃ maheśvari | svavidyokta ṛṣinyāsaṃ vyāpakanyāsameva ca || 40 || pañcadhā nyāsamāśritya prāṇāyāmañcarenmudā | tataḥ pātraṃ namaskṛtya juhuyāt kuṇḍalīmukhe || 41 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse tritriṃśadullāsaḥ || 0 || catustriṃśollāsaḥ || śrīdevyuvāca - phalaṃ kiṃ nyāsajālasya kathaya prāṇavallabha | atisūkṣmatamanāmnaḥ prāṇāyāmasya kiṃ phalam || 1 || athāṅganyāsādiphalam | śrīśiva uvāca - aṅganyāsaṃ karanyāsaṃ mūlena praṇavena vā | pañcāśanmanunā devi varṇanyāsaṃ samācaret || 2 || aṅganyāse ṣaḍaṅgāni devāṅgāni vicintayet | karanyāse karaṃ jñeyaṃ devasya karamātrakam || 3 || pañcāśanmātṛkārūpī koṭī koṭī ca devatā | varṇanyāse maheśāni deho devamayo bhavet || 4 || ṛṣinyāse svadehaṃ hi devadehaṃ vicintayet | so'haṃ jñānena deveśi ṛṣyahaṃ paricintayet || 5 || tantrāntare - gṛhītvā devatāmantraṃ sākṣācced yadi devatā | taddehaṃ devatārūpaṃ so'haṃ jñānaṃ sadā yadā || 6 || p. 138) kubjikātantre - kṣitirjalaṃ tejo vāyurvyoma dehī tathā manaḥ [gh, ch, j: manaḥ śive] | saptadhā nyāsajālena saptaite devarūpiṇaḥ || 7 || āpādaśiraḥ paryantaṃ mūlamantreṇa bhāvini | saptadhā mantrayenmantrī kyāpakanyāsakaṃ śive || 8 || atha prāṇāyāmaphalam | prāṇāyāmena deveśi nidrāṃ tyaktvāpi kuṇḍalī | bhaktyāpi yaddīyamānaṃ tad gṛhṇāti kuleśvari || 9 || kāraṇapūritaṃ pātraṃ gṛhṇīyānmanunā śive | ādhāre manunā sthāpya tarpayet tadanantaram || 10 || tarpayed guruṇā sārddhaṃ sva - sva pātrācca kāraṇaiḥ | guruśaktiṃ tarpayitvā sveṣṭadevīñca tarpayet || 11 || nigamatattve - sveṣṭadevīṃ yadā deva svaśaktiṃ cintayet param [j: svaśakticintanāt param] | śaktaye'pi [j: śaktimeti] tadā devyāḥ pātraṃ na saṃśayaḥ | gurorājñānusāreṇa tacchaktiramaṇañcaret || 12 || yadā sveṣṭasya vāmasthāṃ raktavarṇāṃ vicintayet | svaśaktiṃ parameśāna sveṣṭadevīñca cintayet | gurorājñānusāreṇa pātraṃ dattvā kriyāñcaret || 13 || strīmātre harapatnī syāt pumān mātre ca śaṅkaraḥ | vivāhaṃ bandhanaṃ jñeyaṃ vartistho vahnivat priye || 14 || śiva - devo guruḥ sākṣād gurudevaḥ sadāśivaḥ | tasya vāme nārīmātraṃ ramaṇañca tadājñayā || 15 || p. 139) nārāyaṇītantra - yadājñayā maheśāni vīrakarmāṇi sādhayet | tadājñayā ramet śaktiṃ mātṛbhāvaṃ parityajet || 16 || atha tarpaṇakramaḥ | māṃsena kāraṇaṃ miśraṃ pāṇibhyāṃ tattvamudrayā | vindumātraṃ kṣipenmūrdhni pādukāmantramuccaran | śrīguroścaraṇaṃ dhyāyan svamūrdhni gurupādukām || 17 || guruśaktiṃ tarpayitvā tathaivānandabhairavīm | ānandabhairavaṃ devaṃ sveṣṭavidyāṃ hi tarpayet || 18 || trivāraṃ tarpayenmūrdhni hṛdaye'pi trivārakam | sahasrāre sveṣṭavidyāsahitaṃ tarpayed gurum || 19 || hṛdaye tarpayed ramyaṃ devatāyāḥ prabhedake | abhede tarpayed bhadre [ch, j: bhadraṃ] sahasrāre mahāpure || 20 || tarpaṇena bhavet śāntirdevatā sthiratā bhavet | ataśca tarpayeddevān tāntrike vaidikeṣu ca || 21 || mantrastu | tāratrayaṃ samuccārya śrīgurornāmapūrvakam | śrīpādukāṃ tarpayāmi pūjayāmīti vā priye || 22 || atha gurupaṃkti tarpaṇam | guruṃ paraguruñcaiva parāparaguruntataḥ | parameṣṭhiguruṃ devi tarpayet tritrivārakam || 23 || p. 140) bhāvacūḍāmaṇau śrīpārvatyuvāca - ko guruḥ parameśāna ko'pi syāt paramo guruḥ | parāparaguruḥ ko vā parameṣṭhiguruśca kaḥ || 24 || śrīśiva uvāca - sthūlasūkṣmobhayoraikyaṃ gururjñānasya kāraṇam | nānārūpaṃ sthūlamātraṃ yathāgniḥ kāṣṭhasaṃyutaḥ || 25 || sūkṣmasya bodhaṃ vijñeyaṃ sthūlabodhasya bījakam | sthūlasya bodhaṃ vijñeyaṃ sūkṣmabodhasya bījakam | aikyaṃ kṛtvā sthūlasūkṣmaṃ sarvametat prakāśitam || 26 || mantradātā guruḥ prokto mantrastu paramo guruḥ | parāparagurustvaṃ hi parameṣṭhigururhyaham || 27 || atha sveṣṭavidyā tarpaṇam | haṃsamāheśvare - ādau mūlaṃ samuccārya sāyudhāṃ parivārakam | savāhanāṃ sveṣṭadevīṃ tarpayāmi dvidhāantakaḥ || 28 || aikyajñānasya bījaṃ hi niṣedhavidhivarjitam | tarpayeccet kriyāsaṅgād guruṇā saha bhāvinīm || 29 || sattve śvetaṃ guruṃ dhyāyet śaktyā saha dayānvitam | śvetavarṇā dvibhujāktā dvinetrā tatsamāyutam || 30 || raje raktā tame kṛṣṇā caturvāha trilocanā | tatsaṃyuktaṃ guruṃ dhyāyet tarpaṇādikamācaret || 31 || p. 141) tataḥ kramaḥ | jñānārṇave - aṃguṣṭhānāmikāyogād vāmahastena tarpayet | aṃguṣṭhatarjanīyogād dakṣiṇe [j: dakṣeṇa] puṣpapātanam || 32 || aṃguṣṭho bhairavo devo'pyanāmikā ca caṇḍikā | ubhayoryoga [gh: tayoḥ saṃyoga-] mātreṇa dravyaṃ syādamṛtopamam || 33 || vṛddhāṃguṣṭho bhairavo'pi tarjanī caṇḍikā parā | anayoryogamātreṇa dravyaṃ puṣpaṃ manoharam || 34 || tarjanī caṇḍikārūpā dakṣahastasya śaṅkari | aṃguṣṭhayogāt sā devī puṣpitā kāmavihvalā || 35 || dakṣiṇe gṛhya pātreṇa vāme'pi tattvamudrayā | māṃsamātraṃ kāraṇena mūlena tarpaṇañcaret | tarpayed yonimadhye tu yoniṃ saṃgṛhya tatparam || 26 || dakṣiṇena kareṇāpi yonau puṣpa prapātanam | bindumātreṇa dravyeṇa tuṣṭā bhavati kāminī || 37 || nijaśakterabhāve'pi jale yoniṃ vicintayet | tarpaṇādi prakartavyaṃ jalamāyā sanātanī || 38 || yathā veśyā sarvapūjyā sarvasya bandhamuktidā | tathā toyaṃ sarvapūjyaṃ sarvasya bandhamuktidam || 39 || jñānārṇave - svadehe tarpaṇaṃ bhadraṃ svadehaṃ devadehakam | tarpayed jñānavān devi svamūrdhni hṛdaye ca vā || 40 || p. 142) trivāraṃ tarpaṇaṃ devi trivāraṃ puṣpa pātanam | guṇatrayasya caikatve tarpaṇaṃ caikavārakam || 41 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse catustriṃśadullāsaḥ || 0 || pañcatriśollāsaḥ | atha pātrasvīkāraḥ | tataḥ pātraṃ [ch, j: tatpātrañca] namaskṛtya karasaṃpuṭamudrayā | triśūlamudrayā gṛhya pratipātreṣu vandanam || 1 || jñānadvīpe - śaktipātraṃ namet śaktirbīraśca vīrapātrakam | pratipātraṃ śuddhiyuktaṃ surādevīṃ vicintayet || 2 || ādhāre sthāpitaṃ [gh: sthāpayet] pātraṃ saṃgṛhya dakṣiṇe kare | pare vāme kare sthāpya surādevīñca prārthayet || 3 || atha prārthanā | samudre madhyamāne tu kṣīrābdhau sāgarottame | tatrotpannāṃ surādevīṃ kalau kāraṇarūpiṇīm | amṛtaṃ satyalokeṣu svargalokeṣu kāraṇam || 4 || surāsevāt suratvaṃ hi dehi me kāmavihvale | sparśanāt kāmadāgṛtvaṃ darśanāt pāpahāriṇī | ānandatvaṃ sevanācca muktitvaṃ ramaṇīyutāt || 5 || p. 143) tripātraṃ pañcapātraṃ vā saptapātraṃ maheśvari | pātrañca navamaṃ devi vandanīyaṃ pivenmadhu || 6 || ekapātraṃ yugmapātraṃ cakrānte naiva kārayet | saṃkhyāvirahitaṃ pātraṃ kevalaṃ mṛtyudāyakam || 7 || tantrāntare - ekapātraṃ na kartavyaṃ yadi sākṣānmaheśvaraḥ | tasya mantro vṛthā devi pānaṃ narakadāyakam || 8 || kulārṇave - tripātraṃ pañcapātrāntaṃ niyamena pivenmadhu | ata ūrddhaṃ maheśāni niyamaḥ kaḥ kṣamo bhavet || 9 || saptamaṃ navamaṃ yāvad yadi syānniyamo bhavet | saptamaṃ navamaṃ yāvad yadi syānniyamo bhavet [ch: tasmānna niyamañcaret; j: tāvanna niyamañcaret] || 10 || tasyārthaṃ vandanaṃ mantraṃ vakṣyāmi śṛṇu pārvati | pañcapātraṃ vandanīyaṃ navamañca maheśvari | vandanīyaṃ kramāt [ch, j: krame] kuryānniyamena pivenmadhu || 11 || atha pañcapātravandanam | śrīmadbhairavaśekharapravilasatcandrāmṛtaplāvitaṃ, kṣetrādhīśvarayoginīkulagaṇaiḥ siddhaiḥ samārādhitam | ānandārṇavakaṃ mahātmakamidaṃ sākṣāttrikhaṇḍāmṛtaṃ, vande śrīprathamaṃ karāmbu jagataṃ pātraṃ viśuddhipradam || 12 || juhomi kuṇḍalīvaktre juhsveti vaded guruḥ | ājihvāntaṃ kuṇḍalinīṃ dhyātvā pānaṃ carenmadhu || 13 || p. 144) tantracintāmaṇau - vāmahaste'i caṣakaṃ dakṣahastena pārvati | śuddhiṃ kṛtvā [g, gh, c: dhṛtvā] maheśāni caṣake viniyojayet || 14 || mūlena pātraṃ dātavyaṃ gṛhnīyānmanunā [c: madhunā] śive | kulakuṇḍalinī-vaktre dattvā dhyāyed guruṃ svayam [j: śive] || 15 || punaḥ pātraṃ māṃsayuktaṃ gṛhītvā kulanāyike [gh: brahmacintanam] | mūlena kuṇḍalī vaktre dattvā brahma nirūpaṇam || 16 || dvitīyapātravandanam | dvitīyapātravandanam | (2) oṃ haimaṃ mīnarasāvahaṃ dayitayā dattañca peyādibhiḥ, kiñciccañcalaraktapaṅjadṛśā tasyai samāveditam | vāme svādu [j: sādhu] viśuddhikaraṇaṃ pānaṃ nidhāyātmakaṃ, [gh, ch: vidhāyātmakaṃ; j: vidheyātmakaṃ] vande pātramahaṃ dvitīyamadhunānandaikasamvarddhanam || 17 || tṛtīyapātravandanam | (3) sarvāmnāya kalākalāpakalitaṃ [k: -lalitaṃ] kautūhaladyotakaṃ [gh ch: dyotanam; j: dyotitam] candropendramahendraśambhuvaruṇabrahmādibhiḥ sevitam | dhyātaṃ devagaṇaiḥ paraṃ munigaṇairbrahmādibhiḥ [gh, j: mokṣarthibhiḥ] sarvadā, vande pātramahaṃ [j: pāpaharaṃ] tṛtīyamadhunā cātmāvabodhakṣamam || 18 || p. 145) prāṇāyāmāt caret pānaṃ [gh: pātraṃ] prāṇāyāmaṃ tadantaram | tadante ramaṇaṃ kuryānmūlamantrajapānvitam || 19 || tripātrasaṃyutaṃ cakramidamuktaṃ maheśvari | pañcapātrayutaṃ cakraṃ vandanaṃ śṛṇu pārvati || 20 || caturthāpātravandanam | (4) oṃ madyaṃ mīnarasāvahaṃ hariharabrahmādibhiḥ sevitaṃ, mudrāmaithunadharmakarmanirataṃ kṣārāmlatiktāśrayam | ācāryāṣṭakasiddhi [gh: siddha] bhairavakalāmāṃsenasaṃśodhitaṃ, pāyāt pañcamakāratattvasahitaṃ pātraṃ caturthaṃ namaḥ || 21 || pañcamapātravandanam | (5) ādhāre bhujagādhirājavalaye pātraṃ mahīmaṇḍalaṃ, madyaṃ saptasamudravāripiśitañcāṣṭau ca digdantinaḥ | so'haṃ bhairavamarcayan pratidinaṃ tārāgaṇai rakṣitaiḥ, rādityapramukhaiḥ surāsuragaṇairājñākaraiḥ kiṅkaraiḥ || 22 || atha navapātravandanam | rudrayāmale - pātravandanamityuktaṃ navamaṃ saptamaṃ priye | yatkṛtvā [gh: kṛte] sādhakaśreṣṭhaḥ śivatulyo na saṃśayaḥ || 23 || (1) śrīmadbhairavaśekharapravilasat candrāmṛtaplāvitaṃ, kṣetrādhīśvarayoginīgaṇamahāsiddhaiḥ samāveditam | p. 146) ānandārṇavakaṃ navātmakamidaṃ [gh: mahātmakam] sākṣāttrikhaṇḍāmṛtaṃ, tatpātraṃ prathamaṃ samastajagatāṃ saukhyāya vande sadā || 24 || (2) sarvāmnāyamilat kalākulakalākautūhaladyotaka, indro [gh: candro] pendramahendracandrakiraṇairbrahmādibhiḥ [gh: śambhuvaruṇaṃ-] sevitam | dhyānādeva pariśrutaṃ vilayamutpādāya yat sarvadā, lokānāṃ śubhavṛddhidāyakamidaṃ pātraṃ dvitīyaṃ namaḥ || 25 || (3) madyaṃ māṃsarasāvahaṃ hariharabrahmādibhiḥ sevitaṃ, mudrāmaithunadharmakarmasubhagaṃ kṣārāmlātiktāśrayam | ācāryaṣṭakasiddhi [gh: -siddh] bhairavakalāmāṃsena saṃśodhitaṃ, pāyāt pañcamakāratattvasahitaṃ pātraṃ tṛtīyaṃ namaḥ || 26 || (4) viṣṇurbhūtasagolasarvasukhadaṃ brahmādisaṃcarcitaṃ, sevyante śivaśaktisaṃyutamidaṃ pañcopacāraiḥ sadā | satsyaṃ chāgakapotamuttamarasaṃ pātrañca sarveśvaram, tatpātrañca samastapuṇyasukhadaṃ pātraṃ caturthaṃ namaḥ || 27 || (5) sarvāmnyāyakulākalāgamapakaṃ devyairmukhairbhāṣitaṃ, yogaṃ yoga [gh, j: bhoga] kulāṅgaśāstrasatataṃ guptaṃ rahasyānvitam | ānandodbhava nādavindukalayā yogena tairbhairavai, pītabrahmarasaṃ sadodyatakaraṃ pātraṃ bhaje pañcakam || 28 || (6) chatraṃ cāmaraśaktipīṭhasadṛśaṃ saṃpūjya śaktiṃ sadā, vāme veśyamanoharāṃ [gh: vāmāvaśyamanoharaṃ] sukhakarāṃ [gh: sukhakaraṃ] kautūhalaṃ kautukam | nānā bhogavilāsasaukhyaramaṇaṃ kāmāṅganāsevitaṃ, śrīmat sundarī tarpaṇaṃ dravarasaṃ pātrañca ṣaṣṭhaṃ bhaje || 29 || (7) jāgrat - svapna suṣupti cintanaparaṃ, caitanyasākṣipradaṃ vidyudbhāskaravallisannibhadyuti [ch: vidyudbhāskaravallibhidyutikaraṃ] jyotsnākalāvyāpitam | iḍāpiṅgalamadhyagā trivalayā syāt kuṇḍalīmadhyagā, pātraṃ saptamapūraṇe bhavabhayānando'dhikaḥ pātu mām || 30 || (8) khaḍgaṃ pādukamañcajanaika [j: mañjulaikaṃ] puṭikā [gh: guṭikāṃ] sārasvataṃ sampradaṃ [sampradaṃ], mṛtyurvañjanamugramārtiharahaṃ ramyaṃ jagadbhāṣitaṃ, pātrañcāṣṭamamaṣṭasiddhikaraṇaṃ prauḍha prasannaṃ sadā || 31 || (9) ānandaikarasaṃ sadāśivaparaṃ nandaikamuddīpanaṃ sāmrāmbā sukhadaṃ manorathakaramajñānavidhvaṃsanam | āyuḥkānti yaśovivarddhanakaraṃ saṃsāramohācchadaṃ [gh: mohocchedaṃ; ch: mohacchedaṃ], pātraṃ yannavanāthaśaktisahitaṃ sarvārthasiddhipradam || 32 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvvollāsepañcatriṃśadullāsaḥ || 0 || ṣaṭtriṃśollāsaḥ | guptasādhanatantre - saṃgṛhya divyacaṣakaṃ sthiracittaṃ samāhitaḥ | vikalpo nātra kartavyaḥ kṛte ca maraṇaṃ bhavet || 1 || atha pānaniyamaḥ | kulatattvasāre - ādau deyaṃ śaktipātraṃ mūlena manunāthavā | dīyamānaṃ mahāmantraṃ kathayāmi śṛṇu priye || 2 || mantrastu | alipātraṃ mayā tubhyaṃ dīyate piśitānvitam | svīkṛtya subhage devi jayaṃ dehi punaḥ punaḥ || 3 || śaktiprasādamānīya yatnena parameśvari | svapātre kāraṇe miśraṃ pivedānandahetave || 4 || śaktyucchiṣṭānvitaṃ pātraṃ kevalānandadāyakam | śaktirūpā mahādevī kevalānandavarddhinī || 5 || śakti dehaṃ sthūlarūpaṃ kevalaṃ mokṣabhāk śive | sādhakasya kriyānande tejīyo rūpadhāriṇī || 6 || yathākāśaṃ maheśāni sarvarūpasya rūpakam | tathā nārī narasyāpi sarvakāryaprakāśikā [ch, j: prakāśinī] || 7 || p. 149) nirvāṇatantre - pānaṃ pañcavidhaṃ proktaṃ gurudhyānādisaṃyutam | svīkṛtya kāraṇaṃ devi paścāt kāryāṇi sādhayet || 8 || prathame ca [gh, j: śrī] gurudhyānaṃ tato brahma nirūpaṇam | prāṇāyāmaṃ gṛtīye ca caturthe japamāharet || 9 || pañcame pañcamaṃ kṛtvā ṣaṣṭhe'pyānandamācaret | pañcamaṃ pātrasahitaṃ cakrasya lakṣaṇaṃ śive || 10 || atha navamapātrasya lakṣaṇam | gurudhyānaṃ [j: gurordhyānaṃ] hi prāṇāyāmaṃ japam manum pradakṣiṇaṃ namaskāraṃ stotraṃ gānañca nṛtyanam | maithunaṃ parameśāni daśamānandamācaret || 11 || atha śrīgurudhyānam | viśvasāre - sahasrāre sthitaṃ brahma haṃsahaṃsīsamanvitam | nādabindumayaṃ pīṭhaṃ haṃsayugmaṃ prakāśitam || 12 || tvadīya pratibimbaṃ yat śuddhadīpaprakāśakam | hṛdaye cintayeddevaṃ dvibhujaṃ śaktisaṃyutam || 13 || pramāṇaṃ gurugītāyāṃ - gṛdyambuje karṇikamadhyasaṃsthaṃ siṃhāsane saṃsthitadivyamūrtitam | dhyāyed guruṃ candrakalāvataṃsaṃ, saccit sukhābhīṣṭavarāpradānam || 14 || p. 150) śvetāmbaraṃ śvetavilepayuktaṃ muktāphalāphalabhūṣitadivyamūrtim | vāmāṅkapīṭhesthitadivyaśaktiṃ mandasmitaṃ pūrṇakṛpānidhānam || 15 || ānandamānandakaraṃ prasannaṃ, jñānasvarūpaṃ nijabodhayuktam | gīndramīḍyaṃ bhavarogavaidyaṃ, śrīdguruṃ nityamahaṃ namāmi || 16 || gurutantre - sahasrāre sthitaṃ brahma tadeva gururucyate | dhyānapūjādikaṃ sarvaṃ sahasrāre prakalpayet || 17 || kadācit sva sahasrāre mantradhyeyo guruḥ sadā | dadācit hṛdayāmbhoje kadācid dṛṣṭigocare || 18 || dṛṣṭe'pi gururūpañca sahasrāre na cintayet | hṛdaye cintanaṃ nāsti prativimbeṣu cintayet | tvadīya prativimbeṣu tajjñānaṃ paricintanam || 19 || haṃsamāheśvare - sahasrāre paraṃ brahma hṛdaye pratibimbakam | pratibimbasya bimbaṃ hi naradehaprakāśakam || 20 || tejovimbaṃ yathā devi tejīyaḥ sthūlamātrakam [g: sthūlarūpakaḥ] | sthūlasya vimbaṃ paramaṃ tejasi bhāti sarvadā || 21 || tantrāntare - gurau manuṣyabuddhintu [gh: buddhistu] mantre cākṣarabhāvanam [gh: bhāvanā] | pratimāsu [gh: pratimāyāṃ] śilājñānaṃ kurvāṇo narakaṃ vrajet || 22 || p. 151) atha brahmanirūpaṇam | bhāvacūḍāmaṇau - pañcanādaṃ ṣaṣṭhavindu ṣuṣumṇāmadhyasaṃsthitam [j: madhyagaṃ] | ṣaṭpaṅkajamidaṃ proktaṃ sahasrāraṃ śivasthalam [ch, j: śivaṃpuraṃ] 23 || pañcacakraṃ pañcatattvaṃ ṣaṣṭhaṃ tatvavivarjitam (gh, j: vyomātītaṃ śive] | tanmanaḥ parameśāni mano'tītaṃ nirañjanam || 24 || nirañjanaṃ nirākāramavāṅmanaso gocaram | vācātītaṃ vacojñeyaprakāśaṃ [j: vācā-] prakāśakam || 25 || candrasūryāgnibhiryatra prakāśañca na vidyate | tatprakāśe jagadbhāti nābhāti cāprakāśake || 26 || sahasrāramidaṃ proktaṃ sphāṭike rañjanaṃ yathā | śiva śaktimayaṃ bindu sahasrāraṃ manoharam || 27 || sahasrāre pratidale nādabindusahasrakam | pratibindu nādayugmaṃ nādañca binduyugmakam || 28 || nādaṃ bhāvaṃ maheśāni binduṃ bhāvavivarjitam | nādabindumayaṃ sarvaṃ brahmajñānena bhāṣitam || 29 || jñānasya kāraṇaṃ nādaṃ bindu jñānasya nāśakam | nādāktabindu jñeyañca brahmajñānamiti priye || 30 || atha prāṇāyāmaḥ | mūlādhāre kuṇḍalinī svayambhū liṅga veṣṭitā | mahāśṛṅgārasaṃyuktā jīvātma mokṣadāyikā || 31 || prāṇāyāmena tāṃ nītvā svādhiṣṭhāneṣu snāpayet | maṇipureṣu tāṃ devīṃ [g: nītvā] cintāmaṇi vibhūṣayet || 32 || p. 152) anāhate mahāpadme nītvā tāṃ jagadambikām | pūjayed vahuyatnena kāraṇādiprabhedakaiḥ || 33 || atha japaḥ | vibhāve śaktimantrañca sabhāve śivamantrakam | viśuddhākhye japenmantramājñāyāṃ tatsamāpanam || 34 || tantrāntare [ch, j: iti mantrāntare bhāvaḥ | tadājñāyāṃ japakarmāṇi sādhayet] anāhate mahāśaktirjīvātma dīpavatprabhā | viśuddhe'pi śive mattā ramaṇājñāsamāvṛtā [j: samāśritā] || 35 || pañcame pañcame tattve sahasrāre mahāpure | śivaśaktimayaṃ bindumekadehaṃ vicintayet || 36 || tataḥ punaḥ pratisthāne pratipadme dale dale | śivaśaktimayaṃ devi śaktyā śivamayaṃ vapuḥ || 37 || dhyātvāpi kāraṇaṃ pātraṃ juhuyādiṣṭasiddhaye | mūlādhāre trikoṇākte bhagakṣālitavāriṇā || 38 || pūrayet kuṇḍalīgartaṃ mūlena manunā śive | kāmarāgeṇa [j: vāṇena] santaptā kāmavāripipāsikā || 39 || visatantusamākārā [j: śiva] kāraṇyavārimajjitā | ekāsyaṃ liṅgarandhre'pi parāsyena maheśvari | śvāsocchvāsena [k, g: śvāsāśvāsen] devāni sthāpitāni kramāṇi ca || 40 || iti te kathitaṃ kānte [gh: devi] madhupānasya lakṣaṇam | gopanīyaṃ gopanīyaṃ gopanīyaṃ punaḥ punaḥ || 41 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse ṣaṭtriṃśollāsaḥ || 0 || saptatriṃśollāsaḥ | nārāyaṇītantre śrīdevyuvāca - antaḥpūjā śrutā nātha vāhyapūjāñca kiṃ vada [gh: kīdṛśam] | antaḥpūjā mano hṛṣṭaṃ [j: hṛdyaṃ] yadi syāttu bhaviṣyati | tadante sādhako deva vāhyapūjāñca kākṣati || 1 || antaḥpūjā tadā pūrṇā yadānte [j: yadante] devadarśanam | vāhyārcanaṃ tadā kāryamanyathābhūd vṛthendriyam | ata eva mahādeva śrotumicchāmi lakṣaṇam || 2 || śrīśiva uvāca - yaduktaṃ paramānande lokānāṃ siddhihetave | śṛṇuṣva jagatāṃ mātaḥ śṛṇuṣva prāṇavallabhe || 3 || prathame śrīgurudhyānam | yadājñayā maheśāni yatkāryaṃ parisādhayet | tatkāryaphalalābhārthe taṃ guruṃ parikalpayet [k, c: parikalpitaṃ; paricintayet] | dvitīye rūpacintanam | kāraṇānandarūpā hi ānandaṃ kāraṇaṃ śive | dvitīyasahitaṃ madyaṃ dvitīye rūpacintanam || 5 || p. 154) tṛtīye prāṇāyāmaḥ | [śaivācāre bahudhāproktaṃ prāṇāyāmaphalam] aṅganyāse'pyaṅgaśuddhaṃ [gh: aṅgaśuddhiṃ] karanyāse karaṃ śive | aṅgulyaṅguliparvāntāt [k: -parvantan] sārddhaṃ sandhiṃ karasya ca || 6 || caturthe japaḥ | hṛdaye hastamāropya tiryak kṛtvā karāṅgulīm | ācchādya vāsasā hastau dakṣiṇena sadā japet || 7 || śrīdevyuvāca - deveśa prāṇanātheśa namāmi caraṇāmbuje | gopanīyaṃ kathaṃ proktaṃ phalaṃ kiñca vada [gh: kintadvada] prabho || 8 || śrīśiva uvāca - mantraṃ hi gopanaṃ bhadraṃ tathā jāpakaraṃ [k, kh, c: japaṃ karaṃ] śive | kāraṇaṃ hi tathā gopyaṃ gopanīyañca maithunam || 9 || kusaṅgāt [ch, j: kusaṅge] phalahāniḥ syāt susaṅge phalabhāgbhavet | muktyākāṅkṣī maheśāni saṅgaṃ tyaktvā kriyāñcaret || 10 || pañcame maithunan | urudvandve padadvandvaṃ śivāgāre śivaṃ nyaset | śukrapātaṃ yonirandhre [-mārge] muktistasya kare sthitā || 11 || p. 155) ṣaṣṭhe pradakṣiṇam | yāmale - caṇḍyāmekaṃ ravau sapta trīṇi kuryādvināyake | catvāri keśave kuryāda śive cārddhapradakṣiṇam || 12 || śaktipradakṣiṇakramaḥ | dakṣiṇādvāyavīṃ gatvā gatastasyāśca śāmbhavīm | tasyāśca dakṣiṇe gatvā namaskāraṃ trikoṇavat || 13 || śivapradakṣiṇam | vṛṣaṃ caṇḍaṃ vṛṣañcaiva somasūtraṃ [j: -śukraṃ] tathā vṛṣam | caṇḍañca [j: vṛṣañca] somasūtrañca [j: -śukrañca] punaścaṇḍaṃ punarvṛṣam || 14 || pṛṣṭhe dakṣe [gh: pṛṣṭhadeśe] tathā vāme vṛṣaṃ caṇḍañca somakam | savyāsavyakrameṇaiva somasūtraṃ [j: -śukraṃ] na laṅghayet || 15 || yatprakāraṃ yathāsaṃkhyaṃ pīṭhaṃ yasya maheśvari | tatprakāraṃ hi tatsaṃkhyaṃ prādakṣiṇyaṃ [gh: pradakṣiṇaṃ] samācaret || 16 || asya phalam | pradakṣiṇena deveśi devatāpīṭharopaṇam | yaḥ kuryādbhaktibhāvena deve so'pi layo bhavet || 17 || saptame namaskāraḥ | yadbhāge'pi namaskāraṃ tadbhāge layavānbhavet [k: -bhāg] | atastvaṃ [k, g, gh: tvāṃ] parameśāni sarvalokasya vanditā [k, g, gh: vanditāṃ] || 18 || p. 156) nārāyaṇītantre - svavāme praṇamedviṣṇuṃ dakṣiṇe gaurośaṅkaram | guruṃ namet sammukhato nānyathā niṣphalaṃ bhavet || 19 || aṣṭāṅgena nameddevaṃ pañcāṅgena maheśvari | hastena śirasā vāpi śirasā kevalena ca [ch, j: vā] || 20 || athāṣṭāṅga namaskāraḥ | padbhyāṃ karābhyāṃ jānubhyāṃ urasā śirasā dṛśā | vacasā manasā caiva praṇāmo'ṣṭāṣṭa īritaḥ || 21 || urasā śirasā devi vacasā manasā dṛśā | pañcāṅgena nameddevaṃ devatā layabhāgbhavet || 22 || sahasrāre mahāpadme sarvadevālaye śive | tattat svarūpaṃ saṃcintya sarvāniṣṭānnamed yajet [j: jayet] || 23 || dukūlaṃ nādamākāraṃ gale dattvā maheśvari | namaskāraṃ tathā stotraṃ bhaktimān sādhakaścaret || 24 || aṣṭame stotram | tantrāntare - manasāpi paṭhet stotraṃ vācā vāpi japenmanum | ubhayorniṣphalaṃ [g: viphalaṃ] vidyāt [k, g, c: devi] bhagna [k, g, c: bhīnna] bhāṇḍodakaṃ yathā || 25 || vīratantre śrīdevyuvāca - sveṣṭadevārcane sveṣṭa sarvakāryāṇi sādhayet | tadanyaṃ pūjanaṃ stotraṃ kathamanyasya kārayet [j: kāraṇam] || 26 || p. 157) śrīśiva uvāca - anantāśayajīvo'pi [gh: anantasyāśayajaro; c: anantāśayavījo] kriyānanteṣu lubdhakaḥ | anantaśca phalākāṅkṣī ato devārcanāntakam [j: devohyanantakaḥ] || 27 || ekadhyānamekarūpamekātmātmānamicchati [j: ekatvātmānam] | stotreṇānyaṃ hi yaddevaṃ sveṣṭadevamayo bhavet | ataśca sādhako devi sveṣṭānyaṃ stotramācaret || 28 || navame gāyanam | navame gāyanaṃ nṛtyaṃ bhagaliṅgāmṛtaṃ śive | nṛtyaṃ śṛṅgārabhāvena devatā prītibhāgbhavet || 29 || devatāguṇakākyaṃ vā gāyanaṃ bhaktidāyakam | cakra madhye [gh, ch, j: bhinne] caredgānaṃ bhairavo gānanāyakaḥ [ch, j: -nāśakaḥ] || 30 || kevalaṃ [j: kevale] gāyanenāpi navamaṃ pātrabhakṣaṇam [k, c, ch: - rakṣaṇam] | tataśca dehī parame daśame'pi layo bhavet || 31 || jñānārṇave - prathame bhaktimātraṃ hi dvitīye rūpa cintanam | tṛtīye romaharṣañca caturthe'śruprapātanam || 32 || pañcame gadgadaṃ vākyaṃ ṣaṣṭhe gānādisaṅkulam | saptame patito bhūmau jñānājñāno'pi cāṣṭame || 33 || navame jñānarahito dehājjīvaṃ vimuñcati [ch: na-] daśame parameśāni gāne pāne ca jāyate || 34 || p. 158) nigamatattve śrīdevyuvāca - gāyanaṃ bhagaliṅgasya nṛtyaṃ śṛṅgārabhāvakam | devatāveśasaṃgrāhyanṛtyaṃ vādyañca gāyanam || 35 || gāne nṛtye yadānandaṃ śaktyāścāpi [k, c: śaktyā sāpi; gh: śaktiścāpi] śivasya ca | tadānando yadā śakteḥ sa śivaḥ sāpi śaṅkarī [j: śaktiḥ sāpi ca śaṅkarī] || 26 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse saptatriṃśadullāsaḥ || 0 || aṣṛtriṃśollāsaḥ | atha pātre madhudānapramāṇam | viśvasāratantre - prathame tolakaṃ pañca dvitīye'pi caturthakam | tṛtīye'pi tritolaṃ syāccaturthe'pi dvitolakam | pañcame'pye katolaṃ syāt tataḥ pūrṇaṃ pivenmadhu || 1 || atha navamapātre madhudānapramāṇam | pañcamaṃ saptamaṃ pātraṃ navamaṃ vā maheśvari | tadūrddhaṃ madhupāneṣu niyamaḥ kaḥ kṣamo bhavet || 2 || yasmit cakre maheśāni yatsaṃkhyapātrakalpitam | viparīta krame māne [gh: krameṇaiva] tolakaṃ prathamāvadhi || 3 || p. 159) cakrānte'pyekatolaṃ hi tadante pūrṇapātrakam | tadante maithunaṃ kuryād bhagavāri pivenmudā || 4 || prathame lavaṇaṃ [ch, j: kevalaṃ] madyaṃ dvitīye māṃsasaṃyutam | mudrāyuktaṃ tṛtīye'pi caturthe mīnasaṃyutam || 5 || pañcame sarvasaṃyuktaṃ niyamena pivenmadhu | athavā lavaṇe [navame] nāpi sarvapātrāṇi kārayet || 6 || carvyaṃ coṣyaṃ lehyapeyaṃ śaktivākyānusārataḥ | jñānī ca parameśāni svecchayāpi pivenmadhu | caryaṃcoṣyaṃ [gh: carvyaṃ coṣyaṃ lehyaṃ peyaṃ svecchayā hi maheśvari] tathā lehyaṃ peyaṃ hi svecchayā śive || 7 || carvaṇena vinā devi kevalam viṣabhakṣaṇam | yena tena prakāreṇa carvaṇaṃ parikalpayet [ch, j: parikalpanam] || 8 || śyāmārahasye - śaktiṃ vinā yathā madyaṃ tathā mudrāṃ vinā śive | reto vinā yathā krīḍā vinā krīḍāñca retakam || [j: retanam] | sarvañca viphalaṃ yāti yathā vāyuśca yathā vāyuśca bhakṣaṇam || 9 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvāllāse aṣṭatriṃśadullāsaḥ || 0 || ūnacatvāriṃśollāsaḥ | śrīdevyuvāca - krīḍā kā parameśāna retaḥ kiṃ vada śaṅkara | krīḍayā ca kimadbhutaṃ kathaya prāṇavallabha || 1 || śrīśiva uvāca - krīḍāpi śaktibhiḥ sārddhaṃ retaḥ śṛṅgārasambhavam | phalamānandavijñeyaṃ kāraṇobhayamīlitam || 2 || atha krīḍā | bhāvacūḍāmaṇau - gurorājñāṃ samādāya kriyāmātraṃ samācaret | anyathā yā kriyā proktā vyañjane lavaṇaṃ [k, g, c: alavaṇaṃ] yathā || 2 || tathā ca viśvasāre - guruṃ vinā pivenmadyaṃ vinā śaktiñca maithunam | taddravyaṃ naiva gṛhṇāti kuṇḍalīparadevatā || 4 || gurorabhāve tacchaktau pātraṃ dattvā pivenmadhu | athavā tatsute dattvā pānaṃ tat [k, kh, c: yat] phaladāyakam || 5 || guroḥ kṛpāṃ vinā devi sarvaṃ hi viphalaṃ bhavet | tailaṃ vinā yathā dīpe varttidānaṃ tathā dhruvam || 6 || gurorājñāṃ samādāya krīḍayā śaktibhiḥ saha | madhupānena saṃmato ghātayed yonimaṇḍale || 7 || p. 161) atha krīḍā lakṣaṇam | niruttare - ānīya sundarīṃ kāntāṃ kulabhaktāṃ kulārccane | śakticakraṃ tridhā kṛtvā śakti bhāle likhet tataḥ || 8 || picchilāyām - śvetaṃ raktañca miśrañca śakticakreṣu śobhanam | tridhā kṛtvā likhedbhāle madhye miśraṃniyojayet || 9 || śvetasattvaṃ [j: śvetaṃ-] rajoraktaṃ tamomiśraṃ maheśvari | kṛṣṇodbhūtaṃ [c: kṛṣṇodbhavaṃ] sarvavarṇaṃ likheccakrasya madhyavat || 10 || brahmakoṇaṃ viṣṇukoṇaṃ savyāsavye mehśvari | śivakoṇaṃ madhyadeśe trivindu tritvabhāṣitam || 11 || vindumātraṃ kṛṣṇavarṇaṃ madhyavarṇaṃ prakāśitam | ūrddhe raktam adhaḥ śvetaṃ miśraṃ madhye niyojayet || 12 || tatra kāma kalābinduṃ śiva koṇe prakāśitam | śaktāvāvāhanaṃ nāsti yato devī svarūpiṇī || 13 || sveṣṭa vidyāṃ svarūpāṃ tāṃ cintayet kula sādhakaḥ | pūjayitvā ramet śaktiṃ vīrya pāte visarjanam || 14 || śrī cakre devatāgre ca pūjayed ramaṇe śivāṃ | sambhoge [gh: devyagre sambhogecaiva; c: śambhoragre ca; j: devatāgre tu sambhoge] caiva devyagre devatā prītibhāgbhavet || 15 || haṃsamāheśvare - muhurmuhuḥ viveddravyaṃ [j: madyaṃ] pītvā pītvā japenmanum | dhyātvā dhyātvārccanaṃ śaktiṃ jñātvā jñātvā vrajet striyam || 16 || p. 162) cakramadhye sādhakāgre [j: maheśāni] sādhyāṃ śaktiṃ ramedyadi | pūrṇānando bhavet so'pi sambhogaṃ mama sammatam || 17 || sama kāryaṃ kṛtaṃ tena [gh: yena] satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ | yadā rameccakrabhinne gurorājñānusārataḥ || 18 || yadi bhāgyena deveśi gurūramaṇamācaret | sā nārī kālikārūpā śukra pātaṃ bhage [j: bhaved] yadi || 19 || yā [śloko'yaṃ ch: pustake nāsti] nārī parameśāni gurave bhaktisaṃyutā | tadājñayāpi tadyonau guruśca ramaṇañcaret || 20 || anyathāpi na karttavyaṃ kṛte siddhirna saṃśayaḥ | yadi kuryyāt tu mohena śṛṅgāraṃ śaktisaṃyutam | gurutvaṃ hi layaṃ yasmāt punaścakraṃ niyojaye || 21 || nārāyaṇītantre - anicchayā sādhakasya sādhyāyāḥ parameśvari | ramaṇaṃ naiva karttavyaṃ kṛte'pi patito bhavet || 22 || maithunaṃ madyasāraṃ hi śukraṃ maithuna sārakam | śukra pātaṃ vinā kāryaṃ madyaṃ maithuna - varjitam | sarvaṃ hi niṣphalaṃ proktaṃ [gh: kāryyaṃ] mṛta putreṇa putriṇī || 23 || jñānārṇave - dhṛtvā sādhaka retaśca sā nārī kālikā svayam | ata eva maheśāni veśyāśaktipraphullikā [gh, c: śaktiḥ-] || 24 || sādhako darśane yantraṃ pāpamukto bhaviṣyati | sparśanāt puṇyabhāgloko [gh, c: -loke] ghātanācca kriyānvitaḥ || 25 || p. 163) śukrapāte śivo'bhūcca nārī kālī parā tadā | yadyoniṃ [j: tad-] bhakti bhāvena ramaṇañca karoti yaḥ | pūtātmā puṇyabhāgīca kriyāśaktaḥ śivobhavet || 26 || pūjāt puṇyaṃ maheśāni puṇyāt kāryeṣu yogyatā | yogyāt śivatvaṃ sāyujyaṃ śakre nirvāṇa bhāgbhavet || 27 || guptasādhanatantre - śubhalagne śubhadine śubhakārye śubhasthale | mathunaṃ kārayed dhīrastadbhinne [j: vīra-] narakaṃ vrajet || 28 || avidhānena deveśi maithunaṃ narakadāyakam | vidhānene varārohe kiṃ na sidhyati bhūtale || 29 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse ūnacatvāriṃśadullāsaḥ || 0 || catvāriṃśollāsaḥ | atha maithuna vidhānam | jñānārṇave - śrīdevyuvāca - deveśa prāṇanātheśa lokānāṃ jñānadāyaka [j: trāṇa-] ! mathunaṃ śrotumicchāmi yathāvidhi vidhānakam || 1 || p. 164) śrīśiva uvāca - pītvātu mādakaṃ dravyaṃ maithunaṃ yadvidhānakam | maithunena vinā devi sarvakāryaṃ vṛthā bhavet || 2 || (śloko'yaṃ ch: pustake dṛśyate, nānyatra) tāntrike'pi svayaṃ vaidike pratikalpanam | anyathāpi kṛtaṃ kāryyaṃ sa cumbako na saṃśayaḥ || 3 || ye vadanti maheśāni maithunaṃ naraka dāyakam | tadarthe maithunaṃ devi proktaṃ hi vidhibodhitam || 4 || teṣāṃ saṅgakṛtaṃ devi cumbakaṃ nātra saṃśayaḥ | taṃ dṛṣṭvā sādhako devi yonyā ghrāṇaṃ samācaret || 5 || tasyāṅgasparśanāddevi vīkṣayedyonimaṇḍalam | śakterājñāṃ vinā devi valena maithunaṃ caret || 6 || sa dhūrttaḥ parameśāni asurasya matānvitaḥ | śakterduḥkhaṃ maheśāni maithunena daded yadi | sa śaṭhaḥ sāpi śaktiśca tatkṣaṇāttaṃ parityajet || 7 || vṛthā vākyena deveśi śakticitta prakāśakaḥ | mukharaṃ [gh, j: mūrkhañca] taṃ vijānīyāt tatsaṅgaṃ parivarjayet || 8 || dambhena parameśāni śaktimānīya yatnataḥ | dāmbhikaṃ taṃ vijānīyāt tasyā [j: tathā] lāpaṃ parityajet || 9 || ayatnena yadā śaktiṃ dambhenāpyānayet śive | tasya [j: asya] saṅgaṃ [j: aṅgaṃ] tasya vākyaṃ sādhakasyāpi nāśakam || 10 || cumbakasyāpi dhūrttasya śaṭhasyāpi maheśvari | mukharasya [gh, j: mūrkhasya] dāmbhikasya [gh, j: dāmbhikasyāpi] kāmukasya mataṃ vinā | ramaṇaṃ hi prakarttavyaṃ surabhāvena [c: surā-] bhāvitaḥ || 11 || p. 165) varadātantre - brahma viṣṇu śivādīnāṃ maithunasya prasādataḥ | tatra snehena vaddho'haṃ gopanīyaṃ manaḥ sthiram | prakāśañca karomyadya na prakāśyaṃ kadācana || 12 || maithunārthe.pyahaṃ devipuṃ deheṣu sadā sthitaḥ | maithunārthe'pi tvaṃ devi nārīdehe sadā sthitā || 13 || bahunāpi kimuktena [j: niyuktena] maithunasya prasādataḥ | ahaṃ jñānaṃ samāśritya deheṣu dihināmadhṛk || 14 || maithunaṃ paramaṃ jñānaṃ kriyāmātraṃ jaganmayam | sthūle sūkṣme kriyāśakta stejasi khalu pārvati [gh: śaṅkari] || 15 || nigamakalpadrume | śrīdevyuvāca - kriyayā parameśāna maithunaṃ tat prakīrttitaṃ | maithunaṃ puṇyajanitaṃ kriyākto jñānavān yadi || 16 || āvirbhāvaṃ tirobhāvaṃ kriyāmātraṃ suniścitam | teṣāṃ madhye cādyabījaṃ maithunāktaṃ kriyeti ca || 17 || sūkṣme'pi yā kriyā proktā mukhena bhāva varjitā | bhāvārthe'pi mahādeva sthūladehe kriyā yutā || 18 || ananta vacasā deva sthirabuddhirvinaśyati | ata eva mahādeva [gh: maheśāna] śakti [gh: nārī] deheṣu maithunam || 19 || kāntāyāṃ maithunaṃ deva puṃdeheṣu sukhoditam | puruṣasya sukhaṃ deva nārīdeheṣu maithunam || 20 || p. 166) bahudhā vacasā kimbā kathayāmi maheśvara | strī puṃrūpamahaṃ tvañca ramaṇārthe prakāśitaṃ || 21 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse catvāriṃśadullāsaḥ || 0 || ekacatvāriṃśollāsaḥ | atha pañcamānanda kathanam | nigama kalpadrume - śrīśiva uvāca - pañcatattvaṃ varārohe kevalānandadāyakam | ratestulyaṃ mahānandaṃ teṣāṃ madhye na vidyate || 1 || ratimāhāmtya kathane yadānandaṃ bhaveddhruvam | tadānandaṃ kathaṃ bhadre cānyatattveṣu vidyate || 2 || śrīdevyuvāca - ratiprasādāddeveśa tuṣṭāhaṃ sarvadā tvayi | śaktirūpāhyahaṃ tena tiṣṭhāmi ca gṛhe gṛhe || 3 || nirvikāraṃ nirālambaṃ bhāvātītaṃ paraṃ mahat | rati santoṣa bhogārthaṃ [j: sambhogatoṣārthaṃ] śivastvañca śivāpyaham || 4 || nārāyaṇītantre - dvayoryyogācca subhage maithunaṃ jāyate dhruvam | ahaṃ tvaṃ strī pumān rūpo [gh: rūpe] tiṣṭhāmi bhāvahetave || 5 || p. 167) svīrūpā brahmarūpāca puṃrūpo brahmavigrahaḥ | kīṭādiṣu varārohe maithunārthe sadā sthitaḥ || 6 || yena yena prakāreṇa sānandaṃ jāyate dhruvam | tena tena prakāreṇa vicaratyapi bhūtale || 7 || anyānande varārohe sthirajñānaṃ na jāyate | sthirānandaṃ pañcameṣu pañcamaṃ muktidāyakam || 8 || ānande maithune devi sṛṣṭi sthiti layaḥ kṣitau | ānandena vinā dehī kṣaṇamātraṃ na tiṣṭhati || 9 || ataścānandakaṃ brahma maithunaṃ hi parāt param | yataśca [gh, ch: ataśca] maithunānadaṃ prakṛti puruṣātmakam || 10 || lalitākhyatantre - vedamātājapenaiva brāhmaṇe nahi śaulaje | brahma jñānaṃ yadā devi tadā brāhmaṇa ucyate || 11 || ata eva dvijāḥ sarve madya maithuna lālitāḥ | madyapāne bhavejjñānī maithune tattavavān bhavet || 12 || jñānārṇave śrīdevyuvāca - deveśa prāṇanātheśa [ch, j: paramānanda] paratattveṣu mohitaḥ | bhāvabhedena kathaya sādhakānanda - lakṣaṇam || 13 || śrīmahādeva uvāca - ānandārthī kriyāmārgī sādhako dvividhaḥ smṛtaḥ [ch: śive] | kriyātmano lakṣaṇaṃ hi bahudhā prakaṭīkṛtam || 14 || saṃkṣepe'pyadhunā proktaṃ kriyā śaktasya lakṣaṇam | yena mārgeṇa deveśi phalabhāg jāyate naraḥ || 15 || p. 168) atha kriyāmārgi sādhaka lakṣaṇam | vinā śaktiṃ pivenmadyaṃ vinā madyena maithunam | vinā mudrāṃ pivenmadyaṃ niṣphalaṃ nātra saṃśayaḥ || 16 || vinā mīnaṃ yajet śaktiṃ vinā māṃsena tarpaṇam | carvvaṇena vinā madyaṃ niṣphalaṃ nātra saṃśayaḥ || 17 || atipānaṃ na karttavyaṃ bhāvātītaṃ bhaved yataḥ | bhāvātīte kriyā naṣṭā vidyā naṣṭā kuleśvari || 18 || jñānārṇave - atipāne bhaveddu.khaṃ loke [c: loka] nindā pravartate | ata eva kriyāmārgī atipānaṃ nacācaret || 19 || atipāne maheśāni japa pūjādi niṣphalam | ata eva kriyāmārgī [j: maheśāni] hyatipānaṃ nacācaret || 20 || ānanda kāraṇaṃ madyaṃ ānandaṃ mukti dāyakam [gh, ch, j: kāraṇam] | ānandenaiva jñātavyaṃ sādhakasyāpi lakṣaṇam || 21 || khaṇḍānandaṃ vinā devi pūrṇānandaṃ na jāyate | khaṇḍa jñānaṃ vinā devi pūrṇajñānaṃ [ch: pūrṇānandam] na jāyate || 22 || uttamaṃ sarvadānandaṃ hetunā madhyamaṃ śive | maithunaṃ raktarahitam adhamānandakaṃ śive || 23 || uttamasyaika pātre'pi madhyamaḥsyāt [j: madhyamasya] tripātrakam | bahupātre cādhamasya kvacidānanda mīritam || 24 || iti sarvānandanāthaviracite sarvollāse ekacatvāriṃśadullāsaḥ || 0 || dvācatvāriṃśollāsaḥ | athānandārthi sādhaka lakṣaṇam | jñānārṇave śrīdevyuvāca - kriyā mārgi sādhakasya lakṣaṇaṃ bahudhā śrutam | adhunā śrotumicchāmi sādhakānanda lakṣaṇam || 1 || śrīśiva uvāca - krimārgī kriyāśaktaḥ pañcatattveṣu lubdhakaḥ | jñānamārgī tritatvāktaḥ [gh, j: kriyātyaktaḥ] kevalānanda lubdhakaḥ || 2 || bhāvatīto jñāna mārgī bhāvātītaṃ hi maithunam | bhāvātītaṃ pivenmadyaṃ sarva prāṇi hite rataḥ || 3 || nārāyaṇītantre - sveṣṭavidyā sarvarūpā svātma jñānena bhāṣitā | prāṇi naṣṭe cātmanaṣṭaṃ tritattvaṃ jñāni sevitam || 4 || pañca tattvasya deveśi phalaṃ pañcavidhaṃ yataḥ [j: matam] | ata eva paṅka tattvaṃ pratyekaṃ jñāna dāyakam || 5 || madyaṃ mudrāṃ maithunaṃ hi tritattvaṃ triguṇānvitam | sevanāt prasabhaṃ [gh, ch: prasavaṃ] siddhiḥ kālī tārā ca sundarī || 6 || kālikā kalpe - vīrabhāvaṃ dvidhā jñeyaṃ daivamāsurameva ca | deve tritattvaṃ paramaṃ [j: parame] pañcatattvāsure śive || 7 || p. 170) āsureṣu bhavenmuktirdaiveṣu mukti bhāg naraḥ | anayośca yathā bhedaṃ tat śṛṇuṣva maheśvari || 8 || paśvācāraśca śaivaśca vīraśca divyaṃ eva ca | siddhāntaśca bhavedbhāvaḥ kaulaśca bhāva varjitaḥ || 9 || bhāvātīte bhavenmuktirbhāvairvaddho bhavennaraḥ | kaulācārasya bījaṃ hi divyaḥ siddhānta eva ca || 10 || āsure divya bhāvaṃ hi daive siddhānta eva ca | divyo deva svarūpaśca siddhānto deva eva ca || 11 || nigamānande śrīdevyuvāca - divya siddhāntayorbījaṃ dakṣa vāmīti śaṅkara | imau dvau sevanīyau cet kaula [ch: kaulasya] jñānasya hetave [ch: jñānahetave] || 12 || iti śrīsarvānanda nātha viracite sarvollāse dvācatvāriṃśadullāsaḥ || 0 || tricatvāriṃśollāsaḥ | atha daivānanda lakṣaṇam | yāmale śrīdevyuvāca - kīdṛśaḥ prathamollāso dvitīyaśca tṛtīyakaḥ | caturthaḥ pañcamaḥ ṣaṣṭhaḥ saptāṣṭa navamo daśa [gh, j: saptamaścāṣṭama śiva] | ānandaṃ pratipātrasya mama sthāne kramādvada || 1 || p. 171) śrīśiva uvāca - indriyākalitaṃ sarvaṃ tattadbhāva vivarjitam | tanmayaṃ niścalaṃ śāntaṃ ullāsādimudīritam || 2 || 1 ullāse prathame prāpte tanmayañca japedhṛdi | nakuryyādadhikaṃ hetuṃ mudrācarvvaṇakāni ca || 3 || 2 samadṛṣṭaṃ samaikatvaṃ mano buddhi vivarjitam | lakṣamalakṣamanyañca tanmayañcadvitīyakam || 4 || prāptyānandamaye kurvan pratyeka kāraṇāni ca | kvaciddhyānaṃ japādiñca kvaciccarvaṇa mācaret || 5 || 3 dehābhimāna galita mupalabdhi vivarjitam | viśrānti vāsanā yatrāpyullāsaṃ tat tṛtīyakam || 6 || tṛtīyollāsake [g, gh, ch: tṛtīyollāsakaṃ] prāpte kuryyāddhetuṃ yathārpitam | carvannapi tathaivānyaṃ vicaret śāsane [k, kh, g: svāsane] sthitaḥ || 7 || 4 antarlakṣa vahirdṛṣṭirnimeṣonmeṣa varjitaḥ | tanmayañca tadākāraṃ caturthānandamīritam || 8 || tūryānandamayaṃ yatra hetuṃ śaktyā pivet saha | śakti vīrārpitaṃ yadyattattad grāhyāṇi carvaṇam || 9 || 5 jīvanmuktaṃ mano'tītaṃ viśrāntirguru maṇḍale | lakṣaṇañca varārohe pañcamaṃ parikīrtitam || 10 || nahi pātre viviktāni [gh, j: viriktāni] vīraścaivārpitāni ca | anyārpitaṃ hi yaccheṣaṃ kāraṇaṃ hi mukhaṃ [c, j: sukhaṃ] vinā | p. 172) 6 vāsanā vilayaṃ yatra bhāvā bhāva vivarjitam | laye'pi svākṣaraṃ mantraṃ [gh, j: mātraṃ] devātmāhaṃ vicintanam [j: vicintayet] || 12 || ṣaṣṭhollāsetu deveśi tanmayaṃ hi jagattrayam | tadā tāntrikatā cakre mādanantu [c: modana-] yathā sukham || 13 || 7 svavāhyābhyantaraṃ sarvaṃ ātmarupaṃ vicintanam [ch, j: vicintayet] | advaitaṃ paramānandaṃ cintanaṃ saptamaṃ priye | saptame samatā [j: layatā] cakre tantre milanatā bhavet || 14 || 8 pītāt śeṣaṃ punargrāhyaṃ yoginyai deyamuttamam | na kiñcidṛṣṭamānandaṃ kārya kāraṇameva ca || 15 || eka eva hi nirdvandvaṃ cinmayañca cidātmakam | pātraṃ vā mukhapātraṃ vā kevalāsyena [ch, j: anyena] sevitam | nṛtya gīta sadollāsaṃ kuryādvīrāṅganā saha || 16 || 9 ullāse navame prāpte anirvādyaṃ tu yat sukham | kriyātītaṃ kalātītaṃ mano'tītaṃ sunirmalam || 17 || śiva śaktyātmakaṃ dvandvaṃ nahi varṇa vivekatā | prāptiṃ vā mukha yonyādīn tatra kuryādyathārpitam | viśrāmamupaviṣṭā vā nopaviṣṭaṃ yathārpitam || 18 || 10 na jānāmi varārohe daśamānandajaṃ sukham | kalātītaṃ mano'tītaṃ kriyātītaṃ [ch: bhāvātītaṃ] parātmakam || 19 || tiṣṭhan gacchan svapn jāgrat krīḍan mīlan muhurmuhuḥ | svecchācāraṃ kriyāmātraṃ kevalātma sukhoditam || 20 || pītvā pītvā punaḥ pītvā svecchayā maithunoditam | utthāya punaḥ pītvā, pītvā pītvāpi maithunam || 21 || ata eva maheśāni maithunaṃ na parityajet | utpatteḥ kāraṇaṃ bījaṃ maithunaṃ parameśvari | vināśa kāraṇaṃ jñeyaṃ sthiteḥ kāraṇameva ca || 22 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse tricatvāriṃśadullāsaḥ || 0 || catuścatvāriṃśollāsaḥ | atha maithunam | vīratantre śrīdevyuvāca - kuleśa prāṇa nātheśa jagadānanda rūpaka | idānīṃ śrotumicchāmi maithunasya ca lakṣaṇam || 1 || śrīśiva uvāca - brahma viṣṇu śivādīnāṃ maithunasya prasādataḥ | tava snehena vaddho'haṃ gopanīyaṃ manaḥsthiram || 2 || prakāśañca karomyadya na prakāśyaṃ kadācana | citrāsane nātinīce nāticocce maheśvari || 3 || ānīya sundarīṃ kāntāṃ nirlajjāṃ cāruhāsinīm | madyaṃ māṃsañca matsyañca mudrāñca maithuna [k, kh, c: maithunaṃ] priyām || 4 || svavāme vāpyurusthāne sthāpayenmanunā śive | kāraṇaṃ pūritaṃ pātraṃ mūle dattvā mukhe muhuḥ || 5 || p. 174) paścāt svayaṃ pived dravyaṃ [gh: madyaṃ] māṃsaṃ matsyādinā priye | sarvaṃ dattvā mukhe devyāṃ paścādātmani yojayet || 6 || mahācakramiti proktaṃ maithunaṃ saṃyutaṃ yadi | taccakrasya ca māhātmyaṃ varṇitaṃ naiva śakyate || 7 || kulacūḍāmaṇau - mūle vastraṃ parityajya mūlena bhaga vīkṣaṇam | mūlena sparśanaṃ kṛtvā mūlena liṅgaveśanam || 8 || gaṇḍa dvayaṃ cumbanañca stana dvandvañca mardanam | rasanā coṣaṇaṃ devi maithunaṃ tadanantaram || 9 || mūlena sarvaṃ karttarvyaṃ śukre śukra prapātanam | guruṃ dhyātvā ramet śaktiṃ patanānte [gh: pātanānte; j: ghātanānte] manuṃsmaret || 10 || evaṃ daśa śataṃ vāpi sahasraṃ [gh, j: cāyutaṃ] vā manuṃ smaret | gurave dakṣiṇārthāya cāṣṭavāraṃ japenmanum || 11 || śukra pātaṃ tataḥ kuryyāt tadante prapaṭhet stutim | ādyante prapaṭhet stotraṃ śakti vidyāṃ vicintayet | śivo'hamiti matvā ca ramaṇaṃ mama sammatam || 12 || nigama kalpadrume - yonistotraṃ vinā deva yoni jñānaṃ na jāyate | yoni jñānaṃ vinā deva maithunaṃ na śubha pradam || 13 || kula sambhava pūjāyāmādyante prapaṭhet stutim | madhye devīṃ yajed gānaṃ pānaṃ nṛtyaṃ japañcaret || 14 || p. 175) śṛṇu devi sura śreṣṭhe surāsuranamaskṛte | idānīṃ śrotumicchāmi stotraṃ hi sarvadurlabham | yasyāvabodhanāddehe dehī brahma mayo bhavet || 15 || śrīpārvatyuvāca - śṛṇu deva suraśreṣṭha sarva bījasya [gh, ch, j: jīvasya] sammatam | na vaktavyaṃ kadācittu pāṣaṇḍe nāstike nare || 1 || mamaiva prāṇa sarvasvaṃ latāstotraṃ digambara ! | asya prapaṭhanāddeva jīvanmukto'pi jāyate || 17 || 1 oṃ bhaga rūpā jaganmātā sṛṣṭisthitilayānvitā | daśavidyāsvarūpātmā yonirmāṃ pātu sarvadā || 18 || 2 koṇa traya yutā devi stuti nindā vivarjitā | jagadānanda saṃbhūtā yonirmāṃ pātu sarvadā || 19 || 3 rakta rūpā jaganmātā yonimadhye sadā sthirā | brahma viṣṇu śiva prāṇā yonirmāṃ pātu sarvadā || 20 || 4 kārttikī kuntalaṃ rūpaṃ yonyupari suśobhitam | bhukti mukti pradā yoniryonirmāṃ pātu sarvadā || 21 || 5 vīraya rūpā śailaputrī madhyasthāne virājitā | brahma viṣṇu śiva śreṣṭhā [g, ch, j: -prāṇā] yonirmāṃ pātu sarvadā || 22 || 6 yonimadhye mahākālī chidrarūpā suśobhanā | sukhadā madanāgārā yonirmāṃ pātu sarvadā || 23 || 7 kālyādi yoginī devī yonikoṇeṣu saṃsthitā [gh, j: sadā sthitā] | manoharā duḥkha labhā yonirmāṃ pātu sarvadā || 24 || p. 176) 8 sadā śivo meru rūpo yonimadhye vaset sadā | kaivalyadā kāmayuktā [gh, j: ratā] yonirmāṃ pātu sarvadā || 25 || 9 sarva deva stutā [gh, j: yutā] yoniḥ sarva deva prapūjitā | sarva prasavakartrī tvaṃ yonirmāṃ pātu sarvadā || 26 || 10 sarva tīrtha mayī yoniḥ sarva pāpa praṇāśinī | sarva gehe [gh, j: dehe] sthitā yoniryonirmāṃ pātu sarvadā || 27 || 11 muktidā [j: bhuktidā] dhanadā sukhadā kīrttidā tathā | ārogyadā vīra ratā pañca tatva yutā sadā [gh, j: yutā] || 28 || 12 yonistotramidaṃ proktaṃ yaḥ paṭhet yoni sannidhau | śaktirūpā mahādevī tasya gehe sadā sthirā || 29 || 13 tīrtha paryaṭanaṃ nāsti nāsti pūjādi tarpaṇam | puraścaraṇaṃ [gh, j: puraścaryāpi] nāstyeva tasya muktirakhaṇḍitā || 30 || kevalaṃ maithunenaiva śiva tulyo na saṃśayaḥ | satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ mamavākyaṃ vṛthā nahi || 31 || yadi mithyā mayā proktā tava hatyā supātakī | kṛtāñjali puṭobhūtvā paṭhet stotraṃ digambara ! || 32 || sarvatīrtheṣu yat puṇyaṃ labhate ca sa sādhakaḥ | kālyādi daśa vidyāśca gaṅgādi tīrtha koṭayaḥ | yoni [ch, j: yoneḥ] darśana mātreṇa sarvāḥ sākṣānna saṃśayaḥ [ch, j: cānyathā] || 33 || kula sambhava pūjāyāmādau cānte paṭhedidam | anyathā pūjanāddeva ramaṇaṃ maraṇaṃ bhavet || 34 || ekasandhyāṃ trisandhyāṃ vā paṭhet stotramananyadhīḥ | niśāyāṃ sammukhe śaktyāḥ sa śivo nātra saṃśayaḥ || 35 || p. 177) iti yoni stotram | stotrānte parameśāna kāraṇaṃ pāni pūritam | vāmahaste pradātavyaṃ guhyā di mantra pūrvakam || 36 || atha śrīcakra pādodaka māhātmyam | (śloko'yaṃ gh, ch, j - puṣtake nāsti) gaṅgā puṣkara narmadāsu yamunā godāvarī gautamī - gaṅgā dvāra gayā prayāga vadarī vārāṇasī sindhuṣu | rivā setu sarasvatī prabhṛtiṣu brahmāṇḍa bhāṇḍodare tīrtha snāna sahasra koṭi phaladaṃ śrīcakra pādodakam || 37 || tataḥ - bhaga kṣālita toyena pātra kṣālita vāriṇā | liṅga kṣālita toyena prakṣiped vindu bindubhiḥ || 38 || yonau hastaṃ mukhe stotraṃ śakti haste'pi pātrakam | sugandhaṃ śītalaṃ toyaṃ prakṣipet tattva mudrayā || 39 || tantrāntare - pātraṃ suśītalaṃ kuryyāt śrīpātrādikrameṇa ca | guroḥ pātrād deva pātrādātma pātrānmaheśvari || 40 || sādhakasyāpi pātrācca toyaṃ kṣiptaṃ mahītale | tattoyaiḥ kardamaṃ kṛtvā lalāṭe tilakaṃ nyaset || 41 || vibhinna śakti pātrañced guru pātrānmaheśvari | śakti pātrāt pātramātrāt toyaṃ kṣiptaṃ mahītale || 42 || p. 178) kula tattvasāre - bhagālliṅgāttathā pātrāt śrīpātre śītalaṃ sthitam | toyaṃ kṣipet svamūrddhādi binduñca tattva mudrayā || 43 || yaṃ yaṃ spṛśāmi pādena yaṃ yaṃ paśyāmi cakṣuṣā | sa eva dāsatāṃ yāti yadi śakra samo bhavet || 44 || iti mantreṇa deveśi mūla mantreṇa vā punaḥ | avaśiṣṭa jalairdevi kardame tilakaṃ nyaset || 45 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse catuścatvāriṃśadullāsaḥ || 0 || pañcacatvāriṃśollāsaḥ | cakrānte parameśāni śānti stotraṃ paṭhenmudā || 1 || athānanda stotram | kulārṇave - 1 [k, kh, g, c: manobhuvo maṅgala maṅgalātmā saundaryalakṣmī bhuvi vaijayantīm] namo guro maṅgala mūla mudrāṃ, saundarya lakṣmīṃ bhuvi vaijayantīm | śrīsundarīmindu kalāvataṃ sāṃ, sānandamānandamayīṃ smarāi [k kh, g, gh, c: bhajāmi] || 2 || p. 179) 2 śrīsundarī pūjana tatpurāṇāṃ, hālābhirālohita locanānām | asmākamānandita mānasānāṃ, māheśvarāṇāṃ [gh, c: ma-] divasāḥ prayāntu || 3 || 3 vidhāya dhārāṃ vadane sudhāyāḥ, śrīcakramabhyarcya kula krameṇa | āsvādayantaḥ piśitaṃ mṛgākṣī- māliṅgya mokṣaṃ sudhiyaḥ prayānti [gh, ch, j: sudhiyolabhante] || 4 || 4 dine dine siddhi [k, g, c: śuddhi] ghaṭastu pūrṇo, dine dine tarpaṇamastu devyāḥ | dine dine saṃghaṭatāṃ dvitīyā, dine dine sādhaka saṅgamastu [j: saṅgamo'stu] || 5 || 5 (śloko'yaṃ ja pustake dṛśyate nānyatra) āsvādayantaḥ piśitasya khaṇḍa mākaṇṭhapūrṇaṃ madirāṃ pivāmaḥ | vāmekṣaṇāsaṅgamamādadhānā bhuktiñca muktiñca parāṃ vrajāmaḥ || 6 || 6 (śloko'yaṃ gh, j: pustakoyordṛśyate) na svādu lābhaḥ piśitasya yasmin, pañcākṣarī pūrṇa ratirna yatra | na yatra saṅgo mṛga locanāyā- stattaddinaṃ durdinameva manye || 7 || 7 pravarttakānāṃ sahasrātha [k, g, c: sahasātu] lakṣmīḥ prayāti gehaṃ vi pada [j: supada] krameṇa | śrīsundarī sādhaka nindakānā- [j: prāṇā dhanānīha layaṃ prayānti] māyuḥ kṣayaṃ gacchati tatkṣaṇena || 8 || p. 180) 8 aṅgeṣu kuṣṭhādi gṛheṣvalakṣmī rmūkatvamāsye bhavanaṃ śmaśānam | śrīsundarī sādhaka nindakānām prāṇā [j: āyuḥkṣayaṃ gacchati tatkṣaṇena] yataste pralayaṃ prayānti || 9 || 9 śrīsundarī sādhaka puṅgavānām yathā yathā nindanamātanoti | janaḥ samaḥ putra kalatra mitrai - stathā nāśamupaiti śīghram || 10 || 10 hālāṃ pivan [k, g, c: pivan dīkṣita mandireṣu, svapanniśāyāṃ gaṇikā gṛheṣu | gṛhe gṛhe bhojanameva kurvan, vaṃbhramyate kaulika [j: sādhaka] cakravartti || 11 || 11 anantaraṃ kāla vaśācca moham, so'haṃ bhaviṣyāmi na me viṣādaḥ | [k, kh, g: śrīsundarī janmani janmalīlām] janmani janmani tvām, yadbhairavo'haṃ jananīṃ smarāmi [k, kh, g, c: samohe] || 12 || 12 vikalpa vāṭī taṭa sannikṛṣṭe, pravarttamānāḥ paśavo varākāḥ | praviśya mohāmbunidhāvagagādhe, bhramantyanāsvādita [ch, j: anāsādita] kaula mārgāḥ || 13 || p. 181) 13 unmūlanaṃ pātaka bhūruhāṇā- munmīlanaṃ citta kutūhalānām | ākarṣaṇaṃ paṅkaruhekṣaṇānāṃ, maireya [kh, c: naivedya] pānaṃ vayamācarāmaḥ || 14 || 14 vārāṇasi jahnu sutā prayāga [j: godāvarī kedāratīrthāni vilokitāni] godāvarītīrtha vilokanāni | tainaiva manye jagataḥ kṛtāni, śrīsundarī cintanameva yasya || 15 || 15 āyātayātena bhavāmburāśau, jāto mahāneṣa mama prayāsaḥ | mokṣāya nāthasya pada prasādā - daṅgīkṛtaḥ samprati kaulamārgaḥ || 16 || 16 nānyaṃ viloke na ca vānyamīhe, nānyaṃ smarannāparamāśrayāmi | kadāpi nāhaṃ paramātma rūpāṃ, śrīsundarīṃ cetasi vismarāmi || 17 || 17 vilokya [k, kh, g, c: vilikhya] sindūra mayaṃ sudhābhiḥ, śrīcakrarājaṃ niśi kḷptavantaḥ [k, kh, g, c: tarpayantaḥ] | śrīsundarīṃ cetasi cintayanto, [k, kh, g, c: hālā vilolairviṣayanti lokān] helāvilokairvaśayanti lokān || 18 || 18 yatrāsti bhogo na ca tatra mokṣo, yatrāsti mokṣo naca tatra bhogaḥ | [gh: śivāpadāmbhoja yugārcakānām] śrīsundarī pūjana tatparāṇāṃ, bhogaśca mokṣaśca karastha eva || 19 || 19 vāme vālā [gh, j: rāmā] ramaṇa kuśalā dakṣiṇe pāna pātram, agre nyastaṃ maricasahitaṃ śūkarasyoṣṇa māṃsam | skandhe vīṇā lalita subhagā satkathā sadguruṇām [gh, ch, j: sadgurūṇāṃ pravṛttiḥ], kaula dharmmaḥ parama gahano yogināmapyagamyaḥ || 20 || 20 vāme candramukhī mukhe ca madhuraṃ pātraṃ karāmbhoruhe, mūrdhni śrīguru cintanaṃ bhagavatī dhyānāspadaṃ mānase | jihvāhyāṃ japa sādhanaṃ pariṇatiḥ kaula kramābhyāsato, [j: kaulāṅganādhyāsane], yaḥ śānto niyataṃ [j: yatpātraṃ] pivettadamṛtaṃ bhuktiñca [ch: bhaktiñca] bhuktiṃ vrajet || 21 || 21 ekena śuṣka caṇakena ghaṭaṃ pivāmi, vāpīṃ pivāmi sahasā lavaṇārdrakeṇa | āsvādayāmi yadi śodhita māṃsa khaṇḍam, gaṅgāṃ pivāmi yamunāṃ saha sāgareṇa || 22 || 22 kare pātraṃ mukhe stotramānandaṃ hṛdayāmbuje- mūrdhni śrīnātha pādābjaṃ smaraṇaṃ kimataḥ param || 23 || 23 ali piśita purandhrī yoga [gh, c, ch: bhoga] pūjā paro'ham, vahuvidha jana bhāvārambha [j: kulamārgārambha] sambhāvito'ham | guru caraṇa rajo'haṃ [gh j: rato] bhairavīmāśrito'ham, paśujana vimukho'haṃ [gh, j: virato] bhairavo'haṃ śivo'ham || 24 || p. 183) iti kulārṇavoktānanda stotram | [śloko'yaṃ j: pustake dṛśyate nānyatra] pītvā madyaṃ paṭhet stotraṃ sādhakaḥ kulabhairavaḥ | kula strī saṅga nirataḥ kulakāryaṃ samācaret || 25 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse pañca catvāriṃśadullāsaḥ || 0 || ṣaṭcatvāriṃśollāsaḥ | athābhiṣekaḥ | ūttaratantre śrīmahādeva uvāca - abhiṣekaṃ vinā devi kula kāryaṃ na cācaret | pānañca viṣa pānaṃ syāt maithunaṃ pāpadāyakam || 1 || abhiṣekaṃ [gh, j: abhiṣeke] vinā bhūte ācāryatvaṃ karoti yaḥ | catvāri [k, kh g: catvāraḥ] tasya naśyanti āyurvidyā yaśo valam || 2 || guptañca sarvatantreṣu tava snehena śaṅkari | abhiṣekaṃ pravakṣyāmi sarvasiddhi pradāyakam || 3 || dhanaṃ yaśo valāyuṣyaṃ mahāpātaka nāśanam | sarvāśā pūrakaṃ sarva mantra doṣa vināśanam || 4 || sarvārtha sādhanaṃ devi sarvatīrtha phalapradam | abhicāra haraṃ sarvaṃ grahadoṣa vināśanam || 5 || p. 184) tejo vṛddhi karaṃ devi vala vṛddhi karaṃ param | takṣakeṇāpi daṣṭasya viṣapīḍā vināśanam || 6 || tejo hrāse vala hrāse buddhi hrāse dhana kṣaye | strīkṛteṣvapi doṣeṣu śarīre mānase tathā || 7 || vikāre deśikaḥ [j: mānase] kuryādabhiṣekaṃ vicakṣaṇaḥ | asaubhāgye ca nārīṇāmabhiṣekaḥ pravarttate || 8 || sarva doṣa haro dharmaḥ satyaṃ satyaṃ hi śaṅkari [j: pārvati] | nadī tīre deva bhūmau taru mūle catuṣpathe || 9 || devatāyatane vāpi sthāpayed ghaṭamuttamamam [j: avraṇam] | nātihrasvaṃ nātidīrghaṃ mṛṇmayaṃ svarṇa [gh, c, j: mṛttāmra svarṇa] nirmitam || 10 || kāmabījena (klīṃ) saṃprokṣya vāgbhavenaiva (ai/) śodhayet | śaktyā (hrī/) kalasamāropya māyayā (hrī/) pūrayejjalaiḥ | mantreṇānena deveśi tīrthānyāvāhayettataḥ || 11 || oṃ gaṅgādyāḥ saritaḥ sarvāḥ samudrāśca sarāṃsi ca | sarve samudrāḥ saritaḥ sarāṃsi jaladā hradāḥ [ gh, j: nadāḥ] || 12 || sarve prasravaṇāḥ puṇyāḥ svarga pātāla bhūgatāḥ | sarvetīrthāni puṇyāni ghaṭe kurvantu sannidhim || 13 || ramābījena (śrīṃ) japtena pallavaiḥ pratipādayet | kūrcena (hrūṃ) phaladānaṃ syāt vadhṛbījaiḥ [j: strībījena] (strī) sthirākṛtiḥ || 14 || [j: sindūraṃ vahnibījena puṣpaṃ dadyācca vāyunā] strībījena (strīṃ) ca sindūraṃ puṣpaṃ dattvā tathā priye [gh: dadyāt svareṇa ca (phaṭ)] | mūlena dūrvāṃ praṇavaiḥ kuryādabhyukṣaṇaṃ tataḥ || 15 || p. 185) hu/ phaṭsvāheti mantreṇa kuryāddarbhaiśca [k: kumbhasya] tāḍanam | [pāṭho'yaṃ j: pustake dṛśyate nānyatra] vicintya devī pīṭhantu tatrāvāhya prapūjayet || 16 || svatantrokta vidhānena mantrasyoccāraṇena tu [ch: mantrasyoddhāraṇena tu; j: svamantroddhāraṇaiḥ saha] | ghaṭaṃ saṃsthāpayenmantrī [gh, j: pūjayettad ghaṭaṃ mantrī] mantreṇānena deśikaḥ || 17 || oṃ uttiṣṭha brahma kalasa ! devatābhīṣṭa siddhida | sarvatīrthāmbu sampūrṇa pūrayasva [j: pūrayāsmat] manoratham || 18 || īśānendu svara kṣauṇī [gh, j: mantrastu hasakala hrī/] tadante bhuvaneśvarīi | mantreṇānena vāditra nirghoṣaiścālayedghaṭam [k, kh, g, c: vāmutranirghoṣaḥ] || 19 || abhiṣiñced guruḥ śiṣyaṃ yadvā deśika nāyakaḥ | jvare gātre grahe'śvatthapallavairbhūta [k, kh, g, c, ch: gṛhe] saṅgame || 20 || siñcedauḍumbarairmantra doṣe ca karavīrajaiḥ | yaśo dhanāyustejaḥsu śrīphalasyāpi pallavaiḥ || 21 || [pāṭho'yaṃ j: pustake dṛśyate] tulasī mañjarībhiśca sarva pāpa kṣayārthibhiḥ | sarva tīrtha phala prāptyai śāktānāṃ vilva sambhavaiḥ (itaḥ param - j: pustake - abhicāre nārasiṃhairabhiṣekaḥ pracakṣate | ityādi pāṭho dṛśyate || 22 || [j: kuryāddarbhaiśca doṣeṣu strīkṛteṣvakhileṣu ca] kuryād darbhairadarbheṣu strīdiṣeṣu kṛteṣu ca | asaubhāgye ca nārīṇāṃ dūrvābhirabhiṣecanam || 23 || athavā sarva kāryeṣu vidadhyādāmra pallavaiḥ || 24 || dakṣiṇā mūrtiḥ ṛṣiranuṣṭupchandaḥ śaktirdevatā sarvasaṅkalpasiddhyarthe viniyogaḥ | p. 186) 1 oṃ rājarājeśvarī śaktirbhairavī rudrabhairavī | śmaśāna bhairavī devī tripurānanda bhairavī || 25 || trikūṭā tripuṭā [k, kh, c, ch: tripurā] devī tathā tripurasundarī | tripureśī mahādevī tathā tripuramālikā || 26 || tripurānandinī devī tathaiva tripurātanī | etāstvāmabhiṣiñcantu mantrapūtena vāriṇā || 27 || 2 chinnamastā mahādevī tathaivaikajaṭeśvarī | tārāparājitā durgā [j: tārā ca jayadurgā ca] śūlinī bhuvaneśvarī || 28 || tvaritākhyā mahādevī tathā vaśyā [k, kh, g: tathaiveśya] trikaṇṭhakī | nityā ca nityarūpā ca vajraprastāriṇī tathā | etāstvāmabhiṣiñcantu mantrapūtena vāriṇā || 29 || 3 aśvārūḍhā maheśānī [j: mahādevī] tathā mahiṣa marddinī | durgā ca navadurgā [gh, j: raṇadurgā] ca śrīdurgā bhagamālinī || 30 || tathā bhagandarī devī bhagaklinnā tathā parā | sarvacakreśvarī devī tathā nīlasarasvatī || 31 || sarvasiddhikarī devī siddha gandharva sevitā | ugratārā mahādevī tathā dakṣiṇa kālikā | etāstvāmabhiṣiñcantu mantrapūtena vāriṇā || 32 || 4 ugracaṇḍā pracaṇḍā ca caṇḍogrā caṇḍanāyikā | caṇḍī caṇḍavatī caiva caṇḍarūpāti caṇḍikā | etāstvāmabhiṣiñcantu mantra pūtena vāriṇā || 33 || 5 ugradaṃṣṭrā mahādaṃṣṭrā śubhadaṃṣṭrā kapālinī | bhīmanetrā viśālākṣī maṅgalā vijayā jayā | etāstvāmabhiṣiñcantu mantra pūtena vāriṇā || 34 || p. 187) 6 maṅgalā nandinī bhadrā lakṣmīḥ kīrtiryaśaśvinī | puṣṭirmedhā śivā sādhvī yaśaḥ śobhā jayā dhṛtiḥ || 35 || sunindā [j: śrīnandā] ca sunandā ca nandinī nandapūjitā | etāstvāmabhiṣiñcantu mantra pūtena vāriṇā || 36 || 7 vijayā maṅgalā bhadrā [j: dhanyā] dhṛtiḥ śāntiḥ śivā kṣamā | siddhistuṣṭiḥ ramā puṣṭiḥ śrīr-ṛddhiśca [j: bhrāntiḥ] ratistathā || 37 || dīptā kāntiryaśo lakṣmīrīśvarī buddhireva ca | cakrī jayāvatī brāhmī jayantī cāparājitā || 38 || ajitā mānavī śvetā ditiścāditireva ca | māyācaiva mahāmāyā mohinī kṣobhiṇī tathā || 39 || aruṇā vimalācaiva śaraṇyā ratireva ca | durgā kriyārūndhatī ca ghaṇṭākarṇā kapālinī || 40 || raudrī kālī ca kaumārī [j: māyūrī] trinetrā cāparājitā | surūpā vṛdvarūpā ca tathaiva vigrahātmikā || 41 || caṇḍī kāmaparā [j: carcikā cāparā] jñeyā tathaiva surapūjitā | vaivasvatī ca kaumārī tathā māheśvarī parā || 42 || vaiṣṇavī ca mahālakṣmīḥ kārttikī kauṣikī tathā | śivadūtī ca cāmuṇḍā muṇḍamālāvibhūṣitā | etāstvāmabhiṣiñcantu mantra pūtena vāriṇā || 43 || (śloko'yaṃ j: pustake astīti) 8 vāgvādinī kāmākhyā ca kamalā bahurūpiṇī | pratyaṅgirā bhavānī ca vālā dhūmāvatī tathā || 44 || ṣaṭkuṭā bhairavī vālā tathā tripurabhairavī | caitanyabhairavī rudrabhairavī purabhairavī || 45 || p. 188) bhuvaneśo bhairavī ca tathānnapūrṇabhairavī | vimalā varadā vāṇī vṛndā dikkaravāsinī | etāstvāmabhiṣiñcantu mantrapūtena vāriṇā || 46 || 9 indro'gniśca yamaścaiva varuṇo nair-ṛtistathā | pavano dhanadeśānau brahmānantau digīśvarāḥ | etāstvāmabhiṣiñcantu mantra pūtena vāriṇā || 47 || 10 samvatsaraścāyanaśca māsa pakṣa dināni ca | tithayaścābhiṣiñcantu mantrapūtena vāriṇā || 48 || 11 raviḥ somaḥ kujaḥ saumyo guru śukra śanaiścarāḥ | rāhuḥ ketuśca satatamabhiṣiñcantu te grahāḥ || 49 || 12 nakṣatraṃ karaṇaṃ yogo'mṛtaṃ siddhistataḥ param | dagdhaṃ pāpaṃ tathā bhadrā yogo vārāḥ kṣaṇāstathā || 50 || vāravelā kālavelā daṇḍa vṛddhādayastathā | abhiṣiñcantu satataṃ mantra pūtena vāriṇā || 51 || 13 ḍākinī putrakāścaiva rākiṇī putrakāstathā | lākinī putrakāścānye kākinī putrakā'pare || 52 || śākinī putrakā bhūyo hākinī putrakāstathā | tataśca ḍākinī putrā devī putrāstataḥ param || 53 || mātṝṇāñca tathā putrā ūrddha mukhyāḥ sutāśca ye | (ślokārddho'yaṃ j: pustake adhiko dṛśyate) adhomukhyāḥ sutāścānye lopamukhyāḥ sutāśca ye | abhiṣiñcantu te sarve mantra putena vāriṇā || 54 || 14 brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ | ete tvāmabhiṣiñcantu mantra pūtena vāriṇā || 55 || 15 asitāṅgo ruruścaṇḍo krodhaśconmatta bhairavaḥ | kapālī bhīṣaṇākhyaśca saṃhāraścāṣṭabhairavāḥ | abhiṣiñcintu satataṃ mantra pūtena vāriṇā || 56 || p. 189) 16 puruṣaḥ prakṛtiścaiva vikārāścaiva ṣoḍaśa | ātmanaśca guṇāścaiva sthūla sūkṣmāśca ye pare [k, g, c: sthūlasūkṣmau ye parāḥ | ete tvāmabhiṣiñcantu mantra pūtena vāriṇā || 57 || 17 (ślokārddho'yaṃ j: pustake adhiko'sti) vedādibījaṃ (oṃ) kūrcabījaṃ (hu/) bījaṃ tanmīnaketanam (klī/) | [j: śaktibījaṃ ramābījaṃ māyābījaṃ guṇākaram] devabījaṃ ramābījaṃ (śrī/) śaktibījaṃ (hrī/) guṇākṣaram || 58 || cintāratnaṃ (gaṃ) mahābījaṃ nārasiṃhañca (kṣrau/) śāṅkaram (hau/) | mārttaṇḍa bhairavaṃ (oṃ hrī/ haṃsaḥ) dauga (dū/) bījaṃ śrīpuruṣottamam (krī/) || 59 || gāṇāpatyañca (glau/) vārāhaṃ (vluṃ) kālībījaṃ (krī/) bhayāpaham | etāni tvabhiṣiñcantu mantrapūtena vāriṇā || 60 || 18 gaṅgā godāvarī revā yamunā ca sarasvatī | ātreyī bhāratī caiva sarayūrgaṇḍakī tathā || 61 || karatoyā candrabhāgā śveta gaṅgā ca kauṣikī | bhogavatī ca pātāle svarge mandākinī tathā | etāstvāmabhiṣiñcantu mantra pūtena vāriṇā || 62 || 19 bhairavo bhīmarūpaśca śoṣo gharghara eva ca | sindhuścaiva hradaḥ pātu pātāla sambhavastathā | ete tvāmabhiṣiñcantu mantra pūtena vāriṇā || 63 || 20 yāni kāni ca tīrthāni puṇyāni puṇyānyāyatanāni ca | etāni tvā [g, gh: tāni tvām] bhiṣiñcantu mantra pūtena vāriṇā || 64 || 21 jambudvīpādayo dvīpāḥ sāgarā lavaṇādayaḥ | antantādyāstathā nāgāḥ sarpā ye takṣakādayaḥ | ete tvāmabhiṣiñcantu mantra pūtena vāriṇā || 65 || p. 190) 22 nabhaśca [k: natiśca] vallabhā (svāhā) vahnervaṣaṭ kūrca (hu/) mataḥ pram | vauṣaṭkārastu phaṭkāro'bhiṣiñcantu sarvadā || 66 || 23 naśyantu pretakuṣmāṇḍā rākṣasā dānavāśca ye | piśācā guhyakā bhūtā abhiṣekeṇa tāḍitāḥ || 67 || 24 alakṣmīḥ kālakarṇī [k, g, c: kākālī] ca pāpāni sumahānti ca | naśyantu cābhiṣekeṇa tārāvījena (strī/) tāḍitāḥ || 68 || (cihnitāḥ ślokāḥ j: pustake dṛśyate) 25 rogāḥ śokāśca dāridryaṃ daurvalyaṃ cittavikriyā | naśyantu cābhiṣekeṇa vāgbījenaiva (ai/) tāḍitāḥ || 69 || (cihnitāḥ ślokāḥ j: pustake dṛśyante) 26 lokānurāga tyāgaśca daurbhāgyamapi duryaśaḥ | naśyantu cābhiṣekeṇa manmathenaiva (klī/) tāḍitāḥ || 70 || 27 tejo hrāse buddhihrāse śaktihrāse tathaiva ca | naśyantu cābhiṣekeṇa śaktibījena (hrī/) tāḍitāḥ || 71 || (cihnitāḥ ślokāḥ j: pustake dṛśyante) 28 viṣāviṣṭamahārogā ḍākinyabhibhavastathā | ghorābhicārāḥ krūrāśca grahā rāgāstathaiva ca | naśyantu cābhiṣekeṇa kālībījena (krī/) tāḍitāḥ || 72 || 29 naśyantu vipadaḥ sarvāḥ sampadaḥ santu susthirāḥ | abhiṣekeṇa śāktena pūrṇāḥ santu manorathāḥ || 73 || ityuttaratantre abhiṣekaḥ || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse ṣaṭcatvāriṃśadullāsaḥ || 0 || saptacatvāriṃśollāsaḥ | atha dakṣiṇācāra vīrasya bhāvaḥ | svadharma - nirato vīraḥ śivo bhūtvā yajet parām | sa eva dakṣiṇācāraḥ sarvatantreṣu gopitaḥ || 1 || muṇḍamālā tantre - madyaṃ māṃsaṃ tathā matsyaṃ mudrā maithunameva ca | pañca tattva yuto vīraḥ śivaḥ sākṣānna saṃśayaḥ || 2 || śaṅkaro'hamiti jñātvā kalā māhātmyasaṃyutaḥ | kalāṃ kālīṃ cintayitvā pūjayedramaṇena tu || 3 || sādhakaḥ śaṅkaraḥ sākṣānnāsti bhedo maheśvari [gh: kiyānapi] | mohāt yaḥ kurute bhedaṃ rauravaṃ narakaṃ vrajet || 4 || nāhaṃ vasāmi kailāse na merau na ca bhūtale | kulajñā yatra tiṣṭhanti tatra tiṣṭhāmi bhāvinī || 5 || matsyamāṃsāsavāsakto [ch, j: -māṃsasurāsakto] lolupaḥ strīṣu sarvadā | śivo'hamiti saṃjñāya viharet śakti saṅkaṭe || 6 || sarva jātyadhamo devi śvapaco nātra saṃśayaḥ | śvapaco'gri kula jñānī dvijasyāpyadhikaṃ [j: dvijādapyadhikaṃ] śive || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvāllāse saptacatvāriṃśadullāsaḥ || 0 || aṣṭacatvāriṃśollāsaḥ | atha vāmācāraḥ | samayācāra tantre - svapuṣpaiḥ pañca tattvaiśca pūjayet kulayoṣitām | vāmā cāraḥ sa vijñeyo vāmā bhūtvā yajet parām [j: śivām] || 1 || svapuṣpasya pramāṇamāha | nigama kalpadrume śrīdevyuvāca - pañcapuṣpeṇa vā sapta puṣpeṇa pūjayet śivām | pūjayitvā niśīthe tu ramaṇaṃ śaktimāśritam [j: śaktibhiḥ saha] || 2 || svapuṣpañca svayambhuñca vajraṃ kuṇḍodbhavaṃ śiva | golakaṃ pañcadhā puṣpaiḥ pūjayet parameśvarīm || 3 || gopī candana puṣpeṇa vīra puṣpeṇa śaṅkara [j: maraṇenācca yecchivām] | saptapuṣpeṇa saṃpūjya niśīthe ramaṇena tu || 4 || uddhṛtenaiva puṣpeṇa yantraṃ kṛtvārccayet śivām | anuddhṛtena puṣpeṇa ramaṇenārccayet śivām || 5 || uddhṛtya puṣpaṃ saṃśuddhaṃ kṛtvā devīṃ yajet parām [gh: prapūjayet] | anuddhṛtaṃ svayaṃ [j: anuddhṛta dhiyaṃ ] śuddhaṃ samudrasya jalaṃ yathā || 6 || puṇyena labhate puṣpaṃ śata janmārjitena ca | svayambhūkusumādiñca devānāmapi durlabham || 7 || p. 193) atha svayambhū svapuṣpa prabhṛti kusumānāṃ vidhāna nirūpaṇam | nigama kalpadrume - vivāhitāyāḥ kanyāyāḥ prathame ṛtu sambhave | tacchoṇitaṃ maheśāna svapuṣpaṃ parikīrtitam || 8 || avivāhitāyāḥ kanyāyā liṅgasparśādrajasvalā | tad dravyañca mahādeva svayambhu kusumaṃ prabho || 9 || vivāhitāyāḥ kanyāyāḥ puruṣasya ca tāḍanāt | yadi puṣpaṃ samudbhūtaṃ vajraṃ tat parikalpitam [gh, j: parikīrtitam] || 10 || bharttṛyuktā ca yā [j: ṛtuyuktā yadā] nārī puruṣānyasya yogataḥ | raktaṃ samutkṣared yonyā athavā garbhasaṃkaṭāt | kuṇḍodbhavaṃ sa vijñeyaṃ śṛṇu golodbhavaṃ [j: pūrṇakālodbhavaṃ] priya || 11 || svāmi śūnyā ca yā nārī jāra yogādrajasvalā [g, gh, j: rajoyutā] | tadraktaṃ golakaṃ jñeyaṃ sarvakālodbhavaṃ śṛṇu || 12 || māsi māsi ca yadraktaṃ kṣarate yoni maṇḍalāt | tadraktaṃ parameśāna sarva kālodbhavaṃ priya || 13 || puruṣe maithune yukte yadraktaṃ śukra miśritam | kṣarate ca bhagādraktaṃ taddravyaṃ [gh, j: raktaṃ] gopī candanam || 14 || sva strīṣu maithune deva yat puṣpaṃ samupasthitam | tat puṣpaṃ vīra puṣpañca svayambhū kusumaṃ śṛṇu || 15 || p. 194) māsi māsi ca [gh, j: sarvāsāmapi] nārīṇāṃ svayambhū kusumādikam | viśeṣaṃ gaṇikāyāstu cāṇḍālyāstu viśeṣakam [gh, j: cāṇḍālyāḥ kuhusambhavaṃ] || 16 || atha svapuṣpādi śuddhiḥ [kha-] | mātṛkābhedatantre - aśaucitātmā yasyāpi sarvaṃ tasyāpyaśaucitam | pūtātmanaśca pūtātmā sarvaṃ pūtaṃ maheśvari || 17 || aśaucitaṃ tridhā jñeyaṃ śaucaṃ śaucaṃ jñeyaṃ tridhā priye | kulācārāt kaulikādvā [k, g, c: laukikādvā] moha śāstrāt kuleśvari | sarvaṃ pūtañcāśucitaṃ svakārye nādhikāritā || 18 || tantrāntare - sarvakāryeṣu sarvatra vaidika nāntrikeṣu ca | anāsthaiva maheśāni sarva karma vinaśyati || 19 || kaulādvā kaulikādvāpi [k, g, c: laukikādvāpi] jñāna śāstrānmaheśvari | sarva pūtaṃ hi vijñeyaṃ sarva kārye'dhikāritā || 20 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse aṣṭacatvāriṃśadullāsaḥ || 0 || ūnapañcāśattamollāsaḥ | atha svapuṣpādi svayambhavādi puṣpa śodhana mantraḥ | nigama kalpadrume - māyābījaṃ samuddhṛtya vahni bījaṃ samuddharet | caturddaśa svaropetaṃ nādavindu vibhūṣitam || 1 || kṣakāraṃ vahnisaṃyuktaṃ vāmanetra vibhūṣitam | śodhayeddaśadhā japtvā svayambhū kusumaṃ priya || 2 || mantrastu hrī/ rau/ kṣrī/ | vāgbhavaṃ bījamuccārya kāmabījaṃ tataḥ param | tadante vahnibījantu śuddhaṃ kuṇḍodbhavaṃ priya || 3 || mantrasu ai/ klī/ ra/ | māyābījatrayañcoktvā śodhayet golakaṃ priya || 4 || mantrastu hrī/ hrī/ hrī/ | kāmabījatrayaṃ māyāṃ samuccārya maheśvara | sarvakālodbhavaṃ dravyaṃ śodhayet bahuyatnataḥ || 5 || mantrastu klī/ klī/ klī/ hrī/ | vadhūbījaṃ kāmabījaṃ samuccārya dvayaṃ dvayam | gopīcandanamīśāna śodhayet bahuyatnataḥ || 6 || mantrastu strī/ strī/ klī/ klī/ | mūlena śodhayeddeva ! svapuṣpaṃ vajrapuṣpakam | pūjayettu kuleśānīṃ kulācāreṇa sādhakaḥ || 7 || anyat sarva śaktijātaṃ mūlena manunā priya [gh, j: śiva] | śodhayet pūjayeddevīṃ yatra tatraiva kalpanam [kh: siddhaye] || 8 || p. 196) bhaga kṣālita toyena liṅga kṣālita vāriṇā | mūtrodakena śukreṇa yajedāvaraṇaṃ yataḥ || 9 || bhaga liṅga kṣālitañca śodhayet kāryya siddhaye | kāma [k, g, c: ramā] bījaṃ vadhūbījaṃ śabdabījaṃ tathāhi phaṭ || 10 || mantrastu klī/ strī/ hu/ phaṭ | mūtrasya śodhanaṃ mantraṃ śṛṇuṣva prāṇa vallabha ! | śabda bījaṃ phaḍantañca vahni jāyā tataḥ param | namo'ntoyaṃ mahādeva mūtra śuddhirvidhīyate || 11 || mantrastu hu/ phaṭ svāhā namaḥ | śukrasya śodhana deva iṣṭa mantreṇa [gh, j: vauṣaḍantena] māyayā || 12 || mantrastu iṣṭamantraḥ hrī/ ca | (iti gh: pustake adhikaḥ pāṭhaḥ) śukradvayaṃ śodhitaṃ syāt māyayā puṭitaṃ vaṣaṭ | śabda bījantu tasyānte phaḍanta mantramīritam || 13 || mantrastu - hrī/ vaṣaṭ hrī/ hu/ phaṭ | evaṃ krame mahādeva śuddhaṃ kuryāt pṛthak pṛthak | bhūmau trikoṇamālikhya vāmenaivārghya vāriṇā [gh, j: bindunā] || 14 || śuddha toyena saṃprokṣya kāraṇenāthavā sakṛt | mūlamantraṃ samuccārya pañca mudrāṃ pradarśayet | sāmānya śuddhaṃ taddravyaṃ viśeṣaṃ mantra bhāṣitam || 15 || atha pañca mudrā pramāṇam | kubjikā tantre - dhenumudrā tatsyamudrā bhūtinyākarṣiṇī tathā | yonimudreti paramā pañca mudrāḥ prakīrtitāḥ || 16 || p. 197) dhenumudrāmṛtaṃ dravyaṃ matsyena vāripūritam | bhūtinī pañcabhūtañca milanākarṣamudrayā | yonimudrā sṛṣṭi bījaṃ jñātvā [j: japtvā] dravyaṃ hi śodhayet || 17 || atha pañca tattvena pūjayet | pañcatatva prakāraṃ dakṣiṇācāre proktam || idānīṃ saṃkṣepeṇoktam,- haṃsamāheśvare - māṃsaṃ matsyaṃ tathā mudrā madyaṃ maithunakaṃ śive | pañcatattvamidaṃ proktaṃ pañcatattvodbhavaṃ dhruvam || 18 || pañcatattvodbhavaṃ tattvam [gh: dravyam] ekadā milana yadā | tadā tattvaṃ bhavet siddhiḥ punastattvasya tattvakam [g: pañcatattvamayaṃ śubham] || 19 || kṣityaṃśena bhavenmāṃsaṃ toyāṃśenāpi mīnakam | tejo'ṃśena bhavenmudrā vāyvaṃśenāpi kāraṇam || 20 || śūnyāṃśe maithunaṃ proktaṃ pañcatattvamayaṃ śubham | kṣityaṃśaṃ śuṣkarūpaṃ hi toyāṃśenāpi cārdrayet || 21 || punaśca śoṣayeddevi [gh: śodhayet] mudrāṃśenāpi tajjalam | vāyvaṃśenāpi tanmudrāṃ nānārūpadharāṃ parām || 22 || maithunāṃśena deveśi sarvamātraṃ prakāśitam | athavā pañcatatvena pañcamena yajet śivām || 23 || kevalaṃ pañcamenāpi vīrabhāvena pūjayet | śaktyājñayāpi śāktaḥ syāt śakti jñānena kutracit || 24 || p. 198) pañcatatve pañcame vā cārccanaṃ hi tadājñayā | svadehe cintayet śaktiṃ svadehe ramaṇaṃ śive | pañcatattvena saṃpūjya svadehaṃ śaktisaṃyutam || 25 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvāllāse ūnapañcāśadullāsaḥ || 0 || pañcāśattamollāsaḥ | atha pūjayet kulayoṣitām | atha kulayoṣitāṃ lakṣaṇam | kulārṇave śrīdevyuvāca - deveśa prāṇa nātheśa pañcatattva pradāyaka | śrotumicchāmi prāṇeśa lakṣaṇaṃ kulayoṣitām || 1 || śrīśiva uvāca - madya pāna ratā yā strī kulastrī saiva śaṅkari | madyapāne'pyaśaktā yā kulabhraṣṭā sanātani || 2 || kula sthānaṃ pālayitvā kevalaṃ nirjane dadet | viparītaṃ [gh, j: -ta] kuladravye vijñeyā kulayoṣitām || 3 || madyādi bhojanaṃ kṛtvā kulaṃ jñātvā kulaṃ nyaset | sā nārī parameśāni vijñeyā kulayoṣitā || 4 | p. 199) kuladravye kulaṃ dattvā kulañca sevayettu yā | sā nārī parameśāni vijñeyā kulayoṣitā || 5 || kuladravyaṃ samānīya sevayettu kule yadi | sā nārī parameśāni vijñeyā kula yoṣitā || 6 || svakulīnasya sevārthaṃ parakīyaṃ yajed yadi | sā nārī parameśāni vijñeyā kulayoṣitā || 7 || tantrāntare - svakulañca vinā devi svakulaṃ na prakāśitam | vibhinne [c: vistīrṇe] kula dātavyaṃ svakulānanda hetave || 8 || sā nārī parameśāni vijñeyā kulayoṣitā | nārīmātreṣu vijñeyā deveṣu kulayoṣitā || 9 || tāsāṃ madhye viśiṣṭā yā tava sthāne prakāśitā | tasyārccane mahānandaṃ jīvanaṃ tasya durllabham | ata eva mahāvīrastadanyāṃ naiva laṅghayet || 10 || nigamatatve kula lakṣaṇam | śrīśiva uvāca - mātardurge mahābhāge namāmi caraṇāmbuje | kulaṃ kiñca mahādevi mama sthāne prakāśaya || 11 || śrīmahādevyuvāca - kulastrī parameśāna kulānandeṣu mohitā | kulāgāre kuladravyaṃ dātavyaṃ kāṅkṣitā sadā [j: kulayoṣitām] || 12 || p. 200) rāgayuktā kāmayuktā kāmārtā kāmadāyikā | parapuṣpākṛti sthānaṃ kulāgāraṃ [j: -re] prakāśitam || 13 || kulañca vāruṇaṃ bījaṃ kuṇḍaṃ cāndraṃ [gh, j: candraṃ] maheśvara | tatraiśānaṃ nīyamānaṃ [kh, j: līyamānaṃ] sarvaṃ hi paścimānanam || 14 || samayācāra tantre - vāruṇaṃ cāndramadhyasthaṃ sarvadevālayaṃ śive | randhraṃ śivaṃ laulitaṃ [c: lauhitaṃ] muktiṃ taddhyāna saṃyutam || 15 || kula sthānamidaṃ jñeyaṃ sṛṣṭi sthityanta kārakam [gh, j: -ṇaṃ] | yathā kriyā tathā jñānaṃ [k, g, gh, c: jñeyo] yathā jñānamidaṃ tathā [j: yathā jñānaṃ jñeyaṃ tathā] || 16 || samayācāratantre - yonimadhye sthitaṃ śūnyaṃ śūnyamadhye nirañjanam | kulasthānamidaṃ jñeyaṃ sarvabījasya bījakam || 17 || śrīdevyuvāca - kulasthānaṃ vāruṇañca tvayoktaṃ parameśvara | śambhu madhyaṃ candrabījaṃ nārīdehasya bījakam | tadbījaṃ kiṃ maheśāni tadbhinnaṃ nārī vā katham || 18 || śrīśiva uvāca - vāruṇaṃ candrabījāntaṃ paraspara yutaṃ [j: parapuṣpa-] śive | kulasthānaṃ vinā śaktijñānamātraṃ na jāyate || 19 || p. 201) pāna yuktā kāma mattā sarvadānanda saṃyutā | nitamba jaghana sphītā parapuṣpa bhaga prabhā || 20 || kulastrī [c: apuṣpā] cottamā jñeyā madhyamā puṣpadarśitā | hīnā'pi parameśāni puṣpaṃ madhyeṣu gopitam [g: madhyeṣu gopitā; g: madhye sugopitam] || 21 || uttame pūjite yantre muktibhāg jāyate naraḥ | madhyame pūjite bhaktirhīne'pi kārya sādhanam || 22 || puṣpa jñānaṃ vinā devi śakti jñānaṃ na jāyate | parājitā puṣpa rūpā kulāgārañca madhyagam [j: madhyamam] || 23 || śakti jñānaṃ sarvabījaṃ tasya bījaṃ na vidyate | aṇḍa jātaṃ svedajātaṃ bīja jātaṃ tridhā śive || 24 || śukra śoṇita sambhūtaṃ mānuṣaṃ parikīrtitam | liṅgamadhye sthitaṃ śukraṃ yonimadhye ca śoṇitam || 25 || sṛṣṭi bījamidaṃ jñeyaṃ tasyedaṃ bīja mātrakam [j: anayośca parasparam] | tasya bījaṃ na vidyeta gadituṃ naiva śakyate || 26 || vāyvādhikye ḍimbajātaṃ toyādhikye'pi svedajam | tejādhikye bīja jātaṃ kṣityādhikye'pi mānuṣam || 27 || śukra śoṇita sambhūtaṃ dehamātraṃ maheśvari | narānya sūkṣma bhāgāktaṃ aṇḍajādi [gh, j: aṇḍajāti-] prabhedakam || 28 || kula sthānasya māhātmyaṃ gadituṃ naiva śakyate | yonyārūḍhānmaheśāni kiṃ na sidhyati bhūtale | kriyāyogo dhyāna yogo bhakti yogo bhaviṣyati || 29 || p. 202) vṛhadyonitantre - atha kulasya devamaya kathanam | trikoṇe ca [gh, j: trikoṇeṣu] maheśvarāḥ | trikoṇākāra rūpā sā sarvadevālayā priye [gh: śive] || 30 || pārśvayoḥ kālikā tārā corddhe bhuvanasundarī | tripureśī yonimadhye mūle vasati bhairavī || 31 || chinnamastā yonigarte dhūmā prānte vinirgatā | roma kūpe mahākālī mātaṅgī mekhalāsu ca || 32 || yonikṣetre ca kamalā kāmākhyā yonidevatā | bindupuṣpatarormūle kuṇḍalī brahmavigrahā || 33 || bindu puṣpaṃ svayaṃ rudraḥ prakṛtiḥ puṣparūpiṇī | pīṭhaṃ kāma svarūpañca dvividhaṃ parameśvari || 34 || vyaktāvyakta svarūpaṃ hi vyaktādguhyaṃ mahāphalam | praṇavākāra rūpeṇa yonyākāraṃ vicintayet || 35 || nārāyaṇītantre | śrīdevyuvāca - vyaktāyāścaiva guptāyā lakṣaṇaṃ kiṃ prakāśaya || 36 || śrīśiva uvāca - nārīdehe sthitā vyaktā puṃdehe [gh, j: sva-] sūkṣmasaṃsthitā | vyaktasya pūjanāddevi lakṣa pīṭha phalaṃ labhet | guptārccane'pi muktiḥ syād bhakti bhāva yuto yadi || 37 || p. 203) vṛhadyoni tantre - etat prapūjanāddevi lakṣa pīṭha phalaṃ labhet | darśanāt lakṣa pīṭhānāṃ phalaṃ yadvaravarṇini || 38 || tat phalaṃ labhate bhaktyā yoni pīṭhasya darśanāt | sparśanāt sarva pīṭhānāṃ phalamāpnoti sādhakaḥ || 39 || yāni yāni ca tīrthāni triṣu lokeṣu sundari | tiṣṭhanti tāni tīrthāni yoni pīṭheṣu sundari || 40 || yoni dakṣiṇa pārśveṣu yamunā pravahet sadā | sarasvatī madhyabhāge vāmeṣu jāhnavī parā || 41 || puṣpa sthāne bindurūpaṃ tīrthaṃ garteṣu puṣkaram | kṣetre tīrthāni tiṣṭhanti sarvāṇi [j: cānyāni] parameśvari || 42 || samayācāratantre | śrīdevyuvāca - tat prasādānmahādeva jñātavyā kulayoṣitā | adhunā śrotumicchāmi lakṣaṇaṃ kula yoṣitām || 43 || śrīśiva uvāca - yallakṣaṇānvitā jñeyā nārī ca [j: yā nārī] kula yoṣitā | tallakṣaṇānvito jñeyaḥ sādhakaḥ kula yoṣitaḥ || 44 || nārīdehe sthūla rūpaṃ puṃdehe sūkṣma rūpakam | jñānināṃ jñānarūpedaṃ kulasya lakṣaṇaṃ śive || 45 || tantrāntare - puṃkulaṃ nārīdeheṣu nīryāpi puruṣe kulam | sthūlarūpaṃ sūkṣmarūpamanyānyaṃ jñāpitaṃ priye [gh: śive] || 46 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse pañcāśadullāsaḥ || 0 || ekapañcāśattamollāsaḥ | atha maithuna lakṣaṇam | nigama kalpadrume śrīmahādeva uvāca - ratiḥ kena prakartavyā [gh: kenaiva kartavyā] ratirvā kīdṛśī śubhā | tava prītikarī devi cocyatāṃ bhava bandhanāt || 1 || devi sarva jaganmātaḥ kaulikānāṃ parāyaṇi | yoni tattvaṃ vinā naiva kula dharma [k: dhana] parāyaṇaḥ || 2 || mayā yad yat kṛtaṃ karma tava yoni prasādataḥ | (j: pustake adhika pāṭho dṛśyate nānyatra) tadeva ca mahādevi vismṛtaṃ sādhanaṃ mahat | vismṛtaṃ punarucyeta śapathaṃ me punaḥ punaḥ || 3 || śrīdevyuvāca - unmattaṃ [j: uttamaṃ] duṣṭa cittātmā vismṛtaṃ sādhanaṃ mahat | na vaktavyaṃ punarhyetat śapathaṃ me punaḥ punaḥ || 4 || gopanīyaṃ gopanīyaṃ gopanīyaṃ punaḥ punaḥ | rati santoṣa tuṣṭyarthaṃ [k, g: tuṣṭārthaṃ] punarhyetat prakāśitam || 5 || yonyantare tridhā nāḍī vāruṇī raktikā tathā | śukriyā [c: śucikā] ceti kalyāṇi sarva deśa ramojjvalā [gh: rajojjvalā; j: rajasvalā] || 6 || p. 205) vāruṇyāḥ [gh: vāruṇī] kṣarate toyaṃ raktikā rudhiraṃ tathā | śukrikā śukra [j: reta] jananī tasyāṃ pūjā mahāphalā || 7 || madhyabhāge śukriṇī syāt dakṣe savye rajojjvalām [j: vāme rajasvalā] | dhyātvā kuryāt sadā saṅgaṃ śukre bīja prapātanam || 8 || taddravyaṃ kuṃkumairyuktaṃ [gh, j: candanai] sindūreṇāthavā punaḥ | kevalaṃ vāpi puṣpeṇa śodhitaṃ tannivedayet || 9 || tantrāntare - raktena sahitaṃ śukraṃ yadi syāt parameśvari | tadā śukreṇa dātavyaṃ cānukalpaṃ kuleśvari || 10 || athānukalpaṃ raktasya śṛṇuṣva prāṇavallabhe | pratyakṣasyāpi yogyatvaṃ cānukalpeṣu saṃsthitam || 11 || gautamīye - raktānukalpaṃ raktāktaṃ śvetaṃ śukrānukalpanam [k, g: kalpakam] | svasvavarṇayutaṃ dravyaṃ tad dravyasyānukalpanam || 12 || puṣpodbhaveṣu puṣpeṣu puṣpāt puṣpaṃ niyojayet | devatārthe'pi vīrasya ātmārthe'jñāninaḥ [gh: jñāninaḥ] kvacit || 13 || gaṅgā ca yamunācaiva madhyabhāge sarasvatī | dhyātvā yajenmaheśāni madhye [j: savye] śukra prapātanam || 14 || p. 206) athāsya bhāvaḥ | vāmā bhūtvā yajet parām | svadehe vāmājñānam | guptasādhana tantre - devī buddhamidaṃ [j: budhyā] sarvaṃ sarva dehasya bījakam | vṛkṣasyāpi yathā bhūmervalaṃ [k: -vanaṃ] devi [k: devī; j: śaktiḥ] tathā priye || 15 || śaktiyukto bhavet sṛṣṭiḥ śaktiḥ syāt sṛṣṭisaṃyutā | parasparaṃ bhavedbījaṃ vāyurākāśayoryathā || 16 || sṛṣṭirūpaṃ mahādevaṃ bījaṃ śakti svarūpakam | bījarūpaṃ mahādevaṃ sṛṣṭiśakti [k, g: sṛṣṭiṃ-] svarūpakam || 17 || bījarūpā mahādevī sṛṣṭirūpo maheśvaraḥ | prādurbhāvaṃ tirobhāvaṃ paraspara vivakṣitam || 18 || pañcabhūtamaye dehe sthūlarūpe maheśvare | śaktistatra mahādevi sūkṣmarūpeṇa bhāṣitā || 19 || pañcabhūtamayaṃ dehaṃ kevalaṃ śaktirūpakam | pañcadhāpyekadhā [k, g: ekadā] yatra nānārūpavatī śivā || 20 || kubjikā tantre - nānārūpavatī śaktiḥ puruṣasyeka rūpakaḥ | yathā nānāpi mukure nānātvaṃ [j: mukule darśane] pratibimbakam || 21 || śivo'pi śaktirūpaścet [k: śaktiyuktaḥ syāt] śaktiḥ syāt śivayogataḥ | avinābhāva sambandhaṃ dvayoreva parasparam || 22 || p. 207) śiva śaktidvayaṃ tattvaṃ tattvaṃ jñānasya kāraṇam | śivena śaktirvijñeyā [k: śaktiṃ vijñeyāṃ] jñeyaṃ śaktyāktaśaṅkaram [j: śaktyātu śaṅkaraḥ] || 23 || puruṣaḥ prakṛtau [k: prakṛti] yuktaḥ sarva kārya prakāśavān | śaktiśca puruṣeṣvāktā [j: puruṣeṇa] yadā sarva prakāśinī || 24 || śakti jñānaṃ vinā devi śivajñānaṃ na cet kvacit | śiva jñānaṃ vinā kiñcit [k: kaścit] śaktijñānaṃ na jāyate || 25 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse ekapañcāśadullāsaḥ || 0 || dvāpañcāśattamollāsaḥ | atha śakti jñānam | kulacūḍāmaṇau - sthūlajñānaṃ vinā devi sūkṣma jñānaṃ na cet kvacit [j: na jāyate] | ataśca bahujanmānte śakti jñānaṃ prajāyate || 1 || śaktijñānaṃ vinā devi muktirhāsyāya kalpate [k: kalpyate] | sā śaktirvāmā vijñeyā puruṣasyāpi muktidā || 2 || śakti jñānaṃ dvidhārūpaṃ guptā vyaktā kuleśvari | guptāśaktistu dehasthā [j: śaktiḥ svadehasthā] vyaktā ramaṇa dāyinī || 3 || p. 208) vyaktā jñānaṃ vinā bhadre guptā jñānaṃ na jāyate | vyaktā ramaṇa tuṣṭā cet guptā ramaṇa tuṣṭitā || 4 || atha guptāśakti lakṣaṇam | śāktakrama candrikāyām [gh, j: -candrikāyām] - śaktirbrahmā [k, kh, gh, c: brahma] śivaḥ śaktiḥ śaktirviṣṇuśca vāsavaḥ | anyeca vahavo devāḥ śakti mūlāḥ prakīrtitāḥ | atastebhyaḥ pradhānaṃ hi śaktiṃ viddhi mahāmate || 5 || jñānadvīpe - yasya yasya padārthasya yā yā śaktirudāhṛtā | saiva sarveśvarī devi [k: devī] sa ca sarvo maheśvaraḥ || 6 || bhāva cūḍāmaṇau - sthūlendriya mahādeva [k, kh, c: -devaṃ] stasyādhiṣṭhātrī caṇḍikā | kāryākāryaṃ maheśāni tasyā eva na saṃśayaḥ || 7 || śarīramindriyārthaṃ [j: indriyāktaṃ] hi cendriyaṃ śakti saṃyutam | kāryākāryaṃ bhavet śakternirliptaḥ [j: yasyā-] puruṣaḥ śive || 8 || icchāśakterbhavedicchā jñāna śaktestu jñānavān | kriyā śakterbhavet kāryaṃ prāṇināṃ sarvasādhane || 9 || ramaṇaṃ śaktisaṃyuktaṃ jaḍaṃ jñeyaṃ sadāśivam | athavāpi śivaṃ jñeyaṃ dehinaṃ śakti bījakam || 10 || dehaṃ śarīraṃ vijñeyaṃ dehīti śiva kīrtitam | vāmājñānaṃ maheśāni sthūla sūkṣma pramāṇakam || 11 || p. 209) atha vyaktāśakti lakṣaṇam | nigamakalpadrume śrīdevyuvāca - striyo devāḥ striyaḥ prāṇāḥ striyaścaiva vibhūṣaṇāḥ [j: -ṇam] | strīsaṅginā sadā bhāvyāma [j: bhāvyama] bhāve svastriyāmapi || 12 || śrīmahādeva uvāca - strīrūpaṃ brahmarūpañca tvayoktaṃ varavarṇini | abhāve svastriyaṃ devi kathamuktaṃ sadāśive || 13 || śrīdevyuca - brahma dattā rudra dattā dvividhā strīrmaheśvara | brahma dattāgninā hutvā śiva dattā tu kāmataḥ || 14 || śiva kārye śivā yojyā parā yojyānyakarmaṇi | sandeho naiva kartavyo mama vākyānusārataḥ || 15 || nigamānande - vāmābhāve maheśāni [gh: -na] svavāmāṃ toṣayenmudā | svavāmā toṣaṇārthe'pi para vāmāñca toṣayet || 16 || paravāmātmanaḥ tulyaṃ svātmānaṃ cintayenmudā [j: cintanaṃ-] | toṣayed ramayet śakti [j: śāktaḥ] tasyā vākyena [gh, j: vākyānu] mānataḥ | toṣayet parameśāni [gh: -na] vīrabhāva samāśritaḥ || 18 || p. 210) atha vāmā pūjā lakṣaṇam | guptasādhana tantre - svadehaṃ nārī dehañca svakāryaṃ ramaṇīyutam | ramaṇaṃ śaktisaṃyuktaṃ svadeheṣu viśeṣakam || 19 || ramaṇena maheśāni vāmāpūjāṃ prakalpayet | svaśakti ramaṇārthe'pi paraśaktiṃ ramet śive || 20 || ramaṇaṃ śaktibhiḥ sārddhaṃ svadehe paradehake | svaśaktiṃ paraśaktiṃ vā caikāṃ jñātvā ramet śivām || 21 || jñānārṇave - ramaṇena varārohe yādṛk mukhaṃ bhaved dhruvam | tādṛk sukhaṃ śarīrasya kadācinnaiva jāyate || 22 || ramaṇena varārohe ramādevīṃ prapūjayet | ramā pūjanamātreṇa ramā tasya kare sthitā || 23 || ramaṇena bhavet svargo duḥkha muktirmaheśvari | ata eva kulācārī mukhena bhaktibhāg bhavet || 24 || niṣedhaśca vidhiścaiva vāmācāre [j: svecchācāre] na cet kvacit | svecchācāre yoni garte liṅgaṃ dadyāt tadājñayā || 25 || niṣedhaśca vidhiścaiva svecchācāre na pārvati | maithunaṃ cet śakti yuktaṃ kevalaṃ śakterājñayā || 26 || puruṣasyaiva niyamo [j: puruṣo niyamaścaiva] na yoṣitsu kathañcana | abhiṣekasya [k, g: abhiṣekādya] bhāvena cādhikārī na saṃśayaḥ || 27 || p. 211) svadehe ramayet śaktiṃ nānyathā ca kathañcana | svagehe pāyasaṃ tyaktvā bhikṣāmaṭati durmatiḥ || 28 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse dvāpañcāśadullāsaḥ || 0 || tripañcāśattamollāsaḥ | atha siddhāntācāraḥ | samayācāratantre - ātmānaṃ devatāṃ matvā [gh: dhyātvā] yajeddevaṃ vidhānataḥ | sadānandaḥ sadā śāntaḥ siddhāntācāra ucyate || 1 || (atra ātmānaṃ devatāṃ matveti ślokasya vyākhyānaṃ bodhyam) (ātmāntaṃ devatāṃ matvā jñātvā, evaṃ vidhānato yo yajet, sa siddhānta cāraḥ, punaḥ kathambhūtaḥ, sadānandaḥ sadā śāntaḥ |) athāsya [k: atha siddhāntācārasya] siddhāntācārasya bhāvaḥ | śāktakrama - candrikāyām [tandri-] - manyante ye svātmānaṃ [k, g: janātmānaṃ] vibhinnaṃ [c: vibhinne] parameśvarāt | na te paśyanti taṃ devaṃ vṛthā teṣāṃ pariśramaḥ || 2 || p. 212) gautamīye - ātmānaṃ devatāṃ matvāpyātmānaṃ toṣayedyadi | siddhāntācāro [k: -cāravijñeyaṃ] vijñeyastasya jīvaḥ śivo bhavet || 3 || tathā ca kulārṇave - ghṛṇā lajjā bhayaṃ śokaṃ jugupsā ceti pañcamī [c: -mam] | kulaṃ śīlaṃ tathā jātiścāṣṭau pāśāḥ prakīrtitāḥ || 4 || pāśavaddhaḥ sadā jīvaḥ pāśamuktaḥ sadāśivaḥ | evaṃ jñātvā maheśāni cātmānaṃ toṣayed yadi | sa jīvaḥ parameśāni śiva eva na saṃśayaḥ || 5 || guptasādhana - tantre - ātmānaṃ toṣayeddevīṃ [k, kh, g, gh: ātmātoṣaṇamātreṇa] tuṣyanti sarvadevatāḥ | ata eva kulācārī ātmānaṃ toṣayenmudā || 6 || kulārṇave - yatrāsti bhogo na ca tatra mokṣo, yatrāsti mokṣo na ca tatra bhogaḥ | śivā padāmbhoja yugārccakānām, bhogaśca mokṣaśca karastha eva || 7 || vaiṣṇavānāñca śāktānāṃ śaivādīnāṃ maheśvari | ātmānaṃ devatāṃ matvā toṣayedramaṇādinā || 8 || ātmasthāṃ [j: ātmānaṃ] devatāṃ tyaktvā vahirdevaṃ vicintayet | karasthaṃ kaustubhaṃ tyaktvā bhramate kāca tṛṣṇayā || 9 || p. 213) pañcatatvena deveśi svecchācāreṇa vā punaḥ | jīvaṃ deva [gh, j: brahma] mayaṃ jñātvā toṣayed bhojanādiṣu || 10 || haṃsamāheśvare - yāni yāni ca tīrthāni ye ye devā maheśvari | śarīraṃ jñāpitaṃ sarvaṃ jīvarūpaṃ sanātani [k, kh, g, c: -nam] || 11 || bhāvacūḍāmaṇau - śarīra [k: -raṃ] vyāpitaṃ raktaṃ jīvo [k: jīva jñeyaṃ] jñeyo maheśvari | mṛtadehe varārohe rudhiraṃ naiva tiṣṭhati | sukhaduḥkhādayaḥ sarve jīvasyāpi maheśvari || 12 || jñānadvīpe - ekaiva hi mahāmāyā nāma bhedena saṃsthitā | vimohanāya lokānāṃ tasmāt sama manā bhavet || 13 || devī viṣṇu śivādīnāmekatvaṃ paricintayet | bheda bhāva [k: -bhāvo] mano yasya tasya mokṣo na jāyate || 14 || kularahasye - athā durgā tathāviṣṇuryathā viṣṇustathā śivaḥ | nānābhāva mano yasya tasya mokṣo na jāyate | sarvaṃ dehamayaṃ [j: deva] jñātvā dehaṃ [j: ayaṃ] śive || 15 || p. 214) deha jñānaṃ vinā devi jīva jñānaṃ na cet kvacit | jīva jñānaṃ vinā devi śiva jñānaṃ na cet kvacit || 16 || śiva jñānaṃ vinā jīvaḥ śivo'bhūcca na cet kvacit | ātmabrahmeti saṃjñātvā devabrahmeti bhāvayet || 17 || devatātmā'bhinno yastasya jīvaḥ śivo bhavet | śarīraṃ vyāpitaṃ yadyat jīvaṃ [j: śivaṃ] jñeyaṃ kuleśvari || 18 || iti sthirataraṃ yasya tasya jīvaḥ śivo bhavet | ādau dehaṃ tato jīvaṃ tato devaṃ [k: dehaṃ] vicintayet | tato devamayaṃ jīvaṃ dehaṃ jīvamayaṃ smaret || 19 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse tripañcāśadullāsaḥ || 0 || catuḥpañcāśattamollāsaḥ | atha maithunānanda lakṣaṇam | nigama tattvasāre śrīśiva uvāca - madyānandaṃ mahādevi bahudhāpi prakāśitam | idānīṃ śrotumicchāmi maithunānanda lakṣaṇam || 1 || śrīdevyuvāca - maithunānanda kathane śaṅkā'bhūt mama mānase | niyojya nandinaṃ dvāre nirgaccha [k: nirgatya] rati mandiram || 2 || p. 215) tava snehāt pravaktavyaṃ sādhanaṃ paramaṃ mahat | yat kṛtvā sādhaka śreṣṭhaḥ śivo'bhūt parameśvara || 3 || maithunena vinā deva madyapānaṃ hi duḥkhadam | madyapānaṃ vinā deva maithunaṃ pāpadāyakam || 4 || pānānte maithunaṃ bhadraṃ maithunānte'pi kāraṇam [k: pānakam] | pānaṃ maithuna saṃyuktaṃ jīvasya mukti dāyakam || 5 || pūrṇānande mahādeva maithunaṃ naiva jāyate | indriyākalitaṃ sarvaṃ rūpa mānādivarjitam || 6 || ata eva kulajñānī madya pānaṃ yathāsukham | ānandaṃ dvividhaṃ proktaṃ khaṇḍaṃ pūrṇaṃ kuleśvara || 7 || khaṇḍānandi [k: -nandī] kriyāmārgī yoni liṅgasya darśanāt [k: gharṣaṇāt] | atipānaṃ na karttavyamatipātraṃ na dāpayet || 8 || jñānārṇave - ānande janite devi bahu pātraṃ dadedyadi | dīyamāne kriyā lupte kruddhā bhavati kāminī || 9 || nigama tattve - śaktirūpā mahāmāyā sarva geheṣu saṃsthitā | yadānandayutā nārī tadā maccharīraṃ śiva || 10 || dehaṃ jīvaṃ tathā prāṇaṃ mano buddhiñca bhojanam | karomyahaṃ gānapānaṃ svayaṃ devīsvarūpiṇī || 11 || sānanda jñāna mātreṇa hṛtpadme'haṃ prakāśitā | prakāśe'pi svayaṃ devī sākṣādbhavati sādhakaḥ || 12 || p. 216) sādhakastvaṃ mahādeva sādhyāhaṃ nātra saṃśayaḥ | ānandaṃ [j: ānande] sādhakaṃ dṛṣṭvā tathā sādhyāñca śaṅkarīm || 13 || darśanācca bhavenmuktiḥ sālokyaṃ parameśvara | svakāntāṃ parakāntāṃ vā sālokyaṃ darśane śive || 14 || sālokyaṃ caiva sārūpyaṃ sāyujyaṃ parameśvari | nirvāṇañca yadānandaṃ [j: dayā-] mama sthāne prakāśaya || 15 || atha caturvidha muktyānanda kathanam | śrīdevyuvāca - kāntāyāḥ ṣoḍaśe varṣe darśanāt [k: darśane] yat sukhaṃ priya | tat sukhaṃ sarvadā deva sālokye [j: sālokyaṃ] nātra saṃśayaḥ || 16 || kāntāyāḥ ṣoḍaśe varṣe sparśane yat sukhaṃ priya | tatsukhaṃ sarvadā deva sārūpye nātra saṃśayaḥ || 17 || kāntāyāḥ ṣoḍaśe varṣe saṅgame yat sukha priya | tatsukhaṃ sarvadā deva sāyujye [j: sāyujya] nātra saṃśayaḥ || 18 || śukrotsāraṇa kāle tu yatsukhaṃ priya tatsukham | jāyate sarvadā deva nirvāṇe nātra saṃśayaḥ || 19 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse catuḥpañcāśadullāsaḥ || 0 || pañcapañcāśattamollāsaḥ | atha pūrṇānandasya māhātmyam | nigamatattvasāre śrīśiva uvāca - mātardurge mahābhāge mamaiva prāṇa vallabhe | pūrṇānandasya māhātmyaṃ mama sthāne prakāśaya || 1 || śrīdevyuvāca - dehī brahmamayaṃ jñātvā [k, g, c: brahmeti saṃjñātvā] sarvaṃ brahmeti bhāvayet | janmamṛtyumayaṃ [k, g, c: -bhayaṃ] ghoraṃ kadācinnaiva paśyati || 2 || dehī dehe sthite deva pūrṇānanda na jāyate | bhāvātītaṃ yadā jñānaṃ pūrṇānandaṃ tadā bhavet || 3 || bhāvātītamayaṃ bhāvaṃ bhāvaṃ bhāvātītamayam [c: bhāvātītamaya śiva] | pūrṇānandaṃ tadā jñeyaṃ gāna pāneṣu [k, g, c: gāne pāneṣu] jāyate || 4 || gānena [k, g, gh, c: jñānena] jāyate pānaṃ pānācca gāyanaṃ śiva | ānandasya kramaṃ kutra niścitaṃ kena vartmanā || 5 || kiṃ vā kāryamakāryaṃ kiṃ varṇituṃ naiva śakyate | bhāvātītamayaṃ vākyaṃ bhāvātītamayaṃ stavam || 6 || bhāvātītamayaṃ jñānaṃ bhāvātītaṃ hi maithunam | bhāvātītamayaṃ pānaṃ bhāvātītaṃ hi gāyanam | bhāvātītamayaṃ dhyānaṃ bhāvātītamayī [k, g, gh, c: bhāvātītamayā] kriyā || 7 || p. 218) guptasādhana tantre śrīśiva uvāca - kvacit pānaṃ kvacidgānaṃ kvaciccarvaṇamācaret | kvacid dhyānaṃ japādiñca kvacinmaithunamācaret || 8 || pānānte carvaṇaṃ devi carvaṇānte pivenmadhu | māṃsaṃ mudrāṃ mīnayuktaṃ [j: -yuktāṃ] pānamānanda sammatam [j: saṃyutām] || 9 || carvyaṃ coṣyaṃ tathā lehyaṃ peyañca parameśvari | mukhe yad yat pradātavyaṃ bhojanānanda sammatam || 10 || nigama tatve śrīdevyuvāca - pūrṇānande mahādeva maithunaṃ naiva jāyate | indriyākalitaṃ sarvaṃ prakāśaka vivarjitam || 11 || yadi daivāt sādhakendraḥ kriyākāṅkṣī bhavet śiva | sarvatra yoniṃ jñātvā'pi ghātaṃ kṛtvā muhurmuhuḥ || 12 || kvacid yonau kvacit pārśve kvacit pṛṣṭhe maheśvara | kvacidāsye kvacit karṇe mūrdhni deśe kvacit kvacit || 13 || bhāvātītakrameṇaiva ghātaṃ kuryānumuhurmuhuḥ | kvacilliṅgena hastena kvacidaṃgulinā śiva || 14 || kvacinnāsā puṭenaiva kvacinnetreṇa ghātanam | kvacit pādenāṃgulinā mūrdhnāpi jihvayā kvacit | dantaghātaṃ sarvagātraṃ coṣyamāṇaṃ muhurmuhuḥ || 15 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvāllāse pañcapañcāśadullāsaḥ || 0 || ṣaṭpañcāśattamollāsaḥ | śrīśiva uvāca - kuleśi śrotumicchāmi śaktyānandasya lakṣaṇam || 1 || śrīdevyuvāca - śaktyānandaṃ mahādeva bahubhāgye prakāśitam | prakāśite premānande [j: maheśāna] sarvānandasya tulyatā || 2 || bhāvātīto yathā śāktastathā śaktirmaheśvara | ānandasyāpi tulyatvaṃ pānaṃ ramaṇa tādṛśam || 3 || śaktirvā puruṣo [k, g, c: sādhako] vāpi patito yadi bhūtale | (cihnita sārddha śloka dvayaṃ j: pustake adhikaṃ vidyate) tatkṣaṇādramaṇaṃ kuryāt ghṛṇā lajjā vivarjitā || 4 || sādhakaḥ patito bhūmau sādhyā ramaṇamācaret | sādhyāpi patitā bhūmau sādhako ramaṇañcaret || 5 || anicchāyāṃ na karttavyaṃ kartavyamājñayāpi ca | anyathāpi na karttavyaṃ ubhau [gh: kartavyāvubhau] narakagāminau || 6 || śaktyānande yajet śāktaḥ śivānande yajet śivām | ānandena yuto deva kukkuro'pi śivo bhavet || 7 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse ṣaṭpañcāśadullāsaḥ || 0 || saptapañcāśattamollāsaḥ | atha śakti māhātmyam | toḍalatantre - ātma śaktirvarārohe deho'yaṃ (?) jaḍitā sthitā | vaśīkarttuṃ na śaknoti vāhya śaktestu kā kathā || 1 || vāhya śaktirvarārohe sva śaktirjñāyate yadi | toṣayed bahu yatnena rāga dveṣa vimuktakaḥ [kh, c: vimohakaḥ] || 2 || śāktakramacandrikāyām [gh, j: -tandrikāyām] - vivāhitāyāḥ kanyāyā [j: kāntāyāḥ] yadyanyo ramaṇaṃ caret | tāsāṃ prahāraṃ nindāñca kauṭilyaṃ naiva kārayet || 3 || śaktirūpaṃ kriyārthaṃ hi vivāhaṃ paribhāṣikam | strīmātre hara patnī ca pumānmātre ca śaṅkaraḥ || 4 || śaṅkaro'haṃ varārohe śakterjñānaṃ na saṃśayaḥ | icchā śakterbhavedicchā kriyā śakteḥ kriyā bhavet || 5 || jñāna śakterbhavejjñānaṃ bhavellajjāpi lajjayā | bandhaṃ mokṣaṃ varārohe icchā śakterna saṃśayaḥ || 6 || ata eva mahādevi [k, g, c: mahādeva] deha [g: sarvāṃ] śaktiṃ prakīrtitam | yo'nyebhyo darśanebhyaśca bhuktiṃ [gh, c: bhaktiṃ] muktiñca kāṃskṣati | svapna labdha dhanenaiva dhanavān sa bhavedyadi || 7 || p. 221) upāsyā bahavo devā yaduktāstava suvrate [k, g, c: -tāḥ] | pūjyā [gh, j: pūjā] pradhānā tatraiva śaktirādau dṛḍha [k, c: dṛḍhaḥ] vrataḥ || 8 || śaktirbrahmā śivaḥ śaktiḥ śaktirviṣṇuśca vāsavaḥ | anye ca bahavo devāḥ śakti mūlāḥ prakīrtitāḥ || 9 || śaktiṃ vinā yato hyeṣāmasamarthaṃ prakīrtitam | atastebhyaḥ pradhānaṃ hi śaktiṃ viddhi mahāmate || 10 || śuktau rajatavadbhrāntiryathā [gh: -bhātiryathā] jāyeta pārvati | tathānya [k, g, c: athānya; gh: anyathā] darśanebhyaśca bhuktiṃ muktiñca kāṃkṣati || 11 || (śloko'yaṃ gh, j: pustakayoradhiko dṛśyate) manyate ye svamātmānaṃ vibhinnaṃ parameśvarāt | na te paśyanti taṃ devaṃ vṛthā teṣāṃ pariśramaḥ || 12 || sarva devamayīiṃ devīṃ sarva devamayīṃ parām | ātmānaṃ cintayeddevīṃ paramātma svarūpiṇīm || 13 || nirvāṇa tantre - devyātmānaṃ svamātmānaṃ bhāvayed yatamānasaḥ | aikyaṃ saṃbhāvayennityaṃ svagurūṃ devatātmakam || 14 || ātmānaṃ cintayeddevīṃ śaktimātra svarūpiṇīm | ātmābhedena yaścintyo [j: ātmābhede layaścintyo] yāti tanmayatāṃ naraḥ || 15 || so'hamityasya satataṃ cintanāt tanmayo bhavet | ahaṃ devo na cānyo'smi mukto'hamiti bhāvayet || 16 || rudrasya cintanādrudro viṣṇuḥ syādviṣṇuḥ syādviṣṇu cintanāt | durgāyāścintanād durgā bhavatyeva na saṃśayaḥ || 17 || p. 222) evamabhyāsayogastu ahanyahani [k, g: evamabhyāsamānantvapyahanyahani] pārvati | jarā maraṇa kuḥkhādyairmucyate bhava bandhanāt || 18 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse saptapañcāśadullāsaḥ || 0 || aṣṭapañcāśattamollāsaḥ | haṃsa bījasya māhātmyam | mahānirvāṇa tantre śrīdevyuvāca - deveśa prāṇa nātheśa [g, j: parameśāna] triguṇe triguṇātmaka | adhunā haṃsa bījasya māhātmyaṃ kathaya priya || 1 || śrīśiva uvāca - haṃsa bījasya māhātmyaṃ gadituṃ naiva śakyate | tava snehena baddho'haṃ kiñcidbhāvaṃ prakāśitam || 2 || devālayaṃ bhaveddehaṃ haṃsena manunā śive | haṃsa bījaṃ samāśritya dehī dehe sadā sthitaḥ || 3 || hakāraḥ śaṅkaraścaiva sakāraḥ śaktirīritaḥ | śiva śaktyātmakaṃ mantramajapeti prakīrtitam || 4 || ṣaṭśatāni divārātrau sahasrāṇyekaviṃśatiḥ | ajapā nāma gāyatrīṃ jīvo japati sarvadā || 5 || p. 223) śrīpārvatyuvāca - śiva śaktyātmakaṃ mantraṃ jīvo japati sarvadā | prajapet kena mūlañca so'haṃ kena vicintayet || 6 || śrīśiva uvāca - kumbhakaṃ syād haṃ kāreṇa saḥ kāreṇāpi recanam | kumbhakeṣu [j: kumbhake'pi] japenmantraṃ pratyeke pratyekākṣaram || 7 || tantrāntare - hakāraṃ śiva bījaṃ syāt śaktibījaṃ sakārakam | jīvātmānaṃ nādarūpaṃ binduñca paramātmakam || 8 || visargaḥ karmma saṅgaḥ syāt haṃsa bījaṃ prakīrtitam | vindu dvayaṃ visargaḥ syāt sṛṣṭiḥ sthitirmaheśvari || 9 || eka binduṃ laye devi dvivinduṃ sṛṣṭirūpakam | trivinduṃ sthiti rūpañca bindumekaṃ laye punaḥ || 10 || śaiva śaktimayaṃ dehaṃ jivātmā karmma rūpakam | paramātmā bindurūpaṃ haṃsa bījena bhāṣitam || 11 || sṛṣṭi sthiti layaṃ jñeyaṃ haṃsa bījaṃ sulocane | haṃsa jñāne bhavet sṛṣṭiḥ so'haṃ jñāne sthitiḥ priye | nāhaṃ jñāne layaṃ devi bhāvā bhāva prabodhakam || 12 || nārāyaṇī tantre - svabhāve haṃsa bījena deha bhedena cintanam | so'haṃ bhāvena parame'pyekadehaṃ vicintayet || 13 || hakāreṇa sakārañca sakāreṇa hakārakam | pūjanaṃ sarvadā kuryāt vāma dakṣa vibhedataḥ || 14 || p. 224) nārāyaṇī tantre - śiva bījaṃ hakārañca puṃdeha śiva rūpakam | (pāṭho'yaṃ g: pustake adhiko dṛśyate) śaktibījaṃ sakāraṃ hi puṃdehaṃ śiva rūpakam || 15 || śakti bījaṃ sakāraṃ hi śaktidehaḥ prakāśitaḥ | so'haṃ śaktimayaṃ dhyānāt [k, g, c: bhāvāt] jyotirdhyānaṃ prakāśitam || 16 || sūkṣma dhyānamahaṃ brahma sarva vyapi nirañjanam | (pāṭho ga pustake adhiko dṛśyate) sthūla dhyānaṃ haṃsa bījaṃ bheda jñānācca labhyate | so'haṃ jñānād bhavellabhyaṃ jyotirdhyānaṃ sunirmalam || 18 || nāhaṃjñānāllabhyate ca vācātītaṃ nirañjanam | sthūlaṃ tejastathā sūkṣmaṃ dhyānaṃ trividha lakṣaṇam || 19 || sthūlamindriyasaṃyuktaṃ yoni liṅgādisaṃyutam | jyotirdhyānamabhedaṃ hi so'haṃjñānayuto yadi | sūkṣmaṃ nitya nirākāraṃ gaganādapi nirmalam || 20 || iti sarvānandanāthaviracite sarvolllāse aṣṭa pañcāśadullāsaḥ || 0 || ūnapaṣṭitamollāsaḥ | śrīpārvatyuvāca - dhyānatrayasya madhyeṣu soḥaṃ kena prajāyate || 1 || śrīśiva uvāca - sthūla dhyānaṃ haṃsa bījaṃ sevya sevaka bhedakam | tejaḥ sūkṣmabhedaṃ hi sevya sevaka varjitam || 2 || bhāvātītaṃ hi yaddhyānaṃ so'haṃ jñānāt paraṃ śive | yasya yasya padārthasya yā yā śaktirudīritā [kh, g, j: udāhṛtā] | saiva sarveśvarī devī sa ca sarvo maheśvaraḥ || 3 || mahānirvāṇa tantre - svadehe pūjayeddevaṃ nānya dehe kadācana | svagehe pāyasaṃ tyaktvā bhikṣāmaṭati durmatiḥ || 4 || sthūladhyānānmahādeva [k, g, c: mahādeva !] stejodhyānāddhi [j: dhyānādi] śaṅkarī [j: śaṅkari !] | sūkṣma dhyānād bhavenmuktiroṅkāraṃ tatra sambhavam [gh: kumbhakam] || 5 || bhinna dehaṃ śivaṃ śakti tejodhyānamabhedakam | śiva śaktyātmakaṃ sūkṣmaṃ oṃ tatsad vyāpitaṃ jagat || 6 || vindu trayaṃ nāda yugmaṃ bindu yugmañca nādakam | bindumekaṃ nāda yugmaṃ oṃkāraṃ brahma bodhakam || 7 || kuṇḍalinyaṅkuśākārā bindurūpaḥ sadāśivaḥ | aṅkamātraṃ mahādevi śiva śakti prabodhakam || 8 || p. 226) bindu dvayaṃ vinā devi kiñcinmātraṃ na jāyate | vāme ca paramā śaktirdakṣiṇe paramaḥ śivaḥ || 9 || śiva śaktyātmakaṃ brahma vācātītaṃ sunirmalam | takāraṃ śaṅkaraṃ jñeyaṃ takāraṃ puṃstva vigraham || 10 || brahma bodhamayaṃ devi tat śabdaṃ [j: sarvaṃ] śakti gopitam | binduyugmaṃ nādamekaṃ takāraṃ brahma bodhakam || 11 || tat śabdaṃ parameśāni oṃkārasyāpi bodhakam | vinā svareṇa deveśi vyañjanaṃ naiva tiṣṭhati || 12 || tadvarṇaṃ sakalaṃ bodhaṃ bhāva rūpaṃ prakāśitam | sakāraḥ śaṅkarī jñeyā takāro nāda rūpakaḥ || 13 || śaktibrahmamayaṃ jñānaṃ sat [j: tat] śabdaṃ bhāva bodhakam | vyañjanaṃ puruṣaṃ jñeyaṃ svaraṃ jñeyañca śaṅkarīm [j: śaṅkarī] || 14 || śiva śaktyātmakaṃ brahma sat śabdenāpi bhāṣṭitam [j: bodhitam] | sakārañca takārañca puruṣaṃ parameśvari || 15 || śakti jñānaṃ madhya [k, g, c: madhye] luptaṃ akāraṃ śabda [j: sarva] bodhakam | pañcanādaṃ saptabindumekāṅgaṃ parameśvari || 16 || etairyuktaṃ sakāraṃ hi tri vakāraṃ prakāśitam | satvaṃ rajastamaścaiva tri vakāreṇa bhāṣitam || 17 || pañcanādaṃ pañcatattvaṃ bindu svarga bibhūṣitam | triguṇāktaṃ trikoṇañca pratikoṇaṃ trayānvitam [k, g, gh: triyānvitaṃ; kh, c: kriyānvitam] || 18 || koṇa mātre bindumātraṃ madhye nādaṃ maheśvari | sarva varṇa kramamidamaṅgaṃ jñeyaṃ śivopari || 19 || bindu dvayaṃ vinā bhadre aṅkamātra na jāyate | nāda vindvaṅka yuṅvarṇa [gh, c: nādabinduyutaṃ] brahma jñānasya kāraṇam || 20 || p. 227) tatśabdaṃ jñeya satśabdaṃ sarvabhāva prakāśitam | tatsat jñeyaṃ brahma bījaṃ oṃkāre'bhūt prakāśitam || 21 || oṃkārād jāyate sarvaṃ oṃkāre ca pralīyate | sṛṣṭi bījaṃ hi oṃkāraṃ laya bījaṃ trilocane || 22 || haṃsa bījāt [k, g, c: mantrāt] samudbhūtaṃ bhāvaṃ bhāvātītaṃ dhruvam | dakṣiṇānāñca vāmānāṃ siddhāntānāṃ maheśvari || 23 || haṃsaḥ so'hañca nāhañca bhedābhedātmanātmakam | kaulānāñcaiva divyānāṃ bhāvātītaṃ hi kevalam || 24 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse ūnaṣaṣṭyullāsaḥ || 0 || ṣaṣṭitamollāsaḥ | śrīpārvatyuvāca - kena [j: yena] mārgeṇa vā svāmin bhāvātītaṃ prakāśitam | prakāśite'pi kaulānāṃ divyānāṃ bhedakaṃ vada || 1 || śrīśiva uvāca - yanmārgiṇā bhavet kaulo divyo'bhūt tena mārgiṇā | ubhayoreka bhāvena bhāvātītamayo bhavet || 2 || divyānāñca jagaddivyaṃ kaulānāṃ divya [g: bhāva] varjitam | divyastu devavat prāyo vīraścoddhata mānasaḥ | divya vīre ca yo bhedaḥ sa bhedaḥ parikathyate || 3 || p. 228) nigama tatve - kaulānāṃ niyamo nāsti niṣedhays vidheḥ śive [gh: niṣedhañca vidhiḥ śivaḥ] | divyānāñca tathā jñeyaṃ muktimātraṃ vibhedakam [g: - mātrabhedakam] || 4 || divyānāṃ tejasi bhāve bhāvātītaṃ prakāśitam | tejaḥ syāt paramāṇuśca sarva vyāpinirañjanam || 5 || kaulānāñca tathaivoktamabhāve bhāva varjitaṃ | prasaṅgāt kathayāmyadya divyasyāpi ca lakṣaṇam || 6 || tathā ca samayācāratantre - yadvarṇā devatā [k, g, c: devatāḥ] yasya [k, g, c: sarvaṃ] tattejaḥ puñja pūritam | tejomayaṃ jagat sarvaṃ vibhāvya mūrtti kalpanam [j: kalpitam] || 7 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse siddhāntācāra kathane ṣaṣṭyullāsaḥ || 0 || ekaṣaṣṭitamollāsaḥ | atha kaulācāraḥ | nirdvandva mānaso bhūtvā jñātvā kāma kalā tanum | idaṃ vīra kulaṃ devi jñeyaṃ ramyaṃ manoharam || 1 || [nirdvandvamānaso bhūtvā asyabhāvaḥ (c: asyabhāvaḥ prakāśitaḥ) yāmale] dvandvātīto bhavedeka eko bhāvātītaḥ śive | prakāśa vākyaṃ nirdvandvamekaṃ hrasvaṃ hi dīrghakam || 2 || p. 229) hrasva dīrgha krameṇaiva jagat sthāvara jaṅgamam | guruṃ laghuṃ dīrghaṃ vācātītaṃ vacaḥ śive || 3 || bhāvātītaṃ jagat sarvaṃ jñānaṃ jñeyamayaṃ śivaṃ | (ślokārddho'yaṃ k, c: pustakayorvidyate) jñānametat jagat sarvaṃ jñānaṃ jñeyamayaṃ śive || 4 || jñānametat jagat sarvaṃ manojñeyaṃ maheśvari | jñānajñeyaṃ mano devi bhāvātītaṃ sunirmalam || 5 || jñānārṇave - sthūla sūkṣma manaścāpi bhāvād bhāvātītaṃ śive | bhāvātitād bhavedbhāvo bīja vṛkṣeva pārvati || 6 || ābrahmastamba paryantaṃ prabhāti mānase [k, g, c: mānasī; j: manasi] sadā [j: śive] | ata eva maheśāni mano'tītaṃ nirañjanam || 7 || jñātvā kāma kalā tanu masya bhāvaḥ | kulārṇave - kāmena kāmanāsiddhirniṣkāmī mokṣatāṃ [j: kṣematām] vrajet | ata eva jagat sarvaṃ kāmabhāvaṃ sulocane | sadā kāmena sā bhāti kalārūpā sanātanī || 8 || atha kalā pramāṇamāha | nīlatantre - kulākulaṃ śmaśānañca latā veśyañca vāruṇam | pīṭhaṃ nigūḍhā prakṛtiṃ yoniṃ cākhyānukīrttitam [k, c: cākhyānakīrttanaṃ] || 9 || p. 230) niruttare - kalā cānukalāpañca kalāmātra prakīrtitā | kalā ca dvividhā proktā guptā vyaktā maheśvari || 10 || guptā ca prakṛtirūpā vyaktā ramaṇadāyinī | śmaśāna vāsino vīrāḥ kalāṃ pūjanti sarvadā || 11 || śmaśāna vāsino vīrāḥ guptāyoniṃ prapūjayet | vyaktāyoniṃ [vyaktāyoniṃ yajedvīro'śmaśāne gopane śive | iti k, g: pustakīyapāṭhaḥ | vyaktāyoniṃ maheśāni śmaśāne gopane śive | iti c: pustakīyapāṭhaḥ |] yajedvīraḥ śmaśāne gopane śive || 12 || kalāñca pūjayedguptāṃ mānasī (?) parameśvari | vyaktāpi (?) pūjayedvīro vāhye'pi nirjane priye || 13 || vyaktāyoniṃ maheśāni dvividhāṃ muktidāyinīm | udāsināṃ śmaśānañca gṛhiṇāmarccayedbhagam || 14 || śmaśāna pūjanādvīro bhaga pūjādhikārakaḥ | śavārūḍhāt tathā devi bhagārūḍhādhikārakaḥ || 15 || bhedajñānāt yathā devi ekajñānādhikārakaḥ | śmaśāna dvividhaṃ devi citāyoniḥ prakīrtitā | citā vyaktāpi deveśi guptayonīti kīrtitā || 16 || nirvāṇatantre - brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāśca parameśvari | kalāvāsava yogena kalā pūjāṃ prakalpayet || 17 || kulārṇave - āsavena vinā devi maithunaṃ naiva kārayet | maithunena vinā devi madyapānaṃ na cācaret || 18 || p. 231) ata eva maheśāni gṛha dharmma praśastakaḥ | śavāsanamudāsināṃ gṛhiṇāmāsavāsanam | gatāsūnaśavaḥ prokto madya pānāsavaḥ priye || 19 || tantrāntare - śave vāpyāsave vāpi kārya siddhirna saṃśayaḥ | śavāsane bhedakāryamabhedamāsavāsane || 20 || śakti dehe maheśāni na kuryācca śavāsanam | śaktidarśanamātreṇāpyudāsināṃ kriyā kṣayaḥ || 21 || āsavasyāsanaṃ devi puṃdehaṃ [g: -dehe] śakti dehakam | puruṣasyāsanaṃ śaktiḥ śakteḥ puruṣa dehakam || 22 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse ekaṣaṣṭyullāsaḥ || 0 || dvāṣaṣṭitamollāsaḥ | atha prakṛti svarūpa lakṣaṇam | vṛhadyoni tantre - prakṛtiṃ vyarthatāṃ jñātvā yacca kālīṃ prapūjayet | vṛthā pūjā bhavettasya na bījaṃ jala secanam || 1 || ajñātvā prakṛtiṃ devi [j: devīṃ] brahmajñānaṃ karoti yaḥ | vṛthā jñānaṃ bhavettasya klīvamāliṅganaṃ yathā [k, c: śaktiṣu śaktisaṅgamam] || 2 || p. 232) (śloko'yaṃ g, gh, j: pustakeṣvadhiko dṛśyate) prakṛtijñānamālabhya brahmajñānaṃ karoti yaḥ | vṛthā jñānaṃ bhavettasya śaktiṣu śaktisaṅgamam || 3 || keciddhyāyanti prakṛtiṃ kecicca puruṣaṃ śive [j: priye] | te brahmajñāninaḥ santaḥ prakṛtiṃ puruṣātmakam || 4 || vinā na prakṛtiṃ brahma vinā brahma na tat śivām | ubhayorjñānayogena brahmajānīti niścitam || 5 || siddhalāharītantre - kecid vadanti prakṛtiṃ kecit puruṣa kīrttanam | ubhayorekabhāvena brahmajñānīti niścitam || 6 || pārvatyuvāca - vācātītaṃ kriyātītaṃ mano'tītaṃ sanātanam | brahmajñānamidaṃ deva prakṛtiḥ kā vadasva me [j: prakṛtiṃ kāṃ vada prabho] || 7 || vṛhadyonitantre | śrīśiva uvāca - yā proktā prakṛtirnityā jagadambe sanātani [gh, j: sanātanī] | saiva yoni svarūpā ca [gh: sā] jagadutpatti kāriṇī || 8 || siddhalāharītantre - sattvādayo guṇā devi jāyante prakṛterdhruvam | brahma viṣṇu śivādīnāṃ mūlāḥ sattvādayo guṇāḥ || 9 || koṇatrayeṣu deveśi guṇatrayaṃ sutiṣṭhati | sthūla sūkṣmamayaṃ jyotirvyāpitā prakṛtiḥ sthitā || 10 || p. 233) sattvādayo guṇāstasyāḥ sāpi sattvādayo guṇāḥ | guṇātītā bhavet sāpi vācātītā hi vācikā [g, gh: vācakā; j: vācakam] || 11 || brahma viṣṇu śivādiśca bhaved yasyā [gh, j: tasyā] nijecchayā | punaḥ pralīyate yasyā [gh, j: tasyāṃ] tasyāśca jāyate punaḥ || 12 || prakṛtirvikṛtimāpanne sarvaṃ paśyati pārvati | vikṛtiḥ prakṛtimāpanne tataḥ kiñcinna paśyati || 13 || tantrāntare - yā proktā prakṛtirnityā vikṛtiḥ sā maheśvari [j: syānmaheśvari] | satvaṃ rajastamo devi kecidbhinnaṃ vadanti ca | guṇa baddhāśca te jīvā mokṣasya nādhikāritā [k, g, c: nādhikāritāḥ; j: nādhikāriṇaḥ] || 14 || śrīpārvatyuvāca - triguṇena [g: trikoṇena] mahādeva trividhā cet kriyāsthitā | triguṇe'pyekabhāvo'pi guṇaśca kena jāyate || 15 || śrīmahādeva uvāca - guṇatraya vibhedena [k, g, c: vibhāgena] vikṛtiḥ syāt priyamvade | ekabhāvena prakṛtiścaṇakākāra rūpakaḥ || 16 || tantrāntare - yā proktā prakṛtirnityā caṇakākāra [k, g, c: caṇakākṛti] rūpiṇī | vibhinne śiva śaktiḥ syādabhinne caṇakaḥ śive || 17 || p. 234) triguṇāktaṃ [j: triguṇānāṃ] trikoṇañca caṇakaṃ triguṇātmakam | griguṇaḥ parameśāni bhūrjalaṃ [gh: kṣitirbhūḥ; c: ujjvalaṃ; j: kṣitiḥkaṃ] pāvako dhruvam || 18 || tamaḥ satvaṃ rajaścaiva [g, gh, j: tamorajaśca sattvañca] trikoṇeṣu [gh, j: triguṇeṣu] sadā sthitaḥ | triguṇa [j: trikoṇa] vyāpitaṃ sarvaṃ jagat sthāvare jaṅgamam || 19 || ādyāśaktiyuto devaścaṇakākāra rūpakaḥ | nirguṇasyālayaḥ sākṣānmahākālyālayaḥ priye || 20 || ānandasyāhutiṃ yatra [k, g, c: tatra] sa evānanda rūpakaḥ | tadākṛtiḥ [j: prakṛtiḥ] sthūlabhūtā [gh: -bhūtvā] nārīdeha [j: - dehe] prakāśitā | sūkṣmadeha [j: dehe] samudbhūtā puṃdeheṣu prakāśitā || 21 || nigamakalpadrume - liṅgaṃ kṛcchraṃ bhagaṃ kṛcchraṃ veṣṭitaṃ bhuvana trayam | liṅgamadhye sthitā yoniryonimadhye ca liṅgakam | ubhāvubhau ca saṃtyaktvā kṣaṇamātra na tiṣṭhati || 22 || samayācāra tantre - nirguṇaṃ yat paraṃ brahma śarīrādiṣu varjitam | sākāraṃ yadbhaveddevi kevalaṃ bodha hetave || 23 || yathā sūryasya bimbañca bahudhā darpaṇādiṣu | dṛśyate parameśāni tathā sarvamidaṃ jagat || 24 || eka eva paraṃ brahma jyotīrūpaṃ nirañjanam | sākāraṃ yadi jāyeta svecchayāpi tadā priye || 25 || p. 235) jyotī rūpā mahāyoniḥ sthūla sūkṣma prabodhinī | sākāraṃ svecchayā tasyā nirākārañca svecchayā || 26 || yadā sā'pyeka rūpā ca tadā sūkṣmā sanātanī | yadā ced bahudhā bhūtā [j: bhūtvā] tadā jyotīti kīrtitā || 27 || śarīrādiyutā cet syāt sākāraṃ parameśvari | bahunā [gh, j: bahudhā] ramaṇenāpi cābhāve bhābabodhakam || 28 || abhāvāj jāyate sarvaṃ jagat sthāvara jaṅgamam | rūpatrayaṃ bhāvabodhaṃ sṛṣṭi sthiti layaḥ priye || 29 || prakṛtiśca pumāṃścaiva tayorvījaṃ hi bhautikam | bhautikāṃ prakṛtiṃ jñeyāṃ [j: bhautikā prakṛtirjñeyā] bhautikaṃ puruṣaṃ śive || 30 || vadāmi bhautikaṃ brahma prakṛti puruṣātmakam | bhagañca prakṛtiṃ jñeyaṃ pumān brahmeti pārvati || 31 || prakṛtyāñca [k, g, c: prakṛtyāyāḥ; gh: prakṛtyā] pumān [gh: puruṣa] brahma puṃsi prakṛtirīśvarī | sarvadā vāyunā devi tatra śṛṅgārakāvubhau || 32 || vāyurākāśa saṃyukto vāyvāktaḥ sarvabhūtakaḥ [g: sarvabhautikaḥ; gh: pañcabhūtakaḥ] | yathāṅgāṅgī mamāhañca [j: madaṅgañca] tathāpi pāñcabhautikaḥ [gh, c: -bhautikam] || 33 || anityaṃ pañcadhā jñeyaṃ pañcaikyaṃ nityakalpanam | kalpanāyāṃ bhavet sṛṣṭiḥ kalpanāyāṃ layo bhavet | kaula jñānamidaṃ devi kalpātītaṃ nirañjanam || 34 || iti śrīsarvānandanāthaviracite sarvollāse dvāṣaṣṭhyullāsaḥ || 0 || triṣaṣṭitamollāsaḥ | tantrāntare | śrīpārvatyuvāca - rūpatrayañca kiṃ deva brahmajñānañca kiṃ prabho | kaivalyaṃ kīdṛśaṃ jñānaṃ kathaya prāṇa vallabha || 1 || śrīśiva uvāca - sthūlarūpaṃ jyotīrūpaṃ sūkṣmarūpaṃ sulocane [j: trilocane] | rūpatrayamidaṃ jñeya.ṃ [g: proktaṃ] brahma jñānasya kāraṇam || 2 || atha brahmajñānam | śrīśiva uvāca - ākāśājjāyate vāyurvāyorutpadyate raviḥ | raverutpadyate toyaṃ toyādutpadyate mahī || 3 || pañcabhūtātmakaṃ yadyat sthūlarūpaṃ maheśvari | aṇḍajaḥ svedajaścaiva udbhijjaśca jarāyujaḥ || 4 || aṇḍajāḥ pakṣi saprādyāḥ svedajā maśakādayaḥ | vṛkṣa gulmādayo devi udbhijjāhi hi vicetanāḥ || 5 || jarāyujā mahādevi [gh, j: maheśāni] manujāḥ paśavastathā | teṣāṃ madhye manuṣyeṣu brahmajñānañca jāyate || 6 || caturviṃśati tattvañca jyotīrūpaṃ prakāśitam | tannāśe parameśāni sūkṣmadehī prakāśitaḥ || 7 || caturviṃśatitattvāni śṛṇuṣva prāṇa vallabhe | kṣitirjalaṃ tathā tejo vāyurākāśa eva ca || 8 || p. 237) prāṇāpānasamānaśca vyānodānau [k, c: ścodānavyānau] ca vāyavaḥ | śravaṇaṃ darśanaṃ ghrāṇaṃ sparśanaṃ rasa bodhanam || 9 || gudaṃ liṅgaṃ hastapādau vākyañca parameśvari | (pāṭho'yaṃ gh, j: pustakayornāsti) tyāgaṃ śṛṅgāraścittendriya catuṣṭayam | caturviṃśati tattvāni śaktiratra pṛthak pṛthak || 11 || śrīpārvatyuvāca - caturviṃśati tattvāni kathitāni tvayā prabho | adhunā śrotumicchāmi tattat śaktyanukīrttanam || 12 || śrīmhādeva uvāca - anantāḥ śaktayo devi dehamadhye prakāśitāḥ | gadituṃ naiva śaknomi brahmāṇḍānte'pi pārvati || 13 || tāsāṃ madhye śreṣṭhaṃ [j: sṛṣṭi] rūpā caturviṃśati rūpikā | tāsāṃ madhye śreṣṭha [j: sṛṣṭi] rūpā caturddaśa parātmikā || 14 || tāsāṃ madhye caturddhā ca śaktirātmā [k, kh: śaktiruktā; c: śaktirūpā ca] maheśvari | (pāṭho'yaṃ j: pustake adhiko vidyate) tridhaikātmā caturdhā ca śaktiruktā maheśvari || 15 || sundarī buddhirūpā ca manorūpā ca kālikā | cittarūpā ca tārā [gh: tāriṇī cittarūpā ca] syāt [j: syuḥ] tridhaikoktā [gh: tridhaikātmā] kriyātmikā || 16 || śaṅkaro'bhūnmahādevo'pyahaṅkāra svarūpakaḥ | vināhaṅkāramātreṇa kiñcinmātraṃ na jāyate || 17 || p. 238) ātmano'pi nirvikalpādahaṅkāraḥ prajāyate | ahaṅkārasya nirlepādahaṃ brahmeti bhāṣyate || 18 || mṛttikāyāṃ ghaṭo devi hāṭake kaṭakaṃ yathā | śuktau rajatavattoye taraṅga budbudau [k, g: taraṅgaṃ budbudaṃ] yathā || 19 || rajjau bhujaṅgavaddevi sphāṭike rañjanaṃ yathā | tathā deho maheśāni dehimadhye prakāśitaḥ || 20 || ghaṭe nāśe mṛttikā syāt kaṭake hāṭakaṃ tathā [gh: yathā] | taraṅga budbudau nāśe toyamātraṃ na saṃśayaḥ || 21 || bhujaṅga nāśe rajjuḥ syāt rañjane sphāṭikaṃ tathā [gh: yathā] | dehanāśe tathā deho kevalo'haṃ nirañjanaḥ [j: niraṃjanam] || 22 || svarūpaṃ śūnyaṃ yaddhyānaṃ tat samādhirna saṃśayaḥ | advaitaṃ [j: arthaitat] paramaṃ brahma kevalo'haṃ nirañjanaḥ [kh, g, c, j: -nam] || 23 || sarvātītaṃ paraṃ śāntaṃ svātma jñāna prabodhakam | prabodhe tu pare tattve kevalo'haṃ nirañjanaḥ [g, j: -nam] || 24 || nirañjanamidaṃ jñeyamavāṅmanasa gocaram | gadite [j: -tuṃ] tat paraṃ brahma sarvaṃ vyāpyaika [j: vyāpyaiva] saṃsthitam || 25 || tasmin [j: tasmāt] jātaṃ jagat sarvaṃ tasminneva sthitaṃ sadā | pralīnaṃ hi punastasmin kṣitau vṛkṣeva [j: brahmaiva] pārvati || 26 || utpatte [k, kh, c: utpatti] rvyutkrameṇaiva sṛṣṭirvrahmaṇi [j: brahmava] līyate | sṛjyate ca punastasmāt [gh: tasmin] svecchayā nija māyayā || 27 || p. 239) brahmakhelā jagat sarvaṃ brahma rūpamidaṃ jagat | sarvaṃ hi khalvidaṃ brahma tadanyannāsti kiñcana || 28 || viśvasāre - ābrahma stamba paryantaṃ paraṃ brahmasvarūpakam | sthāvaraṃ jaṅgamaṃ vyāptaṃ praṇamāmi jaganmayam || 29 || tantrāntare - bhāvātītaṃ paraṃ bhāvaṃ dhyānātītaṃ hi dhyānakam | kriyātītaṃ kriyāyuktaṃ sarvaṃ vyāpyaika saṃsthitam || 30 || sarvātītaṃ sarva rūpaṃ nirvikalpañca kalpitam | nirvikāraṃ vikārāktaṃ sarvaṃ vyāpyaika saṃsthitam || 31 || yallābhānnāparaṃ lābhaṃ yat sukhānnāparaṃ sukham | yajajñānānnāparaṃ jñānaṃ tadbrahme tyavadhārayet || 32 || tantrāntare - mahī vilīyate toye toyaṃ vilīyate ravau | ravirvilīyate vāyau vāyurvilīyate ca khe || 33 || vyoma vilīyate satye satyaṃ vilīyate śive | śivo vilīyate śaktau tato brahma nirūpaṇam || 34 || nigamatattvasāre - brahmānandamayaṃ sarvaṃ yadi jānāti tattvataḥ | tadā muktimavāpno yadā [gh, j: yathā] brahmapravindati || 35 || vāme prakṛti rūpā ca dakṣiṇe puruṣākṛtiḥ | tayoḥ saṅgama [gh, j: saṃyoga] mātreṇa śarīraṃ jāyate dhruvam || 36 || p. 240) tadicchayā bhojanādi sarvametat tadīcchayā | sukhecchāpi ca duḥkhecchā paraṃ brahma prakārakam [kh: prakāraṇam; gh: prakāśakam] || 37 || brahma khelā [j: brahmatvena jagat sarvaṃ doṣādoṣaṃ na cācaret | doṣo'pi brahmaṇaḥ sarvaṃ guṇameva ca tasya tu [j: hāsyakautūhalādikam] || 38 || nṛtya gānādikaṃ [k, j: gītā] sarvaṃ aindrajālikavat priye | līlayā brahmaṇaḥ sarvaṃ hāsya kautūhalādikam || 39 || khelārthañca [gh: khelārthaṃ; j: khelārtha hi] paraṃ [gh: paramaṃ] brahma sākāro'sti kṣaṇe kṣaṇe [gh: sākāraśca yugeyuge; j: sākārohi yugeyuge] | divye śarīre so'pyasti tathā kīṭādikeṣu ca || 40 || sarvaṃ brahmamayaṃ jñātvā sarvakarmāṇi sādhayet | pītvā tu mohamadirāṃ [gh, j: pītvā mohamadirāñca] unmatteva svayaṃ vibhuḥ || 41 || mānuṣī tanumāśritya sukhaṃ mokṣañca kāṅkṣati | bhūta prakṛtimāśritya dehināṃ dehanāśakṛt || 42 || dhānināṃ dhana nāśāya dasyurūpadharo'vyayaḥ | nirmamo [j: nirmalo] nirahaṅkāraḥ sadā jyotirmayaḥ smṛtaḥ || 43 || kvacit śokādi vyākrāntaḥ kvacit saukhyādi saṃkulaḥ | kvaciddhāsyādi saṃyukto dhanavānati [k, g, c: dhana nārīti] kaścana || 44 || kāminī rūpamāśritya kāminīnāṃ kalevare | kāmonmattā kāmamayī [gh: kāmonmattaḥ kāmayate] paraṃ brahmaiva sarvathā | madanaṃ rūpamāśritya puruṣo vihvalāyate || 45 || gururūpaṃ samāśritya lokaḥ mantrāyate bhavāt | ātmecchayā kṛtaṃ karma doṣādoṣaṃ na cācaret || 46 || p. 241) brahmarūpamidaṃ sarvaṃ brahmarūpaṃ jaganmayaṃ | ūrddhaśūnye gatistasya madhyaśūnye vyavasthitaḥ || 47 || adhaḥ śūnye ca gamanaṃ ko vā jānāti tattvataḥ | ūrddha śūnye svapna bhāvaṃ brahma randhraṃ prakīrtitam || 48 || madhyaśūnyaṃ [j: -śūnye] bhruvormadhye tasmin jñānādi cintanam | mūlādhāre adhaḥ śūnyaṃ tatra kāmādi cintanam || 49 || śūnyānte krīḍati brahma ajño'pi [c, j: ājñā] nahi labhyate | sa tiṣṭhati paraṃ brahma svecchayā līlayāpi ca || 50 || jñānāt siddhimavāpnoti na jñānānna ca siddhibhāk | brahmajñānamidaṃ vatsa yo na jānāti tattvataḥ | dhyāna pūjādikaṃ sarvaṃ tasya siddhirna jāyate || 51 || brahmajñānaṃ vinā sarvamasiddhikāraṇaṃ smṛtam | ata eva maheśāna kalau siddhirna jāyate || 52 || siddherhi kāraṇaṃ brahma sarvathaiva kuleśvara | yo vijānāti tattvena dehānte brahmabhāg bhavet || 53 || iti śrīsarvānandanātha viracite sarvollāse triṣaṣṭyullāsaḥ || 0 || * etāvāneva grantha upalabdhaḥ * ########### END OF FILE #######