#################################################### MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0 Catalog number: M00055 Uniform title: tārābhaktisudhārṇava Main title: tārābhaktisudhārṇavaḥ Author : narasiṃhaṭhakkura Editor : pañcānana tarka Editor : Arthur Avalon Alternate name : Sir John Woodroffe Description: Digest of ritual worship of Tārā . Published as Volume 21 of The Tantrik Text Series by Arthur Avalon (Sir John Woodroffe). Notes: Data entered by the staff of Muktabodha under the supervision of Mark S. G. Dyczkowski. Revision 0 February 9, 2009 Publisher : Sanskrit Book Depot Publication year : 1940 Publication city : Calcutta Publication country : India #################################################### tārābhaktisudhārṇavaḥ mahāmahopādhyāya- śrīmannarasiṃha-ṭhakkura-viracitaḥ paṇḍitapravara- śrīpañcānana tarka-sāṃkhya-vedāntatīrtha-sampāditaḥ ṭantrik ṭexts ṣeries Calcutta 1934 oṃ namo nīlasarasvatyai tārābhaktisudhārṇavaḥ prathamastaraṅgaḥ maṅgalācaraṇam saunāsīramaṇipravīṇajaladagrāmābhirāmachaviṃ nṛtyatpītapaṭadvayaikakapaṭaprodyatparāgojjvalam | vaṃśīvādanakaitavapravilasadgambhīradhīradhvaniṃ vande kañcidahaṃ mudā madhulihaṃ hṛtpadmamadhyasthitam || hāsavyājavirājamānakusumāṃ vakṣojarājatphalā- mudyatkuntalakaitavapravilasanmattālimālākulām | sthāṇusthāṃ ramaṇīyanūpurakṛtābālāmaparṇāmahaṃ kāñcit kalpalatāṃ namāmi lalitāṃ śailādhirājodgatām || lalāṭataṭasaṅgamād vrajati bālacandrātmatāṃ śiroruhaniveśanād bhavati jāhnavīrūpadhṛk | vibhāti hṛdi kaustubhātmakatayā satāṃ yaḥ sadā guroścaraṇareṇave nirūpamāya tasmai namaḥ || nānātantrāṇi vijñāya gadādharagurormukhāt | karoti narasiṃho'yaṃ tārābhaktisudhārṇavam || śambhupraṇītavacanāni vicinvato'pi naipuṇyamanyajanato na vibhāti kiṃ me | madhyesamudramupajātamahāmaṇīnāṃ nyāso guṇena guṇināṃ kimu kautukāya || p. 2) vidyāpraśaṃsā rudrayāmale śrīmahādeva uvāca ataḥ paraṃ kiṃ vaktavyaṃ kathayasva harapriye | pārvatyuvāca mahāvidyāṃ mahādeva kathayasva mama priyām | śrīmahādeva uvāca naṣṭe sṛṣṭe mahādevi naṣṭe sthāvarajaṅgame | bṛhadaṇḍamabhūdekaṃ sṛṣṭeḥ pūrvaṃ mahattaram || tatra jajñe svayaṃ viṣṇuścaturbhujasamanvitaḥ | śaṅkha-cakra-gadā-padma-caturbhujadharo hariḥ || tasya nābhau tato brahmā jajñe sṛṣṭasya ca kṣaye | lalāṭadeśe tasyaiva rudro jajñe svayaṃ haraḥ || brahmā papraccha deveśaṃ viṣṇuṃ tribhavamocanam | kasyā vidyāṃ samārādhya caturvedo nigadyate || viṣṇuruvāca deveśaṃ haraṃ pṛcchasva śaṃkaram | (sarasvatī mahāvidyā śivadehapratiṣṭhitā ||) tasya tadvacanaṃ śrutvā brahmā papraccha śaṃkaram | kathayāsmākaṃ deveśa nāmnā nīlasarasvatīm || brahmaṇo vacanaṃ śrutvā prajahāsa maheśvaraḥ | śṛṇuṣvāvahito vipra vidyāṃ nīlasarasvatīm | asyāḥ prasādamāsādya caturvedān vadiṣyasi || meroḥ paścimakule ca colanāmā hṛdaḥ smṛtaḥ | tatra jajñe svayaṃ vedamātā nīlasarasvatī || etasminneva kāle tu meru(roḥ?)śṛṅgaparāyaṇaḥ | japajāpyaṃ samāsādya triyugaṃ ca tataḥ sthitaḥ || mamordhvavaktrānniḥsṛtya tejorāśivinirgataḥ | hṛde cole nipatyaiva nīlavarṇā'bhavat purā || hṛdasya cottare bhāge ṛṣireko'bhavattataḥ | akṣobhyanāma cāśritya muniveśadharaḥ śivaḥ || etasminneva kāle ca kailāsaśikharasthitam | p. 3) pārvatī prāha deveśaṃ devīprakṛtisundarī | vakṣaḥsthale samāsīnā pṛcchatisma nagātmajā || kathamīśāna sārvajñayamalabhaṃste tapodhanāḥ | kāṃ vidyāṃ prāpya kavayo bhāratādi pracakrire || śrutvā nagātmajāvākyaṃ vihasya parameśvaraḥ | prāha priyāṃ pariṣvajya sādhu sādhviti pūjayan || śṛṇu sādhvi mahāvidyāmajñānendhanadāhinīm | yāmavāpya mahātmāno bhāratādi pracakrire || nāsādhyaṃ menire kiñcit kavayaḥ śuddhabuddhayaḥ | vāde sadasi yā vākyastambhinī prativādinām || mahāvairihānikarī viduṣāṃ balidānataḥ | hāsyāya yā manuṣyāṇāmaśuddhamapi jalpayet || vādinaṃ vāpi rājānaṃ mantriṇaṃ vaśamānayet | jñānamātreṇa mantrasya japāt sarvajñatāmiyāt || jihvāyāṃ nyasanādeva mūko'pi sukavirbhavet | dīno dhanasamṛddhaḥ syād rājā rājyamavāpnuyāt | brāhmaṇo muktimāpnoti mantrasyāsya prasādataḥ || śṛṇu dadyānmaheśāni na śūdrāya kadācana | avyāhatā matiḥ śāstre vijayo vākpateriva || phetkāriṇītantre kailāsaśikharāsīnaṃ candrakhaṇḍavirājitam | vakṣaḥsthale samāsīnā pṛcchatisma nagātmajā || kathamīśāna sārvajñyamalabhaṃste tapodhanāḥ | kāṃ vidyāṃ prāpya kavayo bhāratādi pracakrire || śrutvā nagātmajāvākyaṃ vihasya parameśvaraḥ | prāha priyāṃ pariṣvajya sādhu sādhviti pūjayan || śṛṇu sādhvi mahāvidyāmajñānendhanadāhinīm | yāmavāpya mahātmāno dharmakāmārthamuktiṣu || nāsādhyaṃ menire kiñcit kavayaḥ śuddhabuddhayaḥ | vāde sadasi yā vācaḥ stambhinī prativādinām || 4) vidyāhānikarī devi viduṣāṃ balidānataḥ | hāsyāya yā sadasyānāmaśuddhamapi jalpayet || vādinaṃ vāpi rājānaṃ mantriṇaṃ vaśamānayet | mantrasya jñānamātreṇa japāt sarvajñatāṃ nayet || jalpayet prativādinamityanvayaḥ | tārāmantraḥ tathā - saparaṃ prathamaṃ dattvā caturthasvarabhūṣitam | rephārūḍhaṃ sphuraddīptamindubindusamanvitam || traṃkāraṃ ca tato dadyāt caturthenaiva bhūṣitam | dīrghokārasamāyuktaṃ hakāraṃ yojayettataḥ || phaṭkāraṃ ca tato dadyāt sampūrṇaḥ siddhamantrakaḥ | saparaṃ hakāraṃ | caturthasvara īkāra | indurardhacandraḥ | binduranusvāraḥ | dīrgheṇa ūkāreṇa samāyuktaṃ hakāraṃ tena hūṃ | matsyasūkte - atha vakṣye mahādevyā mantroddhāramanuttamam | yacca jñātvā naro bhāti vācaspatirivāparaḥ || māyābījaṃ samuddhṛtya tavargaprathamaṃ tathā | ratibinduvahniyutaṃ dvitīyaṃ bījamuttamam || kūrcabījaṃ tṛtīyaṃ tu phaṭkārastadanantaram | sampūrṇasiddhamantrastu raśmipañcakasaṃyutaḥ || māyābījaṃ hrīṃ | tavargaprathamaṃ takāraṃ | ratirīkāraḥ | binduranusvāraḥ | vahnī rephaḥ tena trīṃ | kūrcabījaṃ hūṃ | pañcaraśmiroṃkāraḥ | tārārṇave - anuttaraṃ samuddhṛtya māyottaramataḥ param | papañcamasamāyuktaṃ pañcaraśmiḥ prakīrtitaḥ || jīvanīmadhyagā paścādekākṣī tadanantaram | ugraṃ darpaṃ tataḥ paścānmantro devi prakāśitaḥ || anuttaramakāraḥ | māyottamūkāraḥ | papañcamo makāraḥ | jīvanī hrīṃ | ekākṣī trīṃ | ugraṃ hūṃ | darpaṃ phaṭ | tattvabodhe- tāraṃ lajjāṃ traṃkāmeśī hūṃ phaḍityugratārikā | māyā trīṃ hūmathāstrāntamityekajaṭayā'rcayet || astrahīnamidaṃ nīlasarasvatyā vinirdiśet | kāmeśī īkāraḥ | 5) tryakṣaro'sau mahāmantraḥ phaṭkārānto hṛdi sthitaḥ | pañcaraśmisamāyukto'thājñānendhanadāhakaḥ || tantracūḍāmaṇau - astrānteyaṃ mahāvidyā jaṭāpuṅgavadhāriṇī | vedādimukhayuktā cet tārā tribhavatāriṇī || matsyasūkte - līlayā vākpradā ceyaṃ tena nīlasarasvatī | tārakatvāt sadā tārā sukhamokṣapradāyinī || ugrāpattāriṇī yasmādugratārā prakīrtitā | tathā - lajjābījaṃ badhūbījaṃ kūrcabījaṃ tathā hi phaṭ || evaṃ pañcākṣarī vidyā pañcabhūtaprakāśinī | tathā - tārāstrarahitā tryarṇā mahānīlasarasvatī || kulluketi samākhyātā triṣu lokeṣu gopitā | tatraiva - vaśiṣṭhenāpi muninā śāpo dattaḥ sudāruṇaḥ | tataḥ prabhṛti vidyeyaṃ phaladātrī na kasyacit | śaktibījaṃ trapāntasthabījopari niyojitam || tataḥ prabhṛti vidyeyaṃ badhūriva yaśasvinī | śaktibījaṃ sakāraḥ | trapāntasthabījaṃ trīṃkāraḥ | tena strīmiti siddham | tārārṇave'pi - vaśiṣṭhārādhitā cogrā na ca śīghraphalā yataḥ | atastenāpi muninā śāpo dattaḥ sudāruṇaḥ | tataḥ prabhṛti vidyeyaṃ phaladātrī na kasyacit || śaktibījaṃ trapāntasthabījopari niyojitam | tataḥ prabhṛti vidyeyaṃ badhūriva yaśasvinī || phalinī sarvavidyānāṃ jayinī jayakāṃkṣiṇām | viṣakṣayakarī vidyā amṛtatvapradāyinī || mantrasya jñānamātreṇa vijayī bhuvi jāyate | mūko bhavati vāgīśo gīṣpatirjāyate naraḥ || ata eva tantracūḍāmaṇau - kriyā navavadhūśabdo yathāgaḥ kurute priye | tathaiveyaṃ mahāvidyā na kadā kulagocarā || iti vadhūśabdena sakārayuktameva dvitīyabījamāyāti | jāte kṛṣṇāvatāre tu punaḥ śāpāt pramucyate | 6) iti tantrāntaravacanāt kṛṣṇāvatāraparyantameva śāpa iti tu tattvam | matsyasūkte - śrībījādyā yadā vidyā tadā śrīḥ sarvatomukhī | eṣaiva hi mahāvidyā māyādyā sakaleṣṭadā | vāgbhavādyā mahāvākyasvarūpā sarvavāṅmayī || tathā - guṭikāsiddhi vetāla pātāla vaṭayakṣiṇī | parapurapraveśaśca ājñāsiddhiḥ prajāyate || jihvāyāṃ cintanādeva trikālajño bhaved dhruvam | yastu vidyāmabhedena cintayet sādhakottamaḥ || jīvanmukto vimuktaśca ante so'pi bhaved dhruvam | brahmasaṃhitāyāṃ - anye tu sādhitā mantraḥ sarvaṃ syuḥ phaladāyakāḥ | gṛhītamātraphalado mantro yamapyasādhitaḥ | phetkāriṇyāṃ - kṣipraprasādā jagatāṃ sadā nīlasarasvatī | viśeṣataḥ kaliyuge matprabhāvād bhaviṣyati || siddhamantro yadā mantrī vāliśasyāpi mūrdhani | karaṃ dattvā diśatyāśu so'pi ślokān paṭhatyuta || diśati ślokaṃ kurvityājñāpayati | alpajñamapi vidvāṃso mānayiṣyanti vāgminam | vācaspatimivāśvaryaṃ paśya daivajñamādṛtam || mantrasya jñānamātreṇa anubhāvadvayaṃ bhavet | tātkālikī ca kavitā parairanabhibhāvyatā || tathā - yasmin divase labhate manumenaṃ tatra lābhaḥ syāt | niyataṃ labhate pratyayamapi sadasatkarmaṇorubhayoḥ | pratyayaṃ nāśaṃ | sadsatkarmaṇoḥ puṇyapāpayoḥ | tathā - iti nīlasarasvatyā prapañco'yaṃ pradarśitaḥ | brahmaṇā pūrvamasmabhyaṃ mayā tubhyaṃ nagātmaje || nīlasārasvate mantre kavitāvighnakāriṇī | anāsthā ca tṛtīyaṃ tu na kiñcid vighnakāraṇam || kavitāvighnakāriṇīti - alaukikacamatkārikavitāsaktasya upāsanāyāmālasya yuktasya cāṇimādimahāsiddhyarthaṃ yatno na bhavatītyarthaḥ | iti mahāmahopādhyāyaṭhakkura śrīnarasiṃha - viracite tārābhaktisudhārṇave prathamastaraṅgaḥ || 1 || dvitīyastaraṅgaḥ mantragrahaṇaniyamaḥ mahogratārākalpe - kalpe dṛṣṭvā tu yastārāṃ svayaṃ gṛhṇāti mānavaḥ | manvantarasahasreṣu niṣkṛtirna vidhīyate | gurormukhānmahāvidyāṃ gṛhṇīyāt pāpanāśinīm || mahākālasaṃhitāyām - na śāstramālokya vadennācarenna japedapi | na paśyennopadiśyācca na kuryānnaiva sādhayet || gurūpadeśato labdhvā japanyāsārcanādikam | paścāt tat sādhayet sarvaṃ sadā tadbhāvabhāvitaḥ || atha gurulakṣaṇam tantracūḍāmaṇau - kulīnaḥ sarvavidyānāmadhikārīti gīyate | dīkṣāprabhuḥ sa evātra sarvamantrasya nāparaḥ || kulīnastu kulārṇave uktaḥ - yo bhavet kulatattvajñaḥ kulāgamaviśāradaḥ | kulārcanaparaḥ sa syāt kauliko dāmbhiko'paraḥ || kulabhaktān kulācārān kulajñānān kulavratān | prīto bhavati yo dṛṣṭvā kaulikaḥ sa tu me priyaḥ || tattvatrayasvīkaraṇamūlamantrārthatattvavit | devatāgurubhaktaśca kaulikaḥ syāttu dīkṣayā || paśostu nādhikāraḥ | paśustu dvividho deva pūrveṇa saha bhairavaḥ | asyādhikāraḥ pūjāyāṃ na gurutve kadācana || iti bhāvacūḍāmaṇivacanāt | dvividhaḥ kulācāranindako'nindakaśca | śāktadīkṣāparametat | gurulakṣaṇaṃ kulārṇave - 8) śrīguruḥ parameśāni śuddhaveśo manoharaḥ | sarvalakṣaṇasaṃyuktaḥ sarvāvayavaśobhitaḥ || sarvāgamārthatattvajñaḥ sarvamantravidhānavit | lokasaṃmohanakaro devavat priyadarśanaḥ || sumukhaḥ sulabhaḥ svacchaḥ śuddhāntaśchinnasaṃśayaḥ | iṅgitākāraceṣṭāvit dūrīkṛtasudurjanaḥ || antarmukho bahirdṛṣṭiḥ sarvajño deśakālavit | ājñāsiddhastrikālajño nigrahānugrahakṣamaḥ || vedavedāntavicchāntaḥ sarvajīvadayāparaḥ | svādhīnendriyasañcāraḥ ṣaḍvargavijayakṣamaḥ || agragaṇyo'tigambhīraḥ pātrāpātraviśeṣavit | nirmalo nityasantuṣṭo nirdvandvo nityaśaktimān || sadbhaktavatsalo dhīraḥ kṛpāluḥ smitapūrvavāk | bhaktipriyaḥ sarvasamo dayāluḥ śiṣyaśāsitā || sveṣṭadevaguru prājña vanitā pūjanotsukaḥ | nitye naimittike kāmye rataḥ karmaṇyanindite || rāgadveṣabhayakrodhadambhāhaṅkāravarjitaḥ | svavidyānuṣṭhānaparo vidyānāṃ ca prakāśakaḥ || yadṛcchālābhasantuṣṭo guṇadoṣavibhedakaḥ | strīdhanādiṣvanāsakto duḥsaṅgavyasanojjhitaḥ || alolupo'hiṃsrakaścāpakṣapātī vicakṣaṇaḥ | vittavidyādibhirmantrayantratantrādyavikrayī || niḥsaṅkalpo nirvikalpo nirṇītātmā'tidhārmikaḥ | tulyanindāstutirmaunī nirapekṣo niyāmakaḥ || ityādilakṣaṇopetaḥ śrīguruḥ kathitaḥ priye | śuddhacitto dayāluśca brāhmaṇo vedapāragaḥ || kulācārarato nityaṃ kulaśāstraprayojakaḥ | śāntaḥ svādhīnaḥ sarvajño lobhamohavivarjitaḥ || krodhamohaparityāgī virāgī vīravanditaḥ | nigamāgamavettā ca prasannavaramānasaḥ || 9) sarvāśramaparityāgī lalanārcanatatparaḥ | īdṛglakṣaṇasayuktaṃ pūjayed gurumādarāt || mahākapilapaṃcarātre- nātibālo na vṛddhaśca na khañjo na kṛśastathā | nādhikāṅgo na hīnāṅgo na khalvāṭo na danturaḥ || kula(kṛta)jñaṃ vāgminaṃ śūraṃ pratiṣṭhāgamapāragam | vāstuvidyākṛtābhyāsaṃ śalyodvāravivekinam || kriyānukramavettāraṃ mudrātantravivekinam | tattvasāre - bahvāśī dīrghasūtrī ca viṣayādiṣu lolupaḥ | hetuvādarato duṣṭo vāgvādī gurunindakaḥ || aromā bahuromā ca ninditāśramasevakaḥ | kāladanto'sitoṣṭhaśca durgandhiśvāsavāhakaḥ || duṣṭalakṣaṇasampanno yadyapi svayamīśvaraḥ | bahupratigrahāsakta ācāryaḥ śrīkṣayāvahaḥ || ṣoḍaśārṇave - aputro mṛtaputraśca kuṇḍaśca vāmanastathā | kunakhī śyāvadantaśca strījitaścādhikāṅgakaḥ || hīnāṅgaḥ kapaṭī rogī bahuvalgī ca kubjakaḥ | etairdoṣairvihīno yaḥ sa guruḥ śiṣṭabhājanaḥ || vārāhītantre - svanāmnā na guruḥ kāryo bhāryāṃ ca mātṛnāmikām | somaśambhuḥ - deśakālaśrutācāra vṛttaśīlaguṇānvitaḥ | atha svabhāvasampanno guruḥ syād guruṇākṛtaḥ || vīrāgame - kumārīhimavanmadhye svataḥ kṛṇamṛgānvite | deśe jātastu yo vidvānācāryatvamathārhati || śivapaddhatau - madhyadeśakurukṣetranābhojjayinīsambhavāḥ | antarvedipratiṣṭhānā āvantyāśca gurūttamāḥ || gauḍāḥ śālvodbhavāḥ saurā māgadhāḥ keralāstathā | kośalāśca daśārṇāśca guravaḥ sapta madhyamāḥ || karṇāṭanarmadārāṣṭrakacchābhīrodbhavāstathā | kāliṅgāḥ kāmarūpāśca kāmbojāścādhamāḥ smṛtāḥ || devīmate - ācāryaḥ śaivaśāstrajñaḥ śivadeśasamudbhavaḥ | 10) brahmacārī gṛhastho vā śivabhaktiparāyaṇaḥ || yajamānānukūlarkṣajanmā deśika ucyate | hayaśīrṣapañcarātre - gṛhasthaṃ brahmacaryasthaṃ kakārāṣṭakavarjitam || guruṃ kurvīta satatamupavāsavrate ratam || śaivāgame - bhikṣubhyaśca vanasthebhyo varṇibhyaśca maheśvari | gṛhastho bhogamokṣārthī mantradīkṣāṃ na cācaret || tyaktāgnayaḥ kriyāhīnā yatayo niṣparigrahāḥ | vanasthāstādṛśā eva varṇī nyūnāśramī yataḥ || atasteṣāṃ nādhikāro dīkṣādāne maheśvari | śivasadbhāve - dīkṣāyāṃ na gurutvena yatīn vaikhānasān priye | vṛṇuyād bhogamokṣārthī gṛhastho varṇinaṃ tathā || yoginītantre - yaterdīkṣāṃ gṛhītvā tu kadācidapi mohitaḥ | prāyaścittaṃ dhenurekā trirātravratameva vā || prāyaścittaṃ tataḥ kṛtvā punardīkṣāṃ samācaret | rudrayāmale - piturdīkṣā yaterdīkṣā yā dīkṣā vanavāsinaḥ || viviktāśramiṇo dīkṣā putrāyurdhananāśinī || siddhayāmale - yadi bhāgyavaśādeva siddhavidyāṃ labhet priye | tadaiva tāṃ tu dīkṣeta tyaktvā guruvicāraṇām || sveṣṭavidyāpradāne tu na kuryād gurucintanam | mohaśūrottare - varṇācāravrato mantrī jñānavān susamāhitaḥ || nityāniṣṭho yatiḥ khyāto guruḥ syād bhautiko'pi vā || atra yatergurutvoktirgṛhasthātiriktaviṣayā | hayaśīrṣapañcarātre - yasya viṣṇau parā bhaktiryathā viṣṇau tathā gurau | sa eva deśiko jñeyaḥ satyametad vravīmi te || nāradapañcarātre - brāhmaṇaḥ sarvakālajñaḥ kuryāt sarveṣvanugraham | tadabhāvād dvijaśreṣṭhaḥ śāntātmā bhagavanmayaḥ || kṣatraviṭśūdrajātīnāṃ kṣatriyo'nugrahakṣamaḥ | kṣatriyasyāpi ca gurorabhāvādīdṛśo yadi || vaiśyaḥ syāt tena kāryaḥ syād dvayornityamanugrahaḥ | sajātīyena śūdreṇa tādṛśena mahāmate | 11) anugrahābhiṣekau ca kāryau śūdrasya sarvadā || varṇottame'tha ca gurau sati vā viśruto'pi vā | svadeśato'thavā'nyatra nedaṃ kāryaṃ śubhārthinā || vidyamāne tu yaḥ kuryād yatra tatra viparyayam | tasyehāmutra nāśaḥ syāt tasmācchāstroktamācaret || candrayāmale - kṣatraviṭśūdrajātīnāṃ prātilomyaṃ na dīkṣayet | tantre - ācāryamātulāvṛtvik pitṛvyaḥ śvaśuro nṛpaḥ | iti ṣaṭ guruvo'pyatra proktā mantraviśāradaiḥ || jñānonnayana yoginītantrayoḥ - nirvīyaṃ hi piturmantraṃ tathā mātāmahasya ca | sodarasya kaniṣṭhasya vairipakṣāśritasya ca || yoginītantre - pramādādvā tathā'jñānāt piturdīkṣāṃ samācaret | prāyaścittaṃ tataḥ kṛtvā punardīkṣāṃ samācaret || atra piturityanādare ṣaṣṭhī | tena pitrādiṣu bhaktirūpo nādaro'tiparicayādinā yadi bhavati tadā putrādinā mantro na grāhya ityarthaḥ | tatrāpi bhaktiyuktāya putrāya vasudāya veti prayogasāravacanāt manurvimṛṣya dātavyo jyeṣṭhasyāpi vinītatāmiti phetkāriṇyādivacanācceti mama pratibhāti | kecittu nijakulatilakāya jyeṣṭhaputrāya dadyāditi phetkāriṇyādivacanāt jyeṣṭhaputrasyaiva bhaktasya pituḥ sakāśānmantragrahaṇe'dhikāro na kaniṣṭhaputrasya na vā mātāmahādeḥ sakāśād dauhitryādīnāmiti vadanti | apare tu svīyamantropadeśe tu na kuryād gurucintanamiti bhairavatantravacanādanupāsitamantrasya pitrādisakāśād grahaṇaniṣedha ityāhuḥ | matsyasūkte tu - nirvīyaṃ hi piturmantraṃ śaive śākte na dūṣyati | ityuktam | rudrayāmale - na patnīṃ dīkṣayed bhartā na pitā dīkṣayet sutām | na putraṃ ca tathā bhrātā bhrātaraṃ na ca dīkṣayet || idamapyabhaktaviṣayameva | ata eva - brahmaṇā kathitaṃ pūrvaṃ vaśiṣṭhāya mahātmane | vaśiṣṭho'pi svaputrāya matpitre dattavān svayam || iti matsyasūktavacanamapi saṃgacchate | strīsakāśānmantragrahaṇaṃ praśastam | 12) striyo dīkṣā śubhā proktā mātuścāṣṭaguṇā smṛtā | iti yoginītantravacanāt | sāpi vidhavāto niṣiddhā | sādhvī caiva sadācārā gurubhaktā jitendriyā | sarvamantrārthatattvajñā suśīlā pūjane ratā || guruyogyā bhavet sā hi vidhavā parivarjitā | iti tatraivokteḥ | hayaśīrṣapañcarātre - sarvatra vyatiriktaṃ tu ātmānaṃ vetti yo dvijaḥ | sarvalakṣaṇahīno'pi sa gururnātra saṃśayaḥ || pañcarātraprabuddhastu siddhāntārthasya tattvavit | sarvalakṣaṇahīno'pi ācāryaḥ sa nigadyate || vaiśampāyanasaṃhitāyām - svapnalabdhaṃ striyā dattaṃ saṃskāreṇaiva śuddhyati | saṃskāraśca tatraiva - svapnalabdhe ca kalaśe guroḥ prāṇān niveśayet | vaṭapatre kuṅkumena likhitvā grahaṇaṃ śubham || tataḥ siddhimavāpnoti viphalaṃ tvanyathā bhavet | candrapīṭhe - svapnalabdhaḥ striyā datto dattaḥ kenāpyasādhitaḥ | phaladā api te mantrā gṛhītavyāstu sadguroḥ || iti gurulakṣaṇam atha śiṣyalakṣaṇam kulārṇave - sacchiṣyaṃ tu kuleśāni sarvalakṣaṇasaṃyutam | śamādisādhanopetaṃ guṇaśīlasamanvitam || śuddhadehānvavāyajaṃ dhārmikaṃ śuddhamānasam | dṛḍhavrataṃ sadācāraṃ śraddhābhaktisamanvitam || kṛtajñaṃ pāpabhītañca sādhusajjanasammatam | āstikaṃ dānaśīlaṃ ca sarvabhūtahite ratam || viśvāsavinayopetaṃ vittaśāṭhyavivarjitam | asādhyasādhakaṃ śūraṃ balakāntisamanvitam || anukūlakriyāyuktamapramattaṃ vicakṣaṇam | hitasatyamitasnigdhabhāṣiṇaṃ muktadūṣaṇam || 13) sakṛduktagṛhītārthaṃ caturaṃ buddhivistaram | gṛhatalpāsanotsaṅganirvikāramasevakam || vimṛṣyakāriṇaṃ vīraṃ manodāridryavarjitam | sarvakāryātikuśalaṃ dhīraṃ sarvopakārakam || alpārthe paranindāyāṃ vimukhaṃ sumukhaṃ priye | jitendriyaṃ susantuṣṭaṃ dhīmantaṃ brahmacāriṇam || tyaktādhivyādhicāpalyaṃ duḥśaṅkātaṅkavarjitam | gurudhyānastutikathā sevanābhajanotsukam || gurudaitabhaktaṃ ca kāminīpūjanotsukam | gurvājñāpālakaṃ devi gurukīrtipraśaṃsakam || guruvākyapramāṇajñaṃ guruśuśrūṣaṇe ratam | cittānuvartinaṃ prekṣyakāriṇaṃ kulanāyike || lajjābhimānagarvādivarjitaṃ gurusannidhau | nirapekṣaṃ gurudravye tatprasādābhikāṅkṣiṇam || rūpadhyānādinirataṃ mokṣamārgābhigāminam | ityādilakṣaṇopetaṃ guruḥ śiṣyaṃ parigrahet || kuśiṣyalakṣaṇam duṣṭānvavāyajaṃ duṣṭaṃ guṇahīnaṃ virūpiṇam | paraśiṣyaṃ ca pāṣaṇḍaṃ dhūrttaṃ paṇḍitamāninam || hīnādhikavikārāṅgaṃ vikalāvayavānvitam | paṅgumandhaṃ ca vadhiraṃ malinaṃ vyādhipīḍitam | ucchiṣṭaṃ durmukhaṃ cāpi svecchāveśadharaṃ viṭam || durvidagdhaṃ kuceṣṭaṃ ca kuṭilaṃ bhīmavīkṣaṇam | nidrālasyayutaṃ tandrādyūtādivyasanānvitam || kapāṭakuḍyastambhādau tirohitatanuṃ sadā | śūnyamuktakaraṃ kṣudraṃ śraddhābhaktivivarjitam || kimekaṃvādinaṃ stabdhaṃ dūṣakaṃ capalaṃ śaṭham | dhanastrīśruddhirahitaṃ niṣedhavidhivarjitam || rahasyabhedakaṃ cāpi devakāryārthaghātakam | mārjāravakavṛttiṃ ca randhrānveṣaṇatatparam || 14) māyānvitaṃ kṛtaghnaṃ ca pracchannāntaradāyakam | viśvāsaghātakaṃ devadrohiṇaṃ pāpakāriṇam || aviśvāsamavidyāṅgamanarthasiddhikāṅkṣiṇam | ātatāyinamāditsuṃ kutsitaṃ kūṭasākṣiṇam || sarvatra yācakaṃ devi sarvākṛṣṭābhigāminam | asatyaniṣṭhaṃ cāsaktaṃ grāmyādibahubhāṣiṇam || durvicārakutarkādikārakaṃ kalahapriyam | vṛthākṣepakaraṃ bhrāntaṃ bhrāmakaṃ vāgviḍambakam || parokṣe dūṣaṇakaraṃ pratyakṣe priyavādinam | vāgrukṣavādinaṃ vidyācauramātmapraśaṃsakam || guṇāsahiṣṇuṃ sadbhītamatikrodhasamanvitam | cārvākaṃ durjanasakhaṃ sarvalokavigarhitam || piśunaṃ parasantāpaṃ sarvaprāṇibhayaṅkaram | akleśavādinaṃ mitradohiṇaṃ bhātṛvañcakam || jihvopasthaparaṃ devi taskaraṃ paśuceṣṭitam | akāraṇadveṣahāsyakleśakrodhādikāriṇam || atihāsyasya karttāraṃ bhramāntaḥparihāsakam | kāmukaṃ cātinirlajjaṃ mithyāduśceṣṭasūcakam || asūyāmadamātsarya dambhāhaṅkārasaṃyutam | īrṣyāpaiśunyapāruṣya kārpaṇyakrodhamāninam || adhīraṃ duḥkhitaṃ dveṣyamaśaktaṃ tattvavarjitam | aprasiddhamatiṃ mūḍhaṃ cintākulitamānasam || tṛṣṇālobhayutaṃ dīnamatuṣṭaṃ sarvayājakam | vahvāśinaṃ kapaṭinaṃ bhrāmakaṃ kuṭilaṃ priye || bhaktiśraddhādayāśānti dharmācāravivarjitam | mātāpitṛguruprājñamahatāṃ hāsyakārakam || kuladravyādivībhatsaṃ gurusevābhimāninam | strīduṣṭaṃ samayabhraṣṭaṃ guruśaptaṃ kuleśvari || ityādiviguṇopetaṃ guruḥ śiṣyaṃ parityajet | snehācchobhato? vāpi yadi gṛhṇāti dīkṣayet || 15) tasmin gurau saśiṣye tu devatāśāpa āpatet | tasmādevaṃvidhaṃ śiṣyaṃ na gṛhṇīyāt kathañcana | yadi gṛhṇāti mohena tatpāpairvāpyate guruḥ || mantripāpañca rājānaṃ patiṃ jāyākṛtaṃ yathā | tathā śiṣyakṛtaṃ pāpaṃ prāyo gurumapi spṛśet || jñānena kriyayā cāpi guruḥ śiṣyaṃ parīkṣayet | saṃvatsaraṃ tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā tadarddhataḥ | uttamānadhame kārye nīcānuttamakarmaṇi || prāṇadravyapradānādyairādeśaiśca samāsamaiḥ | tanmarmasūcakairvākyairmāyābhiḥ krūraceṣṭitaiḥ || pakṣapātairudāsīnairanekaiśca muhurmuhuḥ || ākruṣṭaḥ pīḍitaścāpi yo viṣādaṃ na yāti ca | guruḥ kṛpāṃ karotīti mudā saṃcintayet sadā || śrīgurusmaraṇe vāpi kīrtane cāpi vandane | paricaryāyāmāhvāne preṣaṇe'nveṣaṇe priye | ānandakamparomāñca svaranetrādivikriyāḥ || yeṣāṃ syāt te'tra yogyāḥ syurmantrasiddhirapīśvari | bodhakatvaṃ ca vijñāya śiṣyo bhūyānna cānyathā || ādimadhyāvasāneṣu yogyāḥ śaktinipātinaḥ | adhamā madhyamāḥ śreṣṭhāḥ śiṣyā devi prakīrtitāḥ || ādau bhaktirbhaved devi dīkṣārthaṃ saṃvadanti ye | punarviluptabhāvāste ādiyogyā itīritāḥ || dīkṣāsamayasaṃprāptā jñānavijñānavarjitāḥ | tasmāt pradhvastavīryā ye madhyayogyā iti smṛtāḥ || ādau bhaktivihīnā ye bhaktirmadhye'sti nāsti vā | ante prabhūtabhaktiḥ syādantayogyā bhavanti te || nārāyaṇīye - kuvannācāryaśruśrūṣāṃ manovākkāyakarmabhiḥ | śruddhabhāvo mahotsāho boddhā śiṣya iti smṛtaḥ || samupadeśyaḥ puttraśca vyatyayī vasudastathā | vyatyayī mantrāntaraṃ dattvā mantrāntaragrāhakaḥ | uktaṃ cānyatra - 16) guruśruśrūṣayā vidyā puṣkalena dhanena vā | athavā vidyayā vidyā caturthīṃ nopapadyata || iti | prapañcasāre - nityaśaḥ kāyavākcittaistridvyekābdādhikāvadhi | śruśrūṣuḥ sa parigrāhyaḥ syāt susaṃyatamānasaḥ || mantramuktāvalyāṃ - tayorvatsaramātreṇa jñānānyonyaṃ bhaviṣyati | gurutā śiṣyatā vāpi nānyatheti viniścayaḥ | śiṣyaśca sadgurormantraṃ gṛhītvā'ntaṃ parityajet | gurutyāgakaraḥ śiṣyaḥ prāyaścittī bhaved dhruvam || iti liṅgāgamavacanāt asadgurormantralābhe ca tatparityāgo'pi śāstrārthaḥ | taduktaṃ tantrāntare - yadi daivāt paśorvidyā labhyate kulajairnaraiḥ | dvijaṃ tu kaulikaṃ prāpya punarvidyāmupālabhet || iti | devyāgame - yo gṛhṇāti paśordīkṣāṃ tasyādhirgātrapīḍanam | bhavatyeva na sandeho bandhanaṃ caiva vā bhavet || vaṭapatre likhitvā tu tanmantraṃ srotasi kṣipet | sadguruṃ vā samāśritya gṛhṇīyāt saṃskṛtaṃ manum || kulārṇave - śrīguruṃ lakṣaṇopetaṃ saṃśayachedakārakam | labdhvā jñānapradaṃ devi na gurvantaramāśrayet || anabhijñaṃ guruṃ prāpya saṃśayāchedakārakam | śiṣyo gurvantaraṃ gatvā taddoṣairnānulipyate || śaivāgame'pi - guravo bahavaḥ santi kumantrauṣadhavedinaḥ | nigamāgamaśāstroktamantrajño durlabho bhuvi || suvijñaścoddharenmūrkhaṃ na mūrkho mūrkhamuddharet | śilāṃ saṃtārayennaurhi kiṃ śilāṃ tārayecchilām || madhulubdho yathā bhṛṅgaḥ puṣpāt puṣpāntaraṃ vrajet | jñānalubdhastathā śiṣyo gurorgurvantaraṃ vrajet || iti tantravacanānāṃ parasparavirodhe tu svaguruproktaprakāra eva grāhyaḥ | taduktaṃ tatraiva panthāno bahavaḥ proktā mantraśāstre manīṣibhiḥ | svagurormatamāśritya śubhaṃ kāryaṃ na cānyathā || iti śiṣyalakṣaṇam 17) atha dīkṣāvidhiḥ mahākapilapañcarātre - na mantre cādhikāro'sti śūdrāṇāṃ niyamaḥ paraḥ | mantrābhāvādamantreṇa bhāṣitaṃ sarvakarma hi || iti | śātātapasaṃhitāyām - yāvantyarṇāni mantrāṇāṃ strīśūdrāya pradāpayet | tāvatyo brahmahatyāḥ syuḥ svayamāha prajāpatiḥ || bhaviṣyottare - brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā ye śucayo'malāḥ | teṣāṃ mantrāḥ pradeyā vai na tu saṅkīrṇavarṇinām || devīyāmale - svāhā praṇavasaṃyuktaṃ mantraṃ śūdre dadaddvijaḥ | śūdro nirayagāmī syād vipraḥ śūdratvamāpnuyāt || brahmapurāṇe - vaidiko miśrito vāpi viprādīnāṃ vidhīyate | tāntriko viprabhaktasya śūdrasyāpi prakīrtitaḥ || svāgamoktena mārgeṇa strīśūdraiścāpi pūjanam | karttavyaṃ śraddhayā viṣṇościntayitvā patiṃ hṛdi || strīṇāmapyadhikāro'sti viṣṇorārādhanādiṣu | patipriyaratānāṃ ca śrutireṣā sanātanī || bhaviṣyottare - yā strī bharttṛviyuktā ca śubhā svācārasaṃyutā | sā ca mantrān pragṛhṇātu sabhatrīṃ tadanujñayā || vinā svadharmaṃ yat kiñcid devatārādhanādikam | paribhraśyeta tad yasmāt kṣaṇāt saikataharmyavat || kulārṇave - vidhavāyāḥ sutādeśāt kanyāyāḥ piturājñayā | strīśūdrāṇāmayaṃ mantro namo'ntaśca sukhāvahaḥ || etajjñātvā maheśāni cāṇḍālānapi dīkṣayet | na vaidikaṃ japecchūdraḥ striyaścaiva kadācana || namo'ntaṃ śaivamantraṃ vā vaiṣṇavaṃ ceṣyate budhaiḥ || iti | yājñavalkyasaṃhitā - śāradāyām - ekābdena bhaved yogyo brāhmaṇo'bdadvayān nṛpaḥ | vaiśyo varṣaistribhiḥ śūdraścaturbhirvatsarairguroḥ || 18) sa śuśrūṣuḥ parigrāhyo dīkṣāyāgavratādiṣu | tantrarāje - ekadvitricatuḥpañca varṣāṇyālokya yogyatām | bhaktiyuktān guṇāṃścāpi kramād varṇe ca saṅkare || kulārṇave - brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro bhavati vai manuḥ | anulomena deyaḥ syāt pratilomena na kvacit || vāmakeśvare tu - brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāḥ paurastyajātayaḥ | iti pañcabhedā uktāḥ | sautrāmaṇitantre - māyābījaṃ brāhmaṇaḥ syācchrībījaṃ kṣatriyaḥ smṛtaḥ | kāmabījaṃ bhaved vaiśyo vāgbhavaṃ śūdra īritaḥ || caturbījaparityakto mantraḥ paurastyasaṃjñakaḥ | caturbījaṃ brāhmaṇānāṃ kṣatriyāṇāṃ tribījakam || bījadvayaṃ tu vaiśyānāṃ śūdrāṇāṃ tvekabījakam | kulamūlāvatāre - śrīdevyuvāca - śākta śāmbhava saurāṇāṃ gāṇeśe vaiṣṇaveṣu ca | brahmakṣatrādivarṇānāṃ saṃkarāṇāṃ viśeṣataḥ || pravṛttiṃ śrotumicchāmi sādhakānāṃ hitāya ca | yeṣu yeṣu ca ye mantrāstadbhedaṃ vada śaṃkara || īśvara uvāca - umā maheśvaraścaiva dakṣiṇāmūrttyaghorakam | hayagrīvaṃ ca vārāhamaṣṭākṣaramataḥ param || praṇavādyaṃ vāsudevaṃ lakṣmīnārāyaṇaṃ tathā | varṇatraye ca dātavyaṃ nānyavarṇe kadācana || pāśupataṃ nārasiṃhaṃ tathā caiva sudarśanam | varṇadvaye ca dātavyaṃ nānyayoścaiva karhicit || agnimantrāśca ye kecit sūryamantrāśca ye tathā | tārādighṛṇimantrāśca dātavyāśca trivarṇake || ānuṣṭumaṃ śaktimantrāstathā vindhyanivāsinī | tathā nīlasarasvatī dātavyā cādivarṇake || mātaṅginyugratārā ca kālikā śyāmalā tathā | chinnamastā ca bālā ca dātavyā sarvavarṇake || 19) tārādistu gaṇeśaśca haridrāsaṃjñakastathā | trivarṇeṣveva dātavyaḥ purandhrīṇāṃ viśeṣataḥ || praṇavaṃ māyāṃ lakṣmīṃ ca vāgbhavaṃ cānyabījakam | etad bījena saṃyuktaṃ dātavyaṃ cādivarṇake || māyāṃ lakṣmīṃ vāgbhavaṃ ca dātavyaṃ kṣatriyeṣvapi | lakṣmīṃ ca vāgbhavaṃ cāpi kathitaṃ vaiśyavarṇake || vāgbhavaṃ cānyabījaṃ ca śūdrāṇāṃ ca samīritam | hṛdādi hūṃ phaṭkārādi saṃkarāṇāṃ praśasyate || bhūtaḍāmare - kalau ye siddhidā mantrāstānatho brūmahe vayam | nṛsiṃhastryakṣaraḥ kūṭastathānuṣṭub nṛkeśarī || hayagrīvastathā kūṭastathānuṣṭub hayānanaḥ | kūṭaścintāmaṇiḥ kūṭaḥ kṣetrapālaśca bhairavaḥ || trijaṭaikajaṭā kālī nīlapūrvā sarasvatī | śavarī tripurā rāmā brahmatārā piśācinī || mātaṅgī dhanadā śyāmā mahogrā kālasundarī | ugratārā yakṣarājo yakṣiṇyaśceṭikāstathā || kalau kalpadrumaistulyā dṛṣṭādṛṣṭaphalapradāḥ | ime te manavaḥ proktāḥ sarvatantreṣu gopitāḥ || atha dīkṣākālaḥ tatrādau māsāḥ | śrīkaṇṭhasaṃhitāyām - śaratkāle ca vaiśākhe dīkṣā śreṣṭhaphalapradā | mārgaphālgunake śreṣṭhā jyaiṣṭhe caiva tu sā'dhamā || māghe māsi tu śubhadā duṣṭā cāṣāḍhamāsake | ānandā śrāvaṇe māsi pauṣe bhādre ca ninditā || āgamakalpadrume - caitre duḥkhāya dīkṣā syād vaiśākhe ratnasañcayaḥ | maraṇaṃ bhavati jyaiṣṭhe cāṣāḍhe bandhunāśanam || samṛddhiḥ śrāvaṇe nūnaṃ bhaved bhādrapade kṣayaḥ | prajānāśo'pyāśvine tu bhaveccāśubhameva ca || jñānaṃ syāt kārtike saukhyaṃ mārgaśīrṣe bhavet kila | pauṣe jñānakṣayo māghe bhavenmedhāvivardhanam || 20) phālugune sarvasiddhiḥ syānmalamāsaṃ vivarjayet | āṣāḍhaḥ kvacit samīcīnatayā'pyuktaḥ | yathā - vaiśākhapūrvaje māsi mantrārambhaḥ suduḥsahaḥ | vaiśākhe dhanadāyī ca jyaiṣṭhe mṛtyuprado bhavet || āṣāḍhe putralābhāya śrāvaṇe śubhado mataḥ | bhādre caiva jñānahānistathā sadbhiḥ prakīrtitā || āśvine sarvasiddhiśca kārtike jñānasiddhidaḥ | śubhakṛnmārgaśīrṣaḥ syāt pauṣe duḥkhavidhāyakaḥ || māghe medhāvivṛddhiśca phālgune sarvavaśyatā || iti | siddhāntaśekhare - śaratkāle ca vaiśākhe dīkṣā śreṣṭhaphalapradā | phālgune mārgaśīrṣe ca jyaiṣṭhe dīkṣā tu madhyamā || āṣāḍhe śrāvaṇe māghe kaniṣṭhā sadbhirīritā | ninditaścaitramāsastu pauṣo bhādrapadastathā || ninditeṣvapi māseṣu dīkṣoktā grahaṇe śubhā | gautamīyatantre - mantrārambhastu caitre syāt samastapuruṣārthadaḥ || vaiśākhe ratnalābhaḥ syāj jyaiṣṭhe tu maraṇaṃ dhruvam | āṣāḍhe bandhunāśaḥ syāt pūrṇāyuḥ śrāvaṇe bhavet || prajānāśo bhaved bhādre āśvine ratnasañcayaḥ | kārtike mantrasiddhiḥ syānmārgaśīrṣe tathā bhavet || pauṣe tu śatrupīḍā syānmāghe medhāvivardhanam | phālgune sarvakāmāḥ syurmalamāsaṃ vivarjayet || atra caitravidhirgopālamantradīkṣāparaḥ | kālottare - śaradvasantayoryogo dīkṣākarmavidhau smṛtaḥ | tayorasambhave varṣāṃ vinā'nyatra praśasyate | kriyākāṇḍaśekhare - na vinā parva dīkṣā syād varṣāsu madhupauṣayoḥ | kāraṇe - āṣāḍhapūrvamāse ca āṣāḍhe mārgaśīrṣake || dīkṣāṃ na kārayed vidvānanyamāse tu kārayet | iti māsanirṇayaḥ 21) atha pakṣanirṇayaḥ agastyasaṃhitāyām - śuklapakṣe'tha kṛṣṇe vā dīkṣā sarvaśubhāvahā | kālottare tu - muktikāmaiḥ kṛṣṇapakṣe bhūtikāmaiḥ site sadā | ityuktam | gautamīyatantre - śuklapakṣe śubhā dīkṣā kṛṣṇe'pyāpañcamīdinam | tantrāntare - śukle vāñchitasiddhiḥ syāt kṛṣṇe caivā'śubhapradā | tathā - kṛṣṇapakṣasya śuklatvaṃ yāvat kṛṣṇāṣṭamīdinam | atha tithinirṇayaḥ tantre - pratipadi dvitīyāyāṃ tṛtīyāyāṃ śucirbhavet | caturthyāṃ vittanāśaḥ syāt pañcamyāṃ buddhivardhanam || ṣaṣṭhyāṃ jñānakṣayaḥ saukhyaṃ labhate saptamīdine | aṣṭamyāṃ buddhināśaḥ syānnavamyāṃ vapuṣaḥ kṣayaḥ || daśamyāṃ rājasaubhāgyamekādaśyāṃ śucirbhavet | dvādaśyāṃ sarvasiddhiḥ syāt trayodaśyāṃ daridratā || tiryagyoniścaturdaśyāṃ hānirmāsāvasānake | vaiṣṇave - pakṣānte dharmavṛddhiḥ syādasvādhyāyaṃ vivarjayet | sandhyāgarjitanirghoṣa bhūkampolkānipātanam || etānanyāṃśca divasān śrutyuktānapi varjayet | sārasaṃgrahe - pūrṇimā pañcamī caiva dvitīyā saptamī tathā | trayodaśī ca daśamī praśastā sarvakarmasu || vijayamālinītantre - pañcamyekādaśī śuklā saptamī ca trayodaśī | daśamī śuklapakṣasya dvādaśī ca viśeṣataḥ || mantrasārasaṃgrahe - tṛtīyā pañcamī vāpi ṣaṣṭhī vāpi viśeṣataḥ | dvādaśyāmapi kartavyaṃ trayodaśyāmathāpi vā || rudrayāmale - kṛṣṇāṣṭamyāṃ caturdaśyāṃ dīkṣākarma śubhapradam | ratnāvalyām - caturthīṃ navamīṃ ṣaṣṭhīmaṣṭamīṃ ca caturdaśīm | paurṇamāsīṃ vinā śeṣā hitā uktā mumukṣuṣu || 22) tattvasārasaṃhitāyām - tāṃ tāṃ tithiṃ samālocya tadbhaktāṃstatra dīkṣayet | tathā - brahmaṇaḥ paurṇamāsyuktā dvādaśī cakradhāriṇaḥ | caturdaśī śivasyoktā vācaḥ proktā trayodaśī || dvitīyā ca śriyaḥ proktā pārvatyāśca tṛtīyikā | caturthī gaṇanāthasya bhānoḥ proktā tu saptamī || nityāmārgeṣu pārvatyā aṣṭamī ca caturdaśī | nāradapañcarātre - dvādaśyāṃ śuklapakṣasya sūryasaṃkramaṇe tathā | gautamīyatantre - dvādaśyāṃ sarvathā kāryā cāmalāyāṃ śubhe'hani | kṛṣṇapriyā dvādaśī sā kṛṣṇadīkṣāpravartinī || kālottare - dinacchidrāṇi muktvā ca yāśca syustridinaspṛśaḥ | tantrāntare - amāvāsyā somavāre bhaumavāre caturdaśī | saptamī ravivāre ca sūryaparvaśataiḥ samā || atha vāranirṇayaḥ gautamīyatantre - ravau gurau site some kartavyaṃ budhaśukrayoḥ | site śuklapakṣe somavāraḥ praśastaḥ | kṛṣṇapakṣe tu niṣiddhaḥ | taduktam mantrasadbhāve - mantrārambho ravau budhe jīve viśeṣataḥ | śanau mṛtyuḥ kṣayo bhaume some sarvaṃ ca niṣphalam || ratnāvalyām - ādityaṃ maṅgalaṃ soriṃ tyaktvā vārāṃstu bhūtaye | atha nakṣatranirṇayaḥ gautamīyatantre - uttarātrayarohiṇyo revatī puṣyavāsavam | dhaniṣṭhā vāyumitrāścipitryaṃ tvāṣṭraṃ ca nair-ṛtam || aiśavaiṣṇavahastāśca dīkṣāyāntu śubhāvahāḥ | vāsavaṃ jyeṣṭhā | vāyuḥ svātiḥ | mitramanurādhā | pitryaṃ maghā | tvāṣṭraṃ citrā | nair-ṛtaṃ mūlam | aiśamārdrā | vaiṣṇavaṃ śravaṇam | agastyasaṃhitāyām - aśvinī rohiṇī svāti viśākhāhastameṣu ca | jyeṣṭhottarātrayeṣvevaṃ kuryānmantrābhiṣecanam || ratnāvalyāṃ - trīṇyuttarāṇi rohiṇyaḥ puṣyakaṃ mṛgaśīrṣakam | hastā svātiranurādhā maghāmūlaṃ ca revatī || 23) ābhājacchravaṇaṃ ceti dīkṣānakṣatramuttamam | kāraṇe - pauṣṇaṃ rohiṇyathādityaṃ śravaṇaṃ cāśvinī tathā | sāvitraṃ tvāṣṭravāyavyamaindraṃ nair-ṛtameva ca || tiṣyaṃ triruttarārdrā ca saumyaṃ śiṣyatrijanmabham | nakṣatrāṇi praśastāni dīkṣākarmaṇi suvrate || pauṣṇaṃ revatī | ādityaṃ punarvasuḥ | sāvitraṃ hastā | saumyaṃ mṛgaḥ | nīlatantre- rohiṇī śravaṇārdrā ca dhaniṣṭhā cottarātrayam | puṣyaḥ śatabhiṣak caiva dīkṣānakṣatramucyate || tantre - tṛtīye saptame caiva ṣoḍaśāṣṭādaśe tathā | ūnaviṃśaikaviṃśe ca trayoviṃśe tathaiva ca || pañcaviṃśatinakṣatre śubhakarmāṇi varjayet | śaivāgame - adhomukhe śubhe bhe ca candraśuddhau viśeṣataḥ | kṛṣṇe tārābalaṃ kuryād svanāmādivicintanam || ratnāvalyāṃ - pratipat pūrvāṣāḍhā ca pañcamī kṛttikā tathā | pūrvabhādrapadā ṣaṣṭhī daśamī rohiṇī tathā || dvādaśyāṃ sārpanakṣatramaryamṇā ca trayodaśī | nakṣatraluptā ityete devānāmapi nāśakāḥ || atha yoganirṇayaḥ ratnāvalyāṃ - yogāśca prītirāyuṣmān saubhāgyaḥ śobhanaḥ śubhaḥ | sukarmā ca dhṛtirbuddhirdhruvaḥ siddhiśca harṣaṇaḥ || varīyāṃśca śivaḥ siddho brahmā indraśca ṣoḍaśa | gautamīyatantre - śubhayogeṣu sarveṣu dīkṣā sarvaśubhapradā | atha karaṇanirṇayaḥ gautamīyatantre - śubhāni karaṇānyāhurdīkṣāyāñca viśeṣataḥ | śakunyādīni viṣṭiṃ ca viśeṣeṇa vivarjayet || atha lagnanirṇayaḥ sārasaṃgrahe - mantrādyārambhaṇṃ meṣe dhanadhānyapradaṃ bhavet | vṛṣe maraṇamāpnoti mithune'patyanāśanam || 24) karkaṭe sarvasiddhiḥ syāt siṃhe medhāvināśanam | kanyā lakṣmīpradā nityaṃ tulāyāṃ sarvasiddhayaḥ || vṛścike sarvasiddhiḥ syād dhanurjñānavināśanam | makaraḥ putradaḥ proktaḥ kumbho dhanasamṛddhidaḥ || mīno duḥkhaprado nityamevaṃ rāśiphalaṃ priye | śaivāgame - dharmadaḥ prātaḥkālaḥ syāt saṃgavo rājyadāyakaḥ | madhyāhne sarvasiddhiḥ syāt sāyāhne madhyamo bhavet || rajanī mantradāne tu niṣiddhā deśikottamaiḥ || gautamīyatantre - caraḥ sarvairvivarjyaḥ syāt sthirarāśiṣu saukhyadā | sthiralagnaṃ viṣṇumantre śivamantre caraṃ śubham || dvisvabhāvagataṃ lagnaṃ śaktimantre praśasyate | triṣaḍāyagatāḥ pāpāḥ śubhāḥ kendratrikoṇagāḥ || dīkṣāyāntu śubhāḥ sarve randhrasthāḥ sarvanāśakāḥ | tantra - tṛtīyaikādaśa ṣaṣṭha daśamasthaḥ śubhaḥ śaśī | janmacandraḥ śubhaḥ prokto janmanakṣatravarjitaḥ || śuklapakṣe dvitīyastu pañcamo navamastathā | gocare ye grahāḥ śuddhāstairyukto'pi śubhaḥ śaśī || śubhamadhyasthito vāpi candramā śubhado bhavet | gautamīyatantre - pañcāṅgaśuddhe divase svodaye candrasūryayoḥ | guruśukrodaye caiva śasyate mantrasatkiyā || vārāhītantre - śukro'sto yadi vā vṛddho gurvādityo bhaved yadi | meṣavṛścikasiṃheṣu tadā dīkṣā na vidyate || tathā - śiṣyatrijanmanakṣatre saṃkrāntau viṣuve'yane | anyeṣu puṇyayogeṣu grahaṇe candrasūryayoḥ || pañcaparvayugādyāsu vyatipātādivāsare | atra dīkṣā śubhā proktā nātra kāryā vicāraṇā || yoginītantre - yanmāsatithivārādiśodhanaṃ proktameva hi | mantradīkṣāparaṃ tattu vijñeyaṃ sādhakottamaiḥ || vidyādīkṣāparaṃ naiva tithivārādiśodhanam | yadaivecchā tathā dīkṣā gurorājñānusārataḥ || 25) athāpavādaḥ kriyākāṇḍaśekhare - maumukṣavīṃ pratyatha na kālādiniyamaḥ smṛtaḥ | nindyāni tāni sarvāṇi praśastāni vimuktaye || tantre - śaśidivākarayorgrahaṇe janmani śiṣyasya makarasaṃkrāntau | karuṇāsamaye ca gurornakṣatrādīṣyate na dīkṣāyām || rudrayāmale - sattīrthe'rkavidhugrāse taṃ tu dāmanaparvaṇoḥ | mantradīkṣāṃ prakurvāṇo māsarkṣādīn na śodhayet || yoginītantre - ravisaṃkramaṇe caiva sūryasya grahaṇe tathā | tatra lagnādikaṃ kiñcinna vicārya kadācana || mahāṣṭamyāṃ viśeṣeṇa dhanakāmārthasiddhaye | agastyasaṃhitāyām - sūryagrahaṇakāle tu nānyadanveṣitaṃ bhavet | sūryagrahaṇakālena samo'nyo nāsti kaścana || tatra yad yat kṛtaṃ sarvamanantaphaladaṃ bhavet | na māsa tithi vārādi śodhanaṃ sūryaparvaṇi || dadātīṣṭaṃ gṛhītaṃ yat tasmin kāle gurornṛṣu | siddhirbhavati mantrasya vināyāsena vai tataḥ || karttavyaṃ sarvayatnena mantrasiddhimabhīpsubhiḥ | śaktiyāmale - candagrahasahasreṇa sūryagrahasamo bhavet | tato lakṣaguṇaṃ proktaṃ grahaṇaṃ nijavāsare || tantrāntare tu - tatra sūryagrahaḥ śasto na tu candragrahaḥ kvacit | ityuktam | viṣṇuyāmale - devībodhaṃ samārabhya yāvat syānnavamītithiḥ | kṛtā tāsu budhairdīkṣā sarvābhīṣṭaphalapradā || tathā - bodhane caiva durgāyāḥ kālākālaṃ na śodhayet | aśokākhyāṣṭamī yatra rāmākhyā navamī tathā || samayātantre - yugādyāyāṃ janmadine vivāhadivase tathā | viṣuvāyanayordvandve naiva kiñcid vicārayet || anyatrāpi - ayane viṣuve caiva yugādyāsu tathaiva ca | grahaṇe ca mahātīrthe na kālasya vicāraṇām || tulasīnikaṭe vilvamūle dhātrītale tathā | 26) anādidevasānnidhye mahākṣetre gavāṃ gṛhe || devīpūjādine vāpi nāsti kālasya nirṇayaḥ | yoginītantre - candragrahe ca yā dīkṣā yā dīkṣā vanacāriṇām | janakasya tu yā dīkṣā dāridryaṃ saptajanmasu || rudrayāmale tu - na kuryācchāktikīṃ dīkṣāmuparakte vibhāvasau | na kuryād vaiṣṇavīṃ dīkṣāṃ tathā candramaso grahe || ityuktam | muṇḍamālāyām - kālī tārā mahāvidyā ṣoḍaśī bhuvaneśvarī | bhairavī chinnamastā ca vidyā dhūmāvatī tathā || bagalā siddhavidyā ca mātaṅgī kamalātmikā | etā eva maheśāni mahāvidyā prakīrtitāḥ || nātra siddhādyapekṣā'sti nakṣatrādivicāraṇā | kālādiśodhanaṃ nāsti sādhyādidūṣaṇaṃ nahi || tattvasāgarasaṃhitāyām - tithiṃ vināpi dīkṣāyā viśiṣṭāvasaraṃ śṛṇu | durlabhe sadgurūṇāntu sakṛt saṅga upasthite || tadanujñā yadā labdhā sa dīkṣāvasaro mahān | grāme vā yadi vā'raṇye kṣetre vā divase niśi || āgacchati gururdaivād yadā dīkṣā tadā bhavet | tathā - yadaivecchā tadā dīkṣā gurorājñānurūpataḥ || na tithirna vrataṃ homo na snānaṃ na japaḥ kriyā || dīkṣāyāḥ kāraṇaṃ kintu svecchāvāpte tu sadgurau | tārāmantre tu viśeṣo mahogratārākalpe- kṛṣṇapakṣasya cāṣṭamyāṃ śubhe lagne śubhe kṣaṇe | pūrvabhādrapade śukle mitratārāsusaṃyute || athavā cānurādhāyāṃ revatyāṃ tu praśasyate | jānīyācchobhanaṃ kālaṃ mantrasya grahaṇaṃ prati || ive caiva viśeṣeṇa kārtike ca viśeṣataḥ | mahācīnakrameṇaiva na doṣo nīlaśārade || vīracūḍāmaṇau - na siddhārirna tārā ca na rāśicakraśodhanam | na ṛṇaṃ na dhanaṃ cakraṃ na māsaniyamastathā || 27) na pakṣatithinakṣatraṃ tyājyau vārau kūjārkajau | iti kālanirṇayaḥ atha deśaḥ yāmale - puṇyatīrthe kurukṣetre devīpīṭhacatuṣṭaye | prayāge śrīgirau kāśyāṃ kālākālaṃ na śodhayet || yoginītantre - gayāyāṃ bhāskarakṣetre viraje candraparvate | catvare ca mataṅge ca tathā kanyāśrameṣu ca || na gṛhṇīyāt tato dīkṣāṃ tīrtheṣveteṣu pārvati | atha dīkṣāmāhātmyam vārāhītantre - adīkṣite ca maraṇaṃ rauravānna nivartate | tasmād dīkṣāṃ prakurvīta tantramāśritya tāntrikāḥ || mṛḍānītantre - māyayā mohito yastu kilviṣaiḥ pariveṣṭitaḥ | sa dīkṣāmavamanyeta nārakī bhavitā hi saḥ || manyatrāpi - dīkṣāhīnakṛtaṃ karma hutaṃ bhasmani tulavat | anīśvarasya marttyasya nāsti trātā yathā bhuvi || tathā dīkṣāvihīnasya neha svāmī paratra ca | mahāhārake tantre - atha dīkṣāvihīno yo vartate bhuvi pāpabhuk | mohāndhakāre narake garte patati duḥkhitaḥ || dīkṣāhīno'śucirnityamanarhaḥ sarvakarmasu | yadanyat kurute mohānna tasya phalabhāgbhavet || rudrayāmale - adīkṣitena vāmorū kṛtaṃ sarvamanarthakam | paśuyonimavāpnoti dīkṣāhīno'śucirnaraḥ || vārāhītantre - dīkṣāmūlaṃ jagatsarvaṃ dīkṣā hi paramaṃ tapaḥ | dīkṣāmāśritya nivased yatra kutrāśrame naraḥ || koṭijanmani yatpāpaṃ jñānājñānakṛtaṃ ca yat | dīkṣāgrahaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate || tato vāñchitasiddhiḥ syād dhanadhānyasamṛddhidā | ante devālayaṃ yāti dīvyabhogasamanvitaḥ || mahāhārake tantre - dīyate jñānamatyantaṃ kṣīyate pāpasañcayaḥ | tasmād dīkṣeti saṃproktā vāñchitārthaprasādhinī || 28) jñānaṃ dīvyaṃ yato dadyāt kuryāt pāpakṣayaṃ nṝṇām | tena dīkṣeti loke'smin kīrtitā tantrapāragaiḥ || brahmahatyā surāpāna svarṇasteyādi pātakān | upapātakalakṣāṇi hanti dīkṣāśrayānnaraḥ || dīkṣito brāhmaṇo yāti brahmalokamanāmayam | indralokaṃ kṣatriyo'pi prājāpatyaṃ tathā viśaḥ || yāti gandharvanagaraṃ śūdro dīkṣāprabhāvataḥ | caturṇāmeva varṇānāmato dīkṣā praśasyate || vaiśampāyanasaṃhitāyām - manasā karmaṇā vācā yat pāpaṃ samupārjitam | teṣāṃ viśleṣakaraṇī paramajñānadā yataḥ || tasmād dīkṣeti loke'smin gīyate śāstravedakaiḥ | tantrāntare - pustake likhito mantro yena sundari japyate | na tasya jāyate siddhirhānireva pade pade || tantrarāje - ācāryādanabhiprāptaḥ prāptaścādattadakṣiṇaḥ | satataṃ japyamāno'pi mantraḥ siddhiṃ na gacchati || dvijānāmanupavītānāṃ svakarmādhyayanādiṣu | yathā'dhikāro nāstīha syāccopanayanādiṣu || tathātrā'dīkṣitānāñca mantradevārcanādiṣu | nādhikāro'styataḥ kuryādātmānaṃ śivasaṃskṛtam || tantrāntare - yadṛcchayā śrutaṃ vāpi pracchannena chalena vā | patrekṣitaṃ ca gāthāvat prajaptamapi niṣphalam || prayogasāre - snehādvā lobhato vāpi yadi gṛhṇātyadīkṣitaḥ | tasmin gurau saśiṣye tu devatāśāpa āpatet || anyatrāpi - gurumukhyāḥ kriyāḥ sarvā bhuktimuktiphalapradāḥ | tasmāt sādhyo gururnityamatyarthaṃ tu samāhitaḥ || gurvanuktāḥ kriyāḥ sarvā niṣphalā syuryato dhruvam | prapañce - kṛte śrutyuktamārgastu tretāyāṃ smṛtisambhavaḥ | dvāpare syāt purāṇoktaḥ kalāvāgamasambhavaḥ || aśuddhāḥ śūdrakalpā hi brāhmaṇāḥ kalisambhavāḥ | 29) teṣāmāgamamārge syāt siddhirna śrautavartmanā || tasmādāvasyakī dīkṣā pūrvoktānekavākyataḥ | samyag vicārya sā grāhyā rāśicakrādibhedataḥ | kulārṇave - adīkṣitā ye kurvanti japahomādikāḥ kriyāḥ | na phalanti priye teṣāṃ śilāyāmuptabījavat || atha dīkṣopayuktamaṇḍapārthaṃ bhūmiparīkṣā yāmale - plavasthānaṃ ca gambhīraṃ dīrghatoyāśayāśrayaḥ | agniśālā'gnihotṝṇāṃ puṇyasthānaṃ pariśrutam || dvijānāṃ savratānāṃ vā āśrayaḥ svāśramo'thavā | dīkṣāyāmatiśastāni sthānānyetāni pārvati || na ca dīkṣāṃ prakurvīta nikuñje gahane vane | dvisīmni ca mahāraṇye mātsaryamṛgasevite || tantrāntare - mahānadīnāṃ tīrāṇi gaṅgāsāgarasaṅgamaḥ | praśastāni ca tīrthāni kṣetrāṇi cāśramā api || araṇyāni ca sarvāṇi parvatāḥ sakalā api | sanirjharo'pyupagiri devatāyatanānyapi || mahākapilapañcarātre - tatra bhūmīṃ parīkṣeta vāstujñānaviśāradaḥ | sphuṭitā ca saśalyā ca valmīkā rohiṇī tathā || dūrataḥ parivarjyā bhūḥ karturāyurdhanāpahā | sphuṭitā maraṇaṃ kuryādūṣarā dhananāśinī || saśalyā kleśadā nityaṃ viṣamā śatruto bhayam | īśakoṇaplavā sā ca kartuḥ śrīdā suniścitam || agnikoṇaplavā yā ca puttrāyurdhananāśinī | dakṣiṇaplavā yā bhūmirnityaṃ mṛtyu bhayapradā || gṛhakṣayakarī sā ca bhūmiryā nairṛtaplavā | dhanahānikarī pṛthvī kīrtitā varuṇaplavā || vātaplavā tathā bhūmirnityamudvegakāriṇī | pūrvaplavā vṛddhikarī varadā tūttaraplavā || 30) gautamīyatantre - bhūmeḥ parigrahaṃ kuryād yāvadāyatanaṃ bhavet | śuklamṛtsnā ca yā bhūmirbrāhmī sā parikīrtitā || kṣatriyā raktamṛtsnā ca harid vaiśyā prakīrtitā | kṛṣṇā bhūmirbhavecchudrā caturdhā parikīrtitā || mahākapilapañcarātre - brāhmaṇī bhūḥ kuśopetā kṣatriyaḥ syāccharākulā | kuśakāśākulā vaiśyā śūdrā sarvatṛṇākulā || gautamīyatantre - brāhmī sarvārthasidhyarthaṃ syāt kṣatriyā rājyadā tathā | dhanadhānyakarī vaiśyā śūdrā tu ninditā mune || prayogasāre - vitastimātravistāraṃ nirmāya vivaraṃ bhuvi | nikṣipet tā mṛdastasmin tāsu śiṣṭāsu śobhanam || sabhāsu madhyamaṃ vidyān nyūnāsvayamamucyate? | gautamīyatantre - tato bhūmiṃ parīkṣet vāstujñānaviśāradaḥ | śalyādiśodhanaṃ kuryāt tuṣāṅgārādi dūrayet || etasyākaraṇe mantrī na kiñcit phalamāpnuyāt | mahākapilapañcarātre - khanyamāne jalaṃ yāvat śalyadoṣo vinaśyati | dūranīcasthitaṃ vāri khanituṃ naiva śakyate || pañcahastaṃ prakhātavyaṃ śalyadoṣopaśāntaye | śalyoddhāraṃ tataḥ kṛtvā pūrayet susamaṃ yathā || tasyāṃ bhūmau vāstuyāgaṃ kṛtvā maṇḍapamācaret || atha vāstuyāgakramaḥ gṛhādikaraṇe yatra nārcito vāstudaivataḥ | tatra śūnyaṃ bhavet sarvaṃ rakṣovighnādibhirhatam || tasmād vāstvarcanaṃ samyak kāryaṃ sampadamīpsubhiḥ | mahākapilapañcarātre - bhūmeḥ parigrahe pūrvaṃ śilānāṃ sthāpane tathā | jalādhāragṛhārthaṃ ca yajed vāstuṃ viśeṣataḥ || apareṣvapi kāryeṣu yāgahomādikeṣu ca | vāstumaṇḍalakaṃ kuryāt sūtrayitvā samaṃ guruḥ || 31) śāradāyāṃ - rākṣasaṃ vāstunāmānaṃ hatvā'dhiṣṭhāya tattanum | sthitāstripañcāśad devāstebhyaḥ pūrvaṃ baliṃ haret || somaśambhuḥ - ākuñcitakaraṃ vāstumuttānamasurākṛtim | smaret pūjāsu kuḍyādiniveśe tvadharānanam || jānunī kūrparāsakte diśi vātahutāśayoḥ | paitryāṃ pādapuṭau rodryāṃ śiro'sya hṛdaye'ñjaliḥ || gautamīyatantre - viprāśīṣā vedaghoṣairmaṅgalācārapūrvakam | vāstormaṇḍalakaṃ kuryād yathāśobhaṃ yathāvidhi || śāradāyām - pūrvāparāyataṃ sūtraṃ vinyased hastamānataḥ | tanmadhye kiñcidālambya matsyau dvau parito likhet || tayormadhye sthitaṃ sūtraṃ vinyased dakṣiṇottaram | dvābhyāṃ dvābhyāṃ tathā'grābhyāṃ koṇeṣu makarān likhet || matsyamadhye sthitāgrāṇi tatra sūtrāṇi pātayet | caturasraṃ bhavet tatra catuḥkoṣṭhasamanvitam || tatpunarvibhajenmantrī catuḥṣaṣṭhipadaṃ yathā | īśānādrākṣasaṃ yāvad yāvadagneḥ prabhañjanam || evaṃ sūtradvayaṃ dadyāt karṇasūtraṃ samāhitaḥ || brahmāṇaṃ pūjayedādau madhye koṣṭhacatuṣṭaye | dikcatuṣke ca pūrvādi yajedāryamanantaram || vivasvantaṃ tato mitraṃ mahīdharamanantaram | koṇārddhakoṣṭhadvandveṣu vahnyādi paritaḥ punaḥ || sāvitraṃ savitāraṃ ca śakramindrajayaṃ punaḥ | rudraṃ rudrajayaṃ vidvānāpañcāpyāpavatsakam || tatkarṇasūtrobhayataḥ koṣṭhadvandveṣu deśikaḥ | śarvaṃ guhaṃ cāryamaṇaṃ jṛmbhakaṃ pilapicchikām || carakīṃ ca vidārīṃ ca pūtanāmarcayet kramāt | arcayed dikṣu pūrvādi sārddhādyantapadeṣvimān || aṣṭāvaṣṭavibhāgena devatā deśikottamaḥ | kramādīśānaparyanyau jayantaḥ śakra bhāskarau || satyo vṛṣāntarīkṣau ca diśi prācyāṃ vyavasthitāḥ | 32) agniḥ pūṣā ca vitatho yamaśca gṛharakṣakaḥ || gandharvo bhṛṅgarājaśca mṛgo dakṣiṇadiggatāḥ | nirṛtirdauvārikaśca sugrīva varuṇau tataḥ || puṣpadantāsurau śoṣarogau pratyagdiśi sthitāḥ | vāyurnāgaśca mukhyaśca somo bhallāṭa eva ca | argalākhyo'dityaditī kuverasya diśi sthitāḥ || mahākapilapañcarātre tu - gṛhaprāsādakūpānāṃ maṇḍapasya jalasya ca | vāstumaṇḍalakaṃ kāryamaṣṭahastaṃ tu nāparam || ityuktam | īśānaśivastu - pūjyāścatuḥṣaṣṭipadeṣu viprairekottarāśītipade nṛpādyerityuktavān | hayaśīrṣapañcarātre - ekāśītipadaṃ vāstu gṛhakarmaṇi śasyate | catuḥṣaṣṭipadaṃ vāstu prāsādeṣu praśasyate || mahākapilapañcarātre tu - prāsādārthaṃ catuḥṣaṣṭhirekāśībhirgṛhe tathā | ekāśītipadaṃ vāstucakram śikhī parjanyaḥ jayantaḥ indraḥ sūryaḥ satyaḥ bhṛśaḥ antarikṣaḥ vātaḥ ditiḥ āpaḥ jayantaḥ indraḥ sūryaḥ satyaḥ bhṛśaḥ sāvitraḥ pūṣā aditiḥ aditiḥ āpavatsaḥ aryamā aryamā aryamā savitā vitathaḥ vitathaḥ bhujagaḥ bhujagaḥ sumeruḥ brahmā brahmā brahmā vivasvān bṛhatkṣetraḥ bṛhatkṣetraḥ somaḥ somaḥ sumeruḥ brahmā brahmā brahmā vivasvān yamaḥ yamaḥ bhallāṭaḥ bhallāṭaḥ sumeruḥ brahmā brahmā brahmā vivasvān gandharvaḥ gandharvaḥ mukhyaḥ mukhyaḥ rājayakṣmā mitraḥ mitraḥ mitraḥ indraḥ bhṛṅgarājaḥ bhṛṅgarājaḥ ahiḥ rudraḥ śoṣaḥ asuraḥ varuṇaḥ puṣpadantaḥ sugrīvaḥ jayaḥ mṛgaḥ rogaḥ pāpa mā śoṣaḥ asuraḥ varuṇaḥ puṣpadantaḥ sugrīvaḥ dauvārikaḥ pitā 33) ityuktam | brahmāṇamiti koṣṭhacatuṣṭaye ekākāratayā mārjite | ekāśītipadapakṣe tu somaśambhuḥ - madhye navapado brahmā śeṣāstu padikāḥ smṛtāḥ | ṣaṭpadāstu marīcyādyā dikṣu pūrvādiṣu kramāt || tatrāṣṭadalakamalamapi likhet | taduktaṃ mahākapilapañcarātre - pañcaviṃśapade madhye brahmāṇaṃ tvarcayet kramāt (kamāt) | iti | kādimate - sarvamadhye yajet samyag brahmāṇaṃ kamalāsanām | hemābhaṃ ca caturvaktraṃ vedādhyayanaśālinam || pūjā ca pañcarajobhiḥ padānāṃ pūraṇaṃ kṛtvā kāryā | taduktaṃ gautamīyatantre - uktānāmiti devānāṃ padānyāpūrya pañcabhiḥ | rajobhisteṣvatho tebhyaḥ pāyasānnairbaliṃ haret || catuḥṣaṣṭipadaṃ vāstucakram śarvaḥ | pilapicchikā īśānaḥ aditiḥ paryanyaḥ jayantaḥ śakraḥ bhāskaraḥ satyaḥ vṛṣaḥ antarikṣa agniḥ aditiḥ paryanyaḥ ditiḥ jayantaḥ śakraḥ bhāskaraḥ satyaḥ vṛṣaḥ pūṣā pūṣā argalaḥ argalaḥ āpavatsa āpaḥ aryamā aryamā savitā sāvitra vitathaḥ vitathaḥ bhallāṭaḥ bhallāṭaḥ mahīdharaḥ brahmā brahmā vivasvān gṛharakṣakaḥ gṛharakṣakaḥ somaḥ somaḥ mahīdharaḥ brahmā brahmā vivasvān gṛharakṣakaḥ gṛharakṣakaḥ mukhyaḥ mukhyaḥ rudraḥ rudrajayaḥ mitraḥ mitraḥ śakraḥ indrajayaḥ gandharvaḥ gandharvaḥ nāgaḥ nāgaḥ śoṣaḥ asuraḥ puṣpadantaḥ varuṇaḥ sugrīvaḥ bhṛṅgarāja dauvārika bhṛṅgarājaḥ vāyuḥ rogaḥ śoṣaḥ asuraḥ puṣpadantaḥ varuṇaḥ sugrīvaḥ dauvārikaḥ mṛgaḥ nirṛtiḥ aryamā | vidārī 34) pāyasairmadhuraiḥ sarvān saṃyajenmadhurānvitaiḥ | tattaddravyairvā matimān pūjayed doṣaśāntaye || divyasārasvate - madhye padānāṃ navakaṃ mārjayitvā prapūrayet | sitena rajasā bhūyastaddikṣu ca catasṛṣu || ṣaṭkaṃ sammārjya rajasā raktena paripūrayet | śiṣṭāni ca padānyatra yathāsthānaṃ prakalpayet || vicitrāṇi tato madhye brahmāṇaṃ saṃprapūjayet | iti | brahmapūjāvidhiryathā - karṇikāyāṃ maṇḍūkādiparatattvāntaṃ kesareṣu madhye cāṇimādisarvasiddhyantā navapīṭhaśaktīḥ oṃ sarvajñānakriyāvyaktakamalāsanāya yogapīṭhāya nama iti madhye pīṭhaṃ ca sampūjya tatra yathoktaṃ brahmāṇamāvāhya oṃ namo brahmaṇa iti mantreṇa pañcopacārādibhirbrahmāṇaṃ pūjayet | tatastatparivāratvena anyānapi pūjayet | eṣāṃ dhyānaṃ tantrāntare - uktānāṃ sarvadevānāṃ svarūpaṃ ca nigadyate | akṣamālāṃ sruvaṃ dakṣe vāme daṇḍakamaṇḍalum || dadhānamaṣṭanayanaṃ yajenmadhye'mbujāsanam | sarve caturbhujā devā vāstudehe vyavasthitāḥ || kṛtāñjalipuṭāḥ sarve khaḍgakheṭakapāṇayaḥ | brahmāṇaṃ saṃnirīkṣante tadvaktrābhimukhāśca te || svasvasthānasthitāścaiva sādhāraṇamudāhṛtam | marīciḥ śvetavarṇaḥ syād vivasvān raktavarṇakaḥ || śātakumbhanibho mitraḥ kṛṣṇavarṇastu bhūdharaḥ | savitā nīlavarṇābhaḥ sāvitro dhūmravigrahaḥ || indraścāruṇavarṇābhaḥ śuklaścendrajayastathā | rudraḥ prabālasadṛśaḥ pīto rudrajayastathā || āpo gokṣīradhavala āpavatso japādyutiḥ | īśānaḥ kṣīradhavalaḥ parjanyo'ñjanasannibhaḥ || jayanto'ñjanasaṃkāśo mahendraścāmaladyutiḥ | ādityo raktavarṇaḥ syāt satyakaścitravarṇakaḥ || vṛṣo bandhūkapuṣpābhaḥ kundābhaścāntarikṣakaḥ | udyaddinakārābho'gniḥ pūṣā raktābjasannibhaḥ || 35) vitathaścendracāpābho vidyudvarṇo gṛharakṣakaḥ | yamaścāñjanasaṅkāśo gandharvaḥ padmarāgavat || bhṛṅgarājastu bhṛṅgābho mṛgo jīmutasannibhaḥ | nirṛtiḥ pāvakābhaśca pīto dauvārikaḥ smṛtaḥ || sugrīvo nīlakaṇṭhābhaścandrābhaḥ puṣpadantakaḥ | varuṇaḥ sphaṭikābhāṅgo bhṛṅgābhaścāsuro mataḥ || śoṣaścotpalasaṃkāśo rogaścaivendranīlavat | vāyuḥ kṛṣṇābhravarṇaḥ syānnāgaḥ śaṅkhendusannibhaḥ || mukhyo mauktikasaṅkāśo bhallāṭaḥ śvetapadmavat | somaḥ sphaṭikasaṅkāśo'rgalo raktotpaladyutiḥ || ditiḥ kundendudhavalā kapilā cāditiḥ smṛtā | carakī śaṅkhasadṛśī vidārī pāvakadyutiḥ || pūtanā himasaṅkāśā meghābhā pilapicchikā | khaḍgaṃ ca pānapātraṃ ca churikāṃ kartarīṃ tathā || dadhānā bhīmarūpāstā rākṣasyaḥ parikīrtitāḥ | sito raktaśca pītaśca kṛṣṇaḥ skandādikā grahāḥ || vajraṃ śaktiṃ ca khaḍgaṃ ca pāśaṃ ca vikṛtānanāḥ | dadhānā bhīṣaṇāḥ proktā grahāḥ skandādikāśca te || atra pratidaivataṃ balidravyabhedā mantrāścoktāḥ mahākapilañcaparātre - gautamīyatantre ca - pāyasaudanalājaiśca yuktaṃ dhūpaiḥ prasūnakaiḥ | annādibhiśca saṃyuktaṃ māṣabhaktādimaṇḍitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ brahman vāstudoṣaṃ praṇāśaya || gandhādiśarkarāpūpaṃ pāyasopari saṃsthitam | āryakākhya gṛhāṇemaṃ sarvadoṣaṃ praṇāśaya || candanādyarcitaṃ nātha karpūrāgurumaṇḍitam | vivasvan vai gṛhāṇemaṃ sarvadoṣaṃ praṇāśaya || saguḍaṃ pāyasaṃ nātha puṣpādisusamanvitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ mitra śāntiṃ prayaccha me || māṣaudanaṃ samāṃsañca gandhādikṣīrasaṃyutam | gṛhāṇemaṃ mahībhṛt tvaṃ sarvadoṣaṃ praṇāśaya || 36) evaṃ madhye tu saṃpūjya īśānādibaliṃ haret || etena pūjāyāmāgneyādikrame'pi balāvīśānādikramaḥ | anyatrāpi- īśānād dakṣiṇāvarto baliḥ sāmānyabhāṣitaḥ | sarveṣāṃ khalu vastūnāṃ viśeṣaḥ padanirṇaye || kvacittu pūjāpi tathaivoktā - īśakoṇādiṣu surān pūjayecca vidhānataḥ | īśānādicatuṣkoṇasaṃsthitān pūjayed budhaḥ || iti | tathā - kṣīraṃ khaṇḍasamāyuktaṃ puṣpādibhiralaṅkṛtam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyamāpa śāntiṃ prayaccha me || dadhīdaṃ guḍasaṃmiśraṃ gandhādibhiḥ susaṃyutam | gṛhāṇemaṃ baliṃ vatsa vighnamatra praṇāśaya || puṣpādikuśapānīyaṃ karpūrāguruvāsitam | sāvitra vai gṛhāṇemaṃ śāntimatra prayaccha me || piṣṭakaṃ saguḍaṃ nātha raktagandhādiśobhitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ sūrya vighnamatra praṇāśaya || śītamannaṃ tathā puṣpaṃ kuṅkumādisamanvitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ gṛdyaṃ śakradeva namo'stu te || odanaṃ ghṛtasaṃyuktaṃ vastragandhādimaṇḍitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyamindrajaya namo'stu te || pakvāpakvamidaṃ māṃsaṃ vastrapuṣpādisaṃyutam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ rudradeva namāmyaham || samāṃsaṃ ghṛtasaṃpakvaṃ gandhapuṣpādisaṃyutam | gṛhāṇemaṃ baliṃ rudrajaya svasti prayaccha me || raktapuṣpaṃ samāṃsaṃ vai raktavastrādisaṃyutam | vidārī vai gṛhāṇemaṃ rakṣovighnaṃ vināśaya || pittaraktāsthisaṃyuktaṃ raktagandhādimaṇḍitam | gṛhāṇemaṃ pūtane tvaṃ rakṣovighnaṃ vināśaya || saghṛtaṃ māṣabhaktaṃ ca raktagandhādisaṃyutam | baliṃ gṛhāṇa śarva tvaṃ rakṣovighnaṃ vināśaya || māṃsaṃ puṣpādisaṃyuktaṃ māṣabhaktādisaṃyutam | 37) gṛhāṇemaṃ baliṃ skanda rakṣovighnaṃ nivāraya || śvamāṃsaṃ piṣṭakairyuktaṃ pakvamāṃsodakānvitam | aryaman vai gṛhāṇemaṃ sarvavighnaṃ vināśaya || raktamāṃsaudanaṃ matsyaṃ gandhapuṣpasamanvitam | jṛmbhaka tvaṃ gṛhāṇemaṃ rakṣovighnaṃ praṇāśaya || chāgakarṇānvitaṃ māṃsaṃ vastragandhādisaṃyutam | pilapicchi gṛhāṇemaṃ rakṣovighnaṃ vināśaya || ghṛtena sādhitaṃ māṃsaṃ vastragandhādisaṃyutam | caraki tvaṃ gṛhāṇemaṃ rakṣovighnaṃ vināśaya || saghṛtaṃ sākṣataṃ bhaktaṃ vastragandhādyalaṅkṛtam | gṛhāṇemaṃ baliṃ tvīśa vāstudoṣāpahārakam || utpalaṃ pāyasairyuktaṃ vastrādikasamanvitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ megharāja namo'stu te || pañcahastaṃ supītaṃ ca dhvajaṃ bhaktādimaṇḍitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ jiṣṇusuta namo'stu te || odanaṃ ghṛtasampūrṇaṃ pañcaratnādimaṇḍitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ devarāja namo'stu te || raktapuṣpayutaṃ bhaktaṃ raktagandhādibhiryutam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ bhāskara tvaṃ namo'stu te || vitānaṃ dhūmravarṇābhaṃ gandhādikasuśobhitam | raktayuktaṃ gṛhāṇemaṃ baliṃ satya namo'stu te || idaṃ tu māṣabhaktaṃ vai vastragandhādipūjitam | gṛhāṇemaṃ vṛṣa baliṃ vāstudoṣaṃ vināśaya || idaṃ tu śādbalaṃ māṃsaṃ naivedyādisusaṃyutam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ vyoma śāntiṃ prayaccha me || suvarṇaṃ piṣṭakaṃ cātha vastragandhādibhiryutam | dhṛtānvitaṃ gṛhāṇemaṃ saptajihva namo'stu te || kṣīraṃ lājasamāyuktaṃ gandhapuṣpādisaṃyutam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ pūṣadeva namo'stu te || māṃsaudanaṃ gandhamālyayutaṃ vastrādibhūṣitam | 38) vitathemaṃ baliṃ gṛhṇa vāstudoṣaṃ vināśaya || matsyamāṃsayutaṃ bhaktaṃ gandhapuṣpādyalaṅkṛtam | yamarāja gṛhāṇemaṃ baliṃ śāntiṃ prayaccha me || pakvamāṃsaudanaṃ navanītaṃ vastrādimaṇḍitam | prītikaraṃ gṛhāṇemaṃ gṛharakṣa namo'stu te || nānāgandhasamāyuktaṃ raktapuṣpādibhiryutam | baliṃ gṛhāṇa gandharva sarvadoṣaṃ praṇāśaya || imāṃ tu śākunīṃ jihvāṃ māṣabhaktoparisthitām | gṛhāṇemaṃ bhṛṅgarāja baliṃ śāntiṃ prayaccha me || yavaṃ tilaghṛtopetaṃ gandhapuṣpādibhiryutam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ mṛgadeva namo'stu te || śarkarāmaṇḍitaṃ khaṇḍaṃ vastragandhādyalaṅkṛtam | prīto baliṃ gṛhāṇemaṃ rakṣorāja namo'stu te || candanāgurukhaṇḍaṃ ca vastragandhādibhiryutam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ dauvārika namo'stu te || idaṃ tu pāyasaṃ nātha gandhapuṣpādimiśritam | sugrīva vai gṛhāṇemaṃ baliṃ śāntiṃ prayaccha me || yavādyalaṅkṛtaṃ dugdhaṃ bhaktopari samarpitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ jaladeva namo'stu te || māṣabhaktaṃ kuśastambaṃ ghṛtagandhādisaṃyutam | puṣpadanta gṛhāṇemaṃ vāstudoṣaṃ praṇāśaya || madhunā sādhitaṃ piṣṭaṃ gandhādyairupaśobhitam | baliṃ gṛhāṇāsurendra sarvadoṣaṃ praṇāśaya || ghṛtaṃ cānnasamāyuktaṃ karpūrādisamanvitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ śoṣa sarvaśāntiṃ prayaccha me || yavajaṃ taṇḍulaṃ nātha gandhapuṣpādiśobhitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ roga sarvadoṣaṃ praṇāśaya || saghṛtaṃ maṇḍakaṃ cedamannādyairupaśobhitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ mṛgavāha namo'stu te || idaṃ tu kṛśarānnaṃ me dugdhagandhādisādhitam | 39) pātāleśa gṛhāṇemaṃ vighnamatra praṇāśaya || nālikerodakaṃ bhaktaṃ pītavastrādisaṃyutam | gṛhāṇemaṃ baliṃ mukhya vāstudośaṃ praṇāśaya || pāyasaṃ madhunā miśraṃ pītapuṣpasamanvitam | baliṃ pragṛhyatāṃ soma sarvadoṣaṃ praṇāśaya || odanaṃ ghṛtasaṃmiśraṃ gandhapuṣpasamanvitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ bhallāṭa tvaṃ namo'stu te || māṣānnantu dhṛtābhyakaṃ gandhapuṣpādimaṇḍitam | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyamargalākhya namo'stu te || kṣīraṃ khaṇḍasamāyuktaṃ nānāpūjopaśobhitam | daityamātargṛhāṇemaṃ sarvadoṣaṃ praṇāśaya || polikāṃ madhusaṃmiśrāṃ vastragandhādisaṃyutām | gṛhāṇemaṃ baliṃ hṛdyaṃ devamātarnamo'stu te || svargapātālamartyeṣu ye devā vāstusambhavāḥ | gṛhṇantvimaṃ baliṃ hṛdyaṃ tuṣṭā yāntu svamandiram || mātaro bhūtavetālā ye vānye bālikāṅkṣiṇaḥ | viṣṇoḥ pāriṣadā ye ca te'pi gṛhṇantvimaṃ balim || pitṛbhyaḥ kṣetrapālebhyo baliṃ dattvā prakāmataḥ | abhāvāduktamārgasya kuśapuṣpādibhiryajet || prayogasāre - vāstuśeṣakriyābhūtaḥ sarvarakṣāvibhūtikṛt | bhūtaprītipradaścāsmin diśābalirudīryate || dikpālapariṣatsarvabhūtānuddiśya nāmabhiḥ | pūjā visarjanāntā yat sa vijñeyo diśābaliḥ || dadhyambu rajanī puṣpa lāja saktu tilāndhasā | dravyeṇa vitared dikṣu baliṃ dikkramayogataḥ || surāṇāṃ tejasāṃ caiva pretānāṃ rakṣasāmapi | tathā jalānāṃ prāṇānāṃ nakṣatrāṇāṃ ca tatpunaḥ || vidyānāmadhipānāñca tān yathoktān baliṃ haret | savāhanapadaṃ proktvā parivārāya śaktaye || tatpārśvadebhyaśca tataḥ sarvebhya iti saṃyutam | 40) bhūtebhyaśca kramād bhūyaḥ prādakṣiṇyād kṣiped balim || dvipatpiśācavetāla rakṣorakṣābhayārtihā | diśābalirviśeṣeṇa sarvasampat samṛddhidaḥ || vāstau grahe prarohe bhūtadrohe gṛhapraveśe ca | vitate ca śāntihome diśāṃ baliḥ siddhaye prayoktavyaḥ || visarjanamantrastu - tantrāntare - yāntu devagaṇāḥ sarve pūjāmādāya pārthivīm | iṣṭakāmaprasiddhyarthaṃ punarāgamanāya ceti || atrāyaṃ kramaḥ - vāstumaṇḍalaṃ likhitvā rajobhiḥ padāni paripūrya madhye'ṣṭadalakamalaṃ vakṣyamāṇarītyā nirmāya tatroktaprakāreṇa brahmāṇaṃ dhyātvā tattatpadeṣu tattaddevatāśca sampūjya pūrvadiśi kuṇḍaṃ sthaṇḍilaṃ vā nirmāya tatra vakṣyamāṇakrameṇāgnimupasamādhāya maṇḍalād brahmādidevatāstatrāvāhya brahmaṇe'ṣṭottaraśatamanyebhyo daśadaśāhutīrdattvā pūrṇāhutiṃ vidhāya punarmaṇḍale devānānīya tebhyo yathoktadravyairyathoktamantraiśca baliṃ diśābaliṃ ca vidhāya punastān samabhyarcya uktamantreṇa visarjayet | tataḥ ācāryāya dakṣiṇāṃ dattvā śiṣyastaṃ praṇamediti | iti vāstuyāgavidhiḥ atha maṇḍaparacanārthaṃ pūrvādidigjñānopāyaḥ tantrarāje - bhānorgatyā diśo jñātvā kuryāt karmāṇi deśikaḥ | vāstuvaiṣamyato yatra samyag na jñāyate kakup || tatra śaṅkuṃ pratiṣṭhāpya jānīyācchakradiksthitim | tadgatyā dikparijñānaṃ śṛṇu vakṣye yathāvidhi || susame bhūtale kṛtvā vṛttaṃ bhramaṇarūpataḥ | tanmadhyabindau śaṅkuntu sthāpayed dvādaśāṅgulam || agracchāyānvayavaśād vṛtte pūrvāparadvaye | pūrvāparāhṇayoḥ kṛtvā cihnetamabhitastathā || svasamānaparibhrāntyā kṛtvā vṛttadvayaṃ punaḥ | tayoḥ saṃśleśasaṃjātamadhyadakṣottarasthite || sandhidvaye ca prākpratyaksūtramadhye tu vinyaset | sūtraṃ dakṣottaraṃ teṣāmagraiḥ prāgādi kalpayet || 41) kriyāsāraṃ'*? - kṛtvā bhūmiṃ samāṃ tatra vṛttaṃ hastamitaṃ samam | dvādaśāṅgulamānoccaṃ śaṅkuṃ khādiranirmitamaḥ || alābhe yajñavārkṣaṃ vā tatra saṃsthāpayet sudhīḥ | tacchāyā saṃspṛśed yatra tanmadhye madhyamaṃ smṛtam || tiryak prasārayet sūtraṃ madhye yāmyottare smṛte | koṇāḥ syuranye catvāraścatuḥsūtraprasāraṇāt || evamāśāparijñānaṃ samākhyātaṃ yathā sphuṭam | jñātvaivaṃ maṇḍapādīni kuryāt samyag vicakṣaṇaḥ || maṇḍapastu trividhaḥ uttamādhamamadhyamabhedāt | taduktaṃ pratiṣṭhāsārasaṃgrahe- svalpo dvādaśahasto'yaṃ dvidvivṛddhyā tataḥ kramāt | somaśambhāvapi - -------------------------- maṇḍapo'rkakaro'thavā | dvihastottarayā vṛddhyā śeṣāḥ syurmaṇḍapāḥ śubhāḥ || mahākapilapañcarātre'pi - hastāṃstu dvādaśārabhya kramād dvau dvau pravarddhya ca | evaṃ ca - bhūmiśuddhiṃ vidhāyetthaṃ racayed yāgamaṇḍapam || navahastaṃ pañcahastaṃ trihastaṃ vā yathāmatīti || gautamīyatantravacanena navahastaṃ pañcahastamityanena ca caturdaśahasto navahastaṃ trihastamityanena ca dvādaśahasto maṇḍapa uktaḥ | tathā - pañcabhiḥ saptarbhihastairnavabhirvā matāntaram | iti śāradāyāmapi | pañcabhiḥ saptabhirityanena dvādaśahastaḥ pañcabhirnavabhirityanena ca caturdaśahastaḥ saptabhirnavabhirityanena ca ṣoḍaśahasto maṇḍapa uktaḥ | tathā - acaladormitamatra tu maṇḍapaṃ masṛṇavedikamāracayet tataḥ | iti kramadīpikāyāmapi acalānāṃ saptānāṃ dordvayaṃ tena caturdaśahastāstat parimitamityarthaḥ | yathāśrute kuṇḍāṣṭakavedyṛtvikpracaraṇādyanupapatteḥ | yat tu - rājñāṃ homābhiṣekādiprayogārthaṃ tu maṇḍapam | vidadhyānnavahastena vistārāyāmasaṃyutam || iti tantrarājavacanaṃ taddīkṣātiriktakarmopayuktamaṇḍapaparam | prathamārdhe tathaivokteḥ siddhāntaśekhare - sthalādarkāṅgulocchrāyaṃ maṇḍapasthalamīritam | mahākapilapañcarātre tu - ucchrāyo hastamānaṃ syāt susamaṃ ca suśobhanam | ityuktam | 42) śāradāyām - ṣoḍaśastambhasaṃyuktaṃ catvārasteṣu madhyagā | aṣṭahastasamucchrāyāḥ saṃsthāpyā dvādaśābhitaḥ || pañcahastapramāṇāste niśchidrā ṛjavaḥ śubhāḥ | tatpañcamāṃśaṃ nikhanen medinyāṃ tantravittamaḥ || nārikeladalairbāhye chādayet tatsamantataḥ || aṣṭahasteti | idaṃ ca śoḍaśahastamaṇḍapa eva | maṇḍapārdhocchritān vedasaṃkhyācūḍānvitāṃstathā | iti pañcarātravacanāt | madhye bahirvā stambhaniveśanamāgneyādikrameṇa kāryam | stambhocchrāye śilānyāse sūtrayojanakīlake | khananāvaṭasaṃskāra prārambho vahnigocare || iti vacanāt | siddhāntaśekhare - madhye stambhacatuṣkaṃ syāttanmadhye vedikā matā | tantrāntare - vedikoṇeṣu vinyasya stambhān vedasvarūpakān | pañcarātre - sāradārubhavān stambhān dṛḍhān kuryādṛjūn samān || kriyāsāre - yajñīyavṛkṣo veṇurvā kramukaḥ stambhakarmaṇi | anye viśuddhavṛkṣā vā bhaveyurnānyabhūruhāḥ || gṛhaśalyaḥ svayaṃ śuṣkaḥ kuṭilaśca purātanaḥ | asaumyabhūmijanitaḥ santyājyaḥ stambhakarmaṇi || madhyamādhamamayordvādaśastambhapramāṇaṃ tryairāśikenāneyam | pañcamāṃśaṃ nyased bhūmau sarvasādhāraṇo vidhiḥ | iti vāstuśāstravacanāt | pañcamāṃśena vā khātaṃ sarveṣāṃ ca śivoditam | iti siddhāntaśekharavacanācca khananaṃ sarvamaṇḍapastambhānāṃ pañcamāṃśenaiva | nārikeladalairityādyupalakṣaṇam | kaṭaiḥ sadbhistu saṃchādyā vijayādyāstu maṇḍapāḥ | iti vāstuśāstravacanāt | mantramuktāvalyāṃ - dikṣu dvārāṇi catvāri vidadhyāt pañcamāṃśataḥ | pañcarātre - kanīyasi syād dvikaraṃ caturaṅgulavṛddhitaḥ || madhyamottamayordvāramiti nyasyenmanoharam || nehastamāha? maṇḍapād bahirdvāreṣu toraṇacatuṣṭayaṃ kuryāt | 43) taduktaṃ - maṇḍapadvārabāhye ca vedimānena dikkramāt | plākṣamaudumbarāśvastha vaṭotthatoraṇaṃ nyaset || iti || somaśambhuḥ - plakṣodumbarakāśvatthavaṭajāstoraṇāḥ kramāt || pūrvādito vidhātavyā yadvādyantaviparyayaḥ | alābhādekamevaiṣāṃ sarvāśāsu niveśayet || siddhāntaśekhare - ekamevāmalābhe syāt tadabhāve śamīdrumaḥ | jambūkhadirasārāśca tālo vā toraṇe smṛtāḥ || mahākapilapañcarātre - devāstoraṇarūpeṇa saṃsthitā yajñamaṇḍape | vighnavidhvaṃsanārthaṃ ca rakṣārthaṃ tvadhvarasya ca || nyasennyagrodhamaindryāṃ tu yāmyāṃ codumbaraṃ tathā | vāruṇyāṃ pippalaṃ caiva kauveryāṃ plakṣakaṃ nyaset || suśobhanaṃ tu pūrvasyāmṛgvedādiṣu mantritam | iṣe tveti ca mantreṇa subhadrākhyaṃ tu dakṣiṇe || sukarmākhyaṃ tu vāruṇyāṃ sāmavedādikena tu | śanno devīti mantreṇa suhotraṃ tūttare nyaset || śāradāyāṃ - dvāreṣu toraṇāni syuḥ kramāt kṣīramahīruhām | stambhocchrāyaḥ smṛtasteṣāṃ saptahastaiḥ pṛthak pṛthak || daśāṅgulapramāṇena tatparīṇāha īritaḥ | tiryak phalakamānaṃ syāt stambhamānārddhamānataḥ | śūlāni kalpayenmadhye toraṇe hastamānataḥ || saptahastairityuttamamaṇḍapapakṣe | yad vāstuśāstre - pañcahastapramāṇāste vistāreṇa dvihastakāḥ | ṣaḍaṅgulādivṛddhyā tu saptahastāstathottame || ṣaḍaṅgulādīti | tena adhamamaṇḍape toraṇastambhayorantarālabhūmirdvihastā | madhyame ṣaḍaṅgulādhikadvihastā | uttame dvādaśāṅgulādhikadvihastā | etena maṇḍapabhedena tiryak phalakamānamapyuktaṃ bhavati | adhamottamayoḥ pañcasaptahastocchrāyatākathanānmadhyame ṣaḍḍhastocchrāyatoktā bhavati | piṅgalāmate - śūlena cihnitāḥ kāryā dvāraśākhāḥ svamastake | ṛju vai madhyaśūlaṃ syāt kiñcid vakraṃ ca pakṣayoḥ || 44) ubhayaṃ tatsamākhyātaṃ tryaṅgulaṃ ropayet tadā | kriyāsāre - toraṇaṃ ghaṭayitvaivaṃ mūrdhni śūlatrayaṃ nyaset || śūle navāṅgulaṃ dairghyaṃ turīyāṃśena vistṛtiḥ | śeṣāṇāṃ dvyaṅgulā vṛddhirveśaścāṅgulavṛddhitaḥ || ayañca triśūlavinyāsaḥ śaivaśāktādau | vaiṣṇave tu viśeṣo vāstuśāstre - mastake dvādaśāṃśena śaṅkhacakragadāmbujam | prāgādikramayogena nyasetteṣāṃ svadārujam || śāradāyāṃ - dikṣu dhvajānnivaghnīyāllokapālasamaprabhān | vitānadarbhamālādyairalaṃkurvīta maṇḍapam || pratiṣṭhāsārasaṃgrahe - pītaraktādivarṇāśca pañcahastā dhvajāḥ smṛtāḥ | dvipañcahastairdaṇḍaiste vaṃśajaiḥ saṃyutā matāḥ || dvipañcahastairdaśahastaiḥ | anyatrāpi - pañcahastā dhvajāḥ kāryā vaikalpe tu dvihastakāḥ | daṇḍaśca daśahastaḥ syādaṣṭadikṣu ca tān nyaset || hayaśīrṣapañcarātre - dhvajena rahite brahman maṇḍape tu vṛthā bhavet | pūjāhomādikaṃ sarvaṃ japādyaṃ yat kṛtaṃ budhaiḥ || rakṣakeṇa vinā yadvat kṣetraṃ naśyati kṣetriṇaḥ | dhvajaṃ vinā devagṛhaṃ tathā naśyeta sarvathā || viṣṇupāriṣadāḥ krūrāḥ kūṣmāṇḍādyāstu ye smṛtāḥ | pūjādikaṃ tu gṛhṇanti devaṃ dṛṣṭvā na rakṣitam || dṛṣṭvā dhvajāṃstu devasya maṇḍape jvalanaprabhān | naśyanti sarve te cārkaraśmikṣiptaṃ tamo yathā || siddhāntaśekhare - cūtapallavamālāḍhyaṃ vitānairupaśobhitam | vicitravastrasaṃchannaṃ tulāstambhavibhūṣitam || saphalaiḥ kadalīstambhaiḥ kramukairnārikelajaiḥ | phalairnānāvidhairbhojyairdarpaṇaiścāmarairapi || bhūṣitaṃ maṇḍapaṃ kuryādratnapuṣpasamujjvalam | hayaśīrṣapañcarātre - darpaṇaiścāmarairghaṇṭaiḥ stambhān vastrairvibhūṣayet | kalaśairghaṭikābhiśca sādhāraiḥ karkaraistathā || tatra pratitoraṇamekaikaḥ kalaśaḥ svājyaḥ | pratidvārapārśvaṃ dvau dvau | pratikoṇaṃ 45) caikaikaḥ | taduktam - gandhapuṣpāmbaropetān kumbhāṃsteṣu vinikṣipet | teṣu toraṇeṣu *? dhruvaṃ dharāṃ vākpatiṃ ca vighneśaṃ teṣu pūjayet | maṇḍapasya tu koṇasthakalaśeṣu kramādamī || amṛto durjayaścaiva siddhārtho maṅgalastathā | pūjyā dvārasyakumbheṣu śakrādyāstanmanūttamaiḥ || anyatrāpi - maṇḍape kalaśau dvau dvau dvāre niveśayet | gālitodaka sampūrṇā vāmrapallavaśobhitau || śāradāyāṃ - tattribhāgamite kṣetre'ratnimātrasamucchritām | caturasrāṃ tato vedīṃ maṇḍalāya prakalpayet || anyatrāpi - tato maṇḍapasūtraṃ tu triguṇaṃ parikalpayet | pūrvādiṣu kramāt tasya madhyabhāgena vedikā || siddhāntaśekhare'pi - navāṃśaṃ maṇḍapaṃ kṛtvā madhyāṃśe vedikā matā | aratnimātrasamucchritāṃ hastamātronnatām | taiścatubhirbhavenmuṣṭirvitastistaistribhirguṇaiḥ | aratnistaddvayena syāddhastastaddvayataḥ śive || iti tantrarājavacanenāratnihastaśabdayoḥ paryāyatokteḥ | tatraiva - ....................... tattribhāgaikabhāgataḥ | vidadhyānmadhyato vedīṃ karamātrasamunnatāmityukteśva | mantra- muktāvalyāmapi - iṣṭakābhirmṛdā vāpi vedī darpaṇasannibhā | rājahastocchrayā kāryā viduṣā siddhimicchatā || kriyāsāre'pi - tribhāgaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā madhyabhāgastu vedikā | hastamānaṃ tadutsedhaṃ caturasraṃ samaṃ yathā || tathā - vakrapārśvā klinnamadhyā parūṣā dṛgaśobhanā | mānahīnādhikā yā sā karttuḥ karmavināśinī || maṇḍapānyathābhāve doṣa uktaḥ - kriyāsāre - anuktasādhanaiḥ klapto yadi vā kuṭilākṛtiḥ | mānādhiko'thavā nyūno maṇḍapaḥ karmanāśakaḥ || ākhyātasādhanaiḥ klaptaḥ śobhanaḥ samamānakaḥ | manojño maṇḍapo yo'sau karmakarttuḥ śubhāvahaḥ || iti maṇḍapalakṣaṇam 46) atha kuṇḍāni śāradāyām - prāk prokte maṇḍape vidvān vedikāyā bahistridhā | kṣetraṃ vibhajya madhyāṃśe pūrvādi parikalpayet || aṣṭāsvāśāsu kuṇḍāni ramyākārāṇyanukramāt | caturasraṃ yonimardhacandraṃ tryasraṃ suvartulam || ṣaḍasraṃ paṅkajākāramaṣṭāsraṃ tāni nāmataḥ | ācāryakuṇḍaṃ madhye syād gaurīpatimahendrayoḥ || siddhāntaśekhare - purandareśayormadhye vṛttaṃ vā caturasrakam | tadācāryasya nidiṣṭamiti || kriyāsāre - vṛttaṃ vā caturasraṃ syānmadhyasthānaṃ vṛṣeśayoḥ | atha caturasrakuṇḍam tantrarāje - prāk pratyak sūtramāsphālya tanmadhye cihnakalpanam | kṛtvā tatpūrvataḥ paścād dvādaśāṅgulamānataḥ || paraṃ pramṛjya tatrāpi vidadhyāccihnayugmakam | prākpratyakcihnamānena tayorevāvalambataḥ || dakṣiṇottarato haṃsapade kṛtvā tatastayoḥ | prasārya sūtraṃ taccāpi mārjayitvoktamānataḥ || tatastadagrāṇyālambya madhyacihnasya mānataḥ | kuryāddhaṃsapadaṃ koṣṭhānyamitasteṣu pātayet || catuṣṭayaṃ tu sūtraṃ ca caturasraṃ bhavet samam | tasminnanyāni kuṇḍāni vadāmi tava mānataḥ || gautamīyatantre - pūrvāparāyataṃ sūtraṃ hastamānaṃ prasārya ca | tasyāgrayormatsyayugmaṃ kuryāt spaṣṭaṃ yathā bhavet || dvibhāgau kṛtya tatsūtraṃ pātayed dakṣiṇottaram | tadagrayormatsyayugmaṃ kuryāt spaṣṭaṃ yathā bhavet | caturdikṣu catuḥsūtraṃ pātayet tatpramāṇataḥ | caturasraṃ catuḥkoṣṭhaṃ bhavedatimanoharam || koṇasūtradvayaṃ dadyāt pramāṇaṃ tena lakṣayet | caturasraṃ bhavet kuṇḍaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam || 47) tathā - anena janayet sarvakuṇḍāni manuvittamaḥ | śāradāyāṃ - caturviṃśatyaṅgulāḍhya hastaṃ tantravido viduḥ | karturdakṣiṇahastasya madhyamāṅguliparvaṇaḥ || madhyasya dairghyamānena mānāṅgulamudīritam | yavānāmaṣṭabhiḥ kḷptaṃ mānāṅgulamudīritam || atra bhūvadanasamāsāddha madhyamalambena saṃguṇayedityuktarītyā ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatāṅgulāni hastamātrakuṇḍasya kṣetraphalaṃ dvihastādau taddvaiguṇyādi | ekahastakuṇḍakarṇasūtreṇa dvihastakuṇḍamadhyasūtram evaṃ tatkarṇasūtreṇa caturhastakuṇḍamadhyasūtramavagantavyam | evamagre'pi | taduktaṃ gautamīyatantre - karṇasūtrapramāṇena dvihastaṃ kuṇḍamuddharet | sarvakuṇḍeṣu sarvatra vardhayed vidhināmunā || iti | vastuta ekahastakṣetraphalaṃ dviguṇatriguṇādi kṛtvā tanmūlamānīya dvihastatrihastādikuṇḍamadhyasūtraparimāṇaṃ jñeyam | khanet tattatpramāṇena guṇitena yathākramam | iti jñānārṇavavacanāt | guṇitājñāne dvihastādikuṇḍamadhyasūtraparimāṇamabhiyuktavacanād bodhyam | yathā - vistārāṅgulamānamekakarato yāvad daśa syājjinā- vedatrīṇi kusāgarāḥ śarayavopetā bhujaṅgāmbudhiḥ | niṣpādāmbudhisāyakāviyavamaṅkeṣvardhayugrāmaṣaṭ- nāgāṃgāniyavānidṛṅmuniyavenonāśca ṣaṭ parvatāḥ (?) || evañca caturviṃśatyaṅgulānyekahastasya vyāsaḥ 24 catustriṃśad dvihastasya 34 ekacatvāriṃśadaṅgulāni pañcayavāśca trihastasya 41 aṣṭacatvāriṃśadaṅgulāni caturhastatasya 48 tripañcāśaṅgulāni ṣaḍyavāśca pañcahastasya 53 aṣṭapañcāśadaṅgulāni saptayavāśca ṣaḍḍhastasya 58 triṣaṣṭiraṅgulāni catvāro yavāśca saptahastasya 63 saptaṣaṣṭiraṅgulāni saptayavāścāṣṭahastasya 67 dvāsaptatiraṅgulāni navahastasya 72 pañcasaptatiraṅgulāni saptayavāśca daśahastasya 75 | dvihastādikuṇḍāni tu prayogopayuktāni prasaṅgādatroktāni dīkṣāyāmekahastakuṇḍasyaivopayogāt | iti caturasrakuṇḍalakṣaṇam 48) atha yonikuṇḍalakṣaṇam tantrarātre - tandhyapañcamāṃśena vikāśya brahmasūtrakam | pūrvataḥ paścimadvandvaṃ koṣṭhayormadhyadeśataḥ || tatkoṇamānena tathā bhrāmayet paścimāgrakān | uttarāgrāvadhi tathā dakṣiṇāgrāvadhi priye || tanmadhyatiryaksūtrāgradvayāvaṣṭambhatastathā | vikāśitabrahmasūtrāvadhi sūtradvayaṃ bhavet | yonikuṇḍamidaṃ bhadre syāccaturṣūbhayātmasu || iti yonikuṇḍalakṣaṇam athārdhacandrakuṇḍalakṣaṇam yathā - catuṣkoṇe kṣetre jinalavakamadhyasthitaguṇe vihāyādhaḥ sārddhaṃ dvayamupari tāvacca matimān | kalāṃśenāṃśasyonitamupari tiryak kuru guṇaṃ bhramārdhaṃ tanmānādapi śaśidalaṃ kuṇḍamiti tu || atrāpi tāntrikavacanāni visaṃvādikṣetraphalakāni | ityardhacandrakuṇḍalakṣaṇam atha trikoṇakuṇḍalakṣaṇam kṣetrasya madhyamaguṇe jinabhāgasakte śroṇyoḥ pṛthak śaralavān parivardhya dhīmān | agre jināṣṭamanavena daśātha sūtraistryastritribhirbhavati kuṇḍamiha prayuktaiḥ || ityabhiyuktadiśāpi samasūtratāyāḥ abhāvaḥ | tasmādvātriṃśadaṅgulaṃ madhyamalambaṃ ṣaṭtriṃśadaṅgulāṃ ca bhuvaṃ vidhāya sūtratrayadānena trikoṇakuṇḍaṃ sampādanīyam | tena samasūtratā kṣetraphalapūrṇatā ca bhavatītyākalanīyam | iti trikoṇakuṇḍalakṣaṇam atha vṛttakuṇḍalakṣaṇam ṣoḍaśadhā kṛtamadhyamasūtrakṣetre puraḥparivardhitakṣetrabhāge(?) | ekaka eva tatontaracihnān maṇḍalakuṇḍamiti bhramaṇāt syāt || anyāni tu vacanāni visaṃvādikṣetraphalakānītyupekṣitāni | iti vṛttakuṇḍalakṣaṇam 49) atha ṣaṭkoṇakuṇḍalakṣaṇam kriyāsāre - kṣetraṃ vasvaṃśakaṃ kṛtvā bahiḥ pārśvadvayeṃ'śakau | nyastvā'nena pramāṇena madhyāt tulyaṃ yathā nyaset || koṇānyanyāni catvāri pārśvayośca dvayaṃ dvayam | ṣaṭsūtrāṇi nyaset teṣu tat syāt ṣaṭkoṇakuṇḍakam || siddhāntaśekhare - caturasre same siddhe kṣetramaṣṭāṃśakaṃ bahiḥ | agrayorgarbhasūtrasya yojayet tatpradeśataḥ || garbhamadhyapramāṇena sūtreṇa bhramayantrakam | garbhamadhye bahirbhāge vinyasya bhramaṇād bhavet || uttare dakṣiṇe bāhye matsyayordvitayaṃ tataḥ | mīne bāhyāṃśake mīne mīnayugme tataḥ kramāt | sūtraṣaṭkaṃ nyaset tattu kuṇḍaṃ ṣaṭkoṇamīritam || iti ṣaṭkoṇakuṇḍalakṣaṇam atha padmakuṇḍalalakṣaṇam padmakuṇḍe madhyasūtraṃ caturviṃśatidhā bhajet | bhrāmayet karṇikāvṛttaṃ tryaṃśavṛttārdhamānataḥ || ṣaḍaṃśavṛttārdhamāna bhramivṛtte tu keśarāḥ | navāṃśavṛttārdhamāne vṛtte syāt patramadhyabhūḥ || dvādaśāṃśāt tu vṛttārdhād vṛttaṃ patrordhvabhūḥ smṛtā | dalāgrāṇāntu vṛttārdhaṃ kṛtvā pañcadaśāṃśakaiḥ || nyūnaiḥ pañcabhirekāṃśaścatuḥṣaṣṭyaṃśakairbhramāt | rekhāgrebhyaḥ patrasīmno dalāgrāṇi prakalpayet || vacanāntarāṇi tu visaṃvādikṣetraphalānītyupekṣitāni | tatra karṇikā tryaṃṅguloccā ṣaḍaṅgulavyāsā kāryā | taduktaṃ - kāmike - utsedhaṃ tu tataḥ kuryāt karṇikārdhāṃśamānataḥ || iti padmakuṇḍalakṣaṇam athāṣṭakoṇakuṇḍalalakṣaṇam kuṇḍe'ṣṭāsre madhyasūtraṃ caturviṃśatidhā bhajet | ekatridaśamāṃśāḍhyaṃ hyaṃśavṛddhyā ca vartulam || tanmadhye dikṣvaṣṭasūtradānādaṣṭāsrakaṃ samam | 50) vacanāntarāṇi tu visaṃvādikṣetraphalakāni viṣamasūtrapratipādakānītyupekṣitāni | ityaṣṭakoṇakuṇḍalakṣaṇam etāvatkuṇḍakaraṇāsamarthastu caturasrakuṇḍāni vṛttakuṇḍānyeva vā sarvatra kuryāt | kuṇḍāni caturasrāṇi vṛttanāmākṛtīni vetyāmnāyarahasyasya śastāni tāni vṛttāni caturasrāṇi vā sadeti somaśambhośca vacanāt | madhyamastu pañcakuṇḍīpakṣaḥ | ekakuṇḍakaraṇapakṣastu kaniṣṭhaḥ | nava pañcātha vaikaṃ vā kartavyaṃ lakṣaṇānvitamityāmnāyarahasyavacanāt | tanniveśanamapi tatraivoktam vidhāne pañcakuṇḍānāmīśāne pañcamaṃ bhavediti | jñānaratnāvalyāmapi dikṣu vedāsravṛttāni pañcamaṃ tvīśagocaramiti | nāradīye tu - yatropadiśyate kuṇḍacatuṣkaṃ tatra karmaṇi | vedāsramardhacandraṃ ca vṛttaṃ padmanibhaṃ tathā || kuryāt kuṇḍāni catvāri prācyādiṣu vicakṣaṇaḥ | pañcamaṃ kārayet kuṇḍamīśadiggocaraṃ dvija || ityuktam | ekakuṇḍapakṣe niveśanamuktamācāryaiḥ - athavā diśi kuṇḍamuttarasyāṃ pravidadhyāccaturasramekameveti | somaśambhunā tu - ekaṃ vā śivakāṣṭhāyāṃ pratīcyāṃ kārayed budhaḥ | ityuktam | etacca kuṇḍaṃ caturasraṃ vṛttaṃ vā kāryam | taduktaṃ kriyāsāre- caturasraṃ bhavet kuṇḍaṃ vṛttaṃ kuṇḍamathāpi vā | sthirārcane carārcāyāṃ nitye havanakarmaṇīti || piṅgalāmate'pi - kuṇḍamekakaraṃ vṛttaṃ mekhalākaṇṭhanābhimat | nitye karmaṇi dīkṣāyāṃ śāntau puṣṭau mataṃ śubhamiti || atha khātam śāradāyāṃ yāvān kuṇḍasya vistāraḥ khananaṃ tāvadīritam | prayogasāra divyasārasvatayorapi- caturasraṃ catuḥkoṣṭhaṃ sūtraiḥ kṛtvā yathā purā | hastamānena tanmadhye tāvannimnāyataṃ khanet || gaṇeśvaravimarśiṇyām - caturviṃśāṅgulāyāmaṃ tāvat khātasamanvitam | yattu - hastamātraṃ khanet tiryagūrdhvaṃ mekhalayā saheti mohaśūre vyāsāt khātaḥ karaḥ prokto nimnaṃ tithyaṅgulena tviti viśvakarmaṇi kuṇḍaṃ jināṅgulaistiryagūrdhvaṃ mekhalayā saheti prathamatantre khātaṃ kuṇḍapramāṇaṃ syādūrdhvaṃ mekhalayā saheti 51) siddhāntaśekhare ca proktaṃ tattu svalpatarahomaviṣayaṃ sukumāramālasyādipuṣpahāmaviṣayaṃ cetyevadhyeyam | gautamīye- tataḥ kuṇḍaṃ khanenmantrī yathāśāstravidhānataḥ | tyaktvā sarpasya gātraṃ ca śirodeśaṃ prayatnataḥ || śiroghāte bhavenmṛtyuḥ piṇḍeṣu piṇḍaghātanam | pucche tu duḥkhasambhūtaṃ kroḍe sarvārthasādhanam || nāgaśira ādinirṇayastantrāntare - vāstupramāṇena tu gātrakeṇa vāmena śete khalu nityakālam | tribhistu māsaiḥ parivṛttya bhūmau taṃ vāstunāgaṃ pravadanti siddhāḥ || bhādrādike vāsavadikśirāḥ syānmārgādikeṣu triṣu yāmyamūrdhā | pratyakśirā syāt khalu phālgunādau jyeṣṭhādi kauveraśirāḥ sa nāgaḥ || atha kaṇṭhamānam mahākapilapañcarātre - caturviṃśatibhāgena kaṇṭho vai parikīrtitaḥ | khātād bāhye'ṅgulaḥ kaṇṭhaḥ sarvakuṇḍeṣvayaṃ vidhiḥ || caturviṃśatimaṃ bhāgamaṅgalaṃ parikalpayet | atha mekhalā piṅgalāmate - khātādekāṅgulaṃ muktvā mekhalānāṃ sthitirbhavet | śāradāyām - kuṇḍānāṃ yādṛśaṃ rūpaṃ mekhalāñca tādṛśam || vāyavīyasaṃhitāyāṃ - mekhalānāṃ trayaṃ vāpi dvayamekamathāpi vā | kriyāsāre - nābhiyonisamāyuktaṃ kuṇḍaṃ śreṣṭhaṃ trimekhalam | kuṇḍaṃ dvimekhalaṃ madhyaṃ nīcaṃ syādekamekhalam || somaśambhau - trimekhalaṃ dvije kuṇḍaṃ kṣatriyasya dvimekhalam | mekhalaikā tu vaiśyasveti | tatraiva - kuṇḍānāṃ yaścaturviṃśo bhāgaḥ so'ṅgulasaṃjñakaḥ | vibhajyānena kartavyā mekhalākaṇṭhanābhayaḥ || mahākapilapañcarātre - kuṇṭhaṣaḍbhāgikā tvādyā dvitīyāṣṭāṃśakā smṛtā | tṛtīyā dvādaśāṃśā syāditi | 52) yoginīhṛdaye - mekhalā śṛṇu me devi hastādiṣu viśeṣataḥ | ṣaḍnāgarkāṃśasaṃbhāgairmitāḥ syurgopitāḥ śubhāḥ || tantrāntare - yā yā tu mekhalā pūrvā sā sā bhūmirudāhṛtā | atra bāhyamārabhya pūrvatvaṃ bodhyam | kriyāsāre - pradhānamekhalotsedhamuktamatra navāṅgulam | tadbāhyamekhalotsedhaṃ pañcāṅgulamiti smṛtam || tadbāhyamekhalotsedhamaṅguladvitayaṃ kramāt | catustridvyaṅgulo vyāso mekhalātritayānvitaḥ || atroccatoktirmūlabhūmimavadhīkṛtya | lakṣaṇasaṃgrahe - prathamā dvyaṅgulāyāmā unnatā sā navāṅgulaiḥ | madhyamā tryaṅgulā bāhye tṛtīyā tu yamāṅgulaiḥ || yattu - satvapūrvakaguṇānvitāḥ kramād dvādaśāṣṭacaturaṅgulocchritāḥ | sarvato'ṅgulacatuṣkavistṛtā mekhalāḥ sakalasiddhidā matā || ityācāryairuktam | tatphalaviśeṣaparam | ata eva - prathamā mekhalā tatra dvādaśāṅgulavistṛtā | caturbhiraṅgulaistasyāśconnatiśca samantataḥ || tasyāścopari vapraḥ syāccaturaṅgulamunnataḥ | aṣṭābhiraṅgulaiḥ samyag vistīrṇaṃ tu samantataḥ || tasyopari punaḥ kāryo vapraḥ so'pi tṛtīyakaḥ | caturaṅgulavistīrṇaśconnataśca tathāvidhaḥ || iti vaśiṣṭhasaṃhitāpi tathaiva | yacca - vyāse caturviṃśatidhā vibhājite tisraścatustrīkṣaṇabhāgavistṛtāḥ | samantataḥ kaṇṭhabahistu mekhalā navarturāmāṃśakatuṅgatā matāḥ || vistāratulyonnatayastu kaiściduktā imāḥ kenacidarkabhāgai- rādyoccatoktā parayostu nāgavedāṃśamānā vidadhe krameṇa || iti vājayeyibhiruktam, tattu pramāṇābhāvādupekṣaṇīyam | gautamīye - sāttvikī mekhalā pūrvā dvitīyā rājasī smṛtā | tṛtīyā tāmasī jñeyā ityuktaṃ kuṇḍalakṣaṇam || pañcamekhalāpakṣe tanmānamuktaṃ lakṣaṇasaṃgrahe - mekhalāḥ pañca vai kāryāḥ ṣaḍpañcābdhitripakṣakaiḥ | 53) siddhāntaśekhare'pi - ṣaḍbāṇābdhivahninetramitāḥ syuḥ pañca mekhalāḥ || dvimekhalāpakṣe tantrāntare - ṣaṣṭhāṃśenā'ṣṭamāṃśena mekhalādvitayaṃ matam | ekamekhalāpakṣe piṅgalāmate - ekā ṣaḍaṅgulotsedha vistārā mekhalā matā | mahākapilapañcarātre'pi - sā caturthāṃśavistārā mekhalaikā'thavā smṛtā | prathamatantre'pi - kaṇṭhāṅgulād bahiḥ kāryā mekhalaikā ṣaḍaṅgulā | sidhāntaśekhare'pi - kuṇḍānāṃ mekhalāṃ kuryādekāṃ cet ṣaḍbhiraṅgulaiḥ || atha yonilakṣaṇam śāradāyāṃ - hoturagre yonirāsāmuparyaśvatthapatravat | somaśambhau - tāsāmupari yoniḥ syānmadhye'śvatthadalākṛtiḥ | svāyambhuve - prāgagniyāmyakuṇḍānāṃ proktā yonirudaṅmukhā | pūrvā mukhāḥ smṛtāḥ śeṣā yathāśobhaṃ vyavasthitāḥ || tryailokyasāre'pi - dakṣiṇasthā pūrvayāmye jalasthā paścimottare | navamasyāpi kuṇḍasya yonirdakṣadalasthitā || svāyambhuve - mekhalā madhyato yoniḥ kuṇḍārddhatryaṃśavistṛtā | aṅguṣṭhamānoṣṭhakaṇṭhī kāryā'śvatthadalākṛtiḥ || siddhāntaśekhare'pi - dīrghārkaparvabhiryonirvistāreṇā'ṣṭakāṅgulā | unnatirdvayaṃgulenā'syā ------------------------ || prayogasāre'pi - tribhāgāṃ madhyato yonimāyāme dvādaśāṅgulām | dvādaśāṃśocchritāṃ kuryāt kiñcit kuṇḍaniveśinīm || evañca - muṣṭyaratnekahastānāṃ kuṇḍānāṃ yonirīritā | ṣaṭcaturdvyaṅgulāyāma vistāronnatiśālinīti || iti śāradāvacanaṃ - tatṣaḍaṅgulamāyāmaṃ vistāraṃ caturaṅgulāmeti | 54) kriyāsāravacanaṃ caikamekhalapakṣa iti rāghavabhaṭṭāḥ | vastutastu ṣaṭcaturdvyaṃguleti samuccitamevāyāmādiṣvanveti | taduktaṃ pañcarātre - arkāṅgulocchrayāṃ yoniṃ vidadhyāt tāvadāyatām | anyatrāpi - utsedhāyāmatastulyā yoniḥ syādvā daśāṅgulā | idamapi vaśiṣṭhasaṃhitāyāmuktaṃ sthūlamekhalāpakṣe | nāradīye tu - kuṇḍatryaṃśena vistāro yonerucchrāyato'ṅgulā | kuṇḍārdhena tu dīrghā syādityekāṅgulatoccatā || uktā | tryailokyasāre'pi - dairghyāt sūryāṅgulā yonistryaṃśonā vistareṇa tu | ekāṅgulocchritā sā tviti | piṅgalāmate'pi - vistāro'ṣṭāṅgulo yonerucchrāyo'ṅgulasammitaḥ | aṣṭāṅgulavistāratvaṃ cādibhāge - agre saṅkucitatvādaśvatthapatravadityukteḥ | tryailokyasāre --------------------praviṣṭābhyantare tathā | kumbhadvayasamāyuktā cāśvatthadalavanmatā || vāyavīyasaṃhitāyāmapi - mekhalāṃ madhyataḥ kuryāt paścime dakṣiṇe'pi vā | śobhanāṃ madhyataḥ kiñcinnimnāmunmūlikāṃ śanaiḥ || agreṇa kuṇḍābhimukhīṃ kiñcidutsṛṣṭamekhalām | śāradāyāṃ - ekāṅgulaṃ tu yonyagraṃ kuryādīṣadadhomukham | atraikāṃśena vistāronnatiśālinī yonyupari parito nemirapi kāryā | taduktaṃ rāmavājapeyinā - kuṇḍaṃ vyāsadalāyatā'tha vitatā tryaṃśena tuṅgā catu- rviṃśāṃśena ca tāvatā paridhinā yoniḥ samantād yutā | tāvanmānanijāgrakeṇa viśatī kuṇḍāntare'ntarvilā sā'dhovṛttadaladvayena rucirā cāśvatthapatrākṛtiriti || antarvileti | yathā śrutighṛtadhāraṇārthaṃ vilamevaṃ vilavatītyarthaḥ | adhovṛtteti | mūlabhāge kumbhākāravṛttārdhadvayayutetyarthaḥ | atha nālam śāradāyāṃ - sthalādārabhya nālaṃ syād yonyā madhye sarandhrakam | pañcarātre'pi - sthalādārabhya nālaṃ syād bāhyamekhalayā sabham || 55) prayogasāre tu - yonyāḥ paścimato nālamāyāme caturaṅgulam | tridvyekāṅgulavistāraṃ kramānnyūnāgramiṣyate || ityuktam | caturaṅgulatotsedha vistārā bāhyamekhalā | salagnā caturasrā nālamūle vediḥ kāryeti sampradāyaḥ | atha nābhilakṣaṇam śāradāyām - kuṇḍānāṃ kalpayedantarnābhimambujasannibham | tattatkuṇḍānurūpaṃ vā mānamasya nigadyate || muṣṭyaratnyekahastānāṃ nābhirutsedhatārataḥ | dvitrivedāṅgulopetā kuṇḍeṣvanyeṣu vardhayet || yavadvayakrameṇaiva nābhiṃ pṛthagudāradhīḥ | rāmavājapeyinā tu sarvakuṇḍānugatamekameva lakṣaṇamuktam - kuṇḍārkāṃśastuṅgutāyāṃ dvinighnaḥ savyāsā syāddhīmatā kalpanīyaḥ | śāradāyāṃ - tvalpāntaratvāt sthūladṛṣṭyoktam | śāradāyāṃ - yonikuṇḍe yonimabjakuṇḍe nābhiṃ vivarjayet | śāradāyām - nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ sthaṇḍile vā samācaret | aṅgulotsedhasaṃyuktaṃ caturasraṃ samantataḥ || candrapīṭhe - trirasraṃ caturasraṃ ca vitastyucchrāyasaṃmitam | sikatādyairvidhātavyaṃ sthaṇḍilaṃ hastamātrakam | dviraṅgulocchrīto vapraḥ prathamaḥ parikīrtitaḥ || dvyaṅgulocchrāyasaṃyuktaṃ vaprabhūmimathopari | dvyaṅgulastatra vistāraḥ sarveṣāṃ kathito budhaiḥ || homādhike tatraiva - sārdhadviguṇitā vāpi karaṇīṃ sthaṇḍilaṃ tathā | ityuktam | atha sruglakṣaṇam śāradāyām - prakalpayet srucaṃ yāge vakṣyamāṇena vartmanā | śrīparṇī śiṃśapākṣīraśākhiṣvekatamaṃ guruḥ || gṛhītvā vibhajeddhastamātraṃ ṣaṭtriṃśatā punaḥ | viṃśatyaṃśairbhaved daṇḍo vedistairaṣṭabhirbhavet || ekāṃśena mitaḥ kaṇṭhaḥ saptabhāgamitaṃ mukham | veditryaṃśena vistāraḥ kaṇṭhasya parikīrtitaḥ || 56) agraṃ kaṇṭhasamānaṃ syānmukha bhāgaṃ prakalpayat | kaniṣṭhāṅgulimānena sarpiṣo nirgamāya ca || vedimadhye vidhātavyā bhāgenaikena karṇikā | vidadhīta bahistasyā ekāṃśenā'bhito'vaṭam || tasya khātaṃ tribhirbhāgairvṛttamaṣṭāṃśato bahiḥ | aṃśenaikena parito dalāni parikalpayet || mekhalā mukhavedyoḥ svānnemirarddhāṃśamānataḥ | daṇḍamūlāgrayoḥ kumbhau guṇavedāṅgulaiḥ kramāt || gaṇḍīyugaṃ yamāṃśaiḥ syāddaṇḍasyānāha īritaḥ | ṣaḍbhiraṃśaiḥ pṛṣṭhabhāgo vedyāḥ kūrmākṛtirbhavet || haṃsasya vā haṃsino vā potriṇo vā likhenmukham | mukhasya pṛṣṭhabhāge'syāḥ saṃproktaṃ lakṣaṇaṃ sucaḥ || śrīparṇī gāmbhārī | kṣīraśākhinaḥ aśvatthodumbaravaṭaplakṣāḥ | phetkārītantre - kāraskareṇāmalakīpalāśakhadirairapi | suvaṇarūpyatāmrairvā ayobhirapi kārayet | vāyavīyaṃsaṃhitāyāṃ - sruksruvau taijasau grāhyau na kāṃsyāyasasīsakau | yajñadārumayau vāpi tāntrikaiḥ śilpisaṃmatau || parṇe vā brahmavṛkṣāderacchidre madhya ucchrite | atrāyase vidhiniṣedhau krūrasaumya karmaviṣayau | taduktaṃ tantrāntare - sauvarṇau sruksruvau syātāṃ saumyakarmaṇi sarvataḥ | bhavetāmāyasāvetau stambhanādiṣu karmasu || anyatrāpi - tadalābhe palāśasya parṇābhyāṃ hūyate haviḥ | vaśiṣṭhasaṃhitāyāmapi - palāśapatre niśchidre rucire sruksruvau matau | viddhyād vāśvatthapatre saṃkṣipte homakarmaṇi || hastamātramiti bāhumātramityarthaḥ | srucaṃ bāhupramāṇena homārthaṃ vidadhīta vai | ityagastyasaṃhitāvacanāt | ṣaṭtriṃśadaṅgulā sruk syāditi phetkāriṇīvacanācca | vedītryaṃśena vedītṛtīyabhāgena natvaṃśatrayeṇa vedīpadavaiparyāpateḥ | atra dalānāṃ 57) khananaṃ nāsti pramāṇābhāvāt | sruvamadhikṛtyaiva mantramuktāvalyām - kaṇṭhādhaḥ kārayenmārgaṃ vidvānājyasya nirgame | vedhaṃ ca mukhataḥ kuryāt taptalohaśalākayā || vaśiṣṭhasaṃhitāyāṃ - śuṣiraṃ kaṇṭhadeśe syāt viśed yāvat kanīyasī | atha sruvalakṣaṇam śāradāyām - srucaścaturviṃśatibhirbhāgairāracayet sruvam | dvāviṃśatyā daṇḍamānamaṃśairetasya kīrtitam || caturbhiraṃśairānāhaḥ karṣājyagrāhi tacchiraḥ | aṃśadvayena nikhanet paṅke mṛgapadākṛti || daṇḍamūlāgrayorgaṇḍī bhavet kaṅkaṇabhūṣitā | sruvasya vidhirākhyāta iti | gaṇḍī kalaśaḥ | mūlāgrayoḥ kārayed dvau kumbhau cātimanoharāviti mantramuktā valīvacanāt | athāṅkurārpaṇam śāradāyām - prāgeva dīkṣādivasāt saptabhirvidhivad dinaiḥ | sarvamaṅgalasampattyai vidadhyādaṅkurārpaṇam || siddhāntaśekhare - pratiṣṭhāyāṃ ca dīkṣāyāṃ svapane cotsave tathā | saṃprokṣaṇe ca śāntyarthaṃ vivāhe mauñjibandhane || sarvamaṅgalakāryeṣu kārayedaṅkurārpaṇam | pratiṣṭhādivasāt pūrvaṃ navame saptame dine || pañcame vā tṛtīye vā sadyo vā cāṅkurārpaṇam | mahākapilapañcarātre'pi - puṇyāhaghoṣaṇaṃ kṛtvā brāhmaṇaiḥ saha deśikaḥ | maṅgalāṅkurasaṃropaṃ kuryāt tatraiva cāhani || saptamānnavamād vāpi prāgeva yajñakarmaṇaḥ | tantrāntare'pi - śastayāgadivasāt tu purastāt saptame'hani śubhe navame ca | pañcame'tha sudine sumuhūrte maṅgalāṅkuravidhiṃ vidadhīta || anyatrāpi - gururviśuddhaḥ prāgeva śuddhāhāt saptame'hani | 58) saṅkalpyopoṣya kartavyamaṅkurāropaṇaṃ śubham || kuryānāndīmukhaṃ śrādhaṃ pūrvedyuḥ svastivācanam | svagṛhyoktaprakāreṇa tadetad vidadhīta vai || saṃhitāyāmapi - sarvatrābhyudayaśrāddhamaṅkurotpādanaṃ tathā | ādāveva prakurvīta karmaṇo'bhyudayātmanaḥ || śāradāyām - maṇḍapasyottare bhāge śālāṃ pūrvāparāyatām | gūḍhāṃ kuryāt tatastasyāṃ maṇḍalaṃ racayet sudhīḥ || iyañca dakṣiṇaikadvāravatī jñeyā | tathā - pañcahastapramāṇāni pañcasūtrāṇi pātayet | pūrvāparāyatānyeṣāmantaraṃ dvādaśāṅgulam || dakṣiṇottarasūtrāṇi tadvadekādaśā'rpayet | padāni tatra jāyante catvāriṃśat pramārjayet || paṅktayā vīthīścatasrontaścatuṣkobhayapārśvayoḥ | vīthayau dve ca catuḥkoṣṭhatrayamatrā'vaśiṣyate || prayogasāre'pi - prasāryāsphoṭayet sūtraṃ yathā yāmyottarāyatam | pañcahastapramāṇena dve dve pārśve ca pātayet || tadvat pūrvoktamānena dvādaśadvādaśāṅgule | prāk pratyak ca samaṃ paścāt sūtrāṇyekādaśa kramāt || pātayet tāsu rekhāsu pūrvasūtrāntarāntaram | śāradāyām - padāni rañjayet tāni śvetapītāruṇāsitaiḥ | rajobhiḥ śyāmalenā'tha vīthīrāpūrayet sudhīḥ || prapañcasāre tu - pītāraktasitāsitaṃ pratipadaṃ vahnyādiśarvāntakamiti rañjanakramo'pyuktaḥ | śāradāyām - pātrāṇi trividhānyāhuraṅkurārpaṇakarmasu | pālikāḥ pañcamukhyaśca śarāvāśva catuḥ kramāt || proktāḥ syuḥ sarvatantrajñairharibrahmaśivātmakāḥ | eṣāmucchrāya unneyaḥ ṣoḍaśadvādaśāṣṭabhiḥ || aṅgulaiḥ kramaśastāni śubhānyāveṣṭya tantunā | prakṣālya deśikasteṣu padeṣvāhitaśāliṣu || 59) sagandhadarbhakūrceṣu paścimādi niveśayet | mahākapilapañcarātre - pālikāvaktravistāraḥ ṣoḍaśāṅgula ucyate | bhavet kaṇṭhavilaṃ vā syāt tadaṣṭāṅgulavistṛtam || pādapīṭhasya vistāraṃ ṣaḍaṅgulamudāhṛtam | caturaṅgula utsedhastatsandhiścāṅgulaṃ bhavet || tatsandhestu bhavennāhaṃ pādapīṭhārdvameva ca | bhavet pañcamukhī caivaṃ ghaṭikā sarvakāmadā || caturaṅgulavistārāṇyāhurvaktrāṇi pañca vai | catvāri ca caturdikṣu ūrdhvamekaṃ yathāvidhi || ghaṭikāyāmavistāro dvādaśāṅgula ucyate | ācāryā kathayantyeke ṣoḍaśāṅgulameva ca || dvādaśāṅgulavistāraṃ śarāvasya mukhaṃ smṛtam | caturaṅgulavistāramadhastānmūlamucyate || anyatrāpi - tālamātramiha pañcamukhī syād vyāsatocchrayamitā ghaṭikā syāt | dikṣu tanmukhacatuṣṭayamekaṃ madhyatastu samavartitabhāgam || tālavistṛtamukhaṃ tu śarāvaṃ vyāsato cchrayagatārdhamitāṅghri | daṇḍamasya caturaṅgulanāhaṃ kaṇṭhamasya vilavarjamudagram | sambhave kanakarūpyatāmroto mārtikānyabhinavānyathavā syuḥ || prayogasāre- ------------------------------ teṣu pātrāṇi vinyaset | vahnyādīśānaparyantaṃ catuṣkeṣu pṛthak pṛthak || sārasvatamate - prokteṣu teṣu pātreṣu brahmaviṣṇuśivān yajet | siddhāntaśekhare'pi - saṃpūjayeccharāveṣu rudraṃ candanapuṣpakaiḥ | pālikāsu tathā viṣṇuṃ brahmāṇaṃ ghaṭikāsu ca || śāradāyām - karīṣabālukāmṛdbhistāni pātrāṇi pūrayet | prayogasāre - mṛdbālukākarīṣaiścordhvataḥ pātrāṇi pūrayet | mṛttikāyāṃ viśeṣaḥ siddhāntaśekhare - gandhādibhiśca kuddālaṃ pūjayitvā dināntare | 60) gurvādayo rathārūḍhā gajārūḍhāstathā'para | gatvā tīraṃ taḍāgasya nadyāḥ puṣpavanasya vā || tatra śuddhaṃ bhuvo bhāgaṃ darbhaiḥ saṃmṛjya cāstrataḥ | abhyukṣya cārghatoyena tattanmantramanusmaran || hṛdā bhūmiṃ samāvāhya gandhapuṣpaiḥ samarcayet | kuddālīmastramantreṇa khātvā bhūmimatho mṛdam || gṛhitvā vāmadevena pūrayet kāṃsyapātrake | hṛdā mṛdaṃ ca saṃmṛjya vastreṇācchādya dhārayet || puraṃ vā nilayaṃ vāpi sarvamaṅgalaniḥsvanaiḥ | guruḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā maṇḍapaṃ tvānayet tataḥ || etat karma divākāle kuryādrātrau na buddhimān | śāradāyām - sudhābījena bījāni dugdhaiḥ prakṣālya tantravit | mūlamantrābhijaptāni pañcaghoṣapuraḥsaram || āśīrvāgbhirdvijātīnāṃ maṅgalācārapūrvakam | nirvapet teṣu pātreṣu deśiko yatamānasaḥ || sārasvatamate tu - bījāni tāni prakṣālya jalaiḥ kṣīreṇa ca kramāt | iti prathamato jalena prakṣālanamuktam | siddhāntaśekhare - bījamukhyena mūlena prāṅmukho vā'pyudaṅmukhaḥ | vāpayet sarvabījāni pālikādiṣvanukramāt || bījānāmadhipaḥ somastasmādrātrau tu nirvapet | bījamukhyeneti | bījaṃ bījākṣaraṃ mukhyamādau yasya tenetyarthaḥ | sārasvatamate - bījebhyo daivatebhyaśca sa rātrau kāntimān yataḥ | tasmād gurustu bījāni niśāyāmeva vāpayet || śāradāyām - śālīśyāmāḍhakīmudga tilaniṣpāvasarṣapāḥ | kulatthakaṅgumāṣāśca bījānyaṅkurakarmaṇi || sārasvate - skandaṃ priyaṅgau niṣpāve vāyumagniṃ kulatthake | āḍhakyāṃ ni-ṛtiṃ somaṃ mudge vaivasvataṃ tile || prajāpatiṃ śālībīje tvanantaṃ sarṣape'rcayet | indraṃ śyāme tu māse ca varuṇaṃ tu nagātmaje | 61) siddhāntaśekhare - somaṃ saṃpūjayennityamadhivāsadināvadhi | adhivāsadine prāpte somamudvāsayed guruḥ || prayogasāre - tryambakāya ca śarvāya śaṅkarāya śivāya ca | sarvalokapradhānāya śāśvatāya namo namaḥ || vikīryā'nena mantreṇa haridrācūrṇamiśritam | toyaṃ pravarṣayet teṣu siñcet toyairdinaṃ prati || śāradāyām - haridrādbhiḥ samabhukṣya vastrairācchādya deśikaḥ | baliṃ trividhapātrāṇāṃ dikṣu pūvāditaḥ kṣipet || praṇavādyairnamo'ntaiśca rātrau rātrīśanāmabhiḥ | vastrairiti bahuvacanaṃ kapiñjalādhikaraṇanyāyena tritvaparam | tena catuṣṭayaṃ catuṣṭayamekaikena vastreṇācchādayediti phalitam | tathā - bhūtāni pitaro yakṣā nāgā brahmā śivo hariḥ | saptānāmapi rātrīṇāṃ devatāḥ samudīritāḥ || bhūtebhyaḥ syurlājatila haridrādadhisaktavaḥ | sānnāḥ pitṛbhyaḥ satilāstaṇḍulāḥ parikīrtitāḥ | karambhalājā yakṣebhyo nārikekodakānvitāḥ | saktupiṣṭaṃ ca nāgebhyo brahmaṇe paṅkajākṣatam || sāpūpamannaṃ śarvāya viṣṇave syād guḍaudanam | navarātrapakṣe - vaiṣṇavaṃ ca daugdhānnam | kṛśaraṃ ca vaiṣṇaveyaṃ yadi navarātraṃ krameṇa baliruktaḥ || ityācāryairuktam | idaṃ cādyadinadvaye bodhyam | pañcadinapakṣe yakṣamārabhya dinatrayapakṣe brahmāṇamārabhya baliḥ | śāradāyām - tato lokeścarebhyo'pi vidhivad vitared balim | sārasvatamate - prarūḍhānyaṅkarāṇyanyo na vīkṣeta kadācana | ācārya eva praviśet tacchiṣyo vā tadājñayā || siddhāntaśekhare - yajamānābhivṛddhyarthamaṅkurāṇi parīkṣayet | samyagūrdhvaṃ prarūḍhāni komalāni sitāni ca | dhūmravarṇānyapūrṇāni tathā tiryaggatāni ca || śyāmalāni ca kubjāni varjayedaśubhāni ca | 62) apūrṇa jananāśaṃ ca durbhikṣaṃ śyāmalāṅkuram | tiryaggate bhavet vyādhiḥ kubje śatrubhayaṃ bhavet || aśubhe cāṅkure jāte śāntihomaṃ samācaret | mūlamantreṇa juhuyād gururmūrtidharaiḥ saha || aghorāstreṇa cāstreṇa śataṃ vātha sahasrakam | sārasvatamate - prarūḍhairaṅkuraiḥ karturnirdiśecca śubhāśubham | śyāmaiḥ kṛṣṇairaṅkurairarthahānistiryagrūḍhairvyādhirāndolitaistaiḥ kubjairduḥkhaṃ duṣprarūḍhairmṛtiñca rogā bhugnaiḥ sthānadeśeṣṭahāniḥ || aṅkurārpaṇalakṣaṇaṃ samāptam iti mahāmahopādhyāya ṭhakkura śrīnarasiṃha viracite tārābhakti sudhārṇave dvitīyastaraṅgaḥ || 2 || tṛtīyastaraṅgaḥ atha dīkṣā śāradāyām - caturvidhā sā sandiṣṭā kriyāvatyādibhedataḥ | kriyāvatī varṇamayī kalātmā vedhamayyapi || tāḥ krameṇaiva kathyante tantre'smin sampadāvahāḥ | deśiko vidhivat snātvā kṛtvā paurvāhnikīḥ kriyāḥ || yāyādalaṃkṛto maunī yāgārthaṃ yāgamaṇḍapam | gautamīye - śiṣyaḥ snātaḥ suveśaśca sarvadravyasamanvitaḥ || ācāryaṃ vṛṇuyād bhaktyā vastrālaṅkārabhūṣaṇaiḥ || kuryānnāndīmukhaṃ śrāddhaṃ brāhmaṇān paritoṣayet | gomūhiraṇyavastrādyaistoṣayed gurumātmanaḥ || yathā dadāti santuṣṭaḥ prasanno varado manum | tathā - ṛtvijaṃ vṛṇuyāt tatra daśapañcadvayaṃ tathā | yāmale - tata ācamanaṃ kṛtvā śiṣyo'pi vijitendriyaḥ | ājanmapāpanāśārthamutsṛjet tilakāñcanam || śāradāyām - gurumupakramya - ācamya vidhinā tatra sāmānyārghyaṃ vidhāya ca | dvāramastrāmbubhiḥ prokṣya dvārapūjāṃ samācaret || snānasandhyātarpaṇadvārapūjādikaṃ nityācanataraṅge vakṣyate | tathā - kiñcit spṛśan vāmaśākhāṃ dehalīṃ laṅghayed guruḥ | aṅgaṃ saṃkocayanantaḥ praviśed dakṣiṇāṅghriṇā || nairṛtyāṃ diśi vāstvīśaṃ brahmāṇaṃ ca samarcayet | pañcagavyārghyatoyābhyāṃ prokṣayed yāgamaṇḍapam || catuṣpathāntaṃ tacchuddhiṃ vidadhyād vīkṣaṇādibhiḥ | vīkṣaṇaṃ mūlamantreṇa śareṇa prokṣaṇaṃ matam || tenaiva tāḍanaṃ kuryād varmaṇā'bhyukṣaṇaṃ matam | candanāgurukarpūrairdhūpayedantaraṃ sudhīḥ || 64) vikirān vikiret tatra saptajaptāṃścharāṇunā | lājacandanasidhārtha bhasmadūrvāṅkurākṣatāḥ || vikirā iti sandiṣṭāḥ sarvavighnoghanāśakāḥ || astrajaptena darbhāṇāṃ muṣṭinā mārjayecca tān | īśasya diśi vardhanyā āsanāya prakalpayet || somaśambhau tu - vikirān śuddhalājān vā saptaśastrābhimantritān | astrāmbuprokṣitānetān kavacenā'vaguṇṭhitān || nānāpraharaṇākārān vighnaughavinivārakān | darbhāṇāṃ tālamānena kṛtān ṣaṭtriṃśatā dalaiḥ || saptajaptāṃcchivāstreṇa muṣṭiṃ rodhaya sattama || ityuktam | śāradāyām - puṣpāhaṃ vācayitvā tu brāhmaṇān paritoṣya ca | ukteṣu maṇḍaleṣvekaṃ vedikāyāṃ samālikhet || maṇḍalaṃ sarvatobhadrādi | sarvatobhadramaṇḍalaṃ yathā śāradāyām - caturasre catuṣkoṣṭhe karṇasūtrasamanvite | caturṣvapi ca koṣṭheṣu koṇasūtracatuṣṭayam || madhye madhye yathā matsyā bhaveyuḥ pātayet tathā || pūrvāparāyate dve dve mantrī yāmyottarāyate || pātayet teṣu matsyeṣu samaṃ sūtracatuṣṭayam | pūrvavat koṇakoṣṭheṣu karṇasūtrāṇi pātayet || yāvacchatadvayaṃ mantrī ṣaṭpañcāśatpadānyapi | tāvat tenaiva vidhinā tatra sūtrāṇi pātayet || ṣaṭtriṃśatāpadairmadhye likhet padmaṃ sulakṣaṇam | bahiḥ paṅktyā bhavet pīṭhaṃ paṅktiyugmena vīthikā || dvāraśobhopaśobhāsrān śiṣṭābhyāṃ parikalpayet | śāstroktavidhinā mantrī tataḥ padmaṃ samālikhet || padmakṣetrasya saṃtyajya dvādaśāṃśaṃ bahiḥ sudhīḥ | tanmadhyaṃ vibhajed vṛttaistribhiḥ samavibhāgataḥ || ādyaṃ syāt karṇikāsthānaṃ keśarāṇāṃ dvitīyakam | tṛtīyaṃ tatra patrāṇāmuktāṃśena dalāgrakam || 65) bāhyavṛttāntarālasya mānaṃ yad vidhinā sudhīḥ | nidhāya keśarāgreṣu parito'rddhaniśākarān || likhitvā sandhisaṃsthāni tatra sūtrāṇi pātayet | dalāgrāṇāṃ ca yanmānaṃ tanmānaṃ vṛttamālikhet || tadantarāle tanmadhya sūtrasyobhayataḥ sudhīḥ | ālikhed bāhyahastena dalāgrāṇi samantataḥ || yugmaśo dalamūleṣu keśarāṇi prakalpayet | etat sādhāraṇaṃ proktaṃ paṅkajaṃ tantravedibhiḥ || padāni trīṇi pādārthaṃ pīṭhakoṇeṣu mārjayet | avaśiṣṭaiḥ padairvidvān pīṭhagātrāṇi kalpayet || padāni vīthisaṃsthāni mārjayet paṅktyabhedataḥ | dikṣu dvārāṇi racayed dvicatuḥkoṣṭhakaistataḥ || padaistribhirathaikena śobhāḥ syurdvārapārśvayoḥ | upaśobhāḥ syurekena tribhiḥ koṣṭhairanantaram || avaśiṣṭaiḥ padaiḥ ṣaḍbhiḥ koṇānāṃ syāccatuṣṭayam | rañjayet pañcabhirvaṇairmaṇḍalaṃ tanmanoharam || pītaṃ haridrācūrṇaḥ syāt sitaṃ taṇḍulasambhavam | kusumbhacūrṇamaruṇaṃ kṛṣṇaṃ dagdhapulākajam || vilvādipatrajaṃ śyāmamityuktaṃ pañcavarṇakam | anyatrāruṇāntaramuktam - tathā doṣārajaḥ kṣārasaṃyuktaṃ raktamucyate | iti | śyāmāntaramuktaṃ prayogasāre - śyāmaṃ śyāmachadodbhūtaṃ rajaḥ proktaṃ svakarmasu | iti | tantrāntareṣu viśeṣaḥ - śaktastu vāñched yadi siddhimugrāṃ tadvarṇaratnairiha maṇḍalāni | ābhūṣayenmauktikapuṣparāga māṇikyanīlairharitaiśca ratnaiḥ || mahākapilapañcarātre tu - asyāvaśyakatoktā - pītaṃ kṣitistu vijñeyā śuklamāpaḥ prakīrtitāḥ | tejo vai raktavarṇaṃ syācchyāgaṃ vāyuḥ prakīrtitaḥ || ākāśa kṛṣṇavarṇañca pañcamaṃ tu mahāmune | 66) site'dhidevatā rudrā rakte brahmādhidevatā || pīte'dhidevatā viṣṇuḥ kṛṣṇe caivā'cyutaḥ smṛtaḥ | śyāme'dhidevatā nāgaḥ samākhyāto mayā'nagha || śuklaṃ grahāpadaṃ hanti raktaṃ krūragaṇodbhavām | kṛṣṇaṃ sarvāsurotsāhaṃ nīlaṃ vaināyakīṃ tathā || paiśācīṃ rākṣasīṃ caiva nihantī haritaṃ rajaḥ | tasmāddhome'bhiṣeke ca yāge caiva viśeṣataḥ || vartayenmaṇḍalaṃ taistu devasantuṣṭikārakam | śāradāyām - aṅgulotsedhavistārāḥ sīmārekhā sitāḥ śubhāḥ | karṇikāṃ pītavarṇena keśarāṇyaruṇena ca || śuklavarṇena patrāṇi tatsandhīn śyāmalena ca | rajasā rañjayenmantrī yadvā pītaiva karṇikā || keśarāḥ pītaraktāḥ syuraruṇāni dalānyapi | sandhayaḥ kṛṣṇavarṇāḥ syuḥ pītenā'pyasitena vā || rañjayet pīṭhagarbhāṇi pādāḥ syuraruṇaprabhāḥ | gātrāṇi tasya śuklāni vīthiṣu ca catasṛṣu || ālikhet kalpalatikā dalapuṣpaphalānvitāḥ | vaṇairnānāvidhaiścitraiḥ sarvadṛṣṭimanoharāḥ || gautamīye tu - tadbahī rucirān kuryāccaturaḥ kalpaśākhinaḥ | lalitān rūḍhakusumān phalapallavaśālinaḥ || jalajaiḥ sthalajaiścāpi sumanobhiḥ samanvitān | haṃsasārasakāraṇḍa śukabhramarakokilaiḥ | mayūracakravākādyairārūḍhaviṭapāntarān | ityuktam | śāradāyām - dvārāṇi śvetavarṇāni śobhā raktāḥ samīritāḥ | upaśobhāḥ pītavarṇāḥ koṇānyasitabhāni ca || trisro rekhāḥ bahiḥ kuryāt sitaraktāsitāḥ kramāt | maṇḍalaṃ sarvatobhadrametat sādhāraṇaṃ smṛtam || vaśiṣṭhasaṃhitāyāntu viśeṣaḥ - pītaṃ pūrve sitaṃ deyaṃ paścime'pyuttare tathā | raktaṃ tu dakṣiṇe kṛṣṇaṃ pāṭalaṃ vahnisaṃsthitam || 67) nairṛtye nīlavarṇaṃ tu vāyavye dhūmravarṇakam | īśe gauraṃ vinirdiṣṭamaṣṭapatreṣvayaṃ kramaḥ || tata āsana upaviśya bhūtaśuddhimātṛkānyāsāntaryāgajalārghyasthāpanādi vidhāya sarvatobhadramaṇḍalakamalopari ādhāraśaktyādipīṭhamantraparyantaṃ sampūjya kalaśasthāpanaṃ kuryāditi sakalatantrakramaḥ | śāradāyām - hemādiracitaṃ kumbhamastrādbhiḥ kṣālitāntaram | candanāgurukarpūradhūpitaṃ śobhanākṛtim || āveṣṭitāṅgaṃ nīrarandhraṃ tantunā triguṇātmanā | arcitaṃ gandhapuṣpādyaiḥ kūrcākṣatasamanvitam || navaratnodaraṃ mantrī sthāpayet tāramuccaran | tantrāntare - saptaviṃśatidarbhāṇāṃ veṇyā granthivibhūṣitam | veṣṭayet sarvayajñeṣu tat kūrcaṃ parikīrtitam || śāradāyām - aikyaṃ saṅkalpya kumbhasya pīṭhasya ca vidhānavit | kṣīradrumakaṣāyeṇa palāśatvagbhavena vā || tīrthodakairvā karpūragandhapuṣpasuvāsitaiḥ | ātmābhedena vidhivanmātṛkāṃ pratilomataḥ || japanmūlamanuṃ tadvat pūrayed devatādhiyā | śaṅkhe kvāthāmbusampūrṇe gandhāṣṭakamabhīṣṭadam || viloḍya pūjayet tasminnāvāhya sakalāḥ kalāḥ | daśa vahneḥ kalāḥ pūrvaṃ dvādaśa dvādaśātmanaḥ || kalāḥ śoḍaśa somasya paścāt pañcāśataṃ kalāḥ | japitvā pratilomena mūlamantraṃ ca mantravit || samāhitena manasā dhyāyanmantrasya devatām | prāṇapratiṣṭhāṃ kurvīta tatra tatra vicakṣaṇaḥ || kalātmakaṃ śaṅkhasaṃsthaṃ kvāthaṃ kumbhe ca nikṣipet | candanāgurukarpūra corakuṅkumarocanāḥ || jaṭāmāṃsīkapiyutā śaktergandhāṣṭakaṃ viduḥ | iti | hemādīti | ādipadādrājatādi | coro bhaṭa uraga iti prasiddhaḥ | kapirgeḍhīmaneti prasiddhaḥ | mahākapilapañcarātre - sauvarṇaṃ kalaśaṃ ramyaṃ raupyaṃ tāmramathāpi vā | 68) nirdoṣaṃ mṛnmayaṃ cāpi candanena vilepitamiti || kalaśaparimāṇaṃ tu - pañcāśadaṅgulavyāsa utsedhaḥ ṣoḍaśāṅgulaḥ | kalaśānāṃ pramāṇaṃ tu mukhamaṣṭāṅgulaṃ bhavet || iti tantrāntare proktam | vāyavīyasaṃhitāyāmapi - sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmraṃ mṛnmayameva vā | gandhapuṣpākṣatākīrṇaṃ kuśadūrvāṅkurārcitam || sitasūtrāvṛtaṃ kaṇṭhe navavastrayugāvṛtam | tantrau viśeṣastantrāntare - kanyākartitasūtreṇa triguṇena ca varmaṇā | guṇatrayātmakenaiva veṣṭayedabhitaḥ samamiti || śāradāyām - paścādaśvatthapanasa cūtakomalapallavaiḥ | indravallīsamābaddhaiḥ suradrumadhiyā guruḥ || kumbhavaktraṃ pidhāyā'smiṃścaṣakaṃ saphalākṣatam | saṃsthāpayet phaladhiyā vidhivat kalpaśākhinām || tataḥ kumbhaṃ nirmalena kṣaumayugmena veṣṭayet | mūlena mūrtimiṣṭvāsmiṃcchākhāyāṃ kalpaśākhinām || āvāhya pūjayet tasyāṃ mantrī mantrasya devatām | tathā - aṅgāni lokapālāntaṃ yajedāvaraṇānyapi | pañcāyatanadīkṣāpakṣe pañcakalaśān saṃsthāpya tattaddevatāmāvāhya pūjayet | prokte naivaṃ kalaśavidhinaikena vānekakumbhairiti prapañcasāravacanāt | tatra devatāsthāpanakrama ukto jñānamālāyām - yadā tu śaṅkaraṃ madhye aiśānyāṃ śrīpatiṃ yajet | āgneyāṃ ca tathā haṃsaṃ nairṛtyāṃ pārvatīsutam || vāyavyāñca sadā pūjyā bhavānī bhaktavatsalā | yadā tu madhye govindamaiśānyāṃ śaṅkaraṃ yajet || āgneyyāṃ gaṇanāthaṃ ca nairṛtyāṃ tapanaṃ tathā | vāyavyāmambikāṃ caiva yajenmantrī samāhitaḥ || sahasrāṃśuṃ yadā madhye aiśānyāṃ pārvatīpatim | āgneyyāmekadantañca naiṛtyāmacyutaṃ yajet || vāyavyāṃ pūjayed devīṃ bhogamokṣaikabhūmikām | 69) bhavānīṃ tu yadā madhye aiśānyāṃ mādhavaṃ yajet || āgneyyāṃ pārvatīnāthaṃ naiṛtyāṃ gaṇanāyakam | pradyotanaṃ tu vāyavyāmācāryastu prapūjayet || herambaṃ tu yadā madhye aiśānyāmacyutaṃ yajet | āgneyyāṃ pañcavaktraṃ tu naiṛtyāṃ jagadambikām || vāyavyāṃ dyumaṇiṃ caiva yajenmantrī hyatandritaḥ | svasthānavarjitā devāḥ śokaduḥkhabhayapradāḥ | tanmaṇḍalasthito rājā sādhakaśca vinaśyati | tantrāntare - śambhau madhyagate harīnaharabhūdevyo harau śaṅkare bhāsye nāgasutā ravau haragaṇeśājāmbikāḥ sthāpitāḥ | devyāṃ viṣṇuharaikadantaravayo lambodare'jeśvarā- ryenāḥ śaṅkarabhāgato nigaditā vyastāstu te hānidāḥ || pūjākramastu tantrāntare - mukhye puṣpāñjaliṃ dattvā gaṇeśādyarcanaṃ bhavet | gaṇeśa eva mukhyaścet tatra sūryakramād bhavet || iti | cāmuṇḍātantre - śyāmāyāṃ bhairavī tārā chinnamastā tu bhairave | mañjughoṣe tathā raudre pañcāṅgo neṣyate budhaiḥ || pañcāṅgo yāgaḥ pañcāyanadīkṣārūpaḥ | śāradāyām - dakṣiṇe sthaṇḍilaṃ kṛtvā tatrādhāya hutāśanam | saṃskṛtya vidhivad vidvān vaiśvadevaṃ samācaret || tatra sampūjya gandhādyairdevatāmuktavigrahām | tāravyāhṛtibhirhutvā mūlamantreṇa mantravit || sarpiṣmatā pāyasena pañcaviṃśatisaṃkhyayā | hutvā vyāhṛtibhirbhūyo gandhādyaiḥ punararcayet | tāṃ yojayitvā pīṭhasthamūrtau vahniṃ visarjayet | avaśiṣṭena haviṣā vikiret parito balim || devatāyāḥ pārśvadebhyo gandhapuṣpākṣatānvitam | atra vaiśvadevapadena nityahoma eva ucyate | sarvadevasambandhitvavyutpatteriti kaumudīkṛtaḥ | nityahomād bhinna evāyaṃ vahnisaṃskāraśruteḥ | agnyādhānādikaṃ karma 70) nityahome na vidyate iti vaśiṣṭhasaṃhitāyāṃ nityahome vahnisaṃskāraniṣedhāt | etaddhomānantaraṃ ca laukikāgnau - pariṣicya tato devi nityahomaṃ samācaret | mūlamantreṇa deveśi hunet pañcāhutīḥ kramāt || prāṇāpānau tathā vyāna udānaśca samānakaḥ | etatsvarūpaṃ jānīyādāhutīnāṃ ca pañcakam || ṣaḍāhutīḥ ṣaḍaṅgeṣu nityahomo'yamīritaḥ | iti jñānārṇavoktanityahomaḥ kārya iti rāghavabhaṭṭāḥ | tanna | atra tantrāntare kvacidapi vaiśvadevasya karmāntaratvāśruteḥ | nitye naimittike kāmye etadagnimukhaṃ smṛtam | ityagastyasaṃhitāyāṃ nityahome'pi vahnisaṃskāraśruteśca | tasmānnityahome śāradājñānārṇavoktakramayorvikalpa eveti tattvam | śāradāyām - sahasrāvṛtya saṃjapya mūlamantramananyadhīḥ | taṃ japaṃ sarvasampattyai devatāyai samarpayet || tataḥ śambhordiśi gururvikare pūrvasaṃcite | hemavastrādisaṃyuktāṃ karkarīṃ toyapūritām || saṃsthāpya tasyāṃ siṃhasthāṃ khaḍgakheṭakadhāriṇīm | ghorarūpāṃ paścimāsyāṃ pūjayedastradevatām || calāsanena saṃpūjya tāmādāya guruḥ punaḥ | rakṣeti lokapālānāṃ nālamuktena vāriṇā || devājñāṃ śrāvayannantaḥ parivṛtya pradakṣiṇam | astramantraṃ samuccārya yathāpūrvaṃ niveśayet || abhyarcya bhūyo gandhādyairastraṃ tatra sthirāsane | tataśca saṃskṛte vahnau gokṣīreṇa caruṃ pacet || astreṇa kṣālite pātre nave tāmramayādike | taṇḍūlān śālisambhūtān mūlamantrābhimantritān || prasṛtīnāṃ pañcadaśa kṣiptvā cāstramanuṃ japet | prakṣālya pātravadanaṃ pidhāya kavacāṇunā || prāṅmukho mūlamantreṇa deśikendraścaruṃ pacet | 71) mūlena paścāt tatpātraṃ kavacenā'vatārayet | astrajapte kuśāstīrṇe maṇḍale vidhivad guruḥ || taṃ vibhajya tridhā bhāgamekaṃ devāya kalpayet | anyamagnau prajuhuyādaparaṃ deśikaḥ svayam || śiṣyeṇa sārdhaṃ bhuñjita vihitācamanastataḥ | saṃskṛta iti | ayañca saṃskāra ācāryakuṇḍa eva | ācāryakartavyatvāt | taduktaṃ prayogasāre - kuṇḍamastreṇa saṃprokṣya tatrādhāya hutāśanam | sannidhānādikaṃ devaṃ yathāvatpūjayet tataḥ || kṛtvā taṇḍulanirvāpaṃ tasmin kṣīre paceccarum | iti | anyamagnau prajuhuyāditi | ācārya ṛtvik ceti śeṣaḥ | tatkramastu tatraiva ācāryakuṇḍe ācāryakartavyāgnisaṃskāramuktvā - tato'nyeṣvapi kuṇḍeṣu saṃskṛteṣu yathāvidhi | ācāryo viharedagniṃ pūrvādiṣu samāhitaḥ | ṛtvijo gandhapuṣpādyairaṅgādyāvaraṇānvitām | tantroktadevatāmiṣṭvā pañcaviṃśatisaṃkhyayā || mūlenājyena juhuyuḥ sājyena caruṇā tathā | ityuktaḥ | kuṇḍāntarasaṃskārastu ṛtvikkartṛkaḥ | śiṣyeṇeti | atra viśeṣaḥ somaśambhau - carostṛtīyabhāgaṃ tu grāsatritayasammitam | aṣṭagrāsapramāṇaṃ vā daśanasparśavarjitam || pālāśe puṭake muktau bhuktau pippalapatrake | hṛdā saṃbhojayenmatrī pūtairācāmayejjalaiḥ || śāradāyām - ācāntaṃ śiṣyamānīya sakalīkṛtya deśikaḥ | tālapramāṇaṃ hṛjjaptaṃ kṣīravṛkṣādisambhavam || dantakāṣṭhaṃ tadā dadyācchiṣyāya vinatātmane | dantān viśodhya yatnena tat prakṣālya visarjayet || nārāyaṇīye - dantakāṣṭhaṃ hṛdā japtaṃ kṣīrivṛkṣādisambhavam | sammārjya dantāṃstacchitvā prakṣālyaitad bhuvi kṣipet || dikṣu pūrvādyadhordhvāsu tasyāgrapatanaṃ kramāt | vṛddhistāpo mṛtirvittaṃ kṣayaṃ śāntirgado dhanam || sukhavṛddhiḥ paraṃ duḥkhaṃ phalānyetāni śaṃsati | 72) vāyavīyasaṃhitāyāmapi - tyaktaṃ taddantadhavanaṃ dṛśyate guruṇā yadi | prāgudakpaścimeśāgryaṃ śivamanyacchivetaram || aśastāśāmukhe tasmin gurustaddoṣaśāntaye | śatamardhaṃ vā juhuyāt tadardhaṃ mūlamantrataḥ || tantrāntare - athā'tra cūtavṛkṣasya dvādaśāṅgulamānataḥ | dantakāṣṭhaṃ pradātavyaṃ taddantāgravicarvitam || ūrdhvāsyaṃ kṣepayet tatra maṇḍale pīṭhamunnayet | paścimottararudrendre śubhapāto'nyathā'śubhaḥ || durnimittavināśāya juhuyācchatamastrataḥ | śāradāyām - yathāvidhi tamācāntaṃ śikhābandhābhirakṣitam | vidhāya sārdhamamunā vedyāṃ darbhāstare guruḥ || śayīta tasyāṃ tāṃ rātrimadhivāsaḥ samīritaḥ | nārāyaṇīye - punastaṃ śiṣyamācāntaṃ śikhābandhābhirakṣitam | kṛtvā vedyāṃ sahānena svaped darbhāstare guruḥ || piṅgalāmate - svapnamāṇavamāśritya svāpayet pūrvamastakam | somaśambhāvapi - gṛhasthān darbhaśayyāyāṃ pūrvaśīrṣāstrarakṣitān || hṛdā sadbhasmaśayyāyāṃ yatīn dakṣiṇamastakān || vāyavīyasaṃhitāyām - devasya dakṣiṇe bhāge śiṣyaṃ tamadhivāsayet | āhatāstaraṇāstīrṇe sadarbhaśayane śuciḥ || mantrite ca śivaṃ dhyāyan prākśirasko niśi svapet | śikhāvaddhasya sūtrasya śikhayā tacchikhāṃ guruḥ || āveṣṭyāhatavastreṇa tamāchādya ca varmaṇā | rekhātrayaṃ ca parito bhasmanā tilasarṣapaiḥ || kṛtvāstrajaptaistadbāhye digīśānāṃ baliṃ haret | mahākapilapañcarātre - gurupādārcanaṃ kṛtvā upavāsī jitendriyaḥ | darbhaśayyāṃ gato rātrau dṛṣṭvā svapnaṃ nivedayet || yoginītantre - yajjāgrato dūramudeti daivamāvṛtya mantrān prayatastriretān | labdhaikabhugdakṣiṇapārśvaśāyī svapnaṃ parīkṣeta yathopadeśam || 73) bhagavan devadeveśa śūlabhṛd vṛṣavāhana | iṣṭāniṣṭe samācakṣva mama suptasya śāśvataḥ || evaṃ suptaḥ kuśāstīrṇe tataḥ prayatamānasaḥ | niśānte paśyati svapnaṃ śubhaṃ vā yadi vā'śubham || piṅgalāmate - tāro hilidvayaṃ śūlapāṇaye dviṭha īritaḥ | svapnamānavamantro'yaṃ śambhunā parikīrtitaḥ || namo'jāya trinetrāya piṅgalāya mahātmane | vāmāya viśvarūpāya svapnādhipataye namaḥ || svapne kathaya me tathyaṃ sarvakāryeṣvaśeṣataḥ | kriyāsiddhiṃ vidhāsyāmi tvatprasādānmaheśvara || mantratantraprakāśe - oṃ hṛtsakalalokāya viṣṇave prabhaviṣṇave | viśvāya viśvarūpāya svapnādhipataye namaḥ | svapnamānavamantro'yaṃ kathito nāradādibhiḥ || nāradīye - paraṃ brahma svarūpastvamantaścarasi viśvadhṛk | śubhāśubhagatiṃ deva svapne me vinivedaya || ityuccārya namaskuryājjānubhyāmavanīṃ gataḥ | prasanno vāgyatastasmin śayīteṣṭaṃ vicintayet || atha śubhasvapnāḥ yoginītantre - trividhaṃ darśanaṃ tasya yathārthamayathārthakam | apākajaṃ yat svasthānāṃ saṃyatānāṃ hi darśanam || yathārthamayathārthaṃ tadasvasthānāṃ vikārajam | apājakaṃ mānasaṃ ca yathārthaphalamucyate || āgamasiddhānte - ādye varṣād vatsarārdhād dvitīye yāme pāko varṣapādāt tṛtīye yāme pākaḥ śarvarīturyayāme sadyaḥ pāko yo visargeṣu dṛṣṭaḥ || tathā - krūre'dhamā madhyamā syādadṛṣṭe uttamottame | svapne paśyati vai devaṃ nijeṣṭaṃ sarvatāmukham || guruṃ prasādasumukhaṃ nirmalaṃ candramaṇḍalam | gaṅgāṃ bhāgīrathīṃ bhānuṃ liṅginaṃ nigamaiśvaram || prasannāṃ tatra jānīyāt siddhiṃ svapnanidarśane | nāradapañcarātre - kṣitilābhaḥ kṣataṃ cābdhitaraṇaṃ cāgnipūjanaṃ | 74) homaśca jvalite vahnau saṃgrāme vijayastathā || haṃsakokamayūrāṇāṃ rathārohaṇameva ca | mahākapilapañcarātre - kanyāṃ chatraṃ rathaṃ dīpaṃ prāsādaṃ kamalaṃ nadīm | kuñjaraṃ vṛṣabhaṃ mālyaṃ samudraṃ phalinaṃ drumam || parvataṃ ca hayaṃ medhyamāmamāṃsaṃ surāsavam | evamādīni sarvāṇi dṛṣṭvā siddhimavāpnuyāt || yadā karmasu kāmyeṣu striyaṃ svapneṣu paśyati | samṛddhiṃ tatra jānīyāt tasmin svapnanidarśane || nadīsamudrataraṇamākāśagamanaṃ tathā | bhāskarodayanaṃ caiva prajvalantaṃ hutāśanam || grahanakṣatratārāṇāṃ candramaṇḍaladarśanam | harmyasyārohaṇaṃ caiva prāsādaśiraso'pi vā || nāgāśvavṛṣabhendrāṇāṃ taruśailāgrarohaṇam | vimānagamanaṃ caiva siddhamantrasya darśanam || evamādīni saṃdṛśya naraḥ siddhimavāpnuyāt | svapne tu madirāpānamāmamāṃsasya bhojanam || kṛmiviṣṭhānulepaṃ ca rudhireṇābhiṣecanam | bhojanaṃ dadhibhaktasya śvetavastrānulepanam || siṃhāsanaṃ rathaṃ yānaṃ dhvajaṃ rājyābhiṣecanam | ratnānyābharaṇādīni dṛṣṭvā svapne prasīdati || nāradapañcarātre - gururdevo dvijaḥ kanyā gogajāśvāśca keśarī | darpaṇaṃ śaṅkhabheryau ca tantrīvādyaṃ ca rocanam || tāmbūlabhakṣaṇaṃ caiva tathā dadhyabhivandanam | siddhānnamāmamāṃsaṃ ca madyastrīmadirāsavāḥ || chatraṃ yānaṃ sitaṃ vastraṃ tathānyacchvetacandanam | mālyamuktāphale hāraḥ pūrṇaḥ samuditaḥ śaśī || pracaṇḍakiraṇaḥ sūryo nimnagā'tha mahodadhiḥ | praphullapādapaḥ śālī rocanā kuṅkumaṃ madhu || lājāḥ siddhārthakā bījaṃ navabhāṇḍaṃ ca pāyasam | upāsanno'pyathācāryo gāyatrī varasaṃgatā || 75) sarve svapne śubhāḥ proktāḥ siddhimokṣaphalapradāḥ || nāradīye - grahaṇaṃ tu purandhrīṇāmagamyāgamanaṃ tathā | daśanaṃ śvetanāgena bandhanaṃ śṛṅkhalādibhiḥ || rodanaṃ tāḍanaṃ caiva dhāvanaṃ cāṅgaghātanam | mṛllohatrapukāṃsyasya sīsakasyāpi kutsitāt || dhātorlābhastathā puṣpaṃ phalaratnāvubhavāvapi | vyajanaṃ svayamanyena dhamanaṃ ca vibhāvasoḥ || evamādīni cānyāni śubhānyāhurmanīṣiṇaḥ | athāśubhasvapnāḥ nāradapañcarātre - ato'nye viparītāstu manasaḥ khedadāśca ye | garhitā lokavidviṣṭāḥ svapnāste hyaśubhāvahāḥ || mahākapilapañcarātre - cāṇḍālaṃ karabhaṃ kākaṃ gartaṃ śūnyamamaṅgalam | tailābhyaktaṃ naraṃ nagnaṃ śuṣkavṛkṣaṃ sakaṇṭakam || prāsādamatalaṃ dṛṣṭvā naro rogamavāpnuyāt | kapilaḥ - dṛṣṭvā duḥsvapnakaṃ caiva homāt siddhimanvāpnuyāt | piṅgalāmate - śubhe śubhaṃ bhavet tasya juhuyādaśubhe śatam | astreṇeti kramād vidvān vidhiḥ śiṣyādhivāsane || nāradapañcarātre - dṛṣṭvā samācareddhomaṃ dantakāṣṭhoditaṃ mune | kevalenā'thavā'jyena siṃhamantreṇa śāntaye || nibandhe oṃ vajranakhadaṃṣṭrāyudhāya mahāsiṃhāya huṃ phaṭ nama iti mahāsiṃhamantraḥ | tathā - śataṃ sahasraṃ sāṣṭaṃ vā yathāśaktyā'thavā dvijaḥ | astrasaṃpuṭitenaiṣāṃ nāmnā svāhānvitena ca || doṣān jahi jahītyevaṃ padaṃ nāmāvasānakam | astrasiṃhamantrayorvikalpaḥ | nāradīye - bhakṣaṇaṃ pakvamāṃsasya karṇanāsādikarttanam | lepanaṃ raktagandhena kardamenāpi lepanam || veṣṭanaṃ kṛṣṇasarpeṇa raktamālyena veṣṭanam || āliṅganaṃ ca kustrīṇāṃ hasanaṃ nartanaṃ tathā | kharoṣṭramahiṣānāñca darśanārohaṇakriyā | pātanāveśanābhyaṅgaṃ dakṣiṇāśāgataṃ tathā || 76) vamanaṃ rudhirādīnāṃ lābhasteṣāṃ tathaiva ca | aṅgabhaṅgo'tha nidrā ca yamakiṅkaradarśanam || divyabhaumāntarīkṣāṇāmutpātānāñca darśanam | nṛpagoguruviprāṇāṃ bhartsanaṃ viṣabhakṣaṇam || darśanaṃ bhīmasarpāṇāṃ puṃsi maithunameva ca | evamādīni cānyāni garhitāni vidurvudhāḥ || gurustatpratikārāya sahasraṃ prajapenmanum | tilaiḥ sahasrañca hunedevaṃ śāntimudīrayet || atha svapnanivedanam tatraiva - śiṣyastu śucirācāntaḥ puṣpahasto gurūttamam | praṇamya śirasā hṛṣṭastasmai svapnaṃ nivedayet || svapne cākṣisamakṣaṃ vā āścaryamapi harṣadam | akasmād yadi vā paśyet nākhyātavyaṃ gurorvinā || mahākapilapañcarātre - gurupādārcanaṃ kṛtvā upavāsī jitendriyaḥ | darbhaśayyāṃ gato rātrau dṛṣṭvā svapnaṃ nivedayet || atropavāsavidhiḥ kālāntarīyasvapnaparīkṣāparaḥ | dīkṣāyāṃ proktapāyasabhojanasyāvaśyakatvāt | piṅgalāmate - sadyo'dhivāsamathavā prakūrvīta yathāvidhi | mantratantraprakāśe - dinadvayenaiva kuryād dīkṣākarma vicakṣaṇaḥ | sadyo'dhivāsanaṃ vā syādekasmin divase yadi | atha kuṇḍasaṃskārāḥ athoktahomopayuktāgnisaṃskāraḥ | tatra prathamaṃ kuṇḍasaṃskāro yathā - śāradāyām - aṣṭādaśa syuḥ saṃskārāḥ kuṇḍānāṃ tantracoditāḥ | vīkṣaṇaṃ mūlamantreṇa śareṇa prokṣaṇaṃ matam || tenaiva tāḍanaṃ darbhairvarmaṇā'bhyukṣaṇaṃ smrṭam | astreṇa khananoddhārau hṛnmantreṇa prapūraṇam || samīkaraṇamastreṇa secanaṃ varmaṇā matam | kuṭṭanaṃ heti mantreṇa varmamantreṇa mārjanam | vilepanaṃ kalārūpakalpanaṃ tadanantaram | trisūtrīkaraṇaṃ paścād hṛdayenā'rcanaṃ matam || 77) astreṇa vajrīkaraṇaṃ hṛnmantreṇa kuśaiḥ śubhaiḥ | catuṣpathaṃ tanutreṇa tanuyādakṣapāṭanam || yāge kuṇḍāni saṃskuryāt saṃskārairebhirīritaiḥ | athavā tāni saṃskuryāccatubhirvīkṣaṇādibhiḥ || kāmarūpakalpanamiti? | kuṇḍamadhye somasūryāgnikalānāṃ cintanamityarthaḥ | akṣapāṭanaṃ tu nāradapañcarātre - acchināgraistato darbhairastramantrābhimantritaiḥ | kuṇḍamittigaṇaṃ sarvaṃ varmaṇā paribhūṣayet || ityevamakṣapāṭākhyaṃ kuṇḍasaṃskāraḥ īritaḥ | ityuktam | ete ca saṃskārā yadi kuṇḍakaraṇakāle na kṛtāstadā siddhe'pi | tasminnadṛṣṭārthamācaraṇīyāḥ | taduktaṃ nāradapañcarātre - kuṇḍasyārambhakāle tu saṃskārā na kṛtā yadi | niṣpannasya ca te sarve vidheyāḥ syuḥ krameṇa vai || iti | śāradāyām - tisrastrisro likhellekhā hṛdā prāgudagagragāḥ | atra likhanakramaḥ sautrāmaṇitantre - prācīmūrdhvamudaksaṃsthaṃ dakṣiṇārambhamālikhet | udagragaṃ puraḥsaṃsthaṃ paścimārambhamālikhet || tisrastisro likhitvaivaṃ prokṣayed vāgbhavena ca | śāradāyām - prāgagrāṇāṃ smṛtā devā mukundeśapurandarāḥ || rekhāṇāmudagagrāṇāṃ brahmavaivastatendavaḥ || athavā ṣaṭkoṇāvṛtaṃ trikoṇaṃ tatra saṃlikhet | yāmale'pi - ṣaṭkoṇenāvṛtaṃ devi trikoṇaṃ vā samālikhet | śāradāyām - sarvāṇyabhyukṣya tāreṇa yogapīṭhamathārcayet || atra vāgbhavatārayorvikalpaḥ | yogapīṭhamiti | ādhāraśaktimārabhya pīṭhamantraparyantamītyarthaḥ | atra - jayākhyā vijayā paścādajitā cā'parājitā | nityā vilāsinī dogdhrī tvaghorā maṅgalā nava || iti pīṭhaśaktayaḥ | hrīṃ vāgīśvarīvāgīśvarayogapīṭhātmane namaḥ iti pīṭhamantraḥ | taduktaṃ tantrāntare - vāgīśvarīvāgīśvarayoryogapīṭhātmane namaḥ | hrīmādyaḥ pīṭhamantro'yamāvāhyā'smin prapūjayet || śāradāyām - vāgīśvarīmṛtusnātāṃ nīlendīvarasannibhām | 78) gaṇeśvaravimarśiṇyām - śaktibījena vāgīśīṃ vāgīśaṃ sādhyamantrataḥ | pūjayediti śeṣaḥ | rudrayāmale tu - tataḥ śivāya śaktyai ca namo'ntau kathitau manū | ābhyāṃ tristriśca saṃpūjya praṇamenmanunā'munā || vāgīśvarīmṛtusnātāṃ samastābharaṇānvitām | vāgīśvareṇa saṃyuktāṃ namāmyalikhasiddhaye || ityuktam | vaiṣṇave tu - vāgīśvarī vāgīśvarayoḥ sthāne lakṣmīnārāyaṇau pūjyau taduktaṃ tattvasārasaṃhitāyām - lakṣmīmṛtumatīṃ tatra prabhornārāyaṇasya ca | grāmyadharmeṇa saṃjātamagniṃ tatra vicintayet || atra ca - vibhūtirunnatiḥ kāntiḥ sṛṣṭiḥ kīrtiśca sannatiḥ | puṣṭirutkṛṣṭi ṛddhiśca saṃproktā nava saktayaḥ || iti pīṭhaśaktayaḥ | bījādyamāsanaṃ dattveti vacanāt śrīṃ lakṣmīnārāyaṇayoryogapīṭhātmane namaḥ iti pīṭhamantraḥ | śrīvidyāyāntu - jñānārṇave - kāmeśvarīṃ kuṇḍamadhye sakāmāmṛtusaṃyutām | samārādhya ca saṃpūjya tadgarbhe vahnimāvahet || śāradāyām - sūryakāntādisambhūtaṃ yadvā śrotriyagehajam | ānīya vahniṃ pātreṇa kravyādāṃśaṃ parityajet || gautamīye - pāṣāṇabhavamagniṃ ca yadi vā'raṇisambhavam | śrotriyāṇāṃ gehajañca vanasthamathavā haret || yadṛcchālābhasaṃprāptaścā'yogyo yāgakarmaṇi | niragnibrāhmaṇāllabdho hyardhalābhakaro bhavet | kṣatrāllabdhe caturthāṃśaṃ phalaṃ dadyāddhutāśanaḥ | vaiśyācchudrācca viphalaṃ jāyate homakarma tat || uḍḍīśe - śrotriyāgārajaṃ vāpi sūryakāntodbhavaṃ tu vā | araṇīsambhavaṃ vāpi kṣiptaṃ svarṇādibhājane || tāmrapātrādinā mantrī pihitaṃ tu samānayet | athavānītamabhitaḥ sthāpayet kāṃsyabhājane || atrirapi - pātrāntareṇa pihite tāmrapātrādike śubhe | agnipraṇayanaṃ kuryāccharāve tādṛśe'pi vā || 79) smṛtisāre tu - śarāve bhinnapātre vā kapāle colmuke'pi vā | nāgnipraṇayanaṃ kuryād vyādhihānibhayāvaham || iti śarāvaniṣedhastāmrādipātrasadbhāve bodhyaḥ | kravyādāṃśaparityāge viśeṣaḥ stantrāntare - astreṇāgniṃ samādhāya kavacena pidhāya tu | kravyādāṃśaṃ tu cāstreṇa naiṛtye saṃtyajet priye || mantramuktāvalyāmapi - ānīyāstreṇa naiṛtye kravyādāśaṃ parityajet | devāṃśaṃ mūlamantreṇa sthāpayet purataḥ sudhīḥ || uḍḍīśe tu - kūrcāstrābhyāṃ ca naiṛtyāṃ kravyādāṃśaṃ parityajet | ityuktam | gaṇeśvare'pi - hūṃ phaḍantena mūlena kravyādāṃśaṃ parityajet | kriyāsāre - śmaśānādāvāmamāṃsamatti yo vahnirucyate | kravyādastasya nāmāsya tyajet kiñciddhutāśanāt || śāradāyām - saṃskuryāt taṃ yathānyāyaṃ deśiko vīkṣaṇādibhiḥ | audāryavaindavāgnibhyāṃ bhaumasyaikyaṃ smaran vasoḥ || yojayed vahnibījena caitanyaṃ pāvake tathā || sārasaṃgrahe - pradīpakalikākāraṃ teja āvāhya yatnataḥ | aikyaṃ jāṭharavaindava vahnibhyāṃ pārthivasya ca || smṛtvā'gnibījakenā'sya caitanyaṃ yojayedatha | vaindavastu bhrūmadhyastho vahniḥ | uḍḍīśe - dīpād dīpāntaranyāyāt sphurantaṃ sarvatomukham | śvāsamārgeṇa manuvit kavacena tato'rcayet || śāradāyām - tāreṇa mantritaṃ mantrī dhenumudrāmṛtīkṛtam | astreṇa rakṣitaṃ paścāt tanutreṇā'vaguṇṭhitam || arcitaṃ triḥ paribhrāmya kuṇḍasyopari deśikaḥ | pradakṣiṇaṃ tadā tāramantroccāraṇapūrvakam || ātmano'bhimukhaṃ vahniṃ jānuspṛṣṭamahītalaḥ | śivabījadhiyā devyā yonāvenaṃ viniḥkṣipet || uḍḍīśe - bhūmau ca jānunī kṛtvā kūrcabījaṃ ca vahni ca | caitanyaṃ ṅe namo'ntaḥ syādanenotthāpayecchucim || śivabījadhiyā tasyā yonau vahniṃ vinikṣipet | 80) tripurāsārasamuccaye - yonāvenaṃ vinyaset svābhivaktraṃ paścādagniṃ mūlamantreṇa mantrī | ityuktam | śivabījadhiyeti | śaivaśāktaviṣayam | vaiṣṇavādau tu - viṣṇādi bījadhiyeti bodhyam | vāyavīyasaṃhitāyāntu - vahnibījaṃ samuccarya tvādadhītāgnimāsane | yonimārgeṇa vai tadvadātmanaḥ sammukhena vā || yonimārgeṇa mekhaloparisthāpitayonirandhreṇa | śāradāyām - paścāt devasya devyāśca dadyādācamanādikam | jvālayenmanunā'nena tamamnimatha deśikaḥ || citpiṅgalahanadaha pacayugmānyudīrya ca | sarvajñājñāpaya svāhā mantro'yaṃ prāgudīritaḥ || rudrayāmale tu - hrīṃ hrīṃ jvalayugaṃ devi prajvaladvitayaṃ tataḥ | huṃ phaṭ svāheti mantreṇa jvālayet pāvakaṃ sudhīḥ || ityuktaṃ | jvālanaṃ tu mukhenaiva | taduktam - juhuyuśca hutāgniśca pāṇiśūrpasrugādibhiḥ | na kuryādagnidhamanaṃ na kuryād vyajanādinā || mukhenaiva dhamedagniṃ mukhādeṣo hyajāyata | nāgniṃ mukhaneti tu yat laukike yojayet tu tat || iti | atra jvālinī homakarmaṇītyuktalakṣaṇā | yāmale - tata utthāya vidhivat kṛtvā pāṇipuṭaṃ sudhīḥ | agniṃ prajvalitaṃ vande jātavedaṃ hutāśanam || suvarṇavarṇamamalaṃ samiddhaṃ viśvatomukham | upatiṣṭheta vidhivanmantreṇā'nena pāvakam || uḍḍīśe - prādeśamātrāṃ samidhaṃ mūlāgraghṛtasaṃplutām | tūṣṇīṃ vahno samutkṣipya jihvāyāṃ devatāṃ nyaset | śāradāyām - vinyasedātmano dehe mantrairjihvā havirbhujaḥ | liṅgapāyuśirovaktra ghrāṇanetreṣu sarvataḥ || vahnīrāghīṃśasaṃyuktāssādiyāntāḥ sabindavaḥ | varṇā mantraḥ samuddiṣṭā jihvānāṃ saptadeśikaiḥ || jihvāstāstrividhāḥ proktā guṇabhedena karmasu | hiraṇyā gaganā raktā kṛṣṇānyā suprabhā matā | 81) bahurūpā'tiraktā ca sāttvikyo yāgakarmasu || vahniḥ rephaḥ | iro yakāraḥ | arghīśo dīrghokāraḥ | atra - sāttvikarasanāyāṃ bahurūpātiraktayoḥ paurvāparyaṃ bījakramānurodhena na tu nyāsakramānurodhena bahurūpāyāḥ sarvāṅge nyasanīyatvāt | taduktaṃ tantrāntare - saliṅgagudamūrdhāsya nāsānetreṣu ca kramāt | vinyasedatiraktāṃ tāṃ sarvāṅge bahurūpiṇīm || iti rāghavabhaṭṭāḥ | vastuto - hiraṇyā gaganā raktā kṛṣṇā caiva tu suprabhā | bahurūpā maheśāni atiraktā tathaiva ca || ityanantaram - ekaikaṃ vinyased devi liṅge pāyau śirasyatha | vaktre ghrāṇe tathā netre sarvāṅge ca nyaset tataḥ || iti vīracūḍāmaṇivacanāt - tataḥ pravinyasej jihvāṃ dehe mantrī vibhāvasoḥ | saliṅgagudamūrddhāsya nāsānetreṣu ca kramāt || sarvāṅgeṣu ca jihvāstā vakṣyante trividhātmikāḥ | hiraṇyā gaganā raktā kṛṣṇā caiva tu suprabhā || bahurūpā'tiraktā ca jihvāḥ sapteti sāttvikāḥ | iti mantratantraprakāśavacanāccātiraktāyāḥ sarvāṅge eva nyāsaḥ sādhīyān | rāghavabhaṭṭalikhitavacanaṃ ca yadi pramāṇa tadā vikalpa eveti tatvam | śāradāyām - padmarāgā suvarṇā'nyā tṛtīyā bhadralohitā | lohitānantaraṃ śvetā dhūminī ca karālikā || rājasyo rasanā vahnervihitāḥ kāmyakarmasu | viśvamūrtti sphuliṅginyau dhūmravarṇā manojavā || lohitā'nyā karālākhyā kālī tāmasya īritāḥ | etāḥ sapta niyujyante krūrakarmasu mantribhiḥ || svasvanāmasamābhāḥ syurjihvāḥ kalyāṇaretasaḥ | amartyapitṛgandharva yakṣanāgapiśācakāḥ || rākṣasāḥ saptajihvānāmiritā adhidevatāḥ | adhidevatoktistattajjihvāsthāne nyāsārthaṃ pūjārthaṃ ca | jihvāsu tridaśādīnāṃ tattatkāryasamāptaye | 82) juhuyād vāñchitāṃ siddhiṃ dadyustā devatāmayāḥ || iti prapañcasāravacanāt tattajjihvāyāṃ tattaddravyeṇa homapakṣe tāsāṃ homārthaṃ ca | kriyāsāre - asya bhṛgū ṛṣiśchando gāyatryagnistu devatā | bījaṃ śaktistu raṃ svāhā ṛṣyādīn pūrvavan nyaset || śāradāyām - vahneraṅgamanūn nyasyet tanāvuktena vartmanā | sahasrārciḥ svastipūrṇa uttiṣṭhapuruṣaḥ punaḥ || dhūmavyāpī saptajihvo dhanurddhara iti kramāt | ṣaḍaṅgamanavaḥ proktā jātibhiḥ saha saṃyutāḥ || mūrtīraṣṭau tanau nyasyed deśiko jātavedasaḥ | mūrdhāṃsapārśvakaṭyandhu kaṭipārśvāṃsakeṣu ca || pradakṣiṇavaśān nyasyeducyante vā yathākramāt | jātavedāḥ saptajihvo havyavāhanasaṃjñakaḥ || aśvodarajasaṃjño'nyaḥ punarvaiśyānarāhvayaḥ | kaumāratejāḥ syād viśvamukho devamukhaḥ smṛtaḥ || tārāgnaye padādyāḥ syurnatyantā vahnimūrttayaḥ | āsanaṃ kalpayitvā'gnermūrtiṃ tasya vicintayet || āsanaṃ pīṭham | tanāviti śeṣaḥ | tatrādhāraśaktyādivahnimaṇḍalāntaṃ vinyasya keśareṣu madhye ca pīṭhaśaktīḥ tatraiva raṃ vahniyogapīṭhāya namaḥ iti pīṭhaṃ ca nyaset | taduktaṃ tatraiva - svamaṇḍalāntaṃ prayajet pīṭheśanavaśaktikam | pītā śvetā'ruṇā kṛṣṇā dhūmrā tīvrā sphuliṅginī || rucirā jvālinī proktāḥ kṛśānornava śaktayaḥ | svabījenāsanaṃ dattvā mūrtiṃ mūlena kalpayet || iti | tathā - iṣṭaṃ śaktiṃ svastikābhītimuccairdīrghairdorbhirdhārayantaṃ javābham | hemākalpaṃ padmasaṃsthaṃ trinetraṃ dhyāyed vahniṃ baddhamauliṃ jaṭābhiḥ || dhyānāntaramuktaṃ rudrayāmale - bandhūkapuṣpasaṃkāśaṃ sutaptakanakaprabham | padmasthaṃ yajamānārthaṃ vadanadvayaśobhitam || saptacchandomayaṃ devaṃ vimānopari saṃsthitam | tridhāgrīvaṃ tripādābjaṃ havyakavyavināśakam || brahmādhvaryūdgātṛhotṛ catuḥśṛṅgavirājitam | 83) pāñcarātraṃ pāśupataṃ kāpilaṃ ca mahāmatam || bauddhaṃ vaidikamityetat ṣaṭpiṅgalavilocanam | vedārthaṃ ca catuḥśrotraṃ śrautaśāstramayadhvanim || sapāṭalajaṭābaddhamaṇikoṭīrabhāsvaram | hemālaṅkārasaṃyuktaṃ hemakuṇḍalamaṇḍitam || raktāmbhoruhamadhyasthaṃ svastikāsanasaṃsthitam | pṛṣṭhadeśasamālambi tārtīyacaraṇāmbujam || sadā śabdāyamānaṃ ca rājamānaṃ svatejasā | śaktiṃ vajraṃ sruksruvau ca caturbhirdakṣabāhubhiḥ || tomaraṃ tālavṛntaṃ ca sauvarṇaṃ ghṛtapātrakam | samaistribhirbāhubhiśca dadhānaṃ raktavāsasam || hiraṇyā kanakā raktā kṛṣṇā dakṣānane sthitāḥ | suprabhā cātiraktā ca bahurūpā ca jihvikā || imā rasajñāstadvāmavadane nityamāsthitāḥ | etābhiḥ saptajihvābhirupetaṃ pāṭitānanam || śāradāyām - pariṣiñcet tatastoyairviśuddhairmekhalopari | darbhairagarbhairmadhyasthamekhalāyāṃ paristaret || kuloḍḍīśe - evaṃ vinyastadehaḥ san paristaraṇamācaret | arghyodakena saṃprokṣya madhyasthamekhalopari || uttarāgraṃ pūrvadeśe pūrvāgraṃ dakṣiṇe tataḥ | uttarāgraṃ paścime tu prāgagramuttare tathā || mūlamācchāditaṃ kṛtvā trivāraṃ tu paristaret | tathā - mekhalāsu ca sarvāsu dīpamālāṃ prakalpayet | gaṇeśvaravimarśinyām - pūrvāgrairuttarāgraiśca darbhairagniṃ paristaret | dakṣiṇottarayoḥ pūrvāgraiḥ pūrvapaścimayoruttarāgrairityarthaḥ | tripurāsāramuccaye - ekamekhalakuṇḍe niśitamatirmekhalādhastāt paristared dvimekhale dvitīyamekhalopari trimekhale tadantarālamekhalopari nyaset || śāradāyām - nikṣiped dikṣu paridhīn prācīvarjaṃ gurūttamaḥ | kātyāyanaḥ - paridhīn paridadhatyārdrānekavṛkṣīyān bāhumātrān pālāśavaikaṅkatakāśmaryavailvāniti | tantrāntare - 84) bāhye'tha sthaṇḍilaṃ ca triparidhisahitaṃ prāgudagrāgradarbham | tripurāsārasamuccaye'pi - sthaṇḍilake sikatānāṃ bāhye'tha trirnyaset paridhīn | śāradāyām - prādakṣiṇyena sampūjyāsteṣu brahmādimūrtayaḥ | sautrāmaṇitantre - kuṇḍamadhye vidhātavyā pīṭhapūjāvidhānavit | padmāsanāntamādhāraśaktyādimanubhiḥ kramāt || uparyupari sampūjyā vahnerāsanaśaktayaḥ | pūrvādidalamūleṣu madhye pūjyāḥ krameṇa tu || āsanaśaktayaḥ pūrvoktāḥ pīṭhaśaktayaḥ | śāradāyām - dhyātaṃ vahniṃ yajenmadhyergandhādyairmanunā'munā | vaiśvānarajātavedapade paścādihāvaha || lohitākṣapadasyānte sarvakarmāṇi sādhaya | vahnijāyāvadhiḥ prokto mantraḥ pāvakavallabhaḥ || madhye ṣaṭsvapi koṇeṣu jihvā jvālāruco yajet | atra ṣaṭsu koṇeṣu madhye ca yajedityanvayaḥ | koṇeṣu ca īśānādikramaḥ | taduktaṃ somaśambhau - rudrendra vahnimāṃsāda varuṇānilagocare | hiraṇyādyāḥ sthitā vahne rasanāḥ ṣaḍanukramāt || madhyato bahurūpā tviti | vāyavīyasaṃhitāyām - hiraṇyā prāgudag jihvā kanakā pūrvataḥ sthitā | raktāgneyī naiṛtī ca kṛṣṇā'nyā suprabhā matā || atiraktā marujjihvā svanāmasvaguṇaprabhā | triśikhā madhyamā jihvā bahurūpā samāhvayā || tacchikhaikā dakṣiṇato jvalantī vāmataḥ parā | svabījānantaraṃ vācyā iti || gaṇeśvaravimarśiṇyāmapi - kroṇaṣaṭke ca madhye ca jihvāḥ saṃpūjayet tataḥ | hiraṇyā taptahemābhā śūlapāṇidiśi sthitā || vaidūryavarṇā gaganā prācyāṃ diśi vyavasthitā | taruṇādityasaṃkāśā raktā jihvā'gnidiksthitā || 85) kṛṣṇā nīlābjasaṅkāśā nairṛtyāṃ diśi saṃsthitā | suprabhā padmarāgābhā vāruṇyāṃ diśi saṃsthitā || atiraktā javābhāsā vāyavyāṃ diśi saṃsthitā | bahurūpā yathārthābhā dakṣiṇottarasaṃsthitā || etā jvālā rucāvītā varābhayakarā api | tripurāsārasamuccaye'pi - sutaptacāmīkaracāruvarṇā sthitā hiraṇyā diśi śūlapāṇeḥ | vaidūryavarṇā kanakābhidhānā yā sā niṣaṇṇā diśi vāsavasya || yā raktā taruṇā divākarābhavarṇā sā jihvā hariti susaṃsthitā kṛśānoḥ | yā kṛṣṇā vikasitanīlanīrajābhā sā rakṣaḥparivṛtadigvibhāgalagnā || padmarāgasadṛśaprabhojvalā suprabhā varuṇadiśyavasthitā | yā mahārajatapuṣpasaṃnibhā gandhavāhadiśi sā'tiraktikā || yathārthasaṃjñā bahurūpikā sā jihvottare dakṣiṇataḥ sthitā sā | home'pi viśeṣa ukto gaṇeśvaravimarśiṇyām - edhāṃsi ca hiraṇyāyāṃ gaganāyāṃ caruṃ ghṛtam | siddhārthaṃ bahurūpāyāṃ raktāyāntu yavāṃstathā || kṛṣṇāyāntu hunellājaiḥ suprabhāyāntu śaktubhiḥ | tilāṃścaivā'tirāktāyāṃ kanakāyāntu sarvadā | sarvadravyāṇi juhuyāt sādhakaḥ sarvakarmasu || tantrāntare - phalaṃ tu kāmabhedena kramādāsāmudīryate | vaśyākarṣaṇayorādyā gaganā stambhane matā || vidveṣamohayo raktā kṛṣṇā māraṇakarmaṇi | suprabhā śāntike puṣṭau suraktoccāṭane matā || ekaiva bahurūpā tu sarvakāmaphalapradā | śāradāyām - kesareṣūktamārgeṇa pūjayedaṅgadevatāḥ | daleṣu pūjayenmūrtīḥ śaktisvastikadhāriṇīḥ | lokapālāṃstato dikṣu pūjayeduktalakṣaṇān || atra lokapālapūjā mekhalāsthadarbhopari kāryā | taduktaṃ tantrāntare - koṇaṣaṭke ca madhye ca jihvābhiḥ keśareṣvapi | aṅgamantraistato bāhye aṣṭābhirmūrtibhiḥ kramāt | 86) mekhalāśritadarbheṣu dikpatīn pūrvato yajet || tattvasārasaṃhitāyām pātrāṇyāsādya vidhivad dvandvaśaścāpi mantravit | tānyavekṣya pavitreṇa cottānāni vidhāya ca || punaḥ prakṣālayet pātraṃ paripūrya śubhāmbunā | dattvā'kṣatān pavitraṃ ca tadutpūya nidhāpayet || diśyuttarasyā tatpātraṃ praṇītetyucyate budhaiḥ | tataḥ kiñcit praṇītāmbu prokṣaṇyādāya tajjalaiḥ || yajñasādhanasambhāraṃ prokṣayenmūlamantrataḥ | tato brahmāṇamāvāhyā'bhyarcayenmūlamantrataḥ || anyatrāpi - vāme cāstīrya darbhān balaripuharidagrāṃstadūrdhvaṃ nidhāya pātrāṇi dvandvaśo'dhovadanamatha tathottānavaktrāṇi kṛtvā | hṛnmantreṇābhipūryānyatamamatha jalairmantrapūtairathaibhi - rabhyukṣyā'nyaiśca kūrcaiḥ sakalamapi hṛdā savyagaṃ havyajātam || iti tantrāntare - svavāmabhāge prāgagrān darbhānāstīrya copari | yathāvittānusāreṇa sauvarṇādīni karmaṇi || adhomukhāni pātrāṇi dvandvarūpeṇa vinyaset | uttānīkṛtya pātrāṇi jalādyaiḥ saṃprapūrayet || tripurāsārasamuccaye - tato vāmabhāge paristīrya darbhān pulomātmajāvallabhāśāgatāgrān | tadūrdhvaṃ nyased dvandvarūpeṇa pātrāṇyathādhogatāsyāni sarvāṇi dhīmān || athottāniteṣveṣu pātreṣu pātraṃ jalairekamāpūrya tīrthāni tatra | susañcintya taiḥ prokṣayet kūrcadarbhairhṛdā savyabhāge sthitaṃ dravyajātam || pātreṣvapi viśeṣastatraiva - sauvarṇānyapi rājatānyapi tathā pātrāṇi śolvāni vā | mṛtpātrāṇyapi śāntikādiṣu paraṃ śastāni karmasviha | śelvakṣadrumaśigrubhūruhakṛtānyetāni vidveṣaṇo - ccāṭotsādanamāraṇādiṣu bhṛśaṃ śastāni pātrāṇyapi || śaulvaṃ tāmram | śelurbahuvārakaḥ | akṣadrumo vibhītakadrumaḥ | śigruḥ śobhāñjanaḥ | śāradāyām - paścādādāya pāṇibhyāṃ sruksruvau tāvadhomukhau | 87) triśaḥ pratāpayed vahnau darbhānādāya deśikaḥ || tadagramadhyamūlāni śodhayet tairyathākramāt | gṛhītvā vāmahastena prokṣayed dakṣiṇena tau || punaḥ pratāpya tau mantrī darbhānagnau vinikṣipet | ātmanā dakṣiṇe bhāge sthāpyet tau kuśāstare || tantrāntare - gṛhītvā sruksruvāvūrdhvamukhau cādhomukhau kramāt | pratāpyā'gnau tridhā darbhamūlamadhyāgrakaiḥ spṛśet || punastriśaḥ pratāpyā'dhomukhāvagnau kuśān kṣipet | mūlamadhyāgrake nyasyecchaktīricchādikāḥ kramāt || sruci śaktiṃ sruve śambhuṃ vinyased hṛdayāṇunā | icchādikā iti icchājñānakriyā ityarthaḥ | śaivāgame - gṛhītvā sruksruvāvūrdhvavaktrāvadhomukhau kramāt | pratāpyā'gnau tridhā darbhamūlamadhyāgrakaiḥ spṛśet || trisūtraveṣṭitagrīvau pūjitau kusumādibhiḥ | kuśānāmupariṣṭāttau sthāpayitvā svadakṣiṇe || ityuktam | śāradāyām - ājyasthālīmathādāya prokṣayedastravāriṇā | tasyāmājyaṃ vinikṣipya saṃskṛtaṃ vīkṣaṇadibhiḥ || tantrāntare - gavyamājyaṃ samādāya mūlenaivā'bhimantritam | svakāṃ brahmamayīṃ mūrtiṃ sañcintyā'gnau pratāpayet || śaivāgame'pi - gavyamājyaṃ samādāya mūlamantrābhimantritam | svakāṃ brahmamayīṃ mūrttiṃ sañcintya ceti || gavyamityuttamakalpamabhipretyoktam | taduktaṃ piṅgalāmate - uttamaṃ goghṛtaṃ proktaṃ madhyamaṃ mahiṣībhavam | adhamaṃ chāgalījātaṃ tasmād gavyaṃ praśasyate || iti | vāyavīyasaṃhitāyām - nyasya mantraṃ ghṛte mudrāṃ darśayed dhenusaṃjñikām | śāradāyām - niruhya vāyavyeṅgārān hṛdā teṣu niveśayet | idaṃ tāpanamuddiṣṭaṃ deśikaistantravedibhiḥ || sandīpya darbhayugalamājye kṣiptvā'nale kṣipet | gururhṛdayamantreṇa pavitrīkaraṇantvidam || dīptena darbhayugmena nīrājyā'jyaṃ savarmaṇā | 88) agnau visarjayed darbhamabhidyotanamīritam || ghṛte prajvalitān darbhān pradarśyā'strāṇunā guruḥ | jātavedasi tān nyasyedudyotanamidaṃ matam || gṛhītvā ghṛtamaṅgārān pratyūhyā'gnau jalaṃ spṛśet | aṅguṣṭhopakaniṣṭhābhyāṃ darbhau pādeśasammitau || dhṛtvotpunīyādastreṇa ghṛtamutpavanaṃ tvidam | tadvaddhṛdayamantreṇa kuśābhyāmātmasammukham || ghṛte saṃplavanaṃ kuryāt saṃskārāḥ ṣaḍudīritāḥ | aṅguṣṭhopakaniṣṭhābhyāmiti | hastadvayasyeti śeṣaḥ | utpunīyāditi | agnisammukhamiti śeṣaḥ | taduktaṃ śaivāgame - prādeśamātradarbhābhyāmaṅguṣṭhānāmikāgrakaiḥ | ghṛtābhyāṃ sammukhaṃ vahnerastreṇotplavamācaret || iti | śāradāyām - prādeśamātraṃ sagranthi darbhayugmaṃ ghṛtāntare | nikṣipya bhāgau dvau kṛtvā pakṣau śukletarau smaret || vāme nāḍīmiḍāṃ bhāge dakṣiṇe piṅgalāṃ punaḥ | suṣumṇāṃ madhyato dhyātvā kuryāddhomaṃ yathāvidhi || tatra sruksruvadhāraṇaprakāro nāradīye hīyate yajamāno vai sruvamūlasya darśanāt | tasmāt saṃgopayenmūlaṃ homakāle sruvasya ca || agre vyādhikaraṃ proktaṃ madhye śokakaraṃ smṛtam | mūle hānikaraṃ proktaṃ sruvaṃ dhārayate katham || vedāṅgulaṃ parityajya agre caiva dviraṣṭakam | vedāṅgulaṃ tu tanmadhye dhārayecchaṅkhamudrayā || homasāre - mūlāt ṣaḍaṅgulaṃ tyaktvā caturaṅgulameva vā | prakoṣṭhe mūlamācchādya dhārayecchaṅkhamudrayā || śāradāyām - sruveṇa dakṣiṇād bhāgādādāyā'jyaṃ hṛdā guruḥ | juhuyādagnaye svāhetyagnerdakṣiṇalocane || vāmatastadvadādāya vāme vahnivilocane | juhuyādatha somāya svāheti hṛdayāṇunā || madhyādājyaṃ samādāya vahnerbhālavilocane | 89) juhuyādagnīṣomābhyāṃ svāheti hṛdayāṇunā || hṛnmantreṇa sruveṇā'jyaṃ bhāgādādāya dakṣiṇāt | juhuyādagnaye sviṣṭikṛte svāheti tanmukhe | heti sampātayed bhāge svājyasyā'nvāhutikramāt || ityagninetravaktrāṇāṃ kuryādudghāṭanaṃ guruḥ | sampātayed bhāga iti | yasmād bhāgādājyaṃ gṛhītvā hutaṃ tadbhāge hutaśeṣaṃ kṣipedityarthaḥ | taduktaṃ śaivāgame - --------------- sruveṇādāya homayet | svetyagnau heti tadbhāge śeṣamājyaṃ kṣipet kramāt || iti | śāradāyām - satārābhirvyāhṛtibhirājyena juhuyāt punaḥ | atra oṃ svāhā bhūḥ svāhā bhuvaḥ svāhā svaḥ svāhā oṃ bhūrbhuvaḥ svāheti vyastasamastābhiḥ pañcāhutayaḥ | pañcabhirmanubhirhunediti nārāyaṇīyatantravacanāt | uḍḍīśe tu - devyā vyāhṛtihomaśca tārādyena caturhunet | bhūragnaye pṛthivyai ca mahate vahnivallabhā || bhuvaḥ padād vāyave ca antarīkṣāya śabdataḥ | divyāya mahate caiva vahnijāyāvadhiḥ smṛtaḥ || svarādityacandramasau ṅentau nakṣapadāt tataḥ | trebhyaḥ svāhāpadāntaśca bhūrbhuvaḥsvaḥ padaṃ tataḥ || agnyādityacandramaso ṅentā nakṣatra ityapi | bhyasantaścaiva digbhyaśca mahate vahnivallabhā || śāradāyām - juhuyādagnimantreṇa trivāraṃ deśikottamaḥ | garbhādhānādikā vahneḥ kriyā nirvarttayet kramāt || aṣṭābhirājyāhutibhiḥ praṇavena pṛthak pṛthak | garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ punaḥ || anantaraṃ jātakarma syānnāmakaraṇaṃ tathā | upaniṣkramaṇaṃ paścādannaprāśanamīritam || caulopanayane bhūyo mahānāmnyaṃ mahāvratam | athopaniṣadaṃ paścād godānodvāhakau mṛtiḥ || śubheṣu syurvivāhāntāḥ kriyāstāḥ krūrakarmasu | maraṇāntāḥ samuddiṣṭā vahnerāgamavedibhiḥ || 90) tataśca pitarā tasya sampūjyātmani yojayet | samidhaḥ pañca juhuyānmūlāgraghṛtasaplutāḥ || uḍḍiśe - idamagneḥ karomyatra garbhādhānamiti kramāt | praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya śeṣe vahnivadhūṃ vadet || hutvā saptāhutīrevaṃ samidhāṃ kṣepaṇaṃ tathā | evaṃ kramāt puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tathā || jātakarma samāpyā'tha śramāpanodanāya ca | oṃ kāmeśvarakāmeśībhyāṃ svāheti trirvinikṣipet || vahniśca pitarau mantrī svadehe viniyojayet | iṣṭadevasya nāmnā tu vahnernāma samācaret || kāmeśvarakāmeśvarībhyāmiti tu śrīvidyāyām | anyatra vāgīśvaravāgīśvarībhyāmiti jñeyam | tūrṇāyāge - ājyāhutyaṣṭakaṃ hutvā nāmakarma samācaret | deśikastvamuko'sīti mūlamantreṇa kalpayet | vāyavīyasaṃhitāyām - jātaṃ dhyātvaivamākāraṃ jātakarma samācaret | nālāpanayanaṃ kṛtvā tataḥ saṃśodhya sūtakam || śivāgniriti nāmāsya kṛtvā'hutipuraḥsaram | pitrorvisarjanaṃ kṛtvā caulopanayanādikam || athodvāhāvasānañca kṛtvā saṃskāramasya tu || nālāpanayanaprakārastu śaivāgame - vahnerihā'stramantreṇa tato nālāpanuttaye | samidhaḥ pañca juhuyāt prānte mūle ghṛtāplutāḥ || iti | vāyavīyasaṃhitāyām - tāḥ pālāśyaḥ parā vāpi yajñīyā dvādaśāṅgulāḥ | avakrā na svayaṃ śuṣkāḥ satvaco nirvraṇāḥ samāḥ || daśāṅgulā vā vihitāḥ kaniṣṭhāṅgulisammitāḥ | prādeśamātrā vā'lābhe hotavyāḥ sakalā apīti || evañca sakalasaṃskāraśeṣe tatpitrorvisarjanaṃ nālāpanayanīye pañcasamiddhomañca vadan śāradākāro vadhnā?maiva | atha godānānantaraṃ samāvartanamapi karttavyam | taduktaṃ 91) gaṇeśvaravimarśinyām - samāvartanamudvāhamādhānañca tataḥ paramiti | tripurāsāre'pi - tenaiva samāvarttanavivāhayorāhutīrjuhuyāt | śāradāyām - mantrairjihvāṅgamūrtīnāṃ kramād vahneryathāvidhi | pratyekaṃ juhuyādekāmāhutiṃ mantravittamaḥ || gaṇeśvaravimarśinyām - juhuyādaṅgamantrādyaistārādyaiśca sakṛt sakṛt | tattatsthāneṣu śitadhīḥ svāhāntaiśca yathākramam || atrā'dyapadena lokapālatadastrāṇāṃ grahaṇaṃ | śāradāyām - avadāya sruveṇājyaṃ catuḥ sruci pidhāya tām | sruveṇa tiṣṭhannevā'gnau deśiko yatamānasaḥ || juhuyād vahnimantreṇa vauṣaḍantena sampade | śaivāgame tu viśeṣaḥ - ghṛtena sruci pūrṇāyāṃ nidhāyā'dhomukhaṃ sruvam | śṛṅgāgre puṣpamāropya paścād vāmena pāṇinā || punaḥ savyena tau dhṛtvā śaṅkhasannibhamudrayā | samudgatordhvakāyaśca samapādaḥ samutthitaḥ || nābhau tanmūlamādhāya śṛṅgāgre vyagralocanaḥ | vāmastanāntamānīya tayormūlamatandritaḥ || iti | gaṇeśvara vimarśinyām - mahāgaṇeśamantreṇa pūrvapūrvayutena ca | tārādibījaṣaṭkeṣu karaṇeṣvadrivarṇakaiḥ || bhinneṣu daśadhā hutvā samastena sureśvari | prapañcasāre'pi - tārādyairdaśabhirbhedaiḥ pūrvapūrvasamanvitaiḥ | manunā gāṇapatyena juhuyācca daśāhutīḥ || juhuyācca caturvāraṃ samastenaiva tena tu | tanmantrastṛḍḍīśe - praṇavaṃ śrīrmahāmāyā smaraṃ glaumātmakaṃ punaḥ | pañcāntakaṃ binduyutaṃ ṅentaṃ gaṇapatiṃ tataḥ || varānte varade ceti sarvānte jayamālikhet | me vaśamānaya svāhā viṃśatyarṇau gajāntakaḥ || śāradāyām - tataḥ pīṭhaṃ samabhyarcya devatāyā hutāśane | arcayed vahnirūpāṃ tāṃ devatāmiṣṭadāyinīm || 92) vīracūḍāmaṇau tu - paścātpīṭhadevatānāmekaikājyāhutīstataḥ | arcayed vahnirūpāṃ tāṃ gandhapuṣpādibhiḥ kramāt || ityuktam | tenādhāraśaktyādipīṭhamantrāntaṃ sampūjya ekaikāmāhutiṃ dattvā iṣṭa devatāṃ tatrāvāhyopacāraiḥ sampūjyāvaraṇadevatā api pūjayediti siddham | uḍḍīśe - vahnimukhe yantrarājaṃ raśmijālasamanvitam | vibhāvyārādhayenmantrī śrīmattripurasundarīm || tathā - tata āvṛttadevānāmekaikāmāhutiṃ hunet | saṅkalpañca tataḥ kṛtvā kāmyahomaṃ samācaret || svāhāntaṃ mūlamuccārya devatāyai tvidaṃ bruvan | juhuyājjvālite vahnau saṃkhyā ca paritaścaret || śāradāyām - tanmukhe juhuyānmantrī pañcaviṃśatisaṃkhyayā | ājyena mūlamantreṇa vaktraikīkaraṇaṃ tvidam || śaivāgame - itīṣṭavaktre vaktrāṇāmantarbhāvastu caikatā | athavā kuṇḍamānatvaṃ yadīṣṭavadane smaret || antarbhāvyāni vaktrāṇi tadekīkaraṇaṃ matam | vahnidaivatayoraikyamātmanā saha bhāvayen | mūlamantreṇa juhuyādājyenaikādaśāhutīḥ || nāḍīsandhānamuddiṣṭametadāgamavedibhiḥ | juhuyādaṅgamukhyānāmāvṛtīnāmanukramāt || ekaikāmāhutiṃ samyak sarpiṣā deśikottamaḥ | ante mūlena daśāhutayo deyāḥ | taduktaṃ tripurāsāre - parivārasyaikaikāṃ devyāstu daśāhutīrjuhuyāt | ityadhivāsavidhiḥ atha dinakṛtyam śāradāyām - prātarutthāya juhuyuḥ punarājyānvitaistilaiḥ | dravyairvā kalpavihitaiḥ sahasraṃ sāṣṭakaṃ pṛthak || juhuyuriti | ācārya ṛtvijaścatyarthaḥ | atra tilādayaḥ sruveṇa kareṇa vā hotavyāḥ | taduktaṃ vāyavīyasaṃhitāyām - sruveṇājyaṃ samitpāṇyā srucā śeṣaṃ kareṇa vā | tatra divyena hotavyaṃ tīrthenārṣeṇa vā tatheti || 93) mahākapilapañcarātre - apradīpte na hotavyaṃ madhyame cāpyanindhite | pradīpte lelihāne'gnau hotavyaṃ karmasiddhaye || ahvṛcapariśiṣṭe'pi - adhomukhaḥ sadhūme tu juhuyād yo hutāśane | yajamāno bhavedandhaḥ suputra iti ca śrutiḥ || chandogapariśiṣṭe'pi - yo'narcipi juhotyagnau vyaṅgāriṇi ca mānavaḥ | mandāgnirāmayāvī ca daridraścopajāyate || tripurāsāre - agneḥ karṇe homato vyādhivādhānetre'ndhatvaṃ nāsikāyāmathādhiḥ | dravyacchedo mastake syānmukhāntarhomaṃ kuryāt tena nityaṃ vipaśvit || tantrāntare - yataḥ kāṣṭhaṃ tataḥ śrotraṃ yatra dhūmo'tra nāsikā | yatrā'lpajvalanaṃ netraṃ yatrāṅgārastataḥ śiraḥ || yatra prajvalitā jvālā jihvā sā jātavedasaḥ | anyatrāpi - sadhūmo'gniḥ śiro jñeyaṃ nirdhūmaścakṣareva ca | jvalatkṛśo bhavet karṇaḥ kāṣṭhalagnaśca nāsikā || agnirjvālāyate yatra śuddhasphaṭikasannibhaḥ | tanmukhaṃ tatra vijñeyaṃ caturaṅgulamānataḥ || vanadurgākalpe - yatra kāṣṭhaṃ tatra śrotre yatra dhūmastu nāsike | yatrā'lpajvalanaṃ netraṃ yatra bhasma tu tacchiraḥ || yatraiva jvalito vahnistatra jihvā prakīrtitā | śāradāyām - vaiśvānaraṃ sthitaṃ dhyāyet samiddhomeṣu deśikaḥ | śayānamājyahomeṣu niṣaṇṇaṃ śeṣavastuṣu || tathā - svarṇasindūrabālārka kuṅkumakṣaudrasannibhaḥ | suvarṇaretaso varṇaḥ śobhanaḥ parikīrtitaḥ || bherīvāridahastīndra dhvanirvahneḥ śubhāvahaḥ | nāgacampakapunnāga pāṭalāyūdhikānibhaḥ || padmendīvarakalhāra sarpirguggulusannibhaḥ | pāvakasya śubho gandha ityuktastantravedibhiḥ || pradakṣiṇāstyaktakampāśchatrābhāḥ śikhinaḥ śikhāḥ | śubhadā yajamānasya rājyasyāpi viśeṣataḥ || 94) kundedudhavalo dhūmo vahneḥ proktaḥ śubhāvahaḥ | kṛṣṇaḥ kṛṣṇagatervarṇo yajamānaṃ vināśayet || śveto rājyaṃ nihatyāśu vāyasasvarasannibhaḥ | kharasvarasamo vahnerdhvaniḥ sarvavināśakṛt || pūtigandho hutabhujo hoturduḥkhaprado bhavet | chinnavṛttāṃ śikhāṃ kuryānmṛtyuṃ dhanaparikṣayam || śukapakṣanibho dhūmaḥ pārāvatasamaprabhaḥ | hāniṃ turagajātīnāṃ gavāñca kurute cirāt || evaṃvidheṣu doṣeṣu prāyaścittāya deśikaḥ | mūlenājyena juhuyātpañcaviṃśatimāhutim || tripurāsāre tu - vasvadhikaṃ śatamājyairjuhuyācchāntikamamīṣu doṣeṣu | astreṇa sādhakendrastanuyādatha cakrapūjāṃ ca || ityuktam | śāradāyām - tataḥ sudhautadantāsyaṃ snātaṃ śiṣyaṃ samāhitam | pāyayitvā pañcagavyaṃ kuṇḍasyāntikamānayet || prayogasāre - pañcagavyaṃ yathāproktaṃ pītvācāntaṃ yathāvidhi | dvāreṇa dakṣiṇenā'tha yāgasthānaṃ praveśayet || śāradāyām - vilokya divyadṛṣṭyā taṃ taccaitanyaṃ hṛdambujāt | gururātmani saṃyojya kuryādadhvaviśodhanam || tantrāntare - hṛdi sthitaṃ taccaitanyaṃ prasphurattārakākṛtim | ādāya sthāpayet svīye hṛdaye'ṅkuśamudrayā || ṣaḍanvayamahāratne - śodhanaṃ nāma tattvānāṃ kāraṇaikatvacintanam | varṇādīnāṃ kalānāñca tasyāṃ cidaikyacintanam || athādhvaśodhanam śāradāyām - uktaṃ kalādhvā tattvādhvā bhuvanādhveti ca trayam | varṇādhvā ca padādhvā ca mantrādhvetyaparaṃ trayam || vāyavīyasaṃhitāyāṃ - atra śabdāstrayo'dhvānastrayastvarthāḥ samīritāḥ | tantrāntare - mantrādhvā ca padādhvā ca varṇādhveti ca śabdataḥ | bhuvanādhvā ca tattvādhvā kalādhvā cārthatastridhā || atra tu saṃhārakrameṇoktiḥ | śāradāyāntu sṛṣṭikrameṇeti jñeyam | śāradāyām - nivṛttādyāḥ kalāḥ pañca kalādhveti prakīrtitaḥ || 95) tattvādhvā bahudhā bhinnāḥ saivādyāgamabhedataḥ | ṣaṭtriṃśacchaivatattvāni dvātriṃśadvaiṣṇavāni tu || caturviṃśatitattvāni maitrāṇi prakṛteḥ punaḥ | uktāni daśatattvāni sapta ca tripadātmanaḥ || tattvāni śaivānyucyante śivaḥ śaktiḥ sadāśivaḥ | īśvaro vidyayā sārdhaṃ pañca śuddhānyamūni hi || māyā kālaśca niyatiḥ kalā vidyā punaḥ smṛtiḥ | rāgaḥ puruṣa etāni śuddhāśudhāni sapta ca | prakṛtirbuddhyahaṅkārau mano jñānendriyāṇyatha || karmendriyāṇi tanmātrā pañcabhūtāni deśikāḥ | etānyāhuraśuddhāni caturviṃśatimāgame || śaivānāmapi tattvānāṃ vibhāgo'tra pradarśitaḥ | śuddhānīti - āṇava kārmaṇa māyīya malatrayarahitatvaṃ śuddhatvaṃ | tatra āṇave nāma sadāśivatvena svasyānavamarśaḥ | kārmaṇo nāma puṇyapāpavānahamiti pratītiḥ māyīyo nāma ahaṅkārādāvātmabuddhiḥ | śuddhāśuddhānīti | kāraṇatvena malatrayarāhityā cchuddhāni | kāryarūpatvena tadyuktatvādaśuddhānītyarthaḥ | tathā - jīvaprāṇadhiyaścittaṃ jñānakarmendriyāṇyatha | tanmātrāḥ pañcabhūtāni hṛtpadmaṃ tejasāṃ trayam || vāsudevādayaśceti tattvānyetāni śārṅgiṇaḥ | pañcabhūtāni tanmātrā indriyāṇi manastathā || garvo buddhiḥ pradhānañca maitrāṇīti vidurbudhāḥ | nivṛttādyāḥ kalāḥ pañca tata binduḥ kalā punaḥ || nādaḥ śaktiḥ sadāpūrvaḥ śivaśca prakṛterviduḥ | ātmavidyā śivaḥ paścācchivo vidyā svayaṃ punaḥ || sarvatattvaṃ ca tattvāni proktāni tripadātmanaḥ | tattvādhvā kathito hyeṣaḥ tattadāgamavedibhiḥ || īrito bhuvanādhveti bhuvanāni manīṣibhiḥ | bhuvanāni caturdaśa | bhuvanādhveti kathito bhuvanāni caturdaśeti gautamīyatantra vacanāt | vāyavīyasaṃhitāyāntu - ādhārādyunmanyantaṃ ca bhuvanādhvā prakīrtitaḥ | ityuktam | 96) tathā varṇādhveti vadantyarṇānādikṣāntānmanīṣiṇaḥ | varṇasiṃhaḥ padādhvā syānmantrādhvā mantrarāśayaḥ || vāyavīyasaṃhitāyāntu - anekabhedasaṃbhinnaḥ padādhvā padasaṃhatiḥ | mahāmantropamantrāṇāṃ varttate'vayavātmanā || pradhānāvayavatvena so'dhvā pañcapadātmakaḥ | gautamīye'pi - padādhvā padasamūhaḥ syādityuktam | mantrarāśaya iti | vaidikatāntrikamantrasamūhaḥ - mantrādhvā mantrarāśiḥ syātte hi vaidikatāntrikāḥ | iti gautamīyavacanāt | śāradāyām - kramādetādadhvanaḥ ṣaṭ śodhayed gurusattamaḥ | padāndhunābhihṛdbhāla mūrdhvasvapi śiśoḥ smaret || tataḥ kūrcena vidhivat taṃ spṛśan juhuyād guruḥ | ācāryakuṇḍe saṃśuddhaistilairājyapariplutaiḥ || śodhayāmyamumadhvānaṃ svāheti pṛthagadhvanā | tārādyamāhutīraṣṭau kramāt tān vilayaṃ nayet || śive śivāt tān saṃlīnān janayet sṛṣṭimārgataḥ | vilokayan divyadṛṣṭyā taṃ śiśuṃ deśikottamaḥ || ātmasthitaṃ taccaitanyaṃ punaḥ śiṣye niyojayet | kulārṇave - śūdrasaṃkarajātīnāṃ nādhvaśuddhirvidhīyate | pādodakapradānādyaiḥ kuryātpāpavimocanan || śāradāyām - srucā pūrṇāhutiṃ dattvā mūlamantreṇa deśikaḥ | vāyavīyasaṃhitāyām - tato homāvaśiṣṭena ghṛtenāpūrya vai srucam | nidhāya puṣpaṃ tasyāgre sruveṇā'dhomukhena tām || sadarbheṇa samācchādya mūlenā'ñjalinotthitaḥ | vauṣaḍantena juhuyāt dhārāṃ tu yavasammitām || hayaśīrṣapañcarātre - hutvā ca haviṣā dadyāt srucā pūrṇāhutitrayam | vauṣaḍantena mantreṇa --------------------- || iti | nāradapañcarātre - abhāve tu ghṛtasyaiva homadravyeṇa pūrayet | tasyopari ghṛtaṃ dadyāt tadūrdhvaṃ kuṅkumādikam 97) tūrṇāyāge - mūlaṃ namo'ntamuccārya vāmapādapuraḥsaram | dadyāt pūrṇāhutiṃ mantrī parāmṛtadhiyā tataḥ || atreṣṭadevatāvaraṇadevatābhya ekaikāmāhutiṃ prayacchati | gautamīyatantre - sruksruvau ca samādāya ghṛtenāpūrya tatpunaḥ | homadravyāṇi niḥkṣipya nābhau saṃsthāpya tau punaḥ || brahmārpaṇena manunā dadyāt pūrṇāhutiṃ punaḥ | itaḥpūrvaṃ prāṇabuddhidehadharmādhikārato jāgratsvapnasuṣuptyavasthāsu manasā vācā karmaṇā hastābhyāṃ padbhyāmudareṇa śikṣā yat smṛtaṃ yaduktaṃ yat kṛtaṃ tat sarvaṃ brahmārpaṇaṃ bhavatu svāhā | brahmārpaṇamanuḥ so'yaṃ brahmārpaṇavidhau smṛtaḥ | evaṃ homavidhiṃ kṛtvā kuṇḍasthaṇḍiladevatāḥ || dikpāladevatāścāpi aṅkurārpaṇadevatāḥ | ānayet kalaśe cāpi kṛṣṇaikyaṃ bhāvayed guruḥ || kṛṣṇeti | prakṛtābhiprāyeṇa | śāradāyām - udvāsya devatāṃ kumbhe sāṅgāṃ sāvaraṇāṃ guruḥ | punarvyāhṛtibhirhutvā jihvādīnāṃ vibhāvasoḥ || ekaikāmāhutiṃ dattvā pariṣicyā'dbhirātmani | pāvakaṃ yojayitvā sve paridhīn saparistarān || naimittike dahenmantrī nitye tu na dahedimān | vyāhṛtibhirmahāvyāhṛtibhiḥ punaḥ samāpayeddhomaṃ mahāvyāhṛtipūrvakamiti vacanāt | tatprakārastu gautamīye - pūrṇāhutiṃ tato dadyādadbhiścaiva vidhānavit | oṃ bhūragnaye pṛthivyai ca mahate svāhayā tathā || bhuvo vāyave cāntarīkṣāya mahate svāhayā tataḥ | svaścandramase digbhyaśca nakṣatrebhyaśca svāhā || oṃ bhūrbhuvaḥsvaścandramase nakṣatrebhyo digbhyaśca mahate svāhā | pāvakaṃ yojayitveti tatprakārastu gaṇeśvaravimarśiṇyām - bho bho vahne mahāśakte sarvakarmaprasādhaka | karmāntare'pi samprāpte sannidhiṃ kuru sādaram || iti mantreṇa saṃprārthya vahnimudvāsayedapīti | 98) śāradāyām - netre śiṣyasya badhnīyān netramantreṇa vāsasā | mahākapilapañcarātre - navena śuklavastreṇa netre baddhvā -------- | ityuktam | piṅgalāmate - netravastreṇa tannetre netramantreṇa bandhayet | nārāyaṇīye - netrādyairnetramantreṇa bandhayediti | śāradāyām - kare gṛhītvā taṃ śiṣyaṃ kuṇḍato maṇḍalaṃ nayet | tasyāñjalīṃ punaḥ puṣpaiḥ pūrayitvā yathāvidhi || kalaśe devatāprītyai kṣepayenmūlamuccaran | nārāyaṇīye - nyāsaṃ śiṣyatanau kṛtvā taṃ pradakṣiṇamānayet | paścimadvāramānīya kṣepayet kusumāñjalim || piṅgalāmate - puṣpairañjalimāpūrya yogapīṭhe pradāpayet | paścimottararudraindre puṣpapātaḥ śubho'śubhe || ātmayāgakramād bhūyaḥ saṃhṛtyotpādya deśikaḥ | tattanmantroditān nyāsān kuryād dehe śiśostadā || ātmayāgo bhūtaśuddhiḥ | prayogasāre - guṇāṃśena pṛthivyādibhūtāni vilayaṃ nayet | yathāvat piṇḍasaṃsthāni saṃhārakramayogataḥ || tataḥ sṛṣṭikrameṇaiva piṇḍaṃ sambhāvayet tadā | mantratantraprakāśe - upaviśyāsane divye saṃharet tasya vigraham | gandhādighrāṇasaṃyuktāṃ pṛthivīmapsu saṃharet || ityādi | śāradāyām - pañcopacāraiḥ kumbhasthāṃ pūjayitveṣṭadevatām | tasyāstantroktamārgeṇa vidadhyāt sakalīkṛtim || etadanantaraṃ devatāsakāśād varaprārthanamuktamācāryaiḥ - kāruṇyanilaye devi sarvasannidhisaṃśraye | śaraṇyavatsale mātaḥ kṛpāmasmin śiśau kuru || āṇavapramukhaiḥ pāśaiḥ pāśitasya sureśvari | dīnasyāsya dayādhāre kuru kāruṇyamīśvari || aihikāmuṣmikairbhogairapi saṃbardhyatāmasau | svabhaktiḥ sakalā cāsmai dīyatāṃ niṣkalāśraye || iti | prayogasāre - athaiśānyāṃ diśi yadā mantravin nyastavigraham | pīṭhasya caturasrāyāṃ vedyāṃ darbhāgrapāṇinā || 99) abhiṣiñcet svakaṃ śiṣyamātmatatvānuvartinam | somaśambhau - yāgālayād diśīśasya racite snānamaṇḍape | kuryāt karadvayāyāmāṃ vedimaṣṭāṅgulocchritām || śrīparṇyādyāsane tatra vinyasyānatamāsane | śiṣyaṃ niveśya pūrvāsyaṃ sakalīkṛtya pūjayet || tatraiva - snāne tūdanmukhaṃ muktau pūrvavaktraṃ ca bhuktaye | anyatrāpi - maṇḍalaṃ tvīśadik kṛtvā mumukṣūnuttarānanān | bhuktaye pūrvavaktrāṃśca śiṣyāṃstatra niveśayet | śāradāyām - tadatsu pañcavādyeṣu sārdhaṃ viprāśiṣā guruḥ | vidhivat kumbhamuddhṛtya tanmukhasthān suradrumān | śiśoḥ śirasi vinyasya mātṛkāṃ manasā japan | mūlena sādhitaistoyairabhiṣiñcet tamātmavit || mātṛkāṃ vilomamātṛkām | kṣādyairāntairarṇairabhipūrṇatattvastriruktamantrādyairiti dīpikāvacanāt | śiṣyaśirasi saṃyojya vilomamātṛkāṃ japan | mūlamantraṃ tathā japtvā kuryād devābhiṣecanam || iti gautamīyavacanācca | tathā - pūjitāṃ punarādāya vardhanīmastrarūpiṇīm | tasyāḥ susādhitaistoyaiḥ siñcedrakṣārthamañjasā || avaśiṣṭena toyena śiṣyamācāmayed guruḥ | tatastaṃ sakalīkṛtya devatātmānamātmavit || utthāya śiṣyo vimale vāsasī paridhāya ca | ācamya vāgyato bhūtvā niṣīdet sannidhau guroḥ || devatāmātmanaḥ śiṣye saṃkrāntāṃ deśikottamaḥ | pūjayed gandhapuṣpādyairaikyaṃ sambhāvayaṃstayoḥ || dadyād vidyāṃ tatastasmai vinītāyāmbupūrvakam | vaṣiṣṭhasaṃhitāyāṃ - tatastacchirasi svasya hastaṃ dattvā śataṃ japet | aṣṭottaraśataṃ vāpi dadyādudakapūrvakam || gautamīye - nyāsajālaṃ tasya dehe guruḥ saṃnyasya yatnataḥ | dakṣakarṇe vadenmantraṃ trivāraṃ pūrṇamānasaḥ || 100) kulāmṛte - vidyāṃ triḥ kathayet karṇe cāvijñāne ca vā punaḥ | dīpikāyāṃ - ṛṣyādiyuktamathaṃ mantravaraṃ yathāvad brūyāttriśo gururanarghyamavāmakaṇ anyatrāpi - dakṣakarṇe triśo vidyāmekoccāreṇa coccaret | eṣa vidhirdvijātīnāṃ strīśūdrāṇāñca vāmataḥ | tantrāntare - āvayostulyaphalado bhavatvevamudīrayet | prasannavadanastasmai śiṣyāya munipuṅgavaḥ || svato jyotirmayīṃ vidyāṃ gacchantīṃ bhāvayed guruḥ | āgatāṃ bhāvayecchiṣyo nato'smīti viśeṣataḥ || iti | gautamīye - gaṇeśādimanuṃ coktvā samayān kathayed guruḥ | gaṇeśādimantradānaṃ pañcāyatanadīkṣāpakṣe | dakṣiṇāmūrttisaṃhitāyām - samīpe cakrarājasya samyagabhyarcya deśikaḥ | ādyākṣareṇa saṃlagnaṃ sundaraṃ nāma kalpayet || ātmānaṃ yojayitvā tu gurubhirmānavaistataḥ | smarttavyā guravaḥ sarve samyak praṇatipūrvakam || bhūmau likhitvā vidyāṃ ca samyak puṣpādibhiryajet | śiṣyāya darśayed vidyāṃ prajaptāṃ śatadhā priye || yadi syānmahatī prītiḥ śiṣyasya praṇatasya ca | tadaikoccāramātreṇa dakṣakarṇe japet parām || tantrarāje - uktalakṣaṇasampannaṃ śiṣyamācārabhūṣaṇam | pañcaṣaṭkūṭavidyābhyāṃ śodhitaṃ bahuvāsaraiḥ || kalaśairabhiṣicyāmuṃ śrīcakre sanniveśya vai | ādhāre hṛdaye mūrdhni cakraṃ sañcintya madhyataḥ || svāntādāvāhya saṃsthāpya saṃpūjya nyāsasaṃyutām | triśo vidyāṃ vadet karṇe devyātmā pūrṇamānasaḥ || devatāgurumantrātmatattvaikyaṃ bhāvayenmudā | śataṃ japet tadagrastho nikaṭe tridinaṃ vaset || na cet sañcāriṇīśaktirgurumeti na saṃśayaḥ | tasmāt tadantike tasya pūjādeśādikṛd vaset || gautamīye - tridinaṃ nivased bhaktyā siddhaye gurusannidhau | anyathā tadgataṃ tejo gurumeti na saṃśayaḥ || 101) mantratantraprakāśe - ācāryādanabhiprāptaḥ prāptaścādattadakṣiṇaḥ | satataṃ japyamāno'pi mantraḥ siddhiṃ na gacchati || sarvasvaṃ vā tadardhaṃ vā vittaśāṭhyavivarjitām | gurave dakṣiṇāṃ dattvā tato mantragraho mataḥ || tantrāntare - gobhūhiraṇyaṃ vipulaṃ gṛhakṣetrādikaṃ bahu | na cedardhaṃ tadardhaṃ vā taddaśāṃśamathāpi vā || akleśādannavastrādi dadyād vittānusārataḥ | brahmasaṃhitāyām - adakṣiṇaṃ kṛtaṃ vṛthā nārada niścitam | vīiṇāṃ me dakṣiṇāṃ dehi sākṣasūtrakamaṇḍalum || tato mantraṃ gṛhāṇa tvaṃ yathāvidhi mahāmune | vidhihīnaṃ kṛtaṃ karma siddhiṃ naiva prayacchati || gautamīye - gurave dakṣiṇāṃ dadyād vittārdhaṃ bhaktitatparaḥ | tadardhaṃ vā tato dadyād yathāśaktyā'tha bhaktitaḥ || vittaśāṭhyaṃ na kurvīta kṛte'narthaṃ samāvahet | gobhūhiraṇyavastrādi gurave'tha nivedayet || guruputrāya tatpatnyai tacchiṣyāya svaśaktitaḥ | vastrālaṅkaraṇaṃ dadyād bhojyamiṣṭaṃ yathāruci || ṛtvigbhyo dakṣiṇāṃ dadyāt vastrālaṅkārasaṃyutām | brahmasaṃhitāyām - praṇītāmārjanaṃ kṛtvā dadyācca brahmadakṣiṇām | svasvavittānusāreṇa lobhamohavivarjitaḥ || tato brahmāṇamudvāsya brāhmaṇān bhojayedatha | āśīrvacobhirviduṣāmedhyamānaḥ sukhī bhavet || hutaśeṣaṃ tataḥ prāśya kukkuṭāṇḍapramāṇakam | mantritaṃ mantragāyatryā || iti | vāyavīyasaṃhitāyām - maṇḍapaṃ gurave dadyād yāgopakaraṇaiḥ saha | nārāyaṇīya mahākapilapañcarātrayoḥ - mantraṃ dattvā sahasraṃ vai svasiddhyai deśiko japet | anyatrāpi - aṣṭottaraṃ sahasraṃ svaśaktihānānavāptaye | japyāt | kulāmṛte - daṇḍavat praṇataṃ śiṣyaṃ sarvācārāṃśca śikṣayet | 102) tantrāntare - snānasandhye sadācāraṃ nityaṃ kāmyaṃ tathaiva ca | mantrasiddhiprakārāṃśca śiṣyāyā'bhivaded guruḥ || samayācāraśca vakṣyate | dīkṣādivase upavāso niṣiddhaḥ | taduktaṃ - yoginītantre - mantraṃ dattvā guruścaiva upavāsaṃ ya ācaret | mahāndhakāranarake kṛmirbhavati nānyathā || dīkṣāṃ dattvā yadā mantrī copavāsaṃ samācaret | tasya devaḥ sadā ruṣṭaḥ śāpaṃ dattvā puraṃ vrajet || atha vīradīkṣāyāṃ viśeṣaḥ tatrabhūtaśuddhi - mātṛkānyāsa ṣoḍhānyāsādikaṃ sarvaṃ guruḥ svaśarīre śaktiśarīre ca vidhāya kalaśasthāpanaṃ śrīpātrādisthāpanaṃ ca kṛtvā dūtīyāgakrameṇa kuṇḍagolotthadravyamutpādya saṃskṛtya matsyamāṃsāderapi saṃskāraṃ vidhāya vakṣyamāṇavīrapūjākrameṇa devatāḥ saṃpūjya śiṣyāya mantradānasamaye - śiṣyahaste maheśāni pātraṃ dattvā kuleśvari | iti vīracūḍāmaṇyuktavīrapātram - idaṃ pavitramamṛtaṃ pīyatāṃ bhavabheṣajam | paśupāśasamucchedakāraṇaṃ bhairavoditam || iti kulārṇavoktamantreṇa śiṣyahaste dadyāt | śiṣyo'pyanenaiva mantreṇa pīyatāmityatra pibāmīti paṭhitvā vakṣyamāṇa dharmādharmahavirdīpta ityādimantreṇa pibet | tato gururmantraṃ dadyāt | tatra - yāmale - ṛṣyādisahitāmenāṃ likhitvā bhūmimadhyagām | puṣpādinā samabhyarcya śiṣyāyā'tha pradarśayet || yadi śiṣye mahāprītistadā karṇe vaded guruḥ | tato'pyatitarāṃ śiṣyo guroścet prītibhājanam || tadā gaṇḍūṣapūrvaṃ hi dadyādenāṃ gurūttamaḥ | nirvikalpo'pi śiṣyastāṃ gṛhṇīyād hṛṣṭamānasaḥ || tadabhāve na siddhiḥ syād devatāśāpamāpnuyāt | dakṣiṇāmūrttisaṃhitāyām - kalaśasthaiḥ pallavaistu trivāraṃ prokṣayecchubham | bhaved yadābhiṣiktastu tadāsau deśikāgraṇīḥ || gaṇḍūṣatattvasaṃyuktastadā'rho'yaṃ śivārcane | 103) anyathā naiva siddhiḥ syāt savikalpasya pārvati || gaṇḍūṣadāne śiṣyasya vikalpo yadi jāyate | na siddhistasya kutrāpi śrīvidyāpi parāṅmukhī || śeṣaṃ paśudīkṣāsamānam | atha tārādīkṣāyāṃ viśeṣo nīlatantre - aṣṭottarasahasrahomaṃ vilvapatreṇa kārayet | athavā'ṣṭaśataṃ kuryādaṃṣṭāviṃśatimeva vā || pāyasaṃ kṛsaraṃ dadyānmodakaṃ khaṇḍaśarkarām | baliṃ dattvā chāgalaṃ vai godhāmāṃsamanuttamam | rambhāpuṣpaṃ śālamatsyaṃ juhuyācca prayatnataḥ || yavakṣīraṃ tato hutvā śālyannaṃ madhunā saha | gobhūhiraṇyavastrādyaistoṣayed gurumātmanaḥ || cāmuṇḍātantre - upavidyāsu sarvāsu ṣaṭkarmādiprasādhane | nātra dīkṣetyapekṣāsti nātrāṅgādiprapūjanam || upavidyā yakṣiṇyādiḥ | ṣaṭkarmādiprasādhanamantrā yathā kālikāmantraprayoge vaśyādau mantraviśeṣāḥ | nanu - pustake likhito mantro yena sundari japyate | na tasya jāyate siddhirhānireva pade pade || gurumukhyaḥ kriyāḥ sarvā bhuktimuktiphalapradāḥ | gurvanuktāḥ kriyāḥ sarvā niṣphalāḥ syuryato dhruvam || ityādinānāvacanāt kathamevamiti cet | na | kuṇḍamaṇḍapācāryādivaraṇahomādipūrvakadīkṣāniṣedhe'pyupadeśā- niṣedhāt | tantrāntare - candrasūryagrahe tīrthe siddhikṣetre śivālaye | mantramātraprakathanamupadeśaḥ sa ucyate || ityādinā upadeśasyāpi vihitatvāt | na ca - śāstrād vā guruvaktrād vā jñātvā mantraṃ prasādhayet | iti vacanāt pustakādapi mantrajñānaṃ siddhijanakamiti vācyam | tatretikartavyatayoḥ śāstreṇa jñānavidhānāt mantramityasya prasādhayedityanenaivā'nvayāt | iti kriyāvatīdīkṣāvidhiḥ 104) atha varṇamayī dīkṣā etadaśaktau varṇamayyādyanyatamadīkṣā vidheyā | tatra varṇamayī yathā śāradāyām atha varṇātmikāṃ vakṣye dīkṣāmāgamaveditām | puṃprakṛtyātmakā varṇāḥ śarīramapi tādṛśam || yatastasmāt tanau nyasyed varṇān śiṣyasya deśikaḥ | tattatsthānayutān varṇān pratilomena saṃharet || svājñayā devatābhāvād vidhinā deśikottamaḥ | tadā vilīnatattvo'yaṃ śiṣyo divyatanurbhavet || paramātmani saṃyojya taccaitanyaṃ gurūttamaḥ | tasmādutpādya tān varṇān nyasyecchiṣyatanau punaḥ || sṛṣṭikrameṇa vidhivac caitanyaṃ ca niyojayet | jāyate devatābhāvaḥ parānandamayaḥ śiśuḥ || eṣā varṇamayī dīkṣā proktā saṃvitpradāyinī || iti varṇamayī dīkṣāvidhiḥ atha kalāvatī tatraiva - tataḥ kalāvatī dīkṣā yathāvadabhidhīyate | nivṛttādyāḥ kalāḥ pañca bhūtānāṃ śaktayo yataḥ || tasmād bhūtamaye dehe dhyātvā tā vedhayecchiśoḥ | nivṛttirjānuparyantaṃ talādārābhya saṃsthitā || jānunornābhiparyantaṃ pratiṣṭhā vyāpya tiṣṭhati | nābheḥ kaṇṭhāvadhivyāptā vidyāśāntistataḥ param || kaṇṭhāllalāṭaparyantaṃ vyāptā tasmācchikhāvadhi | śāntyatītā kalā jñeyā kalāvyāptiritīritā || saṃhārakramayogena sthānāt sthānāntare guruḥ | saṃyojya vedhayed vidvānājñayā tāḥ śivāvadhi || iyaṃ proktā kalā dīkṣā divyabhāvapradāyinī || iti kalāvatīdīkṣāvidhiḥ atha vedhamayī tatraiva - tato vedhamayīṃ vakṣye dīkṣāṃ saṃsāramocanīm | dhyāyecchiṣyatanormadhye mūlādhāre caturdale || 105) trikoṇamadhye vimale tejastrayavijṛmbhite | valayatrayasaṃyuktāṃ taḍitkoṭisamaprabhām || śivaśaktimayīṃ devīṃ cetanāmātravigrahām | sūkṣmāṃ sūkṣmatarāṃ śaktiṃ bhittvā ṣaṭcakramañjasā || gacchantīṃ madhyamārgeṇa divyāṃ paraśivāvadhi | vādisāntadalasthārṇān saṃharet kamalāsane || taṃ ṣaṭpatramaye padme vādilāntākṣarānvite | svādhiṣṭhāne samāyojya vedhayedājñayā guruḥ || tān varṇān saṃhared viṣṇau taṃ punarnābhipaṅkaje | daśapatre ḍādiphāntavarṇāḍhye yojayed guruḥ || tān varṇān saṃhared rudre taṃ punarhṛdayāmbuje | kādiṭhāntārkavarṇāḍhye yojayitveśvare guruḥ || tān varṇān saṃharedasmiṃstaṃ bhūyaḥ kaṇṭhapaṅkaje | svarāḍhye ṣoḍaśadale yojayitvā svarān punaḥ || sadāśive tān saṃhṛtya taṃ punarbhrūsaroruhe | dvipatre hakṣalasite yojayitvā tato guruḥ || tadarṇau saṃhared bindau kalāyāṃ taṃ niyojayet | tāṃ nāde'nantaraṃ nādaṃ nādānte yojayed guruḥ || tamunmanyāṃ samāyojya viṣṇuvaktrāntare ca tām | tatpunarguruvaktre tu yojayed deśikottamaḥ || sahaivamātmanā śaktiṃ vedhayet parame śive | gurvājñayā chinnapāśastadā śiṣyaḥ pated bhuvi || saṃjātadivyabodho'sau sarvaṃ vindati tatkṣaṇāt | sākṣācchivo bhavatyeṣa nātra kāryā vicāraṇā || eṣā vedhamayī dīkṣā proktā saṃvitpradāyinī | iti vedhamayī dīkṣāvidhiḥ athāṇavīdīkṣābhedāḥ ṣaḍanvayamahāratne - āṇavī bahudhā dīkṣā śākteyī śāmbhavī punaḥ | ekadhaiveti vidvadbhiḥ paṭhyate śāstrakovidaiḥ || āṇavī bahudhetyuktvā tadbhedamadhunocyate | 106) smārtī mānasikī yaugī cākṣuṣī spārśanī tathā || vācikī mantrikī hotrī śāstrī cetyabhiṣecikī | atha smārtī dīkṣā videśasthaṃ guruḥ smṛtvā śiṣyaṃ pāśatrayaṃ kramāt || viśliṣya layabhogasya vidhānena pare śive | samyag yojanarūpaiṣā smārtī dīkṣeti kathyate || atha mānasī dīkṣā svasannidhau samāsīnamālokya manasā śucim | malatrayādupāyairyā mocakī sā tu mānasī || atha yogadīkṣā yogoktakramato yogī śiṣyadehaṃ praviṣya tu | gṛhītvā tasya cātmānaṃ svātmanā yojanātmikā | yogadīkṣeti sā proktā malatrayavināśinī || atha cākṣuṣī dīkṣā śivo'hamiti niścitya vīkṣaṇaṃ karuṇārdrayā || dṛśā sā cākṣuṣī dīkṣā sarvapāpapraṇāśinī | atha sparśadīkṣā svayaṃ paraśivo bhūtvā niḥsandigdhamanā guruḥ || śivahastena śiṣyasya samantraṃ mūrdhni saṃspṛśet | sparśadīkṣeti sā proktā śivābhivyaktikāriṇī || atha vācikī dīkṣā guruvaktraṃ nijaṃ vaktraṃ vibhāvya gururādarāt | guruvaktraprayogena divyamantrādikaṃ śiśau || mudrānyāsādibhiḥ sārdhaṃ dadyāt seyaṃ hi vācikī | atha māntrī dīkṣā dīkṣā parā tathā mantranyāsasaṃyuktavigrahaḥ || svayaṃ mantratanurbhūtvā sakramaṃ mantramādarāt | dadyācchiṣyāya sā dīkṣā māntrī malavighātinī || 107) atha hotrī dīkṣā śivahasteneti | - gandhairmaṇḍalakaṃ svīye vidadhyāddakṣiṇe kare | vidhinā'trārcayed devamitthaṃ syācchivahastakam || iti somaśambhuproktarūpeṇetyarthaḥ | kuṇḍe vā sthaṇḍile vāpi nikṣipyā'gniṃ vidhānataḥ | layayogakrameṇaiva pratyadhvānaṃ yathākramam || mantravarṇakalātattvapadaviṣṭapameva ca | śuddhyarthaṃ homayedeṣā hotrī dīkṣā samīritā || atha śāstro dīkṣā yogyaśiṣyāya bhaktāya śuśrūṣārcāparāya ca | sārdhaṃ śāstrapradā trayyā śāstrī dīkṣeti cocyate || athābhiṣecikī dīkṣā śivaṃ ca śivapatnīṃ ca kumbhe sampūjya sādaram | śivakumbhābhiṣekāt sā dīkṣā syādabhiṣecikī || layayogakrameṇeti | vedhadīkṣākrameṇa mūlādhārādhiṣṭhitavarṇadevatāsaṃhārarūpeṇetyarthaḥ | atha pūrṇābhiṣekaḥ sārasaṃgrahe - pūrṇābhiṣekaṃ vakṣyāmi sādhakānāṃ śubhāvaham | vinā yenābhiṣekena sādhakaḥ pūrṇabodhatām || ācāryatvaṃ na cāpnoti sadgatiṃ ca samīhitām | tasmād guruḥ priyaṃ śiṣyaṃ bodhayitvābhiṣecayet || viracya vipulaṃ cakraṃ maṇḍape'timanoharam | khārītoyabhṛtaṃ kumbhaṃ sthāpayeccakramadhyataḥ || anyeṣu kalaśāṃstatra vastrahemasamanvitān | daleṣu vividhāḥ sthāpyāstatrāvāhyeṣṭadevatām || abhyarcya madhye cānteṣu sāṅgāvaraṇadevatāḥ | śiṣyasya janmanakṣatre prāgvat tairabhiṣecayet || triśaktiratne - nānopacāraiḥ sampūjya sahasraṃ juhuyācchucau || abhiṣiñced guruḥ śiṣyaṃ nāmāsmai pradiśet svayam | pūrṇābhiṣekakhyāto'yamācāryatvapradāyakaḥ || 108) sārasaṃgrahe - ayaṃ pūrṇābhiṣekaḥ syāt sādhakābhīṣṭasiddhidaḥ | khārīlakṣaṇaṃ skandapurāṇe - paladvayaṃ tu prasṛtiḥ kuḍavaṃ dviguṇaṃ matam | caturbhiḥ kuḍavaiḥ prastha āḍhakastaiścaturguṇaiḥ || caturguṇo bhaved droṇaḥ kumbhastaddvayataḥ smṛtaḥ | kumbhaistairaṣṭabhiḥ khārī --------------------------- iti || ayañca pūrṇābhiṣekaḥ kaulikānāmāvaśyakaḥ | pūrṇābhiṣekahīnastu kauliko mriyate yadi || piśācatvamavāpnoti yāvadābhūtasaṃplavam | iti kulārṇavavacanāt | kauliko vīraḥ | iti pūrṇābhiṣekaḥ atha mantrasaṃskāravidhiḥ tantraśekhare - chinnādidoṣaduṣṭā ye manavaḥ saṃprakīrtitāḥ | satataṃ sevyamānāste na bhavanti phalapradāḥ || atastaddoṣanāśāya saṃskārān śṛṇu cakṣmahe | trikoṇaṃ saptadhā mantrī vibhajya samabhāgataḥ || īśakoṇāt tathā kuryāt tathā pāvakakoṇataḥ | ūnapañcāśadevaṃ syuryonayastatra sarvataḥ || īśānādi likhenmantrī varuṇāntaṃ lipiṃ kramāt | atra devīṃ samabhyarcya tato mantrān samuddharet || etaj jananamityāhuratho dīpanamucyate | puṭitaṃ hasaṃmantreṇa sahasraṃ saṃjapenmanum || idaṃ dīpanamākhyātaṃ bodhanaṃ tannigadyate | varmaṇā rephayuktena puṭitaṃ saṃjapenmanum || sahasraiḥ pañcabhirmantrī bodhanaṃ saṃsmṛtaṃ tvidam | astrasaṃpuṭitaṃ mantraṃ sahasraṃ prajapet sudhīḥ || aitattāḍanamākhyātamabhiṣeka udīryate | vāg haṃsapraṇavairmantrī sahasraṃ saṃjapejjalam || imaṃ mantraṃ paṭhan mantramabhiṣiñcyājjalaiḥ śubhaiḥ | tāvat sromiti mantreṇa vaṣaḍantena saṃpuṭam || 109) sahasraṃ saṃjapenmantraṃ vimalīkaraṇaṃ tvidam | svadhāśikhāpuṭaṃ mantraṃ sahasraṃ saṃjapet sudhīḥ || etaj jīvanamākhyātaṃ dugdhājyamilitairjalaiḥ | tarpaṇaṃ tarpaṇaṃ khyātaṃ māyayā saṃpuṭo manuḥ || sahasraiḥ pañcabhirjapto gopanaṃ tat samucyate | gautamīye tu - madhunā śaktimantre tu vaiṣṇave cendumajjalaiḥ || ghṛtena tarpaṇaṃ śaive mantribhiḥ samyagīritam | tathā - śvetacandrānugrahendusaṃpuṭaṃ prajapenmanum | etadāpyāyanaṃ proktaṃ mantraśāstraviśāradaiḥ || saṃproktā daśasaṃskārā mantrāṇāṃ tatra coditāḥ | śāradātilakādau prakārāntareṇa daśa saṃskārā uktāste tatraivā'nusandheyāḥ | athārimantratyāgavidhiḥ athā'niṣṭaphaladamantraparityāgavidhirucyate | tantre - athā'rimantrasaṃtyāgavidhiḥ samyak prakāśyate | arītyupalakṣaṇam aniṣṭaphaladeti bodhyam | tathā - śuciḥ samāhito bhūtvā prārabheta vare dine | aśeṣaduḥkhanāśāya deśikaḥ pravaraṃ vidhim || tatrādau ramyabhavane kumbhaṃ dīkṣāvidhikramāt | maṇḍale sthāpayed vidvān pūrayet taṃ jalaiḥ śubhaiḥ || sakalīkṛtya saṃpūjyāvaraṇāni prapūjayet | evaṃ sāvaraṇāmiṣṭvā mantrī mantrasya devatām | hutvā vilomamantreṇa sarpiṣā gorapi dvijaḥ || aṣṭottarasahasraṃ vā tathaivāṣṭaśataṃ sudhīḥ | brahmārpaṇena manunā tathānte tarpayet prabhum || tato yathāvad dugdhānnairdevatābhyo baliṃ haret | vidikṣu dikṣu ca tathā vakṣyamāṇairmanūttamaiḥ || āyāhīndra surādhīśa śatamanyo śacīpate | namastubhyaṃ gṛhāṇemaṃ puṣpadhūpādikaṃ balim || āyāhi tejasāṃ nātha havyavāha varaprada | gṛhāṇa puṣpadhūpādibalimenaṃ supūjitam || 110) pretarāja samāyāhi bhinnāñjanasamadyute | baliṃ dattaṃ gṛhītvemaṃ suprīto varado bhava || namaste rakṣasāṃ nātha nir-ṛte tvamihāgataḥ | gṛhāṇa balipūjādi mayā bhaktyā niveditam || ehi paścimadikpāla jalanātha namo'stute | bhaktyā niveditāṃ pūjāṃ gṛhītvā prītimāpnuhi || prabhañjana prāṇapate tvamehi saparicchadaḥ | mayā prayuktaṃ vidhivad gṛhāṇa balimādarāt || kubera tārakādhīśāvāgacchetāṃ surottamau | puṣpadhūpādibhiḥ prītau bhavetāṃ varadau mama || īśa tvameva bhagavan sarvavidyāśrayaprabhau | pūjitaḥ puṣpadhūpādyaiḥ prīto bhava vibhūtaye || āyāhi sarvalokānāṃ nātha brahman samarcanam | gṛhāṇa sarvavighnān me nivartaya namo'stu te || āgaccha varadā'vyakta viṣṇo viśvasya nāyaka | pūjitaḥ parayā bhaktyā bhava tvaṃ sukhado mama || tataḥ saparivārāṃ ca pūjayenmantradevatām | mantreṇa viparītena puṣpadīpopacārakaiḥ | tatastu prārthayed vidvān pūjitāṃ mantradevatām || ānukūlyamanālocya mayā taralabuddhinā || yadupāttaṃ pūjitaṃ ca prabho mantrasvarūpakam | tena me manasaḥ kṣobhamaśeṣaṃ vinivartaya || pāpaṃ pratihataṃ cāstu bhūyācchreyaḥ sanātanam | tanotu mama kalyāṇaṃ pāvanī bhaktireva te || iti saṃprārthya mantreśīṃ mantraṃ patre vilomataḥ | likhitvā'malakarpūracandanena samarcayet || kalaśopari saṃsthāpya bhaktyā paramayā yutaḥ | tatpatraṃ matimān paścād baddhvā nijaśirasyatha || snāyāt pūjitakumbhasthatoyairmantramayaiḥ śubhaiḥ | bhūyaścānyena toyena kumbhamāpūrya saṃyataḥ || 111) tanmadhye mantrapatraṃ ca nikṣipyā'tha prapūjayet | taṃ kumbhaṃ nimnagātīre śuddhe vā'nyajalāśaye || nikṣipedatha viprāṃśca yathāśaktyā ca bhojayet | itthaṃ kṛtavidhānasya ripumantrodbhavā rujaḥ || naśyantyeva na sandehaḥ kramāccittaprasannatā | jāyate'tīvasampanno vardhate tat kulaṃ kramāt || iti mahāmahopādhyāya ṭhakkura śrīnarasiṃhaviracite tārābhaktisudhārṇave tṛtīyastaraṅgaḥ || 3 || caturthastaraṅgaḥ atha gurubhaktiḥ kulārṇave - nārāyaṇe mahādeve mātāpitrośca rājani | yathā bhaktirbhaved devi tathā kāryā nije gurau || tathā - ekagrāmasthitaḥ śiṣyastrisandhyaṃ praṇamed gurum | ekakrośasthitaścāpi guruṃ pratidinaṃ namet || ardhayojanagaḥ śiṣyaḥ praṇamet pañcaparvasu | ekayojanamārabhya yojanadvādaśāvadhi || tattadyojanasaṃkhyātairmāsairgatvā named gurum | atidūre sthitaḥ śiṣyo yadecchā syāt tadā vrajet || riktahastastu nopeyād rājānaṃ daivataṃ gurum | phalapuṣpāmbarādīni yathā śaktyā samarpayet || tathā - gurvagre na tapaḥ kuryānna snāyādātmatṛptaye | na niyogaṃ gurordadyād yuṣmadā nābhibhāṣayet || tathā - ṛṇadānaṃ tathādānaṃ vastūnāṃ krayavikrayam | na kuryād gurubhiḥ sārdhaṃ śiṣyo bhūtvā kadācana || gurau sannihite yastu pūjayedanyamambike | sa yāti narakaṃ ghoraṃ pūjā sā viphalā bhavet || yasmin dravye gurorasti spṛhā nānubhavecca tat | avaśyaṃ yadi vāñchā syādanubhūyāttadājñayā || atyalpaṃ hi gurordravyamadattaṃ svīkaroti yaḥ | tiraścāṃ yonimāpannaḥ kravyādairbhakṣyate priye || gurudravyābhilāṣī ca gurustrīgamanotsukaḥ | patitaḥ syānna sandehaḥ prāyaścittaṃ na vidyate || gurusthānaṃ sampradāyaṃ taddharmaṃ yo nivārayet | gurubhiḥ sa bahiṣkāryo daṇḍyo vedhyaśca pātakī || pādukāmāsanaṃ vastraṃ vāhanaṃ chatracāmare | dṛṣṭā gurornamaskuryānna tad bhogāya kalpayet || 113) uktānukteṣu kāryeṣu nopekṣāṃ kārayet priye | sadasad yad gururbrūyāt tat kāryamaviśaṅkayā || brahmahatyāśataṃ kṛtvā gurvājñāṃ paripālayet | na viśedāsane devi devatāgurusannidhau || jātividyādhanāḍhyo vā dūre dṛṣṭvā guruṃ mudā | daṇḍapraṇāmaṃ kṛtvaikaṃ tripradakṣiṇamācaret || tathā - gurutadguruyoge tu vandeta praguruṃ priye | tato named guruṃ so'pi gurvājñāṃ na vicārayet || praguroḥ sannidhau śiṣyaḥ svaguruṃ manasā namet | śrīguruṃ na tyajet kvāpi tadādiṣṭo vrajet priye || adhasthite gurāvūrdhvaṃ na tiṣṭhet tu kadācana | na gacchedagratasteṣāṃ na tiṣṭhedutthite gurau || tiṣṭhedupaviṣṭa iti śeṣaḥ | yatra śrīgurunindā syāt pidhāya śravaṇe svake | sadyastasmādupakrāmed dūraṃ na śṛṇuyād yathā || gurunāma japet paścācchravaṇe sā pratikriyā | gurumitrasuhṛddāsīdāsādyān nāvamānayet || guruśaktiśca tatputro jyeṣṭho bhrātā guroḥ samaḥ | ātmavacca kanīyāṃsaḥ putravat kulapālikāḥ || tapacaryā iti śeṣaḥ | atha samayācāraḥ bhairavatantre - mahācīnakrameṇaiva tārā śīghraphalapradā | gandharvākhyakrameṇaiva pañcamī caiva durlabhā || mahānīlakrameṇaiva kālikā phaladāyinī | tathā - mahācīnakrameṇaiva chinnamastāvidhirmataḥ | kālītantre - mahācīnakrameṇaiva tārā śrīghraphalapradā | mahācīno bauddhabahulo deśaviśeṣaḥ | tatkramaścoktaḥ sārasaṃgrahe - snānādi mānasaṃ śaucaṃ pūjanaṃ cāpi tarpaṇam | sarva eva śubhaḥ kālo nāśubho vidyate kvacit || 114) na viśeṣo divā rātrau na sandhyāyāṃ navā niśi | sarvadā pūjayed devīmasnātaḥ kṛtabhojanaḥ || mahāniśyaśucau deśe baliṃ mantreṇa dāpayet | strīdveṣo naiva kartavyo viśeṣāt pūjanaṃ striyaḥ || japasthāne mahāśaṅkhaṃ niveśyordhve carejjapam | striyaṃ gacchan spṛśan paśyan yatra kutrāpyacūḍake || bhakṣan tāmbūlamanyāṃśca śubhadravyān yathāruci | matsyaṃ māṃsaṃ tathā kṣaudraṃ payaḥ śākādyamaikṣavam || bhaktyā hyaśeṣadravyāṇi dattvā bhuktvā carejjapam | digdeśaniyamo nātra sthityādiniyamo na ca || na jape kālaniyamo nārcādiṣu baliṣvapi | svecchāniyama ukto'tra mahāmantrasya sādhane || nādharmo jāyate tatra kiṃ ca dharmaḥ prajāyate | svecchācāro'tra kathitaḥ pracared hṛṣṭamānasaḥ || kṛtārthaṃ manyamānastu santoṣya nijamānasam | yasmin mantre ya ācārastatra dharmastu tādṛśaḥ || kṛtārthastena jāyeta svargo vā mokṣa eva vā | svacchandabhairavatantre na śaucādikriyāḥ kāryāḥ smṛtiśāstrapracoditāḥ | ekaṃ liṅge gude tisra ityādyā yāḥ prakīrtitāḥ || na tāḥ kāryāḥ sādhakendrairyadīccheccirajīvitam | yāmale - athācāraṃ pravakṣyāmi yatkṛte'mṛtamaśnute | sarvabhūtahite raktaḥ samayācārapālakaḥ || anityakarmasaṃtyāgī nityānuṣṭhānatatparaḥ | parasyāṃ devatāyāntu sarvakarmanivedakaḥ || syāditi śeṣaḥ | anityakarmetyādi | mokṣakāmaḥ kāmanayā kimapi karma na kuryāt | nityanaimittikakarmaparo mantrārādhanenaiva mama śivaṃ bhaviteti bhāvayan kṛtaṃ karma devatāyai samarpayedityākhaṇḍalakārthaḥ | anyamantrārcanaśraddhāmanyamantrasya pūjanam | kulastrīvīranindāṃ ca tad dravyasyāpahāraṇam || 115) strīṣu roṣaṃ prahārañca varjayenmatimān sadā | strīmayaṃ ca jagat sarvaṃ svayaṃ tāvat tathā bhavet || peyaṃ carvyaṃ tathā coṣyaṃ bhakṣyaṃ lehyaṃ gṛhaṃ sukham | sarvaṃ ca yuvatīrūpaṃ bhāvayed yatamānasaḥ || kulajāṃ yuvatīṃ vīkṣya namaskuryāt samāhitaḥ | yadi bhāgyabalenaiva kuladṛṣṭistu jāyate || tadaiva mānasīṃ pūjāṃ tadā tāsāṃ prakalpayet | bālāṃ vā yauvanonmattāṃ vṛddhāṃ vā sundarīṃ tathā || kutsitāṃ vā mahāduṣṭāṃ namaskṛtya vibhāvayet | tāsāṃ prahāraṃ nindāṃ ca kauṭilyamapriyaṃ tathā || sarvathā na ca karttavyamanyathā siddhirodhakṛt | striyo devāḥ striyaḥ prāṇāḥ striya eva vibhūṣaṇam || strisaṅginā sadā bhāvyamabhāve svastriyāmapi | taddhastāracitaṃ puṣpaṃ taddhastāvarjitaṃ jalam || taddhastāracitaṃ bhojyaṃ devatābhyo nivedayet | śatāparādhe vanitāṃ puṣpeṇāpi na tāḍayet || doṣānna gaṇayeddhīmān guṇāneva prakāśayet | rudrayāmale - strīsuptaṃ gurusuptaṃ ca jyeṣṭhasuptaṃ ca nagnakān | daivāt daddarśane devi śrīcakraṃ kārayed budhaḥ || suptamityupalakṣaṇam | anavadhānena nagnānetānna paśyedityarthaḥ | kulārṇave - śrīguroḥ pādukāṃ mudrāṃ mūlamantraṃ ca pādukām | śiṣyādanyatra deveśi na dadyād yasya kasyacit || pāramparyāgamāmnāyaṃ mantraṃ tantrādikaṃ priye | sarvaṃ gurumukhāllabdhaṃ saphalaṃ syān na cānyathā || svadāravanniṣeveta kulaśāstrāṇi pārvati | paśuśāstrāṇi sarvāṇi varjayet paradāravat || śvacarmasthaṃ yathā kṣīraṃ na peyaṃ syād dvijottamaiḥ | tathā paśumukhād dhamro na śrotavyaśca kaulikaiḥ || tathā - āmamāṃsaṃ surākumbhaṃ mattebhaṃ siddhaliṅginam | sahakāramaśokaṃ ca krīḍālolāḥ kumārikāḥ || 116) ekavṛkṣaṃ śmaśānañca samūhaṃ yāṣitāmapi | nārīṃ ca raktavasanāṃ dṛṣṭvā vandeta bhaktitaḥ || guruśaktisutajyeṣṭha kaniṣṭhān kuladeśikān | kuladarśanaśāstrāṇi kuladravyāṇi kaulikān || prerakān sūcakāṃścāpi vācakān darśakāṃstathā | śikṣakān bodhakān yogi yoginīsiddhapuruṣān || kanyāḥ kumārikā nagnā unmattāḥ prakaṭastanīḥ | na nindenna jugupseta na hasennāvamānayet || nānṛtaṃ nāpriyaṃ brūyāt kasyāpi kulayoginaḥ | kurūpeti ca kṛṣṇeti na vadet kulayoginīm || na paśyet patitāṃ nagnāmunmattāṃ prakaṭastanīm | na divā sevayennārīṃ na tad yoniṃ nirīkṣayet || yā kācidaṅganā loke sā mātṛkulasambhavā | kupyanti kulayoginyo vanitānāmatikramāt || rudrayāmale - asaṃskāraṃ pibed dravyaṃ balātkāreṇa maithunam | svahastena paśuṃ hatvā rauravaṃ narakaṃ vrajet || kulārṇave - prāyaścittaṃ bhṛgoḥ pātaṃ sannyāsaṃ vratadhāraṇam | tīrthayātrābhigamanaṃ kaulaḥ pañca vivarjayet || vīrahatyā vṛthāpānaṃ vīradravyāpahāraṇam | vīrastrīgamanaṃ caiva tatsaṃyogaśca pañcamaḥ || mahāpātakamityuktaṃ kaulikānāṃ kulānvaye | prāyaścittaṃ tantroktaṃbhinnam | vratadhāraṇamapi tathaiva | tīrthayātrābhigamanaṃ smārttaprakāreṇa pīṭhayātrāyāstantreṣu vihitatvāt | vīrastrīgamanaṃ ca tatsvāmyanumatyā na niṣiddham | bhaginīṃ vā sutāṃ bhāryāṃ yo dadyāt kulayogine | madhumattāya deveśi tasya puṇyaṃ na gaṇyate || iti kulārṇavavacanāt | tathā - gurau manuṣyabuddhiṃ ca mantre cākṣarabuddhitām | pratimāsu śilābuddhiṃ kurvāṇo narakaṃ vrajet || pūrvadoṣayoḥ satoreva ubhayatyāge doṣādhikyamidam | viṇmūtrocchiṣṭaṃ śaṅkābhiryuktaḥ karma karoti yat | 117) tapo'rcanādi tatsarvamapavitraṃ bhavet priye || tathā - vivikṣurdeśikāvāsaṃ śāntacitto'tibhaktimān | vyajanaṃ pādukāṃ chatraṃ vasanaṃ vāhanādikam || tāmbūlaṃ kajjalaṃ veśamutsṛjya praviśecchanaiḥ | pādaprakṣālanaṃ snānamabhyaṅgaṃ dantadhāvanam || mūtraṃ niṣṭīvanaṃ kṣauraṃ śayanaṃ strīniṣevanam | vīrāsanaṃ ca durvākyamatihāsāṅgamoṭanam || keśamocanamuṣṇīṣaṃ kañcukaṃ nagnatāṃ tathā | pādaprasāraṇaṃ vādaṃ kalahaṃ dūṣaṇaṃ priye || aṅgavādyāṅgabhaṅgādi - karāsphālanadhūnanam | dyūtaṃ kukkuṭamalādiyuddhamityādi cāmbike || guruyogimahāsiddhipīṭhakṣetrāśramādiṣu | nācaredācaranmohād devatāśāpamāpnuyāt || kālīkalpe - rātrau paryaṭanaṃ caiva rātrau śaktiprapūjanam | akṛtvā kathamīśāna madbhaktaḥ kauliko bhavet || kulāmṛtadīpikāyām - pūjākālaṃ vinā naiva paśyecchaktiṃ digambarām | pūjākālaṃ vinā naivamupeyā sā hi sādhakaiḥ || ayañcācāraḥ sarvadā gopanīyaḥ | tathā hi kulārṇave - vedaśāstrapurāṇāni spaṣṭā veśyāṃganā iva | iyaṃ ca śāmbhavī vidyā guptā kulavadhūriva || suguptakaulikācāramanugṛhṇanti devatāḥ | vāñchāsiddhiṃ prayacchanti nāśayanti prakāśanāt || kūlacūḍāmaṇau - kulācāraṃ dakṣiṇākhyaṃ kathitaṃ tava suvrate | na kasmaicit pravaktavyaṃ yadīcchet priyamātmanaḥ || kulapuṣpaṃ kuladravyaṃ kulapūjāṃ kulaṃ japam | guruṃ kulapatiṃ cāpi kulamālāṃ kulākulam || kulacakraṃ kuladhyānaṃ sarvathā na prakāśayet | prakāśāt siddhihāniḥ syāt prakāśād bandhanādikam || prakāśād balahāniḥ syāt prakāśād devahiṃsanam | 118) prakāśānmṛtyulābhaḥ syānna prakāśyaṃ kadācana || pūjākāle maheśāni yadi ko'pyatra gacchati || darśayed vaiṣṇavīṃ mudrāṃ viṣṇunyāsaṃ yathāstavam || kadācidaṅgahāniḥ syānna ca vyaktiḥ kadācana | paraṃ pūjā na kartavyā na ca vyaktiḥ kadācana || antaḥ śāktā bahiḥ śaivāḥ sabhāyāṃ vaiṣṇavā matāḥ | nānārūpadharā vīrā vicaranti mahītale || phetkāriṇītantre śrītārākalpe - sarvadā gopayedenaṃ manuṃ ca gurumeva ca | tena vīryavatī vidyā nirvīryā syāt prakāśataḥ || tantre - nopaveśyaṃ mahātīre na śayyā timirāntare | na ninded yoginīcakraṃ na ninded vāmalocanām || bhasmasnānaṃ prakurvīta tathā bhaktyā'valokanam | vajrapuṣpāṅkitaṃ yantraṃ vajrapuṣpeṇa pūjayet || pūjākāle viśeṣeṇa na smareddharināma ca | anyagandhaṃ parityajya candanaṃ raktacandanam || raktapuṣpaiḥ samabhyarcya bilvapatreṇa cārcayet | tulasī mālatī dhātrī maruvakena nārcayet || śaktiṃ vināpi deveśi japahomāditarpaṇam | dhyānapūjādikaṃ sarvaṃ siddhirodhāya jāyate || paṣṭīpauṣpādikaṃ dravyamanyadravyaṃ parityajet | vīrapūjā maheśāni yāminyāḥ prahare gate || nopavāsaṃ prakurvīta na cānyad vratamācaret | maṇḍapaṃ vidhivat kṛtvā patākā nīlatoraṇam || nāgaśūlāṅkitaṃ devi kuryāt kuṇḍaṃ trikoṇakam | atha bhāvāḥ bhāvacūḍāmaṇau - devyuvāca - vīrabhāvo mahādeva kathyate śṛṇu bhairava | nirdvandvamānaso bhūtvā hṛdā kāmakalā tanuḥ || 119) niśāsu pūjā pravarā hetuyuktā sadaiva hi | nijaṃ kulaṃ samādhāya svayaṃ bhairavarūpadhṛk || kulaṃ ca bhairavīrūpaṃ tadgātre nyāsavistaram | vinyasya sakalaṃ nyāsaṃ navayonyātmakaṃ tathā || navayonyātmakamiti śrīvidyāparam | prasūnatūlikāmadhye puṣpaprakarasaṃyute | nānāgandhasamākīrṇe kuladravyeṇa yantrakam || likhitvā pūjayecchaktau ghaṭasthāpanapūrvakam | svavāmabhāge ṣaṭkoṇaṃ tanmadhye brahmarandhrakam || likhitvā tatra kumbhaṃ vai sauvarṇaṃ rājataṃ tathā | tāmraṃ bhūmimayaṃ vāpi mahālohavivarjitam | sthāpayet kalaśādhāraṃ kumbhaṃ sugandhivāsitam | hetudravyaṃ brāhmaṇādi bhedataḥ saṃprapūrayet || brahmaṇādibhedata iti | kṣīrājyamadhvāsavarūpaṃ brāhmaṇādibhiḥ pūraṇīyamityarthaḥ | evaṃ ca vīrasyāpi brāhmaṇasya hetusthāne kṣīrameva | anyasya tu tadapi na iti bodhyam | tatra yantraṃ vilikhyādau yad yat kulasamudbhavam | dhyātveṣṭadevatāṃ tatra japedaṣṭottaraṃ śatam || dhenuyonī pradarśyā'tha prasṛtaṃ tad vicintayet | dṛṣṭvāmṛtamupāttaṃ vai nṛtyanti yoginīgaṇāḥ || nṛtyanti bhairavāḥ sarve nṛtyanti mātaro'pi ca | indrādayaḥ surāḥ sarve nṛtyanti madhulolupāḥ || brahmaviṣṇumaheśādyā nṛtyanti harṣatatparāḥ | ardhabhāṇḍaṃ tridhā kṛtvā gurave caikabhāgakam || ekaṃ kulāya vai dattvā ekena devatarpaṇam | pītvā kularasaṃ nānāvastrālaṅkārabhūṣitaḥ || sākṣād yadi gururna syāt tadā toye visarjayet | ānandarūpavān bhūtvā pūjayet parameśvarīm || tattatkalpavidhānena tat tad yatnena pūjayet | visarjanaṃ vidhāyā'nte svakule yojayet tataḥ || 120) tadbimbarasapānena amṛtaṃ bhujyate mayā | taccakorarasāsvāde sammado mama jāyate || tatphalagrahaṇādeva meruśṛṅgāvarohaṇam | latāliṅganamātreṇa sudhādhautakalevaraḥ || mūlayoge kṛte tatra japedaṣṭasahasrakam | nityajāpe ca home ca yatra saṃkhyā na coditā || tatreyaṃ gaṇanā proktā aṣṭottarasahasrakam | jalapūtaṃ havidravyaṃ gṛhītvā tarpayet tataḥ || vidhāya tarpaṇaṃ deva pradakṣiṇamanuvrajet | stutvā praṇamya kalpoktastavena toṣayet tataḥ || iti vīrakulaṃ deva devabandyaṃ manoharam | yaddeśe vidyate vīrastatkulaṃ vāpi bhairava || na ca mārībhayaṃ tatra na ca rājabhayādikam | sumaṅgalaṃ sadā tatra dhanaputravivardhanam || lakṣmīstatra mahādeva susthirā bhavati dhruvam | mantraḥ svapnaprabodhinyā avaśyaṃ vṛkṣamūlake || yojanīyaḥ prayatnena na ca vighnaḥ prajāyate | nānyavīrasya tadyogyaṃ grahaṇairdevatairapi || yoginībhirna luptaṃ ca tanna pāpena lipyate | yatra tatra kuje vāre śmaśānagamane kṛte || pūjāphalaṃ bhavet tatra saptavāsarasammitam | caturdaśyāṃ gate tatra pakṣapūjāphalaṃ bhavet || na gacchennāryataḥ sthāne paśureva na saṃśayaḥ | nāstyasmādadhikaṃ deva iti cintāparāyaṇaḥ || madena dravyabhoktā tu bhavet kulaparāyaṇaḥ | sādhake kṣobhamāpanne mama kṣobhaḥ prajāyate || tasmād yatnād vīravaro bhaved bhogayutaḥ sukhī | bhogena mokṣamāpnoti bhogena kulasādhanam || vinā hetumanāsvādya kṣobhayukto maheśvaraḥ | na pūjā mama samparkaṃ na dhyānamanucintanam || 121) tasmād bhuktvā ca pītvā ca pūjayet parameśvarīm | nātra pracyutidoṣo'sti nāparaṃ doṣabhūṣaṇam || yad yad vadati nidrāti yat karoti yadarcati | tat sarvaṃ kularūpaṃ tu dhyātvā ca viharet sukhī || ekākī nirjane deśe śmaśāne parvate vane | śūnyagehe nadītīre niḥsaṅgo viharen mudā || vīrāṇāṃ japakālastu sarvakālaḥ praśasyate | sarvadeśe sarvapīṭhe karttavyaṃ ca na saṃśayaḥ || yadi vipro bhaved bhraṣṭaḥ kuladharmaparāyaṇaḥ | tadānena vidhānena karttavyaṃ kulatoṣaṇam || vipro vīra eva | aparāpuṣpagarbhe tu kulasthānaṃ manoharam | sarvadevamukhaṃ tatra mahākāmakalātmakam || hayārikusume devaḥ svayamasti sadāśivaḥ | tanmadhye laghumādāya puṣpamadhye tu candanam || raktaṃ vā kusumaṃ dattvā dhyātvātmānaṃ śivātmakam | yojayecchivaśaktyostu aikyaṃ saṃbhāvayed dhiyā || kṣaṇaṃ vicintya tatraiva sampūjya parameśvarīm | japtvā tadeva kuṇḍākhyaṃ dravyaṃ paramadurlabham || yatrā'parājitāpuṣpaṃ javāpuṣpaṃ ca bhairava | karavīre raktaśukle droṇapuṣpaṃ ca tiṣṭhati || tatra devī vasena nityaṃ tad yantre pūjayen mama | datte caiva javāpuṣpe paṭṭavastraphalaṃ labhet || brahmahatyādikaṃ pāpaṃ kṣaṇān naśyati niścitam | aparāyāstu māhātmyaṃ vaktuṃ nahi maheśvara || vīrasādhanakāryaṃ ca kartavyaṃ vīrapūruṣaiḥ | divyairapi ca karttavyaṃ paśubhirna ca pāmaraiḥ || varaṃ pāmarakāryaṃ ca na paśoriti niścitam | yad yanna sat purā proktaṃ saṃketamantrasādhane || añjanaṃ guṭikādiṃ ca kuryād vīro mahābalaḥ | 122) divye vīre na bhedo'sti yad bhedaṃ tat tu kathyate || śānto vinīto madhuraḥ kalālāvaṇyasaṃyutaḥ | divyastu devavat prāyo vīraścoddhatamānasaḥ || vibhūtibhūṣaṇairvāpi candanairvā vilepitaḥ | ākāragopano vāpi tyakto vā kulabhairava || raktacandanadigdho vā vaibhava?ścāpyavaiṣṇavaḥ | apamāne ca pūjāyāṃ hṛṣṭaḥ puṣṭaḥ sadā bhavet || devanindāparo vāpi tattatpūjāparo'pi vā | pūjāparastadrahitaḥ kulākulamate sthitaḥ || nijabhāvasamāyukto devavat viharet kṣitau | svakulānte puraścaryā kāryā rātrau na cānyathā || vedahīne dvije deva yathā na śrutisaṃkathā | viṣṇubhaktiṃ vinā devībhaktirna prabhaved yathā || śāktajñānaṃ vinā muktiryathā hāsyāya kalpate | guruṃ vinā yathā tantre nādhikāraḥ kathañcana || patihīnā yathā nārī sarvakarmavivarjitā | kulaṃ vinā devavidhau kadāpi mama sādhane || nā'dhikārīti kauleyastasmād bhāvaparo bhava | avinītaṃ kulaṃ yasya sa kathaṃ mama pūjakaḥ | tasmād yatnāt tathā kāryaṃ yathā syād vinayānvitam || bhāvābhāvāt kule śāstre nādhikāraḥ kathañcana | tena bhāvaviśuddhastu sādhakaḥ kauliko bhavet || iti vīrabhāvakramaḥ atha paśubhāvaḥ (bhāvacūḍāmaṇau) devyuvāca - paśubhāvaṃ pravakṣyāmi śṛṇu vatsa samāhitaḥ | yathāvidhi paśorvidyāṃ gṛhītvā bhāvatatparaḥ || prathamaṃ pūrvasevārthaṃ yatnataḥ śuddhimācaret | na matsyabhojanaṃ kuryān na striyaṃ manasā smaret || na paradravyalobhī syānna bhoge mānasaṃ bhajet | 123) sindhutīre parvate vā kānane ca surālaye || bilvamūle vivikte ca puṇyakṣetre ca śobhane | na śūdradarśanaṃ kuryāt kauṭilyaṃ yatnatastyajet || devatā śubhavarṇā tu dhyātavyā susamāhitaiḥ | trisandhyaṃ devapūjā tu trisandhyaṃ japamācaret || rātrau mantraṃ ca mālāṃ ca spṛśennaiva kadācana | na mantramuccared bhuktvā maunī syāt sarvakarmasu || parvakāle striyaṃ naiva gacchet sādhakasattamaḥ | puṣpaṃ gandhaṃ jalaṃ caiva svayamānīya pūjayet || maithunaṃ tatkathālāpaṃ tadgoṣṭhīṃ parivarjayet | ṛtukālaṃ vinā cāpi gacchenna striyamādarāt | purāṇaśravaṇe śraddhā vedavedārthatatparaḥ | na rātrau bhojayed vidvān tāmbūlaṃ parameśvara || guruṇā yad yadādiṣṭaṃ tat sarvaṃ yatnataścaret | svajātakusumaṃ caiva hetudravyaṃ ca bhairava || spṛṣṭvā tathā samāghrāya pañcagavyena śudhyati | raktavastraṃ na gṛhṇīyād devībhaktiparāyaṇaḥ || viṣṇutantreṣu kalyāṇi tadanuṣṭhānameva ca | kāryaṃ vīrakathālāpaṃ na kuryād vīravandita || nityaśrāddhaṃ gayāśrādhaṃ sandhyāvandanameva ca | tīrthasnānaṃ pīṭhadeśagamanaṃ dharmatatparaḥ || paśustu dvividho deva pūrveṇa saha bhairava | asyādhikāraḥ pūjāyāṃ na gurutve kadācana || pūrvasya nādhikāro'sti pūjādeśagatāgatau | pūrvastu sarvakaulārhairbahiṣkāryaḥ svadeśataḥ || pūrvadarśanamātreṇa kuladarśanamācaret | brahmahatyādikaṃ pāpaṃ varaṃ satyaṃ na ca prabho || pūrvadarśanamevātra satyaṃ satyaṃ vadāmyaham | mamātmā so'pi deveśa vibhurityapi sa prabho || tathāpi tatra me śaṅkā jāyate tat pade pade | 124) varaṃ kulaṃ parityājyaṃ varaṃ svakulahiṃsanam || varaṃ svakulahānistu svakulakuṭṭanam | kāyena manasā vācā varaṃ svakulapālanam || na kurvīta paśoḥ saṅgaṃ svamārgakṣayakāraṇāt | kulaśāstre dvayaṃ pāpaṃ gariṣṭhaṃ kulanāśanam || svakule mahatī nindā parayogaḥ kuleśvara | tasmādapi mahāpāpaṃ paśusaṅgāt prajāyate || sa bhāvaḥ paśubhāvena janmatrayavibhāvanāt | vīrabhāvo bhaved deva tato daivaḥ prajāyate || daivācca jāyate vīro vīrād daivaḥ prajāyate | sarvathā tatra bhāvau dvau na prakāśyau kuleśvara || daive vīre na sandehaḥ sāmyamityabhidhīyate | bhāvastu mānaso dharmaḥ śābdaḥ sa hi kathaṃ bhavet || tasmād bhāvo na vaktavyo diṅmātraṃ samudāhṛtam | yathekṣudaṇḍamādhuryamaśanairjñāyate prabho | tathā bhāvavibhāvastu manasā paribhāvyate || iti mahāmahopādhyāya ṭhakkura śrīnarasiṃhaviracite tārābhaktisudhārṇave caturthastaraṅgaḥ || 4 || pañcamastaraṅgaḥ atha nityavidhiḥ kulacūḍāmaṇau - sādhakaḥ prātarutthāya kulavṛkṣaṃ praṇamya ca | mūlādibrahmarandhrāntaṃ kulaṃ dhyātvā guruṃ smaret || kulavṛkṣā rudrayāmale - śleṣmātakaṃ karañjaṃ ca nimbāśvatthakadambakam | bilvaṃ vaṭaṃ śālatālaṃ śākhoṭaṃ kharjuraṃ tathā || kulavṛkṣāḥ samuddiṣṭā | iti | vastutaḥ kulavṛkṣo varāṅganeti rahasyavidaḥ | vīracūḍāmaṇau - sādhakaḥ prātarutthāya saṃsmared gurumādarāt | mahācīnaguruṃ dhyātvā'thavarṣigurukramam || pañcopacāraiḥ sampūjya vīradravyakrameṇa tu | nīlāmbaraṃ nīlavilepayuktaṃ śaṅkhādibhūṣitatanuṃ muditaṃ dvinetram | vāmāṅkapīṭhasthitanīlaśaktiṃ vandāmi vīraṃ karuṇānidhānam || parāṃ tu devatāṃ dhyātvā hṛdaye nīlasundarīm | kharvāṃ nīlāṃ viśālākṣīṃ pañcamudrāvibhūṣitām || kapālakartṛkāhastāṃ khaḍgendīvaradhāriṇīm | vyālamālājaṭājūṭāṃ pīnonnatapayodharām || navayauvanasampūrṇāṃ madaghūrṇitalocanām | evaṃ dhyātvā mahādevīṃ sarvajñaḥ sādhako bhavet || vīrahaṃsamahāvidyāsaṅkalpaṃ kārayed budhaḥ | haṃsākhyā sādhanaṃ vakṣye mantriṇāṃ hitakāmyayā || yasya vijñānamātreṇa sarvajño bhuvi jāyate | haṃsātmikāṃ bhagavatīṃ jīvo japati sarvadā || asyāḥ smaraṇamātreṇa jīvanmukto bhavennaraḥ | ṛṣirhaṃsaḥ samākhyātaḥ parahaṃsaśca devatā || avyaktaśchando gāyatrī viniyogo yogasiddhidaḥ | surendrasaṃhitāyām - ṛṣirhaṃso vyaktapūrvo gāyatraṃ chanda ucyate | 126) devatāparamādityo haṃso haṃ bījamucyate || aḥ śaktiḥ kīlakaḥ so'haṃ praṇavastattvameva hi | udāttaḥ svara ityevaṃ manorasya prakīrtitaḥ || mokṣārthe viniyogaḥ syādevaṃ kuryāt sadā naraḥ || vīracūḍāmaṇau - sūryātmane ca hṛd devi somātmane śirastathā | nirañjanaṃ śikhā jyotirnirābhāsā tathāpare || avyaktaṃ netrayornyasya ananto'stre phaḍaṃpyajet (?) | evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā gaṇeśādau samarpayet || surendrasaṃhitāyām - haṃsātmikāṃ bhagavatīṃ jīvo japati sarvadā | hakāreṇa bahiryāti sakāreṇa viśet punaḥ || asyāḥ sambodhamātreṇa jīvanmukto bhavennaraḥ || prāṇāyāmaprabhāveṇa jīvanmuktastu jāyate || ekaviṃśatisāhasraṃ ṣaṭśatādhikameva ca | prajapet pratyahaṃ jīvo brahmānandamayīṃ parām || utpattirjapa ārambho mṛtirasya nivedanam | vinā japena satataṃ japo bhavati sarvadā || evaṃ japastu vijñāto gaṇeśādau nivedayet | vīracūḍāmaṇau - ṣaṭśatāni gaṇeśasya ṣaṭsahasraṃ prajāpateḥ | ṣaṭsahasraṃ gadāpāṇau ṣaṭsahasraṃ pinākinaḥ || sahasramātmane caiva sahasraṃ paramātmane | sahasraṃ gurave caiva saṅkalpo'yaṃ yathāvidhi || raktavarṇaṃ gaṇeśañca mūlādhāre caturdale | vādivedasamāyukte ṣaṭśataṃ ca samarpayet || svādhiṣṭhānaṃ vidrumābhaṃ ṣaṭkoṇaṃ vādiṣaṭkakam | sāvitryā ca samāyukte brahmaṇe ca samarpayet || vidyutpuñjaprabhābhaṃ ca dalaṃ ḍādidaśākṣaram | lakṣmīnārāyaṇau vande ṣaṭ sahasraṃ nivedayet || mahānīlaprabhābhe ca kādidvādaśapatrake | umāmaheśvarau vande ṣaṭ sahasraṃ samarpayet || viśuddhe dhūmrapatre ca kalāpatre svarān nyaset | 127) prāṇaśaktyātmako vande sahasraṃ ca samarpayet || ājñāyāṃ vidyudābhāyāṃ śubhau hakṣau niyojayet | paramātmani parāśaktau sahasraṃ ca samarpayet || karpūradyutisaṃrājat sahasradalapaṅkaje | nīlātmakaṃ guruṃ dhyāyet sahasraṃ ca samarpayet || samudramekhale devi parvatastanmaṇḍale | viṣṇupatni namaste'stu pādasparśaṃ kṣamasva me || caraṇaṃ dhārayed devi ātmaśvāsānusārataḥ | dehaśaucādikaṃ kuryād bhasmasnānaṃ samācaret || vīrāsanopaviṣṭastu vīrabhasmānulepanam | vīraṃ dhyātvā mahādevi vīramālāṃ japed budhaḥ || aṣṭottarasahasraṃ ca vāmahaste samarpayet | vīrabhasma śmaśānabhasma | vāmahasta ityabhidhānān mūlamantrajapo'yamiti pratibhāti | viśuddheśvare tu - yathā śaktyā japaṃ kṛtvā stutvā santoṣayecchivām | ityuktam | etatpūrvamanyatra gurumantrajapo'pyuktaḥ | taduktaṃ tattvacintāmaṇau - athavā vāgbhavaṃ māyāṃ lakṣmībījaṃ samuddharet | hasakhaphreṃ tathānandabhairavākhyaṃ sahakhaphreṃ || gurunāma tathā śaktināma śrīpādukāṃ smaret | daśadhā saptadhā vāpi tridhā vā prajapet sudhīḥ || japaṃ samarpayet paścāt śrīgurordakṣiṇe kare | iti | vīracūḍāmaṇau - vajrapuṣpaṃ varārohe kārayed dantadhāvanam | vajrapuṣpamārtavaṃ javākusumaṃ vā | idaṃ ca dantadhāvanaṃ dehaśaucānantarameva kāryam | anyatra tathā darśanāt | nyāsaṃ kuryānmaheśāni śaktiṃ sāṅgo spṛśed budhaḥ | hāvabhāvādikaṃ kuryāt snānakarma samācaret || vīrabhasmānulepanādi vīrasādhakamātraparam | idañca prātaḥkṛtyamāvaśyakam | taduktaṃ yāmale - prātaḥkṛtyamakṛtvā ca yo devīṃ bhaktito'rcayet | pūjā ca viphalā tasya śaucahīnā yathā kriyā || atha snānam tacca trividham | ādakamāntramānasabhedāt | tatrādau pradhānatvādaudakaṃ nirūpyate | 128) nāradapañcarātre - śaṅkunāstrābhijaptena śuciḥ snāyāt tu mṛttikām | gṛhītvā'streṇa saṃmantrya yathā jalaniketanam || tatrādau jalakulaṃ tu kṣālayedastravāriṇā | mṛdaṃ kṛtvā dvidhā tatra ekabhāgopagaṃ tataḥ || nidhāya gomayaṃ darbhāt tilāṃścaivābhimantritān | laukikaṃ gaṇamādyena bhāgenaikena yatnataḥ || malasnānaṃ purā kṛtvā vidhisnānaṃ samācaret | kūlacūḍāmaṇau - atha vakṣyāmi te vatsa snānaṃ kulasukhāvaham | kṛṣṇaraktaharillīlā vividhā mama mūrtayaḥ || tatra yatkulagaḥ śiṣyaḥ sa tadrūpaṃ parāmṛśet | ācāntaḥ kuladarbheṇa sadarbhaḥ kulapuṣpakam || kulapātre sadarbhaṃ ca satilaṃ sajalaṃ tataḥ | gṛhītvā kuladevasya prītaye snānamācaret || kṛtasaṅkalpa evāsau kulacakraṃ jale nyaset | kulasurāt samānīya kulamudrāṃ kuśena ca || kulatīrthāni tatraiva samānīya kulātmakam | tat toyaṃ ca tridhā pītvā tridhā ca prokṣaṇaṃ tanoḥ || yatkulagaḥ samantradīkṣitaḥ | kuladarbho yathā rudrayāmale - trayo darbhāḥ samuddiṣṭāḥ suvarṇai rajataiḥ kuśaiḥ | tatra śākte dvayaṃ cānyadanyeṣāṃ tu trayo matāḥ || suvarṇaṃ rajataṃ caiva japapūjādikarmasu | kuśakāryakaraṃ proktaṃ na tu vanyakuśāḥ kuśāḥ || anyatrāpi - tarjanyā rajataṃ dhāryaṃ svarṇaṃ dhāryamanāmayā | eṣa eva kuśaḥ prokto na darbho vanasambhavaḥ || yāmale - vinārvai dūrvayā devī pūjā nāstīha karhicit | tasmād dūrvā gṛhītavyā sarvapuṣpamayī śubhā | haste dūrvāṅkuraṃ dattvā ācāmed vidhipūrvakam | kulapuṣpaṃ javāpuṣpādikam | kulapātraṃ suvarṇādipātram | kuladevasya iṣṭadevatāyāḥ | kulacakraṃ trikoṇacakram | tallikhanaprakārastu mālinītantre - trikoṇaṃ mūlamantreṇa sāvitre haṃsakaṃ japan | 129) dakṣāvarttakrameṇaiva likhed devi samāhitaḥ || mūlabījeneti | mantrāntare | sāvitre sūryamantre | haṃsakaṃ haṃsa iti mantram | aṅkuśamudrā ca - dakṣamuṣṭiṃ vidhāyā'tha tarjanyaṅkuśarūpiṇī | aṅkuśākhyā mahāmudrā tryailokyākarṣaṇakṣamā || iti tantroktā | tīrthāvāhanamantraśca śrīkramasaṃhitāyām - gaṅge ca yamune caiva godāvari sarasvati | narmade sindhukāveri jale'smin sannidhiṃ kuru || tridhā toyapānamācamanarūpameva | tacca mūlamantreṇa | prokṣaṇamapi tenaiva | taduktaṃ triśaktiratne - trirācamya ca mūlena mudrayā kumbhasaṃjñayā | trivāraṃ mantrapūtena śiraḥ saṃprokṣayet sudhīḥ || mudrā ceyamuktā tantre - dakṣāṅguṣṭhe parāṅguṣṭhaṃ kṣiptvā hastadvayena tu | sāvakāśā caikamuṣṭirmudreyaṃ kumbhasaṃjñitā || gandharvatantre - mūlaṃ paṭhan mūrdhni toyaṃ mudrayā kumbhasaṃjñayā | kṣiptvā vāratrayaṃ paścādācāmet sādhakāgraṇīḥ || ātmavidyāśivaistattvaistato yāgagṛhaṃ vrajet | ātmavidyāśivaistattvairiti | ātmatattvena sthūladehaṃ śodhayāmi svāhā | vidyātattvena sūkṣmadehaṃ śodhayāmi svāhā | śivatattvena paradehaṃ śodhayāmi svāheti mantratrayeṇa culukatrayaṃ gṛhṇīyādityarthaḥ | nīlatantre - vidyayā trirnimajyaivamācāmet pāthasā tathā | vaśiṣṭhasaṃhitāyām - kṛtvādau vaidikaṃ snānaṃ tatastāntrikamācaret | vinyasyāṅge ṣaḍaṅgāni prāṇāyāmapuraḥsaram || śrīsūryamaṇḍalāt tīrthamākṛṣyā'ṅkuśamudrayā | vamityanena cāplāvya kavacenā'vaguṇṭhayet || saṃrakṣyā'streṇa mūlena mantrayed rudrasaṃkhyayā | ātmarakṣāṃ tataḥ kuryād vārikṣepeṇa cāstrataḥ || nimajya tatra śrīdevaṃ dhyāyecchaktyā manuṃ japet | unmayya kumbhamudrāṃ ca baddhvā siñcet svamūrdhani || tripurārṇave - vidhāya vaidikaṃ snānaṃ tatastāntrikamācaret | mṛdamastreṇa cādāya tena tāmabhiṣicya ca || 130) śikhāmantreṇa saṃśodhya mantrayenmūlamantrataḥ | mūrdhādipādaparyantaṃ vilipya ca tayā vapuḥ || sammukhīkaraṇīṃ mudrāṃ baddhvā prāṇaṃ nirudhya ca | nimajya tūṣṇīmutthāya nābhimātre jale sthitaḥ || prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā mūlamantreṇa mantravit | vinyasya ca ṣaḍaṅgāni kalpayet tīrthamagrataḥ || tataḥ saṃprārthayet tīrthaṃ sūryamaṇḍalagaṃ tataḥ | ghṛṇīmantreṇa mantrajño bhittvā cāṅkuśamudrayā || tīrthāvāhanamantreṇa tīrthamāvāhayet priye | mūlamantreṇa saṃyojya kalpite tīrthamaṇḍale || tīrthaśaktiṃ ca tatraiva samāvāhyā'rkamaṇḍalāt | dhyātvā tanmanunā'bhyarcya gaṅgāmantreṇa mantrayet || saptakṛtvaḥ śive cāsmin śṛṇu mantradvayaṃ priye | jalasthaṃ vyomaṣaḍdīrgha svarabhinnaṃ sabindukam || sarvānandamaye tīrthe śakte ehyehiyugaṃ dviṭhaḥ | ekaviṃśākṣaraḥ proktastīrthaśaktimanuḥ priye || tāraṃ namo bhagavati brūyādambe tato'mbike | ambālike mahāmālinyehyehi bhagavatyatha || aśeṣatīrthālabāle māyāśrībījamuccaret | śivajaṭādhirūḍhe ca gaṅge gaṅgāmbike dviṭhaḥ || gaṅgāvidyeyamākhyātā tripañcāśadbhirakṣaraiḥ | bhuvaneśyā samāloḍyā'mṛtīkṛtya sudhāṇunā || kavacenā'vaguṇṭhyā'tha saṃrakṣyā'streṇa mantravit | mūlena devatāṃ tatra sāṅgāṃ sāvaraṇāṃ tathā || samāvāhya jale dhyātvā tatpādadvayanirgatam | dhyātvā tīrthaṃ smaran mūlamantraṃ snāyājjale triśaḥ || unmajya mūlamantreṇa siñcet kaṃ kumbhamudrayā | ācamya vidhinā paścān mūlamantreṇa tarpayet || tridhā devīṃ samuttirya jalāddhaute śubhāmbare | paridhāyā'tha tilakaṃ kṛtvā sandhyāṃ samācaret || 131) saṃprārthayediti - brahmāṇḍodaratīrthāni karaiḥ spṛṣṭāni te rave | tena satyena me deveśa tīrthaṃ dehi divākara || ityenenetyarthaḥ | tīrthāvāhanamantreṇeti | gaṅge cetyanenetyarthaḥ | dhyātveti - sarvānandamayīmaśeṣadūritadhvaṃsāṃ mṛgāṅkaprabhāṃ tryakṣāmūrdhvakaradvayena dadhatīṃ pāśaṃ śṛṇiṃ vāmataḥ | antaścāmṛtapūrṇahemakalaśau muktākṣamālāṃ varāṃ gaṅgāṃ sindhusaridvarādisahitāṃ śrītīrthaśaktiṃ bhaje || iti prakāreṇa | eteṣāṃ prakārāṇāmavirodhe samuccayaḥ | virodhe vikalpaḥ | tripurārṇavoktaprakārastu traipura evetyapi vadanti | atha māntrasnānam nāradapañcarātre - atha māntraṃ śubhaṃ śṛṇu ityupakramya - toyābhāve tu yat kāryaṃ durge kāle vaśī tataḥ | gamane kṣiprasiddhyarthaṃ gurukāryeṣvatandritaḥ || prāptāpadyatha viprendra niśābhāge tathā mune | prakṣālya pādāvācamya proddhṛtena tu vāriṇā || sthānaṃ daśa diśaḥ prāgvat saṃśodhyopoviśet tataḥ | astraṃ hastatale nyasya kramān nyāsān tataścaret || mūlamantrāditaḥ kuryāt sarvamantragaṇena vai | kevalādudakasnānāt saṃskāraparivarjitāt || prabhāsādiṣu tīrtheṣu yat phalaṃ snātakasya tu | jñeyaṃ daśaguṇaṃ tasmānmantrasnānasya niścayāt || toyābhāve audakasnānakṣamatoyābhāve | astramityādi | svavidyāyā astramantraṃ karayorvinyasya mantranyāsapūrvakaṃ svatantroktanyāsajālaṃ kuryādityarthaḥ | kevalāditi | snānamiha nyāsarūpameva | tantrāntare tu - maṇibandhādadho hastau pādau gulphādathānanam | kṣālayet snānametat syāt pañcāṅgaṃ śuddhidāyakam || atha mānasasnānam śaivāgame - manasā mūlamantreṇa prāṇāyāmapuraḥsaram | kurvīta mānasaṃ snānaṃ sarvatra vihitaṃ ca yat || sarvatra sarvavidyāsu | 132) nāradapañcarātre - dhyānasnānamatho vakṣye dvābhyāmapi paraṃ ca yat | khasthitaṃ puṇḍarīkākṣaṃ mantramūrtiṃ prabhuṃ smaret | tatpādodakajāṃ dhārāṃ nipatantīṃ svamūrdhani | cintayet sūkṣmarandhreṇa praviśantīṃ svakāṃ tanum || tayā saṃkṣālayet sarvametaddehagataṃ malam | tat kṣaṇād virajā mantrī jāyate sphaṭikopamaḥ || idaṃ snānavaraṃ mantrasnānācchataguṇaṃ smṛtam | puṇḍarīkākṣamityupalakṣaṇam | yā yasya devatā sa tāṃ smarediti tātparyam | dvābhyāmiti | alpāyāsena tatphalakatvād dvābhyāṃ śreṣṭhamityuktam | na tvatastat pradhānamiti bodhyam | asyāstu vidyāyā mahīcīnakramopāsyatvādatra mānasasnānameva pradhānam | tata utthāya vāsasī bṛbhṛyāt | taduktaṃ kulacūḍāmaṇau - utthāya kulavastre dve paridhāya kulena tu | tilakaṃ kularūpaṃ tu kṛtvā'vaśyaṃ samāpya ca || kulavastra ityatra kulapadamutkṛṣṭaraktavāci | kulena mūlamantreṇa | kularūpaṃ tilakam | śmaśānamṛdbhiḥ satataṃ tripuṇḍraṃ kārayet sudhīriti matsyasūktoktaṃ vīratilakam | nāradapañcarātre - sudhautaṃ paridhāyā'tha vastrayugmamakhedakam | tadabhāvādatha śāṭīṃ yogapaṭṭakasaṃyutām || na caikavāsasā yasmād bhavitavyaṃ kadācana | svatantratrantre - mokṣārthī raktavastre dve bhogārthī śvetavāsasī | paridhāya tato vidvān yāgabhūmiṃ yathā viśet || yāmale - bibhṛyād vāsasī śubhre tilakaṃ vaṇabhedataḥ | varṇabhedata iti - brāhmaṇasyordhvapuṇḍraṃ syāt kṣatriyasya tripuṇḍrakam | vaiśyānāmardhacandraṃ syācchudrasya vartulākṛtīti || nāradapañcarātroktakrameṇetyarthaḥ | samayātantre - bhasmanā tilakaṃ kuryād mṛdbhirvā puṇḍrakatrayam | bhairavītantre - tilakaṃ raktagandhena gopīcandanakena vā | devyastraṃ vilikhed bhāle tārabījaṃ tato hṛdi || śaktiṃ madhyagatāṃ kuryāt sādhako narapuṅgavaḥ | bhairavītantre - ācamya prāṅmukho bhūtvā upaviśya ca mantravit | vaidikīṃ tāntrikīṃ kuryāt tataḥ sandhyāṃ samāhitaḥ || 133) śaivāgame - prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā mūlamantreṇa mantravit | aṅgāni vinyased dehe karanyāsapuraḥsaram || amṛtīkṛtya purato jalaṃ ca dhenumudrayā | abhimantrya ca mūlena saptavāraṃ ca sādhakaḥ || akārādikṣakārāntairmātṛkārṇaiḥ sabindubhiḥ | pratyarṇaṃ prokṣayenmūrdhni kuśairmūlena vā tridhā || kumārīkalpe - praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya maṇidharaṇī vajriṇi | rakṣadvayaṃ tathā hūṃ phaṭ svāheti tadanantaram || anenaiva hi mantreṇa rakṣāṃ kuryād vicakṣaṇaḥ | punarācamya vinyasya ṣaḍaṅgamapi mantravit || vāmahaste jalaṃ gṛhya galitodakabindubhiḥ | saptadhā prokṣaṇaṃ kṛtvā mūrdhni mantraṃ samudgiran || avaśiṣṭodakaṃ dakṣe haste saṃgṛhya mantravit | iḍayā kṛṣṇadehāntaḥ kṣālitaṃ pāpasañcayam || kṛṣṇavarṇaṃ tadudakaṃ dakṣanāsābhirecitam | dakṣahastena tanmantrī pāparūpaṃ vicintya ca || purato vajrapāṣāṇe prakṣipedastramantrataḥ | rakṣā śikhābandhanarūpaiveti tattvavidaḥ | yāmale - ṣaḍaṅganyāsamācarya vāmahaste jalaṃ tataḥ | gṛhītvā dakṣiṇenaiva saṃpuṭaṃ kārayet tataḥ || śivavāyujalapṛthvī vahnibījaistridhā punaḥ | abhimantrya ca mūlena saptadhā tattvamudrayā || nikṣipet tajjalaṃ mūrdhni śeṣaṃ dakṣe nidhāya ca | śarīrāntasthitaṃ pāpaṃ kṣālayet sādhakāgraṇīḥ || mūlena tilakaṃ kuryāt sandhyaivaiva hi kaulikī | uddiśya kulagaṃ śiṣyaṃ kathitā kulaṃsundari || śivabījaṃ hakāraḥ | vāyubījaṃ yakāraḥ | jalabījaṃ vakāraḥ | pṛthvībījaṃ lakāraḥ | vahnibījaṃ rephaḥ | eteṣāṃ ca sānusvārāṇāṃ bījatvam | sajalaṃ vāmahastaṃ dakṣahastena saṃpuṭīkṛtya ebhirbījaistridhā jalamabhimantrayet | tattvamudrā anāmāṅguṣṭhayogena bhavati | tathā ca hastasthameva jalaṃ mūlamantreṇa saptadhā mūrdhni kṣipedityarthaḥ | 134) tadatra kumārīkalpa yāmalayorvikalpo gurukramaparicchedyaḥ | vīracūḍāmaṇau - viyadvahniṃ samuccārya nārāyaṇaṃ sabindukam | māyābījaṃ samuccārya gaganaṃ vahnisaṃyutam || ardhacandrasamāyuktaṃ vāmakarṇavibhūṣitam | haṃsa ityuccaret paścāt sūryamaṇḍalaṅentakam | tārāyai padamuccārya hṛdayānte'ñjaliṃ kṣipet || tato gāyatrīṃ japet | taduktaṃ śaivāgame - gāyatryā vātha mūlena dadyādarghyatrayaṃ tataḥ | śivāya maṇḍalasthāya mukhe mūlena tarpayet || tridhā japtvātha gāyatrīṃ aṣṭāviṃśativārakam | gāyatrīṃ sveṣṭadevatāgāyatrīm | tārāgāyatrī coktā kālikārṇave - aiṃ bhagavatyekajaṭe vidmahe ca padaṃ tataḥ | vikaṭadaṃṣṭre dhīmahi tannastāre pracodayāt || mālinītantre - mahogrāyai ca vidmahe tārāyai dhīmahi priye | tanno devī ca śabdānte dhiyo yo naḥ prayodayāt || vīracūḍāmaṇau - aṣṭadhā daśadhā vāpi gāyatrīṃ ca japed budhaḥ | vāgbhavaṃ ca samuccārya ekajaṭāyai vidmahe || devi strīṃ ca samuccārya nīlasarasvatyai dhīmahi | hṛllekhāṃ ca samuccārya tatastāre pracodayāt || japtvā samarpaṇaṃ kuryād devatāvāmahastake | gāyatrīdhyānaṃ tu tantre - udyadādityasaṅkāśāṃ pustakāḍhyakarāṃ smaret | kṛṣṇājinadharāṃ brāhmīṃ dhyāyettārakitāmbare || madhyāhne - śyāmavarṇāṃ caturbāhuṃ śaṅkhacakralasatkarām | gadāpadmadharāṃ devīṃ sūryabimbakṛtāśrayām || sāyāhne varadāṃ devīṃ gāyatrīṃ saṃsmared budhaḥ | śuklāṃ śuklāmbaradharāṃ vṛṣāsanakṛtāśrayām | trinetrāṃ varadāṃ pāśaṃ śūlaṃ ca nṛkaroṭikām || gautamīye - saṃkṣepasandhyāmathavā kuryānmantrī hyaśaktitaḥ | sāyaṃ prātaśca madhyāhne kṛṣṇaṃ dhyātvā manuṃ japet || 135) iti sandhyātrayaṃ proktaṃ karmiṇāṃ siddhidāyakam | kṛṣṇamityupalakṣaṇam | sveṣṭadevatāmityarthaḥ | saivāgame - sandhyālopo na kartavyaḥ śambhorājñaivameva hi | dīkṣitaḥ sandhyayā hīno na dīkṣāphalamaśnute || sandhyāhīno'nyasandhyāyāṃ pūrvasandhyākriyāmatha | vidhāyottarasandhyāyāḥ kriyāṃ kuryādatandritaḥ || gautamīye - sandhyāyāṃ patitāyāṃ vā gāyatrīṃ daśadhā japet | tantrarāje tu - snānasandhyārcanālope japedaṣṭottaraṃ śatam | ityuktam | atha tarpaṇam kūlacūḍāmaṇau - devān ṛṣīn pitṝṃścaiva toṣayet kulavāriṇā | kulātmakān punardhyātvā kule saṃlīya toṣayet || kulavāriṇā āhūtakulavīryamayavāriṇā | kulātmakān divyoghasiddhaughamānavaughān | kule pūjācakre | saṃlīya āvāhya | tathā - bhairavāya ca devāya bhairavāveśakāriṇe | bhairavākhyaṃ pradātavyaṃ mantramuccārya pūrvataḥ || bhairavākhyaṃ mantramityanvayaḥ | sa cānandabhairavamantro vakṣyate | pūrvata oghatrayatarpaṇāt pūrvam | yāmale - tarpaṇādau prayuñjīta tṛpyatāṃ brahmabhairavaḥ | tarpaṇe pitṝṇāṃ bhairavatvenollekhastu vīraviṣayaḥ | paśunā tu mālinītantre - dakṣiṇāśāmukho bhūtvā saṃgṛhya moṭakaṃ tataḥ | tṛpyantu pitaraḥ proktvā caitat tarpaṇamācaret || śaivāgame - dhyātvā devaṃ jale samyak pūjayitvā'tha mūlataḥ | aṣṭottaraśatāvṛttyā tarpayenmūlamantrataḥ || tadardhena tadardhena daśadhā vātha tarpayet | tatastadaṅgāvaraṇadevatāstarpayet kramāt || ekaikāñjalinā tadvanmūlamantrapuraḥsaram | tataḥ sampūjya deveśaṃ sāṅgāvaraṇakaṃ tataḥ || saṃbaddhāsye hṛdi svīye ātmānaṃ tanmayaṃ smaret | yāmale - yantrarājaṃ jale dhyātvā tatra devīṃ nidhāya ca | devaṣipitṛpūrvāṃ tu sāyudhāṃ saparivārām || 136) vala? vā tarpayed devīṃ gṛhe vā tarpayet sudhīḥ | gurupaṅktiṃ ca santarpya vaṭukādīṃśca tarpayet || mūladevīṃ ca santarpya tarpayet parivārakān | tarpayed dvārapālādīṃstathaivāṅgādidevatāḥ || śeṣikāṃ sundarīṃ paścādaiśyāṃ ca paramaṃ gurum | agnau parāparaṃ caiva nairṛtyāṃ parameṣṭhinam || vyāyavyādīśaparyantaṃ gurupaṅktiṃ ca tarpayet | aṅgāni tattatsthāneṣu madhye devīṃ ca tarpayet || tārāyāṃ tu viśeṣo mālinītantre - tīrthodakaṃ tilaṃ kalkaṃ kṣīrākṣatasamanvitam | uttarāśāmukho bhūtvā devīmātraṃ pratarpayet || mātrapadāt parivāratarpaṇaṃ kevalaṃ jalenaiva | iṣṭadevatātarpaṇaprakāro nīlatantre - mūlānte tarpayāmīti svāhāntaṃ tarpaṇaṃ matam | evaṃ tridhā tarpaṇaṃ tu kṛtvā pāpakṣayo bhavet || tarpayāmītyataḥ pūrvaṃ dvitīyāntadevatānāma yojyam kriyāyāḥ karmasāpekṣatvāt | tathaiva sarvatra darśanācca | mūlānte tāriṇīṃ procya tarpayāmyagnivallabhā | iti mālinītantravacanācca | tarpaṇamiṣṭadevatāyāḥ tatraiva mūlamantrānvayasya yuktatvāt | idaṃ tu vaiṣṇavānyaparam | vaiṣṇave tu gautamīye - ādau mantraṃ samuccārya śrīpūrvaṃ kṛṣṇamityapi | tarpayāmi padaṃ coktvā namontaṃ tarpayennaraḥ || anyatra tu - tarpayāmi padaṃ yojyaṃ mantrānte sveṣu nāmasu | dvitīyānteṣu cetyevaṃ tarpaṇasya manurmataḥ || evaṃ ca mukhyatarpaṇamaṣṭottaraśatāvṛttyeti prathamaḥ pakṣaḥ | pāpakṣayo bhavedityato nityakāmyametadavasīyate | pratyekamaṅgaparivāratarpaṇāśaktau sāṅgāṃ saparivārāṃ savāhanāṃ sāyudhāṃ amukadevatāṃ tarpayāmi svāhetyevaṃ yathāśakti devatāmeva tarpayedityāgamikāḥ | tataḥ sūryāyārghyaṃ dadyāt | taduktaṃ yāmale - mārtaṇḍabhairavāyeti tridhā cārghyaṃ prakalpayet | mārtaṇḍabhairavāyetyekadeśagrahaṇam | tanmantrastu hrīṃ haṃsaḥ mārtaṇḍabhairavāya prakāśaśaktisahitāya idamarghaṃ svāheti | 137) tantrarājottare - saṃsmṛtya bhairavaṃ devaṃ mārtaṇḍākhyamumāpatim | mūlena manunā devi sūryasya manunā'thavā || māyābījaṃ samuddhṛtya so'haṃ tu viparītakam | mārttaṇḍabhairavaṃ ṅentaṃ prakāśaśaktisaṃyutam || sūryasya mantraḥ saṃprokta iti | nandikeśvarasaṃhitāyām - dineśāya kṣipet tiṣṭhan vāriṇā cāñjalitrayam | yāvanna dīyate cārghyaṃ bhāskarāya nivedanam | tāvanna pūjayed viṣṇuṃ śaṅkaraṃ vā sureśvarīm || tataḥ sūryamaṇḍalasthāyai devyai arghyaṃ dadyāt | taduktaṃ nīlatantre - kuśītamoḍrapuṣpaṃ ca kulapuṣpaṃ kuśājalam | akṣatāṃśca tathā tāmre kṛtvā cārghyaṃ nivedayet || mūlānte codyadādityapadānmaṇḍalavarttinyai | śivacaitanyamayyai ca svāheti tanmanuḥ smṛtaḥ || kuśītaṃ raktacandanam | kulapuṣpamārtavam | atra kālītattvakṛtaḥ uktenaiva vidhānena snānaṃ kṛtvā tu tāntrikamiti vacanāt sandhyaiṣaiva hi kaulikī | uddiśya kulagaṃ śiṣyaṃ kathiteti brahmayāmalavacanāt - kaulikaṃ kurvataḥ karma vaidikaṃ nābhidhīyate | vaidikaṃ kurvataḥ karma kaulikaṃ nābhidhīyate || iti rudrayāmalavacanāt atha yonirupekṣameva (?) karmetyatharvavedācca kaulikairvaidikasnānasandhyātarpaṇādīni na kāryāṇīti vadanti | tanna | kṛtvādau vaidikaṃ snānaṃ tatastāntrikamācaret iti vaśiṣṭhasaṃhitāvacanasya vidhāya vaidikaṃ snānaṃ tatastāntrikamācaret iti tripurārṇavavacanasya ca - vaidikīṃ tāntrikīṃ sandhyāṃ kṛtvā tarpaṇamācaret iti tantrāntaravacanasya ca virodhāt tadvacanānāmanyathārthaḥ kalpyate | tathāhi uktenaiveti | evakāro bhinnakramaḥ kṛtvaivetyatrānveti | sandhyaiṣaivetyevakārastāntrikaṃ kalpāntaraṃ nāstītyetadarthakaḥ | kaulikaṃ kurvata iti rudrayāmalavacanam atharvavacanaṃ ca sarvaśākhāpratyayamekaṃ karmeti nyāyaprāptayugapadubhayetikartavyatācaraṇapratiṣedhakamiti na kiñcidetat | atha pūjā sā ca trividhā uttamamadhyamakaniṣṭhabhedāt | tathocoktaṃ phetkāriṇītantre - 138) śaktibhirmūrtibhiścaiva lokapālaiśca saṃyutaḥ | pīṭhayantrakramād yāgo nityayāgaḥ sa uttamaḥ || pīṭhenaiva samastena bahirāvaraṇaṃ vinā | agnikāryeṇa haviṣā bhūṣaṇaiśca samanvitaḥ || mantrapūrvakṛto yāgo nityayāgaḥ sa madhyamaḥ | dravyaśuddhisamāyuktaṃ tattatsaṃpūjanaṃ tathā || vastrālaṅkāravastūni varjayitvā pṛthagvidham | agnikāryavihīnaṃ ca kāladeśānusārataḥ || upacārairyutaṃ dravyairadhamaṃ pūjanaṃ matam | atra śaktyapekṣamācaraṇam | tattvasārasaṃhitāyām - anirmālyaṃ sanirmālyamarcanaṃ dvividhaṃ smṛtam | divyaṃ manobhavairdravyairgandhapuṣpaiḥ sragādibhiḥ || yadarcanamanirmālyaṃ divyabhogāpavargadam | grāmāraṇyādisambhūtairyāgadravyairmanoharaiḥ || bhaktairyat kriyate samyak sanirmālyaṃ tadarcanam | jātamātrāṇi puṣpāṇi ghrātānyeva nisargataḥ || pañcabhiśca mahābhūtairbhānunā śaśinā tathā | prāṇibhiśca dvirephādyaiḥ pauṣpaireva na saṃśayaḥ || ato nirmālyamityuktamiti | atra yatīnāmādāvevādhikāraḥ | agastyaḥ - dvividhaṃ syāllabdhamanorbāhyāntaramupāsanam | nyāsināmāntaraṃ proktamanyeṣāmubhayaṃ viduriti || manasā pūjayed yogī puṣpairāraṇyasambhavaiḥ | śivārthe puṣpahiṃsāyāṃ na bhavet tat tu hiṃsanam || iti śivarahasyavacanamajitendriyaparam | parivrāḍ jñānamātreṇa homadānādibhirvinā | sarvaduḥkhapiśācebhyo mukto bhavati nānyathā || pārivrāḍaviraktaśca viraktaśca tathā gṛhī | kumbhīpāke tu majjete tāvubhau kamalānane || puṇyastriyo gṛhasthāśca yadyevaṃ kuryuranvaham | 139) saṃsārānna nivarttante vidhyatikramadoṣataḥ || iti agastyasaṃhitāvacanāt | padmapurāṇe - smaraṇe kīrttane viṣṇostathā mānasapūjane | sadādhikāraḥ sarveṣāṃ mahāpātakināmapi || na gṛhī jñānamātreṇa paratreha ca maṅgalam | prāpnoti candravadane dānahomādibhirvinā || gṛhastho yadi dānādi dadyānna juhuyādapi | pūjayed vidhinā'nena kaḥ kuryādetadanvaham || na brahmacāriṇo dātumadhikāro'sti bhāvini | gurubhyo'pi ca sarvebhyaḥ ko vā dadyādapekṣitam || ghrātapuṣpāt phalaṃ sidhyedalpaṃ no mānasaṃ yathā | tasmādaparihāryatvādanyathā cānupāyataḥ || analpabuddhitandrīṇāṃ bāhyapuṣpairbhavet kriyā | tattvasārasaṃhitāyām - pūjā pañcavidhā proktā pañcarātrāditantrake | tāścābhigamanaṃ copādānejyādhyāyayogakāḥ || tatrābhigamanaṃ nāma mantribhiḥ parikīrtyate | saṃmārjanopalepādisaṃskāro devamandire || upādānaṃ bhaved devapūjāsādhanamelanam | tataścāpi bhavedijyā gandhapuṣpādibhiḥ punaḥ | pīṭhapūjā ca devasya sāṅgāvaraṇapūjanam || mantrārthabhāvanāpūrvaṃ japo mantrasya kīrtanam | tacchāstramananaṃ samyak svādhyāyo mantribhiḥ smṛtaḥ || gurudevātmanāmaikyabhāvanā yoga ucyate | sālokyamapi sārūpyaṃ sāmīpyaṃ sārṣṭināmakam || sāyujyamapi pañcānāṃ phalānyevaṃ viduḥ kramāditi | tatrādau deśāḥ phetkāriṇīye - ekaliṅge śmaśāne ca śūnyāgāre catuṣpathe | tatrasthaḥ sādhayed yogī vidyāṃ tribhuvaneśvarīm || ekaliṅgamuktaṃ tatraiva - pañcakrośāntare yatra na liṅgāntaramīkṣate | 140) tadekaliṅgamākhyātaṃ tatra siddhiranuttamā || śmaśānādikamuktaṃ triśaktiratne - dahyate vyasavo yatra śavakīlakasaṅkule | gṛdhragomāyukākādyairmāṃsalubdhairyadāvṛtam || tacchmaśānamiti khyātaṃ piśācagaṇasevitam | kākādinīḍasaṃyuktaṃ kṛtticchatrādisaṃyutam || nāgarairdūranirmuktaṃ sādhyasodvegakārakam | saudhasaṃrūḍhaghāsāḍhyaṃ śūnyāgāraṃ taducyate || caturṇāṃ ca pathāṃ yatra saṃpāto yugapad bhavet | taccatuṣpathamityuktaṃ rajanyāmiṣṭadāyakam || pūrvapūrvamidaṃ śastaṃ jaghanyaṃ cottarottaram | kumārītantre - kāmarūpe pūrṇagirau divye coḍḍānake tathā | vārāṇasyāṃ ca lauhitye karatoyānadījale || āryāvarte prayāge ca brahmāvarte tathaiva ca | anantaphaladā pūjā sarvatraivaṃ jale sthale || tadabhāve puṇyagehe sindūrādibhiraṅkite | khaḍgaśūlagadākartrīcāmaravyajanādibhiḥ || vitānadhvajasaṃkīrṇe kṛṣṇāgurusudhūpite | yuvatīnāṃ surāpīnāṃ veśyāgaṇasuśobhite || śaṅkhaghaṇṭāravākīrṇe dīpāvalivirājite | evambhūte gṛhe pūjā kālikāyāḥ suśobhanā || kāmarūpādividhirguṇaphalaḥ | rudrayāmale - ekaliṅge śmaśāne ca śūnyāgāre catuṣpathe | śavopari citāstho vā kulapādapamūlake || yauno vā yoniyantre vā yonipuṣpairviśeṣataḥ | sudravyaiḥ pūjayed vidyāṃ javāpāvakasindūraiḥ (?) || matsyamāṃsairdhūpadīparnaivedyairvividhaistathā | ṣaṭsahasrapramāṇena pratisandhyaṃ japennaraḥ || mahāvidyāviśeṣeṇa japamātreṇa siddhidā | tatrasthaḥ sādhayed yogī vidyāṃ tribhavamocanīm || 141) haragaurīsaṃvāde - pūjanīyā prayatnena śūnyāgāre catuṣpathe | śivālaye vilvamūle sarvadā kulamaṇḍale || vīratantre'pi - sarva eva śubhaḥ kālo nāśubho vidyate kvacit | na viśeṣo divā rātrau sandhyāyāmathavā niśi | phetkāriṇyām - balipūjādikaṃ sarvaṃ rātrau tu kriyate yadi | tattadakṣayatāṃ yāti tārādevyāḥ prasādataḥ || atha pañcaśuddhiḥ kulārṇave - ātmasthānamanudravya devaśuddhiśca pañcamī | yāvanna kriyate devi tāvad devārcanaṃ na hi || ātmaśuddhyādirvakṣyate | sammārjanopalepādyairdarpaṇodaravat kṛtam | vitānadhūpadīpādivitatadhvajasevitam || pañcavarṇarajaścitraṃ sthānaśuddhiritīritā | tataśca sādhakaśreṣṭho hṛdi mantraṃ parāmṛśan || abahirmānaso yogī yāgabhūmimathāviśet | kumārīkalpe - tāravajrodake hūṃ phaṭ svāhāmantreṇa mantravit | jalamānīya savye tu āsanaṃ śodhayet tataḥ || savye vāmadiśītyarthaḥ | tathā - praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya lajjābījaṃ tathaiva ca | tato viśuddhānte sarvapāpāni śamayeti ca || aśeṣānte vikalpaṃ syādapanaya tataḥ param | kūrcabījaṃ bhavenmantraḥ pādaprakṣālane priye || vedādyaṃ ca tathā māyā svāhetyācamanaṃ matam | tārārahasyavṛttau - pādaprakṣālanācamanamantrayorvaiparītyamuktam | prathamamantre ca viśuddhaśabdāt pūrvaṃ sukārānte dharmagātrīti padaṃ kūrcabījānantaraṃ phaṭ svāheti coktam | tadanusāryeva sampradāyaḥ | pheravīye - dvirācamya śikhāṃ baddhvā tato bhūmiviśodhanam | atra ca maṇidhari vajriṇi śikhariṇi sarvavaśaṅkariṇī huṃ phaṭ svāheti mantreṇa śikhābandhanaṃ matsyasūkte uktam | bhūmiśodhanamagre vakṣyate | bhairavatantre - tārābhedaistribhiḥ pītvā māyayā kṣālayet karam | 142) strīṃ hūṃ oṣṭhau dviranmṛjya phaṭkāraiḥ kṣālayet karam || āsyanāsekṣaṇaśrotra nābhivakṣaḥśirobhujān | vairocanādibhiḥ spṛṣṭvā sarvapāpaiḥ pramucyate || ācamya bhairavo bhūtvā vatsarāt tāṃ prapaśyati | tārābhedaiḥ | tāraikajaṭānīlasarasvatīrūpaiḥ | uttaratantre - ācāntaḥ śucitāṃ prāptaḥ susnāto devapūjane | pūjāvedyā bahiḥ sthitvā caturhastāntare dhiyā || gṛhe ced dvāradeśasthaḥ praṇamya śirasā gurum | praṇamediṣṭadevaṃ svaṃ dikpālānapi cetasā || yat pāpamarjitaṃ pūrvaṃ taddine'nyadine'pi vā | prāyaścittairna lupyeta taddhi pāpaṃ smared dhiyā || tatpāpasyāpaneyārthaṃ ślokadvayamudīrayet | devi tvaṃ prākṛtaṃ cittaṃ pāpākrāntamabhūn mama || tanniḥsāraya cittān me pāpaṃ hūṃ phaṭ ca te namaḥ | sūryaḥ somo yamaḥ kālo mahābhūtāni pañca ca || ete śubhāśubhasyeha karmaṇo nava sākṣiṇaḥ | tataḥ punarhūṃ phaḍiti pārśvamūrdhvamadhastathā || ātmanaḥ krodhadṛṣṭyā'tha nirīkṣan sumanā bhavet | evaṃ kṛte prathamataḥ pāpotsāraṇakarmaṇi | yat syād dṛḍhataraṃ pāpaṃ taddūre cāvatiṣṭhate || atīte pūjane sthānaṃ svaṃ prayāti punaśca tat | yat syādalpataraṃ pāpaṃ tannāśamupagacchati || pūjane tyaktapāpasya kāmamiṣṭaṃ kṣaṇād bhavet | svatantre - bhūmivyomasthitān sarvān vighnajātān sahākṣataiḥ | siddhārthaistilasaṃmiśraiḥ protsārya cāsane viśet || yāmale - bhūtāpasāraṇaṃ kuryānmantreṇā'nena sādhakaḥ | yasmin kṛte sthale bhūtā dūraṃ yānti surārcane || sthiteṣu tatra bhūteṣu naivedyaṃ maṇḍalaṃ tathā | vilumpanti sadā lubdhā na gṛhṇanti ca devatāḥ || oṃ apasarpantu te bhūtā ye bhūtā bhuvi saṃsthitāḥ | ye bhūtā vighnakartāraste naśyantu śivājñayā || bhairavatantre - tata ācamanaṃ kṛtvā sāmānyārghyaṃ prakalpayet | trikoṇavṛttabhūbimbamaṇḍalaṃ racayet tataḥ || ādhāraśaktiṃ sampūjya tatrādhāraṃ vinikṣipet | astreṇa pātraṃ saṃśodhya hṛnmantreṇa ca pūrayet || nikṣipet tīrthamāvāhya gandhādīn praṇavena ca | darśayed dhenumudrāṃ vai sāmānyārghyavidhirmataḥ || sāmānyārghyeṇa deveśi pūjayed dvāradevatāḥ | gaṇeśaṃ kṣetrapālaṃ ca vaṭukaṃ yoginīmapi | gaṅgāṃ ca yamunāṃ caiva lakṣmīṃ vāṇīṃ tato viśet || tantre - gāṃ bījādyaṃ gaṇeśaṃ ca vāmādyaṃ vaṭukaṃ tathā | kṣāmādyaṃ kṣetrapālaṃ ca yāmādyāṃ yoginīṃ tathā || ūrdhve vāme ca dakṣe ca adhaścaiva yathākramam | ūrdhvādikaṃ dehalyāḥ prakaraṇāt | evaṃ gāṃ gaṅgāṃ yāṃ yamunāṃ śrīṃ lakṣmīṃ aiṃ sarasvatīṃ pūjayanti | tathā dūrvādikaṃ gṛhe parito vikīrya vighnānapasṛtān dhyāyet | tanmatraḥ kumārīke - paṇavaṃ pūrvamuddhṛtya sarvavighnāṃstataḥ param | utsārayadvayaṃ hūṃ phaṭ svāhā ca tadanantaram || anenaiva ca mantreṇa vighnānutsārayet sudhīḥ | praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya rakṣa rakṣetyanantaram || hūṃ phaṭ svāheti mantreṇa bhūmiṃ ca pariśodhayet | śodhanaṃ jalasekarūpamiti tāntrikāḥ | idaṃ ca bhūmiśodhanaṃ pheravīye vighnotsādanāt pūrvamuktam | tathā - tataḥ pavitravajrādau praṇavaṃ pūrvamuddharet | rakṣadvayamato hūṃ phaṭ svāhā ca tadanantaram || anenaiva ca mantreṇa kuryād bhūmyabhimantraṇam || athāsanavidhiḥ svatantratantre - bhūmau trikoṇamālikhyādhāraśaktyādipūjanam | merupṛṣṭha ṛṣiḥ proktaḥ sutalaṃ chanda īritam || kūrmo'tra devatā devi āsanopaniveśane | viniyogaśca kathitaḥ paṭhed dhṛtvāsanaṃ mataḥ || 144) pṛthvi tvayā dhṛtā lokā devi tvaṃ viṣṇunā dhṛtā | tvaṃ ca dhāraya māṃ bhadre pavitraṃ kuru cāsanam || iti dhṛtvā tu deveśi kuśāṃstatraiva pādayet | kuśāniti | vakṣyamāṇapakṣaprāptānuvādaḥ | tathā - māyābījaṃ samuccārya ādhāraśaktaye tataḥ | kamalāsanamullikhya ṅenamo'ntaṃ ca pūjayet || ṅenamo'ntamiti | kamalāsanapadaṃ caturthyantaṃ namaskāreṇa yojayedityarthaḥ | mantracūḍāmaṇau - tatra mṛddhāsanaṃ pīṭhaṃ pīṭhamantreṇa pūjayet | oṃ aiṃ klīṃ kāmapīṭhāya hṛdayānto'yamīritaḥ || tatra baddhvāsanaṃ vīra ātmānaṃ śodhayet tataḥ | uttaratantre - ātmamantreṇopaviśet tadā tasmin varāsane || duḥśilpiracitatvādi yad yadāsanadūṣaṇam | ajñātaṃ vilayaṃ yāti upaveśe tu mantritam || svanāmādyakṣaraṃ puṃsaḥ somasāmisamanvitam | ādyavarṇaṃ vijānīyādātmamantraṃ tu sādhakaḥ || somasāmi candrārdham | yāmale - ātmānaṃ rakṣayet tatra vahniprākārayogataḥ | vahnibījena paritaḥ prākāraṃ bhāvayed dhiyā || āḥkārānte surekhe ca vajrarekhe tataḥ param | hūṃ phaṭ svāheti kuryāt tu maṇḍalaṃ vai śavāsane || āsanaviśeṣo matsyasūkte - mṛdukambalamāsīno'nyeṣu komalakeṣu vā | viṣṭare vā samāsīnaḥ sādhayet siddhimuttamām || saṃgrāmapatitaṃ vāpi vyāpāditamacūḍakam | ṣaṇmāsaniḥsṛtaṃ prāpya citāyāṃ vā tadantike | kṛṣṇasāraṃ dvīpicarma acūḍaṃ kambalaṃ tathā | pītaṃ ca śvetavarṇaṃ vā āsanāya prakalpayet || ṣaṇmāsaniḥsṛtapadena mṛdukambalasya punarabhidhānamādarātiśayārtham | tadantoktiḥ prasaṅgāt | śrīkrame'pi - ṣaṇmāsānantaraṃ yāvad daśamāsācca pūrvakam | 145) garbhacyutaṃ mṛtaṃ bālaṃ garbhāṣṭamāt paraṃ śavam || bālamityantoktameva mṛdupadena matsyasūkte uktam | tantre - nivṛttacūḍako bālo hīnopanayanaḥ pumān | yo mṛtaḥ pañcame varṣe tameva komalaṃ viduḥ || pañcavarṣābhyantaraṃ yāvad bhaved bālamacūḍakam | atra napuṃsakaliṅgatā tāntrikī | vīratantre - śavābhāve viṣṭaraṃ tu śavarūpaṃ prakalpayet | pañcāśadbhirbhaved brahmā tadardhena tu viṣṭaram || kālītantre - mṛtābhāve śavarūpaṃ viṣṭaraṃ parikalpayet | mṛtābhāva iti vacanāt paśoḥ śavānukalpakuśaviṣṭaramapi nāsti | mukhye'dhikāriṇa evā'nukalpe'dhikārāt | svatantratantre - kambale lohite vāpi kṛṣṇe vā vyāghracarmaṇi | sanyāsī brahmacārī tu viśet kṛṣṇasya carmaṇi || vyāghrājinaṃ sarvasiddhyai jñānasiddhirmṛgājine | vastrāsanaṃ rogaharaṃ vetrajaṃ prītivardhanam || kauśeyaṃ puṣṭidaṃ proktaṃ kambalaṃ sarvasiddhidam | śuklaṃ vā yadi vā kṛṣṇaṃ viśeṣādraktakambalam || mṛdu komalamāstīrṇaṃ saṃgrāmapatitaṃ ca yat | jantuvyāpāditaṃ vāpi mṛtaṃ vānaramāsanam || garbhacyutañca nārīṇāmathavā yonijāṃ tvacam | tattaccharīrākāraṃ vā kuryācchive tato'rcanam || ṛturaktāktavastraṃ vā āsanāya prakalpayet | śmaśānakāṣṭhaghaṭitaṃ pīṭhaṃ vā yajñadārujam || nādīkṣito viśej jātu kṛṣṇasārājine gṛhī | tathā - ekahastaṃ dvihastaṃ vā caturaṅgulamucchritam || viśuddhe āsane kuryāt sthāpanaṃ pūjanaṃ budhaḥ | kecit tu svatantrādau kambalādividhirna svātantryeṇa kintu vīrāsanāvaguṇṭhanatvena vīrāsanasyāvaśyakatvāt | taduktam - kālītantre - mṛtāsanaṃ vinā devi yo japet kālikāṃ naraḥ | tāvat sa nārakī jñeyo yāvadāhūtasaṃplavam || 146) vastuta idaṃ vīraparam | atra śavāsaneṣvaicchiko vikalpaḥ | kāṣṭhāsanaṃ vihitetaraṃ niṣiddham | brahmayāmale - tṛṇapallavakāṣṭhāni pāṣāṇaṃ mṛṇmayaṃ tathā | vaṃśāsanaṃ ca vastraṃ ca kevalaṃ kṣitimāsanam || evamaṣṭavidhaṃ devi cāsanaṃ parivarjayet | vastrāsanavidhiḥ kāmye | vārāhītantre - uttarābhimukho bhūtvā viśenmṛdvāsanopari | kambale satvarā siddhiḥ śrīmokṣau vyāghracarmaṇi || ajine śrīrbhavet kāmye vaśyaṃ ca pītavāsasi | dārave siddhināśaḥ syād bhūtale kulanāśanam || tvaci patre daridraḥ syāt tṛṇe cāpi hataśriyaḥ | kuśasya kaṭake mokṣaḥ kāṣṭhe śrīparṇī śasyate || abhāve cūtavilvānāṃ mattake (?) picumardake | āmranimbakadambānāmāsanaṃ sarvanāśanam || āmramāmrātakam | panase kiṃśuke cāpi vakule ca hataśriyaḥ | kumārīkalpe - vīrāsanenopaviśet saṃpūjyāsanameva tu | tatropaviśya vidhinā bhuktvā dravyaṃ sahetukam || vīrāsanamuktaṃ gorakṣasaṃhitāyām - ekapādamathaikasmin vinyasyoruṇi saṃsthitaḥ | iti | yāmale - rātrāvudaṅmukhaḥ kuryāt pūrvottaramukho divā | sadottaramukhaḥ kuryācchivapūjāṃ vicakṣaṇaḥ || phetkāriṇyām - padmāsanena vidyārthī kuryāt sarvaṃ samāhitaḥ | prāṅmukhodaṅmukho vāpi vakṣyamāṇakrameṇa tu || śrīkāmaḥ svastikeneha paścimābhimukhaḥ sthitaḥ | kālikāpurāṇe - digvibhāgeṣu kauberī dik śivāprītidāyinī | tasmāt tanmukha āsīnaḥ pūjayeccaṇḍikāṃ sadā || atra hetugrahaṇamapyuktaṃ bhāvacūḍāmaṇau - vinā hetukamāsvādya kṣobhayukto maheśvara | na pūjāmāsanaṃ kuryānna ca dhyānaṃ na cintanam || 147) tasmād bhuktvā ca pītvā ca pūjayet parameśvarīm | kulārṇave'pi - vinā dravyādhivāsena na smarenna japet priye | ye smaranti mahādevi teṣāṃ duḥkhaṃ pade pade || nāsavena vinā mantra na mantreṇa vināsavam | parasparavirodhitvāt kathaṃ pūjā vidhīyate || tatsaṃśayanivṛttiṃ ca jñātvā gurumukhād yajet | vīkṣaṇaprokṣaṇadhyāna mantramudrāvibhūṣitam || dravyaṃ tarpaṇayogyaṃ syād devatāprītikāraṇam | vīkṣaṇaṃ divyadṛṣṭyā | prokṣaṇaṃ mūlābhimantritajalena | dhyānamamṛtatvena | mantramaṣṭavārajaptam | mudrā dhenvākhyeti sampradāyavidaḥ | idamupalakṣaṇam | agre vaktravyaḥ sakalasaṃskāro'pi jñeyaḥ | pūrvadivasīyapūjāvaśiṣṭatat sattvenaitat samācaraṇamiti | tarpaṇamatra pānameva | idaṃ tu brāhmaṇetaraviṣayam | brāhmaṇasya tadupādānaniṣedhāt | nanu - brāhmaṇaistu sadā peyaṃ kṣatriyaistu raṇāgame | vaiśyairdhanaprayoge ca śūdrairnaiva kadācaneti || kulārṇave - sautrāmaṇyāṃ kulācāre brāhmaṇaḥ prapivet surāmiti - samayācāre - satye kramāccaturvarṇaiḥ kṣīrājyamadhupiṣṭajaiḥ | tretāyāṃ pūjitā devī ghṛtena sarvajātibhiḥ || madhubhiḥ sarvavarṇaistu pūjitā dvāpare yuge | pūjanīyā kalau devī kevalairāsavairiti || yāmale - coktatvāt kathaṃ brāhmaṇasyānadhikāra iti cet | ucyate | viprāḥ kṣauṇībhujo viśastaditare kṣīrājyamadhvāsavairiti laghustave - varṇānukramabhedena dravyabhedā bhavanti vai iti jñānārṇave - dravyeṇa sāttvikenaiva brāhmaṇaḥ pūjayecchivāmiti āsavabhedamuktvā - evaṃ dadyāt kṣatriyo'pi paiṣṭikīṃ na kadācana | nārikelodakaṃ kāṃsye tāmre gavyaṃ tathā madhu || rājanyavaiśyayordānaṃ na dvijasya kadācana | evaṃ pradānamātreṇa hīnāyurbrāhmaṇo bhavediti || mahākālasaṃhitāyāṃ - kṣīreṇa brāhmaṇaistarpyā ghṛtena nṛpavaṃśajaiḥ | mākṣikairvaiśyavarṇaistu āsavaiḥ śūdrajātibhiḥ || iti bhairavītantre - yatrāvaśyaṃ vinirdiṣṭaṃ madirādānapūjanam | brāhmaṇastāmrapātreṣu madhu madyaṃ prakalpayet || iti 148) kulacūḍāmaṇau - brāhmaṇo madirāṃ dattvā brāhmaṇyādeva hīyate | svagātrarudhiraṃ dattvā svātmahatyāmavāpnuyāt || iti haṃsamāheśvaratantre - kalidharmaprakaraṇe gṛhyapariśiṣṭe ahināthopādhyāyaiḥ sautrāmaṇyāṃ surāgrahaṇaniṣedhasyoktatvāt | brāhmaṇaistu sadā peyamityatrāpyakārapraśleṣāt * ------------- -------------------------------------------------- -------------------------------------------------- -------------------------------------------------- atha prāṇāyāmaḥ prāṇāyāmairvinā yad yad kṛtaṃ karma nirarthakam | ato yatnena kartavyāḥ prāṇāyāmāḥ śubhārthibhiḥ || tantre - prāṇāyāmatrayaṃ kuryānmūlena praṇavena vā | athavā mantrabījena yathoktavidhinā sudhīḥ || tathā - pūrayet ṣoḍaśabhirvāyuṃ kumbhayecca caturguṇaiḥ | recayet kumbhakārdhena aśaktastatturīyataḥ || anyatrāpi - tadaśaktau taccaturthaiḥ syādevaṃ prāṇasaṃyamaḥ | prāṇāyāmaṃ vinā naiva pūjanādiṣu yogyatā || viśuddheśvare - prāṇāyāmatrayaṃ kuryād vidyayā tadanantaram | samayāṅkamātṛkāyām - iḍayā pūrayed vāyuṃ sakṛcca mūlavidyayā | madhyanāḍyā kumbhayecca vedasaṃkhyāvarānane || netrasaṃkhyākrameṇaiva recayet piṅgalādhvanā | punaḥ punaḥ krameṇaiva yathā vāratrayaṃ bhavet || kumārītantre - tataḥ ṣoḍaśavarṣīyāṃ nārīmānīya yatnataḥ | yuvatīṃ kāmadonmattāṃ suveśāṃ cāruhāsinīm || sadārate sābhilāṣāṃ sindūrāṅkitabhālikām | sādhake premaśīlāṃ tāṃ vāme saṃsthāpayed budhaḥ || vāma ityupalakṣaṇam | vīracūḍāmaṇyuktapūjitayantroparītyapi draṣṭavyam | ____________________________ * atrādarśapustakatraye mātṛkā naivopalabhyate | 149) samayācāre - vāmaskandhe karaṃ dattvā tadaṅke dehamātmanaḥ | dattvā cālasyabhāvena pūjā kāryā yathāvidhi || pheravīye - yathācamanamantrapuṣpādhiṣṭhānameva ca | granthibandhanamantraṃ ca kāyavākcittaśodhanam || atra mantramukhena karmaṇa evābhidhānam | ācamanamantraḥ pūrvameva likhitaḥ | puṣpādhiṣṭhānamantraśca kumārīkalpe - adhiṣṭhāne tu puṣpasya praṇavaṃ pūrvamuccaret | śatābhiṣeketi padaṃ śatābhīti tataḥ param || ṣeketi ca padaṃ proktaṃ hūṃ phaṭ svāhā tataḥ param | praṇavaṃ puṣpaketuśca tathā rājārhate'pi ca || puṣpe puṣpe mahāpuṣpe supuṣpe puṣpasambhave | puṣpacayāvarkīṇe ca hūṃ phaṭ svāhā tataḥ param || manunānena devyāstu puṣpaśuddhimathācaret | granthibandhanaṃ ca uttarīyāñcale vikiradravyaiḥ sandhyāvandanoktaśikhābandhana mantreṇeti sampradāyaḥ | kāyādi'sodhanamantraḥ - kumārītantre - praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya tadanantarameva ca | hūṃ phaṭ svāhā manuḥ proktaḥ kāyavākcittaśodhane || rakṣa rakṣa hūṃ phaṭ svāhā mantraḥ syādātmarakṣaṇe | atha karaśuddhiṃ kuryāt | tatprakāra uttaratantre - kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vāmadakṣiṇapārśvayoḥ | natvā guruṃ gaṇeśānaṃ purataḥ sveṣṭadevatām || sraggandhapuṣpāṇyādāya candanāktāni mantravit | mardayitvā karau samyak surabhīkṛtya sādhakaḥ || vāmahaste samādāya nirmathyāghrāya tatpunaḥ | vakṣyamāṇena mantreṇa caiśānyāṃ dūratastyajet || mantrastu - te sarve vilayaṃ yāntu ye māṃ hiṃsanti hiṃsakāḥ | mṛtyurogabhayakleśāḥ patantu ripumastake || iti | tyāgaśca nārācamudrayā | tyajeduttarataḥ puṣpaṃ mantrī nārācamudraye sārasaṃgrahāt | uttaratantre - kusumaṃ viṣṇumantreṇa svāṅgulyagreṇa sādhakaḥ | 150) vimardanāthaṃ gṛhṇīyāt karaśodhanakarmaṇi || prāsādena tu mantreṇa karābhyāṃ puṣpamardanam | nirmañchet kāmabījena jighred brāhmeṇa tat punaḥ || prāsādena parityāgo diśyaiśānyāṃ viśeṣataḥ | saṃmṛjya savyahastena ghrātvā vāmakareṇa tu || aiśānyāṃ niḥkṣipedetat puṣpaṃ hastatalasthitam | evaṃ kṛte tu talayorviśuddhiratulā bhavet || aṅgulyagrāṇi śuddhāni puṣpāṇāṃ grahaṇād viduḥ | taladvayaṃ vimardāktaviśuddhamabhijāyate || nirmañchanāt pāṇipṛṣṭaṃ ghrāṇānnāsāgramuttamam | tīrthāni ca samāyānti nāsikāgraṃ karaṃ prati || tasmād yatnena kāryāṇi karmāṇyetāni bhairava | upānta ādau candreṇa rañjitaḥ śūnyasaṃyutaḥ || rudrāntoparisaṃpṛṣṭo mantro'yaṃ vaiṣṇavo mataḥ | upānto hakāraḥ | ādau mastake | candreṇa ardhacandramanusvāraḥ | rudrānto dīrgha ukāraḥ | tena hūṃ | prāntādirvāsudevena varṇenāpi ca saṃyutaḥ || śambhucūḍāśikhābinduyuktaḥ prāsāda ucyate | prāntādirhakāraḥ | vāsudeva okāraḥ | tataḥ sandhiḥ | tena hau | śambhucūḍāśikhā ardhacandraḥ | kāmabījaṃ tu vijñeyaṃ vāsudevendubindunā | vyañjanaṃ cādyadantyaṃ ca prāntadantyārṇapūrvakam || ādyadantyadvayaṃ paścād vyañjanaṃ praṇavottaram | brahmabījamidaṃ proktaṃ sarvapāpapraṇāśanam || vijñeyaṃ tantrāntarāditi śeṣaḥ | brahmabījamuddharati - vāsudeva okāraḥ | indurardhacandraḥ | binduranusvāraḥ tena oṃ | ādyadantyaḥ takāraḥ | vyañjanaṃ svaraśūnyam | prāntadantyārṇaḥ sakāraḥ | sa eva pūrvaṃ yasya tena sat | praṇavottaraṃ praṇavānte | ādyadantyadvayaṃ takāradvayaṃ | tatra viśeṣamāha - paścād dvitīyatakāraḥ | vyañjanaṃ svaraśūnyaḥ | tena oṃ tatsaditi niṣpaṇṇam | karaśuddhiṃ samāpyā'tha kuryāt tālatrayaṃ tataḥ | 151) ūrdhvādhaṃ mūlamantreṇa digbandhamapi deśikaḥ || tena saṃjanitaṃ tejo rakṣāṃ kuryāt samantataḥ | nīlatantre - kullukāṃ ca na jānāti mama mantraṃ japannaraḥ | pañcatvaṃ jāyate tasya athavā vātulo bhavet | tāriṇīkullukāyāśca mantraḥ kullukavarjitaḥ | matimān sadvijātīnāṃ nopastheyaḥ kadācana || kullukāṃ ca śire dhṛtvā sarvayajñaphalaṃ labhet | nānyo vicāraḥ sarvatra virūpākṣasya sammatam || kullukāvarjite puṃsāṃ yajñenopasthitirbhavet | mama pūjā sadā vyarthā mama yajñastathaiva ca || tārāmantrasya kullukaṃ tryakṣaraṃ mantramuttamam | mahogrāyāḥ sadā pūjā pūjane kullukā parā || stotramantravratādīnāmanuṣṭhāne ca sarvadā | ananuṣṭhānatastasyāḥ sarvaṃ tanniṣphalaṃ bhavet || matsyasūkte - ṣaḍakṣaraṃ paraṃ brahma yo japet tu narādhamaḥ | tāriṇī caṇḍikāyāśca mantraṃ kullukavarjitam || sa brahma steyakṛt tena narake pūrṇaśoṇite | kumbhīpāke mahāghore pacyate pitṛbhiḥ saha || ṣaḍakṣare tu kullukāṃ jānīyānmantravit sadā | dhārayet tu śirodeśe sarvakāmapradāyakam || kullukāṃ ca śire dhṛtvā sarvayajñaphalaṃ labhet | asyādhikāraḥ sarvatra virūpākṣasya sammatam || kulluke varjite puṃsāṃ yajñenopasthitirbhavet | sarve te niṣphalā yajñā bhaveyurnarakaṃ vrajet || ajñātvā kullukāṃ devīṃ ye japanti ca tāriṇīm | kulakṣayaṃ tu te yānti narakaṃ ca vrajanti te || devīpūjā sadā vyarthā devīyāgastathaiva ca | kullukāmantraśca mantroddhāraprakaraṇe evoktaḥ | tena tryakṣarīnīlasarasvatīrūpakullukāmantraṃ ca vilikhya śirasi dhṛtvā nityārcanaṃ kuryāditi paryavyasito'rthaḥ | brahmasaṃhitāyāntu - tāriṇī kullukā proktā sarvasiddhipradā sadā | 152) tasyoddhāramahaṃ vakṣye śṛṇuṣvaikamanā mune || praṇavaṃ pūrvamūdhṛtya padmeyugmaṃ tathaiva ca | mahāpadmepadaṃ paścāt padmāvatipadaṃ śubham || māye svāheti mantro'yaṃ saptadaśākṣaro manuḥ | rakṣākarī ca sā proktā sadā paramasādhakaḥ || tathā - athavā tryakṣaraṃ mantraṃ kullukātāriṇī bhavet | kullukāṃ ca vinā pūjāṃ kṛtvā'nte durgatiṃ vrajet || devīpūjā sadā vyarthā || iti nānāvacanenāsya kratvarthatāvagamāt | sarvayajñaphalaṃ labhedityarthavādaḥ | vastutastu yathā saṃyogapṛthakatvādhikaraṇanyāyena dadhnā juhotītyanena kratvarthatvaṃ dadhnendriyakāmasye tyanena puruṣārthatvañcāvagamyate | tathā'trāpyubhayārthatvamiti dhyeyam | tantracūḍāmaṇau - mantravidyāṃ ca saṃdhārya vāsudevaṃ ca yo'rcayet | prāpnoti tatphalaṃ samyag harisāyujyatāṃ vrajet || vāsudevo haro brahmā tāriṇī prakṛtiḥ sadā | ekamūrtiḥ sadā cintyā ekamūrtiḥ sadā sthitā || tathā phetkāriṇyām - suvimalanakhadantapāṇipādo muditamanāḥ paradūṣaṇeṣu maunī | hariharacaraṇārabindabhakto cirāyuḥ sarasvatīnivāsaḥ || ityādinā kullukāvidyādhāraṇottaraṃ haripūjanasyāṅgatā'trāvagamyate | ekavīrākalpe puraścaraṇaprakaraṇe - mantrakāle tu satataṃ bhāryāṃ yatnena varjayet | varjayed vaiṣṇavaṃ kalpaṃ varjayet tulasīdalam || tathā haragaurīsambāde - sahasranāmastotrakathanānantaram - yāni nāmāni santyatra prasaṅgānmukhyavairiṇaḥ | grāhyāṇi tāni kalpāni nānyāni tu kadācana || ityādinā tatpūjanādervaiguṇyāpādakatvamavadhāryate | tenā'tirātre ṣoḍaśinaṃ gṛhṇāti nātirātre ṣoḍaśinaṃ gṛhṇātityādivat vikalpo'vadhāryate | atirātre ṣoḍaśigrahaṇapakṣe phalabhūmākalpanavadatrāpi phalasiddhau tadananuṣṭhānalakṣaṇāprāmāṇyāpatteḥ | ata eva prāpnoti tatphalaṃ samyagityabhidhānaṃ saṃgacchate | vastutastu mantrakāla 153) iti vacanād bhāryāvacanasamabhivyāhārāt puraścaraṇavaiguṇyāpādakataiva tatpūjanasya na tu nityapūjāvaiguṇyāpādakatāpi | tantracūḍāmaṇivacanavirodhāt | evaṃ stotraprakaraṇāmnānāt pāṭhāṅgataiva tannāmagrahaṇāderityūhyam | tena nityapūjāyāṃ prasaktatatpūjanasya puraścaraṇādau niṣedhaḥ sambhavatyanyathā'prasaktatatpratiṣedhāpatteḥ | na ca pañcāyatanadīkṣāpakṣaprāptatatpūjananiṣedho'yaṃ nityapūjāyāmeveti vācyam | tantracūḍāmaṇivirodhāt | atra pañcāyatanadīkṣāyā niṣedhācca | ata evādhikārinindārthamaprasaktasyāpi tatpūjanasya niṣedhaḥ | ayajñīyavaibhāṣā itivaditi parāstam | kiṃca - varjayed vaiṣṇavaṃ kalpamityanena na tatpūjāyāṃ niṣedho'pi tu tatkalpasyetikarttavyatā | tathā ca viṣṇumantroktetikartavyatayā devīpūjanaṃ varjayedityarthaḥ | ata evānyamantretikartavyatayā'nyamantropāsanasyāsambhavamāśaṅkya tatraivoktam - varjayet tulasīdalamiti | tathā ca tulasīdalādinā pūjaiva tatkalpapadārthaḥ | sa ca nāsambhāvita iti tasminneṣedhaḥ śakyaḥ kartumiti tadabhiprāyaḥ | evaṃ ca nityārcanakāle naimittikapuraścaraṇādyarcanakāle'pi haripūjanamaṅgam | tadabhāve devīpūjāphalābhāva iti paryavasitam | evaṃ ca yāni nāmānītyādinā anaṅgavyavāyadoṣaparihārārthaṃ stotrapāṭhasamaye harerapi nāma madhye na grāhyam | kimutānyasya | prāpnotītyādisambhāvanāyāmācamanānukalpa viṣṇunāmagrahaṇaprāptau ca yānyeva prasaṅgādatropanibaddhāni tānyeva grāhyāni natvanyāni | evaṃ ca vedo veti nyāyān na gṛhṇīyāddharernāma ityatrāpi strotrānupāttaharināmagrahaṇaniṣedhaḥ | athavā arthavādamātrasyānarthakyāt nāmasambhāvanāyāṃ hareḥ svattvāspadībhūtaṃ tulasīdalamapi na gṛhṇīyāt | na svīkuryānna spṛśedapītyarthaḥ | yadvā sādhakāstrividhā divyavīrapaśubhedāt | tatra paśuparatayā tantracūḍāmaṇyādivākyāni haripūjāṅgatāpratipādakāni | vīraparatayā caikavīrākalpādivākyāni haripūjāniṣedhakāni niyojyānīti siddhāntarahasyam | atha bhūtaśuddhiḥ bhairavatantre - aṅke pāṇiyugaṃ kṛtvā viyadbinduyuto bhṛguḥ | sargavāniti mantreṇa satatvaṃ kuṇḍalīyutam || jīvaṃ cakrāṇi bhittvā'tha śirasthakamale śive | saṃyojya citkalāṃ raktāṃ nābhau dhyāyan paṭhan śanaiḥ || vāmanāseritaṃ vāyuṃ jvalitenāpi vahninā | saṃśoṣya dehaṃ saṃdahya sapāpaṃ dakṣayā tataḥ || 154) recayet tu vadhūbījaṃ pītābhaṃ vāyurūpiṇam | hṛdi dhyāyan paṭhan dakṣanāsayā pūritānilaiḥ || vāmanāsāpuṭenaiva bhasma protsārayed bahiḥ | hūṃkāraṃ pūrṇacandrābhaṃ lalāṭe śaśimaṇḍale || bhītvaitasya japādasmānnipātya cāmṛtaṃ tataḥ | tadasthi plāvitaṃ kṛtvā dehamutpādayet tataḥ || so'haṃ mantreṇa tattvāni jīvaṃ kuṇḍalinīṃ kramāt | yathāsthānaṃ samānīya nivartya tāriṇīmayam || vārāhītantre - mūlādhārodgataṃ prāṇaṃ brahmamārgeṇa tāntrikaḥ | haṃsena puṣkarasthāne paramātmani yojayet || rudrayāmale - varṇasaṃhārakaṃ kuryāt kṣādyakārāntavarṇakam | pratilomena saṃhṛtya paramātmani yojayet || pañcabhūtaṃ tataḥ paścād yo japet paramātmani | svatantre - saṃhārakramayogena pañcatatvaṃ samuddharet || pañcatattvaṃ pañcabhūtāni | taduddhāraprakāro jñānonnayane - pādayorjānuparyantaṃ caturasraṃ savajrakam | laṃyutaṃ pītavarṇaṃ ca bhūsthānaṃ ca vicintayet || jānvorānābhicandrārdhanibhaṃ padmena lāñchitam | śuklavarṇaṃ svabījena yuktaṃ dhyāyedapāṃ sthalam || nābhitaḥ kaṇṭhaparyantaṃ trikoṇaṃ raktavarṇakam | sasvastikaṃ svabījena yuktaṃ vahnestu maṇḍalam || kaṇṭhād bhramadhyaparyantaṃ kṛṣṇaṃ vāyostu maṇḍalam | ṣaṭkoṇaṃ bindubhiḥ ṣaḍbhiryuktaṃ bījena cintayet || bhrūmadhyād brahmarandhrāntaṃ vartulaṃ dhvajalāñchitam | dhūmravarṇaṃ svabījena yuktaṃ dhyāyennabhaḥsthalam || evaṃ dhyātvā tatastāni bhūtāni pravilopayet | pṛthvīmapsu ca tā vahnau vahniṃ vāyau samīraṇam || pravilāpya tathākāśe ākāśaṃ prakṛtau tataḥ | aparabrahmarūpāṃ tāṃ māyāśaktiṃ parātmani || evaṃ samastadehādiprapañcaṃ paramātmani | 155) pravilāpya parabrahmarūpe tiṣṭhet kiyat kṣaṇam || tataḥ puruṣanibhaṃ pāpamanādibhavasañcitam | brahmahatyāśiraskaṃ ca svarṇasteyabhujadvayam || surāpānahṛdā yuktaṃ gurutalpakaṭidvayam | tatsaṃsargapadadvandvamaṅgapratyaṅgapātakam || upapātakaromāṇaṃ raktaśmaśruvilocanam | khaḍgacarmadharaṃ kukṣau kṛṣṇaṃ dakṣiṇataḥ smaret || tantrāntare - khaḍgacarmadharaṃ pāpamaṅguṣṭhaparimāṇakam | adhomukhaṃ kṛṣṇavarṇaṃ dakṣakukṣau vicintayet || vīratantre - bhūtaśuddhiṃ tataḥ kuryāt svamantrākṣarayogataḥ | pheravīye - māyāṃ nābhau raktavarṇāṃ dhyātvā tajjātavahninā | sūkṣmaṃ pāpātmakaṃ dehaṃ dagdhaṃ vicintayet tataḥ || trīṃkāraṃ hṛdi pītābhaṃ tadudbhūtena vāyunā | bhasma protsāritaṃ kṛtvā lalāṭe cintayet tataḥ || kūrcaṃ tuṣāravarṇābhaṃ tadudbhūtāmṛtena ca | tadasthi plāvitaṃ buddhvā tatrātmānaṃ vicintayet || sarvavyathāvinirmuktaṃ nirmalaṃ devatātmakam | viśvavyāpakatoyāntaḥ śvetābjodbhavakarṇike || rudrayāmale - tārābhūtaśuddhiprakaraṇe - yaṃ mantraṃ vāyubījena iḍayā pūrayet tanum | ṣoḍaśasvaravarṇena || iti anayorvikalpaḥ | sāmpradāyikastu prāktana eva panthāḥ | yāmale - bhūtaśuddhiṃ tataḥ kuryāt sthiracittastu sādhakaḥ | vinidhāya nijāṅke tu samuttānau karau svayam || mūlādhāre mūlavidyāsvarūpāṃ kulakuṇḍalīm | prasuptabhujagākārāṃ sārdhatribalayātmakām || nīvāraśukavat tanvīṃ sarvavidyāsvarūpiṇīm | vidyutkoṭipratīkāśāṃ svayambhūliṅgaveṣṭinīm || dhyātvā tāṃ haṃsamantreṇa praṇavenā'thavā punaḥ | kūrcabījena vā devi dṛḍhaṃ vibhāvayed guruḥ || 156) ekībhāvaṃ tayoḥ kṛtvā jīvātmaparamātmanoḥ | vicintya śūnyaṃ paramaṃ pārthivāṃśaṃ jalairgatam || jalaṃ ca tejasā kṛṣṇaṃ tejorūpaṃ vicintayet | nirvāṇaṃ vāyunā vahniṃ vāyurūpaṃ vibhāvayet || ākāśenāhṛto vāyuḥ khaṃ vai manasi līyate | mano'haṃkāravaśagamahaṃ tu mahādāhṛtam || prakṛtyā ca mahattattvaṃ prakṛtiṃ yojayedatha | prakāśarūpiṇī nityā brahmavidyāsvarūpiṇī || kaivalyā kevalā śāntā nirguṇā paramātmikā | saiṣā ca paramā jyotiḥ paramaṃ ca nirāmayam || sahasradalamadhyasthaṃ śūnyarūpaṃ paraṃ padam | tathā - nābhideśe ca yaṃkāraṃ dhūmraṃ vāyuṃ vicintayet | tenaiva śoṣayelliṅgaṃ tanuṃ ṣoḍaśamātrayā || karmātmakaṃ catuḥṣaṣṭyā kumbhayitvā samācaret | dvātriṃśanmātrayā dakṣe recanaṃ tena vā punaḥ || raktavarṇaṃ vahnibījaṃ meḍhramūle vicintayet | malāsanātmakaṃ liṅgaṃ śarīraṃ tena dāhayet || pūrvoktakramayogena dakṣanāsākrameṇa tu | deśikastu tathā saṃkhyā vāmanāsena recayet || vaṃkāraṃ vāruṇaṃ bījaṃ ghaṭikāyāṃ vibhāvya ca | tenāmṛtaṃ samutpādya sahasradalapaṅkajāt || plāvayet pūrakādīni kṛtvā pādatalāvadhi | laṃkāraṃ pṛthivībījaṃ gudamūle vibhāvayet || tenaiva kramayogena dhiyā saṃplāvayed budhaḥ | pāpapuṇyavinirmuktaṃ śarīraṃ śāmbhavaṃ param || tenaiva pūrṇamārgeṇa sampādayedanantaram | sohaṃmantreṇa jīvaṃ tu hṛtsaroje samānayet || punastāṃ kuṇḍalīṃ devīṃ mūlādhāre samānayet | phetkāriṇyām - liṅgaṃ kāryahṛdisthaṃ tu caitanyaṃ sarvasākṣiṇam | praṇavena viniḥsārya brahmarandhrād bahirbudhaḥ || 157) tenaiva saṃpuṭīkṛtya mastakopari dhārayet | caitanyarahitaṃ dehaṃ bāhyamabhyantaraṃ tathā || nābhimaṇḍalamadhyastha vāyumaṇḍalamadhyagam | yaṃ bījaṃ dhūmravarṇaṃ ca dhyātvā tena viśodhayet || agnimaṇḍalasaṃsthena raṃbījenā'gnirūpiṇā | nirdahedatha tad bhasmarāśirdehākṛtirbhavet || bhrūmadhyasthaṃ hṛdisthaṃ vā dhyāyed varuṇamaṇḍalam | ardhacandrākṛtiścetaṃ padmadvayapadāṅkitam || tatastena prakāreṇa plāvayenmanurūpiṇīm | bījaṃ tu pārthivaṃ nyasya cintayeddhemamaṇḍalam || praṇavena dvidhā kṛtvā tatra caitanyarūpiṇam | ātmānaṃ cintayenmantradevatārūpiṇaṃ tataḥ || prāṇāyāmarūpāṃ bhūtaśuddhimuktvā uḍḍīśe - athavā kuṇḍalīdevīṃ pañcabhūtādinā saha | paramātmani saṃyojya tayoraikyaṃ vibhāvayet || dhyānayogena manasā sohaṃ sohaṃ vibhāvayet | idaṃ cāśaktaparam | śāradāyāmapyayameva krama uktaḥ | nīlatantre - bhūtaśuddhiṃ vidhāyetthaṃ śūnyaṃ viśvaṃ vicintayet | nirlepaṃ nirguṇaṃ śuddhamātmānaṃ tāriṇīmayam || antarikṣe tato dhyāyedākārādraktapaṅkajam | bhūyastasyopari dhyāyet ṭaṅkāre śvetapaṅkajam | tasyopari punardhyāyed dhūṅkāraṃ nīlasannibham || tato hūṃkārabījena kartṛkāṃ bījabhūṣitām | kartyuparigataṃ dhyāyed dehañca paramātmanaḥ || śabdabrahmātmikā māyā mātṛkā prakṛtiḥ parā | ajāyata jaganmāturākāśaṃ nabhaso'nilaḥ || samīraṇādabhūdagniragnerāpastato mahī | svīyamebhyo'pi bhūtebhyastejorūpaṃ kalevaram || devatārādhane yogyaṃ samutpannaṃ vibhāvayet | vaśiṣṭhasaṃhitāyām - sohaṃ mantreṇatāmādyāṃ nādānte siddhabhāvitām | 158) dhyātvaivaṃ brahmarandhrāt tu hṛdi jīvakalāṃ nyaset || tantre - tato jīvaṃ pravinyasyet prāṇamantreṇa deśikaḥ | śāradāyām - brahmaviṣṇuśivāḥ proktā munayastantravedibhiḥ || uktamṛgyajuṣoḥ sāmnaśchandaśchandoviśāradaiḥ || caitanyarūpā prāṇātmā devatā śaktirīritā | kavargeṇa viyatpūrvabhūtairhṛdayamīritam || śiraścavargaśabdādyairīritaṃ tadanantaram | jñānendriyaiṣṭavargādyaistacchikhā parikīrtitā || karmendriyaistavargādyaiḥ kavacaṃ parikīrtitam | vacanādyaiḥ pavargādyairvilocanamudīritam || buddhyādyairyādisaṃyuktairastramasya samīritam | ātmane'ntāḥ samākhyātā aṅgamantrāḥ sajātayaḥ || nābheścaraṇaparyantaṃ pāśabījaṃ pravinyaset | hṛdayānnābhiparyantaṃ śaktibījaṃ tataḥ param || mūrdhvādi hṛdayaṃ yāvadaṅkuśaṃ vinyaset sudhīḥ | hṛdaye dhātuṣu nyased yādīn sapta yathākramam || prāṇe jīve tato nyasyeddhaṃsavarṇadvayaṃ pṛthak | kuryād vyāpakametena samastena vidhānavit || vīracūḍāmaṇau tu - ṣaḍaṅganyāsādīnanyathoktaḥ | yathā - a-ā madhye kavargaṃ ca i-ī madhye cavargakam | u-ū madhye ṭavargaṃ ca e-ai madhye tavargakam || o au madhye pavargaṃ ca śeṣamadhye yavargakam | nyāsaṃ kuryānmaheśāni hṛdayādiṣaḍaṅgakam || tathā - evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā varṇanyāsamathācaret | nābhau nārāyaṇaḥ prokto māyā tūdaramadhyataḥ || vāmāṃśe medo vinyasya majjāsthinī kare nyaset | śukraṃ vai dakṣiṇe pāde viyad vāme pravinyaset || nyaset krodhaṃ mahādevi mastakāccaraṇāvadhi | nārāyaṇaḥ āṃkrāraḥ? | śāradāyām - tato vicintayed devīṃ jīvabhūtāṃ jaganmayīm | 159) raktābdhipotāruṇamadhyasasthā pāśāṅkuśāvikṣuśarāsabāṇān | śūlaṃ kapālaṃ dadhatīṃ karābjai raktāṃ trinetrāṃ praṇamāmi devīm || tato vakṣyamāṇalelihānamudrayā hṛdayaṃ spṛśan prāṇamantraṃ japet | mantrastu tatraiva - pāśāditryakṣarātmānte syādamuṣyapadaṃ tataḥ | kramāt prāṇā iha prāṇāstathā jīva iha sthitaḥ || amuṣya sarvendriyāṇi bhūyā'muṣyapadaṃ bhavet | vāṅmanonayanaśrotra ghrāṇaprāṇapadānyatha || paścādihāgatya sukhaṃ ciraṃ tiṣṭhantu ṭhadvayam | ayaṃ prāṇamanuḥ proktaḥ sarvajīvapradāyakaḥ || atrāmuṣyapadasthāne devatānāma deyam | taduktaṃ rudrayāmale - amukapadaṃ yadrūpaṃ yatra mantre ca dṛśyate | sādhyābhidhānaṃ tadrūpaṃ tatra sthāne niyojayet || iti | vaśiṣṭhasaṃhitāyām - tato janmādikadvyaṣṭakriyā saṃskārasiddhaye | ṣoḍaśapraṇavāvṛttīḥ kṛtvā śaktiṃ parāṃ smaret || atha mātṛkānyāsaḥ phetkāriṇītantre - mantrā mūkatvamāyānti vinyāsena vinā lipeḥ | sarvamantraprasiddhyarthaṃ tasmādādau lipiṃ nyaset || tantrāntare - iḍayā pūrayet prāṇaṃ svaraiḥ sparśaiśca kumbhayet | recayed yādikairuṣmaistataḥ piṅgalayā punaḥ || tathaiva pūraṇaṃ vāyoḥ kumbhanaṃ recanaṃ punaḥ | iḍayā syāt tato dvābhyāṃ pūraṇāditrayaṃ punaḥ || prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā paścād vyāpakamācaret | akārādyaiḥ kṣāntavaṇairāpādatalamastakam | śāradāyām - ṛṣirbrahmā samuddiṣṭo gāyatrī chanda īritam || sarasvatī samākhyātā devatā deśikottamaiḥ | aklībahrasvadīrghāntargataiḥ ṣaḍvarṇakaiḥ kramāt | ṣaḍaṅgāni vidheyāni jātiyuktāni deśikaiḥ || pañcāśallipibhirvibhaktamukhadoḥpanmadhyavakṣasthalāṃ bhāsvanmaulinibaddhacandraśakalāmāpīnatuṅgastanīm | 160) mudrāmakṣaguṇaṃ sudhāḍhyakalaśaṃ vidyāṃ ca hastāmbujai- rbibhrāṇāṃ viśadaprabhāṃ trinayanāṃ vāgdevatāmāśraye || mantratantraprakāśe - ādāvabhyantare nyasya ṣaḍādhāreṣu pārvati | akārādikṣakārāntān sthūladehe bahirnyaset || dakṣiṇāmūrttiḥ - kalāpatrāmbuje kaṇṭhe svarān samyak pravinyaset | hṛdyarkapatre tadvarṇān nābhau daśadale nyaset || daśavarṇān liṅgamūle ṣaḍdale ṣaḍ daleśvari | caturdale tathādhāre caturvarṇāṃstato nyaset || bhrūmadhye dvidale hakṣāvityantarmātṛkāṃ nyaset | vaiṣṇave tu gautamīye - ekaikaṃ varṇamuccārya mūlādhārācchiro'ntakam | namo'ntamiti vinyāsa āntaraḥ parikīrtitaḥ || tathā - mūlādhāre caturdale tathāntarmātṛkāṃ nyaset | ṣaḍdale vidyudākāre svādhiṣṭhāne'nalatviṣi | babhamairyaralairyukte varṇaiḥ ṣaḍbhiśca suvrate || maṇipūre daśadale nīlajīmūtasannibhe | ḍādiphāntākṣarairyukte bindūbhūṣitamastakaiḥ || anāhate dvādaśāre prabālarucisannibhe | kādiṭhāntākṣarairyukte yoginīhṛdayaṅgame || viśuddhe ṣoḍaśadale dhūmrābhe svarabhūṣite | ājñācakre ca candrābhe dvidale hakṣalācchite || sahasrāre hemanibhe savavarṇavibhūṣite || akathāditrirekhāsu halakṣatrayabhūṣite | tanmadhye parabinduṃ ca sṛṣṭisthitilayātmakam || evaṃ samāhitamanā dhyāyen nyāso'yamāntaraḥ | mūlādibrahmarandhrāntaṃ viṣṇuṃ dhyāyet cidātmakam || bindusrutasudhāsāraistarpayan mātṛkāṃ nyaset | ekaikaṃ varṇamuccārya mūlādhārād bhruvāntakam || namo'ntamiti vinyāsa āntaraḥ parikīrtitaḥ | antarmātṛkānyāso manasaiva kāryaḥ | puṣpairanāmayā vāpi manasā vā nyasedamūniti mantratantraprakāśavacanāt | anamayā sāṅguṣṭhayā | 161) aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu nyāsaḥ sarvatra sammataḥ | iti padyavāhinī (?)vacanāt | atraivaṃ vyavasthā-puṣpairdevatāmūrtau anamayā svadehe manasā mūlādhārādiṣu | idañca ṛṣyādikaraṣaḍaṅganyāsabahirmātṛkādivyatirikteṣu tatra mudrāntaravidhānāt | kulārṇave - yativaikhānasaiḥ kāryaḥ saṃhārāntaḥ kuleśvari | nyāso gṛhasthaiḥ sthityantaḥ sṛṣṭyanto varṇināṃ bhavet || tantre - ityantarmātṛkāṃ nyasya bahistāṃ tu pravinyaset | atha mātṛkānyāsasthānāni gautamīye - lalāṭamukhavṛttākṣi śrutighrāṇeṣu gaṇḍayoḥ | oṣṭhadantottamāṅgāsye doḥpatsandhyagrakeṣu ca || pārśvayoḥ pṛṣṭhato nābhau jaṭhare hṛdaye'ṃsake | kakudyaṃse ca hṛtpūrva pāṇipādayuge tataḥ || jaṭharānanayornyasyen mātṛkārṇān yathākramāt | tvagasṛṅmāṃsamedo'sthimajjāśukrātmakān viduḥ || yādīn hādīn nyasedātmaparamajñānapūrvakān | vīracūḍāmaṇau tu - mūrdhni vaktre tathā netraṃ karṇayornāsikāpuṭe | kapole oṣṭhadante ca jihvāgre kaṇṭhadeśataḥ || kādiṃ dakṣiṇahaste ca cavargaṃ vāmahastake | ṭavar.gaṃ dakṣiṇe pāde tavargaṃ vāmato nyaset || kukṣau pṛṣṭhe'tha nābhau ca udare pādipañcakam | tvagasṛṅmāṃsamedo'sthimajjāśukrāṇi dhātavaḥ || jīvātmā paramātmā ca nyased yādīṃstataḥ kramāt | hṛdaye dakṣiṇāṃse ca kakudvāmāṃsato nyaset || hastayoḥ pādayoḥ paścādācaraṇaṃ mastakāvadhi | mūrdhādicaraṇaparyantaṃ nyaset sādhakasattamaḥ || ityuktam | tadanayorvikalpaḥ | kulāvatāre - pañcāśadakṣaranyāsaḥ krameṇa parikīrtitaḥ | omādyanto namo'nto vā sabindurbinduvarjitaḥ || pañcāśadvarṇavinyāsaḥ kramādukto manīṣibhiḥ | savisargaḥ sobhayaśca rahasyaṃ tat tu kathyate || 162) vittaprado binduyuto vidyādau binduvarjitaḥ | putrapradaḥ savisargaḥ sobhayo bhaktidāyakaḥ || māyālakṣmībījapūrvo vāgbhavādyo'thavā punaḥ | tribījādyo ramādyo vā nyastavyaḥ sādhakottamaiḥ || atha sṛṣṭyādinyāsaḥ vīracūḍāmaṇau - mātṛkātritayaṃ kuryāt sṛṣṭisaṃhārakasthitim | nyāsaṃ kuryānmaheśāni kalpoktaṃ ca viśeṣataḥ || kulāvatāre - sṛṣṭestu sutapuṣṭyādi sthitestatpālanaṃ bhavet | saṃhṛterdoṣasaṃhārastasmāt tritayamācaret || śāradāyām - nyaset sargānvitān sṛṣṭyā dhyātvā devīṃ yathāvidhi | bunduyuktāmimāṃ nyasyet saṃhṛtyā pratilomataḥ || vidyāt pūrvoditān vidvān ṛṣyādīnaṅgasaṃyutān | dhyeyā varṇamaye pīṭhe devī vāgvallabhā śivā || akṣasrajaṃ hariṇapotamudgaṭaṅkaṃ vidyāṃ karairavirataṃ dadhatīṃ trinetrām | ardhendumaulimaruṇāmaravindavāsāṃ varṇeśvarīṃ praṇamata stanabhāranabhrām || sargabindvantikān nyasya ḍārṇādyān sthitivartmanā || phetkāriṇītantre - udaropakramān nyāso hṛdayāntaṃ sthitirmatā | ityuktam | idaṃ cāntarmātṛkārītyoktamiti phalato na kaścid viśeṣaḥ | triśaktiratne - akathāditribhedena vibhajya manuvallipim | kavargaṃ prathamaṃ nyasyedavargaṃ ca tataḥ param || tavargaṃ vinyaset paścāt sthitireṣā prakīrtitā | yakārādyaṃ tathā taṃ ca amārabhya mamāntakam | yathāsthānaṃ pravinyasyet sthitiryadveyamīritā || bhamārabhya kṣakārāntamakārādyaṃ ca paścimam | pūrvasthāneṣu vinyasyedathaveyaṃ sthitirbhavet || śāradāyām - vidyāt pūrvoditān vidvān ṛṣyādīnaṅgasaṃyutān | dhyāyed varṇeśvarīmatra vallabhena samanvitām || sindūrakāntimamitābharaṇāṃ trinetrāṃ vidyākṣasūtramṛgapotavarān dadhānām | pārśvasthitāṃ bhagavatīmapi kāñcanāṅgīṃ dhyāyetkarābjadhṛtapustakavarṇamālām || 163) atha mātṛkānyāsamudāḥ tantrāntare - lalāṭe'nāmikāmadhye nyasecca mukhavṛttake | tarjanīmadhyamānāmā vinyaseccaiva netrayoḥ || tarjanyanāme saṃyujya nyaset sādhakasattamaḥ | aṅguṣṭhaṃ karṇayornyasya kaniṣṭhāṅguṣṭhakau nasoḥ || madhyamāṃ gaṇḍayornyasya madhyamāmoṣṭhayornyaset | anāmāṃ dantayornyasya madhyamāmuttamāṅgake || mukhe'nāmāṃ madhyamāṃ ca haste pāde ca pārśvayoḥ | kaniṣṭhānāmikāmadhyā nyastavyāḥ pṛṣṭhatastathā || tāḥ sāguṣṭhā nābhideśe sarvāḥ kukṣau ca vinyaset | hṛdaye sādhakaḥ sarvā aṃsayośca kakutsthale || hṛtpūrvahastapatkukṣi-mukheṣu talameva ca | etāstu mātṛkāmudrāḥ krameṇa parikīrtitāḥ || ajñātvā vinyased yastu nyāsaḥ syāt tasya niṣphalaḥ | atra kecit - nyāsaṃ nirvarttayed devi ṣoḍhānyāsapuraḥsaramiti tantracūḍāmaṇivacanāt sarvādau ṣoḍhānyāsavidhānāt - aṅganyāsakaranyāsau kuryādatraiva kevalam | atroktamācaredasminnānyat saṃcārayed budhaḥ || iti phetkāriṇīvacanācca mātṛkānyāsaṃ nāstīti vadanti | tanna - mantrā mūkatvamāyānti vinyāsena vinā lipeḥ | sarvamantraprasiddhyarthaṃ tasmādādau lipiṃ nyaset || iti phetkāriṇītantravacanāt - mātṛkātritayaṃ kuryāt sṛṣṭisaṃhārakasthitim | nyāsaṃ kuryānmaheśāni kalpoktaṃ ca viśeṣataḥ || iti tārāprakāraṇīyavīracūḍāmaṇivacanācca | tenādau mātṛkaiva nyasanīyā | ṣoḍhānyāsapuraḥsaratā tu nyāsāntarāpekṣayaiva sambhavatīti tantracūḍāmaṇivacanaṃ vinigakam | atha ṣoḍhānyāsaḥ tantracuḍāmaṇau - tārāṣoḍhāṃ pravakṣyāmi sarvatantreṣu gopitām | sarvavighnopaśamanāṃ sarvapāpapraṇāśinīm || 164) mahādāridryaśamanīṃ sarvasampatpradāyinīm | sarvakāmapradāṃ nityāṃ sarvasāmrājyadāyinīm || śiṣyāya bhaktiyuktāya vinītāya mahātmane | vadānyāya kulīnāya śuddhācāraratāya ca || evaṃ vidhāya deveśi sādhakāya prakāśayet | anyathā siddhihāniḥ syādityājñā śambhunā kṛtā || rudraistu prathamo nyāso dvitīyastu grahairmataḥ | lokapālaistṛtīyaḥ syācchivaśaktyā caturthakaḥ || tārādibhiḥ pañcamaḥ syāt ṣaṣṭhaḥ pīṭhairnigadyate | atha rudranyāsaḥ ekena sahitā rudrāḥ pañcāśat parikīrtitāḥ | binduyuktairmātṛkārṇaistryakṣarībījapūrvakaiḥ || ṅentairnamontairdeveśi vinyaset tān kramāt sudhīḥ | tāriṇī tryakṣarī proktā bhavabandhavināśinī || nīlavarṇāṃ trinayanāṃ śavāsanasamāyutām | vibhratīṃ vividhākalpān maulāvakṣobhya(rdhendu)bhūṣitām || evaṃ dhyātvā tāriṇīṃ tu samāhitamanāściram | ekena sahitā iti | te ca śāradāyām - śrīkaṇṭho'nantasūkṣmau ca trimūrtiramareśvaraḥ | arghīśo bhārabhūtīśastithīśaḥ sthāṇuko haraḥ || jhiṇṭīśo bhautikaḥ sadyojātaścānugraheśvaraḥ | akrūraśca mahāsenaḥ ṣoḍaśa svaramūrtayaḥ || paścāt krodhīśacaṇḍeśa-pañcāntakaśivottamāḥ | athaikarudrakūrmaika-netrāhvacaturānanāḥ || ajeśasarvasomeśāstathā lāṅgalidārukau | ardhanārīśvaraścomā kāntaścāṣāḍhidaṇḍinau || syuradrimīnameṣākhya lohitāśca śikhī tathā | chagalaṇḍa dviraṇḍeśau mahākālākhyabālinau || bhujaṅgeśa pinākīśa khaḍgīśākhyavakāstathā | śvetabhṛgvīśanakuliśivāḥ saṃvarttakastathā || 165) ete rudrāḥ smṛtā raktā dhṛtaśūlakapālakāḥ | iti | binduyuktairityādi | tena hrīṃ trīṃ hūṃ aṃ śrīkaṇṭheśāya namaḥ | hrīṃ trīṃ hūṃ āṃ ananteśāya namaḥ ityādayaḥ prayogāḥ | kecit tu pūrṇodaryādiśaktisahitānetān nyasanti | śaktayaśca śāradāyām - pūrṇodarī syād virajā śālmalī tadanantaram | lolākṣī vartulākṣī ca dīrghaghoṇā samīritā || sudīrghamukhī gomukhyau dīrghajihvā tathaiva ca | kuṇḍodaryūrdhvakeśī ca tathā vikṛtamukhyapi || jvālāmukhī tato jñeyā paścādulkāmukhī tathā | suśrīmukhī ca vidyāmukhyetāḥ syuḥ svaraśaktayaḥ || mahākālī sarasvatyau sarvasiddhisamanvite | gaurī tryailokyavidyā syānmantraśaktistataḥ param || ātmaśaktirbhūtamātā tathā lambodarī matā | drāviṇī nāgarī bhūyaḥ khecarī cāpi mañjarī || rūpiṇī vīriṇī paścāt kākodaryapi pūtanā | syād bhadrakālī yoginyau śaṅkhinī garjinī tathā || kālarātriśca kubjinyā kapardinyapi vajriṇī | jayā ca sumukheśvaryā revatī mādhavī tathā || vāruṇī vāyavī proktā paścādrakṣovidāriṇī | tataśca sahajā lakṣmīrvyāpinī māyayā'nvitā || etā rudrāṅkapīṭhasthāḥ sindūrāruṇavigrahāḥ | raktotpala kapālābhyāmalaṅkṛtakarāmbujāḥ || iti rudranyāsaḥ atha grahanyāsaḥ svarairhṛdi nyaset sūryaṃ raktaṃ tryakṣarapūrvakaiḥ | bhruvormadhye yavargeṇa somaṃ śuklaṃ tu vinyaset || netratraye kavargeṇa maṅgalaṃ lohitaṃ nyaset | cavargeṇa budhaṃ śyāmaṃ nyased hṛdayamaṇḍale || ṭavargeṇa kaṇṭhakupe pītavarṇaṃ bṛhaspatim | galadeśe tavargeṇa pāṇḍaraṃ bhārgavaṃ nyaset || 166) nābhideśe pavargeṇa nīlavarṇaṃ śaniṃ nyaset | śavargeṇa dhūmravarṇaṃ rāhuṃ vaktre nyaset tataḥ || la-kṣābhyāṃ gudadeśe tu ketuṃ dhūmraṃ varānane | kāmarūpadharān sarvān sarvābharaṇabhūṣitān || iti grahanyāsaḥ atha lokapālanyāsaḥ indramagniṃ yamaṃ rakṣo varuṇaṃ pavanaṃ vibhum | īśānamātmano mūrdhni dikṣu cāṣṭasu ca kramāt || adho'nantaṃ mūrdhnideśe brahmāṇaṃ ca tathā nyaset | hrasva dīrgha svaraiścāṣṭavargaistryakṣarapūrvakaiḥ || hrasvetyādi | tena hrīṃ trīṃ hūṃ aṃ iṃ uṃ ṛṃ ḷṃ eṃ oṃ aṃ indrāya namaḥ iti pūrvalalāṭe | hrīṃ trīṃ hūṃ āṃ īṃ ūṃ ṝṃ ḹṃ aiṃ oṃ aḥ agnaye namaḥ ityagnau dakṣiṇakarṇopari | aṣṭavargāḥ kacaṭatapayaśalāḥ | iti lokapālanyāsaḥ atha śivaśaktinyāsaḥ brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ | tataḥ paraśivo devi ṣaṭ śivāḥ parikīrtitāḥ || mūlādhāre tu brahmāṇaṃ ḍākinīsahitaṃ nyaset | sarvatra tryakṣarīyuktaṃ vādisāntaṃ sabindukam || svadhiṣṭhānākhyacakre tu saviṣṇurākiṇīṃ tathā | vādilāntaṃ pravinyasya nābhau tu maṇipūrake || ḍādiphāntārṇasahitaṃ rudraṃ ca lākinīṃ tathā | anāhate kādiṭhāntamīśvaraṃ kākinīṃ nyaset || viśuddhākhye mahācakre ṣoḍaśasvarasaṃyutam | sadāśivaṃ śākinīṃ tu vinyasya pūrvavat tataḥ || ājñācakre tu deveśi hakṣavarṇasamanvitam | paraṃ śivaṃ brahmarūpaṃ hākinīsahitaṃ nyaset || iti śivaśaktinyāsaḥ atha tārādinyāsaḥ tārā cogrā mahogrā ca vajrā kālī sarasvatī | kāmeśvarī ca cāmuṇḍā ityaṣṭau tāriṇī matāḥ || 167) sarvatrādau tryakṣarīṃ tu samuccārya krameṇa tu | svarayugmena vargeṇa bhūṣitena ca bindunā || ṅentā namo'ntāstārādyā nyastavyā dhyānapūrvikāḥ | brahmarandhre lalāṭe ca bhrūmadhye kaṇṭhagahvare || hṛdaye nābhideśe ca liṅge cādhārake nyaset | hrīṃ trīṃ hūṃ aṃ āṃ kaṃ khaṃ gaṃ ghaṃ ṅaṃ tārāyai namaḥ ityādayaḥ prayogāḥ | iti tārādinyāsaḥ atha pīṭhanyāsaḥ mūlādhāre kāmarūpaṃ hṛdi jālandharaṃ tataḥ | lalāṭe pūrṇagiryākhyamuḍḍiyānaṃ tadūrdhvake || vārāṇasīṃ bhrūvormadhye cāva(jvala)ntīṃ locanatraye | māyāvatīṃ mukhavṛtte kaṇṭhe madhupurīṃ tataḥ || ayodhyāṃ nābhideśe tu kaṭyāṃ kāñcīṃ vinirdiśet | daśaitāni pradhānāni-piṭhāni kramato viduḥ || hrasvadīrghaiścāṣṭavargairnamontaiḥ kramato nyaset | iti pīṭhanyāsaḥ iti tantracūḍāmaṇyuktamahāṣoḍhānyāsaḥ atha nīlatantroktatārāṣoḍhānyāsaḥ nīlatantre - mantreṇā'ntaritāṃ kṛtvā ṣaḍvāraṃ mātṛkāṃ nyaset | kramotkramād varārohe tārāṣoḍhā prakīrtitā || kṛte tu nyāsamātre tu sarvapāpaṃ vinaśyati | yoginīnāṃ bhavet pūjyaḥ sa devo na tu mānuṣaḥ || yaṃ namanti maheśāni ṣoḍhā racitavigrahāḥ | alpāyuḥ sa bhavet sadyo devatā kampate bhiyā || nāstyasya pūjyo lokeṣu pitṛmātṛmukhojjvalaḥ | ṣaḍvāraṃ sṛṣṭisthitisaṃhārakramāt | tena sṛṣṭisthitisaṃhāra saṃhārasthitisṛṣṭaya iti krama iti kecit | anye tu saṃhāra-sṛṣṭi-sthitayaḥ punarapi tathaiveti vadanti | vastutaḥ kramotkramayoreva vacanārūḍhatvāt akārādikṣakārāntān kṣakārādyakārāntān mantrāntaritān vāratrayaṃ nyaset | evaṃ ṣoḍhānyāso bhavatīti mama pratibhāti | iti nīlatantroktatārāṣoḍhānyāsaḥ 168) atha rudrayāmaloktatārāṣoḍhānyāsaḥ rudrayāmale - śṛṇu devi pravakṣyāmi guhyaṣoḍhā tviyaṃ priye | na prakāśyamidaṃ kvāpi mantriṇaḥ kāyarakṣaṇe || praṇavaṃ mātṛkāvarṇaiḥ puṭitaṃ mātṛkāsthale | tenaiva puṭitaṃ varṇaṃ nyaset tatraiva pārvati || māyābījaṃ tathā devi nyastavyaṃ tu prayatnataḥ | badhūbījaṃ tathā caiva vinyaset susamāhitaḥ || kūrcabījaṃ tathā devi nyasanīyamaśeṣataḥ | astraṃ caiva tathā nyastvā sakalaṃ tadanantaram || guhyaṣoḍhā tviyaṃ devi na prakāśyā kadācana | avaśyaṃ pratyahaṃ kāryā dhyānaṃ pūjā japastathā || atra aṃ oṃ aṃ oṃ aṃ oṃ namaḥ iti lalāṭe | evaṃ prathamanyāsaḥ | aṃ hrīṃ aṃ hrīṃ aṃ hrīṃ namaḥ iti lalāṭe iti dvitīyakramaḥ | aṃ trīṃ aṃ trīṃ aṃ trīṃ namaḥ iti tṛtīyakramaḥ | aṃ hūṃ aṃ hūṃ aṃ hūṃ ityādi caturthe | aṃ phaṭ aṃ phaṭ aṃ phaṭ namaḥ ityādi pañcame | a oṃ hrīṃ trīṃ hūṃ phaṭ aṃ oṃ hrīṃ trīṃ hūṃ phaṭ aṃ oṃ hrīṃ trīṃ hūṃ phaṭ namaḥ ityādi ṣaṣṭhakramaḥ | iti rudrayāmaloktatārāṣoḍhānyāsaḥ vīratantroktaṣoḍhānyāsastu kālīprakaraṇe vakṣyate | atha tārakānyāsaḥ vīratantre - akādikramato nyasyedrohiṇyādikrameṇa tu | vyutkrameṇa ca tattvāni śeṣaṃ śeṣeṇa yojayet || rohiṇyādimahānyāsaṃ kṛtvā naravaraḥ sudhīḥ | rohiṇīsutavat sṛṣṭyāmaśocyo bhavati dhruvam || gadyapadyamayī vāṇī kathāyāṃ tasya jāyate | adṛṣṭaśrutaśāstrāṇāṃ vyākhyātā bhavati dhruvam || akṛtvā tārakānyāsaṃ tāriṇīṃ prajaped yadi | śatalakṣaprajapto'pi na mantraḥ siddhidāyakaḥ || tatra sampradāyānusārī prayogaḥ | aṃ kaṃ ākāśatattvātmikāyai rohiṇīrūpāyai namaḥ śirasi | āṃ khaṃ vāyutattvātmikāyai mṛgaśirarūpāyai namo mukhe | iṃ gaṃ tejastatvātmikāyai ārdrārūpāyai namo hṛdi | īṃ ghaṃ jalatattvātmikāyai punarvasurūpāyai namo guhya | 169) uṃ ūṃ pṛthivītattvātmikāyai puṣparūpāyai namaḥ pādayoḥ | ūṃ caṃ ghrāṇatattvātmikāyai aśleṣārūpāyai namo nasoḥ | ṛṃ chaṃ rasanātattvātmikāyai maghārūpāyai namo jihvāyām | ṛṃ jaṃ cakṣustattvātmikāyai pūrvaphalgunīrūpāyai namaścakṣuṣoḥ | ḷṃ jhaṃ tvak tattvātmikāyai uttaraphalgunīrūpāyai namaḥ sarvāṅgeḥ | ḹṃ ñaṃ śrotratattvātmikāyai hastārūpāyai namaḥ śrotrayoḥ | eṃ ṭaṃ gandhatattvātmikāyai citrārūpāyai namo nasoḥ | aiṃ ṭhaṃ rasatattvātmikāyai svātīrūpāyai namo jihvāyām | oṃ ḍaṃ rūpatatvātmikāyai viśākhārūpāyai namaścakṣuṣo | auṃ ḍhaṃ rasatattvātmikāyai svātīrūpāyai namaḥ sarvāṅge | aṃ ṇaṃ śabdatattvātmikāyai jyeṣṭhārūpāyai namaḥ śrotrayoḥ | aḥ taṃ upasthatattvātmikāyai mūlārūpāyai namo liṅge | aṃ thaṃ pāyutattvātmikāyai pūrvāṣāḍhārūpāyai namo guhye | āṃ daṃ pādatattvātmikāyai uttarāṣāḍhārūpāyai namaḥ pādayoḥ | iṃ dhaṃ pāṇitattvātmikāyai śravaṇārūpāyai namo hastayoḥ | īṃ naṃ vāktatvātmikāyai dhaniṣṭhārūpāyai namo mukhe | uṃ paṃ ānandatattvātmikāyai śatabhiṣārūpāyai namo liṅge | ūṃ phaṃ visargatattvātmikāyai pūrvabhādrapadarūpāyai namo guhye | ṛṃ vaṃ gatitattvātmikāyai uttarabhādrarūpāyai namaḥ pādayoḥ | ṛṃ bhaṃ ādānatattvātmikāyai revatīrūpāyai namo hastayoḥ | ḷṃ maṃ vacanatattvātmikāyai aśvinīrūpāyai namo mukhe | ḹṃ eṃ aiṃ oṃ yaṃ raṃ laṃ vaṃ adhastattvātmikāyai bharaṇīrūpāyai namo nābhyādipādaparyantaṃ nyaset | auṃ aṃ aḥ śaṃ ṣaṃ saṃ haṃ laṃ kṣaṃ ūrdhvatattvātmikāyai kṛttikārūpāyai namo nābhyādi mastakaparyantaṃ nyaset | iti tārakānyāsaḥ atha ṛṣyādinyāsaḥ tantre - ṛṣicchando devatānāṃ vinyāsena vinā yadā | japyate sādhito'pyeṣa tasya tucchaṃ phalaṃ bhavet || mantracūḍāmaṇau - akṣobhya ṛṣiretasyā bṛhatī chanda īritam | nīlasarasvatī devī triṣu lokeṣu gopitā || hūṃ bījamastraṃ śaktiḥ syāccaturvargaphalapradā | śiro vadana hṛdaya liṅga pādasarvāṅgeṣu teṣāṃ nyāsaḥ | taduktaṃ tantre - ṛṣinyāso mūrdhni deśe chandastu mukhapaṅkaje | devatā hṛdaye caiva bījaṃ guhyapradeśake || śaktiṃ ca pādayoścaiva sarvāṅge kīlakaṃ nyaset | yoginītantre - ṛṣyādīn vinyased devi caturthīhṛdayāntakān | caturthī vibhaktiḥ | hṛdayaṃ namaḥ | 170) sārasaṃgrahe - ṛṣicchandodevatānāṃ nyāse tvaṅgulayaḥ smṛtāḥ | catusro'ṅguṣṭharahitāḥ śaktyantaṃ vinyaset tataḥ || iti | bījaśaktinyāso'pyevameva | kīlakanyāso vyastahastābhyāṃ sarvāṅge | taduktam kīlakaṃ vyastahastābhyāṃ sarvāṅge sādhakāgraṇīḥ | atha karāṅganyāsaḥ phetkāriṇyām - ṣaḍdīrghādyādyabījena karāṅganyasanaṃ tataḥ | karanyāse viśeṣastatraiva- vṛddhāṅguṣṭhaṃ samārabhya kaniṣṭhāntaṃ tathā punaḥ | utpattisaṃjñako nyāsaḥ saṃhāro'sya viparyayaḥ || madhyamāmūlamārabhya cobhayorapi hastayoḥ | tarjanyantaṃ caren nyāsaṃ sthitirnāmakṛtodayaḥ | siddhasārasvate - akhilavāgrūpiṇīṃ procya hṛdayāya namo vadet || akhaṇḍavāgrūpiṇīṃ ca śirase vahnivallabhā || brahmavāgrūpiṇīmuktvā śikhāyai vaṣaḍityapi | viṣṇuvāgrūpiṇīmuktvā kavacāya humuccaret || rudravāgrūpiṇīṃ netratrayāya vauṣaḍityapi | sarvavāgrūpiṇīmuktvā cāstrāya phaḍiti smaret || ṣaḍdīrghamāyayā bījaṃ bījānte tāni yojayet | tantracūḍāmaṇau - bījānte ekajaṭāyai hṛdayaṃ parikīrtitam | tāriṇyai śirase tadvad vajrodake śikhāṃ tathā || ugrajaṭe ca kavacaṃ mahāparisare tathā | piṅgograikajaṭe tadvan netrāstre parikīrtite || ityuktam | tena phetkāriṇīvacanamanyabhāgopalakṣaṇaparam | siddhasārasvatatantracūḍāmaṇiproktaprakārayorvikalpaḥ | siddhasārasvataproktaṣaḍaṅganyāso nīlasarasvatyāṃ tantracūḍāmaṇiproktaṣaḍaṅganyāsaprakārastāraikajaṭayorityapi vadanti | tantre - hṛdaye madhyamānāmātarjanībhirnyaset budhaḥ | madhyamātarjanībhyāṃ ca śirasi nyāsamācaret || aṅguṣṭhena śikhāyāṃ ca daśabhiḥ kavace nyaset | netreṣu tisṛbhiśca syādastramūrdhvordhvagaṃ triśaḥ || madhyamātarjanībhyāṃ syādaṅgamudrāḥ smṛtā api | madhyamātarjanībhyāmūrdhvordhvakrameṇa tālatrayaṃ kuryādityarthaḥ | 171) svatantra - anuktāṅgeṣu mantreṣu padaśo varṇaśo'pi vā | svenaivāṅgāni kalyāni mūlena sakalena vā || atha vyāpakanyāsaḥ bhairavatantre - pañcadhā navadhā vāpi mūlena saptadhā tathā | vyāpayediti śeṣaḥ | svatantratantre'pi - mūlena vyāpakaṃ nyāsaṃ navadhā kārayet priye | atra yogapīṭhanyāso nāsti | tārātantre kvacidapyabhidhānādarśanāt | nānyat sañcārayed budha ityabhidhānācca | yadi kālītantrātideśena tatprāptirucitā tadāgre vakṣyamāṇapīṭhapūjākrameṇa tannyāso'vagantavyaḥ | kumārītantre - tataḥ strīveśadhārī syāt sindūrāṅkitabhālakaḥ | śṛṅgārojjvalabhūṣāḍhyastāmbūlapūritānanaḥ || evaṃ veśādikaṃ sarvaṃ vanitāmapi kārayet | ādipadena bhūtaśuddhyādivyāpakāntaṃ pañcamayogoktanyāsādikaṃ cocyate | kulārṇave - yo nyāsakavacacchanno mantraṃ japati taṃ priye | vighnā dṛṣṭvā palāyante siṃhaṃ dṛṣṭvā yathā gajāḥ || akṛtvā nyāsajālaṃ yo mūḍhātmā prajapen manum | sarvavighnaiḥ sa vādhyeta vāghrairmṛgaśiśuryathā || svatantratantre - itthaṃ vinyastadehaḥ san cakrarājaṃ samālikhet | svarṇe vā rājate tāmre pāṣāṇe cāṣṭadhātuṣu || svayambhukusumaṃ kuṇḍagolottharocanāguruḥ | kāśmīraṃ mṛganābhiśca kulaṃ ca malayodbhavam || eṣa gandhaḥ samākhyātaḥ sarvadā caṇḍikāpriyaḥ | etena gandhayogena yonicakraṃ samālikhet || atra gandhānāmaicchikagrahaṇam | kumārītantre - etat tu vilikhet tāmre kuṇḍagolavilepite | rudrayāmale - tataḥ kuṅkumasindūraiḥ kāryaṃ yantraṃ tu yoginā | sauvarṇe rājate tāmre sphāṭike vaidrume tathā || cakre yathoktavidhinā pūjyā devī narottamaiḥ | sphāṭikādau sthirarekhārūpamapi yantraṃ praśastam | ata eva sārasaṃgrahe - tāmre dvādaśakaṃ varṣaṃ sphāṭikādau tu sarvadā | 172) teṣāṃ madhye sphāṭikaṃ tu sarvasiddhipradaṃ bhavet || tantrāntare - yāvajjivaṃ suvarṇaṃ syād raupyaṃ dvāviṃśatiḥ priye | tāmre dvādaśakaṃ varṣaṃ tadūrdhvaṃ bhūrjapatrake || rudrayāmale - ekatolaṃ dvitolaṃ vā tritolaṃ vedatolakam | svecchātolaṃ naraḥ kṛtvā pratyavāyaṃ samaśnute | tathā - tāmre lakṣaguṇaṃ proktaṃ raupye koṭiguṇaṃ bhavet || sauvarṇe'nantaphaladaṃ maṇyādau kiṃ vadāmi te | vidrume racite yantre padmarāge'thavā priye | indranīle'tha vaidūrye sphāṭike marakare?'pi vā || dhanaṃ putraṃ tathā dārān yaśāṃsi labhendhruvam? | ratnasāgare - abdhyaṅgulena hemasya rajatasya tathaiva ca || tāmrasya pūrvasaṃkhyaiva māṇikyādau yathecchayā || gaurīyāmale - cāturvidhyaṃ hi cakrasya prastārāśca bhavanti hi | bhūkūrmapadmaprastārā meruścāpi tathāvidhaḥ || nimnarekhāsamāyogo bhūprastāro mayoditaḥ || kūrmapadmakaprastāra ūrdhvarekhaṃ mayoditam || sautrāmaṇitantre - ṛjurekhe bhavellakṣmīrvakrarekhe daridratā | kulārṇave - ābhirupyācca bimbasya pūjāyāśca viśeṣataḥ | sādhakasya ca viśvāsād devatāsannidhirbhavet | pheravīye - aṣṭapatraṃ likhet padma trikoṇojjvalakarṇikam | māyāṃ pūrvadale nyasya yāmye bījaṃ dvitīyakam || tathottare paścime ca phaṭkārau vilikhet tataḥ | madhye bījaṃ likhitvā tu bhūtaśuddhiṃ samācaret || bhūtaśuddhimiti makārapañcakaśuddhimityarthaḥ | bhūtapadasya pañcasaṃkhyārthakatvāt | anyathā - itthaṃ vinyastadehaḥ san cakrarājaṃ samālikhedityanena virodhāpatteḥ | kecit tu - bhūtaśuddhiyantralikhanayoḥ paurvāparyavikalpamevecchanti | vīratantre - ṣaṭkoṇaṃ vilikhet padmamaṣṭapatraṃ salakṣaṇam | phetkāriṇītantre - sayoni gomayenāṣṭapatramabjaṃ suśobhanam | bhūpuraṃ vasuvajrāḍhyaṃ yantramekajaṭātmakamiti || 173) bhūpuramapyadhikamuktam | evaṃ ca ṣaṭkoṇatrikoṇayorvikalpaḥ | samuccaya eveti vīracūḍāmaṇimataṃ vakṣyate | nīlatantre - vyomendau rasanārṇakarṇikamacāṃ dvandvaiḥ sphuratkeśaraṃ vargollāsivasucchadaṃ vasumatīgehena saveṣṭitam | tārādhīśvaravārivarṇavilasad dikkoṇasaṃśobhitaṃ yantra nīlatanoḥ paraṃ nigaditaṃ sarvārthasiddhipradam || atra nīlatanorityabhidhānāt tryakṣaropāsakenāsmin yantre pūjā caturakṣarapañcākṣaropāsakena tu phetkāriṇyādyuktayantre | vyomendāvityādinā dhāraṇayantramuktamityapi vadanti | matsyasūkte - anuktakalpe yantraṃ tu likhet padmaṃ dalāṣṭakam | ṣaṭkoṇakarṇikaṃ vṛttaṃ vedadvāropaśobhitam || tantre - āḥ surekhe vajrarekhe hūṃ phaṭ ca vahnivallabhā | mantreṇānena vilikhet padmapatraṃ manoharam | kumārītantre - svayambhūpuṣpasaṃyukte kuṅkumāruṇasevite | śuddhāsane ca paśubhiradṛṣṭe purato nyaset || dakṣiṇāmūrtisaṃhitāyām - śrīkhaṇḍaraktaśrīkhaṇḍa śrāparṇīsambhave paṭe | cakraṃ saṃsthāpayed devi nānyatra varavarṇini || kulārṇave - yantre sā pūjitā devi sahasaiva prasīdati | kāmakrodhādidoṣotthasarvaduḥkhaniyantraṇāt || yantramityāhuretasmin devaḥ prīṇāti tattvataḥ | śarīramiva jīvasya dīpasya snehavat priye || sarveṣāmapi devānāṃ tathā yantraṃ pratiṣṭhitam | tasmād yantraṃ likhitvā'tha dhyātvā vāsāvṛtiṃ śivam || jñātvā gurumukhāt pūrvaṃ pūjayed vidhinā priye || tathā - na rātrāvaṅkayed yantraṃ sādhakastu kadācana | pramādādaṅkite caiva devatāśāpamāpnuyāt || siddheśvarītantre - saṃsthāpya purato devi śubhe pīṭhe sureśvari | dadyāt puṣpāñjaliṃ tatra mūlamantreṇa sādhakaḥ | yoginītantre - yoginīmūlamantreṇa tatra puṣpāñjaliṃ kṣipet | 174) aśūnyaṃ kusumaiḥ kuryācchūnyaṃ vighnaṃ vinirdiśet || yoginīmūlamantro yathā - bhairavatantre - hrasvaḥ sākṣibhayaṃ śveto bhagavān madano vakaḥ | tābhiṣekaṃ tathā coktvā bhṛguḥ kālī marut priye || kūrcāstraṃ vahnibhāryeti yantre puṣpāñjaliṃ kṣipet | hrasvo'kāraḥ | bhayaṃ bhakāraḥ | sākṣi hrasvekārayuktam | śveto mūrdhanyaṣakāraḥ | bhagavān ekārayuktaḥ | madanaḥ kakāraḥ | vakaḥ tālavyaśakāraḥ | tābhiṣeketi svarūpam | bhṛgurdantyasakāraḥ | kālī makāraḥ | marut yakāraḥ | kūrcaṃ hūṃkāraḥ | astraṃ phaṭ | vahnibhāryā svāhā | kumārītantre - pīṭhanyāsaṃ tataḥ kuryādādhāraśaktipūrvakam | prakṛtiṃ kamaṭhaṃ caiva śeṣaṃ pṛthvīṃ tathā punaḥ || sudhāmbudhiṃ maṇidvīpaṃ cintāmaṇigṛhaṃ tathā | śmaśānaṃ pārijātaṃ ca tanmūle ratnavedikām || tasyopari maṇeḥ pīṭhaṃ nyaset sādhakasattamaḥ | caturdikṣu munīn devān śavāṃśca śavamuṇḍakān || dharmādīṃścāpyadharmādīn pādagātracatuṣṭaye | hṛdi padmaṃ tathā padme sūryasomau maheśvari || vaiśvānaraṃ tathā sattvaṃ rajaścaiva tamastathā | ātmānaṃ caiva vinyasya śaktīrhṛtpadmake nyaset || atra pīṭhanyāsaṃ tataḥ kuryādityatra nyāsapadopādānaṃ kālikākramābhiprāyeṇa kumārītantrasya tadīyatvāditi vadanti | atra ca bāhyapīṭhārcanakrame tadupayogaḥ | dharmādīniti | tena koṇacatuṣṭaye dharmajñānavairāgyaiścaryāṇi dikcatuṣṭaye adharmājñānāvairāgyānaiścaryāṇi pūjayedityarthaḥ | śaktīḥ pīṭhaśaktīḥ | tārārṇave - ṣaṭkoṇāntargataṃ padmaṃ bhūbimbadvitayaṃ punaḥ | tanmadhye pūjayed devyā vāhanaṃ śavameva ca || śmaśānaṃ tatra saṃcintya tatra kalpadrumaṃ smaret | tanmūle maṇipīṭhaṃ ca nānāmaṇivibhūṣitam || nānālaṅkārabhūṣāḍhyaṃ munidevaiśca bhūṣitam | śivābhirbahumāṃsāsthimodamānābhirantataḥ | caturdikṣu śavān muṇḍān citāṅgārāsthivibhūṣitān || 175) keśareṣu pīṭhaśaktayaḥ pūjyāḥ | tāśca siddhasārasvate - lakṣmīḥ sarasvatī caiva ratiḥ prītistathaiva ca | kīrtiḥ śāntiśca puṣṭiśca tuṣṭirityaṣṭaśaktayaḥ || sārasaṃgrahe - pīṭhaśaktirathābhyarcyet kesareṣu samantataḥ | varadābhayadhāriṇyaḥ pīṭhaṃ pīṭhāṇunā yajet || vīracūḍāmaṇau tu - pīṭhaśaktividhānena navaśaktīḥ prapūjayet | ratiḥ prītiḥ priyā kāntiḥ kāminī kāmamālinī || kandarpadalinī durgā bhāvinī navaśaktayaḥ | viyad bhṛguṃ samuccārya manuṃ bindukalānvitam || mahāpretapadaṃ paścāt hṛdayāntamayo manuḥ | manuḥ pīṭhamanuḥ | kumārītantre - pīṭhamantraṃ tantrāntaramuktam | yathā - vāgbhavaṃ prathamaṃ coktvā parāyai tadanantaram | aparāyai parāparāyai hsaurvācyamataḥ param || sadāśivamahāpretaṅentaṃ padmāsanaṃ tathā | nama ityeva mantro'yaṃ pīṭhanyāsa udāhṛtaḥ || yadyapi kumārītantraṃ kālīpradhānam tathāpyatideśādatrāpi tadanvetīti vadanti | vaśiṣṭhasaṃhitāyām - tatastu kārayed vidvān saptacchadavṛttiṃ dvijaḥ | hrīṃkārasampuṭaṃ kṛtvā oṃkāreṇa samanvitam || pūjādau pratyahaṃ vipraḥ saptakṛtvo japenmanum | anena tu vidhānena sarakṣā mantratejasaḥ || devībhūtāni sarvāṇi tathā ca sādhkottamāḥ | bhairavastu svayaṃ devo mantratejasi lolupāḥ || haranti sarve tejāṃsi rakṣāṃ saptachadaṃ vinā | atha mantraśuddhiḥ kulārṇave - grathitvā mātṛkāvarṇairmūlamantrākṣarāṇi ca | kramotkramād dvirāvṛtyā mantraśuddhiriyaṃ bhavet || atha dravyaśuddhiḥ kulārṇave - pūjādravyāṇi saṃprokṣya mūlāstrādbhirvidhānataḥ | darśayed dhenumudrāṃ ca dravyaśuddhiḥ prakīrtitā || 176) atha viśeṣaśuddhiḥ kulārṇave - kuladravyaśaktiśuddhiragre vācyā | oṃ pratadviṣṇu stuvate vīryeṇa mṛgona bhīmaḥ kucaro gariṣṭhāḥ yasyoruṣu triṣu vikramaṇeṣvadhi kṣiyanti bhuvanāni viśvā iti mantreṇa māṃsaṃ śodhayet | pratad viṣṇuriti mantraṃ māṃsaśuddhau niyojayediti vacanāt | oṃ tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam | urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya mā mṛtāt | iti mantreṇa matsyaṃ śodhayet | tryambakasya tu mantreṇa matsyaśuddhiṃ samācarediti vacanāt | oṃ tad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ sadā paśyanti sūrayaḥ | divīva cakṣurātatam | tadviprāso vipaṇyavo jāgṛvāṃ sa samindhate viṣṇoryat paramaṃ padam | iti mantreṇa mudrāṃ śodhayet | tadviṣṇoriti mantreṇa tadviprāso'ṇunā tathā | mudrāṃ tu śodhayenmatrī devatākārikāmiti vacanāt | oṃ viṣṇuryoniṃ kalpayatu tvaṣṭā rūpāṇi piṃśatu āsiṃcatu prajāpatirdhātā garbhaṃ dadhātu vai garbhaṃ dehi sinīvāli garbhaṃ dehi sarasvati | garbhaṃ dhehyaśvinau devā bādhattāṃ puṣkarasrajau | ābhyāṃ mantrābhyāṃ kuṇḍagolotthau śodhayet | viṣṇuryonimamuṃ mantraṃ garbhaṃ dhehīti vai tathā | kuṇḍagolotthayoḥ śudhauḥ sādhako viniyojayet | iti vacanāt | tantre - tāraṃ kūrcāstramuddhṛtya śivāditrayabinduyuk | vahnijāyā tāramāyā śrībījaṃ suratapriye || tāramāyāramāstraṃ ca vahnijāyāṃ ca vartulam | tato mṛtodbhavāyetyamṛtavarṣiṇi tatparam || priye devipadaṃ yuktaṃ śāpaṃ mocaya yugmakam | amṛtaṃ srāvayadvandvaṃ amṛtaṃ kuruyugmakam | vahnijāyāntamantreṇa śukraśuddhiṃ samācaret || varttulaṃ makāraḥ | rudrayāmale - māsaṃ tu trividhaṃ proktaṃ jalakhecarabhūcaram | tathā - gonarebhāśca mahiṣavarāhātramṛgodbhavām || mahāmāṃsāṣṭakaṃ proktaṃ devatāprītikārakam | kulārṇave - matsyaṃ ca trividhaṃ proktamuttamādhamamadhyamam | uttamaṃ trividhaṃ devi kṣālapāṭhānarohitāḥ || pravīṇaṃ kaṇṭakairhīnaṃ tailakaṃ svādusaṃyutam | devyāḥ prītikaraṃ caiva madhyamaṃ tadudāhṛtam || kṣudrāṇi tāni sarvāṇi adhamānyāhuruttamāḥ | 177) tathā - vreheyaṃ maṇḍalākāra candravimbanibhaṃ śubham | cārupakvaṃ manohāri śarkarādyaiḥ prapūritam || pūjākāle ca devīnāṃ mudraiṣā parikīrtitā | tantrāntare tu - mudrā tu devi saṃproktā bharjitaṃ caṇakādikam | bhṛṣṭadhānyādikaṃ yāvaccarvaṇīyaṃ prakalpayet | tasya saṃjñā kṛtā mudrā mahāmodapravardhinī || ityuktam | muṇḍamālāyām - sādhavāratisambhūtaṃ kuṇḍamuttamabhūtidam | vidhavāratisambhūtaṃ golaṃ siddhipradaṃ bhuvi || kulārṇave - kuladravyairvinā kuryājjapa yajña tapo vratam | niṣphalaṃ tad bhaved devi bhasmanīva hutaṃ yathā || athānukalpaḥ tatraiva - madyābhāve tu vaṭikāṃ jale saṃloḍya tarpayet | guḍamiśreṇa takreṇa tacca vā madhubhājanam || sauvīreṇā'thavā kuryādetat karma na lopayet | vaṭikāprakārastu tatraivoktaḥ - madyaṃ māṃsaṃ ca vijayāṃ cāṣṭagandhaiḥ sumiśritām | samarcya vaṭikāṃ kṛtvā parigṛhyād vicakṣaṇaḥ || iti madhubhājanaṃ kuryādityanuṣaṅgaḥ | sauvīraṃ kāñjikam | kumārītantre - nālikerodakaṃ kāṃsye tāmre vā visṛjen madhu | gavyaṃ ca tāmrapātrasthaṃ surātulyaṃ ghṛtaṃ vinā || samayācāre - takraṃ kṣīraṃ guḍaṃ kṣaudraṃ madhvājyatilaśarkarāḥ | tailaṃ majjāranālaṃ ca dravyaṃ daśavidhaṃ smṛtam | dvitīyānukalpastatraiva - māṃsābhāve tu lasunamārdrakaṃ nāgaraṃ tu vā | ādāya pūjayed devīmanyathā niṣphalaṃ bhavet || tathā - lavaṇārdrapiyālaṃ ca godhūmaṃ māṣapañcamam | lasunaṃ ca mahādevi māṃsapratinidhau smṛtam || pañcamānukalpo bhāvacūḍāmaṇau - yadi vipro bhavet trastaḥ kulapūjāparāyaṇaḥ | tadānena vidhānena kuryāt kulasamudbhavam || 178) aparāpuṣpagarbhe tu kulasthānaṃ manoharam | hayārikusume deva svayamasti sadāśivaḥ || tanmadhye laghumādhāya puṣpamadhye tu candanam | raktaṃ vā kusumaṃ dattvā dhyātvātmānaṃ śivātmakam || yojayecchivaśaktyostadaikyaṃ sambhāvayan dhiyā | kṣaṇaṃ vicintya tatraiva saṃcintya parameśvarīm || japtvā tadeva kuṇḍākhyaṃ dravyaṃ paramadurlabham | laghumārtavam | raktaṃ vā kusumamityārtavālābhe | puṣpamadhye karavīrapuṣpamadhye | candanaṃ śvetacandanam | bhairavītantre - svayambhūkusumābhāve raktacandanakaṃ kṣipet | idaṃ sarvaṃ vīramātraparamiti bodhyam | atha sādanam kulacūḍāmaṇau - nānāvidhāni puṣpāṇi gandhāni vividhāni ca | karpūrajātidhūpādivāsitaṃ paṭavāsitam | tāmbūlaṃ deyadravyaṃ ca dhūpadīpādikaṃ ca yat || sarvālaṅkārabhūṣābhirbhūṣitaḥ kaulikeśvaraḥ | mūlamantrajaptatoyaiḥ prokṣitaṃ sthāpayet tataḥ || sarvaṃ svadakṣiṇe sthāpyaṃ vāme cārghyaṃ niveśayet | paścime devatāyāśca kuladravyāṇi dhārayet | kālikāpurāṇe - madirāṃ pṛṣṭhato dadyādanyat pānaṃ tu pṛṣṭhataḥ | tukāro'pyarthaḥ | tathā - prakṣālanāya karayoḥ paścāt pātraṃ nidhāpayet | ghṛtādijvalitān dīpān sthāpayet paritaḥ śubhān || oḍrapuṣpairviśeṣeṇa vajrapuṣpeṇa miśritam | sarvaṃ puṣpaṃ pradadyācca bhaktiyuktena cetasā || puṣpabhedā matsyasūkte - sugandhiśvetalauhitya kusumairarcayet kulaiḥ | bilvairmaruvakādyaiśca tulasīvarjitaiḥ śubhaiḥ || yāmale - puṣpairdevāḥ prasīdanti puṣpe devāśca saṃsthitāḥ | kiñcātibahunoktena puṣpasyoktirmatallikā || 179) paraṃ jyotiḥ puṣpagataṃ puṣpeṇaiva prasīdati | trivargasādhanaṃ puṣpaṃ puṣṭiśrīsvargamokṣadam | puṣpamūle vased brahmā puṣpamadhye tu keśavaḥ || puṣpāgre ca mahādevaḥ sarve devāḥ sthitā dale | tasmāt puṣpairyajed devān nityaṃ bhaktiyuto naraḥ || pūjanīyā sadā bhaktyā nṝṇāṃ śīghraphalapradā | kalairvajrapuṣpādyaiḥ | muṇḍamālāyām - puṣpāṇyapi tathā dadyādraktakṛṣṇasitāni ca | śvetapuṣpaṃ javāpuṣpaṃ karavīraṃ tathā priye || tagaraṃ mālatī jātī sevantī yūthikā tathā | dhustūrāśokavakula-śvetakṛṣṇāparājitāḥ || vakapuṣpaṃ vilvapatraṃ campakaṃ nāgakeśaram | mallikā jhiṇṭikā kāñcī raktaṃ yat parikīrtitam || arkapuṣpaṃ barbaraṃ ca bandhūkaṃ ca priyaṃvadā | aṣṭamyāṃ ca viśeṣeṇa tuṣṭā bhavati pārvati || padmapuṣpeṇa raktena santuṣṭāḥ sarvadevatāḥ | kṛṣṇairvā yadi vā śuklaiḥ kālikā varadā bhavet || śmaśānadhustūreṇaiva tuṣṭā dhūmāvatī parā | vanyapuṣpaiśca vividhaiḥ santuṣṭā devī pārvatī || āmalakyāstu puṣpeṇa tuṣṭā patreṇa pārvatī | aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ nānāpuṣpaiḥ samarcayet || śmaśāne rātriśeṣe vā śanibhaumadine niśi | mālatīvidhirdevatāntare atra niṣedhāt | tathāhi haragaurīsambāde - varjayen mālatīpuṣpaṃ varjayet tulasīdalam | iti | triśaktiratne - vajrapuṣpeṇa saṃmiśrairarcayet siddhihetave | abhāvād vajrapuṣpasya smaraṇāt siddhimāpnuyāt || tulasīmālatīvarjaṃ puṣpaṃ dadyāt prasannadhīḥ | kālikāpurāṇe - puṣpaṃ kokanadaṃ padmaṃ javā bandhūkameva ca | sarveṣāṃ puṣpajātīnāṃ raktapuṣpaṃ viśiṣyate || 180) kriyāsāre - devīnāmarkamandārāvāditye tagaraṃ tathā | gaṇeśasya ca sūryasya raktapuṣpamatipriyam || tathā - vakulairnārcayed devīmapakvaṃ na nivedayet | phalaṃ jñātvā viśuddhaṃ ca bālapakvamapi tyajet || nākṣatairarcayed viṣṇuṃ na tulasyā vināyakam | na dūrvayā'rcayeccaṇḍīṃ vilvapatrairvināyakam || unmattamarkapuṣpaṃ ca viṣṇau varjyaṃ sadā vudhaiḥ | śive kundaṃ madantīṃ ca yūthīṃ bandhukaketake || gautamīye - na raktacandanaṃ jātu gṛhṇīyādraktapuṣpakam | vilvapatraistatprasūnairnārcayed devakīsutam || śuṣkaiśca nārcayed viṣṇuṃ puṣpaiḥ patraiḥ phalairapi | snātvānītaiḥ paryuṣitairyācitaiḥ kṛṣṇavarṇakaiḥ || svayaṃ vikāśitaiḥ puṣpaiḥ svayaṃ ca patitairbhuvi | varjayed bṛhatīpuṣpaṃ nirgandhaṃ ca viśeṣataḥ | tripatranyūnakusumairnārcayet tu kadācana || kusumaṃ pāṭaliñcaiva śirīṣaṃ parivarjayet | bhūgataṃ varjayet puṣpaṃ śephālīṃ vakulaṃ vinā || vāsobhiḥ saṃvṛtairnītaṃ matimān nārpayecchive | kālikābhistathā tyājyo vinā campakapadmake || javāṃ raktāṃ trisandhye dve mālatīṃ ketakīṃ tathā | ghusṛṇaṃ kumudaṃ raktahayāriṃ ca hare tyajet || vilvasya khadirasyaiva tathā dhātrīphalasya ca | tamālasya ca padmasya chinnabhinne na dūṣyataḥ || puṣpamālāyām - guñjāparājitonmattaṃ varāhakrāntayā saha | āmrātakamidaṃ puṣpaṃ niṣiddhaṃ sūryapūjane || niṣiddhaṃ vihitaṃ sūrye tagaraṃ kaṇṭakārikā | mandāramarkadhustūraṃ śālmalīkāñcanārjunam || niṣiddhaṃ viṣṇupūjāyāṃ puṣpaṃ vebhītakaṃ tathā | niṣiddhaṃ vihitaṃ viṣṇoḥ śirīṣaṃ śuklapuṇḍrakam || narasiṃhasya pūjāyāṃ niṣiddhaṃ ketakīdvayam | 181) śirīṣabandhūkavibhītakānāṃ madantikāketakipuṇḍrakāṇām | karañjasarjendramahīruhāṇāṃ kundasya puṣpāṇi śive praśastam || antarjalakṣālitamānanasthaṃ svayaṃ viśīrṇaṃ bhuvi saṃvilīnam | etāni puṣpāṇi samastadevapūjāvidhāvāhurakarmakāṇi || durgānyadevīpūjāyāṃ mandārārkaḥ suśasyate | niṣiddhāni matsyasūkte - mahālakṣmyāstu tulasīṃ jhiṇṭikāṃ kāñcanaṃ tathā | puṣpādhyāye - kundena nārcayet sūryaṃ na tulasyā vināyakam | kamalaiḥ kamalāṃ naiva na śaṅkhaṃ śaṅkhavāriṇā || yācitaṃ niṣphalaṃ puṣpaṃ krayakrītaṃ ca niṣphalam | tulasyagastyavilvānāṃ nāsti paryuṣitātmatā || vakasyāpi na ṣaṇmāsād yāvat paryuṣitātmatā | varjyaṃ paryuṣitaṃ puṣpaṃ varjyaṃ paryuṣitaṃ jalam || avarjyaṃ jāhnavītoyamavarjyaṃ tulasīdalam | kālītantre - nānopahārabalibhirnānāpuṣpairmanoharaiḥ | apāmārgadalairbhṛṅgaistulasīvarjitaiḥ śubhaiḥ || pūjanīyā sadā bhaktyā nṛṇāṃ śīghraphalāptaye | tulasīvarjitairiti divyavīraparam | yat tu kaulāvalīye - tulasīvarjitā pūjā na jātu phaladā bhavet | tat tu paśubhāve | tatrāpi viśeṣaḥ - bhairavī-sundarī-kālī-brahma-vighna(viṣṇu)vivasvatām | tulasīvarjitā pūjā sā pūjā saphalā bhavet || yāmale'pi - tulasyā gandhamāghrāya kruddhā bhavati sundarī | kriyāsāre - sarvaiḥ puṣpaiḥ sadā pūjā vihitāvihitairapi | kartavyā sarvadevānāṃ bhaktiyogo'tra kāraṇam || devīpūjā sadā śastā jalajaiḥ sthalajairapi | vihitairvā niṣiddhairvā bhaktiyuktena cetasā | mālinītantre - pūjayet parameśāni puṣpābhāvāt tu patrakaiḥ | patrāṇāmapyalābhe tu drumagulmodbhavādibhiḥ | tadbhuvāmapyalābhe tu tatphalena prapūjayet | 182) akṣatairvā jalairvāpi tadabhāve tu sarṣapaiḥ || sitaisteṣāmapyalābhe mānasaṃ pūjanaṃ caret | rudrayāmale - svadravyaiḥ pūjayed vidyāṃ javāpāvakasindūraiḥ | tathā - vedanaṃ raktasaṃjñaṃ tu śoṇitaṃ samudāhṛtam | oḍrapuṣpaṃ maheśāni yonipuṣpaṃ nigadyate || vajrapuṣpatraividhyaṃ muṇḍamālāyām - āṣoḍaśādanūḍhāyā uttamaṃ sarvasiddhidam | balātkāreṇa ūḍhāyā madhyamaṃ bhogavardhanam || rajoyogavaśādanyadadhamaṃ sukhadāyakam | svayambhūkusumaṃ devi trividhaṃ bhuvi jāyate || anūḍhāyā anupabhuktāyāḥ | ūḍhāyā upabhuktāyāḥ | atha kalaśasthāpanam bhāvacūḍāmaṇau - svavāmabhāge ṣaṭkoṇaṃ tanmadhye brahmarandhrakam || likhitvā tatra kumbhaṃ vai sauvarṇaṃ rājataṃ tathā | tāmraṃ bhūmimayaṃ vāpi mahālauhavivarjitam | sthāpayet kalaśādhāraṃ kumbhaṃ sugandhavāsitam || ādhāraśca kulārṇave uktaḥ - ādhāraṃ trividhaṃ prāhuḥ ṣaṭpadaṃ vā catuṣpadam | athavā vartulākāraṃ kuryād devi manoharam || tathā - ādhāreṇa vinā bhraṃśo na hi tuṣyanti devatāḥ | tasmād vidhivadādhāraṃ kalpayet kulanāyike || tantre - pañcāśadaṅgulavyāsa utsedhaḥ ṣoḍaśāṅgulaḥ | kalaśānāṃ pramāṇaṃ tu mukhamaṣṭāṅgulaṃ bhavet || tathā kalaśamupakramya - veṣṭitaṃ raktavastreṇa raktamālyena bhūṣitam | vāmabhāge maheśāni maṇḍale caturasrake || tatra saṃsthāpayed bhadre devīkuṇḍe varānane | maṇḍale kalaśe dravye vahnyarkaśaśimaṇḍale || pūjayediti śeṣaḥ | caturasra iti yathoktamaṇḍalopalakṣakam | tantre - yonidvayaṃ samālikhya tadantarbrahmarandhrakam | 183) vṛttena veṣṭayitvā tu caturasreṇa veṣṭayet || arghyodakena saṃprokṣya tatra saṃsthāpya yantrikam | kalābhirdaśabhirvyāptaṃ yajet tatrāgnimaṇḍalam || kṣālitaṃ hetimantreṇa raktamālyavibhūṣitam | sthāpayet kalaśaṃ tatra sauvarṇādivibhedataḥ || kalādvādaśasaṃyuktaṃ bhānubimbaṃ yajediha | śuddhena hetunā mantrī mūlamantreṇa pūrayet || kalāṣoḍaśasaṃvyāptamindubimbaṃ yajediha | rakṣayedastramantreṇa tanmantreṇāvaguṇṭhayet || vīkṣayenmūlamantreṇa tenaivābhyukṣya sādhakaḥ | gandhādinā samabhyarcya bhāvayed devatātmakam || tārabhāgaistribhirmantrī bimbatritayamarcayet | tārabhāgairiti | akāra-ukāra-makārairityarthaḥ tadayaṃ kramaḥ - maṃ daśakalātmane vahnimaṇḍalāya namaḥ ityādhāre | aṃ dvādaśakalātmane sūryamaṇḍalāya namaḥ iti kalaśe | uṃ ṣoḍaśakalātmane candramaṇḍalāya namaḥ iti dravye pūjayet | arghyādau tathā darśanāt | dravyaśuddhiḥ atha dravyaṃ śodhayet | kalāmṛtadīpikāyām - dṛṣṭvā praṇamya prathamaṃ tadrūpāṃ vāruṇīṃ kalām | tāreṇa kusumaṃ dattvā prokṣayedastravāriṇā || nārācenā'kṣatān dattvā mūlāstreṇā'bhirakṣayet || mocayitvā śukraśāpāt pavamānena pāvayet | śoṣayed vāyumantreṇa vahninā saṃdahedanu || ūrdhvaṃ saṃcintayen mantrī bhāskaraṃ cārkamaṇḍalam | sauramantreṇa deveśi vāruṇīṃ manasā smaran || arkādamāmayīṃ dhārāṃ patantīṃ cintayedanu | somabījaṃ paṭhan hāntaṃ sendukhaṇḍaṃ sudhāmayam || japan saṃpūrayet pātraṃ kḷptayā dhenumudrayā | amṛtāṃ prajapenmantrī saptadhā kūrmamudrayā || amṛtaṃ ca tato nītvā karpūrādyena vāsayet | 184) kiñcidutthāpyānyapātreṇa niḥkṣipya jvalanaṃ kṣipet || vidyātattvena deveśi darśayed yonimudrikām | sarvabhūtamayīṃ devīṃ tatra sañcintayedanu | tāmātmanaikyaṃ nītvā tu yojayet tāṃ mahātmanā || sarvabhūtamayaṃ paścādātmānaṃ paricintayet | tadrūpāṃ devatāsvarūpām | sauramantro haṃsa iti | amāmayīm amṛtamayīm | somabījaṃ sa iti | hāntaṃ hakārāntam | ardhacandrayogo hakāraḥ evaṃ sohamiti siddham | amṛtā kūrmamudrā ca vakṣyate | jvalanaṃ kṣipet | anyapātrasthāmṛte | vidyātattveneti vidyātattvena sūkṣmadehaṃ śodhayāmi svāheti mantreṇa | sarvabhūtamayīmiti pūrvavat kuṇḍalinīmutthāpya śivena saha saṃyojyātmānaṃ sarvabhūtamayaṃ dhyāyedityarthaḥ | śukraśāpamocanamantrā uktāḥ | kumārītantre - anyacca śṛṇu deveśi yathā kulādikarmaṇi | hānirna jāyate devi tān vai mantrān śṛṇu priye || ekameva paraṃ brahma sthūlasūkṣmamayaṃ dhruvam | kacodbhavāṃ brahmahatyāṃ tena te nāśayāmyaham || sūryamaṇḍalasambhūte varuṇālayasambhave | amābījamaye devi śukraśāpād vimucyatām || devānāṃ praṇavo bījaṃ brahmānandamayaṃ yadi | tena satyena deviśi brahmahatyāṃ vyapohatu || evaṃ mantrajapenaiva abhimantrya kulaṃ śubham | pradadyāccaṇḍikāyai vai naivedyamudare haret || śāpamocanaprakārāntaraṃ tārārṇave - praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya candrabījaṃ varānane | ṣaḍdīrghasvarasaṃyuktaṃ bindunādakalānvitam || śukraśāpavimocikāyai surādevyai namastataḥ | japed dvādaśadhā mantraṃ śukraśāpavimuktaye || vṛttau tu - vedādivaruṇāntaṃ ca ṣaḍdīrghasvarabheditam | śukraśāpavimocitāyai sudhādevyai namo'stu te || dvādaśadhā japenmantraṃ śukraśāpavimuktaye | ityuktam | tadanayoḥ śukraśāpavimocanaprakārayorvikalpaḥ | tulyārthayoḥ 185) samarthayoḥ samuccayāsambhavāt | tataḥ oṃ vāṃ vīṃ vūṃ vaiṃ vauṃ vaḥ brahmaśāpavimocitāyai sudhādevyai namaḥ ityanena vā daśavārajaptena brahmaśāpavimocanaṃ hrīṃ śrīṃ krāṃ krīṃ krūṃ kraiṃ krauṃ kraḥ sure kṛṣṇaśāpaṃ mocaya amṛtaṃ srāvaya srāvaya svāhā ityanena dvādaśavārajaptena kṛṣṇaśāpavimocanaṃ kuryāt | taduktam - vedādirvāruṇaṃ bījaṃ ṣaḍdīrghasvarabheditam | brahmaśāpavimocitāyai sudhādevyai namo'stu ca || daśakṛtvo japen mantraṃ brahmaśāpavimuktaye | māyāśriyāvaṅkuśaṃ ca ṣaḍdīrghasvarabheditam || sure kṣṇasvarūpānte śāpaṃ mocaya tatparam | amṛtaṃ srāvayadvandvaṃ vahnijāyā tataḥ param || anena manunā mantrī kṛṣṇaśāpaṃ vimocayet | pavamānaḥ parānandaḥ pavamānaḥ paro rasaḥ || pavamānaṃ pavajñānaṃ tena te pāvayāmyaham | iti pavamānamantraṃ ca lilitvā dravyamadhye bhairavabhairavyordhyānaṃ kuryāt | taduktaṃ tārārṇave - sūryakoṭipratīkāśaṃ candrakoṭisuśītalam | aṣṭādaśabhujaṃ devaṃ pañcavaktraṃ trilocanam || amṛtārṇavamadhyasthaṃ brahmapadmoparisthitam | vṛṣārūḍhaṃ nīlakaṇṭaṃ sarvābharaṇabhūṣitam || kapālakhaṭvāṅgadharaṃ ghaṇṭāḍamaruvādinam | pāśāṅkuśaṃdharaṃ devaṃ gadāmuṣaladhāriṇam || khaḍgakheṭakapaṭṭīśamudgaraṃ śūladaṇḍakam | bibhrataṃ tomaraṃ muṇḍaṃ varadābhayapāṇinam || lohitaṃ devadeveśaṃ bhāvayet sādhakottamaḥ | evaṃ dhyātvā svamantreṇa puṣpāñjalitrayeṇa pūjayet | tataḥ ānandabhairavīṃ dhyāyet | tatraiva - bhāvayecca surāṃ devīṃ candrakoṭyayutaprabhām | himakundendudhavalāṃ pañcavaktrāṃ trilocanām || aṣṭādaśabhujairyuktāṃ sarvānandakarodyatām | prahasantīṃ viśālākṣīṃ devadevasya sammukhīm || athavā devadeveśamardhanārīśvaraṃ yajet | evaṃ dhyātvā svamantreṇa pūjayet | 186) mantrau coktau tantre - śivacandrau mātṛkāntaṃ tathā malavavahnayaḥ | vāyuśca vāmakarṇena pūrito bindunādataḥ || bījametat samuccārya tathā cānandabhairavam | ṅentaṃ śikhāmantrayutaṃ pūrvabījaṃ susaṃlikhet || candraṃ hitvādimaṃ kuryāt karṇe vāmākṣi yojayet | surādevyai tato voṣaḍiyamānandabhairavī || anena manuyugmena dhyānapūrvaṃ yajecca tau | śivo hakāraḥ | candraḥ sakāraḥ | mātṛkāntaṃ kṣakāraḥ | malavasvarūpam | vahnī rephaḥ | vāyuryakāraḥ | vāmakarṇa ūkāraḥ | etau yuktau kāryau ṅantaṃ caturthyantam | śikhāmantro vaṣaḍiti | bhairavīmantramāha - pūrvabījamityādi | prathamavarṇayorvyatyayaḥ kāryaḥ | caramākṣare ūkāraṃ tyaktvā vāmākṣi īkāro yojyaḥ | so'yamānanda bhairavīmantro bhavatītyarthaḥ | māyayā cādisaṃyuktaṃ vahnimāyendusaṃyutam | paramasvāmini prānte paramākāśaśūnya ca || vāhini candrapadānte sūryāgnibhakṣiṇīti ca | pātraṃ viśa viśa svāhā daśadhā prajapen manum || vāṅmāyākamalāprānte ānandeśvari vidmahe | sudhādevyai dhīmahīti tanno'rdhanārīśvarīti || pracodayāditi japed gāyatrīṃ daśadhā sudhīḥ | svatantre - tataśca bhāvayed dravyamamṛte raktabhaṃ(?)priye | akathāditripaṅktyā tu halakṣatrayamaṇḍitam || pūrvoktayonimudrāyāṃ śivaśaktyostu saṃgagam | amṛtaṃ cintayed dravyamaṣṭadhā cāmṛtāṃ japet || idaṃ tu kāraṇaṃ devi surasaṃghaniṣevitam | ata evamasya nāma sudheti bhuvanatraye || asya gandhaḥ keśavastu tenāgandhena kaulikaḥ | na pūjayet parāṃ devīṃ caṇḍikāṃ kālikāṃ śivām | akathetyāditrikoṇe ṣoḍaśasvarān vāmapaṃktau kakārādiṣoḍaśavarṇānadhaḥpaṃktau thakārādiṣoḍaśavarṇān dakṣiṇapaṃktau halakṣān madhye likhitvā pūrvoktavidhinā kuṇḍalinīmutthāpya śive saṃyojya tadgalitāmṛtadhārāṃ vahannāsāpuṭena dravyamadhye 187) patitāṃ dhyātvā dravyamamṛtamayaṃ dhyāyedityarthaḥ | atṛtāmantraḥ kulārṇave uktaḥ - vāgbhavaṃ pāvano bhūmiḥ puṣṭibindusamanvitā | sthitiśca pāvanānugrahārdhendusamalaṅkṛtām || sthirā'rghīśendusaṃyuktā śveto binduyugānvitaḥ | athāmṛte padaṃ brūyāt tatpaścādamṛtodbhave || athāmṛteśvari proktvā paścādamṛtavarṣiṇi | amṛtaṃ śrāvayayugaṃ dviṭhānto dravyaśuddhikṛt || amṛtākhyo manuḥ proktaḥ pañcatriṃśadbhirakṣaraiḥ | vāgbhavamaikāraḥ | pāvano pakāraḥ | bhūmirlakāraḥ | puṣṭirūkāraḥ | binduranusvāraḥ | tena aiṃ plūṃ iti siddham | sthitiḥ sakāraḥ | pāvano rephaḥ | anugraha aukāraḥ | ardhenduḥ ardhacandrānusvāraḥ | tena srauṃ iti siddham | sthirā jakāraḥ | arghīśaḥ ūkāraḥ | induranusvāraḥ | evaṃ jūmiti siddham | śvetaḥ sakāraḥ binduyugaṃ visargaḥ | evaṃ saḥ iti siddham | dviṭhaḥ svāhā | sugamamanyat | asya cāṣṭadhā japaḥ likhitavacanāt | kulāmṛte kuṇḍalinyutthānāt pūrvamayaṃ japa uktaḥ | tadatra yathā susampradāyamācaraṇīyam | tantre - nīlaṃ hayaṃ samadhiruhya puraḥ prayāntī līlāṃśukābharaṇamālyavilepanāḍhyā | nidrāpaṭena bhuvanāni tirodadhānā khaḍgānvitā bhagavatī paripātu bhaktāna || evaṃ dhyātvā japed vidyādvayaṃ ca sādhakottamaḥ | māyālakṣmīdvayasyānte namo bhagavatīti ca || maheśvari svarūpānte sarvapaśujaneti ca | manaścakṣustiraskāraṇaṃ kurudvandvaṃ ca ṭhadvayam || tathānyatiraskāriṇīṃ lajjākāmeśvarīṃ tataḥ | vāṇīṃ glauṃtiraskāriṇaṃ sakalajaneti ca || vāgvādinīti sakalapaśuvrātajaneti ca | manaścakṣuśrotrajihvāghrāṇoktitiraskaraṇam || kurudvayaṃ ṭhatrayaṃ ca savisargaṃ śiro manuḥ | tasyopari svamūlaṃ ca varuṇaṃ saptadhā japet || ityanena vidhānena dravyaśuddhiṃ samācaret | bhāvacūḍāmaṇau - prakārāntareṇa śodhanamuktam | tathāhi - ghaṭaṃ ca hetudravyeṇa pūrayedityanuvratau (?) | 188) tatra yantraṃ vilikhyādau yad yat kulasamudbhavam | dhyātveṣṭadevatāṃ tatra japedaṣṭottaraṃ śatam | dhenuyonī vicintyā'ṭha prasṛtaṃ tad vicintayet || dṛṣṭvā'mṛtamupāttaṃ vai nṛtyanti yoginīgaṇāḥ | nṛtyanti bhairavāḥ sarve nṛtyanti bhairavīgaṇāḥ || yad yat kulasamudbhavamiti yad devatāyā yādṛśaṃ yantramityarthaḥ | dhenuyonī mudre ca - anyonyābhimukhāśliṣṭā kaniṣṭhā'nāmikā punaḥ | tathā ca tarjanī madhyā dhenumudrā'mṛtapradā || madhyame kuṭile kārye tarjanyupari saṃsthite | anāmike madhyagate tathaiva hi kaniṣṭhike || sarvā ekatra saṃyojyā aṅguṣṭhaparipīḍitāḥ | yonimudrā samākhyātā trailokyotpattimātṛkā | iti tantrokteḥ atha pātrasthāpanam samayācāre - sāmānyārghyaṃ tataḥ kṛtvā payasā sādhakottamaḥ | tajjalairmaṇḍalaṃ kṛtvā pātrāṇi sthāpayet tataḥ | sāmānyārghyaṃ pūjopakaraṇāsādanāt prāgeva sthāpayanti | tadvidhiśca tatraiva likhitaḥ | tantre - sādhyasādhakayormadhye ṣaṭtriṃśadaṅgulaṃ bhavet | dvādaśāṅgulamūrdhvaṃ ca adhobhāge tathāṅgulam || dvādaśāṅgulamadhyasthaṃ tatra saṃsthāpayed budhaḥ | tathāṅgulaṃ dvādaśāṅgulam | tathā - dvātha ca dvādaśaṃ tyaktvā devārthaṃ dvādaśaṃ tyajet | dvādaśāṅgulamadhyasthaṃ tatra cārghyaṃ nidhāpayet || kumārīkalpe - tato'rghyaṃ sthāpayen mantrī svavāme surasundari | triśaktiratne - kalaśād dakṣiṇe bhāge trikoṇaṃ vṛttasaṃyutam | ṣaṭkoṇaṃ caturasraṃ ca kṛtvā tanmadhyabhāgataḥ | vilasaccandraśakalaṃ gandharvaṃ ca samālikhet || ojāpūkādikaṃ pīṭhaṃ taccaturdikṣu pūjayet | aṅgamantraiśca ṣaṭkoṇe śaktau mūlatribhedataḥ | ādhāraśaktiṃ sampūjya pūrvavad yāntrikāmapi || mahāśaṅkhaṃ nālikeraṃ sauvarṇaṃ rājataṃ tathā | 189) tāmraṃ śuktyudbhavaṃ vāpi pātra tatra nidhāpayet || vilasaditi | gandharvamīkāraḥ | ojāpūkādi oḍyāna-jālandhara- pūrṇagiri- kāmarūpāṇi teṣāṃ ca pūjanaṃ svāgrādi prādakṣiṇyena caturasrarekhāsu sampradāyāt | aṅgapūjane tanmantreṣu sarvānte namaskāra eva yojyaḥ na tu jātyantaram | aṅgamantrairnamo'ntakairityāderāvaraṇapūjāyāṃ tathā darśanāt | śaktau trikoṇe | mūlatribhedataḥ mūlakhaṇḍayeṇa pūjanam | ādhāraśaktirīkāraḥ | yantrikā ākāraḥ | tatpūjanaṃ ca daśakalātmakavahnipūjanameva | pātrabhedaḥ kulārṇave'pyuktaḥ - svarṇarūpyaśilākūrma kapālālāvumṛṇmayam | nārikelaṃ śaṅkhamuktātāmraśuktisamudbhavam || puṇyavṛkṣasamudbhūtaṃ pātraṃ saṃlolitaṃ śubham | saṃlolitaṃ varttulīkṛtam | mahāhāravatantre - viśvāmitrakapālaṃ tu sarvapātrottamottamam | tathā - brahmahatyādipāpāni viśvāsaghātanaṃ tathā | dṛṣṭvā pātraṃ nārikelaṃ sarvameva praṇaśyati || kanyākoṭipradānāni tathā homaśatāni ca | yo dadāti maheśāni rāhugraste divākare || tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ nārikelārghyapātrataḥ | alābhe tasya pātrasya anyapātreṇa pūjayet || tathā - narapātraṃ mahābhāge vijñeyaṃ cottamottamam | nārikelābhidhaṃ devi jñeyaṃ cottamamadhyamam || ratnapātraṃ ca suśroṇi jñeyaṃ cottamakalpakam | triśaktiratne - pātramityunuvratau (?) - samarcya pūrvavan mantrī śaṅkhaṃ dravyeṇa pūrayet | japan vilomato varṇān mūlamantrasamujjvalān || sampūjya pūrvavat tatra vṛttaṃ ṣaṭkoṇamālikhet | akathāditrirekhāntaṃ trikoṇaṃ vṛttamadhyataḥ || mūlakhaṇḍatrayeṇā'tha trikoṇaṃ paripūjayet | ṣaṭkoṇe ca ṣaḍaṅgāni tatastīrthamayaṃ smaret || ānandabhairavaṃ dhyātvā samabhyarcya vidhānataḥ | pūjayet pañcaratnāni kuladravyāṇi niḥkṣipet || 190) racayet pūrvavaccheṣabhayamarghyavidhiḥ smṛtaḥ | ānandabhairavamityupalakṣaṇam ānandabhairavyapi pūjyā yugaladvayāvāhitvāt | pañcaratnapūjanaṃ cārghyasthadravye | glūṃ gaganaratnāya namaḥ slūṃ svargaratnāya namaḥ pluṃ pātālaratnāya namaḥ mlūṃ martyaratnāya namaḥ nlūṃ nāgararatnāya namaḥ iti svāgrādi caturdikṣu madhye kuryāt | kuladravyāṇi kuṇḍodbhavādīni | kumārīkalpe - arghyadravyaṃ cārghyapātre niḥkṣipya yatnataḥ sudhīḥ | kuṇḍagolodbhavaṃ dravyaṃ svayambhūkusumaṃ tathā || nādharmo vidyate subhru mahāmantrasya sādhane | sārasaṃgrahe - trikoṇaṃ vṛttasaṃvītaṃ caturasreṇa veṣṭitam | gandhalipteṣu vāmāgre vidadhyān matsyamudrayā || saṃpūjya gandhairdevārghyaṃ devāyānte namo'ṇunā | aṅgāni caturasrasya koṇeṣu puratastathā || dikṣu cāstraṃ samabhyarcya śaṅkhādhāraṃ pravinyaset | mūlena kṣālitaṃ śaṅkhādhāraṃ saṃsthāpayāmi ca || kālaṃ sabindukaṃ tadvad bhujaṅgeśaṃ samuddharet | vahnyante maṇḍalāyeti tathā'dharmapradeti ca || daśakalātmane coktvā namo gandhādibhiryajet | trikoṇamityādi cakranirmāṇaprakārāntaram | tatraiva caturasrakoṇādiṣu ṣaḍaṅgārcanam | tadatra pakṣadvaye yathāsvagurūpadeśamācaraṇam | matsyamudrā ca tantre uktā - dakṣapāṇipṛṣṭhadeśe vāmapāṇitalaṃ kṣipet | aṅguṣṭhau cālayen matsyamudreyaṃ matsyarūpiṇī || kālaṃ makāram | binduranusvāraḥ | bhujaṅgeśo rephaḥ | tadvad binduyutam | atra pratyekaṃ vahnikalā api pūjyā anyatra tathā darśanāt | tathā - astreṇa kṣālitaṃ śaṅkhaṃ tatra saṃsthāpya pūjayet | arghamānaṃ tu prādeśaṃ caturaṅgulamucchritam || arghapātramiti proktaṃ sthāpayāmīti mantrataḥ | amarkamaṇḍalāyeti vaded dvādaśa ityatha || kalātmane padaṃ coktvā arghyapātrāya hṛnmanuḥ | anena śaṅkhamabhyarcya kalāḥ sūryasya pūjayet || tantrāntare - krodhabījāstrabījābhyāmādhāre kṣālitaṃ śubham | 191) mahāśaṅkhaṃ tathā mantrī sthāpayet strīṃ paṭhan tataḥ || śivāṃ dīrghatrayopetāṃ kālībrahmāramānvitām | dīrghaḥ śacīpatirvāyurhṛdayaṃ manmathāntimam || dīrghatrayasamopetaṃ tāriṇī pūrvavat punaḥ | śivaṃ dīrghatrayopetaṃ līlāśabdāt tu pūrvavat || māyāśarāntimaṃ śambhuṃ vāmakarṇendusaṃyutam | sarvakāmaḥ kālarātriḥ dīrghā lāyapadāt tataḥ || sarvādhārāya sarvāya sarvodbhavāya sarvataḥ | sarvaśuddhimayāyā'tha sarvāsurapadāt tataḥ || rudhirāruṇakāntikṣut śubhrāya surabhājana | āya devī kapālāya hṛdayānto manurmataḥ || ebhiścaturbhimanubhirmahāśaṅkhaṃ prapūjayet | krodhabījāstrabījābhyāṃ hūṃ phaḍiti bījābhyām | strīmiti svarūpam | śivāṃ hrīṃkāram | dīrghatrayam ā-ī-ū rūpam | kālīti svarūpam | brahmā kakāraḥ | ramā pakāraḥ | āyutā ākārayuktā | dīrgha ākārayuktaḥ | śacīpatirlakāraḥ | vāyuryakāraḥ | hṛdayaṃ namaḥ tena hrāṃ hrīṃ hrūṃ kālīkapālāya namaḥ iti prathamo mantraḥ | manmathāntimaṃ strīṃkāram | dīrghatrayaṃ ā-ī-ū rūpam | tāriṇīti svarūpam | punaḥ pūrvavat kapālāya namaḥ iti | tena strāṃ strīṃ strūṃ tāriṇīkapālāya namaḥ iti dvitīyo mantraḥ | śivaṃ hakāraḥ | dīrghatrayopetaṃ ā-ī-ū-yutam | līlāśabdāt līletyakṣaradvayānantaraṃ pūrvavat kapālāya namaḥ iti | tena hāṃ hīṃ hūṃ līlākapālāya namaḥ iti tṛtīyo mantraḥ | māyā hrīṃkāram | śarāntimaṃ sa iti bījam | śambhuṃ hakāram | vāmakarṇendusaṃyutam ūkārānusvārayutam | sarveti svarūpam | kāmaṃ kakāraḥ | kālarātriḥ pakāraḥ | dīrghā ākārayuktā | lāyeti svarūpam | kāntirākāraḥ | kṣut yakāraḥ | tena hrīṃ saḥ hūṃ sarvakapālāya sarvādhārāya sarvāya sarvodbhavāya sarvaśuddhimayāya sarvāsurarudhirāruṇāya śubhrāya surabhājanāya devīkapālāya namaḥ iti caturthī mantraḥ | tatra sampūjayen mantrī maṇḍalaṃ tigmarociṣaḥ | mūlena pūrayen mantrī sudhābuddhyā vidhānavit || gandhapuṣpākṣatān kṣiptvā trikhaṇḍāṃ darśayet punaḥ | pīyūṣarociṣo mantrī maṇḍalaṃ tatra pūjayet || 192) tāraṃ śaktirameśaktimanusvāravibhūṣitām | mūlaṃ tṛtīyaṃ bhairavyāḥ krodhabījasamujjvalam || anena manunā mantrī bhāvayedaṣṭaśo jalam | śaktirekāraḥ | śaktyā sudhāṃ vinikṣipya śaṅkhayonī pradarśayet | vṛttāṣṭadalaṣaṭkoṇe mūlagarbhe manohare || vakṣyamāṇaprakāreṇa saṃvicintya kuleśvarīm | upacāraiḥ prapūjyaināṃ mūlamantreṇa mantravit || aṅguṣṭhānāmikāyogāt tarpayet tena tāriṇīm | tarjanyaṅguṣṭhayogena madhyamāṅguṣṭhayogataḥ | anāmāṅguṣṭhayogena kaniṣṭhāṅguṣṭhayogataḥ || tarpayed vedavāraṃ tāṃ mūlamantreṇa devatām | tathānyatrāpi - tataḥ sudhāmayaistoyai mūlāntāṃ mātṛkāṃ paṭhan | vilomāṃ pūrayet tasmin pūjako manunā'munā || arghapātraṃ pūrayāmītyuktvā saṃpūrayet tataḥ | karṇacandrau binduyutau kāmapradapadāttataḥ || ṣoḍaśānte kalāśabdamātmane nama ityatha | gandhapuṣpaiḥ samabhyarcya kalāṣoḍaśakaṃ yajet || karṇa ukāraḥ | candro'rdhacandraḥ | binduranusvāraḥ | tena u/ | kalāstūktāḥ - kulārṇave - dhūmrārciruṣmā jvalinī jvālinī visphuliṅginī | suśrīḥ svarūpā kapilā havyakavyavahe api || āgneyā yādivarṇotthā daśa dharmapradāḥ kalāḥ | tapinī tāpinī dhūmrā marīcirjvālinī ruciḥ || suṣumṇā bhogadā viśvā bodhinī dhāriṇī kṣamā | kamādyā vasudāḥ saurāḥ ṭhaḍāntā dvādaśeritāḥ || amṛtā mānadā pūṣā tuṣṭi puṣṭī ratirdhṛtiḥ | śaśinī candrakāntiśca jyotsnā śrīḥ prītiraṅgadā || pūrṇā pūrṇāmṛtā ceti kathitāḥ kulanāyike | saumyāḥ kāmapradāyinyaḥ ṣoḍaśasvarajāḥ kalāḥ || 193) yādivarṇottheti | binduyutān yādidaśavarṇān pūrvaṃ dattvā agnikalāḥ | kādiṭhāntān bhādiḍāntān pratilomavarṇāṃśca binduyuktānādau dattvā sūryakalāḥ | akārādiṣoḍaśasvarān binduyutān ādau dattvā candrakalāśca pūjyā ityarthaḥ | tathā (merutantre) - prāgvat tīrthaṃ samāvāhya tīrthamantreṇa tatra ca | saṃyojya netramantreṇa puṣpaṃ nyasya śikhāṇunā || pradarśya gālinīmudrāṃ mudrayā dhenusaṃjñayā | amṛtīkṛtya vidhivat sudhābījena sādhakaḥ || dhyātveṣṭadevatāṃ tatra sakalīkṛtya sādhakaḥ | aṅganyāsena cāstreṇa kalayecca diśo daśa || netramantreṇa saṃvīkṣya mudrayā śaṅkhasaṃjñayā | avaṣṭabhya tato dīpya mudrayā dhenusaṃjñayā || gandhapuṣpādibhistatra pūjayediṣṭadevatām | ṣaḍaṅgāni ca sampūjya mantrayen mūlamantrataḥ || aṣṭakṛtvastataścārghaṃ dāpayen matsyamudrayā | ābhicārikakāryeṣu vilomena japediti || iti karmopadeśinyāṃ mūlamantrajape viśeṣa uktaḥ | tathā - tacchaṅkhasthaṃ jalaṃ kiñcit kumbhatoye viniḥkṣipet | prāgvadaṅkuśamudrayā | tīrthamantreṇa gaṅge cetyādimantreṇa | saṃyojya tīrthāni | gālinīmudrā mantratantraprakāśe uktā - kaniṣṭhāṅguṣṭhakau yuktau karayoritaretaram | tarjanīmadhyamānāmāḥ saṃhatā bhugnavarjitāḥ || mudraiṣā gālinī proktā śaṅkhasyopari cālitā | sudhābījaṃ vamiti | sakalīkṛtyā'ṅganyāsenetyanvayaḥ | kalayet tālatrayaṃ dattvā choṭikābhirbandhayedityarthaḥ | śaṅkhamudrā tantre uktā - vāmamuṣṭyantare'ṅguṣṭhaṃ niveśya saralāṅgulīḥ | dakṣiṇasya karasyaiva vāmāṅguṣṭhena saṃspṛśet || śaṅkhamudreyamākhyātā mantravidbhiranuttamā | triśaktiratne - kalaśoktavidhānena sthāpayet pātrasantatim | sthāpanakramaścoktastantre - śrīpātraghaṭayormadhye sarvapātrāṇi sthāpayet | 194) gurupātraṃ ghaṭasyānte tadante bhāgapātakam || tadante śaktipātraṃ ca yoginīnāṃ tadantike | tadante vīrapātraṃ ca balipātraṃ tadantike || pādyaṃ cācamanīyaṃ ca pātrāṇi sthāpayet kramāt | uttamaṃ nava pātrāṇi sapta pātrāṇi madhyamam | adhamaṃ trīṇi pātrāṇi ekapātraṃ na kārayet || merutantre - ekaikapātraṃ mūleṇa hyaṣṭakṛtvo'bhimantrayet | pradarśayed dhenumudrāṃ || antaśabdaḥ sannidhivācakaḥ | pādyaṃ cācamanīyaṃ cetyupalakṣaṇam | argha snānīyamadhuparka punarācamanīyapātrāṇyatraiva sthāpanīyāni tāvadaśaktau triśaktiratne - athavā kalaśaṃ śaṅkhaṃ śaktipātratrayaṃ bhavet | atrādikalpe pādyādipātrāṇi sthāpanīyāni pūjopayuktatvāt | navaratneśvare - pātradvayamabhāvādvā kuryān nyūnaṃ na cācaret | ekapātraṃ na karttavyaṃ yadi sākṣān maheśvaraḥ || mantrāḥ parāṅmukhā yānti āpadaśca pade pade | iha loke ca dāridryaṃ mṛte ca paśutāṃ vrajet || jalenaiva ca pādyādipātrāṇi pūrayediti || sāmpradāyikāḥ | ayaṃ kramo vīrakalpe | paśukalpe tu - svadakṣe prokṣaṇīpātramādhāyā'dbhiḥ prapūrayet | kiñcidarghyāmbu saṃgṛhya prokṣaṇyambhasi yojayet || tataḥ sādhārakaṃ pātraṃ purataḥ sthāpayed budhaḥ | tatpārśve pādyadānaṃ ca tātpārśve'rghapradānakam || ācamanīyaṃ tatpārśve tadvāme madhuṣarkakam | punarācamanīyaṃ ca snānīyaṃ tatkramān nyaset || iti kramaḥ | pādyādidravyāṇyuktāni phetkāriṇyām - uśīraṃ rocanaṃ caiva pādyapātre tu kalpayet | kuśāgrānakṣataṃ caiva tilavrīhiyavānapi || ājyasiddhārthapuṣpāṇi kṣipedarghyasya pātrake | jātīkarpūrakakkola bahumūlatamālakām || cūrṇayitvā yathānyāyaṃ kṣipedācamanīyake | 195) mākṣikaṃ śarkarā sarpirdadhikṣīrayutaṃ tathā || madhuparkaṃ kalpayitvā pradadyād dadhipūrvakam | snānīyaṃ śuddhasugandhijalena | gandhādbhiḥ kārayet snānamiti puraścaraṇacandrikāvacanāt | punarācamanīyamācamanīyavadeva | triśaktiratne - puṣpādinā samuddhṛtya binduṃ śaṅkhāmṛtasya ca | nikṣipet sarvapātreṣu sarvaṃ divyaṃ vicintayet || atha tarpaṇam tantre - evaṃ pātrāṇi saṃsthāpya tenaiva tarpaṇaṃ caret | atra gurutarpaṇādapi prāgbhairavabhairavyorvāmahastena tattvamudrayā tarpayanti | tatprakārastattvārṇave uktaḥ pūrvoktadhyānamuktvā - dhyātvaivaṃ tarpayen mūrdhni tāvubhau sādhakaḥ sudhīḥ | tāvubhau bhairavyau | tābhyāṃ pūrvoktamantrābhyāmante svanāma saṃyojya tau tarpayediti paryavasitam | triśaktiratne - brahmarandhre svake mantrī mudrayā tattvasaṃjñayā | tarpayed gurupātrīya-dravyeṇaughatrayaṃ sudhīḥ || svagurūnapi santarpya triḥ sakṛd vā viśeṣataḥ | ātmano hṛdayāmbhoje parivāragaṇāvṛtām || devīpātrāmṛtenāpi tarpayet kulanāyikām | tattvamudrā tarpaṇe'nāmāṅguṣṭhayogena bhavati | tathāhi jñānārṇave - tarpaṇāni punardadyāt trivāraṃ tattvamudrayā | aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu tattvamudreyamīritā || iti | yā tu - tarjanyaṅguṣṭhayogena tattvamudrā prakīrtitā || iti | tatroktā, sā tarpaṇādanyatra dhyānādau | oghatrayaṃ ca tārāyā bhāvacūḍāmaṇāvuktam - atha tārāgurūn vakṣye dṛṣṭādṛṣṭaphalapradān | ūrdhvakeśo vyomakeśo nīlakaṇṭho vṛṣadhvajaḥ || divyoghāḥ siddhidā vatsa siddhaughān śṛṇu tattvataḥ | vaśiṣṭhaḥ kūrmanāthaśca mīnanātho maheśvaraḥ || harinātho mānavaughānatha vakṣyāmi sadgurūn | tārāvatī bhānumatī jayā vidyā mahoda(heśva)rī || sukhānandaḥ parānandaḥ pārijātaḥ kuleśvaraḥ | 196) virūpākṣaḥ keravī ca kathitaṃ tāriṇīkulam || ānandanāthaśabdāntā guravaḥ sarvasiddhidāḥ | striyo'pi gururūpāśca devyantāḥ parikīrtitāḥ || svagurūn paramagurūn parāparagurūn parameṣṭhigurun | kulacūḍāmaṇau - ajñāne gurunāmnāṃ vai gurutritayamarcayet | catuṣṭhayaṃ vā saṃkoco na kartavyastataḥ param || bhāvanirṇaye - ādau sarvatra deveśi mantradaḥ paramo guruḥ | parāparagurustvaṃ hi parameṣṭhirahaṃ * yataḥ || parāparastvadrūpatvena parameṣṭhī gururmadrūpatvena dhyātvā tarpaṇīya iti bhāvaḥ | catuṣṭayamāha - guruḥ paramaguruścaiva parāparagurustathā | parameṣṭhī guruścaiva kathitā guravastava || gurūṇāṃ laukikaṃ nāma śrīpūrvakamuccārya śeṣe guru- paramagurvādipadaṃ yojayitvā amukapādukāṃ tarpayāmītyevaṃ tarpayediti sāmpradāyikāḥ | devīpātraṃ viśeṣārghapātrameva | taddravyeṇa sāṅgāṃ saparivārāṃ sāyudhāṃ savāhanāṃ śrī-amukadevīṃ tarpayāmītyevaṃ tarpayedityarthaḥ | āvāhanāt prāg bhogapātrāmṛtena vā tarpayanti | samayācāre - śuddhaṃ dravyaṃ samādāya tarpaṇaṃ tattvamudrayā | aṅguṣṭhatarjanīmadhye śuddhiṃ saṃgṛhya vāmataḥ || vāmena dakṣiṇenā'pi devīṃ santarpayet sudhīḥ | vāmena dakṣiṇenā'pītyabhidhānād devītarpaṇe karayoraicchiko vikalpa iti kecit | anye tu vāmena śuddhiṃ saṃgṛhya dakṣiṇahastatattvamudrayā devīṃ tarpayet | aṅguṣṭhatarjanīmadhya iti | śuddhigrahaṇamātrā tviyam | tarpaṇe tattvamudrāyāḥ prakārāntareṇoktatvādityāhuḥ | atha tattvaśuddhiḥ atha tattvaśuddhiṃ kuryāt | tatra śrutiḥ - oṃ prāṇāpānavyānodānasamānā me śuddhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaṃ svāhā | oṃ pṛthivyaptejovāyvākāśāni me śuddhyantāṃ jyotirityādi | oṃ prakṛtya- haṅkāra-buddhi-manaḥ-śrotrāṇi me śudhyantāmityādi | oṃ tvak cakṣurjihvā- ghrāṇa-vacāṃsi me śudhyantāmityādi | oṃ pāṇi-pāda-pāyūpastha-śabdā me śudhyantāmityādi | oṃ sparśarūparasagandhākāśāni me ____________________ * tāntrikaprayogo'yaṃ | bahuṣu grantheṣu tathaiva darśanāt | 197) śudhyantāmityādi | oṃ vāyutejaḥsalilabhūmyātmāno me śudhyantāmityādi saptamantrān parāmṛśan hastābhyāṃ saptadhā sarvāṅge spṛśediti tattvaśuddhiḥ | atha balidānam atha vaṭukādibaliṃ dadyāt | tathāhi kulārṇave - yāvanno vaṭuke dadyāt tāvannaiva kuleśvari | tṛpyanti devatāḥ sarvāḥ smaraṇād yajanādapi || vaṭukādīn yajet tasmād gandhapuṣpāsavāmiṣaiḥ | tattanmantravidhānena devatāprītimāpnuyāt || yatkiñciddravyasaṃghātaṃ pūjārthaṃ bhogahetunā | ānītaṃ dīyatāṃ bhaktyā kṣetreśe(trape)bhyaḥ kuleśvari || vaṭuka ityupalakṣaṇam | vaṭukādiṣvityarthaḥ | jñānārṇave - īśānavahninair-ṛtya-vāyukoṇeṣu pūrvavat | maṇḍalāni vidhāyā'tha pūrvavat pūjayet priye || pūrvavad balidānaṃ ca dadyāt sarvasamṛddhaye | vaṭukāya maheśāni yoginībhyaśca vallabhe || gaṇeśa-kṣetrapālābhyāṃ pūrvavad balimutsṛjet | samayācāre tu - dakṣiṇe vaṭuke dadyāduttare yoginībalim | pūrve bhūtabaliṃ dadyāt kṣetrapālāya paścime || tathā - aṅguṣṭhānāmikābhyāntu vaṭukāya balirmataḥ | kaniṣṭhāṅguṣṭhayogena yoginībalimāharet || aṅguṣṭhatarjanībhyāṃ tu kṣetrapālabaliṃ haret | aṅgulībhiśca sarvābhirukto bhūtabaliḥ priye || jñānārṇave - tathā muṣṭestu madhyasthāmaṅgulīṃ daṇḍavat kuru | gajadantamahāmudrā gaṇapasya balau bhavet || mantrāstu jñānārṇava eva - ehyehi devīputrānte vaṭukānte ca nātha ca | kapilānte jaṭābhāra-bhāsvarānte trinetra ca || jvālāmukhaṃ ca sarvānte vighnān nāśaya nāśaya | 198) sarvopacārasahitaṃ baliṃ gṛhṇa dvidhā padam || vahnijāyānvito mantro vaṭukasya samīritaḥ | anena manunā devi vaṭukasya baliṃ haret || ūrdhvaṃ brahmāṇḍato vā divi gaganatale bhūtale niṣkale vā pātāle vā'nale vā salilapavanayoryatra tatra sthitā vā | kṣetre pīṭhopapīṭhādiṣu ca kṛtapadā puṣpadhūpādikena prītā devyaḥ sadā naḥ śubhabalividhinā pāntu devendratulyāḥ || etadante maheśāni yāṃ bījaṃ yoginī tataḥ | bhyaḥ svāhā sarvavarṇānte yoginīpadamālikhet || kavacaṃ cāstramālikhya vahnijāyāṃ punarlikhet | anena manunā devi yoginībalimāharet || tathā - ṣaḍdīrghasvarasaṃbhinnaṃ kṣakāraṃ punarālikhet | kṣakāre bindurācārāt | punaḥ kṣetrapadaṃ pāladhūpadīpādi cālikhet | sahitaṃ balimālikhya gṛhṇa gṛhṇa tato vadet || vahnijāyānvito mantraḥ kṣetrapālasya sundari || anena manunā devi kṣetrapālabaliṃ haret | gāṃ gīṃ gūṃ trayamālikhya ṅentaṃ gaṇapatiṃ vadet || varānte varadānte ca sarvānte janamālikhet | me vaśaṃ cānayetyuktvā baliṃ gṛhṇa dvidhā padam || vahnijāyānvito mantro gaṇapasya baliṃ haret | jñānārṇave - vāmabhāge kṛtasyātha maṇḍalasyopari kṣipet | ādhāraṃ pūjayet tatra pātraṃ cānnodakānvitam || sakāraṇaṃ mantrayitvā sarvabhūtabaliṃ haret | ṣoḍaśārṇena manunā trivāraṃ vīravandite || tāraṃ ca bhuvaneśāni sarvavighnapadaṃ tataḥ | kṛdbhyaśca sarvabhūtebhyo hūṃkāraṃ vahnivallabhām || samuccaran baliṃ dadyān mudrayā tattvasaṃjñayā | idaṃ ca sampradāyānurodhenoktam | vastutaḥ puraścaraṇaprakaraṇe vakṣyamāṇavīracūḍāmaṇyuktamantraireva vaṭukādibalidānaṃ yuktam | tasyaivātrāsādhāraṇatvāt | 199) athāvāhanam taduktaṃ kumārīkalpe - tato hṛdayapadmāntaḥ sphurantīṃ vidyudākṛtim | suṣumṇā vartmanā nītvā śiraḥsthāne maheśvari || vāmayā nāsayā devi vāyubījena mantravit | deveśītyādimantreṇa cakrādāvāhayet sudhīḥ || dhyātvā kāmakalāmādau dhyāyed devīmataḥ param | deveśīti mantrastu - deveśi bhaktisulabhe parivāra samanvite | yāvat tvāṃ pūjayiṣyāmi tāvattvaṃ susthirā bhava || iti | cakrāt śirasthapadmāt | svatantratantre - tataḥ kāmakalādhyānādāvāhya kālikāṃ tataḥ | kūrmākhyamudrayā puṣpaṃ cakramadhye nidhāpayet || kūrmamudrā tantre uktā - vāmahastasya tarjanyāṃ dakṣasya ca kaniṣṭhikā | tathā dakṣiṇatarjanyāṃ vāmāṅguṣṭhaṃ niyojayet || unnataṃ dakṣiṇāṅguṣṭhaṃ vāmasya madhyamādikāḥ | aṅgulīryojayet pṛṣṭhe dakṣiṇasya karasya ca || vāmasya pitṛtīrthena madhyamānāmikā tathā | adhomukhe tataḥ kuryād dakṣiṇasya ca hastataḥ || kūrmapṛṣṭhasamaṃ kuryād dakṣiṇasya ca maṇḍalam | evaṃvidhaḥ sarvasiddhiṃ dadāti karakacchapaḥ || kāmakalādhyānaṃ tantracūḍāmaṇau - mukhaṃ binduvadākāraṃ tadadhaḥ kucayugmakam | tadadhaḥ saparārdhaṃ ca sapariṣkṛtamaṇḍalam || etat kāmakalādhyānaṃ sugopyaṃ sādhakottamaiḥ | etadrahasyaṃ svagurumukhādavagantavyam | atha dhyānam gandharvatantre - śmaśānaṃ tatra saṃcintya tatra kalpadrumaṃ smaret | tanmūle maṇipīṭhaṃ ca nānāmaṇivibhūṣitam || śivābhirbahumāṃsāsthi modamānābhirantataḥ | 200) caturdikṣu śavā muṇḍāścitāṅgārāsthibhūṣitāḥ || tanmadhye bhāvayed devīṃ yathokta dhyānayogataḥ | nīlatantre - pratyālīḍhapadāṃ ghorāṃ muṇḍamālāvibhūṣitām | kharvāṃ lambodarīṃ bhīmāṃ vyāghracarmāvṛtāṃ kaṭau || navayauvanasampannāṃ pañcamudrāvibhūṣitām | caturbhujāṃ lalajjihvāṃ mahābhīmāṃ varapradām || khaḍgakarttrīdharāṃ savye vāme muṇḍotpalānvitām | piṅgograikajaṭāṃ dhyāyen maulāvakṣobhyabhūṣitām || bālārkamaṇḍalākāra-locanatrayabhūṣitām | prajvalatpitṛbhūmadhyagatāṃ draṃṣṭrākarālinīm | sāveśasmareravadanā-masthyalaṅkārabhūṣitām | viśvavyāpakatoyāntaḥ śvetapadmoparisthitām || mantracūḍāmaṇau - tasyopari gṛhe devīṃ kharvāṃ nīlamaṇiprabhām | lambodarīṃ vyāghracarma-samāvṛtanitambinīm || pīnonnatapayobhārāṃ raktavartulalocanām | lalajjihvāṃ mahābhīmāṃ draṃṣṭrākoṭisamujjvalām || nīlotpalalasanmālāṃ baddhajūṭāṃ bhayaṅkarīm | śvetāsthipaṭṭikāyukta kapālapañcaśobhitām || lalāṭe raktanāgena kṛtakarṇāvataṃsakām | atiśubhramahānāga-kṛtahāramahojjvalām || dūrvādalaśyāmanāga-kṛtayajñopavītinīm | caturbhujāṃ raktamāṃsa-khaṇḍakhaṇḍitamuṣṭinā || jaṭājūṭākṣasūtreṇa śobhitāṃ tīkṣṇadhārayā | khaḍgena dakṣiṇasyordhve śobhitāṃ vīranādinīm || tadadhaḥsthād bījavṛnta-karttrikālaṅkṛtāṃ parām | vāmordhve raktanālena digambaramanoharām || dadhatīṃ nīlapadmaṃ ca tadadhaḥsthāt kapālakam | jagatāṃ jāḍyasaṃyuktaṃ dadhatīṃ kundasannibham || dhūmrābhanāgasaṃdoha kṛtakeyūrasatvarām | suvarṇavarṇanāgena kaṅkaṇojjvalapāṇikām || 201) śubhravarṇamahādeva-kṛtasadvimalāsanām | niryantraṇabhiyā tadvat saṃkucatpapadātmikām || śavapādadvayārūḍha-vāmapādāṃ mahonmukhīm | kundābhanāgasaṃśobhi-kaṭisūtrāṃ trilocanām || asṛgraktena nāgena kṛtanūpurapallavām | sadyaśchinnagaladrakta-muṇḍai raktavibhūṣaṇaiḥ || anyonyakeśagrathitaiḥ pādapadmavilambitaiḥ | pañcāśadbhirmahāmālā-śobhitāṃ parameśvarīm || jvalaccitāmadhyasaṃsthāṃ dvīpicarmottarāṃśukām | akṣobhyanāgasambaddha-jaṭājūṭāṃ varapradām || evambhūtāṃ mahādevī-mātmānaṃ yāgavastu ca | vijñāpayen mahādeva paṇḍito'haṃ mahākaviḥ || tāropaniṣadi - viruddhavākyārthaśarīramaṇḍale navāmbudābhāṃ gurumunnatodarīm | atīva kharvāṃ navayauvanasthā-madhaḥsthaśārdūlakakṛttimūrdhajām || anaikyamāhatya śavoparisthitāṃ śavārdhamālīḍhaparītamadhyamām | viśīrṇavarṇāṃ nṛśiraḥsrajodbhavāṃ trayīvivarttāruṇalocanatrayām || abhedapiṅgaikajaṭāvirājitāṃ vibhūṣaṇāchinnasitāsthibhīṣaṇām | mahāṣṭasiddhiprakarāhibhūṣaṇā maṭṭāṭṭahāsairjagatāmabhītidām || jaṭāsvanantaḥ śravasośca takṣako mahāhipadmo hṛdi hārabhūṣaṇām | tathaiva karkoṭakṛtopavītikāṃ sumekhalāyāmatha devavāsukiḥ || saśaṅkhapālaḥ kila kaṅkaṇo mataḥ padeṣu padmaḥ kila nūpuraśriyam | bhūjeṣu nāgaḥ kuliko'ṅgado mato bhujo'rdhamālāmahatā sthitiḥ sthitā || sitaśca rakto dhavalaśca mecakastathaiva nāgo'tha sitaśca pāṇḍaraḥ | bhujaṅgamānāmiha varṇajātayo bhavanti sarve munibhirjvalaccitām || kapālakartrīgrathitogramūrdhajāṃ sanālamindīvarakāntimālikām | vikośakhaḍgaṃ satataṃ ca dakṣiṇe svapauruṣotthairdadhatīṃ bhujaiḥ sadā || padārthadraṃṣṭrādvayapañcamudrayā virājamānāmasitotpalasrajam | vicintayet tāṃ ca kavitvakāriṇīṃ manogatārthaṃ prajapecca tāriṇīm || phetkāriṇītantre'pi - pratyālīḍhapadārpitāṅghriśavahṛdghorāṭṭahāsā varā khaḍgendīvarakartrīkharparabhujā hūṃkārabījodbhavā | 202) kharvā nīlaviśālapiṅgalajaṭājūṭogranāgairvṛtā | jāḍyaṃ nyasya kapālake trijagatāṃ hantyugratārā svayam || pratyālīḍhalakṣaṇaṃ tu saṅgītaratnākare - vāmo yatra niṣaṇṇorurantare pūrvamānataḥ | dakṣiṇaṃ caraṇaṃ cāgre pañcatālaprasāritam || asrau dvāvapi tadvindyādālīḍhaṃ tu sadaivatam | ālīḍhāṅgaviparyāsāt pratyālīḍhamudāhṛtam || tālaṃ vitastiḥ | tālamātraṃ vitastikā iti tatraivokteḥ | asrau vakrau | maulāvakṣobhyabhūṣitāmityatra akṣobhyo nāgaḥ | akṣobhyo devīmūrdhanyastrimūrttirnāgarūpadhṛk iti bhāvacūḍāmaṇivacanāt | brahmasaṃhitāyām - atha dhyānaṃ pravakṣyāmi tāriṇyāḥ sarvasiddhidam | jvalatpāvakajālajvālātibhāsvaccitāmadhyasaṃsthāṃ supuṣṭāṃ sukharvām | śavaṃ dakṣapādena kaṇṭhe nipīḍya sthitāṃ vāmakenāṅghriṇāṅghriṃ nipīḍya || bṛhallambamānodarīṃ meghavarṇāṃ samuttuṅgapīnastanābhogaramyām | javārāgarāgapravṛttāṃ trinetrāṃ lalajjihvayā daṃṣṭrayā bhīṣaṇāsyām || lasaddvīpicarmāvṛtāṅgīṃ smitāsyāṃ jaṭājūṭamadhyasthitendīvarāṅgīm | śirodeśabhāsvatpiśaṅgābhisarpajjaṭājūṭamadhyasthitākṣobhya-mūrtim || mithaḥkeśabaddhācirachinnasamyaggalallohitāṃ mānavīṃ muṇḍamālām | dadhānāṃ ca pañcāśadākhyānasaṃkhyāyutachinnamuṇḍābalīṃ nirmalāṅgīm || mahāsṛksamāṃsotkarādhāryasavyasphuratpāṇinā dhārayantīṃ mahāsim | bhuje vāma īṣatsphuradraktanāla-sphurannīlapaṅkeruhaṃ dhārayantīm || kare savya uccairadhastād dadhānāṃ śitāṃ karttṛkāṃ vāmapāṇau kapālam | jagadvartisaṃsārajāḍyātipūrṇaṃ sphuratkartṛkādhārayā khaṇḍayantīm || vicitrāsthimālaṃ karālaṃ kapālaṃ lalāṭe ca pañcānvitaṃ dhārayantīm | ghanābhāhibūddhaṃ jaṭājūṭamuccairjavārāganāgollasatkuṇḍalāṃ ca || sphuraddhūmarocirmahākāyanāga-sphuraccārukeyūraśobhābhirāmām | suvarṇābhanāgollasatkaṅkaṇena sphurantīṃ lasacchetanāgābhirāmām || śarīreṇa dūrvādalaśyāmanāgaiḥ kṛtaṃ cāruyajñopavītaṃ dadhānām | dadhānāṃ ca kundābhanāgena samyak kṛtaṃ cārukāṭeyasūtraṃ pavitram || mahāpāṭalābhena nāgena vṛttāṃ vibhūṣāṃ ca pādadvaye saṃdadhānām | 203) ciraṃ cintayāmīdṛśaṃ cārurūpāmameyāmadoṣāmapārāṃ sasārām || suraśreṇimauliprabhārañjitāṅghriṃ natāśeṣadoṣāpahāmiṣṭadātrīm | yadīyaprasādādidaṃ viśvajātaṃ janaḥ prāpnuyān modate samyageva || sadaivaṃ stavaṃ yaḥ paṭhedekacitto vaśastasya loko bhavet tanna nūnam | na dāridryapāpe na vā durmatiḥ syāllabhetāpi mokṣaṃ tathā dharmakāmau || atha prāṇapratiṣṭhā tantre - āvāhanaṃ sthāpanaṃ ca sannidhāpanameva ca | sannirodhanamityuktaṃ sammukhīkaraṇaṃ tathā || vidhāya svasvamudrābhiḥ prāṇasthāpanamācaret | āsāṃ lakṣaṇamuktaṃ lakṣaṇasaṃgrahe - hastābhyāmañjaliṃ baddhvā'nāmikāmūlaparvaṇi | aṅguṣṭhau niḥkṣipet seyaṃ mudrā tvāvāhanī matā || adhomukhī tviyaṃ vai syāt sthāpanīti nigadyate | ucchritāṅguṣṭhamuṣṭyostu saṃyogāt sannidhāpanī || antaḥpraveśitā'ṅguṣṭhā saiva sarodhinī matā | uttānamuṣṭiyugalā saṃmukhīkaraṇaṃ bhavet || savyahastakṛtā muṣṭirdīrghādhomukhatarjanī | avaguṇṭhanamudreyamabhito bhrāmitā satī || devatāṅge ṣaḍaṅgānāṃ nyāsaḥ syāt sakalīkṛtiḥ | amṛtīkaraṇaṃ dhenumudrayā | sā proktā | anyonyagrathitā'ṅguṣṭhā prasāritaparāṅguliḥ | mahāmudreyamuditā paramīkaraṇe priye || prayojayedimā mudrā devatāhvānakarmaṇi | atrādyapañcamudrāsu ihāgaccha iha tiṣṭha iha sannidhehi iha sannirudhyasva iha sammukhībhaveti kramād vadanti | uḍḍīśe - ata evābhipūrṇāyā devatāyāḥ prapūjane | sādaraṃ sammukhībhāvamāvāhanamihocyate || ata eva āvāhanamudrāpradarśanādeva | tathā - vibhorniveśanaṃ yantre sthāpanaṃ kathitaṃ budhaiḥ | pūjāṃ prayujyamānāṃ tu gṛhītvā'nugrahādikam || 204) karttuṃ sāmarthyamasyāstu tat sānnidhyaṃ pracakṣate | ākarmakāṇḍaparyantaṃ sānnidhyaṃ hi vibhośca yat || sa sannirodha uddiṣṭo bhaktito mantravin naraiḥ | ānandāyatanaṃ tattvaṃ saccidānandalakṣaṇam || tadatra sakalaṃ vyāptaṃ dhyeyaṃ syādavaguṇṭhane | sakalīkaraṇaṃ kṛtvā mantrairebhirathaikatām || aṅgānāmaṅginā sārdhaṃ vidadhyādamṛtīkṛtim | kṣamā tasyāparādhānāṃ vijñeyā paramīkṛtiḥ || aparādhānām aparicchinnasya brahmaṇa āvāhanādimudrayā paricchinnatābhā- rūpāparādhānām | mudrāntarāṇi bhairavatantre - pañcamudrāvibhūṣitāmityabhidhāyayoniśca bhūtinī caiva bījākhyā daityadhūminī | lelihāneti saṃguptāḥ pañcamudrāḥ prakīrtitāḥ || āsāṃ bījāni tatraiva - yonirmāyā'dharā dhenurbadhūḥ kūrcaṃ kramād viduḥ | bījānyāsāṃ lakṣaṇaṃ tu krameṇa kathayāmyaham || yoni ai/ | māyā hrīṃ | adharā etadanantarībhūtā | dhenuḥ vaṃ | vadhūḥ strīṃ kūrcaṃ hūṃ | tathā - tarjanyanāmike madhye kaniṣṭhe ca kramādapi | karayoryojayeccaiva kaniṣṭhāmūladeśataḥ || aṅguṣṭhāgraṃ tu nikṣipya mahāyoniḥ prakīrtitā | adhomukhīmimāṃ mudrāṃ darśayed bījapūrvikām || asyāṃ tu devi tarjanyau nipātya pṛṣṭhatastataḥ | saṃsthāpyā'ṅguṣṭhake mudrā bhūtinī parikīrtitā || tantrāntare'pi - badhvā tu yonimudrāṃ vai madhyame kuṭile kuru | aṅguṣṭhe ca tadagre tu mudreyaṃ bhūtinī matā || bhairavatantre - parivartya karau spṛṣṭāvaṅguṣṭhatarjanīyugam | ardhacandrākṛtinyāyaṃ yugapat kārayet samam || adhaḥ kaniṣṭhāmākṛṣya madhyame viniyojayet | mudraiṣā kathitā devi bījākhyā jñānarūpiṇī || parivartya karau kṛtvā kaniṣṭhākṛṣṭamadhyamām | anāmayoryugaṃ cādhastarjanīyugalaṃ pṛthak || 205) anyonyaṃ niviḍaṃ badhvā aṅguṣṭhāgre'nāmike | daityānāṃ dhūmaketvākhyā mudraiṣā kathitā priye || vaktraṃ visphāritaṃ kṛtvāpyadho jihvāṃ ca cālayet | pārśvasthamuṣṭiyugalaṃ lelihāneti kīrtitā || tataḥ purvoktaprāṇapratiṣṭhāmantreṇa lelihāmudrayā prāṇapratiṣṭhāṃ kuryāt | lelihāmudrā yathā - tarjanīmadhyamānāmāṃ samīṃ kuryādadhomukhīm | anāmāyāṃ kṣiped vṛddhāmṛjuṃ kṛtvā kaniṣṭhikām || lelihā nāma mudreyaṃ jīvanyāse prakīrtitā | devaśuddhiḥ atha devaśuddhiṃ kuryāt | taduktaṃ kulārṇave - pīṭhe devaṃ pratiṣṭhāpya sakalīkṛtya sādhakaḥ | mūlamantreṇa dīpinyā mālinyā'rghodakena ca || trivāraṃ prokṣayed vidvān devaśuddhiriyaṃ priye | pratiṣṭhā sakalīkaraṇaṃ coktameva | prokṣaṇaṃ cātra mūlenaiva yuktisiddham | dīpinīmālinyoḥ parāprāsādamantraghaṭitatvena urdhvāmnāya eva niyoga iti | kulārṇave - sakalīkṛtya tatprāṇān samuddīpyendriyāṇi ca | pratiṣṭhāpyā'rcayed devamanyathā niṣphalaṃ bhavet || triśaktiratne - pūrvavat tarpayed devīṃ devīyātrāmṛtena hi | phetkāriṇyām - āvāhya sthāpayitvā tu dhyātvā vai pūjayet tataḥ | sārasaṃgrahe - mudrāḥ pradarśya vidhivadupacāraiḥ prapūjayet || mudrā āvāhanyādikāḥ | upacārāścoktā mantramuktāvalyām - pādyārghyācamanīyāni snānaṃ vasanabhūṣaṇe | gandhapuṣpadhūpadīpanaivedyācamanāni ca || tāmbūlamarcanā strotraṃ tarpaṇaṃ ca namaskriyā | prayojayedarcanāyāmupacārāṃstu ṣoḍaśa || pādyamarghaṃ nivedyātha tathaivācamanīyakam | madhuparkācamanaṃ caiva gandhaprasūnake tataḥ || dhūpadīpau ca naivedyaṃ daśopacārakaṃ matam | gandhādayo naivedyāntā pūjā pañcopacārikā || prapañcasāre - saparyā trividhā proktā tāsāmekatamaṃ śrayet | 206) trividhā ṣoḍaśa-daśa-pañcopacārabhedāt || kuloḍḍīśe - upacāreṣu sarveṣu yatkiñcid durlabhaṃ bhavet | tat sarvaṃ manasā dhyātvā puṣpakṣepeṇa kalpayet || tatra tatra jalaṃ dadyādupacārāntarāntarā | upacāravidhiḥ athopacārāṇāṃ vidhirlikhyate | sārasaṃgrahe - devasya vāmabhāge tu dadyān mūlena cāsanam | pauṣpaṃ dārumayaṃ vāstraṃ cārma kauśaṃ ca taijasam | ṣaḍvidhaṃ cāsanaṃ proktaṃ devatāprītikārakam | pauṣpaṃ sugandhipuṣparacitam | dārumayaṃ kaṇṭakibhinnaṃ candanādighaṭitam | vāstraṃ-kārpāsa-kauśeya-kambalādi | kauśaṃ saptaviṃśatikulapatrāṇāṃ viṣṭaraḥ | taduktaṃ ḍāmare - saptaviṃśatidarbhāṇāṃ veṇyagre granthibhūṣitā | viṣṭaraḥ sarvayajñeṣu lakṣaṇaṃ parikīrtitam || iti | taijasaṃ suvarṇādiracitaṃ lohasīsādivarjam | cāmaṃ mṛgavyāghryādyajinam | svāgataṃ tu svāgatamudrāṃ pradarśya śrī-amukadevi svāgatamityuccārya kartavyam | kālīkalpe - pādyaṃ tu pādayordadyān namomantreṇa mantravit | śāradāyām - etacchyāmākadūrvābjaviṣṇukrāntādbhirīritam | kālīkalpe - svāhāmantreṇa deveśi arghyaṃ dadyācchiropari || śāradāyām - gandhapuṣpākṣatayava kuśāgratilasarṣapaiḥ | sadūrvaiḥ sarvadevānāmetadarghyamudāhṛtam || kālīkalpe - ācamanaṃ madhuparkaṃ ca svadhāmantreṇa vai mukhe | śāradāyām - svadhāmantreṇa vadane dadyādācamanīyakam | jātīlavaṅgakakkolaistadyuktaṃ mantravedibhiḥ || svadhāmantreṇa vamiti bījena | taduktaṃ svatantre - madhuparkaṃ mukhe dadyāj jalamantreṇa deśikaḥ | tathā - svadhāṇunā tataḥ kuryān madhuparkaṃ mukhāmbuje | ājyaṃ dadhimadhūnmiśramayamukto manīṣibhiḥ || kuloḍḍīśe - mākṣikaṃ śarkarā sarpirdadhi kṣīrayutaṃ tathā | madhuparkaṃ kalpayitvā pradadyād vidhipūrvakam || 207) sarvataḥ kṣaudramadhikaṃ dadhisarpiḥsitāḥ samam | kṣīraṃ tu sarvataḥ svalpaṃ madhuparka udāhṛtaḥ || śāradāyām - tenaiva manunā kuryādadbhirācamanīyakam | punarācamanīyakam - kālīkalpe - snānaṃ gandhaṃ hṛdā dadyāt puṣpāṇi vauṣaḍityapi | tato nivedayāmīti sarvaṃ dadyān maheśvari || yāmale ca - vāruṇena ca bījena madhuparkaṃ mukhāmbuje | tenaiva manunā kuryādadbhirācamanīyakam || gandhādbhiḥ kārayet snānaṃ vāsasī paridhāpayet | dadyād divyopavītaṃ ca hārādyābharaṇāni ca || gandhaścandanakarpūra kālāgurubhirīritaḥ | vasanaṃ ca dukūlaṃ deyam | dattvā sūkṣme dukūlake iti puraścaraṇacandrikāvacanāt | tatrāpi śakte raktavastraṃ praśastam | raktaṃ śaktyarkavighnānāmiti yāmalavacanāt | mantratantraprakāśe - tailādidūṣitād rogaḥ sacchidrād bādhyatā bhavet | jīrṇād daridratā kartturmalināt kāntihīnatā || sārasaṃgrahe - yajñopavītaṃ dattvā'tha bhūṣaṇāni samarpayet | ṅentaṃ namo'ntaṃ tannāma pūjanādau prayojayet || tāni nānāvidhāni syurmukuṭādiprabhedataḥ | strīṃpuṃprabhedatastāni jñeyāni tu vicakṣaṇaiḥ || yajñopavītaṃ puṃdaivate deyamityarthaḥ | gandhāḥ puraścaraṇacandrikāyāmuktāḥ - candanaṃ malayotpannamanāghrātaṃ suśītalam | karpūrāgurukastūrī himāmbukṣoditaṃ śubham || kṣoditaṃ ghṛṣṭham | kuṅkumaraktacandane api praśaste tantrāntarāt | tārārṇave - rocanākapikāśmīra-māṃsī-tagarucandanaiḥ | sacorairaṣṭagandho'yaṃ tārāyāḥ prītidāyakaḥ || kapirbālā | goṭhimana iti kaścit | coraḥ śaṭhī | tagarurgandhaviśeṣaḥ | atra vihitapuṣpāṇyāsādanaprakaraṇe proktāni | puṣpavidhiḥ puraścaraṇacandrikāyām - ananyārpitamacchidraṃ pūtaṃ puṇyaṃ navaṃ śubham | guṇacandanasaṃyuktaṃ nānāgandhamanoharam || jñānārṇave - puṣpaiḥ paryuṣitairdevi nārcayet svarṇajairapi | 208) nirmālayabhūtairucchiṣṭaiḥ kusumaiḥ parameśvari || ucchiṣṭairanyadevatāpūjāvaśiṣṭaiḥ | jñānamālāyām - patraṃ vā yadi vā puṣpaṃ phalaṃ neṣṭamadhomukham | duḥkhadaṃ tat samākhyātaṃ yathotpannaṃ tathārpaṇam || tathā - adhomukhārpaṇaṃ neṣṭaṃ puṣpāñjalividhau na tat | añjalidāne adhomukhatā na doṣāyetyarthaḥ | tantre - aṅguṣṭhatarjanībhyāṃ ca cakre puṣpaṃ nivedayet | dhūpavidhiḥ puraścaraṇacandrikāyām - itthaṃ dhūpaṃ prakūrvīta tāmrakāṃsyādinirmite | bhājane dvipade bhugnanāle padmāvatau śubhe || sārāṅgāravinikṣiptairguggulvaguruvṛkṣajaiḥ | niryāsādyutthitairdhūmairgandhadravyairathoditaiḥ || niryāsaḥ sarjarasādiḥ | prapañcasāre - tantralīlāvatyām jaṭāmāṃsīguggulaṃ ca candanāgurukaistathā | candrairajanisaṃyuktairmākṣikaiḥ saha kuṅkumaiḥ || sarpiḥsaṃmiśritairdadyād devyai dhūpaṃ maheśvari | saguggulvaguruśīra-sitājyamadhucandanaiḥ || sārāṅgāravinikṣiptairdhūpaṃ nīcaiḥ pradhūpayet | kuloḍḍīśe - gugguluṃ saralaṃ dāru patraṃ malayasambhavam | hrīveramaguruṃ kuṣṭhaṃ guḍaṃ sarjarasaṃ ghanam || harītakīṃ nakhīṃ lākṣāṃ jaṭāmāṃsīṃ ca śailajam | ṣoḍaśāṅgaṃ vidurdhūpaṃ daive paitre ca karmaṇi || athavā'gurukarpūracandanaiḥ saha guggulam | madhusarpirjaṭāmāṃsī śailajaṃ kuṅkumaṃ tathā || ebhirvimiśritaḥ kāryo dhūpo'yaṃ pārvatīpriyaḥ | tantre - madhu mustaṃ ghṛtaṃ gandho guggulvaguruśailajam | saralaṃ śihla?siddhārthaṃ daśāṅgo dhūpa iṣyate || sitājyamadhusaṃmiśraṃ guggulvagurucandanam | ṣaḍaṅgadhūpametat tu savadevapriyaṃ sadā || śaivāgame - dhūpabhājanamastreṇa prokṣyā'bhyarcya hṛdāṇunā | 209) astreṇa pūjitāṃ ghaṇṭāṃ vādayan gugguluṃ dahet || guggulupadaṃ vihitadhūpadravyamātropalakṣakam | tantre - astreṇa dhūpadīpādīn saṃpūjya dāpayet tataḥ | yathā gandhaṃ tathā devi dhūpaṃ dadyād vicakṣaṇaḥ || tatheti | madhyamāṅguṣṭhābhyāmityarthaḥ | dīpavidhiḥ kuloḍḍīśe - ghṛtapradīpaḥ prathamastilatailasamudbhavaḥ | sārṣapaḥ phalaniryāsajāto vā vārijodbhavaḥ || dadhijaścānnajaścaiva dīpāḥ sapta prakīrtitāḥ | padmasūtrabhavā varttirdarbhasūtrabhavā'thavā || jālajā vādarī vāpi tūlakoṣodbhavā'thavā | vartikā dīpakṛtyeṣu sadā pañcavidhā smṛtā || taijasaṃ rājasaṃ lauhaṃ mārtikyaṃ nārikelajam | tṛṇarājodbhavaṃ vāpi dīpapātraṃ praśasyate || evaṃ dīpaṃ prakurvīta netrarañjanakāraṇam | dīpaṃ tu yāgaparyantamadhomukhaṃ prakalpayet || kālikāpurāṇe - labhyate yasya tāpastu dīpasya caturaṅgulāt | na sa dīpa ihākhyāta hyoghavahnistu sa smṛtaḥ || tathā - śaṇaṃ vā dārakaṃ vastraṃ jīrṇaṃ malinameva vā | upabhuktaṃ na dadyāt tu vartikārthaṃ kadācana || naiva nirvāpayed dīpaṃ devārthamupakalpitam | dīpahartā bhavedandhaḥ kāṇo nirvāpako bhavet || puraścaraṇacandrikāyām - vartyā karpūragarbhiṇyā sarpiṣā tilajena vā | āropya darśayed dīpānuccaiḥ saurabhaśālinaḥ || tathā - dīpañca dhūpavatpātre padmākāravinirmite | pratipatraṃ pradīptaṃ ca vartyā gavyaghṛtāktayā || atra gavyaghṛta-tailādīnāṃ vikalpo na tu samuccayaḥ | na miśrīkṛtya dadyāt tu snehadravyān ghṛtādīkān | dattvā miśrīkṛtaṃ snehaṃ tāmisraṃ narakaṃ vrajet || iti kālikāpurāṇokteḥ | tūrṇāyāge - pārāvatabhramākāraṃ dīpaṃ netrādi darśayet | 210) dakṣiṇe sarpiṣā dīpaṃ tilatailena vāmataḥ || sitāvartirdakṣiṇato raktāvartistu vāmataḥ | kālikāpurāṇe - vakṣeṣu dīpo dātavyo na tu bhūmau kadācana | savaṃsahā vasumatī sahate na tvidaṃ dvayam || akārye pādaghātaṃ ca dīpatāpaṃ tathaiva ca | kurvaṃstu pṛthivītāpaṃ yo dīpamutsṛjen naraḥ || sa tāpapāpaṃ narakaṃ prāpnotyeva na saṃśayaḥ | tantre - aṅguṣṭhāgreṇa deveśi dhṛtvā dīpaṃ nivedayet | uttolanaṃ tathā kuryād gāyatryā mūlayogataḥ || atrā'ñjanamapyuktaṃ tantre - sauvīraṃ jāmbalaṃ tutthaṃ mayūraśrīkaraṃ tathā | darvikā meghanīlaśca añjanāni bhavanti ṣaṭ || sravadrūpantu sauvīraṃ jāmbalaṃ prastaraṃ tathā | mayūraśrīkaraṃ ratnaṃ meghanīlaṃ tu taijasam || ghṛṣṭvā nigāhya caitāni śilāyāṃ taijase'thavā | pradadyāt sarvadevebhyo devībhyaścāpi putraka || ghṛtatailādiyogena tāmrādau dīpavahninā | yadañjanaṃ jāyate tu darvikā parikīrtitā || vidhavā nāñjanaṃ kuryān mahāmāyārthamuttamam | na mṛtprātre yojayet tu sādhako netrarañjanam || naivedyamuktaṃ svatantre - kandupakvaṃ snehapakvaṃ ghṛtasaṃyuktapāyasam | manaḥpriyaṃ ca naivedyaṃ dadyād devyai punaḥ punaḥ || matsyasūkte - pāyasaṃ kṛśaraṃ dadyāccharkarāguḍasaṃyutam | ājyaṃ dadhimadhūnmiśraṃ tasmāt tāni pradāpayet || śālamatsyaṃ ca pāṭhīnaṃ godhikāmāṃsamuttamam | annaṃ ca madhunā yuktaṃ yatnād dadyācca mantravit || śālamatsyo mahāśāla iti prasiddhaḥ | muṇḍamālāyām - śālamatsyaṃ ca pāṭhīnaṃ śakulaṃ gaḍakaṃ tathā | madguraṃ celliśaṃ dadyān māṃsaṃ māhiṣameva ca || pakṣimāṃsa varārohe ḍimba nānāsamudbhavam | 211) kṛṣṇachāgaṃ mahāmāṃsaṃ godhikāṃ hariṇīṃ tathā | jalaje matsyamāṃse ca gaṇḍakīmāṃsameva ca | nānāvyañjanadugdhāni vyañjanāni bahūni ca || kumārītantre - anyāni ca naivedyāni sādhakānāṃ śṛṇuṣva me | tāmbūlaṃ ca sakarpūraṃ nālikeraṃ saśarkaram || pāyasaṃ saghṛtaṃ caiva ārdrakaṃ saguḍaṃ tathā | sataṇḍulaṃ tilaṃ caiva dadhi caiva saśarkaram || jambīraṃ panasaṃ caiva phalamāmrātakaṃ tathā | kadalīṃ tintiḍīṃ caiva śrīphalaṃ phalamuttamam | karañjaṃ vakulaṃ caiva tālaṃ kharjūrameva ca | anyāni ca sugandhīni svādūni ca phalāni ca || rudrayāmale - taijaseṣu ca pātreṣu sauvarṇe rājate tathā | tāmre vā prastare vāpi padmapatre'thavā punaḥ || yajñadārumaye vāpi naivedyaṃ kalpayed budhaḥ | sarvābhāve tu māheśi svahastaghaṭitaṃ yadi || yad yogyamarghyapātre tu tannidhāya nivedayet | sārasaṃgrahe - nidhāya svarṇaje pātre sādhāraṃ tacca maṇḍale | nidhāya caturasre ca saṃskuryācchāstramārgataḥ || astramantreṇa saṃprokṣya cakramudrābhirakṣitam | vāyubījena saṃśodhya vahnibījena tad dahet || spṛśan dakṣakarāgreṇa sudhābījena mantrayet | amṛtīkṛtya tatsarvaṃ mūlamantreṇa tatpunaḥ || spṛśan karābhyāṃ vidhivadaṣṭadhā cābhimantrayet | dhenumudrāṃ pradarśyā'tha gandhapuṣpaiḥ samarcayet || tantre - tattvākhyamudrayā devi naivedyaṃ vinivedayet | mūlena dattvā tāmbūlaṃ sādhakastena mudrayā || tena mūlamantreṇa | mudrayā tattvamudrayā | yāmale - sarvopakaraṇādīni mūlānte ca nivedayet | aśaktau manasā dadyādetatkrama na lopayet || cullukaṃ vidhivad dadyāt pañcamudrāṃ pradarśayet | 212) punaśca cullukaṃ dadyād dattvā tāmbūlamuttamam || elā-lavaṅga-karpūra-jātīphalādisaṃyutam | tamāladalakarpūra-pūgabhāgaistaraṅgitam || mālinītantre - namaḥ sarvopacāreṣu prathamānteṣu yojayet | nīlatantre - sarvaṃ mantramayaṃ kṛtvā devatāyai nivedayet | phetkāriṇyāmapi - āvāhya sthāpayitvā tu dhyātvā vai sthāpayet tataḥ | śrīmadekajaṭe vajrapuṣpaṃ pratīccha coccaret | mūlenāgnipriyāntena satāreṇa ca sādhakaḥ || tāraṃ oṃkāraḥ | tasya cānvaya ādāveva sampradāyasiddhaḥ | ayaṃ ca mantraḥ sarvāsāmapi tārādidevatānāṃ pūjāyāmavikṛta eva paṭhanīyaḥ | sarvā eva upakramya kathanāt | anena mantreṇa viśeṣārghajalenotsṛjya sarve'pyupacārā yathāśāstraṃ pratipādanīyāḥ | taduktaṃ svatantre - anyatoyairyadutsṛṣṭamarghapātrasthitetaraiḥ | na gṛhṇāti mahādevī dattaṃ vidhiśatairapi || yāmale - nivedayet purobhāge gandhapuṣpaṃ ca bhūṣaṇam | dīpān dakṣiṇato dadyāt purato vā na vāmataḥ || vāmatastu tathā dhūpamagrato vā na dakṣiṇe | naivedyaṃ dakṣiṇe vāme purato na tu pṛṣṭhataḥ || yoginītantre - gandhapuṣpaṃ tathā dhūpo dīpo naivedyameva ca | yasya yad dīyate vastramalaṅkārādikāñcanam || teṣāṃ daivatamuccārya kṛtvā prokṣaṇapūjane | utsṛjya mūlamantreṇa pratināmnā nivedayet || gautamīye - amṛtopastaraṇamasi svāheti jalamarpayet | dīpikāyām - grāsamudrāṃ vāmadoṣṇā vikacotpalasannibhām | pradarśayan dakṣiṇena prāṇādīnāṃ ca darśayet || spṛśet kaniṣṭhopakaniṣṭhike dve svāṅguṣṭhamūrdhnā prathameha mudrā | tathā parā tarjanīmadhyame syādanāmikāmadhyamike ca madhyā || anāmikātarjanīmadhyamāśca tadvaccaturthī sakaniṣṭhikāstāḥ | syāt pañcamī tadvaditi pradiṣṭāḥ prāṇādimudrā nijamantrayuktāḥ || mantrāstu oṃ prāṇāya svāhetyādayaḥ | taduktaṃ candrikāyām - 213) prāṇāpānasamānodānavyānāstārapūrvakāḥ | caturthyagnivadhūyuktāḥ prāṇamantrāḥ smṛtā amī || tataḥ pānārthaṃ pānīyaṃ dattvā devatāṃ tṛptāṃ vibhāvya amṛtāpidhānamasi svāheti pratyapośānaṃ dadyāt | taduktaṃ gautamīye - kṣaṇaṃ vimṛṣya matimān dadyād gaṇḍūṣakaṃ tataḥ | amṛtāpidhānamasi svāheti manunā'munā || dīpikāyām - gaṇḍūṣadantadhavanācamanāsyahastamṛjyānulepamukhavāsakamālyabhūṣā m | tāmbūlamapyabhisamarpya suvādyanṛtyagītaiḥ sutṛptamabhipūjayatāt pureva || gandhādibhiḥ saparivāramathārghamasmai dattvā vidhāya kusumāñjalimādareṇa | stutvā praṇamya śirasā culukodakena svātmānamarpayatu taccaraṇābjamūle || athopacāramudrā lakṣaṇasaṃgrahe - āsane padmamudrā syād hastadvayamadhomukham | mudraiṣā kuśalapraśne tadevordhvamukhaṃ punaḥ || mudrā syāt svāgate cārghamudrā tvañjalirucyate | anāmāṅguṣṭhayoryogāt saivoktā pādyamudrikā || uttānaṃ dakṣahastaṃ tu kṛtvā nimnatalaṃ sudhīḥ | kaniṣṭhahīnāḥ saṃyuktāścatasro'ṅgulya unnatāḥ || mudraiṣācamane proktā'dhomukhī sā tvanāmayā | spṛṣṭā'ṅguṣṭhā bhaven mudrā madhuparke varānane || adhomukhī dakṣahastakṛtā muṣṭiḥ kaniṣṭhayā | viyuktā snānamudraiṣā gaditā parameśvari || uttānaṃ dakṣiṇaṃ hastaṃ kṛtvā tanmadhyamāṃ punaḥ | aṅguṣṭhena spṛśedeṣā mudrā vastrasya kīrtitā || eṣaivā'nāmikāsparśān mudrā bhūṣaṇasaṃjñikā | kaniṣṭhāsparśato hyeṣā upavītasya mudrikā || jyeṣṭhāgreṇa kaniṣṭhāgraṃ spṛśed gandhasya mudrikā | tantrāntare - madhyamānāmikāṅguṣṭhairaṅgulyagreṇa pārvati | dadyācca vimalaṃ gandhaṃ mūlamantreṇa sādhakaḥ || aṅguṣṭhatarjanībhyāṃ tu yantre puṣpaṃ nivedayet | 214) tathā - adhomukhaṃ karaṃ kṛtvā tarjanyagre tu yojayet | aṅguṣṭhāgraṃ tu mudreyaṃ puṣpākhyā parameśvari || aṅguṣṭhāgreṇa tarjanyāḥ spṛśedagraṃ maheśvari | dhūpamudreyamākhyātā sarvadevapriyaṃkarī || jyeṣṭhāgreṇa spṛśedagraṃ madhyamāyāḥ surārcite | dīpamudreyamuditā sarvadevapriyā śubhā || anāmāgraṃ spṛśed devi jyeṣṭhāgreṇa tu deśikaḥ | navedyamudrā kathitā devatā tṛptikāriṇī || athāvaraṇapūjā somabhujagāvalyām - tataśca mūlamantreṇa trivāraṃ tarpayet sudhīḥ | gṛhītvājñāṃ mahādevyāḥ parivārān samarcayet || ṣaḍaṅgaiḥ prathamaḥ kalpo gurubhistu dvitīyakaḥ | parivāraistṛtīyaḥ syāllokapālaiścaturthakaḥ || tadastraiḥ pañcamaḥ prokta iti sāmānyataḥ kramaḥ | yāmale - pādyādinā tathā paścāt pūjayedaṅgadevatāḥ | mālinītantre - atha sarvajñatā tṛptiranādibodhasaṃjñikā | svatantratā'nyā nityā syādaluptaśaktireva ca | ṣaḍaṅgadevatā hyetā nāmataḥ parikīrtitāḥ || tantre - ṣaḍaṅgamarcayed devyā deheṣu kesareṣu ca | kesareṣvarcākramo jñānārṇave - agnīśāsuravāyavyamadhyadikṣvaṅgapūjanam | somabhujagāvalyām - iṣṭvā hṛdayamāgneyyāmaiśānyāṃ ca śiro yajet | nair-ṛtyāṃ ca śikhā pūjyā vāyavyāṃ kavacaṃ yajet || abhyarcya purato netraṃ dikṣu cāstramathārcayet | tantre - vāyavyādīśaparyantaṃ gurupaṅktiṃ samarcayet | gurupaṅktiḥ divyaugha-sidhaugha mānavaughasamudāyaḥ prāgevoktaḥ svagurutritayaṃ ca | mālinītantre - gurupūjāṃ vinā vatsa yadi pūjāṃ samācaret | taddoṣasamaye vatsa kulapūjāṃ samācaret || viguṇaṃ yatra yad vāme guṇaṃ ca kulapūjanāt | vīracūḍāmaṇau - āvāhya pūjayet tasyāmaṅgamāvaraṇaiḥ saha | 215) bindumadhye maheśāni triśaktiṃ ca prapūjayet || ratiṃ prītiṃ priyāṃ kāntiṃ puṣpavāṇadhanurdharam | mithunaṃ pūjayet paścād gāyatrīṃ caturānanām || sāvitrīṃ caramāṃ dhyāyed pūjayed viṣṇudevatām | vāgīśvarīṃ samāvāhya rudramaithunamarcayet || paṅktyākāreṇa deveśi gurumakṣobhyamarcayet | karttṛkāṃ pūjayet paścāt citāṅgāraṃ prapūjayet || ṣaṭkoṇe ca yajed devi ṣaḍaṅgaṃ nyasya tarpayet | praṇavaṃ pūrvavarṇaṃ ca tannāmapadameva ca | vajrapuṣpaṃ pratīcchoktvā dviṭhāntamanumuddharet | nāmāni ca pravakṣyāmi sthāne sthāne yathākramam || vīratantre - tato'ṣṭayoginī bāhye saṃpūjyā dalamūlataḥ | mahākālyatha rudrāṇī ugrā bhīmā tathaiva ca || ghorāśca bhrāmarī caiva mahārātriśca saptamī | bhairavī cāṣṭamī proktā yoginīstāḥ prapūjayet | yāmale - caturdikṣu dale devyāḥ pūrvādikramato'rcayet | pūrve vairocanaṃ nāma asitābhamathottare || paścime padmanābhākhyaṃ dakṣiṇe śaṅkhapāṇḍavam | vidikṣu pūjayet paścādagnikoṇāditaḥ kramāt || nāmakāṃ māmakāṃ caiva pāṇḍarāṃ tārakāṃ tathā | saṃbodhanayutaṃ nāma sarvatra sādhako bhavet || vimalātantre - svanāmādyakṣaraṃ bījaṃ mantrālābhe prakīrtitam | yāmale - dalāgre ca maheśāni brāhmyādi paripūjayet || pūjayecca caturdvāre padmāntakādikaṃ kramāt | padmāntakaṃ yamāntakaṃ vighnāntakamataḥ param || narakāntakaṃ ca saṃpūjya dikpālāṃśca prapūjayet | madhye sūryaṃ samabhyarcya gurupaṃktyuttare tataḥ || itare pūjayed buddhaṃ punardevīṃ prapūjayet | puṣpāñjalītrayaṃ dadyād yathāsaṃkhyaṃ japed budhaḥ || svatantra - caturasre lokapālān tadastrāṇi ca tadbahi | 216) trikoṇe matsyasūkte tu viśeṣaḥ - kāmeśvaryādikāḥ pūjyāstrikoṇe vahnimaṇḍale | kāmeśvarī dikkaravāsinī ca caṇḍanāyikā || ityuktam | tataśca mūlamantreṇa puṣpāñjalitrayaṃ kṣipet | raktapuṣpāṇi cādāya mastake kullukāṃ japet || ityuktam | devīmaulāvakṣobhyamapi pūjayet | maulāvakṣobhyamarcayedityukteḥ | idaṃ cāvaraṇapūjāyāḥ prāgācaranti | atha pūjādau diṅnirūpaṇam atra sarvatra diṅnirūpikā devataiva pradhānatvāt tena devīpaścād vāmakoṇādagravāmakoṇaparyantaṃ gurupaṃktipūjā sidhyati | pūjyapūjakayormadhye prācī prakīrtyate budhaiḥ | taddakṣiṇaṃ dakṣiṇaṃ syāduttaraṃ cottaraṃ bhavet || iti mānasollāsavacanāt | yaṣṭurabhimukhā devā devābhimukhato daśa | prācyādiharito jñeyā pūjāhomādikarmaṇi || iti sārasaṃgrahavacanācca | evaṃ ca asitābhaṃ tathottara ityādāvapi devīvāmadalaṃ prasiddhadakṣiṇadigavasthitamevocyate | tena vāmāvartena pūjākramaḥ | sampradāyastvatra - prasiddhaprācyādikrameṇaiva | brāhmyādipūjanaṃ tu devyagradalamārabhya prādakṣiṇyenaiva viśeṣānabhidhānāt | athāvaraṇapūjāḥ syuḥ puraḥ prācīṃ prakalpayet | tadādiparivārāṇāṃ prādakṣiṇyena pūjanam || iti nṛsiṃhakalpavacanācca | evamagre'pi bodhyam | idantvavadheyam - devatāvāhanāt prāg āgneyādikoṇe dharmādīnāṃ pūrvādyaṣṭakeśareṣu pīṭhaśaktīnāṃ pūjanaṃ sammukhaprācotva kalpanānusāreṇa bodhyam | pūjyasyānāvāhitatvena tadānīṃ pūjyapūjakayorantaratvābhāvāt | uttarāśāmukho devi yadā cakraṃ samuddharet | uttarāśā tadā jñeyā pūrvāśaiva na saṃśayaḥ || īśānakoṇaṃ deveśi tadāgneyaṃ na saṃśayaḥ | paścimābhimukho mantrī yadā cakraṃ samuddharet || 217) paścimāśā tadā jñeyā pūrvāśaiva na saṃśayaḥ | vāyukoṇaṃ tadā'gneyamīśānaṃ rākṣasaṃ bhavet || dakṣiṇāśāmukho mantrī yadā cakraṃ samuddharet | pūrvāśaiva tadā rakṣo rakṣaḥkoṇaṃ tu vahnimat || iti jñānārṇavavacanasyānyathopapādayitumaśaktyatvāt | paścimāśādyabhimukhatvaṃ kāmyapūjāviśeṣaparam | nityapūjāyāṃ prāgānano'tha dhanadadigvadano'tha tyādinā digdvayasyaiva niyamanāt | kecit tu indrādīn sāhajikaprācyādi *?ṇa pūjayanti | tatra pramāṇaṃ cintyam | athāvaraṇadevatādhyānam śāradātilake - indrakoṇe lasaddaṇḍa-kuṇḍikākṣaguṇābhayām | gāyatrīṃ pūjayen mantrī brahmāṇamapi tādṛśam || rakṣaḥkoṇe śaṅkha-cakra-gadā-paṅkaja-dhāriṇīm | sāvitrīṃ pītavasanāṃ yajed viṣṇuṃ ca tādṛśam || vāyukoṇe paraśvakṣa-mālābhayakarānvitām | yajet sarasvatīmacchāṃ rudraṃ tādṛśalakṣaṇam || atrendrakoṇa ityādinā devatāprācyādīnāmeva pūrvādittvābhidhānam | ṣaḍaṅgavatānāṃ tatraiva dhyānam | tuṣārasphāṭikaśyāma-nīlakṛṣṇāruṇārciṣaḥ | varadābhayadhāriṇyaḥ pradhānatanavaḥ striyaḥ || dhyātavyā viduṣā tena krameṇaivā'ṅgadevatāḥ | pradhānatanava iti | vaikalpikaṃ dhyānāntaramiti rāghavabhaṭṭāḥ | dalamūle mahākālādidhyānaṃ mūladevatāvad viśeṣānabhidhānāt | vairocanādidhyānaṃ tantrāntare - vairocanaṃ dvihastaṃ ca yaṣṭitomaradhāriṇam | pītaṃ vṛṣāsanagataṃ trinetraṃ bhaktavatsalam || śaṅkhaṃ triśirasaṃ devamasitābhaṃ hiraṇmayam | pustakābhītivaradaṃ vimalaṃ śaśavāhanam || śaṅkhaṃ triśirasamiti | anyadasitābhavat | pustaketyādi | ekasyaiva pustakasya hastābhyāṃ dhāraṇāccaturbhujatvaṃ bodhyam | evamagre'pi | padmanābhaṃ dantivaktraṃ pustakaṃ varadābhayam | pāśaṃ ca vidhṛtaṃ devaṃ trinetraṃ varadaṃ śubham || 218) śvetāṃ trinetrāṃ varadāṃ pustakābhayadhāriṇīm | māmakāṃ valayadevena saṃyuktena vibhāvitām || kṛṣṇāṃ karālavadanāṃ nāmakāṃ navayauvanām | godhikāyāṃ samārūḍhāṃ śikhirūḍhāṃ ca tārakām || pāṇḍarāṃ śvetabījena caturbāhusamanvitām | raktāṃ lambodarīṃ dhyāyet pañcapretāsanasthitām || hastadhyānaṃ tu sarvāsāṃ māmakāvat | pūrvabījaṃ samuccārya tārāṃ śyāmāṃ samarcayet | pūrvādipadmapatreṣu punarbījena śāṅkari || namo'ntena dhruvādyena pratiślokena cārcayet | atha brāhmyādīnāṃ dhyānam śāradāyām - daṇjaṃ kamaṇḍaluṃ paścādakṣasūtramathā'bhayam | bibhratī kanakacchāyā brāhmī kṛṣṇājinojjvalā || śūlaṃ paraśvadhaṃ kṣudradundubhiṃ nṛkaroṭikām | vahantī himasaṅkāśā dhyeyā māheśvarī śubhā || aṅkuśaṃ daṇḍa khaṭvāṅgau pāśaṃ ca dadhatī karaiḥ | bandhūkapuṣpasaṅkāśā kaumārī varadāyinī || cakraṃ ghaṇṭāṃ kapālaṃ ca śaṅkhaṃ ca dadhatī karaiḥ | tāmālaśyāmalā dhyeyā vaiṣṇavī vibhramojjvalā || muṣalaṃ karavālaṃ ca kheṭakaṃ dadhatī halam | karaiścaturbhirvārāhī dhyeyā kālaghanacchaviḥ || aṅkuśaṃ tomaraṃ vidyut kuliśaṃ dadhatī karaiḥ | indranīlanibhendrāṇī dhyeyā sarvasamṛddhidā || śūlaṃ kṛpāṇaṃ nṛśiraḥ kapālaṃ dadhatī karaiḥ | muṇḍasraṅmaṇḍitā dhyeyā cāmuṇḍā raktavigrahā || akṣasrajaṃ bījapuraṃ kapālaṃ paṅkajaṃ karaiḥ | vahantī hemasaṅkāśā mahālakṣmīḥ samīritā || kecit tu - kālīprakaraṇokta-brāhmī-nārāyaṇītyādyaṣṭakamevātra pūjyaṃ yathā kālī tathā tāretyukteriti vadanti | tāsāṃ ca dhyānaṃ tatraiva vakṣyate | 219) athendrādidhyānam tūrṇāyāge - itthamāvaraṇaṃ samyagabhyarcya manuvittamaḥ | ante yajellokapālāṃsteṣāmastrāṇi ca kramāt || indraṃ surādhīpaṃ pītaṃ vajrahastaṃ savāhanam | agniṃ tejo'dhipaṃ raktaṃ śaktihastaṃ subhūṣaṇam || yamaṃ pretādhipaṃ kṛṣṇaṃ daṇḍahastaṃ samarcayet | rakṣo'dhipaṃ nir-ṛtiṃ ca khaḍgahastaṃ sudhūmrakam || pāśahastaṃ suśubhrāṅgaṃ varuṇaṃ yādasāṃpatim | vāyuṃ prāṇādhipaṃ dhūmramaṅkuśāḍhyakaraṃ yajet || yakṣapatiṃ kuberaṃ ca śuklavarṇaṃ gadākaram | vidyādhipaṃ tatheśānaṃ svacchaṃ śūlakaraṃ yajet || nāgādhipaṃ tathā'nantaṃ gauraṃ cakradharaṃ yajet | lokādhipaṃ vidhātāraṃ raktaṃ padmakaraṃ yajet || airāvataṃ tathā meṣaṃ mahiṣaṃ mṛtapūruṣam | makaraṃ mṛgama(śvaṃ)tyauṃ ca vṛṣaṃ ca ratha-haṃsakau || indrādilokapālānāṃ vāhanāni vidurbudhāḥ | vajraṃ pītaṃ sitāṃ śaktiṃ daṇḍaṃ kṛṣṇaṃ samarcayet | khaḍgamākāśasaṃkāśaṃ pāśaṃ vidyunnibhaṃ smaret | aṅkuśaṃ raktavarṇaṃ ca śuklavarṇāṃ gadāṃ yajet || triśūlaṃ nīlavarṇaṃ ca yajen mantrī tataḥ param | rathāṅgaṃ karabindābhaṃ padmaṃ raktaṃ samarcayet || lokapālāyudhānyevaṃkrameṇa paripūjayet | atra yadyapi hṛdayādiṣaḍaṅgānāmīndrādīnāṃ ca pūjane tantrāntare mantrāntarāṇyuktāni tathāpi tāni devatāntarāvaraṇapūjāparāṇi | atra ca - vajrapuṣpaṃ pratīcheti hūṃ phaṭ svāheti cāntataḥ | anena manunā sarvān parivārān samarcayet || iti vīratantrādivacanāt vajrapuṣpamityādimantreṇaiva sakalaparivārāṇāṃ pūjanam | indrādipūjottaraṃ lokapālamudrā pradarśanīyā | taduktaṃ tantre - pāṇimūle susaṃlagne śākhāḥ sarvāḥ prasāritāḥ | lokeśānāmiyaṃ mudrā teṣāmarcāsu darśayet || 220) tūrṇāyāge - abhīṣṭasiddhiṃ me dehi śaraṇāgatavatsale | bhaktyā samarpayet tubhyaṃ prathamāvaraṇārcanam || iti puṣpāñjaliṃ dadyāt praṇamedatibhaktitaḥ | pratyāvaraṇameva tu tattannāmnā samarpayet || svatantre - tataḥ punarmūladevīṃ mudrātarpaṇapūjanaiḥ | arcayitvā japaṃ kṛtvā visarjayet tataḥ param || mudrā yonyākhyā | pūjāprakārastūrṇāyāge uktaḥ - punarmūlaṃ samuccārya sāṅgāyai saparīti ca | vārāyai nāma devyāśca caturthyantamudīrya ca || nama ityarcayed gandhapuṣpādyaiḥ sādhakastridhā | atha balidānam triśaktiratne - vāmabhāge trikoṇe ca vṛttaṃ bhūpurameva ca | vidhāya raktamālyādyairarcayitvā yathāvidhi || vakṣyamāṇena manunā baliṃ devyai nivedayet | dhruvaṃ lajjāṃ samuccārya ṅentāmekajaṭāṃ vadet || mahāyakṣādhipāyai syādupanītabaliṃ tathā | gṛhṇa-gṛhṇāpaya dvandvaṃ mama sarvapadādatha || śāntiṃ kuruyugaṃ brūyāt paravidyāmataḥ param | ākṛṣya yugalādante truṭachindhiyugaṃ vadet || brīḍāvahnivadhūprāntā balimantro'yamīritaḥ | balipātrodakena viśeṣārghyodakena votsraṣṭavyaḥ | narasiṃhapurāṇe - ārdrāmalakamānena kuryāddhomahavirbalīn | chāgādibalividhiragre vācyaḥ | prathamaṃ kullukaṃ japtvaiva tārāmantrāḥ prajaptavyāḥ | taduktaṃ triśaktiratne - ajaptvā kullukaṃ mantramasmṛtvā śrīpatiṃ harim | yo japet tāriṇīmantraṃ narake sa nilīyate || japitvā kullukaṃ mantramaṣṭottaraśataṃ sudhīḥ | prajapet tāriṇīṃ paścān nānyathā siddhimāpnuyāt || dhṛtvā tu kullukaṃ haste mahādevīṃ samarcayet | athavā mūrdhni vinyasya pūjayet prajapedapi || brahmasaṃhitāyām - akṣobhyasya manuṃ tyaktvā devīṃ tārāṃ japed yadi | 221) siddhihānirbhavet tasya rauravaṃ narakaṃ vrajet || tathā - akṣobhyasya manuṃ vipra kavacaṃ sāramuttamam | atiguhyaṃ mahādhyānaṃ sarvadhyāneṣu cottamam || agre manuṃ pravakṣyāmi dhyānaṃ caiva tataḥ param | kavacaṃ ca tataḥ paścāt kathayāmi krameṇa tu || anuttaraṃ samuddhṛtya papañcamavibhūṣitam | akṣobhyeti ca svāheti ramādyantaṃ mahāmanuḥ || anuttaraḥ akāraḥ | papañcamo makāraḥ | tena binduḥ | svayaṃ ṛṣiśca saṃprokto virāṭ chanda udīritaḥ | akṣobhyo devatā proktastrimūrtirnāgarūpadhṛk | viniyogastu niyataṃ puruṣārthacatuṣṭaye || atha dhyānaṃ pravakṣyāmi sarvasaubhāgyadāyakam | sahasrādityasaṅkāśaṃ nāgarūpadharaṃ śubham | vidyutkoṭisamaṃ vaktraṃ vahnibhāsvaralocanam | sārdhatribalayopetaṃ jaṭākoṭyagrasaṃsthitam || mahālāvaṇyasaṃyuktaṃ surāsurairnamaskṛtam | sūryavidyutsamābhāsaṃ mahāmaṇiśikhopari || etadrūpaṃ mahākāyaṃ devairapi supūjitam | śiva uvāca - asya kavacasya brahmaviṣṇurudrā ṛṣayo virāṭchando'kṣobhyo devatā śrīṃ bījaṃ svāhā śaktirdharmārthakāmamokṣārthaṃ jape viniyogaḥ | śrīṃ bījaṃ śirase avyādādibījaṃ ca bhālake | akāraḥ kaṇṭhaṃ me avyāt kṣokāro hṛdi rakṣatu || bhakāro nābhiṃ me avyād yakāro guhyadeśake | mantraśaktiśca sarvāṅge bījaṃ netradvaye'vatu || sarvabhāvaiśca akṣobhyo bāhū dvau rakṣayet sadā | brahmā rakṣatu pādau dvau viṣṇū rakṣatu jānunī || mūlādhāraṃ śiro me'vyāt svādhiṣṭhāne vṛṣo'vatu | maṇipure sadā avyāt śivasya gṛhiṇī ca me || anāhatāmbujaṃ me'vyādindrādaśadevatā | 222) viśuddhacakre satata rakṣāṃ karotu me raviḥ || maheśvaraḥ sadā rakṣedājñācakraṃ suśobhanam | brahma śukraṃ ca me rakṣen nābhiṃ rakṣatu bhairavī || divyādigurupaṃktau ca sarvatrākṣobhya ucyate | evaṃ kramavidhānena kavacaṃ ca japecchuciḥ || trisandhyaṃ ya paṭhen nityaṃ śraddhābhaktisamanvitaḥ | siddhyahānirbhavet tasya nātra kāryā vicāraṇā || atha mālāvidhiḥ etanmantrajape tu vīrasya rahasyamālā mukhyā praśastā ca | tathāhi triśaktiratne - rahasyamālayā japtā tāriṇī siddhidā bhavet | atastayā prajaptavyā mālayā siddhimicchatā || mahāśaṅkhamayī mālā pañcāśanmaṇinirmitā | rahasyamālā saṃproktā gopanīyā prayatnataḥ || karṇanetrāntarālāsthi mahāśaṅkhaḥ prakīrtitaḥ | tadabhāve tu kasyāpi karttavyā'vayavasya vai || mahāśaṅkho nṛśiro'sthi | taccādagdhaṃ vihitamiti sampradāyavidaḥ | yāmale - narebhāśvoṣṭramuṇḍānāṃ chinnānāṃ raṇasaṃkaṭe | mālāṃ vai kārayed vṛttāṃ mahāvidyāsu sādhakaḥ || tadabhāve sphāṭikī syān mālā sarvatra siddhidā | muṇḍamālāyām - aṅguṣṭhasthāmakṣamālāṃ cālayen madhyamāgrataḥ | aśucirna spṛśedenāṃ karabhraṣṭāṃ na kārayet | triśaktiratne - athavā mātṛkāmayyā mālayā prajaped budhaḥ | ekaikaṃ varṇamuccārya varṇenāntaritaṃ japet || sudhīreva lakārāntaṃ tata āntaṃ samānayet | merurūpaṃ kṣakāraṃ hi sādhako naiva laṅghayet || muṇḍamālāyāmapi - anulomavilomasthakḷptayā varṇamālayā | ādivarṇakrameṇaiva lāntaṃ ca parameśvari || kṣakāraṃ merurūpaṃ tu laṅghayenna kadācana | meruhīnā ca yā mālā merulaṅghyā ca yā bhavet || aśuddhā tu bhavedatra sā mālā niṣphalā bhavet | 223) citriṇī viśatantvābhā brahmanāḍī gatā tu yā | tayā saṃgrathitā dhyeyā sarvakāmaphalapradā | aṣṭottaraśatajape tvādau klīvaṃ samuccaret || ṛ ṝ ḷ ḹ varṇacatuṣṭayaṃ klīvaṃ pracakṣate | vargāṇāmaṣṭakaṃ vāpi kāmyabhedakrameṇa tu || a ka ca ṭa ta pa ya śā ityevaṃ cāṣṭavargakam | aṣṭottaraśatajape karttavye klībacatuṣṭayamādāvuccārya vilomasamāptāvapi taccatuṣṭayaṃ vilomena japedityekaḥ kalpaḥ | anulomavilomābhyāṃ pañcāśad varṇānuccārya śeṣe'ṣṭavargākṣarāṇyuccarediti aparaḥ kalpa ityarthaḥ | yāmale - sabinduṃ varṇamuccārya paścān mantraṃ japet sudhīḥ | kṣaṃ meruṃ kalpayitvā tu japet tannā'bhilaṅghayet || kṣaṃ sakṛdeva merutvena śuddhamuccaret na tu taduttaraṃ mantramuccaredityarthaḥ | tathā kulamūlāvatāre sārasaṃgrahe ca - brahmanāḍīgatānādikṣāntānarṇān vibhāvya ca | arṇaṃ binduyutaṃ kṛtvā śreṣṭhaṃ mantraṃ japet sudhīḥ || akārādiṣu saṃyojya tathā kādiṣu ca kramāt | kṣārṇaṃ merumatho tatra kalpayej jagadīśvarīm || tadā lipirbhavedakṣamālārdhaśatasaṃkhyayā | anayā sarvamantrāṇāṃ japaḥ sarvārthasādhakaḥ || tathā - akārādikṣakārāntaṃ pañcāśanmaṇisūtrakam | kṣakāraṃ merusaṃsthāne lakārādivilomataḥ || vargāṣṭakavibhedena śatamaṣṭottaraṃ bhavet | ekaikāntaritaṃ mantraṃ yathādevaṃ phalapradam || anulomavilomasthaiḥ kḷptayā varṇamālayā | pratyekamantrārṇayutā japtāḥ syuḥ śrīghrasiddhidāḥ | vairimantrā api nṛṇāmanye mantrāśca kiṃ punaḥ || tenā'nyatra mālāpadaprayogo gauṇaḥ | tathā - pañcaviṃśatibhirmokṣastriṃśadbhirdhanasañcayaḥ | sarvārthāḥ saptaviṃśatyā pañcadaśyā'bhicārikam || pañcāśadbhiḥ karmasiddhiḥ syāt tathā caturuttaraiḥ | saptaviṃśatibhiścākṣaiḥ sarvasādhāraṇo japaḥ || 224) mantratantraprakāśe - aṅgulījapasaṃkhyāne japamekaguṇaṃ smṛtam | rekhāsvaṣṭaguṇaṃ vidyādakṣaiśca śatasaṃguṇaṃ || tatrā'ṅgulijapaṃ kurvan sāṅguṣṭhāṅgulibhirjapet | aṅguṣthana vinā karma kṛtaṃ tadaphalaṃ bhavet || aṅgulīparvabhirmantraṃ japan nityaṃ prakalpayet | tathā tantrāntare - anāmikādvayaṃ parva kaniṣṭhādikrameṇa tu | tathā - anāmāmadhyamāparva meruṃ kṛtvā na laṅghayet || tarjanyagre madhyame ca yo japedatra sādhakaḥ | catvāri tasya naśyanti āyurvidyā yaśo dhanam || tathā - ārabhyā'nāmikāmūlāt prādakṣiṇyakrameṇa tu | madhyamāmūlaparyantaṃ japedaṣṭasu parvasu || anāmāmadhyamaṃ parva meruṃ kṛtvā na laṅghayet | idaṃ ca tripurasundarībhinnaśakteraṣṭottaraśatasaṃkhyājapaviṣayam | śatamantrajape tu anāmāmadhyamārabhya tarjanīmūlaparyantaṃ daśadhā japamātraṃ bodhyam | tantrāntare - anāmāmūlamārabhya prādakṣiṇyakrameṇa tu | tarjanīmūlaparyantaṃ japen navasu parvasu || madhyamātritayagrāhyamanāmāmūlameva ca | anāmāmadhyamaṃ caikaṃ meruṃ kṛtvā na laṅghayet || idaṃ ca dvādaśāvṛtyā aṣṭottaraśatasaṃkhyajapaparam | saundaryā tu yāmale - anāmāmadhyamāyāśca mūlāgraṃ tu dvayaṃ dvayam | kaniṣṭhāyāśca tarjanyāstrayaṃ parva maheśvari || anāmāmadhyamāyāśca meruṃ syād dvitayaṃ śubham | pradakṣiṇakramād devi japet tripurasundarīm || vaiṣṇavādau tu sanatkumārasaṃhitāyām - anāmāmadhyamārabhya kaniṣṭhādita eva ca | tarjanīmūlaparyantaṃ daśaparvasu saṃjapet || tathā - aṅgulīrna viyuñjīta japakāle kadācana | aṅgulīnāṃ viyogena chidreṣu sravate japaḥ || nollaṅghayecca gaṇanāṃ kiñcit saṃkocayet talam | nityaṃ japaṃ kare kuryān na tu kāmyaṃ kadācana || 225) kāmyamapi kare kuryād yadi mālā na vidyate | na vidyata iti | na vihitā'stītyarthaḥ | ata eva kulāmṛte - śuddhirūpā yadā devī manaḥpīṭhārcanaṃ tadā | pūrvameva mayā proktaṃ sahomaṃ te viśeṣataḥ || varṇamayyā manomayyā japo mānasa ucyate | mālayā devadeveśi mokṣadaḥ kāmadastathā || citirūpā yadā devī kulakuṇḍalinī parā | yantre pūjā tadā jñeyā homakuṇḍe vidhīyate || maṇyādi guṭikāmayyā japaścaivākṣamālayā | upāṃśuḥ syān mahādevi śīghrasiddhipradāyakaḥ || yonirūpā yadā devī pūjayed yonimaṇḍale | homastatraiva deveśi maithunena vidhānataḥ || japaḥ kāryo maheśāni tathaiva karamālayā | ityuktam | kulamūlāvatāre - maṇayaḥ śaṅkhasambhūtāḥ proktā lakṣmīpradāyakāḥ | muktipradāḥ sphaṭikajāḥ padmākṣāḥ puṣṭivardhanāḥ || bhuktimuktipradāḥ puṇyā rudrākṣāḥ sarvasiddhidāḥ | putrajīvabhavāḥ putrapaśudhānyarddhisiddhidāḥ || vidrumotthāśca maṇayo dhanasaubhāgyavaśyadāḥ | mauktikā muktidāḥ proktāstathā sarvasamṛddhidāḥ || pāpāpahāḥ kuśamayāḥ kāmadāḥ svarṇarūpyajāḥ | śāradātilake - rudrākṣamālikā sūte japena svamanorathān | padmākṣairvihitā mālā śatrūṇāṃ nāśinī matā || kuśagranthīmayī mālā sarvapāpapraṇāśinī | putrajīvaphalaiḥ kḷptā kurute putrasampadam || nirmitā rupyamaṇibhirjapamālepsitapradā | hiraṇmayairviracitā mālā kāmān prayacchati || prabālairvihitā mālā prayacchet puṣkalaṃ dhanam | saubhāgyaṃ sphāṭikī mālā mauktikairvihitā śriyam || nirmitā śaṅkhamaṇibhiḥ kurute kīrtimavyayām | 226) sarverebhirviracitā mālā syān muktaye nṝṇām || etena - indrākṣairyadi japyeta rudrākṣaiḥ sphāṭikaistathā | nānyanmadhye prayoktavyaṃ putrajīvādikaṃ ca yat || yadyanyat tu prayuñjīta mālāyāṃ japakarmaṇi | tasya kāmaṃ ca mokṣaṃ ca na dadāti priyaṃkarī || janmāntare jāyate ca sarvo vedāntapāragaḥ | mitralābhaṃ tato devi caṇḍālaiḥ pāpakarmabhiḥ || ityuttaratantravacanaṃ samastavyatiriktakiñcitprakṣepaparamiti jñeyam | nāradaḥ - kuśagranthyā japed vipraḥ suvarṇamaṇibhirnṛpaḥ | putrajīvairjaped vaiśyaḥ padmākṣaiḥ sarva eva ca || tantre - tathāmalakasambhūtaistulasīkāṣṭhanirmitaiḥ | ebhiśca mālikāṃ kuryān matimān vaiṣṇave manau || gopālasya śuklapadmākṣaṃ praśastam samāhitamanāḥ śuklapadmabījākṣamālayeti gautamavacanāt | nāradapañcarātre - japasya gaṇanaṃ prāhuḥ padmākṣairbhaktivardhanaiḥ | yastu bhagavato bhūtvetyupakramya rudrākṣaiścottameti varāhavacanāt vaiṣṇavānāmapi rudrākṣamālā praśastā | rudrākṣamālayā divā śaktimantrajapo niṣiddhaḥ | taduktaṃ yoginītantre - rudrākṣaiḥ śaktimantrastu ahni yo japati priye | sa durgatimavāpnoti niṣphalastasya tajjapaḥ || iti bhairavīvidyāyām | vārāhītantre - suvarṇamaṇibhirmālāṃ sphāṭikīṃ śaṅkhanirmitām | prabālaireva vā kuryāt putrajīvaṃ vivarjayet || padmākṣaiścaiva rudrākṣamindrākṣaṃ ca viśeṣataḥ | atha mālāsaṃskārakālaḥ yoginītantre - dvādaśyāṃ vaiṣṇavī mālā kartavyā sādhakottamaiḥ | mantrajñairviṣṇumantreṇa divyabhāge prayatnataḥ | divyabhāge pūrvāhne | tathā - śaktīnāmapi karttavyā bhuktvā rātrau yathāvidhi | aṣṭamyāṃ ca navamyāṃ ca caturdaśyāṃ tathaiva ca || trayodaśyāṃ tathā kuryācchivasyā'pi sureśvari | 227) atha mālāsaṃskāraḥ yoginītantre - paṭṭasūtrakṛtā mālā devyāḥ prītikarī sadā | kārpāsairvaiṣṇavī mālā padmasūtrairathāpi vā || ūrṇābhirvalkalenā'pi śaivī mālā praśasyate | kārpāsasūtre viśeṣa ukta umāmaheśvarasaṃvāde - yā jīvavatsakā nārī sundarī pativallabhā | tayā karttitasūtreṇa vyūḍhā mālā śubhāvahā || marusūtreṇa paṭṭena trasareṇa vinirmitā | nirmitā svarṇarajataiḥ svarṇenāpi śubhāvahā || kanyākartitasūtreṇa grathitā guruṇā svayam | maṇḍalīkṛtagopuccharūpadhṛṅ mālikā śubhā || hāridraṃ sarvathā sūtraṃ grāmakārpāsasambhavam | caitrakārpāsajaṃ vātha tyajed granthanakarmaṇi || yoginītantre - tato dvijendrapuṇyastrīnirmitaṃ granthivarjitam | triguṇaṃ triguṇīkṛtya sūtraṃ prakṣālayet tataḥ || prakṣālayet pañcagavyena | pañcagavyaiśca kṣālayediti vacanāt | tantre - gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakam | pañcagavyamiti proktaṃ mahāpātakanāśanam || iti | pañcagavyaparimāṇaṃ tu - gautamīye - palamātraṃ dugdhabhāgaṃ gomutraṃ tāvadiṣyate | ghṛtaṃ ca palamātraṃ syād gomayaṃ? tolakadvayam || dadhi prasṛtimātraṃ syāt pañcagavyamidaṃ smṛtam | athavā pañcagavyānāṃ samāno bhāga ucyate || ekabhuktiṃ vidhāyādau sādhako grathayet svayam | kṛtanityakriyaḥ śuddha ukteṣvakṣeṣu mantravit || yathākāmaṃ yathālābhamakṣāṇyānīya yatnataḥ | anyonyasamarūpāṇi nātisthūlakṛśāni ca || kīṭādibhiraduṣṭāni na jīrṇāni navāni vai | gavyaistu pañcabhistāni prakṣālya tu pṛthak pṛthak || ādau pūrvadinai śaktivyatiriktaparamiti jñeyam | 228) aśvatthapatrairnavakaiḥ padmākāreṇa kalpite | sūtre maṇīṃśca gandhādbhiḥ kṣālitāṃstatra niḥkṣipet || tāraṃ śaktiṃ mātṛkāśca sūtre caiva maṇiṣvatha | vinyasya pūjayedājyairjuhuyāccaiva śaktitaḥ || tathā - maṇimekaikamādāya sūtre tatra tu yojayet || tantrāntare tu - ekaikaṃ mātṛkāvarṇaṃ satāraṃ prajapan sudhīḥ | maṇimādāya sūtreṇa grathayen madhyamadhyataḥ || brahmagranthiṃ vidhāyetthaṃ meruṃ ca granthisaṃyutam | grathayitvā puro mālāṃ tataḥ saṃskāramārabhet || gautamīye yāmale ca - evaṃ vidhāya mālāṃ vai śodhayet parameśvari | aśvatthapatranavakaiḥ padmākāraṃ tu kalpayet || tanmadhye sthāpayen mālāṃ mātṛkāṃ mūlamuccaran | kṣālayet pañcagavyena sadyojātena sajjalaiḥ || tantre - pratyekaṃ mantrayen mantrī pañcamena sakṛt sakṛt | gautamīye - samudāyamālāmadhikṛtya - pañcamenaiva mantreṇa śatān nyūnena mantrayet | ityuktam | māle māle mahāmāle sarvatattvasvarūpiṇi | caturvargastvayi nyastastasmānme siddhidā bhava || māyābījādikaṃ kṛtvā raktapuṣpaiḥ samarcayet | mantrayen mūlamantreṇa krameṇotkramayogataḥ || tathaiva mātṛkāvarṇairmantrayen mantratattvavit | yoginītantre - homakarma tataḥ kuryād devatābhāvasiddhaye | aṣṭottaraśataṃ hutvā sampātājyaṃ viniḥkṣipet || homakarmaṇyasaktaśced dviguṇaṃ japamācaret | tvaṃ māle sarvalokānāṃ sarvasiddhipradā matā || tena satyena me siddhiṃ dehi mātarnamo'stu te | ityuktvā paripūjyā'tha gopayed yatnato gṛhī | śaivāgame - gopucchasadṛśī kāryā ekāgrīvā samerukā | uttaratantre - eko merustatra deyaḥ sarvebhyaḥ sthūlasambhavaḥ | vinyaset kramatastasmāt sarpākārā ca sā yataḥ || 229) brahmagranthiyutaṃ kuryāt pratibījaṃ yathāvidhi | athavā granthirahitaṃ dṛḍharajjusamanvitam || trirāvṛttyātha madhyena cārdhāvṛttyā'ntadeśataḥ | granthiḥ pradakṣiṇāvarto brahmagranthiritīritaḥ || rudrākṣe tu viśeṣaḥ - kālottare uktaḥ - skanda uvāca - deva deva mahādeva sṛṣṭisthitilayeśvara | rudrākṣairjapamālā tu kathaṃ kuryān maheśvara || saṃskāraśca kathaṃ nātha kartavyaḥ kīdṛśaṃ phalam | īśvara uvāca - śṛṇu ṣaṇmukha vakṣyāmi rudrākṣaiḥ kriyate yathā | japamālā vidhānena yena sā japasiddhidā || ekavaktrairdvivaktraiśca caturvaktraiśca pañcabhiḥ | ṣaḍvaktrairvātha karttavyā mitho miśrāṃstu varjayet || mukhe mukhaṃ tu kartavyaṃ pucchaṃ pucche tu yojayet | dhātrīphalapramāṇena śreṣṭhametadudāhṛtam || vadarāṇḍapramāṇena na kārye madhyamādhame | navatritantunā cainad grathanīyaṃ samaṃ spṛśan || asyordhvavaktraṃ mervākhyaṃ karttavyaṃ tanna laṅghayet | kṣālayet sadyojātena vāmadevena gharṣayet || dhūpayedatha ghoreṇa lepayet tatpuruṣeṇa tu | mantrayet pañcamenaiva pratyekaṃ tu śataṃ śatam || meruṃ ca pañcamenaiva tathā ghoreṇa mantrayet | mudrāṣṭakaṃ darśayitvā pratyekaṃ pūjayet kramāt || grathitaṃ pañcabhiḥ pūjyaṃ pūrvavacca yathāvidhi | rudrākṣāṇāmayaṃ proktaḥ saṃskāraḥ śrutinoditaḥ || itareṣu ca tantroktaḥ karttavyo guhasādhakaiḥ | kṣālayet pañcagavyeneti śeṣaḥ | kṣālayet pañcagavyena sadyojātena sajjalaiḥ | iti vacanād | gharṣayeccandanāgurugandhādyairiti | lepayeccandanasaugandhikastūrī kuṅkumādibhiriti | 230) mudrāṣṭakamāvāhanyādikam | anantaraṃ pūjābhidhānāt | anyamaṇyādiṣvapyayaṃ saṃskāra iti vadanti | prakārāntaramāha yoginītantre - ukteṣvṛkṣeṣvuktamantrairgrathitāṃ sādhakottamaḥ | mālāṃ nidhāya vai pātre kvacid gandhādicarcitām || bhūtaśuddhyādikāṃ pūjāṃ samāpya tatra pūjayet | gaṇeśasūryaviṣṇvīśa durgāścāvāhya pūjayet || tantramālāyām - pañcagavyena tāṃ siktvā hauṃmantraṇa ca mantrayet | tasmāduttolya tāṃ mālāṃ svarṇapātre nidhāya ca || payo dadhi ghṛta kṣaudra śarkarādyairanukramāt | tato dhūpāntaraiḥ kṛtvā pañcāmṛtavidhiṃ budhaḥ || kramāt tatraiva saṃsthāpya snāpayecchītalodakaiḥ | tataścandanasaugandhikastūrīkuṅkumādibhiḥ || tāmālipya japed hsaurmantramaṣṭottaraṃ śatam | tasyāṃ navagrahān paṅktiṃ dikpālāṃśca prapūjayet || tataḥ sampūjya ca guruṃ gṛhṇīyān mālikāṃ śubhām | bhairavītantre - ādau gaṇapatiṃ devaṃ sūryaṃ viṣṇumumāpatim | durgāṃ ca pūjayed vidvān mālāyāṃ susamāhitaḥ || pañcagavye kṣipen mālāṃ prāsādenā'bhimantrayet | uttolya ca tato mālāṃ sthāpayeddhemapātrake || pañcāmṛtena saṃsthāpya śītalena jalena ca | candanena sugandhena kastūrīkuṅkumādibhiḥ || abhiṣekaṃ tataḥ kṛtvā mantreṇā'nena mantravit | prāṇaṃ jīvasamārūḍhamaukārasvarabhūṣitam || bindunādasamāyuktaṃ mantrarājaṃ pravinyaset | navagrahān pūjayitvā tato dikpālapūjanam | tilena ghṛtayuktena śaktito homayet tataḥ | pravinyaset aṣṭottaraśatakṛtvaḥ | prāṇo hakāraḥ | jīvaḥ sakāraḥ | kubjikātantre - śilpinaṃ pūjayedādau vastragandhānulepanaiḥ | saṃhṛṣṭaḥ kārayen mālāṃ viśuddhāṃ varṇarūpiṇīm || 231) yathā yogyaṃ vedhavatīṃ mālāṃ kuryād vicakṣaṇaḥ | varṇarūpiṇīṃ pañcāśadbījarūpātmikāṃ parām | varṇamānena sā kāryā pañcagavyaṃ tryahaṃ kṣipet | sūtraṃ vāpi caturthe'hni kṣālayedatra mantrakaiḥ || samānavarṇasūtreṇa grathayet hṛdayāṇunā | suvarṇādiguṇairvāpi grathayet sādhakottamaḥ | brahmagranthiṃ tato dadyān nāgapāśamathāpi vā || kavacena ca grathnīyān mālāṃ dhyānaparāyaṇaḥ | sarvaśeṣe tato meruṃ sūtradvayasamanvitam || grathayet tārayogena badhnīyāt sādhakottamaḥ | evaṃ niṣpādya deveśi pratiṣṭhāṃ ca samācaret || sthaṇḍile maṇḍalaṃ kṛtvā yathābhāgavidhikramāt | pūjayitvā yathānyāyamiṣṭadevamanukramāt || nyāyapūrvaṃ japen mantramaṣṭottarasahasrakam | juhuyācca daśāṃśena yasya devasya yat priyam || tato maṇḍalamadhye tu tāṃ mālāṃ sthāpayed budhaḥ | astramantraṃ tato nyasya daivavat paricintayet || abhedarūpamāsādya mālāṃ kuryāt tathātmikām | tato baliṃ yathānyāaṃ dadhyannaiḥ sādhakottamaḥ || evaṃ pratiṣṭhāmāpādya mālāyāmiṣṭadevatām | ācāryaṃ pūjayen mantrī śilpinaṃ ca yathāvidhi || nānyamantraṃ japet tatra yadīcchet siddhimātmanaḥ | astrādirjaptavyamantrasya grāhyaḥ | baliṃ mālāyāḥ | tairhomadravyaiḥ | tathottaratantre - dṛḍhaṃ sūtraṃ niyuñjīta jape tryuṭyati no yathā || jīrṇe sūtre punaḥ sūtraṃ yojayitvā śataṃ japet || śaivāgame - yadā saṃtryuṭyate mālā granthayitvā ca pūrvavat | pratiṣṭhitāyāṃ tasyāṃ tu mantraṃ japyādananyadhīḥ || nāradīye - akṣasūtraṃ tu nipated bhūmau ced kurvato japam | uddhāraṃ tasya kurvīta jāpako hṛdayena tu || hṛdayena nama iti mantreṇa | rudrayāmale - 232) nākṣaterhastapavairvā na dhānyairna ca puṣpakaḥ | na candanairmṛttikayā japasaṃkhyāṃ tu kārayet || lākṣā kuśīda sindūraṃ gomayaṃ ca karīṣakam | viloḍya guṭikāṃ kṛtvā japasaṃkhyāṃ tu kārayet || nāradīye - anāmikāyāṃ saṃveśya karayorubhayorapi | japaṃ kurvanna kurvīta saṃkhyāgranthikabandhanam || kurute yaḥ kṣaredasya na kṛte tu śataṃ japet | atha sampradāyasiddho rahasyamālāsaṃskāravidhiḥ oṃ hrīṃ śrīṃ hrīṃ klīṃ hūṃ phaṭ svāhā iti mantreṇa saptadhābhimantrya navake? nikṣipet | tata āvāhanādimantrādibhirbhagavatīmāvāhya saparivārāṃ ṣoḍaśopacārairabhyarcya mūlamāvartya tārtīyaṃ bījamanusmaran dhenumudrayā'mṛtīkṛtya kavacenā'vaguṇṭhya mahāmudrayā tadācchādayan devīrūpāṃ tāṃ mālāṃ dhyāyan binduprakṣepaṃ kuryāt | tatra mantraḥ oṃ hrīṃ svāhā oṃ hūṃ svāhā oṃ phaṭ svāhā oṃ strīṃ svāhā oṃ hrīṃ hūṃ svāhā oṃ phaṭ svāhā | anena śatadhā binduprakṣepaṃ kuryāt | kastūrikāgurusudhākarairdhūpādikaṃ ca dattvā caṣakāduttārya ebhirmantrayet | tatra mantraḥ - oṃ hrīṃ śrīṃ mahāvajriṇi mahāghorakarkaśamahāsthimaṇḍale praviśa sarvasiddhiṃ prayaccha | oṃ hūṃ hrīṃ hrīṃ svāhā mahākapālini mahāghorarūpe svāhā | oṃ hrīṃ hrīṃ hūṃ phaṭ svāhā | dūrvākṣatairabhyarcya kandarpabījenoddīpanaṃ kṛtvā ṣoḍaśopacārairabhyarcya mātṛkāmantreṇa saṃdīpya hūṃkāreṇa veṣṭayitvā baliṃ dadyāt | tad yathā oṃ hrīṃ hrīṃ hūṃ oṃ hūṃ hūṃ oṃ hūṃ phaṭ hūṃ oṃ oṃ hūṃ svāhā oṃ hūṃ mahāyogini tribhuvanatāriṇi mahāśaṅkhāsthimālāmadhye nivāsaṃ kuru sarvasiddhiṃ dehi dehi surāmāṃsopahārān gṛhṇa gṛhṇa gṛhṇāpaya gṛhṇāpaya hrīṃ strīṃ hūṃ phaṭ svāhā | anena yathoditadravyeṇa baliṃ dattvā devīṃ visarjya nibhṛtasthāne mālāṃ dhārayediti | mantratantraprakāśe - aṣṭottarasahasraṃ tu kṛtvāntaryāgamādarāt | japet pratidinaṃ yat tu nitya eṣa japaḥ smṛtaḥ || uttaratantre - na japet triśatān nyūnaṃ sādhakastu kadācana | yoginītantre - aṣṭottaraśataṃ vāpi japānte śirasi kṣipet | tvaṃ māle sarvadevānāṃ prītidā śubhadā mama || śivaṃ kuruṣva me bhadre yaśo vīryaṃ ca sarvadā | śaivāgame - aṣṭottarasahasraṃ tu tadardhaṃ triśataṃ tu vā | 233) aṣṭottaraśata vāpi japen nityamatandritaḥ || japaśca dhyānapūrvakaṃ karttavyaḥ | taduktaṃ nīlatantre - mantradhyānaṃ pravakṣyāmi japāt sarvajñadāyakam | mantradhyānān maheśāni sidhyate brahmahā yataḥ || mūlacakre tu hṛllekhāṃ sūryakoṭisamaprabhām | svādhiṣṭhāne pītavarṇaṃ dvitīyaṃ paribhāvayet || nābhau jīmūtavarṇābhaṃ kūrcabījaṃ mahāprabham | mantrī candrapratīkāśaṃ yogibhirdṛṣṭapūrvakam || kūrcabījaṃ hṛdi dhyāyet kālāgnisadṛśaprabham | athavā pūrṇacandrābhaṃ kūrcaṃ mūrdhni sudhāprabham || tatprabhāpaṭalairjihvāṃ pradīptāṃ ca vibhāvayet | mūlādibrahmarandhrāntaṃ sarvāṃ vidyāṃ vibhāvayet | sūryakoṭipratīkāśāṃ yogibhirdṛṣṭapūrvikām | hṛllekhā māyābījam | anyatrāpi - sthānasthā varadā mantrā dhyānasthāśca phalapradāḥ | dhyānasthānavinirmuktāḥ susiddhāḥ api vairiṇaḥ || prasaṅgenaiva tatsthānaṃ kathayāmi na saṃśayaḥ | sakalaṃ niṣkalaṃ sūkṣmaṃ tathā sakalaniṣkalam || kalābhinnaṃ kalātītaṃ ṣoḍhāmantraṃ śivo'vravīt | sakalaṃ brahmarandhrasthaṃ tadadho viddhi niṣkalam || bindusthitaṃ kalābhinnaṃ kalātītaṃ tadūrdhvataḥ | kalā kuṇḍalinī saiva nādaśaktiḥ śivoditā || etatsthānasthitā mantrāḥ sthānasthāḥ parikīrtitāḥ | manasā manavo dhyeyāḥ kuṇḍalinyāṃ samāhitaiḥ || tatastāṃ bhāvayed bindau dhyānasthāḥ parikīrtitāḥ | japalakṣaṇamuktaṃ puraścaraṇacandrikāyām - japaḥ syādakṣarāvṛttistasya bhedān vravīmyaham | japaśca dvividhaḥ prokto vāciko mānasastathā || ādyo'pyupāṃśuruccaiśca dvividhaḥ parikīrtitaḥ | dvitīyo'tha dvidhā jñeyo jihvācittaprabhedataḥ || 234) mantramuccārayed vācā sa ukto vāciko japaḥ | śannairuccārayen mantramīṣadoṣṭhau pracālayet || kiñcicchravaṇayogyaḥ syādupāṃśuḥ sa japaḥ smṛtaḥ | jihvājapaḥ sa vijñeyaḥ kevalaṃ jihvayā tu yaḥ || dhiyā yaduccaren mantraṃ sa ukto mānaso japaḥ | uccairjapād viśiṣṭaḥ syādupāṃśurdaśabhirguṇaiḥ || jihvājapaḥ śataguṇaḥ sahasro mānaso japaḥ | devatāṃ hṛdgatāṃ kṛtvā hṛdayaṃ ca sthiraṃ nijam || śivādīṃśca gurūn natvā japen mantraṃ samāhitaḥ | śanaiḥ śanairavispaṣṭaṃ na drutamavilambitam || tathā - uṣṇīṣī kacukī nagno muktakeśo galāvṛtaḥ | aprāvṛtakaro'śuddhaḥ pralapan na japen manum || aprāvṛttau karau kṛtvā śirasā pravṛto'pi vā | citāṃ vyākulacitto vā kruddho bhrāntastvarānvitaḥ || nirāsanaḥ śayāno vā gacchannutthita eva vā | rathyāyāmaśirasthāne na japet timirāvṛte || upānadgūḍhapādo vā yānaśayyāgato'pi vā | na japedityanuṣaṅgaḥ | patitānāmantyajānāṃ darśane bhāṣaṇe śrute | kṣute'dhovāyugamane jṛmbhāyāṃ japamutsṛjet || utthāyācamya tatprānte prāṇāyāmaṣaḍaṅgakam | kṛtvācamya careccheṣaṃ yadvā sūryādidarśanam || caredityanuṣaṅgaḥ | kālītantre - tejomayaṃ japaphalaṃ devyā haste samarpayet | guhyātiguhyagoptrī tvamiti mantreṇa mantravit || mantrastu - guhyātiguhyagoptrī tvaṃ gṛhāṇāsmatkṛtaṃ japam | siddhirbhavatu me mātastvatprasādān maheśvari || iti tantrāntarasiddhaḥ | imaṃ mantramuktvā somaśambhuḥ - bhogaślokaṃ paṭhitvā ca dakṣahastena śambhave | mūlamantrārghyatoyena varahaste samarpayet || 235) śambhave ityupalakṣaṇam | yā yatra devatā sā tatra bodhyā | varahaste pradhānahaste | tena puṃdevatāyā dakṣiṇahaste strīdevatāyā vāmahaste samarpayediti | devīnāṃ vāmahaste tu devānāṃ dakṣiṇe'rpayediti yāmalavacanāt | śaivāgame - itthaṃ japaṃ samarpyā'tha ghaṇṭāvādanapūrvakam | stuvīta stutibhiḥ samyak sādhako bhaktisaṃyutaḥ || stavaśca brahmasaṃhitokto dhyānaprakaraṇe proktaḥ | kavacaṃ tryailokyavijayākhyamagre vakṣyate | sahasranāmastotraṃ tu rudrayāmale - kailāśanagare devaṃ mahādevaṃ maheśvaram | bhavānī rahasi prītyā papraccha varadāyakam || devyuvāca - kathamīśāna sarvajña labhante śaktimuttamām | sādhakāḥ sarvadā yena tanme kathaya suprabho || īśvara uvāca - vinā pūjāṃ vinā dhyānaṃ vinā japaṃ vinā balim | labhante yena kalyāṇi tanme nigaditaṃ śṛṇu || nāmnāṃ sahasraṃ tārāyāḥ kathayiṣyāmyaśeṣataḥ | śṛṇu devi sadā bhaktyā bhaktānāṃ paramaṃ hitam || vinā pūjopacāreṇa vinā japen yat phalam | tat phalaṃ sakalaṃ devi kathayiṣyāmi tacchṛṇu || oṃ yasyāḥ śrītārādevyā bhaktikulasarvasvanāmastotrasya śrītārādevatā sarva kāmārthe jape viniyogaḥ | tārā rātrirmahārātriḥ kālarātriḥ kapālinī | kālikā kāmadā māyā mahāmāyā mahotsavā || mahādānaratā yajñā yajñotsavavibhūṣitā | candravaktrā cakorākṣī cārunetrā sulocanā || trinetrā padmapatrākṣī kuraṅgākṣī manoharā | brāhmī nārāyaṇī jyotsnā cārukeśī sulocanā || vārāhī vāruṇī vidyā mahāvidyā maheśvarī | piṅgā kuñcitakeśī ca mahāyajñasvarūpiṇī || gaurī campakavarṇā ca kṛśāṅgī kūlapūjitā | sarvānandasvarūpā ca sarvasaṅkaṭatāriṇī || 236) nityā nityamayī nandā bhadrā nīlasarasvatī | gāyatrī sucaritrā ca kaulavrataparāyaṇā || hiraṇyagarbhā bhūgarbhā viśvagarbhā yaśasvinī | himavattanayā divyā divyāmbaravibhūṣaṇā || jaganmātā jagaddhātrī jagatāmupakāriṇī | saindrī saumyā tathā yāmyā vāruṇī vāyavī tathā || āgneyī nairṛtī caiva aiśānī caṇḍikā'mbikā | sumerutanayā bandyā sarveṣāmupakāriṇī || lalajjihvā sarojākṣī muṇḍasrajavibhūṣaṇā | sarvānandamayī sarvā sarvānandasvarūpiṇī || dhṛtirmedhā tathā lakṣmīḥ śraddhāpannagaśāyinī | rukmiṇī jānakī durgā satyā satyavatī ratiḥ || kāmākhyā mokṣadānandā nārasiṃhī sarasvatī | mahādevaratā caṇḍī caṇḍadordaṇḍakhaṇḍinī || dīrghakeśī sukeśī ca piṅgakeśī mahatkacā | bhavānī bhavapatnī ca bhavabhītiharā śacī || paurandarī tathā viṣṇorjāyā māheśvarī parā | sarveṣāṃ jananī nityā cārvaṅgī daityanāśinī || ghorarūpā maheśāni kāminī varavarṇinī | mahāvidyā mahāmāyā mahāmedhā mahotsavā || virūpā viśvarūpā ca mṛḍānī mṛḍavallabhā | mahāpuṇyapradā bhīmā madhukaiṭabhanāśinī || koṭicandrapratīkāśā śatasūryasamaprabhā | jahnukanyā manojñā ca pārvatī haravallabhā || kāmarūpā maheśānī nityotsāhā manasvinī | vaikuṇṭhanāthapatnī ca tathā śaṅkaravallabhā || kāśyapī kamalā kṛṣṇā kañjapatrāyatekṣaṇā | māheśvarī vṛṣārūḍhā pūrṇacandranibhānanā || mānyā mānavatī dhanyā kanyā himagirestathā | aparṇā padmapatrākṣī nāgayajñopavītinī || 237) mahāśaṅkhadharā kāntā kamanīyā nagātmajā | brahmāṇī vaiṣṇavī śambhorjāyā gaṅgā jaleśvarī || bhāgīrathī manobuddhinityānandamayī sadā | harapriyā girisutā harapatnī tapasvinī || mahāvyādhiharā devī śumbhāsuraniṣūdinī | mahāpuṇyapradā bhīmā madhukaiṭabhanāśinī || śaṅkhinī cakriṇī dhātrī haste pustakadhāriṇī | cāmuṇḍā capalā tuṅgā bhadrā daityanikṛntanī || śāntirnidrā mahānidrā guhyanidrā ca reṇukā | kaumārī kulajā kuntī kaulavrataparāyaṇā || navadurgā sadācārā draupadī drupadātmajā | sṛṣṭiḥ sarvādyakālīnā niśumbhaprāṇanāśinī || padminī vasudhā pṛthvī rohiṇī vindhyavāsinī | śivā śaktirmahāśaktiḥ sāṅkarī śaktivallabhā || daityaprāṇaharā dātrī dayā dāmodarapriyā | kṣāntiḥ kṣemakarī buddhirbauddhācāraparāyaṇā || śrīvidyā bhairavī bhavyā bhāratī bhayanāśinī | tāpasī tāriṇī tīkṣṇā tīkṣṇadaityavināśinī || dātrī dānaparā kālī durgā daityavināśinī | padmā padmāvatī hṛṣṭā tuṣṭā puṣṭā tathorvaśī || vajriṇī vajrahastā ca tathā nārāyaṇī śivā | khaṇḍinī khaḍgahastā ca kartṛkharparadhāriṇī || devāṅganā devamānyā devakanyā pulomajā | sukhinī sukhadātrī ca sarvasaukhyavivardhinī || śīlā śīlāvatī sūkṣmā sūkṣmākārā varapradā | vareṇyā varadā vāṇī jñāninī jñānadā'malā || ugrakālī mahākālī bhadrakālī ca dakṣiṇā | bhṛguvaṃśasamudbhūtā bhārgavī bhṛguvallabhā || śūlinī śūlahastā ca mayūravaravāhanā | mahāmāṃsaratā raktā raktakharparadhāriṇī || 238) raktāmbaradharā rāmā ramaṇī suranāyikā | paramānandadā jyeṣṭhā yoginīgaṇasevitā || ambā jāmbavatī satyā satyabhāmā nagātmajā | raudrī raudrasvanā raudrā raudradaityavināśinī || kumārī kauśikī vidyā kāladaityavināśinī | śambhupatnī śambhuratā śambhujāyā mahodarī || śivapatnī śivaratā śivajāyāmbikā tathā | harapatnī hararatā harajāyā ca śūlinī || madanāntakakāntā ca madanāntakavallabhā | girijā girikanyā ca giriśasya ca vallabhā || bhūtabhavyā bhavā puṣṭā pāvanī paripālinī | adṛśyā'vyaktarūpā ca iṣṭā sveṣṭapravardhinī || acyutā pracyutā prāṇā prāṇadā vāsaveśvarī | apāṃnidhisamudbhūtā dhāriṇī ca pratiṣṭhitā || udbhavā kṣobhaṇā kṣemā śrīgarbhā parameśvarī | karālā puṣṭadehā ca kāriṇī kañjalocanā || śaraṇyā kamalā prītā vimalānandavardhinī | kapardinī kalpanābhā sumanānandavardhinī || udīrṇabhūṣaṇā bhavyā surasenā sureśvarī | śrīmatī śiśirānandā śiśirācalakanyakā || suramānyā suraśreṣṭhā jyeṣṭhā prāṇeśvarī sthirā | tamoghnī dhvāntasaṃhantrī prayatātmā pavitratā || pradyotinī rathārūḍhā sarvalokaprakāśinī | medhāvinī mahāvīryā haṃsī saṃsāratāriṇī || praṇataprāṇināmārtihāriṇī daityanāśinī | ḍākinī śākinī śīlā varakhaṭvāṅgadhāriṇī || kaumudī kumudā kundā kaulikā kulajātmajā | garvitā guṇasampannā nagajā khagavāhinī || candrānanā mahogrā ca cārumūrdhajaśobhitā | manojñā mādhavī mānyā mānanīyā mahadguṇā || 239) jyeṣṭhā maghā ca puṣyā ca dhaniṣṭhā pūrvaphālgunī | raktabījādihantrī ca raktabījavināśinī || caṇḍamuṇḍārihantrī ca caṇḍamuṇḍavināśinī | kartrī hartrī sukartrī ca vimalāmalavāhinī || nirmalā bhāskarī bhīmā mahiṣāsuraghātinī | kālindī yamunā vṛddhā yuvatī bālakī tathā || kauśalyā kaumudī mādrī kandhatī cāpyarundhatī | purārigṛhiṇī pūrṇā pūrṇarūpā yaśasvinī || sampūrṇacandravadanā vālacandrasamaprabhā | revatī ramaṇī citrā vicitrāmbarabhūṣaṇā || vīṇā vīṇāvatī vidyā yaśodā ca yaśasvinī | navapuṣpasamudbhūtā navapuṣpāsavotsukā || navapuṣpasrajā mālā mālyabhūṣaṇaśobhitā | navapuṣpasamaprāṇā navapuṣpasamutsukā || navapuṣpātmakā puṣpā puṣpasrajavibhūṣaṇā | navapuṣpaguṇopetā navapuṣpopaśobhitā || navapuṣpapriyā prītā premamaṇḍalamadhyagā | kulaśāstrapradīptā ca kulamārgapravardhinī || śmaśānabhairavī kālabhairavī bhairavīpriyā | ānandabhairavī dhyānabhairavī purabhairavī || mahābhairavapatnī ca bhairavī lokabhairavī | suvidyā bhairavī nītirbhairavī guṇabhairavī || sammohabhairavī puṣṭibhairavī tuṣṭibhairavī | sṛṣṭisthitibhairavī ca bhairavī sthitibhairavī || puṇḍarīkākṣagṛhiṇī puṇḍarīkākṣavallabhā | ānandasundarī vīrasundarī sthitisundarī || ānandasundarī kālasundarī purasundarī | yā māyā sundarī saumyā sundarī lokasundarī || yā vidyā sundarī nītisundarī guṇasundarī | mallikāhārarasikā mallikāhāraśobhitā || 240) navacampakavarṇābhā nāgakeśaraśobhitā | javākusumasaṅkāśā javākusumaśobhitā || priyā priyaṅkarī viṣṇordānavendravināśinī | jñāneśvarī jñānadātrī jñānānandapradāyinī || guṇagauravasampannā guṇaśīlasamanvitā | rūpayauvanasampannā rūpayauvanaśobhitā || guṇāśrayā guṇavatī guṇagauravasundarī | lasattārāpatiprakhyā tāṭaṅkadvayaśobhitā || vṛkṣamūlasthitā devī vṛkṣaśākhoparisthitā | vṛkṣamadhyāgranilaya vṛkṣamadhyānivāsinī || kumudvatī kumudinī kumudā kumudākarā | kusumbharūparucirā kusumbhāruṇamastakā || svayambhūpuṣpasaṅkāśā svayambhūpuṣpadhāriṇī | svayambhūpuṣpasarasā magnā dhyānavatī sadā || śukrapriyā śukraratā śukramajjanatatparā | parṇā'parṇā suparṇā ca niṣpannā pāpanāśinī || madirā modasampannā madirā modadhāriṇī | sarvāśrayā sarvaguṇānandakandalakāriṇī || nārīpuṣpasamaprāṇā nārīpuṣpasamutsukā | nārī puṣpotsavā nārī nārīpuṣparatā mṛgī || caturbhujā daśabhujā aṣṭādaśabhujā tathā | dvibhujā ṣaḍbhujāṣṭārapaṅkajā parisaṃsthitā || kauverī kauravī kaurvyā kurukullā kapālinī | viparī kadalī jaṅghā rambhorūrāmavallabhā || niśācarī niśāmūrttirniśācandrasamaprabhā | cāndrī candrakalā candrā cārucandrasamaprabhā || srotasvinī srotavatī sarvaduḥkhārtināśinī | sarvādhārā sarvamayī sarvānandapravardhinī || sarvacakreśvarī sarvā sarvamantramayī sadā | sahasranayanaprāṇā sahasranayanapriyā || 241) sahasraśīrṣā susamā sadambhā sarvabhakṣikā | ṣaṣṭikā ṣaṭsucakrasthā ṣaḍvargaphaladāyinī || ṣaḍviṃśapadmamadhyasthā ṣaḍviṃśadalamadhyagā | hakāravarṇanilayā hakārākṣarabhūṣitā || hāriṇī hāravanitā hārahīrakaśobhitā | hrīṃkārabījasahitā hrīṃkārairupaśobhitā || kandarpasya kalā kulyā kaulinī kulatarpitā | ketakī kusumaprāṇaketakī kṛtabhūṣaṇā || ketakīkusumāsaktā ketakīparibhūṣitā | karpūrapūrṇavadanā kalānāthasamaprabhā || kalākelipriyā kīrṇakadambakusumotsukā | kādambinī karigatiḥ kuñjareśvaragāminī || kharvā ca khañjanadvandvalocanā khaḍgabhūṣitā | khadyota iva durlakṣyā khadyota iva cañcalā || gayā gadāguṇaprītā gītavādyapriyā gatiḥ | gaṇeśvarī gaṇejyā ca gaṇapūjyā gaṇapradā || guṇāḍhyā guṇasampattirguṇadātrī guṇātmikā | gurvī gurutarā gaurī gāṇapatyaphalapradā || dharmāṃśugṛhiṇī dharmā dharmasindhunivāsinī | ghargharā ghoravadanā ghoradaityavināśinī || ghoṣā ghoṣavati ghoṣyā ghoṣaputrī ghanālayā | carvarī cārunayanā cāruvaktrā caturguṇā || caturvedamayī cūrṇa candrāsyā caturānanā | calaccakoranayanā calatkhañjanalocanā || caladambhojavadanā caladambhojaśobhitā | chātrī chatrapriyā chatrā chatracāmaraśobhitā || chinnā chardichinnaśirā chinnanāsā chalānvitā | chalādyā chalasantrasthā chalarūpā chalacchirā || chakāravarṇanilayā chakārādyā chalapriyā | chadminī chadmaniratā chadmāchadmanivāsinī || 242) jagannāthapriyā jīvā jagannātharatā jarā | jīrṇā jīmūtavanitā jīmūtairupaśobhitā || jāmātṛvaradā jṛmbhā jamalārjunadhāriṇī | jarā jarānvitā jṛmbhā jambhārātivarapradā || jitā jayitrī jayadā jayadātrī jayapradā | jhallarā jhītkṛtirjhillī jharī jharjharikā tathā || ṭāṅkārakāriṇī ṭītkākāriṇī ṭaṅkadhāriṇī | ṭhakkurājñā ḍamarukarā ḍātkārī ḍamarupriyā || ḍhakkāravādyaḍhakkārī tulasī tālabhakṣikā | tulā taulinikā tīrṇā tārā tāriṇīkā tathā || tantravijñā tantraratā tantravidyā ca tantradā | tāntrikā tantragopyā ca tantrasārā ca tantrapā || tantradhātrī tantrakārī tantranārīratāturā | tapaḥprabhāvā tantrajñā tantrasāraphalapradā || tapasyā taulinī tārtī tārtīyā tulasī tuṣā | tuṣārakarapūrṇā syāt tuṣārakaramaṇḍitā || tuhināṃśusamābhāsā tuhināṃśusamaprabhā | tuṣārakaratulyāṅgī tuṣārakarasundarī || tuṣāradhāmatulyāsyā tuṣārāṃśusamānanā | tuhinādrisutā tārkṣā tālāṅgī tālavarjitā || tārasvareṇa sahitā tārasvaravibhūṣitā | thakārakūṭanilayā thakārākṣaramālinī || dayāvatī dīnaratā duḥkhadāridryanāśinī | daurbhāgyaduḥkhadalinī daurbhāgyāpadanāśinī || duhitā dīnabandhuśca dānavendravimardinī | dānadātrī dānaparā dānasammānatoṣitā || dālbhyādisevitā dāntā dāmodaraparāyaṇā | dadhīcī varadā duṣṭā dānavendavināśinī || dīrghanetrā dīrghakacā dīrghanāsā ca dīrghikā | dāridryaduḥkhaśamanī duṣṭāsuraniṣūdinī || 243) dambhikā dambhahā dambhā danujendravināśinī | dhanadhānyapradā dhanyā dhaneśvaravarapradā || dharmiṇī dharmikā dharmyā dharmādharmapravardhinī | dharmeśvarī dharmadātrī dharmānandapravardhinī || dhanādhyakṣā dhanaprītā dhanāḍhyā dhanatoṣitā | dhīrā dhairyavatī dhṛṣṇā dhavalāmbhojasannibhā || dhariṇī dhāriṇī dhātrī dhurīṇā dhavalāspadā | dhārmikā dharmasahitā dharmanindakavarjitā || navīnā nirajā nimnā nimnanābhirnageśvarī | nūtanāmbhojanayanā navīnāmbhojasundarī || nāgarī nāgarājejyā nāgarājasutā nagā | nāgarājapatirnagnā nāgarājavibhūṣitā || nageśvarī nagārūḍhā nagarājakuleśvarī | navīnendukalānandā nandīkeśvaravallabhā || nīrajā nīrajākṣī ca nīrajadvandvalocanā | nīrasūtā nīrabhavā nīranirmaladehinī || nāgayajñopavītāḍhyā nāgayajñopavītikā | nāgakesarasantuṣṭā nāgakesaramālinī || navīnaketakīkundamandārasrajabhūṣitā | nāyikā nāyakaprītā nāyakaprematoṣitā || nāyakapremasahitā nāyakaprematoṣitā | nāyakānandanilayā nāyakānandakāriṇī || narmakarmaratā nidrā narmakarmaparāyaṇā | narmakarmapriyā narmā narmadharmaparāyaṇā || narmaprītā narmaratā narmadhyānaparāyaṇā | narmakarmaikasahitā narmakarmaikapālikā || naranārīguṇaprītā naranārīvarapradā | nārāyaṇapriyā niṣkā niṣkavarṇā nakārahā || puṣpapriyā puṣparatā pauṣpīpānaparāyaṇā | puṣpaprītā ca puṣpejyā puṣpadāmavibhūṣaṇā || 244) puṇyadā pūrṇimā puṇyā puṇyakoṭiphalapradā | purāṇāgamavedyā ca purāṇāgamagopitā || purāṇāgamagopyā ca purāṇāgamatoṣitā | purāṇagocarā pūrvā pūrṇā proḍhavināśinī || prahlādahṛdayāhlādagehinī puṇyacāriṇī | phālgunī phālgunaprītā phālgunapremadhāriṇī || phalguphalapradā caiva phaṇirājavibhūṣitā | phaṇākārā phaṇiprītā phaṇihāravibhūṣitā || phaṇīśakṛtasarvāṅgabhūṣaṇā phaṇivāhinī | phaṇiprītā phaṇiratā phaṇikaṅkaṇadhāriṇī || phaladātrī phalāsaktā phalābharaṇabhūṣitā | phakārakūṭasarvāṅgī phālgunānandavardhinī || vāsudevaratā vijñā vijñavijñānakāriṇī | vīṇāvatī balākīrṇā bālapīyūṣarociṣā || bālā vasumatī vidyā vidyāhāravibhūṣitā | vidyāvatī vaidyapadā prītā vaivasvatī baliḥ || vāṇī vilāsakaraṇī varāṅgasthā varānanā | viṣṇorvakṣasthalasthā ca vāgvatī bindhyagehinī || nivāratarusaṃsthā ca nīvārakusumotsukā | bhītihā bhayadā bhānoraṃśujālasamaprabhā || bhārgavejyā bhṛgoḥ pūjyā bhāradvājanamaskṛtā | bhītihā bhayasampannā bhīmākārābhrasundarī || māyādharī mānaratā mānasammānatatparā | mādhavānandadā mādhvī madirā madirekṣaṇa || mahotsāhaguṇopetā mahatī mahadadbhūtā | madirā modaramitā madirāmajjane ratā || yaśodharī yaśovidyā yaśodānandavardhinī | yaśaḥkarpūradhavalā yaśodāmavibhūṣaṇā || yamarājasvasā yogamārgānandapravardhinī | yādavānandakariṇī yādavānandavardhinī || 245) yajñaprītā yajñamayī yajñakarmavibhūṣaṇā | rāmapriyā rāmaratā rāmatoṣaṇatatparā || rājñī rājakulejyā ca rājarājeśvarī ramā | ramaṇī rāmaṇī ramyā rāmānandapradāyinī || rajanīkarapūrṇā syādraktotpalavilocanā | lāṅgalī premasantuṣṭā lāṅgalīpraṇayapriyā || lākṣāruṇā ca lalanā līlā līlāvatī layā | laṅkeśvaraguṇaprītā laṅkeśavaradāyinī || lavaṅgakusumaprītā lavaṅgakusumasrajā | bālā vivasvadgṛhiṇī vivasvatpremadhāriṇī || śavalā śaralā śalyā śaraṇyā śrīḥ śaradguṇā | ṣaṭkoṇacakramadhyasthā sampadā hrīviśobhitā || kṣemā ambā tathājñā ca iḍā īśvaravallabhā | ugrākhyā ca tathā corṇā ṛkārā ṛsvarodbhavā || ḷkāravarṇakūṭasthā ḷkārasvarabhūṣitā | ekāravarṇakūṭasthā ekārasvarabhūṣitā || epyā caipyā tathā coṣā aukārākṣararūpiṇī | aṃsā akāravanitā sarvāgamasugopitā || ya idaṃ paṭhate stotraṃ pratyahaṃ bhaktisaṃyutaḥ | divā rātrau tathā sandhyāsamaye sa maheśvaraḥ || stavamātrasya pāṭhena rājā kiṅkaratāmiyāt | sarvāgameṣu pūjyaḥ syāt sarvatantre svayaṃ haraḥ || śivasthāne ca śayyāyāṃ śūnyāgāre catuṣpathe | yaḥ paṭhecchṛṇuyād vāpi sa yogī nātra saṃśayaḥ || yāni nāmāni santyasmin prasaṅgān muravairiṇaḥ | gāhyāni tāni kalyāṇi nānyāni tu kadācana || harernāma na gṛhṇīyānna spṛśet tulasīdalam | nānyacintā prakartavyā nānyanindā kadācana || sindūrakaravīrādyaiḥ puṣpairlohitakaiḥ śubhām | yo'rcayed bhaktibhāvena tasyā'sādhyaṃ na kiñcana || 246) vātastambhaṃ jalastambhaṃ gatistambhaṃ vivasvataḥ | vahneḥ śaityaṃ karotyeva stavasyāsya ca kīrttanāt || striyamākarṣayet tūrṇamarīn mardayati haṭhāt | mohayed rājadārāśca devānapi vaśaṃ nayet || yaḥ paṭhecchṛṇuyād vāpi ekacittena sarvadā | sa dīrghāyuḥ sukhī vāgmī vāṇī tasya vaśaṅkarī || sarvatīrthābhiṣekena gayāśrāddhena yat phalam | tat phalaṃ sakalaṃ tasya yaḥ paṭhedekacittataḥ || yeṣāmārādhane śraddhā ye ca sādhitumudyatāḥ | teṣāṃ kṛtārthaṃ sarvatra gatirdevi padālaye || ṛtuyuktalatā madhye sthitvā daṇḍena tāḍayet | japtvā stutvā ca bhaktyā ca gacched vai tārikāpadam || aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ navamyāṃ śanivāsare | saṃkrāntau maṅgale rātrāvamāvasyāyāṃ yo'rcayet || varṣaṃ vāpya tu deveśi tasyādhīnāśca siddhayaḥ | mṛtaputrā ca yā nārī mṛtagarbhā ca yā'ṅganā || mṛtapatyā ca yā nārī daurbhāgyapadapīḍitā | bandhyā ca kākabandhyā ca mṛtaputrā ca yā'ṅganā || dhanadhānyavihīnā ca rogaśokākulā ca yā | tābhiretan mahādevi bhūrjapatre likhāpayet || savye bhuje ca badhnīyāt sarvasaukhyavatī bhavet | evaṃ pumānapi prāyo duḥkhena paripīḍitaḥ || sabhāyāṃ vyasane ghore vivāde śatrusaṅkaṭe | caturaṅge tathā yuddhe sarvatrāpadapīḍite || smaraṇādasya kalyāṇi saṃkṣayaṃ yānti dūrataḥ | pūjanīyā prayatnena śūnyāgāre śivālaye || vilvavṛkṣatale devi sarvadā kulamaṇḍale | śarkarāsavasaṃyuktairbhaktairdugdhaiḥ sataṇḍulaiḥ || apūpa-piṣṭa-saṃyuktairnaivedyaiśca yathocitaiḥ | niveditaṃ ca yad dravyaṃ bhoktavyaṃ cāvadhānataḥ || 247) na cet tad bhujyate mohād bhoktuṃ nṛtyanti devatāḥ | anenaiva vidhānena yo'rcayet parameśvarīm || sa bhūmimaṇḍale devi sākṣādīśo na saṃśayaḥ | mahāśaṅkhena kalyāṇi sarvaṃ kāryaṃ japādikam || kulasarvasvakasyaiva prabhāvo varṇito mayā | na śakyate samākhyātuṃ varṣakoṭiśatairapi || kiñcinmayāpi cāpalyāt kathitaṃ parameśvari | janmāntarasahasreṇa kathituṃ naiva śakyate || kulīnāya pradātavyaṃ tārābhaktiparāya ca | anyabhaktāya no deyaṃ vaiṣṇavāya viśeṣataḥ || kulīnāya mahecchāya bhaktiśraddhāparāya ca | mahātmane sadā deyaṃ parīkṣitaguṇāya ca || nā'bhaktāya pradātavyaṃ panthāntararatāya ca | na deyaṃ devadeveśi gopyaṃ sarvāgame sadā | paṭhanīyaṃ sadā devi sarvāvasthāsu sarvadā || yaḥ stotraṃ kulanāmakaṃ pratidinaṃ bhaktyā paṭhenmānavaḥ sa syād vittacayairghaneśvarasamo vidyābhavairvākpatiḥ | saundaryeṇa ca mūrtimān manasijaḥ kīrtyā ca śītadyutiḥ śaktyāḥ śaṅkara eva śauryavibhavairbhūmipatirnānyathā || iti śrīharagaurīsaṃvāde tārāyāḥ kulasarvasvaṃ nāma stotram | nityahomaḥ atha nityahomaṃ kuryāt | taduktaṃ jñānārṇave - saṅkalpya parameśāni nityahomavidhiṃ caret | saṅkalpastu - amukadevatāprītyai etāvadāhutīrahaṃ homayeyamityevaṃ rūpaḥ | nīlatantre - niyahomaṃ pravakṣyāmi sarvārthaṃ yena bindati | saparyāṃ samyagāpādya baliṃ pūrvavadācaret || tato japaṃ tarpaṇaṃ ca smaret sādhakasattamaḥ | balivaiśvādikaṃ caiva brāhmaṇaḥ samupācaret || vidhivad vahnimānīya kravyādāṃśaṃ parityajet | tataśca mantramuccārya kuṇḍe vā sthaṇḍile'pi vā || 248) bhūmau vā saṃstared vahniṃ vyāhṛtitritayena tu | āhutitrayamutkṣipya ṣaḍaṅgahavanaṃ tataḥ || tato devīṃ samāvāhya mūlena ṣoḍaśāhutim | hutvā stutvā namaskṛtya visṛjedindumaṇḍale || kravyādāṃśamagnarekamaṅgāraṃ nairṛtyāṃ kravyādebhyo nama ityucārya kṣipediti sampradāyaḥ | sārasaṃgrahe - itthaṃ tu saṃskṛ(hṛ)te vahnau devamāvāhya mantravit | sampūjya mūlamanunā pañcaviṃśatimāhutim || hunedājyena haviṣā tilairvā pāyasaiḥ śubhaiḥ | taṇḍulaistilasaṃmiśraiḥ kevalairvātha puṣpakaiḥ || aṅgāvaraṇadevānamekaikāmāhutiṃ hunet | udvāsya devaṃ vahniṃ ca pūjāsthānaṃ vrajet tataḥ || upaviśyāsane mantrī dadyād bhūtabaliṃ tataḥ | evaṃ pañcaviṃśatiṣoḍaśāhutyorvikalpaḥ | agnestu saṃskāro nīlatantrokta eva kartavyo nādhikaḥ | agnyādhānādikaṃ karma nityahome na vidyata iti vaśiṣṭhavacanāt | athāratrikavidhiḥ jñānārṇave - tata āratrikaṃ kuryāt sarvakāmārthasiddhaye | sauvarṇe rājate kāṃsye lokanetramanoharam || kuṅkumena likhet padmaṃ vasupatraṃ varānane | (candrarūpaṃ caruṃ kṛtvā tanmadhye mastake śive) || karṇikāyāṃ dīpamekaṃ vasupatreṣu dīpakān | yavagodhūmaracitān śarkarādugdhasaṃyutān || balayāñcitaśobhābhiḥ śobhitān dhṛtapūritān | abhimantrya tato mantrī ratneśvaryāstataḥ param || mūlamantreṇa cābhyarcya tataścāratrikaṃ caret | tatpātraṃ tu samuddhṛtya mastakāntaṃ punaḥ punaḥ || navavāraṃ mahādevyāstena nīrājanaṃ caret | nīrājane mahādevyāścakramudrāṃ pradarśayet || ratneśvarīvidyāpi tatraivoktā - śrībījaṃ ca parābījaṃ saṃlikhen manuvittamaḥ | 249) gasau ca mapalāḥ paścādindrasthāḥ kramato likhet || vāmakarṇasamāyuktā bindu-nāda-samanvitāḥ | bījapañcakametat tu pañcaratnāni sundari || pūrvabījavilomena ratneśīyaṃ navākṣarī | parā māyābījam | indro lakāraḥ | vāmakarṇa ūkāraḥ | pūrvabījaṃ śrībījaṃ parābījañca | evaṃ śrīṃ hrīṃ glūṃ slūṃ mlūṃ plūṃ llūṃ hrīṃ śrīṃ iti ratneśvarī sidhyati | cakramudrā uktā lakṣaṇasaṃgrahe - viparyaste tale kṛtvā vāmadakṣiṇahastayoḥ | aṅguṣṭhau grathayeccaiva kaniṣṭhānāmikāntare | cakramudreyamuddiṣṭā sarvasiddhikarī sadā || atha pradakṣiṇam uttaratantre - paurāṇikairvaidikaiśca mūlamantreṇa caiva hi | pradakṣiṇaṃ praṇāmaṃ ca kuryād dharmārthasādhakam || yāmale - trikoṇākārā sarvatra natiḥ śakteḥ samīritā | (dakṣiṇād vāyavīṃ gatvā diśastasmācca śāmbhavīm | tataśca dakṣiṇaṃ gatvā namaskārastrikoṇavat ||) ardhacandraṃ paheśasya pṛṣṭhataśca samīritā || śivapradakṣiṇe mantrī ardhacandrakrameṇa tu | savyāsavyakrameṇaiva somasūtraṃ na laṅghayet || prasārya dakṣiṇaṃ hastaṃ svayaṃ namraśirāḥ punaḥ | darśayed dakṣiṇaṃ pārśvaṃ manasā'pi ca dakṣiṇam || tridhā ca veṣṭayet samyag devatāyāḥ pradakṣiṇe | ekahastapraṇāmaśca ekaṃ vāpi pradakṣiṇam || akāle darśanaṃ viṣṇorhanti puṇyaṃ purā(kṛtaṃ)tanam | tathā - ekaṃ caṇḍyāṃ ravau sapta trīṇi dadyād vināyake | catvāri keśave dadyācchive cārdhaṃ pradakṣiṇam || atha natiḥ sā cāṣṭāṅgā pañcāṅgā vā | tathāhi tantre - sāṣṭāṅgaścātha pañcāṅgaḥ pūjākarmasu sammataḥ | hastābhyāṃ caraṇābhyāṃ ca jānubhyāṃ cakṣuṣā tathā || 250) mūrdhnā dṛṣṭyā tathā vācā cittenā'ṣṭāṅga īritaḥ | hasta-jānu-śiro-vākya-dhībhiḥ pañcāṅga īritaḥ || atra ca nateḥ prakārāntaramapyuktaṃ tantre - sammukhaṃ caturasraṃ ca vṛttaṃ gomukhameva ca | yonimudreti kathitā mudrāḥ pañca namaskṛtāviti || tatra bhūmisaṃlagnāñjaliḥ śiraḥsaṃyuktaḥ sammukhamudrā | bhūmisaṃlagnottānavāmakaratalopari tiryaksthāpitavāmāgrādhomukhadakṣiṇakarasaṃyukte śirasi caturasramudrā | bhūmisaṃlagnānuttānāṅguṣṭhā muṣṭidvayasaṃlagne śirasi vṛttamudrā | kecit tu-hasta-dvayāṅgulīrgrathayitvā vyatyastāṅguṣṭhadvayaniveśanena vṛttamudretyāhuḥ | bhūmisaṃlagnavistāritāṅgulīka- saṃyugākārakaradvayopari śiraḥsaṃyoge gomukhamudrā | yonimudrā prasiddheti sāmpradāyikāḥ | kulārṇave - kṛtārcanādikaṃ sarvaṃ samantrodapuraḥsaram | itaḥpūrvādimanunā devatāyai samarpayet || mantroddhāraḥ sārasaṃgrahe - vadeditaḥpadaṃ pūrvaṃ prāṇabuddhiṃ tato vadet | dehadharmādhikārato jāgratsvapnasuṣuptiṣu || vadet sarvāsvavasthāsu vāceti padamuccaret | karmaṇā caiva hastābhyāṃ padbhyāmuktvodareṇa ca || vadecchiśnā ca yacchabdaṃ smṛtaṃ yatpadamuccaret | uktaṃ ca yat kṛtaṃ yacca sarvaṃ brahmārpaṇaṃ bhavatu || svāhāntaścāpi saṃprokto brahmārpaṇamanūttamam | samarpaṇaprakārastu śaivāgame - ityarghodakamutsṛjya kiñcid devasya dakṣiṇe | kare samarpayed vidvān kṛtamārādhanaṃ priye || atra devānāṃ vāmahaste samarpaṇam | vāmahaste samarpayediti vīracūḍāmaṇi vacanāt | tato devatāṃ visarjayet | taduktaṃ haṃsaparameśvaratantre - saṃhāramudrāṃ baddhvā'tha tejorūpāṃ maheśvarīm | vibhāvya puṣpeṇoddhṛtya vahacchvāsādhvanā śive || praveśya dvādaśāntastha sahasrārasaroruhe | viśramya madhyanāḍyāṃ tāmānīya hṛdayāmbuje || 251) saṃsthāpya samyak sampūjya svātmānaṃ tanmayaṃ smaret | saṃhāramudrā yathā - pṛṣṭhalagnau karau kṛtvā aṅgulibhyo'nyamadhyataḥ | parivartya tataḥ kuryāt tarjanyau saralākṛtī || visarjane nigaditā mudrā saṃhārasaṃjñikā | iti tantroktā | tato nirmālyavāsinīṃ pūjayet | taduktaṃ kulamūlāvatāre - aiśānyāṃ maṇḍalaṃ kṛtvā dvārapadmavivarjitam | visarjanārthaṃ nirmālyadhāriṇyāḥ pūjanāya vai || lehyacoṣyānnapānādi-nirmālyasragvilepanam | nirmālyabhojanaṃ tubhyaṃ dadāmi śrīśivājñayā || iti naivedyaśeṣaṃ tu dattvā natvā visarjayet | nirmālyaṃ mastake dhāryaṃ mūlamantreṇa mantriṇā || prāśya pādodakaṃ devīnaivedyaṃ vibhajet priye | tadbhaktebhyaḥ svayaṃ bhuktvā tanmayo viharet sukham || iti mahāmahopādhyāya-ṭhakkura-śrīnarasiṃhaviracite tārābhaktisudhārṇave tārānityārcanavidhiḥ pañcamastaraṅgaḥ || 5 || daivāllabdhamātṛkāntarāt saṃgṛhīto'ṣṭacatvāriṃśadadhikaśatatamapatre'mudritāṃśo'tra mudryate - brāhmaṇasya sadāniṣedhaḥ | kṣatriyasya saṃgrāmakāle vikalasya saṃgrāmāsambhavāt | vaiśyasya dhanaprayogakāle anyathā vikalatayā viṃśatidāne kartavye śatādidānāpatteḥ | śūdrairnaiva kadācana | sarvadaiva peyetyarthaḥ | anyathā sarvāḥ śūdrasya saṃproktā yatra vā tad?bhuvirbhavet iti vacanena virodhāpatteḥ | evaṃ pūjanīyā kalau kalau devī kevalairāsavairityatra sarvavarṇairityanveti | sarvavarṇaśabdaśca brāhmaṇetarapara ityavadhātavyam | atha - kṣīravṛkṣasamudbhūtaṃ vārkṣaṃ valkalasambhavam | madhupuṣpodbhavaṃ jñeyamāsavaṃ taṇḍulodbhavamiti || bhairavatantreṇa kṣīrādipadānāmāsavaviśeṣe paribhāṣaṇāt brāhmaṇasyāpi tatrādhikāraḥ pratīyata iti cet | atra pratibhāti kṣīrādinā kathaṃ maireyaphalamityatredaṃ vacanam | tena kṣīravṛkṣasamudbhūtaṃ vārkṣaṃ maireyamityarthaḥ | evamagre'pi | anyathā kṣīravṛkṣapadādervaiparītyena prayogāpatteḥ | anuvādyamanuktvā tu na vidheyamudīrayet iti nyāyāt taṇḍulodbhavamodanaḥ | tena 252) śūdrasyāpi odanasthāne āsavameva | tathāca tena pṛthagodanaṃ brāhmaṇādibhirāsavaṃ ca na deyamityarthaḥ | likhitavacanāt | āmaṃ śūdrasya pakvānnaṃ pakvamucchiṣṭamucyate ityādismṛteśceti | na ca śukraśāpasya brāhmaṇaviṣayatvena surāyāṃ taduddhāravidhānānupapattiriti vācyam | śūdramātrasya tadadhikāre śāstrasiddhe śukraśāpoddhāravidhānasyā dṛṣṭārthatvāt | kiṃ ca aindryā gārhapatyamupatiṣṭhata ityādau liṅgāpekṣayā śruteriva śāpamocanavidhānakalpyamaireyadānavidhānāpekṣayā brāhmaṇomadirāṃ dattvetyādiniṣedhavidheḥ śrautasya balavattvaṃ yuktisāmyāditi | evaṃ ca vāstuyāgādau surāprākāraka (?) mantrasyāpi pāṭho'dṛṣṭārtha eva | vajrapuṣpābhāve'pi vajrapuṣpaṃ pratīccha svāhetyādi mantravaditi | brāhmaṇetaravarṇānāmāsavālābhe vijayopādānamapyuktaṃ vijayākalpe - saṃvidānandayormadhye saṃvideva garīyasī | saṃvitprayogasteneha pūjādau sādhakottamaiḥ | karttavyā ca mahāpūjā karaṇīyā sunanditaiḥ || sā punaścaturdhā brāhmaṇī kṣatriyā vaiśyā śūdrā ca | śvetaraktapītakṛṣṇavibhedataḥ | saṃvide brahmasaṃbhūte brahmaputri sadānaghe | bhairavāṇāṃ ca dattvā tvaṃ pavitrā bhava sarvadā || oṃ brāhmaṇyai namaḥ svāhā brāhmaṇīṃ śodhayediti | siddhamaulipriye devi hīnabodhaprabodhite || rājaprajāvaśakarī śatrukaṇṭhanisūdini | oṃ kṣatriyāyai namaḥ svāhā kṣatriyāṃ śodhayet tataḥ || ajñānendhanadīpāgni jvālāgne jñānarūpiṇi | ānandasyāgamaṃ prītiṃ samyag jñānaṃ prayaccha me || hrīṃ vaiśyāyai namaḥ svāhā vaiśyāṃ ca śodhayet tataḥ | namasyāmi namasyāmi yogamārgapradarśini | tryailokyavijaye mātarmamādhikaphalā bhava || klīṃ śūdrāyai namaḥ svāhā śūdrāṃ ca śodhayet tataḥ | yadvā ekenaiva mantreṇa sarvāḥ śodhayet | taduktaṃ tatraiva - amṛte amṛtodbhave'mṛtavarṣiṇipadaṃ tataḥ | ākarṣayapadadvandvaṃ siddhiṃ dehipadaṃ tataḥ || sava me'tha tato brūyāt ...................... | .................................................................. || 253) saptadhā cārpayet brahmarandhre mantraṃ samuccaran | gurupadme sahasrāre tathā tattvākhyamudrayā || tridhaiva tarpayed bhaktyā sādhakaḥ siddhimānasaḥ | aiṃ vadavada padaṃ brūyād vāgvādinipadaṃ tataḥ || mama jihvāgre sthirīti bhava sarvapadaṃ tataḥ | sattvavaśaṅkarī svāhā mantreṇa juhuyānmukhe || nanveṣu vacaneṣvadhikāriṇāmaśruteḥ kathaṃ brāhmaṇetaraparatocyata iti cet - mādakaṃ sakalaṃ vastu varjayet caṇakādikam | karañjaṃ pātakī yasmāt dharmo vedavidāṃ vara || brāhmaṇastu surāṃ dattvā brāhmaṇyādeva hīyate | svagātrarudhiraṃ dattvā svātmahatyāmavāpnuyāditi || bhairavatantravacanād gṛhāṇa | tataḥ prāṇāyāmādikāmātmaśuddhimārabhet | taduktaṃ kulārṇave - sasnānabhūtasaṃśuddhi prāṇāyāmādibhiḥ priye | ṣaḍaṅgādyakhilanyāsairātmaśuddhiritīritā || atha prāṇāyāmaḥ tatrādau prāṇāyāmaḥ | sanatkumārīye - sukhāsane samāviśya prāṇāyāmaṃ vidhāya vai | bhūtaśuddhiṃ tataḥ kṛtvā nyāsaṃ kuryādanantaram || kumbhasambhavaḥ - ṣaṣṭhastaraṅgaḥ atha pātrārpaṇam atha brāhmaṇātiriktavīraścet tadā visarjanānantaraṃ tādṛśadivyaścet tadā brahmārpaṇāt prāk prathamaṃ gurave gurupātraṃ sabhaktyā'rcayitvā deyam | tathāhi tantre - tataḥ śrīgururūpāya sākṣāt paraśivātmane | karābhyāṃ pātramuddhṛtya sadvitīyaṃ nivedayet || bhāvacūḍāmaṇāvapi - tripātrapakṣe - arghyabhāṇḍaṃ tridhā kṛtvā gurave caikabhāgakam | ekaṃ kulāya dattvā vai caikena devatarpaṇam || kulāya śaktaye | tathā kulārṇave'pi - anivedya tu yaḥ śaktau kuladravyaṃ niṣevate | niṣphalā tasya sā pūjā devatā na prasīdati || devatarpaṇaṃ pānarūpameva | tathāhi kulārṇave - ātmamūlatrikoṇodyatsūryakoṭisamaprabhe | kuṇḍalyākṛticidrūpe kule dravyaṃ samantrakam || samayācāre'pi - kuṇḍalītarpaṇārthaṃ ca bhogapātraṃ samācaret | antaḥśaktimanusmṛtya tarpayed dehadevatām || kaulikebhyo vīrapātrādaparaśaktibhyo yoginīpātrādamṛtaṃ śaśvaddhi dattvā svayaṃ svīkuryādityadhikapātratāpakṣe | kulārṇave - nirmantraṃ na pibed dravyaṃ prāyaścittaṃ vidhīyate || manustatraivoktaḥ - idaṃ pavitramamaṛtaṃ pibāmi bhavabheṣajam | paśupāśasamucchedakāraṇaṃ bhairavoditam || cittasvātantryasāratvāt tasyānandamayā(tvataḥ)tmanaḥ | tanmayatvācca bhāvānāṃ bhāvāścāntarhitā rase || svasvātantryavikāśāya surasastena pīyate | tasmādimāṃ surāṃ devīṃ pūrṇo'haṃ tāṃ pibāmyaham || mantreṇā'nena deveśi mūlamantreṇa mantravit | anākulamanāḥ kuryādalipānaṃ śanaiḥ śanaiḥ || pānabhedaphalollāsapramāṇasthitilakṣaṇam | 255) avijñāyācared yastu sa bhevedāpadāṃpadam || pānabhedastatraiva - pānaṃ ca trividhaṃ proktaṃ divyavīrapaśukramāt | divyaṃ devyagrataḥ pānaṃ vīraṃ mudrāsane kṛtam || svecchayā paśuvat pītaṃ paśupānaṃ taducyate | phalaṃ tu - mantrasaṃskārasaṃśuddhāmṛtapānena pārvati | jāyate devatābhāvo bhavabandhavimocakaḥ || ityādi tatraivoktam | pramāṇamapi tatraiva - ānandaṃ brahmaṇo rūpaṃ tacca mokṣe vyavasthitam | tasyā'bhivyañjakaṃ matvā yogibhistena pīyate || ityādi | ullāsabhedastatraiva - ārambhastaruṇaścaiva yauvanaḥ prauḍhaḥ eva ca | tadantaśconmanāścānavasthākhyaścaiva saptamaḥ || athaiṣāṃ lakṣaṇam tattvatrayaṃ syādārambhaḥ kathitaḥ kulanāyike | kathitastaruṇollāsastaruṇaṃ sukhamambike || yauvano manasaḥ samyagullāsaḥ kathitaḥ priye | skhalanaṃ dṛṅmanovācā prauḍha ityabhidhīyate || svābhīṣṭaceṣṭācaraṇaṃ prauḍhāntaḥ parikīrtitaḥ | unmanāḥ patanotthāne mūrcchanā ca muhurmuhuḥ || dehendriyāṇāmavaśaścānavasthā nigadyate | tattvatrayasya mantrapūrvakatvamadvitīyāmṛtaculukatrayapānasyārambhatvamūrdhnāmnāya eva | atra ca tattvaśuddheḥ prakārāntarasyoktatvāt | evaṃ cāmnāyāntare vāratrayagrahaṇamārambha iti pratibhāti | sthitirmaryādā | sā yathā - niḥśaṅko nirmalo dhīro nirlajjo niṣkutūhalaḥ | nirṇītavedaśāstrārtho varadāṃ vāruṇīṃ pibet || devān pitṝt samabhyarcya devīśāstroktavartmanā | gurūn smaran piban madyaṃ khādan māṃsaṃ na doṣabhāk || pitaro'tra guruparamagurvādaya eva | tathā - savyenoddhṛtya pātraṃ tu mudrāṃ kṛtvā'pasavyataḥ | yathāvidhi dvitīyena gṛhṇīyān mantramuccaran || mudrāṃ śuddhim | dvitīyeneti sahayoge tṛtīyā | 256) carvaṇena vinā pānaṃ kevalaṃ viṣabhakṣaṇam | carvaṇaṃ bharjitacaṇakādīnām | śrīcakrasya kuladravyaṃ yaḥ paśubhyaḥ prayacchati | snehāllobhād bhayād vāpi sa bhaved yoginīpaśuḥ || yathādhikāraṃ tatrāpi kartavyaṃ pātramelanam | adīkṣitairanācārairatantrajñairadaivataiḥ || dūṣitaiḥ samayabhraṣṭairna kuryād dravyasaṅgatim | abhijñammanyamānaiśca prapañcavratacāribhiḥ || paśubhiḥ kṣudrakarmasthairna kuryād dravyasaṅgatim | svapātrasthitahetuṃ ca na dadyād bhairavāya ca || yadi dadyān maheśāni devatāśāpamāpnuyāt | bhairavāya sādhakāya | tathā - srotobhedena vā kuryāt kaulikaḥ pātramelanam | kadācidativiśrambhe srotasa āmnāyasyaikye ca saṅkaraṃ kuryādityarthaḥ | tathā - pūrvadakṣiṇayoraikyamudakpaścimayorapi | tasmin kramārcanaparairvīraiḥ svasvadṛśairapi || kāminībhiśca tat kuryāt srotasāṃ ca catuṣṭayam | ityanena ūrdhvāmnāyasya na kenāpyanenaikyavadupacāra iti dhvanitam | tathā - śaktyucchiṣṭaṃ pived dravyaṃ vīrocchiṣṭaṃ ca carvaṇam | ātmocchiṣṭaṃ na dātavyaṃ parakīyaṃ na bhakṣayet || parakīyaṃ parapuruṣocchiṣṭam | tatrāpi viśeṣastatraiva - guruśaktisutānāṃ ca gurujyeṣṭhakaniṣṭhayoḥ | svajyeṣṭhasyāpi cocchiṣṭaṃ khādennānyasya pārvati || ucchiṣṭaṃ bhakṣayet strīṇāṃ tābhyo naiva pradāpayet | kaniṣṭhānāṃ svaśiṣyāṇāṃ dadyāt svocchiṣṭamambike || dadyāt snehena yo'nyebhyaḥ sa bhavedāpadāṃpadam | āsavocchiṣṭapātra ṃ tu yo gṛhṇāti vimūḍhadhīḥ || snehāllobhād bhayād vāpi devatāśāpamāpnuyāt | atra jyeṣṭhakaniṣṭhatā satīrthyānāmupadeśakrameṇaiva | tathāhi - rudrayāmale - vālo'pi dīkṣita pūrva jyeṣṭha suta kulāgame | 257) dvijo'pi dīkṣitaḥ paścādantyajaḥ pūrvadīkṣitāt || dvijaḥ kaniṣṭhaḥ sa jyeṣṭha iti śāstraviniścayaḥ | yāvanna calate dṛṣṭiryāvanna calate manaḥ || tāvat pānaṃ prakurvīta paśupānamataḥ param | tathāca yauvanollāsaparyantameva pānaṃ kartavyamiti bhāvaḥ | idaṃ tu pūrṇābhiṣiktarahitānām | abhiṣiktānāṃ tu saptāpyullāsā vihitāḥ | tathāhi tatraiva - pūrṇābhiṣekayuktānāṃ pānaṃ devi nigadyate | karābhyāṃ pātramuddhṛtya smaran mūlaṃ ca pādukām || āgalāntaṃ piben madyaṃ sa mukto nātra saṃśayaḥ | pītvā pitvā punaḥ pītva yāvat patati bhūtale || utthāya ca punaḥ pītvā punarjanma na vidyate | ānandāt tṛpyate devī mūrcchanād bhairavaḥ svayam || vamanāt sarvadevāstu tasmāt tritayamācaret | kulāmṛte - brahmajñānī kulācāre surāṃ pītvā skhalan muhuḥ || bhūmau patati tasyāṅge galanti yadi reṇavaḥ | tāvat kālaṃ reṇusaṃkhyaṃ brahmaloke mahīyate || tathā - pītvā pītvā japitvā ca muktaḥ koṭikulaiḥ saha | brahmaloke vased devi satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ || tatraiva vyāptimāpnoti na punaḥ prapatediha | pītvā ca pūjayitveśīmaīśatvaṃ labhate dhruvam || tatraiva layamāpnoti punarnaiva vivartate | iti | idaṃ tu kaulikānāmāvaśyakam | taduktaṃ haragaurīsaṃvāde - niveditaṃ tu yad devyai bhoktavyaṃ cāvadhānataḥ | tanna ced bhujyate mohād bhoktuṃ nṛtyanti devatāḥ || atha pañcamayāgaḥ kumārītantre - tatastutvā namaskṛtya kuryāt sambhogamelanam | devatāgre tu sambhogo devatāprīṇanaṃ bhavet || tathā - naṭī kāpālinī veśyā rajakī nāpitāṅganā | brāhmaṇī śūdrakanyā ca tathā gopālakanyakā || mālākārasya kanyā ca nava kanyāḥ prakīrtitāḥ | 258) etāsu kāñcidānīya tatastadyonimaṇḍale || pūjayitvā mahādevīṃ tato maithunamācaret | devīyāmale - atha pūjāphalaṃ vakṣye uttarottarato varam | svaśaktyā ayutaṃ puṇyaṃ paraśaktiprapūjane || tato veśyā'dhikā jñeyā rajakī ca tato'dhikā | rajakyāḥ kṣurakī śreṣṭhā kṣurakyāścarmakāriṇī || tato'dhikatarā proktā hetunārī varānane | tato'pyantyajasambhūtā cāṇḍālī ca tato'dhikā || tato mātaṅginī śreṣṭhā mātaṅgyāḥ pukkaśī tathā | pukkaśyā akṣatā śreṣṭhā tato'tisūdatī smṛtā || sundarī purataḥ proktā prītimatyanurāgiṇī | tatparā parameśāni unmattā śubhalakṣaṇā || samayācārasampannā mantrajñā bhayavarjitāḥ | vidagdhāstvaprasūtāśca dhyairyasvātantryasaṃyutāḥ || evaṃ guṇasamāyuktāḥ pūjayet sarvayoṣitaḥ | ātmīyā ca parā caiva śaktimātraṃ maheśvari || mantrādhidevatābuddhyā pūjyāḥ sarvopacārakaiḥ | vividhaiḥ phalatāmbulairvastrālaṅkārahemabhiḥ || sampūjya vidhivad bhaktyā bahuhetuṃ pradāpayet | sambhogavāsanāṃ dhṛtvā yaḥ kuryācchaktipūjanam || sa dāridryamavāpnoti nārakī ca bhaved dhruvam | vīracūḍāmaṇāvapi - ānīya yuvatīṃ ramyāṃ kulakarmaviśālinīm | ṣoḍaśābdena yuvatīṃ pīnonnatapayodharām || unmattāṃ mattamātaṅgīṃ madāghūrṇitalocanām | mṛgaśāvakanetrāṃ ca śāraṅgīṃ mṛduhāsinīm || krodhalobhabhayadambhamohamāyāvivarjitām | svāmidharmaratāṃ satyavādinīṃ ca sadāśucim | gaṇikā naṭī cāṇḍālī jīvanī jārajā'thavā || yogamudrādharā nāryo carmakārī ca citriṇī || caturvarṇasamāyuktā uttamā parvatodbhavā | 259) vāmabhāge samālikhya uttamaṃ padmavarttulam || śvetaraktasamāyuktaṃ nīlaṃ sindūracarcitam | sādhakaḥ prāṅmukho bhūtvā devīṃ pratyaṅmukhāṃ yajet || pīṭhaśaktividhānena navaśaktiṃ prapūjayet | ratiḥ prītiḥ priyā kāntiḥ kāminī kāmamālinī || kandarpadalanī durgā bhāvinī nava śaktayaḥ | viyadgaṅgaṃ samuccārya manubindukalānvitam || mahāpretapadaṃ paścād dhṛdayāntamimaṃ manum | mūlamantraṃ samuccārya sambuddhyā tāriṇīpadam || ehyehi ca padaṃ paścāt pādukābhyāṃ punaḥ punaḥ | gṛhītvā vāmahastena āsane copaveśayet || raktacandanaliptāṅgīṃ raktapuṣpavibhūṣitām | sarvālaṅkārasaṃyuktāṃ vivastrāṃ pūjayet priye || vāruṇīmadamattāṃ ca hāvabhāvasamāvṛtām | yāvadākaṇṭhaparyantaṃ tāvat pānaṃ pradāpayet || dhyānaṃ kuryān maheśāni gahvare makarānane | tāmracūḍāśikhākāraṃ gajavaktrasamaprabham || tatrasthāṃ cintayed devīṃ vidyāṃ bhuvanamohinīm | tāraṃ vai hṛdayānte ca paścān madanamandiram || caturthyante yajed devi bhage puṣpaṃ viniḥkṣipet | prakṣālya kuladravyeṇa gandhapuṣpaiḥ samarcayet || dhūpadīpādikaṃ dattvā paścādāvaraṇaṃ yajet | icchā jñānā kriyā paścād vāmā jyeṣṭhā ca raudrikā || ratiḥ prītistathā kāmaṃ puṣpabāṇadhanurdharam | vasantaṃ pūjayet paścāt patrāṅkurasamanvitam || ciṃkuraṃ pūjayed devi alisyandasamanvitam | virañciṃ pūjayennābhau hṛdaye ca haraṃ harim || stane vaktre maheśāni trimūrtiṃ pūjayet tataḥ | kāmeśī caiva vajreśī parā tu bhagamālinī || bhrūvormūle maheśāni pañcabāṇān prapūjayet | 260) drāmādyāṃ drāviṇīṃ mūrdhni drīmādyāṃ kṣobhiṇīṃ pade || klīṃ vaśīkariṇīṃ vaktre guhye blūṃ bījapūrvikām | ākarṣiṇīṃ hṛdi punaḥ sarvāntarbhṛgusaṃyutām || sammohinīṃ kramādevaṃ bāṇapūjeyamīritā | karṇayoḥ pūjayeccakre bhānuṃ candraṃ krameṇa ca || rasanāyāṃ vahniṃ sampūjya netre nakṣatramālinīm | prāṇaṃ sampūjayed ghrāṇe ājñāyāṃ tripathagāminīm || akṣobhyaṃ pūjayen mūrdhni gandhapuṣpopacārakaiḥ | puṣpamālāṃ gale dadyādatha śaktyā japed budhaḥ || jñānārṇave tu - mañcakaṃ gajadantasya hemaraupyādinirmitam | viśuddhakṣaumaracitāṃ tulikāṃ tatra yojayet || puṣpāṃścākīrya madhye tu karpūrasya rajastathā | maṇḍūkādīṃstatra devi uparyupari śailaje || maṇḍūkaṃ pūjayedādau rudraṃ kālāgnisannibham | ādhāraśaktiṃ kūrmaṃ ca tathānantaṃ varāhakam || pṛthivīṃ ca tathā kandaṃ nālaṃ padmaṃ dalaṃ tathā | keśarāliṃ ca sampūjya karṇikāṃ pūjayet tataḥ || mañcakaṃ ca samabhyarcya tatra pādacatuṣṭaye | dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca kramād yajet || apūrvāṃ pūjayedetāṃstastatpādānāṃ samīpake | ātmāntarātmaparamajñānātmānaḥ prapūjayet || mañcakāṅgeṣu sampūjya guṇatrayamathārcayet | dūtīṃ sulakṣaṇāṃ ramyāṃ sarvalakṣaṇalakṣitām || nānālaṅkārasubhagāṃ svavaśāṃ śāradāmiva | pūjayet parameśāni pañcakāmaśaraistathā || vaṭukādīṃścaturdikṣu pūjayet siddhihetave | mātṛkāṃ vinyaset tasyā dehe kāmaśarānvitām || trikoṇaṃ vinyasen mūrdhni tatra pūjāṃ yajet kramāt | trikoṇamadhye bālākhyāṃ kāmeśīṃ paripūjayet || gaṇeśaṃ ca kulādhyakṣaṃ tathā lakṣmīṃ sarasvatīm | 261) trikoṇeṣu ca sampūjya vasantaṃ madanaṃ priye || stanayoḥ pūjayet paścān mukhe tasyāḥ kalādharam | vāgbhapaṃ kāmarājaṃ ca strībījaṃ kāmarājakam || hasablemātmakaṃ dattvā ādhāraśaktimuccaret | śrīpādukāṃ tato dattvā pūjayāmi vadet tataḥ || anena manunā tasyā lalāṭe sumanoharam | trikoṇaṃ tatra saṃlikhya sindūrādyairviśeṣataḥ || vaṭukaṃ yoginīṃ caiva kṣetrapālaṃ gaṇeśvaram | lakṣmīṃ sarasvatīṃ caiva pūjayet tatra sundari || kāmabījaṃ samuccārya kāmarājaṃ tataḥ param | śrīpādukāṃ tato dattvā pūjayāmi vadet tataḥ || dakṣapādatale devi pūjayen manunā'munā | vaṃ vasantaṃ samuccārya nādahīnā ramā tataḥ || pādukāṃ pūjayāmīti tasyā vāmakare nyaset | śaktibījaṃ samuccārya somapādapadaṃ tataḥ || śrīpādukāṃ tato dattvā pūjayāmi stanadvaye | ārohakramataḥ kāmakalānyāsaṃ caret sudhīḥ || śraddhā prītī ratiścaiva dhṛtiḥ kāntirmanoharā | manoramā manorāmā madanonmādinīti ca || mohinī dīpinī caiva śoṣiṇī ca vaśaṅkarī | rañjanī subhagā devī ṣoḍaśī priyadarśanā || akārādisvarairarcyāḥ kalāḥ kusumadhanvanaḥ | pūṣā'ryamā sumanasā(?) ratiḥ prītistathā dhṛtiḥ || ṛddhiḥ saumyā marīciśca daśamī cāṃśumālinī | aṅgirā śaśinī caiva chāyā sampūrṇamaṇḍalā || puṣṭiścaivāmṛtā ceti kalāḥ somasya ṣoḍaśa | akārādisvarayutāḥ pūjanīyā manīṣibhiḥ || dakṣe pādādimūrdhāntaṃ vāme mūrdhādi sundari | pādāntaṃ pūjayet sarvāḥ kalā vai kāmasomayoḥ || tantrāntare - pṛṣṭhavaṃśāt samārabhya śiro'ntaṃ kāmacāpakam | 262) vinyasya vidhivan mantrī pūjayet tat tu mūrdhani || dharmātmakaṃ samuccārya kāmacāpapadaṃ tataḥ | pādaśrīpādukāṃ dattvā pūjayāmīti pūjayet || mūrdhni pāde mukhe guhye hṛdaye ca yathākramāt | pañcabāṇaiḥ pañcabāṇān yathāsthāneṣu pūjayet || drāṃ drāvaṇapadaṃ dattvā bāṇapādapadaṃ tataḥ | śrīpādukāṃ vadet paścāt pūjayāmīti pūjayet || hrīmātmakaṃ samuccārya unmādabāṇamuccaret | pādaśrīpādukāṃ dattvā pūjayāmīti pūjayet || kāmabījapadaṃ dattvā mohabāṇapadaṃ tataḥ | pādaśrīpādukāṃ dattvā pūjayāmīti pūjayet || vlāmātmakaṃ samuccārya sandīpanapadaṃ tataḥ | bāṇapādapadaṃ dattvā śrīpādukāṃ tato vadet || pūjayāmīti sampūjya śeṣabāṇaṃ samuccaret | śoṣaṇaṃ ca samālikhya bāṇapādapadaṃ tataḥ || śrīpādukāṃ tato dattvā pūjayāmīti pūjayet | lalāṭamaṇḍale paścāt trikoṇaṃ pūjayet tataḥ || vāgbhavaṃ śubhapādaṃ ca śrīpādukāṃ tato vadet | pūjayāmi tato dattvā dakṣarekhāsu pūjayet || hrīmātmakaṃ samuccārya bhagapādapadaṃ tataḥ | śrīpādukāṃ tato dattvā pūjayamīti paścime || kāmabījaṃ samuccārya bhagasarpiḥpadaṃtataḥ | śrīpādaśrīpadaṃ dattvā pādukāṃ ca tato vadet || pūjayāmīti cocārya pūjayed vāmapārśvake | hsaurātmakamālikhya bhagāvahapadaṃ tataḥ || pādaśrīpādukāṃ dattvā pūjayen madhyadeśataḥ | śrī-uḍḍīśīpadaṃ dattvā devīmuḍḍīśvarīṃ tataḥ || nāthadevapadaṃ dattvā śrīraktāmbāṃ tato vadet | śrīcaryānāthamālikhya pādaśrīpādukāṃ tataḥ || pūjayāmītyuḍḍīyāne pūjayed hṛdi suvrate | 263) śrīpadaṃ ca samālikhya jālandharapadaṃ tataḥ || mahāpīṭhe samālikhya nādahīnā ramā tataḥ | jāleśvarī-padaṃ dattvā devī jālī samālikhet || nāthadevapadaṃ dattvā śrījālāmbāpadaṃ tataḥ | śrīṣaṣṭhīśapadaṃ dattvā nātha devapadaṃ tataḥ || pādaśrīpādukāṃ dattvā pūjayāmīti pūjayet | anena manunā devi pūjayen nābhimaṇḍale || śrīpadaṃ ca tato dattvā pūrṇeśvarīṃ vadet tataḥ | devīśrīpādaśrīpūrṇa-nāthadevapadaṃ tathā || śrīcāmuṇḍāpadamābhāṣya devīśrīpadamālikhet | uḍḍīśanāthamālikhya devapādapadaṃ tataḥ || śrīpādukāṃ tato dattvā kāmeśvarīṃ padaṃ tataḥ | devīśrīpadamābhāṣya kāmeśvarānandanātha ca || śrīmahāpadamābhāṣya tuṣṭāmbāśrīpadaṃ tataḥ | mitrīśanāthamābhāṣya pādaśrīpādukāṃ tataḥ || pūjayāmi tato dattvā pūjayet kāmaśāsane | gṛhyapīṭhasya vāme tu gurupaṅktiṃ yajet sudhīḥ || anaṅgakusumādyena hṛtsaroje yajet punaḥ | vāgbhavaṃ vlauṃ samuccārya vlīmātmakaṃ vadet tataḥ || vloṃ vluṃ vluḥ samuccārya mantreṇānena sādhakaḥ | yonimudrāṃ pradarśyātha yonau kṣobhaṃ vicintayet || vāgbhavaṃ kāmarājaṃ ca strībījaṃ tadanantaram | kṣobhaṇī nāma vidyeyaṃ stanayoḥ kṣobhamācaret || yonimudrāṃ pradarśyātha śanaireva hi sādhakaḥ | vāgbhavaṃ sphṛṃ samuccārya bleṃ blīṃ blūṃ ca tato vadet || klīmātmakaṃ samuccārya hrīmātmakaṃ samuccaret | kṣamātmakaṃ tato dattvā tasyāḥ kṣobhaṃ vicintayet || drāviṇī nāma vidyeyaṃ cintayed yonimadhyataḥ | tataḥ parānandamayo bhūtvā nirbharamānasaḥ || cintayennijavidyāyā bījaṃ mūrdhni sarojake | 264) tatastasyā yonimadhye mūlamantraiśca sādhakaḥ || puṣpāñjalitrayaṃ dattvā tataḥ kṣobhaṃ vicintayet | jñānārṇave - dūtīdehakṛtān nyāsān svadehe'pi vicintayet | vīracūḍāmaṇau - atha nyāsaṃ pravakṣyāmi śivātmānaṃ vibhāvayet | śivātmānamiti śivamātmānamityarthaḥ | tathā - pañcavaktre mahādevaṃ kalāyuktaṃ nyaset kramāt | īśānaḥ sarvavidyānāṃ śaśinī prathamā kalā || īśvaraḥ sarvavidyānāmaṅgadā tadanantaram | brahmādhipatiḥ śabdānte brahmaṇo'dhipatiḥ punaḥ || brahmeṣṭadā śivo me'stu marīcisaṃpuṭaṃ nyaset | sadāśivoṃ samuccārya aṃśumālinyathāparā || tatpuruṣāya vidmahe kalāśāntiritīritā | mahādevāya dhīmahi kalāvidyā tathaiva ca || tanno rudrapadaṃ paścāt pratiṣṭhā kathitā kalā | pracodayāt samuccārya nivṛttiḥ syāt tataḥ param || pūrvapaścimayāmyeṣu uttareṣvatha tu kramāt | hṛdaye vinyased devi aghorebhyastamaḥkalām || atha ghorebhyo mohānte grīvāyāṃ vinyaset tataḥ | ghorānte syāt kriyā paścāt dakṣiṇāṃśe pravinyaset || nidrāṃ ghoratarebhyo vai vāmāṃse vinyaset tataḥ | sarvataḥ sarvamuccārya vyādhiṃ nābhau pravinyaset || sarvebhyastat kalāṃ mṛtyuṃ kukṣau deśe pravinyaset | namaste'stu kṣudhāṃ paścāt kalāṃ pṛṣṭhe nyaset kramāt || rudrarūpebhya ityante tṛṣāṃ tāranamo'ntakāḥ | vāmadevāya namo'nte rajā syād guhyadeśake || muṣke savye pravinyasya rakṣāṃ jyeṣṭhāya vai namaḥ | rudrāya namo ratiṃ paścād vāmamuṣke kalāmimām || kālāya nama ityante pālinī ūrudakṣiṇe | kalakāmā ca deveśi vāme vikaraṇāya ca || namaḥpadaṃ samuccārya saṃyamanī dakṣajānuni | 265) balakriyā samādiṣṭā vāme vikaraṇāya ca || namo'nte vṛddhimuccārya dakṣiṇe sphici vinyaset | balapramathanāya namo rātriṃ vāme pravinyaset || sarvabhūtadamanāya namonte brāhmaṇīṃ kalām | kaṭideśe pravinyasya namonte mohinīṃ kalām || dakṣiṇe pārśvake nyasya unmanāya manojvarām | pādayostananāsāsu mūrdhni bāhuyuge nyaset || sadyojātodbhavāḥ samyagaṣṭau mantrī kalāḥ kramāt | sadyojātaṃ prapadyāmi siddhiḥ syāt prathamā kalā || sadyojātāya vai bhūyo namaḥ syād vṛddhirīritā | bhave dyutistṛtīyā syādabhave tadanantaram || lakṣmīścaturthī kathitā tato nātibhavepadam | medhākhyā pañcamī proktā kalā bhūyo bhavasva mām || prajñā samīritā ṣaṣṭhī bhavānte syāt prabhā kalā | udbhavāya namaḥ paścāt svadhā syādaṣṭamī kalā || praṇavādyāścaturthyantā namontāśca pravinyaset | evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā svayaṃ śaivaṃ vibhāvayet || pañcākṣaraṃ puraskṛtya rudradhyānaparāyaṇaḥ | sāmarasyamayaṃ kṛtvā rakṣārthaṃ kavacaṃ paṭhet || baddhvā tu kṣobhiṇīṃ mudrāṃ yantramadhye viniḥkṣipet | bhagaṃ kuṇḍaṃ sruvo liṅgamājyaṃ caiva tu vīryakam || sarvatattvaṃ samutsārya sahasraṃ japamācaret | jñānārṇave tu - dhūpādikaṃ samarpyā'tha svaliṅge tadanantaram | tāraṃ ca bhuvaneśāni mahātripurasundarī || namaḥ śivāya vidyeyaṃ daśārṇā parikīrtitā | anayā vidyayā devi svaliṅge pūjayecchive || mahātripurasundarī tripūṭātmikā vidyā | yajet tatpuruṣāghora sadyovāmeśasaṃjñakān | nivṛttiṃ ca pratiṣṭhāṃ ca vidyāṃ śāntiṃ tathaiva || śāntyatītāṃ ca sampūjya ṣaḍaṅgāvaraṇaṃ yajet | 266) samagravidyāmuccārya nandikeśaṃ prapūjayet || madhye vṛṣaṇayordevi gandhapuṣpākṣatādibhiḥ | nivedya puṣpadhūpādi vijitendriyamānasaḥ || sarvasaṃkṣobhaṇāḥ mudrāḥ badhvā yoniṃ pracālayet | kṣobhiṇyā cāthavā devi gajatuṇḍākhyayā'thavā || uccaran bhagamālākhyāṃ drāviṇībījamuccaran | akṣubdhaḥ san varārohe yāvadretaḥ pravartate || bhagamālāmantrastu tatraiva - vāgbhavaṃ bhagaśabdānte bhage bhagini cālayet | bhagodari bhagānte tu bhagamāle bhagāvahe || bhagaguhye bhagaprānte yoniprānte bhagāntake | nipātini ca sarvānte tato bhagavaśaṅkari || bhagarūpe tato lekhyaṃ nīrajāyatalocane | nityaklīnne bhagaprānte svarūpe sarvamālikhet || bhagānimehyānayānte varade'tha samālikhet | rete surete bhaga ca klinne klinnadrave tataḥ || kledaya drāvaya cātha sarvasatvān bhageśvari | amoghe bhagavicce ca kṣubha kṣobhaya sarva ca || sattvān bhageśvari brūyād vāgbhavaṃ blūṃ jamādikam | meṃ blūṃ mauṃ blūṃ ca heṃ blūṃ ca heṃ klinne ca tataḥ param || sarvāṇi ca bhagānyante me vaśaṃ cānayeti ca | strībījaṃ ca haraprānte bleṃ māyātmakamakṣaram || bhuvaneśīṃ samālikhya vidyeyaṃ bhagamālinī | vīratantre - dharmādharmahavirdīpte ātmāgnau manasā srucā || suṣumṇā vartmanā nityamakṣavṛttīrjuhomyaham || svāhānto'yaṃ mahāmantra ārambhe parikīrtitaḥ | tato japet priyāṃ gacchan striyaṃ tribhuvaneśvarīm || kulāmṛte - svāhānto homamantro'yaṃ pratighātāhutipriye | pūrṇāhutiṃ ratānte ca juhuyān manunā'munā || prakāśākāśahastābhyāmavalambyonmanīsrucā | 267) dharmādharmau kalāsnehaṃ pūrṇavahnau juhomyaham || svāhānto'yaṃ bhaven mantro ghorapātakamuktidaḥ | vīratantre - svāhānto'yaṃ mahāmantraḥ śukratyāge prakīrtitaḥ | yadi ca adīkṣitā śaktirbhavati tadā prāk tacchuddhimapi kuryāt | taduktaṃ kulatantre - abhiṣekād bhavecchuddhirmantrasyoccāraṇācchrutau | ratikāle maheśāni dīkṣākāle ca kanyakāḥ || śudhyantīti śeṣaḥ | surayā retasā vāpi jalena manunā'munā | yāmale'pi - sudīkṣitā ca yā śaktiḥ saiva śuddhā bhavet sadā | adīkṣitā tu yā śaktirmāyāṃ tasyai nivedayet || mātaṅgītantre'pyuktam - dīkṣāmātreṇa śudhyanti striyaḥ sarvatra karmaṇi | kulāmṛtadīpikāyām - adīkṣitakulāsaṅgāt siddhihāniḥ prajāyate | tathā - ādau bālāṃ samuccārya tripurāyai samuccaret | namaḥśabdaṃ samuccārya imāṃ śaktiṃ tato vadet || pavitrīkuruśabdānte mama śaktiṃ kuru priye | vahnijāyāṃ samuccārya śuddhimantraḥ prakīrtitaḥ || anena manunā devi abhiṣiktāḥ striyaḥ sadā | ramamāṇo'tra sannityaṃ sarvasiddhimavāpnuyāt || tathā - pītvāliṅgya kulācāre pramadāṃ yauvanānvitām | koṭijanmārjitaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva nāśayet || ete ca dūtīsaṃskārā arghasthāpanāt prāk kuṇḍagolodbhavārtham | anācaraṇapakṣe tadartham | tatrācaraṇapakṣe tu dharmādharmahavirdīpta ityādimantrābhyāṃ nidhuvanāntam | iyāṃstu viśeṣaḥ - yatra nidhuvanāntameva karma tatra tu arghaprakṣepārthaṃ devatātarpaṇārthaṃ ca nidhuvanānte dravyagrahaṇamapi | taduktaṃ jñānārṇave - saṃskāro mantrarūpastu vacanaṃ stavanaṃ bhavet | āliṅganaṃ tu kastūrīkarpūraghusṛṇādikam || mathanaṃ tarpaṇaṃ viddhi vīryapāto visarjanam | daśa dravyeṇa saṃśodhya śivaśaktimayaṃ priye || 268) bījāmṛtaṃ paraṃ brahmarūpaṃ vikṣipya sundari | arghyapātrāmṛte mukto nirvikalpaḥ sadānaghaḥ || śrīvidyākramamabhyarcya paraṃ brahmamayo bhavet | kaule - āliṅganaṃ cumbanaṃ ca stanayormadanaṃ śanaiḥ || darśanaṃ sparśanaṃ yonervikāro liṅgagharṣaṇam | praveśaścālanaṃ śakternavapuṣpaiśca pūjanam || brahmayāmale - na dadyāccumbanaṃ yastu daridro jāyate dhruvam | āliṅganaṃ vinā devi kuṣṭhī bhavati pārvati || vinā dantakṣatairdevi loke bhavati ninditaḥ | tathā - āliṅgane haredrogān dhanadhānyādi cumbane || nakhadantakṣatādyaiśca tadā mokṣaḥ prajāyate | sāyujyaṃ saṅgamena syāt satyameva na saṃśayaḥ || raudre - tadaṅgasparśanāt saukhyaṃ saṃyogāmṛtalakṣaṇam | mahākāmakalāṃ dhyāyet saṃyogāmṛtarūpiṇīm || saṃyogājjāyate saukhyaṃ paramānandalakṣaṇam | kuladravyāmṛtaṃ yatnād gṛhṇīyād durlabhaṃ naraḥ || kuṇḍagolagrahaṇaprakārastu kulāmṛte - bhāvayet kāmabhāvena ātmatattvaṃ na cotsṛjet | śuddhamantrauṣadhenaiva yonestu mathanaṃ caret || mathyamāne ca tasyāhi jāyate tattvamullanam | gṛhṇīyāt tatprayatnena dravyaṃ kuṇḍodbhavaṃ śubham || brahmayāmale - tenāmṛtena divyena tripurāṃ tarpayet sadā | sānnidhyāt tatkṣaṇād vāpi prītā siddhiṃ prayacchati || samastadevatānāṃ ca tarpaṇaṃ ca sadā'mṛtaiḥ | gurūṇāṃ sādhakānāṃ ca sarveṣāṃ tarpaṇaṃ caret || tenāmṛtena dravyena sarve tuṣṭā bhavanti ca | yat kāmaṃ kurute mantrī tatkṣaṇādeva sidhyati || kulāmṛtaṃ samādāya tatrārghe nikṣiped budhaḥ | tataḥ somakalāḥ pūjyāḥ sādhakairnirmalāśayaiḥ || kaule - madhumāṇḍasahasraistu māṃsabhāraśatairapi | 269) naiva tuṣṭā bhaved devi bhagaliṅgāmṛtādṛte || devīyāmala - dūtīyāgavidhiṃ vakṣye kauladharmottamottamam | tasyānuṣṭhānamātreṇa svayaṃ brahmatvamāpnuyāt || tathā - dūtīyāge kṛte mantrī sarvajño jāyate dhruvam | na tasya punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi || yaiḥ kṛtaṃ yajanaṃ dūtyāstairiṣṭāḥ kratavro'khilāḥ | sarvatīrthamayaḥ proktaḥ sarvadevamayo bhavet || puraścaryādisakalaṃ kṛtaṃ tena na saṃśayaḥ | aśvamedhasahasrāṇi vājapeyaśatāni ca || āsamudrā ca dharaṇī dattā tena sadakṣiṇā | merumandaratulyāni suvarṇānyarpitāni vai || gokoṭidānāt yat puṇyaṃ tat puṇyaṃ jāyate priye | tasmāt sarvaprayatnena dutīyāgaṃ samācaret || pūjāsampūrṇadaṃ bhadre sarvāriṣṭapraśāmakam | yonipūjāṃ vinā pūjā kṛtā cāpyakṛtā bhavet || āyurārogyavibhavānnamitān labhate naraḥ | anenaiva vidhānena viṣārto nirviṣo bhavet || putrārthī labhate putraṃ dhanārthī labhate dhanam | mātaṅgīśaktimabhyarcya tayā sākaṃ samarcayet || mātaṅgī manmathopetā sarvakāmārthasiddhaye | śaktyā sākaṃ sadā pūjyā mātaṅgī mantradevatā || sā devī śaktihīnā tu na dadāti manoratham | brahmayāmale - nārada uvāca - sarvajña jagatāṃ nātha śāktaṃ cecchruticoditam | mātaṅgīpūjanaṃ tatra kathaṃ muktipradāyakam || arcane prathitā veśyā veśyā sā tu rajasvalā | rajasvalā ca mātaṅgī sā dūtī sarvamaṅgalā || iti proktaṃ tvayā pūrvamidānīṃ tadviparyayaḥ | tava vākyamanubrahmannetad vada pitāmaha || brahmovāca - mā kuruṣvātra sandehaṃ vedoktaṃ śāktamuttamam | 270) asti sarvajñakalpo'sau mataṅgo munisattamaḥ || varṣāṇāmayutaṃ vatsa tapa ugraṃ cacāra ha | tena prītā mahādevī devānāṃ hitakāriṇī || varaṃ vṛṇīṣva bhagavan dāsyāmi tava vāñchitam | tacchrutvā dvijavaryastāṃ yayāce dharmasādhanam || he devi jagatāṃ mātaḥ prītā ced yadi sāmpratam | apatyatāṃ samāsādya matkulālambanaṃ kuru || ityabhyarcya muniśreṣṭho janayāmāsa tāṃ sutām | śyāmalāṃ cāruvadanāṃ cīnāṃśukasamanvitām || sārikāṃ jñānasampannāṃ japamālāṃ karāmbujaiḥ | dhārayantīṃ viśālākṣīṃ śaṅkhatāṭaṅkaśobhinīm || sā babhūva mahādevī mataṅgakulanandinī | mātaṅgīti tadā devī vikhyātā varadāyinī || tāṃ vilokya tadā śambhurdūtīṃ cakre sulakṣaṇām | tripuraṃ jetukāmena yonipūjā tadā kṛtā || pratyālīḍhā sthitā devī pūjāṃ svīkṛtya niścalā | tadā dṛṣṭarajobhūtāṃ tāṃ babre śaṅkaraḥ priyām || tadā prabhṛti sañjāto dūtīyāgo manoharaḥ | praṇayena tadā śambhustayā sārdhaṃ rato bhavet || praṇavāntargataṃ mantraṃ mātaṅgyākhyaṃ vinirgatam | sarvasaubhāgyajananaṃ mālāmantramabhūt tadā || ramā cāpi padaṃ divyamanindyaṃ lokarañjanam | mātaṅgīmantramatyarthaṃ manmathapratipādakam || ādyantaśūnyā sā devī tasmāt khyātā tadantyajā | mātaṅgī antyavarṇasthā tadā sā antyajā'bhavat || antyajānāṃ dvijānāṃ ca cakre aikyaṃ praśasyate | sā devī sarvavarṇānāṃ varaṃ dattvā niruttaram || kṛtvā saṅketasamayaṃ cakre mātaṅgamuttamam | na doṣaḥ sarvavarṇānāmiti dattvā varaṃ tadā || na doṣastatra vijñeyaḥ sarvaṃ te śruticoditam | 271) devīmuddiśya mokṣārthaṃ kṛtaṃ yad doṣavarjitam || etacchāstramidaṃ divyaṃ na vācyaṃ śruticoditam | antaryāgamidaṃ jñeyaṃ bahiryāgaṃ ca vaidikam || mantratantrasamāyuktaṃ taddvayaṃ brahmabodhakam | cakrasaṅketasamayaṃ sarvaṃ tubhyaṃ prakāśitam || gopanīyaṃ prayatnena na vācyaṃ paśusannidhau | tvaja śaṅkāṃ mahābhāga satyametanmayoditam || mātaṅgīpūjanaṃ śreṣṭha dūtīyāge manoharam | dūtīyāgādau ca viprāṇāṃ nādhikāraḥ | taduktaṃ bṛhacchrīkramasaṃhitāyām - vāmāgamo'pi viprastu madyaṃ māṃsaṃ na bhakṣayet | svakīyāṃ parakīyāṃ vā nākṛṣya brahmaṇo yajet || iti | agastyasaṃhitāyāmapi gaurīṃ prati śivavākyam - āvābhyāṃ piśitaṃ raktaṃ sukhaṃ vāpi sureśvari | varṇāśramocitaṃ dharmamavicāryā'rpayanti ye || bhūtapretapiśācāste bhavanti brahmarākṣasāḥ | raktamārtavam | idamapi brāhmaṇaparameva anyathā tadvidhāyakavacanānāṃ nirviṣayatvāpatteḥ | brāhmaṇetarāṇāmapi yogināmeva dūtīyāge'dhikāraḥ | taduktaṃ siddhināthasaṃhitāyām - advaitajñānaniṣṭho yo yo'sau saṃsārapāragaḥ | sa eva yajane dūtyā nā'dhikārī paro bhavediti || āgamaprāmāṇyavicāraḥ nanu kūrmapurāṇa-godāvarīkhaṇḍa-sūtasaṃhitādau gautamasaptabrāhmaṇavyāmohāya tat preritaśivapraṇītānyetāni tantrāṇīti pratipādanāt kathamāgamānāṃ prāmāṇyam ? atha nṛsiṃha-rāma- gopālatāpinyādi-pratyakṣaśrutimūlakatvena teṣāṃ prāmāṇyamiti cen | na | pratyakṣaśrutimūlakānāṃ tathātve'pi tadamūlakānāmapramāṇatvāditi cenmaivam | phalasaṃvādenā'yurvedādiprāmāṇyena sakalavedaprāmāṇyavadapratyakṣaśrutimūlakānāmapi pratyakṣaśrutimūlakavat prāmāṇyopapatteḥ | bhāratādau pañcarātrapāśupatādīnāṃ praśaṃsāpratipādanāt | abhāve vedamantrāṇāṃ pañcarātrodito vidhiḥ | iti varāhapurāṇavacanācca | evaṃ ca - na ca vedādṛte kiñcichāstraṃ dharmābhidhāyakam | yo'nyatra ramate so'sau na sambhāṣyo dvijātibhiḥ || yāni śāstrāṇi dṛśyante loke'smin vividhāni ca | 272) śrutismṛtiviruddhāni niṣṭā teṣāṃ hi tāmasī || kāpālaṃ pañcarātraṃ ca yāmalaṃ vāmamārhatam | evaṃvidhāni cānyāni mohanārthāni tāni tu | mayā sṛṣṭāni śāstrāṇi mohāyaiṣāṃ pravartate || iti kūrmapurāṇavacanāni vedastutimātraparāṇi na tvāgamāprāmāṇyabodhakāni | vastutaḥ kāpālaṃ pañcarātraṃ cetyādikūrmapurāṇavacanena vedāmūlakatvabodhanāt īśvarapraṇītatvena vedavat svātantrayeṇaivāgamānāṃ prāmāṇyam | īśvareṇa vedasya praṇayanācca | prāsādaśrīkarādimantre vaidikamantrāṇāmaṅgatvapratipādanamiti nāgamānāṃ vedopajīvakateti rahasyam | nanu śrutismṛtilokaviruddhānāṃ vāgamānāmaprāmāṇyaṃ vajralepāyitamiti cet | na tadvirodhasyaivābhāvāt | sautrāmaṇivājayepādau surāgrahaṇasya mahāvrate - dharmamanuprapannā gatāgataṃ kāmakāmā labhante ityādivacanāt sakalavedasyāpya prāmāṇyaprasaṅgāt | arthavādānāṃ svārthe prāmāṇyābhāvāt | bhāratādivirodhācca | anyathā - evaṃ trayīśabdānadhvaryavaḥkārayantyetasminnahani prabhūtamannaṃ dadyād rājaputreṇa carmāvyādhayantyāghnanti bhūmidundubhiṃ pattyaśvakāṇḍavīṇābhūtānāṃ(?) ca maithunaṃ brahmacāripuṃścalyoḥ sampravādaḥ ityāśvalāyanabhāṣye brahmacāripuṃścalīsamāgamasya chāndogyopaniṣadādau vāmadevyupāsane parakalatragrahaṇasyāpi pratipādanāt | tathāhi chāndogyopaniṣadi - upamantrayate sa hiṅkāro jñapayate sa prastāvaḥ striyā saha śete sa udgīthaḥ prati strīṃ saha śete sa pratihāraḥ kālaṃ gacchati tannidhanaṃ pāraṃ gacchati tannidhanametadvāmadevyaṃ mithune protam || 1 || sa ya etadvāmadevyaṃ mithune protaṃ veda mithunībhavati mithunānmithunāt prajāyate sarvamāyureti jyogjīvati mahān prajayā paśubhirbhavati mahān kīrtyā na kāñcana pariharet tadvratam || 2 || tathā - yoṣā vāva gautamāgnistasyā upastha eva samid yadupamantrayate sa dhūmo yonirarciryadantaḥ karoti te'ṅgārā abhinandā visphuliṅgāstasminnetasminnagnau devā reto juhvati tasyā āhutergarbhaḥ sambhavatīti | bṛhadāraṇyake'pi - sa ha prajāpatirīkṣāṃ cakre hantāsmai pratiṣṭhāṃ kalpayānīti sa striyaṃ sasṛje tāṃ sṛṣṭvā'dha upāsta tasmāt striyamadha upāsīta sa etaṃ prāñcaṃ grāvāṇamātmana eva samudapārayat tenaināmabhyasṛjat || tasyā vedirupastho lomāni bahirścarmādhiṣavaṇe samiddho madhyatastau muṣkau sa yāvān ha vai vājapeyena yajamānasya loko bhavati tāvānasya loko bhavati ya eva vidvānadhopahāsaṃ caratyāsāṃ strīṇāṃ sukṛtaṃ vṛṅkte'tha ya idamavidvānadhopahāsaṃ caratyāsya striyaḥ sukṛtaṃ vṛñjate || etaddha 273) sma vai tadvidvānuddālaka āruṇirāhaitaddha sma vai tadvidvānnāko maudgalya āhaitaddha sma vai tadvidvān kumārahārita āha bahavo maryā brāhmaṇāyanā nirindriyā visukṛto'smāllokāt prayanti ya idamavidvāṃso'dhopahāsaṃ carantīti | evaṃ gomedhāśvamedhanaramedhādivannarādivareṣyavirodhaḥ | kūrmapurāṇādīnāṃ ca tātparyābhivyaktirahitānāṃ pratīyamāna- viruddhārthakānekatantra-praṇayana- prayuktabrāhmaṇapratāraṇasampāditagotamakartavyatākāni tantrāṇītetatparatvam | taduktaṃ liṅgapurāṇe - śivena devadevena bhaktānāṃ hitakāmyayā | vedāt ṣaḍaṅgānuddhṛtya yogaśāstrācca sarvataḥ || tapaśca vipulaṃ taptvā devadānavaduścaram | abdairdeśādisaṃyuktaṃ gūḍhamaprājñaninditam || varṇāśramakṛtairdharmairviparītaṃ kvacit samam | śivena kathitaṃ śāstraṃ dharmakāmārthamuktaye || śatakoṭipramāṇena tatra pūjā kathaṃ vibho | iti | gūḍhamiti anabhivyaktatātparyakamityarthaḥ | aprājñaninditamiti tātparyānabhijñaninditamityarthaḥ | tātparyaṃ kvacit tantre vyaktīkṛtaṃ kvacinna | ata evoktaṃ - varṇāśramakṛtairdharmairviparītaṃ kvacit samamiti | tena - brāhmaṇo madirāṃ dattvā brāhmaṇyādeva hīyata iti | śrīkrame - vāmāgamo'pi viprastu madyaṃ māṃsaṃ na bhakṣayet | svakīyāṃ parakīyāṃ vā nākṛṣya brāhmaṇo yajet || iti | śrīkramasaṃhitāyām siṃhaṃ vyāghraṃ naraṃ dattvā rauravaṃ narakaṃ vrajet | iti tantrāntare vyaktīkṛtamanyatrāpi bodhyam | etena smṛtilokaviruddhāvapi pratyuktau | vīrasādhanādikaṃ ca na kenāpi viruddham | ata eva kāśīkhaṇḍe mahāśmaśāneṣu niśā bhūyasyapyativāhitā | iti madanavākyam | eṣa eva śmaśāneṣu devo vasati nirdahan | yajante taṃ janāstatra vīrasthānaniṣevinaḥ || iti mahābhāratavacanaṃ ca tatra niṣpratyūhaṃ pramāṇamākalayāmaḥ | na ca svāgamaiḥ kalpitaistaistairjanān madvimukhān kuru | māṃ ca gopaya yena syāt sṛṣṭirevottarottarā || iti padmapurāṇavacanaṃ tadaprāmāṇyabodhakamiti vācyam | tasya vaiṣṇavadharmastāvakatvāt | māṃ ca gopayetyuttaravākyena svāgamairityasyānabhivyaktatātparyakāgamairityarthācca | ata eva harernāma na gṛhṇīyāt na spṛśet tulasīdalam | ityādi vākyaṃ tādṛśamahābhiprāyānurūpaṃ prāg vyākaravamiti saṃkṣepaḥ | iti mahāmahopādhyāya ṭhakkura śrīnarasiṃha viracite tārābhaktisudhārṇave ṣaṣṭhastaraṅgaḥ || 6 || saptamastaraṅgaḥ atha naimittikam svatantre - nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ sāpekṣaṃ pūvapūrvataḥ | anyathā tu bhaved vyarthaṃ kuryādāvaśyakaṃ tataḥ || nīlatantre - nityācārarato mantrī kuryānnaimittikārcanam | naimittikārcane siddhaḥ kuryāt kāmyamakhaṇḍitam || kulārṇave - kṛṣṇāṣṭamī caturdaśī cāmāvāsyā ca pūrṇimā | saṃkrāntiḥ pañcaparvāṇi teṣu puṇyadineṣu ca || pīṭhopagamane devi vīrasvajanadarśanāt | deśikāgamane puṇyatīrthe daivatadarśane || yathābalaṃ yathāśrāddhaṃ yathādeśaṃ yathocitam | yathājalaṃ yathādravyaṃ yathā pūjāṃ samācaret || na kuryāt kauliko mohād devatāśāpamāpnuyāt | kulacūḍāmaṇau - devatātithinakṣatra vīrayogeṣu ceśvari | somasūryoparāgeṣu manvādiṣu yugādiṣu || pūjā kāryeti śeṣaḥ | atra devatātithyādayaḥ kulākhyā eva | te ca vakṣyante | yāmale - ātmano janmadivase tathā nijagurorapi | vidyāyāḥ prāptidivase nāthavyāptidene tathā || darśe yugādāvayane viṣuve saṃkrame tathā | pūjāṃ ca mahatīṃ kuryād devatātoṣahetave || tantrarāje - gurostu janmadivase vidyāprāptidineṣu ca | svajanmadivase nāthavyāptivāsara eva ca || akṣaratrayasampātadine pūrṇādine tathā | pūjā kāryeti śeṣaḥ | nāthavyāptirgurumaraṇam | akṣaratrayasampātaḥ yugākṣara dinākṣarodayākṣarāṇāmaikyam | tattu sundarīmadhikṛtyaivoktam | atastatraiva nimittam | kulacūḍāmaṇau - kulavāre kulāṣṭamyāṃ caturdaśyāṃ viśeṣataḥ | yoginīpūjanaṃ tatra pradhānaṃ kulapūjanam || yathā viṣṇutithau viṣṇuḥ pūjito vāñchitapradaḥ | 275) tathā kulatithau durgā pūjitā vāñchitapradā || kulatithāviti vāranakṣatrayorupalakṣaṇam | kulavārādayo yāmale uktāḥ - raviścandro guruḥ sauriścatvārastvakulā matāḥ | bhaumaśukrau kulākhyau tu budhavāraḥ kulākulaḥ || dvitīyā daśamī ṣaṣṭhī kulākulamudāhṛtam | viṣamāścākulāḥ proktāḥ śeṣāśca tithayaḥ kulāḥ || vāruṇārdrābhijinmūlaṃ kulākulamudāhṛtam | kulāni samadhiṣṇyāni taccheśāṇyakulāni tu || trikule tu pūjāvaśyakī | kulavāre kularkṣe ca kulalagne kulakṣaṇe | yoginīnāṃ sadā pūjā manasāpi na hīyate || iti kulacūḍāmaṇivacanāt - tathā - kulavṛkṣe yajed devīṃ kulavṛkṣān namet sadā | na svapyāt kulavṛkṣādho nāroheta kadācana || na caitāṃścedayen mantrī na pādaistān spṛśedapi | tatpatreṣu na bhoktavyaṃ prāṇaiḥ kaṇṭhagatairapi || sahakāraḥ karṇikāraḥ kesarastilakastathā | kadambaḥ sindhuvāraśca kaṅkeliścampakāhvayaḥ || śleṣmātakaḥ kuruvako nimbaścaladalastathā | yajñāṅgo jaṭilo vilvaḥ kulavṛkṣā matā amī || eṣu sannihitā nityaṃ yoginyaḥ sarvakāmadāḥ | sarvapīṭheṣu pīṭhaṃ tat kāmarūpaṃ phalapradam || sakṛdapyarcitā yatra devī vāñchitasiddhidā | tasmācchataguṇaṃ puṇyaṃ kāmākhyāyonimaṇḍalam || dvividhaṃ tat samākhyātaṃ vyaktamavyaktameva ca | vyaktādavyaktamanaghaṃ mahāpuṇyaphalapradam || labhyate yadi bhāgyena kulajñena manīṣiṇā | tadā tatra yajed devīmanekairupacārakaiḥ || dṛśyate'pi yadā bhāgyāt tadārcāṃ manasācaret | parvate vipinoddeśe nirjane maṇḍape tathā || 276) catuṣpathe śmaśāne vā gacchan sādhakasattamaḥ | dhyātvā devīṃ manuṃ japtvā natvā sthāne vrajet tataḥ || paśuśaktiṃ pakṣiśaktiṃ gṛdhraṃ vīkṣya namecchivām | kṛśodari mahācaṇḍe muktakeśi balipriye || kulācāraprasannāsye namaste śaṅkarapriye | śmaśāne ca śavaṃ vīkṣya mantrapūrvakamānayet || pradakṣiṇamanuvrajya labhate siddhimuttamām | ghoradaṃṣṭre kaṭhorākṣi kiṭiśabdapraṇādini || ghore ghorakarāsphāle namaste citivāsini | raktaṃ vastraṃ tathā puṣpaṃ vilokya tripurāṃ namet || bandhūkapuṣpasaṅkāśe tripure bhayanāśini | bhāgyodayasamutpanne namaste varavarṇini || rājānaṃ rājaputraṃ vā hastyaśvasyandanānyapi | astrāṇi vīrapuruṣaṃ mahiṣaṃ kulanāyakam || kṛṣṇavarṇaṃ tathā puṣpaṃ dṛṣṭvā durgāṃ named budhaḥ | jaya devi jagaddhātri tripurārcitadaivate (?) || bhaktebhyo varade devi mahiṣaghni namo'stu te | prathamaṃ ca dvitīyaṃ ca krīḍālolāṃ kumārikām || yuvatīnāṃ samūhaṃ ca yuvatīmekavṛkṣakam | nirīkṣya mantravanmūlaṃ prajaped bhairavaṃ namet || namāmi varade devi muṇḍamālāvibhūṣite | raktamālāsamākīrṇe varade tvāṃ namāmyaham || praṇamet sarvasiddhyarthaṃ dṛṣṭvaitāni vicakṣaṇaḥ | anyathā na bhavet tasya mantrasiddhiḥ kadācana || matsyasūkte - aṣṭamyāṃ pūjanaṃ devyā sarvakāmaphalapradam | rambhāpuṣpaṃ bījapūraṃ sugandhiparimiśritam || miśrīkṛtya baliṃ dadyādaṣṭamyāṃ ca viśeṣataḥ | kulaṃ kṣīraṃ tathā dadyād dadhiśarkarayā'nvitam || dānamakṣayyasiddhyarthaṃ dadyād daivyaiḥ prayatnataḥ | udayākare - ṣaṣṭhī bhādrapade māsi kṛṣṇāśvinacaturdaśī | 277) kārtika navamī śuklā mārge kṛṣṇā tu pañcamī || pauṣe tu pūrṇimā devi māghe sitacaturthikā | phālgunaikādaśī kṛṣṇā caitre kṛṣṇā trayodaśī || vaiśākhe ca tṛtīyā syāj jyaiṣṭhe daśaharā smṛtā | āṣāḍhe dvādaśī kṛṣṇā amāvāsyā ca śrāvaṇe | etāni devīparvāṇi kṣapārdhe sādhayed budhaḥ || arcāṃ kṛtvā yathānyāyamaśvamedhaphalaṃ labhet | atra ca yatra viśeṣo na śrūyate tatra śuklaiva grāhyeti tāntrikāḥ | yāmale - vaiśākhe māsi śuklāyāṃ tithau pratipadi dhurvam | brāhme muhūrte cotthāya kṛtanityakriyaḥ sudhīḥ || ardhodite dinamaṇau pūjayediṣṭadevatām | arghyaṃ nivedya taccheṣaṃ śaktyā saha pibet svayam || prajapet prayato mantrī aṣṭottarasahasrakam | evambhūtadinaṃ yāvat kṛtvā darśadine punaḥ || samayācāracaturāḥ śaktīrabhyavahārayet | pūjayed vidhinā mantrī labhate vāñchitaṃ phalam || madhyāhne vātha sāyāhne pūjayeduktamārgataḥ | trisandhyaṃ vā japen mantrī vāñchitāṃ siddhimāpnuyāt || māghe māsi site pakṣe sādhakaḥ pratipattithau | sāyaṃ sandhyāmupāsyā'tha divāhāravivarjitaḥ || udite pūrvavaccandre yajed devīmananyadhīḥ | candrāstamayaparyantaṃ mūlamantraṃ japet sudhīḥ || evaṃ pratidinaṃ kuryāccaturdaśyantikaṃ sudhīḥ | paurṇamāsyāṃ yathāpūrvaṃ pūrtiṃ kuryād vicakṣaṇaḥ || evamevāsite pakṣe vidadhīta viśāladhīḥ | mucyate sarvapāpebhyaḥ sveṣṭāṃ siddhimavāpnuyāt || ūrje śuklapratipadi tato vrataparāyaṇaḥ | maṇḍale sarvatobhadre cāmbunā pūrṇamuttamam || saṃsthāpya kalaśaṃ tatra kāṃsyapātraṃ nidhāpayet | jvālayedatra dīpaṃ tu sthūlavartikamuttamam || 278) dhyātvā dīpe mahādevīmarcayedupacārakaḥ | sāgraṃ sahasraṃ matimān prajapet kulamantrakam || evambhūtadinaṃ yāvat kṛtvā darśadine tataḥ | pūrvavat tanuyāccheṣaṃ kāṅkṣitāṃ siddhimāpnuyāt || bhṛguvāre viśālākṣīṃ sundarīṃ yauvanoddhurām | āhūya kusumollāsikulāṃ sarvāṅgasundarīm || abhyarcya snāpayen mantrī abhyaṅgavidhinā ca tām | kausumbhacāruvasanāṃ nānābharaṇabhūṣitām | upaveśyāsane divye devatābhāvasaṃyutaḥ || tasyā dehe nyasan nāsāṃstasyāmāvāhya devatām | nirvikāramanā mantrī japedagre sahasrakam || japaṃ samarpayet tasyai devīmudvāsya sādhakaḥ | bhogairnānāvidhai ramyaistayā saha niśāṃ nayet || evaṃ yo bhṛguvāre vai kuryāt pūjanamādṛtaḥ | sarvasiddhimavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā || kulārṇave - śrīcakraṃ kauliko mohād viśeṣadivaseṣu yaḥ | na karoti samarthaḥ san sa bhaved yoginīpaśuḥ || evaṃ ca kvacit phalaśravaṇamapi na naimittikatvabādhakam | indro koṭīravirdaśeti phalaśravaṇe'pi grahoparāgasnānasyānyatrāpi naimittikatvavyavasthāpanāt akaraṇe pratyavāyasmaraṇasyāviśiṣṭatvāt | nīlatantre - aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ pūjayecca prayatnataḥ | yad yat prārthayate mantrī tattadāpnoti nityaśaḥ || labhate mañjulāṃ vāṇīṃ tathāṣṭamyāṃ sadā yajet | aṣṭamyāṃ pūjanaṃ devyāḥ sarvakāmaphalapradam || rambhāpuṣpaṃ bījapūraṃ sugandhiparimiśritam | miśrīkṛtya baliṃ dadyādaṣṭamyāṃ ca viśeṣataḥ || dvijanmanā'rjitaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva nāśayet | tathā - tāriṇī yatra pīṭhe tu śivārūpā'vatiṣṭhati | tatra yatnena gantavyaṃ puṇyasaṃkhyā na vidyate || lakṣadvayaṃ japen mantrī tāriṇī yatra tiṣṭhati | 279) niṣpṛhasthiracittena siddhirbhavati tatkṣaṇāt || samāhṛtāṃ mṛttikāṃ ca akṣataṃ ca tathaiva ca | madhunā pāyasaṃ caiva kṣīramājyaṃ ca śarkarām || baliṃ dadyācca godhāṃ vai āsavaṃ ca praśasyate | rambhāpuṣpaṃ śālamatsyaṃ juhuyān mantravittamaḥ || sarvāṃ siddhimanukramya cānte mokṣamavāpnuyāt | sākṣataṃ bilvapatraṃ ca juhuyācca sahasrakam || labhate mañjulāṃ vāṇīṃ mahāṣṭamyāṃ ca sādhakaḥ | triśaktiratne - caitraprabhṛtimāsānāṃ paurṇamāsyāṃ mahāśivām | arcayed vakṣyamāṇena vidhinā sādhakottamaḥ || caitre damanakaiḥ pūjyā kṛtvā nityārcanaṃ śive | vasantasambhavaiḥ puṣpaiścandanāgurumiśritaiḥ || vaiśākhe hemakamalairathavā raktacandanaiḥ | upacārairhimaiḥ sarvairyajecchaṅkaravallabhām || jyaiṣṭhe māsi yajed devīṃ panasaiḥ kadalīphalaiḥ | sahakāraphalairamyaiḥ sarvakāmārthasiddhaye || āṣāḍhe māsi sampūjyā candanaiḥ kusumānvitaiḥ | elālavaṅgakakkolai ramyairvāpi mahāśivām || śrāvaṇe māsi sampūjyā pavitraiḥ parameśvarīm | pavitrāropaṇaṃ nāma tathā damanakotsavam || jānīyāt sādhakaśreṣṭho matkṛte tantraśekhare | māsi bhādrapade pūjyā ketakaiḥ śaṅkarapriyām || āśvine māsi darśādi yajet pūrṇāntikaṃ sudhīḥ | pratyahaṃ juhuyān mantrī dinavṛddhyā śataṃ śatam | mahāntamutsavaṃ kuryāt sarvasiddhimavāpnuyāt || sādhakaḥ kārtike māsi kuṅkumena samarcayet | pradīpān juhuyād vahnau niśīthinyāṃ ghṛtaplutān || ghṛtapradīpān devyagre vidyayā ṣoḍaśārpayet | ekaikamarpayed vidvān parivāragaṇāya ca || athavaikaṃ tu saṃsthāpya madhye tamabhito nava | 280) devyai samarpayen mantrī mūloccaraṇapūrvakam || mārgaśīrṣe japan mantraṃ māṣāpūparmanoharaiḥ | nārikelāmbusaṃmiśraṃ karpūraṃ vinivedayet || pauṣe guḍaiḥ śarkarābhiḥ pūjayitvā maheśvarīm | sādhakaḥ sveṣṭasampattyai gavyaṃ dugdhaṃ nivedayet || māghe'bhyarcya tilairdevīmapūpān dugdhamarpayet | phālgune pūjayed devīṃ sauvarṇairvātha rājataiḥ || kamalaiścūtapuṣpaiśca tathā nānopacārakaiḥ | pavitraṃ granthiyutapaṭṭādisūtram | tadvidhiśca vakṣyate | yatra māsi tithiviśeṣo noktastatrārcanādikaṃ paurṇamāsyāmeva prakramāt | pratisaṃvatsaraṃ damanotsava āvaśyakaḥ | jñānārṇave - damanena ca yo mantrī varṣamadhye na pūjayet | tasya sāṃvatsarī pūjā damanāya bhaviṣyati || iti | tathā - damanāropaṇaṃ vakṣye sādhakānāṃ hitāya vai | saṃvatsarakṛtā pūjā pūrṇāya na bhavet priye || mahākālasaṃhitāyām - damanāropaṇākhyaikā pavitrāropaṇī parā | pratisaṃvatsaraṃ caite yo na kurvīta sādhakaḥ || tasya varṣakṛtā pūjā vyarthā bhavati bhāmini | kṛtāmapi vilumpanti bhūtapretādayo gaṇāḥ || pratisaṃvatsaraṃ tasmāt kuryāt yatnena sādhakaḥ | damanāropaṇaṃ karma pavitrāropaṇaṃ tathā || pūjākālo dakṣiṇāmūrtisaṃhitāyām - caitrādayastrayo māsāḥ pakṣau sitasitetarau | eteṣāṃ pūrvapūrvastu kālaḥ sarvottamottamaḥ || mahākālasaṃhitāyām - kālastadīyo mukhyastu śuklapakṣo madhormataḥ | madhyamo mādhavo jyeṣṭhaḥ śucistvadhama ucyate || cāturmāsye praviṣṭe tu yaḥ kuryād dāmanaṃ vidhim | na tasya durmateḥ siddhirviparītaṃ ca jāyate | bhūtāḥ pretāḥ pranṛtyanti kṣudhāsaṃpīḍitodarāḥ || 281) asmākaṃ bhāgyayogena cet kaścit sādhako'dhamaḥ | supte janārdane kuryād damanāropaṇaṃ vidhim || tadā vayaṃ vilumpābho bhakṣayāmo'rcanaṃ ca tat | ato vasante śiśire grīṣme kuryādamuṃ vidhim | naiva varṣāsu śaradi hemantartau na ca priye || tasmādṛtutraye pūrvodite damanakārcanam | na parartutraye kāryaṃ devīprītiṃ vidhitsatā || tathā - ādyottaraphalgunī bhaṃ tithiścāpi trayodaśī | śuklapakṣaścaitramāso yogo vṛddhistathaiva ca || tathā - iyaṃ tithiranaṅgākhyā tava nāmnā bhaviṣyati | tvāmasyāṃ ye'rcayiṣyanti gandhapuṣpādivistaraiḥ || naivedyadhūpadīpādyairgītavādyādinartanaiḥ | suślīlavacanākṣepairmādakadravyabhojanaiḥ || yoniliṅgādiśabdānāṃ pralāpairhāsyakārakaiḥ | tattadākāravacanairmahotsavasamanvitaiḥ || tvaṃ varānīpsitān dadyāsteṣāṃ madvacanaṃ smara | tatpare'hani vistāryā matpūjā makaradhvajā || dakṣiṇāmūrtisaṃhitāyām - aṣṭamyāṃ vā caturdaśyāṃ paurṇamāsyāmathāpi vā | pūrvarātrau prakurvīta sadyo vāpyadhivāsanam || mahākālasaṃhitāyām - adhivāsanakarmāṅgabhūtaṃ saṅkalpamācaret | rāśitithyādikaṃ procya varttamānatayā sthitam || vārṣikārcā samāptyarthaṃ śvaḥkartavyasya karmaṇaḥ | damanāropaṇasyāṅgabhūtamadhivāsanaṃ kariṣya iti saṅkalpya pañcāyatanamarcayet | dakṣiṇāmūrtisaṃhitāyām - āmantrya damanaṃ cādau catuḥkalpalatādibhiḥ | catuḥkalpalatāmantrastu - oṃ hrīṃ hraṃ kheṃ cache kṣastrīṃ hūṃ kṣeṃ hrīṃ phaṭ oṃ hrīṃ aiṃ hrīṃ oṃ sarasvatyai namaḥ hrīṃ śrīṃ klīṃ drāṃ drīṃ klīṃ clūṃ saḥ | kāmanetrasamudbhūta ratinetrajalāpluta | ṛṣigandharvasiddhānāṃ vimohaka namo'stu te || 282) śivakārye samucchidya netavyo'si śivājñayā | ityāmantrya śivaṃ kāmaṃ tatra sampūjayet sudhīḥ || anyadevopāsakenāpi mantre śivapadasthāne ūho na kartavyaḥ śaktitantra evābhidhānāt | śivamityupalakṣaṇam | sveṣṭadevatāṃ pūjayediti kecit | athādhivāsanakṛtyam mantramuktāvalyām - pūvedyuḥ saṃyato bhūtvā mantrī vāditranisvanaiḥ | gacched damanakārāmaṃ yatrāśokaḥ pratiṣṭhitaḥ || tatropaviśya mantreṇa pūjayitvāsane śubhe | natvā guruṃ gaṇeśānaṃ sveṣṭadevaṃ ca mantravit || svātmānaṃ sakalīkṛtya kalaśaṃ sthāpayed budhaḥ | vardhanīṃ caiva saṃsthāpya vidhinā mantravittamaḥ || dattvā baliṃ tu bhūtebhyastāni niḥsārya mantravit | aśokaṃ tatra sampūjya tadabhāve vidhāya tat || maṇḍale candanenātha phalapuṣpopaśobhitam | kālaṃ tatraiva sampūjya tadabhāve vidhāya tat || maṇḍale candanenātha phalapuṣpopaśobhitam | kālaṃ tatraiva sampūjya vasantaṃ ca yathāvidhi || aghoravidyayā paścād damanaṃ prokṣya vāriṇā | astramantreṇa saṃrakṣya kavacenā'vaguṇṭhayet || triśūlamudrāṃ badhvā'tha bhrāmayed damanopari | nṛtyagītādibhiḥ samyak kuryāj jāgaraṇaṃ niśi || vardhanī karakaṃ kṣudrajalapātramiti yāvat | tatsthāpanaṃ kumbhanairantaryeṇa kumbhalagnaṃ nyasedityabhidhānāt | bhūtabalidānaṃ hrīṃ trīṃ sarvavighnakṛdbhyaḥ sarvabhūtebhyo hūṃ phaṭ svāhetyanena kartavyam | tadapasāraṇamantrastatraiva - pāṣaṇḍakāriṇo bhūtā bhūmau ye cāntarikṣagāḥ | bhuvi loke sthitā ye ca te naśyantu śivājñayā || rakṣā'bhiṣekarūpaiva vardhanījalena | aghore ghore hrīṃ ghoraghoratare śrīṃ sarvataḥ sarvasarvebhyo namaste'stu rudrarūpebhyo hrīṃ śrīṃ iti aghoramantraḥ | triśūlamudrā śivarahasye uktā - aṅguṣṭhena kaniṣṭhāgraṃ baddhvā śiṣṭāṅgulitrayam | 283) prasārayet triśūlākhyamudreyaṃ parikīrtitā || atha damanamutpāṭayet | tathāhi dakṣiṇāmūrtisaṃhitāyām - svayamutpāṭya damanaṃ samūlaṃ pallavairyutam | ānītamathavānyena mūlyādānītamīśvari || vāmataḥ sthāpayed devi sarvatobhadrakāmbuje | vasvāre dāmanaṃ pātraṃ sthāpayet pūjayet tataḥ || praṇavaṃ bhuvaneśāni rataye nama ityapi | ratimantro maheśāni kāmamantrastathocyate || praṇavaṃ kāmabījaṃ ca kāmāya nama ityapi | mantreṇa pūjayet tatra madanaṃ karṇikāgatam || tatastatpadmapūrvādi patreṣu pratipūjayet | aṣṭāśāṣvaṣṭakairmantrairaṣṭadravyayutaiḥ kramāt || kāmo bhasmaśarīraśca anaṅgo manmathastathā | vasantasakhanāmā ca smara ikṣudhanurdharaḥ || puṣpabāṇaśca tārādyā ṅehṛdantāḥ prakīrtitāḥ | karpūraṃ rocanāyugmaṃ kastūrīi ca tataḥ priye || aguruṃ kuṅkumaṃ caiva dhātrī candanameva ca | sugandhipuṣpayuktāni aṣṭadravyāṇi pārvati || sampūjya madanaṃ samyag gandhapuṣpākṣatādibhiḥ | japedanaṅgagāyatrīṃ yathāśaktyā prasannadhīḥ || kāmadevāya ityuktvā vidmahe ca vadet tataḥ | puṣpabāṇāya ityuktvā dhīmahi tu padaṃ tataḥ || bhavedanaṅgagāyatrī tanno'naṅgaḥ pracodayāt | namo'stu puṣpavāṇāya jagadānandakāriṇe || manmathāya jagannetre ratiprītipriyāya ca | anena manunā devi namaskuryādanantaram || atha vijñāpanaṃ devyai kuryād damanapāṇiyuk | āmantritāsi deveśi sadyaḥ kāle mayā śive || kartavyaṃ ca yathālābhaṃ pūrṇaṃ parva tavājñayā | vijñāpanākhyamantreṇa tripurāṃ paritoṣayet || 284) tataḥ sampūjayeda devīṃ gandhapuṣpākṣatādibhiḥ | naivedyaṃ vidhivad dattvā śrīvidyāṃ prārthayet tataḥ || ṣoḍaśārṇe jaganmātarvāñchitārthaphalaprade | hṛtsthāna pūraya me devi kāmān kāmeśvareśvari || anena prārthayed devīṃ paścād damanamīśvari | vāmāvaguṇṭhitaṃ kuryādastreṇāpi surakṣitam | tato jāgaraṇaṃ kuryāt sadyaścej jāgaro nahi || damanasyānyānayanapakṣe'pi utpāṭanaṃ pūrvameva kāryam | damanasthalīmityādipadasya damanāvasthitisthānamātravācitvāt yadi tu damanārāmaṃ savidhasthaṃ syāt tadā yathoktasthāna evotpāṭanamiti viśeṣaḥ | vasvāre'ṣṭadale'mbuja ityanvayaḥ | pūjayet ratikāmo'grimagranthānurodhāt | rocanāyugmaṃ gorocanā vaṃśarocanā ca | tripurāṃ śrīvidyāmityubhayamapi upalakṣaṇam | sarvatraitatkarmaṇo vihitatvenākāṃkṣātaulyāt | ṣoḍaśārṇa ityādimantre śrīvidyābhinnadevīpūjane ṣoḍaśārṇe iti padasthāne sarvarūpe iti yojyam | atha pūjādinakṛtyam mahākālasaṃhitāyām - tataḥ prabhāte utthāya kṛtvā nityakriyāṃ svakām | kṛtārcāsaṃbhṛtiḥ pūjāmaṇḍapaṃ samupāviśet || mūrtiyantrālayādīni kuryādujjvalitāni hi | saṅkalpaṃ purataḥ kuryāt tadanantaramīśvari || damanāropakarmāhaṃ kariṣya iti collikhet | dakṣiṇāmūrtisaṃhitāyām - atha prātaḥ samutthāya kuryād vai nityapūjanam | tato namittikaṃ kuryād damanaṃ ca supūjayet || naimittikaṃ vakṣyamāṇaṃ mukhyamiṣṭadevatāpūjanarūpam | yadyapyatra taduttaraṃ damanapūjā śrūyate tathāpi damanasya svato'devatvāt tatpūjanasya mukhyapūjanopayuktadamanasaṃskāratvenopādeyatvāt prathamameva tadācaraṇaṃ yuktam | asya kramatātparyakatvāt | ata eva ca jñānārṇave tathaivoktam | tathāhi - damanaṃ navadhā kuryāt pūjayet tadanantaram | ānandeśvarabījena tato bhinnena sundari || 285) ānandeśvarībījena navadhā bindunā saha | navaprakārasaṃbhinnaṃ damanaṃ pūjayet kramāt || tenaiva mahatīṃ pūjāṃ madhye tatpuṣpamiśritām | manoharāṃ ca vidhivat kṛtvā naivedyamuttamam || sakarpūraṃ ca tāmbūlaṃ dattvā saṃprārthayet tataḥ | samastacakracakreśi sarvavidyāśarīriṇī || vedamātarmamaitat tu bhavatviṣṭaṃ tavājñayā | tataḥ svagurumabhyarcya puṣpabhūtāmbarādibhiḥ || dattvā damanakaṃ tasmai praṇipatya prasādya ca | jalakeliṃ tataḥ kuryāt sākaṃ samayibhiḥ sukham || ante dānaṃ prakurvīta rasaiḥ ṣaḍbhiḥ samanvitam | evaṃ yaḥ kurute vidvān damanāropaṇaṃ kramāt || tasya sāṃvatsarī pūjā śrīvidyādhiṣṭhitā bhavet | ānandeśvarānandeśvarīmantrayoḥ pūrvoktayoścaramasvarapṛthagbhāvena navākṣaratvam | atra sarvākṣareṣvanusvārayogo viśeṣaḥ | pūjā ca prathamaṃ bhairavamantrākṣaraistathā bhairavīmantrākṣarairnamontakaiḥ kāryeti sampradāyaḥ | prathamaṃ ca madhye tataḥ prāgādiprādakṣiṇyena kāmapūjāyāṃ tathādarśanāt | madhyaṃ pūrvalikhitāṣṭadalakamalasya | tatpuṣpamiśritāṃ damanapuṣpamiśritām | pūjā ceṣṭadevatāyā uttaravākye prārthanasya tadgatatvenaiva śrutatvāt | iyameva pūjā pradhānā | mahākālasaṃhitāyām - śaktipūjā ca kartavyā damanāropaṇottaram | kṛte purastāt sakalaṃ viphalaṃ jāyate priye || śaktyarcane'kṛte cāpi niṣphalaṃ jāyate tathā | ataḥ kāryā śaktipūjā damanāropaṇottaram || tathā - samarcya damanaṃ caitre tena cābhyarcya kālikām | saptajanmakṛtaiḥ pāpairmucyate nātra saṃśayaḥ || caitraśuklatrayodaśyāmadhivāsanapūrvakam | āropya damanaṃ durgāṃ vidhinā'nena pūjayet || mayoktena varārohe tathā puṇyaphalaṃ śṛṇu | aśvamedhasahasrasya rājasūyaśatasya ca || tatphalaṃ samavāpyā'sau devavad divi modate | 286) tathā - evaṃ yaḥ kurute pūjāṃ damanāropaṇābhidhām | bhavanti nāpadastasya kadācidapi sundari || sidhyanti tasya mantrāśca nārīṇāṃ vallabho bhavet | sarvasampadyutaḥ śrīmān modate divi devavat || iti damanāropaṇavidhiḥ atha pavitrāropaṇam tacca prativarṣamāvaśyakam | dakṣiṇāmūrtisaṃhitāyāmīśvaravākyam - atha vakṣye maheśāni pavitrāropaṇaṃ mahat | yasmin kṛte kṛtaṃ sarvamanyathā śūnyamucyate || gate saṃvatsare yastu na karoti pavitrakam | ekīkṛtya phalaṃ tasya nīyate durgaṇairbalāt || kālo'pyuktastatraiva - āṣāḍha uttamo māsaḥ śrāvaṇo madhyamaḥ priye | hīno bhādrapado māsaḥ pakṣau sitasitetarau || praśastaḥ śuklapakṣastu tadabhāve sitetaraḥ | caturdaśyaṣṭamīpūrṇamāsītithiṣu vai yajet || mahākālasaṃhitāyāmapi - kālo grīṣmaḥ śarad varṣā eṣa mukhyatamaḥ priye | kecid vasantamicchanti kālaṃ mādhyamikaṃ budhāḥ || naiva hemantaśiśirau praśasyete kadācana | tathā - tacca kārpāsajaṃ jñeyaṃ śāṇaṃ vā paṭṭajaṃ tathā | tathā - kṛtaṃ navaguṇaṃ sūtraṃ navaguṇamudīryate | .......... taddhi varṇānāmaṃse tiṣṭhati sundari || tadeva sūtraṃ devānāṃ kaṇṭhe bahuguṇīkṛtam | pavitramiti nāmnaiva kathyate nigamādiṣu || tathā - āmnāyabhedād bhidyante sūtravarṇāḥ sureśvari | pūrvārdhayoḥ sitaṃ sūtraṃ raktasūtraṃ tathottare || paścime'pyatha pītaṃ hi adhodakṣiṇayormatam | na nīlāktaṃ bhavet sūtraṃ ṣaḍāmnāyeṣu karhicit || āmnāyeṣvatha savaṣu praśastaṃ sitameva vā | 287) kumārīkartitaṃ sūtramatiprāśastyakārakam || patimatyā kṛtaṃ madhyamadhamaṃ vidhavākṛtam | viprakṣatrāryajātīnāṃ patnībhī racitaṃ śuci || āvarjitaṃ yacchūdrābhistadaśucyeva kathyate | viśeṣato hyamīṣāṃ hi vihitaṃ patihīnayā || vaiśyayā kartitaṃ sūtraṃ medhyamityapare jaguḥ | rajakyā vātha yāntrikyā kāṣāyapaṭayā'thavā || gopyā vāpyatha muṇḍinyā mālinyā yad vinirmitam | tatsūtrajapavitreṇa sādhako narakaṃ vrajet | tasmāt sūtravinirmāṇe yatnaḥ kāryo viśeṣataḥ || madhyamastrīgṛhī(?) yastu puṃvāraḥ śreṣṭha ucyate | ṣaṇṭāho'dhamakalpaḥ(?) syāt tithī riktāvivarjitā | sāpi bhūtatithau grāhyā caturthī bhauma eva ca | ravau tu saptamī varjyā riktā varjyā gurāvapi || tithistyājyā na kāpīha bhaumena sahitā yadi | punnakṣatrasya yogena phalādhikyaṃ hi janyate || tānitvajīvadinakṛd viṣṇavo ni-ṛtistathā | kaṣvapyateṣu pūrvedyuḥ paredyurapi vā punaḥ || dakṣiṇāmūrtisaṃhitāyām - paṭṭasūtraṃ viśiṣṭaṃ tu kārpāsajanitaṃ tathā | triguṇaṃ triguṇīkṛtya prakṣālyā'malavāriṇā || paścimāsyodgatairmantrairdākṣiṇyaiḥ śodhayet tataḥ | mantrairatha pavitrāṇi manoramyāṇi kārayet || aṣṭottaraśataṃ śreṣṭhaṃ tadardhaṃ madhyamaṃ priye | tadardhaṃ ca kaniṣṭhaṃ syād yathāśakti ca kārayet || uttarāsyoditairmantrairdaśa granthīstu kārayet | vicitrayā citrayet tāḥ kuṅkumādibhiradrije || pavitradānadivasāt pūrvedyuradhivāsanam - sadyo'dhivāsanaṃ vāpi kuryāt tu parameśvari | rātrau samayibhiḥ sārdhaṃ nityapūjādyanantaram || 288) ūrdhvasiṃhāsanairmantraiḥ sūtrapātaṃ tu vāmataḥ | sthāpayitvā'stravarmābhyāṃ kṛtvā rakṣāvaguṇṭhane || dantakāṣṭhaṃ tathā gandhaṃ bhasmacandanamṛttikāḥ | siddhārthāṃśca tathā dhātrīphalaṃ vakulasambhavam || pūrvādidikṣu kramataḥ pavitrasūtrabhājanāt | aśvatthapatrapātreṣu prakṣipet siddhihetave || kumārasoma svāheśa brahma nāga śikhidhvajāḥ | sūryaḥ sadāśivaḥ śarvo devatā syurnavāmarāḥ || sūtreṣu pūjayed brahmaviṣṇvīśāṃśca trisūtrake | kriyā ca pauruṣī vīrā gāyatrī cāparājitā || vijayā ca jayā devī muktidā ca sadāśivā | manonmanī ca navamī daśamī sarvatomukhī || granthisthadevatāḥ pūjyā upacāraiḥ samarcayet | nityāḥ ṣoḍaśa deveśi śrīvidyāṃ ca smaret priye || paścimāsyodgatairityādi śrīvidyāparam | atra tu mūlamantreṇa tūṣṇīmeva vā kṣālanaṃ kuryāt | kumāraḥ sanatkumāraḥ | śikhidhvajo guhaḥ | ṣoḍaśanityāpūjanamapi śrīvidyāparameva | mahākālasaṃhitāyām - yāvatyo devatāḥ santi nitye naimittike'pi ca | yāścāvṛttiparīvārāḥ pañcāyatanasaṃyutāḥ || apekṣitaṃ hi sarveṣāṃ pavitramatra karmaṇi | tathā - kṛtāñjaliḥ padyamenaṃ mantrarūpamudīrayet || tvaṃ sucanād vedamakhakriyāṇāṃ prāpto'si karpāsajasūtrasaṃjñām | tvayā vinirmāya bahūpavītaṃ dāsye'marebhyo bhavasūtrapūtam || dakṣiṇāmūrtisaṃhitāyām - adhivāsa iti proktaḥ paścādārādhanaṃ bhavet | nityārcanānantaraṃ tu naimittikamidaṃ bhavet || mahākālasaṃhitāyām - atha naimittikasamamārabhetārcanaṃ budhaḥ | tathā - naivedyadhūpadīpānāṃ kartavyā bhūyasī sthitiḥ || ākāraṇīyā yatnena svasvavargyāstu deśikaiḥ | kusumaistoraṇaṃ kāryaṃ bahirantargṛhasya ca || 289) dakṣiṇāmūrtisaṃhitāyām - samayibhyaśca citrāṇi kanakābhyaśca bhojanam | svaguruṃ pūjayed bhaktyā vastrālaṅkāragodhanaiḥ || yathāvidhi namaskṛtya devīrūpeṇa cintayet | āropayet pavitraṃ tu vittaśāṭhyavivarjitaḥ || guruḥ sampūjyate yatra tat karma saphalaṃ bhavet | sa cenna pūjyate yatra kriyā sā niṣphalā bhavet || gurorabhāve tatputraṃ tadabhāve tadaṅganām | bhāryābhāve'rcayedanyaṃ gurugotrasamudbhavam || kṛtvā pūrṇāhutiṃ paścādagnau dadyāt pavitrakam | śrīcakramadhyasiddhāyai pūjayet tannivedayet || mahākālasaṃhitāyām - yasya yasya tu devasya yo yo'rcāvasaro bhavet | tasya tasya tu devasya tasmiṃstasmin varānane || pavitraṃ tasya dātavyaṃ tanmantroccārapūrvakam | tathā - chāgāścāvaśyakatvena dātavyā balikarmaṇi || tantre - divā nityārcanaṃ kuryādrātrau naimittikaṃ bhavet | iti pavitrāropaṇavidhiḥ atha pīṭhārcanam kulacūḍāmaṇau - parvate vipine caiva nirjane śūnyamaṇḍape | catuṣpathe kalāmadhye yadi daivād gatirbhavet || kulaṃ dhyātvā manuṃ japtvā natvā gacched yathāsukham | kalāmadhye pramadāmadhye | kulamiṣṭadevatām | puraścaraṇakāle tu yadi syāt pīṭhadarśanam | tadā tatra pīṭhapūjā manasā'pi na hīyate || devīkūṭe mahābhāgāmoḍḍiyāne ca bhairava | yoganidrāṃ kāmarūpe mahiṣāsuramardinīm || kātyāyanīṃ kāmabhūmau kāmākhyāṃ kāmadāyinīm | 290) jālandhare ca pūrṇeśīṃ pūrṇaśaile ca caṇḍikām | kāmarūpāṃ tu cauhāre pūjyā dikkaravāhinīm | athavā kāmarūpasya darśanaṃ yadi bhāgyataḥ || tadā bhagādidevīnāṃ pūjā tatra vidhīyate | tathā - prathamaṃ sādhakaśreṣṭho devīkūṭasya mastake | vilikhya yantraṃ pūrvoktaṃ pūjayet kulavartmanā || pīḍhādidevīṃ prathame pūjayed gandhapuṣpakaiḥ | mahābhāgāṃ tato mūladevīmāvaraṇaiḥ saha || lakṣaikaṃ tatra japtvā tu uḍḍiyānaṃ tato viśet | tatpīṭhe yoganidrākhyāṃ pūjayitvā tato yajet || nijeṣṭadevatāmantraṃ japellakṣaṃ samāhitaḥ | kāmarūpaṃ tato gatvā tataḥ kātyāyanīṃ yajet || japtvā lakṣaṃ tato nābhau kāmākhyāṃ prathamaṃ yajet | tato jālandhare gatvā pūrṇeśīṃ prathamaṃ yajet || tatrāpi lakṣasaṃkhyātaṃ mantraṃ japtvā samāhitaḥ | tataḥ pūrṇagirau gatvā yajeccaṇḍīṃ tato japet || kāmarūpāntare vatsa kāmākhyāṃ prathamaṃ yajet | tatprānte ca mahādevi yajed dikkaravāhinīm || evaṃ pīṭheśvarīmiṣṭvā pūjayitveṣṭadevatām | saptapīṭhe saptalakṣaṃ japedrātrau samāhitaḥ || pīṭhānāṃ paramaṃ pīṭhaṃ kāmarūpaṃ mahāphalam | tatra yā kriyate pūjā sakṛd vāpi maheśvara || vihāya sarvapīṭhāni tasya dehe vasāmyaham | tasmācchataguṇaṃ proktaṃ kāmākhyāyonimaṇḍalam || atha kumārīpūjā mahākālasaṃhitāyām - na tathā tuṣyati śivā balihomastutīraṇaiḥ | kumārīpūjanenā'tra yathā sadyaḥ prasīdati || na kevalaṃ pūjayet tāṃ bhojayeccāpi yatnataḥ | vyaṅgatā cāpyakaraṇāt pūjāyāḥ parikīrtitā | 291) karaṇāt sāṅgatā'pi syādanyasminnakṛte'pi hi || tathā - kaulānāṃ niśi pūjoktā smārtānāmaparāhnikī | nityā tu śāradyarcāyāṃ kāmyā naimittikītarā || kumārīlakṣaṇam susnātāṃ pītaraktādi nānārāgojjvalāṃśukām | sarvālaṅkāracitrāṅgīmajñātānaṅgaceṣṭitām || ajātapuṃmanaḥsaṅgāṃ saptāṣṭanavavārṣikīm | anīcajātiṃ gaurāṅgīṃ pitṛmātṛmatīmapi || adanturāmavāgdantāmadhikonāṅgavarjitām | adīrghakeśīmuddīptāṃ susmitāsyāmalobhinīm || ninditakumārīlakṣaṇam śyāmāṃ dīrghadatīmotunayanāṃ piṅgamūrddhajām | tanumūnagatiṃ kruddhāṃ kubjāṃ khañjāṃ ca kharvikām || bhrūkeśālpatvasahitāṃ tathā caiva galadbraṇām | jātastanarajo'naṅgāṃ prayatnena vivarjayet || etadbhinnā kumārī tu varaṇīyā'rcanakrame | yāmale - yaḥ kumārīṃ yajenmantrī sarvaparvasu sarvadā | tenārcitā mahādevī satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ || sandhyaikavarṣā saṃproktā dvivarṣā ca sarasvatī | tridhāmūrtistrivarṣā ca caturabdā ca kālikā || subhagā pañcavarṣeyamumā ṣaḍvārṣikī bhavet | mālinī saptavarṣā ca aṣṭamī kubjikā matā || navābdā kālasaṅkarṣā daśavarṣā'parājitā | ekādaśābdā rudrāṇī dvādaśābdā ca bhairavī || tatparā syānmahālakṣmīstatparā kulanāyikā | kṣetrajñā tatparā proktā ṣoḍaśābdā ca caṇḍikā || evaṃ krameṇa vijñeyā vinā puṣpaṃ kumārīkā | mahākālasaṃhitāyām - gītavāditranirghoṣairānandādarapūrvakam | nītvā pūjāgṛhadvāri kumārīstā ayugmikāḥ || 292) pañca vā sapta vā cāpi navaikādaśa vā punaḥ | mukhyaikā tāsu kartavyā yā syāt sarvāṅgasundarī || vahvīnāmapyabhāve hi bhavedekā kumārikā | kāmye naimittike caikā vahvyaḥ śāradapūjane || śreṇībhūtā utthitāśca namrībhūtānanā api | sthāpayitvā krameṇaitā mukhyāmādau niyojya ca || devībuddhiṃ vidhāyā'syāṃ sādhako vigatatvaraḥ | gṛhītamadirāmattaḥ kalpitārcanasambhṛtiḥ || prāṇāyāmaṃ vidhāyādau tato bhūtāpasāraṇam | guruṃ gaṇapatiṃ natvā vāmadakṣiṇayostataḥ || madhye kumārīṃ ca tathā mūladevīsvarūpiṇīm | choṭikābhistathā tālatritayairbandhanaṃ diśām || tathā - kumāryā mūlabhūtāyāḥ pādau prakṣālayet tataḥ | tathā - tajjalaṃ mastake dadyād devīpādodaprajñayā || sottarīyāṃśukenaiva pādāmbūpanayet tataḥ | punarakṣatamādāya vighnānutsārayet priye | udīryamāṇamantreṇa tālatrayapuraḥsaram || tārapāśakalākūrcāstrāṇi prathamato vadet | bhūtānyapasāraya ca vighnānnāśaya cetyapi || hṛcchīrṣe carame dadyādekaviṃśākṣaro manuḥ | kumāryā sahitāḥ sarve tayā devīsvarūpayā || darśanārthaṃ samāyānti yāvanto devayonayaḥ | pretā bhūtāḥ piśācāśca gandharvā guhyakā api || rākṣasā dānavā yakṣā ye cānye krūrakarmiṇaḥ | saha praviśya kaumāryā maṇḍapaṃ śāradārcanam || lumpanti ca kumāryarcāṃ pūjāṃ vidhvaṃsayanti ca | ato vāradvayaṃ kāryaṃ vighnasyotsāraṇaṃ priye || tataḥ svavāmahastena kumāryā dakṣiṇaṃ karam | gṛhītvā dakṣacaraṇa viniḥkṣepapuraḥsaram || bhīpaṅkta tāḥkumārīstāḥ ślokarūpaṃ manuṃ paṭhan | 293) pūjāgṛhāntaḥ śanakairnamanmauliḥ praveśayet || samastajagatāmādye jagadādhārarūpiṇi | kumārīrūpamāsthāya praviśedaṃ gṛhaṃ mama || bhavatyāḥ kīdṛśaṃ rūpaṃ jāne mātarahaṃ nahi | kumārīrūpamevedaṃ paśyāmi naracakṣuṣā || bhaktiṃ madīyāṃ vijñāya tvatpādāmbujayoḥ śive | tvayā prakaṭitaṃ rūpamīdṛśaṃ sarvasiddhaye || dṛṣṭiḥ kāryā na me pāpe sañcāreṇāsataḥ pathaḥ | dṛḍhāyāṃ kevalaṃ bhaktau dātavyā suravandite || śivādyāstava rūpaṃ hi kīdṛśaṃ neti jānate | jñāsyāmi ko varāko'haṃ pāñcabhautikavigrahaḥ || iti pañca paṭhan ślokān svapṛṣṭhenaiva tārayet | anīkṣamāṇa eveśi gītavādyapuraḥsaram || yāmale - snāpitā gandhatailena nānābharaṇabhūṣitāḥ | ānīya devatāpārśve sthāpanīyā sudhīmatā || mahākālasaṃhitāyām - mukhyaṃ tatpūjanaṃ proktaṃ mukhyāyā eva tanmanum | tatpūjayaiva tāḥ sarvāḥ pūjitāḥ syurna saṃśayaḥ || tathā - baliṃ dattvā tato devayonibhyaḥ parameśvari | ārabheta nirālasyaḥ kumārīnyāsamuttamam || tathā - nāmānyādau khalu mahācaṇḍayogeśvarī matā | tataḥ siddhikarālī ca punaḥ siddhivikarālyapi || mahāntā māryatha jñeyā vajrakāpālinī tataḥ | muṇḍamālinyaṭṭahāsinyete dve parikīrtite || pratipadādipūrṇāntaṃ vṛddhibhedena pūjayet | mahāparvasu tā devi viśeṣādyupacārakaiḥ || mahānavamyāṃ deveśi kumārīśca prapūjayet | piṅgalāṃ pūjayed yastu ṣoḍaśaiścaiva bhaktimān || caṇḍakāpālinī kālacakreśvaryapyanantaram | guhyakālī tataḥ kātyāyanī kāmākhyayā saha || 294) cāmuṇḍā siddhilakṣmīśca kubjikā tadanantaram | mātaṅgī tadanu jñeyā caṇḍeścaryatha kīrtyate || sarvaśeṣe'tha kaumārī etā aṣṭādaśeritāḥ | tathā - aṅgānyato vacmi śiro mukhaṃ tadanu cakṣuṣī || karṇau nāsāpuṭe cāpi kapolau tatpurau punaḥ | adharoṣṭhau dantapaṅktī skandhau hṛdayameva ca || bāhū ca jaṭharaṃ pṛṣṭhamurujānū tathaiva ca | jaṅghe pādau ca sarvāṅgaṃ tāvantyeva sthalāni ca || triśaktiratne - kalādi ca kalāntaṃ tāḥ pūjayed vidhinā budhaḥ | upaveśyāsane divye kumārīṃ sādhakottamaḥ || vakṣyamāṇena vidhinā dehe'syā nyāsamācaret | kumārikā syāt prathamā dvitīyā nāyikā matā || tṛtīyā bhairavī khyātā turyā vāgīśvarī bhavet | pālikā pañcamī proktā sambuddhyantāḥ kulādikāḥ || nyasyāḥ pañcāṅgayogena kumārīṇāṃ kalevare | vāmāvartakramādāsyacatuṣkaṃ pūjayet kramāt || tataḥ siddhā jayā pūrvā jayānyā kubjikā parā | kālikā pañcamī proktā vijñeyā bodhitā imāḥ || pūrvādivaktrasaṃyuktāścaturthyantā namontakāḥ | tattatsthāneṣu vinyasyāḥ svadhiyā kramapūrvakam || pañcapraṇavayogena caitanyamanunā saha | nyāsajālaṃ hi pūrvoktaṃ kuryāt sādhakasattamaḥ || aiṃ hrīṃ śrīṃ hrīṃ hūṃ ete pañcapraṇavāḥ | sauḥ caitanyabhairavībījam | tahā yāmale - bāṇī māyā tathā lakṣmīrmāyākūrcadvayaṃ tathā | ete ca praṇavā jñeyāḥ kumāryā paripūjane || caturdaśasvareṇāḍhyo bhṛgurbindvindusaṃyutaḥ | caitanyabījaṃ kathitaṃ sādhakānāṃ sukhāvaham || mahākālasaṃhitāyām - tato'rghasthāpanaṃ kuryānnityake yadudāhṛtam | pūjopakaraṇasyāpi śuddhiruktā puroktavat || 295) tathā - tato dhyānaṃ prakurvīta kumāryā vakṣyamāṇakam | * tathā - upacārāṃstataḥ sarvān pādyādīn stutipaścimān || yāmale - yaṣṭavyāḥ pūrvamārgeṇa vakṣyamāṇena vā punaḥ | svanāmabhiścaturthyantaistritārādyairnamo'ntakaiḥ || devatāpaścime mantrī yajedetāḥ su(sa)lakṣaṇāḥ | ādyā śuddhā kālikā'nyā tṛtīyā lalitā smṛtā || caturthī mālinī khyātā pañcamī syād vasundharā | sarasvatī ramā gaurī durgā tu navamī bhavet || pañcābdaṃ navavarṣaṃ ca yajed bālaṃ vicakṣaṇaḥ | pañcābdo vaṭukaḥ prokto navavarṣo gaṇeśvaraḥ || tathā - pradadyādāsanaṃ vācā hriyā pādyaṃ samarpayet | ramayā'rghya nivedyā'tha striyā candanamarpayet || kumārye śaktibījena pradadyāt kusumoccayam | caitanyamanunā mantrī dhūpadīpādikaṃ nyaset || tārā ete samākhyātā bhṛgurbhavasamanvitaḥ | bindunādasamākrāntaścaitanyamanurīritaḥ | kvacid bhairavabījaṃ tu pañcamaḥ praṇavo mataḥ | mahākālasaṃhitāyām - bhūṣaṇāni dukūlāni sindūrālaktakāvapi | kajjalādarśavikhyāta tālavṛntāni peṭikā || parikarmādhāracola mañcikā pīṭhadolikāḥ | pañcālikā ca mañjūṣā pāduke kuthapaṭṭake || candrātapopasaṅkhyānaṃ tathodvartanabhājanam | śayyopadhānaparyaṅkāḥ samudgā ca prasādhanī || prati grāhaśca hindolā tathā sīmantavartikā | ____________________ * dhyānāntaraṃ tantrāntare - prasannavadanāmbhojāṃ prodyadbālārkasaprabhām | raktāmbarāṃ raktamālyāṃ nānālaṅkārabhūṣitām || sasmitāṃ divyakanyābhiḥ krīḍārasaparāyaṇām | dhyāyet kumārikāṃ bālāṃ svabhaktābhiṣṭasiddhidām || 296) gorocanā mṛgamadau karpūraṃ kuṅkumaṃ tathā || evamādīni cānyāni yāvacchakyāni sundari | pradātavyāni vastūni kumārī tuṣyate yathā || tathā - tato yat sthāpitaṃ pātraṃ kumāryai pratipādayet | svīkuryāt sā ca tatraiva tathā yatnaṃ samācaret || agṛhīte tu tatpātre mahān doṣo'bhijāyate | ato yatnastathā kāryaḥ svīkriyeta yathā tathā || kumārīśaktināmāni tato gṛhītvā kusumākṣataṃ tasyāḥ kalevare | pañcāśatsaṃkhyakāḥ śaktīḥ kramataḥ paripūjayet || tā idānīṃ pravakṣyāmi sāvadhānā niśāmaya | ādyā jayā ca vijayā ṛddhidā māyayā'nvitā || phalā ca siddhidā sūkṣmā prabhā syāt suprabhā tataḥ | vidyutā ca viśuddhiśca nandinī ca viśuddhiyuk || aparājitā ca lalitā lakṣmīgaurī tathaiva ca | atha medhā ca gāyatrī sāvitrī ca svadhā punaḥ || svāhecche ca kriyā vidyā prajñā dīptā ca cetanā | bhadrā jyeṣṭhā tathomā ca śivā ca muditā kṣamā || śraddhātha vimalā kaumudyapi vai viśadā tataḥ | aśokā jñānadā caiva baladā rājyadāpi ca || maitrī tadanu rudrāṇī bhavānī ca mṛḍānyapi | sarvajñā caṇḍikā vāpi kumārī sarvaśeṣagā || pañcāśatsaṃkhyakā etā kumāryāḥ śaktayaḥ smṛtāḥ | bhairavānaṣṭa tadanuṃ pūjayedakṣatādibhiḥ | bhairavībhyastato vighnavināyakebhya eva ca || vaṭukakṣetrapālābhyāṃ yoginībhyastathaiva ca | bhūtebhyaḥ pretayakṣebhyo ḍākinībhyastathaiva ca || kurvīta pūjanaṃ devi kusumākṣatacandanaiḥ | punaraṣṭau sarvaśeṣe ṅentā devīryajet priye || mahāmāyā kālarātristato vai sarvamaṅgalā | 297) pūjyā ḍamarukā paścādrājarājeśvarī tathā || sampatpradā bhagavatī kumārī tadanantaram | yāmale - kulāntaḥ pūjayedenāṃ kulakoṇeṣvimān yajet | kāmeśvarī ca vajreśī tṛtīyā bhagamālinī || upariṣṭāt kuladvandvakoṇeṣvetāḥ samarcayet | anaṅgakusumā'naṅgamanmathā'naṅgapūrvikā || madanā'naṅgaśabdādyā caturthī kusumottarā | pañcamyanaṅgamadanā'turā'naṅgapadādikā || śiśirā kathitā hyetāḥ śaktayo rasasaṃkhyakāḥ | anena vidhinā pūjyā kumārī sādhakottamaiḥ || mahākālasaṃhitāyām - samāpyetthaṃ kumāryarcāṃ tatpuro bhuvi vāriṇā | varttulaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā tanmadhye kulakāminīm || vilikhya jalakusumākṣatacandananāgajaiḥ | pūjayenmaṇḍalaṃ tacca śubhadāyai namo vadet || sthālīgataṃ tataḥ sarvamannaṃ tatra niveśya hi | nānāvidhāṃ ca sāmagrīṃ lehyacoṣyādighaṭṭitām || māṃsamīnasurāpūrṇāṃ bhakṣyacarvyādipūritām | kumārīdakṣahastaṃ ca sthāpayitvā'nnamūrdhani || uttānaṃ vakṣyamāṇena manunā'nnaṃ samutsṛjet | * tathā - itarāsāṃ kumārīṇāṃ pratyekaṃ pūjanaṃ caret | gandhapuṣpairdhūpadīpairnaivedyairannasaṃbhṛtaiḥ || tathā - annāni yādṛśānyasyai mukhyāyai kalpitāni hi | anyābhyastādṛśānyeva dātavyānyeṣa niścayaḥ || phalāphalaṃ tu mukhyāyā jñeyamatra vipaścitā | bhuñjānāsu kumārīṣu na tūryadhvanimācaret || nānyatra ca mano dadyāt saṃvādhaṃ naiva kalpayet | annotsargamantrastyevaṃ - aiṃ hrīṃ śrīṃ strīṃ sauṃḥ sarvaśaktisvarūpāyai sarvasiddhidāyai bhagavatyai kumāryai bhakṣyabhojyanānāvidhānnakalpitaṣaḍrasopetamidaṃ mahābhoganaivedyaṃ tubhyamahaṃ nivedayāmi gṛhāṇa gṛhāṇa bhuṅkṣva bhuṅkṣva prasīda prasīda sarvasiddhiṃ me prayaccha prayaccha aiṃ hrīṃ śrīṃ namaḥ svāhā | 298) kolāhalaṃ niṣedheta amaṅgalyāni yāni ca || ruditāpānavāyuṃ ca prayatnena vivarjayet | sāvadhāno bhavedatra kimādau bhakṣayanti tāḥ || mithaḥ kiṃ vā prajalpanti kutra vā vastuni spṛhā | kutra dṛṣṭiṃ prakṣipanti bhītāḥ kiṃ vā vadantyamūḥ || ityādinānājātīyāśceṣṭā āsāṃ prayatnataḥ | sāvadhānatayā jñeyā bhadrābhadrasya sūcakāḥ || bhakṣayantīsu tāsvevaṃ paṭhet tat stotramatvaram | kṛtāñjalirnamraśirā āsāmaśne kṣipan dṛśau || kumārīstotram jayakāli mahābhīme bhīmarāve bhayāpahe | saṃsāradāvāgniśikhe vṛjinārṇavatāriṇi || brahmendropendrabhūteśa prabhṛtyamaravandite | sargapālanasaṃhāra kāriṇyahitamāriṇi || guhyakāli parānanda rasapūritavigrahe | parabrahmarasāsvāda kaivalyānandadāyini || guṇātīte'pi saguṇe mahākālpāntanartaki | kumārīrūpamāsthāya vijñe prajñāsvarūpiṇi || āgatāsi mamāgāraṃ śāradyarcāsamāptaye | sāṃvatsarikakalyāṇa sūcanāya tathaiva ca || dhanyo'smi kṛtakṛtyo'smi saphalaṃ jīvitaṃ mama | yasmāt tvamīdṛśaṃ kṛtvā kaumāraṃ rūpamuttamam || guhyakāli samāyātābdikapūjājighṛkṣayā | tvamevaitena rūpeṇa devebhyaḥ prārthitā purā || dattavatyasi sāmrājyaṃ varānapi samīhitān | mahyamapyadya deveśi varaṃ dehi supūjitā || brahmaṇe sṛṣṭisāmarthyaṃ tvaṃ purā dattavatyasi | viṣṇave ca tvamevādāstathā pālanaśaktitām || mahārudrāya saṃhārakartṛtvamadadaḥ śive | devebhyaścāpi daityānāṃ nāśane dakṣatāmapi || 299) antaryāminyasīśāni trilokīvāsināmapi | nivedayāmi kiṃ te'haṃ sarvakarmaikasākṣiṇi || śatrunāśaṃ rājyalābhaṃ śarīrārogyameva ca | tvatpādāmbujayorbhaktiṃ yāce'haṃ caturo varān || namaste bhagavatyamba namaste bhaktavatsale | namaste jagadādhāraūpiṇi trāhi māṃ sadā || mātarna vedmi rūpaṃ te na śarīraṃ na vā guṇam | bhaktyā hṛtsthitayā pūjāṃ tava jānāmyananyadhīḥ || tvaṃ mātā tvaṃ pitā bandhustvameva jagadīśvarī | tvaṃ gatiḥ śaraṇaṃ tvaṃ ca svargastvaṃ mokṣa eva ca || vihāya tvāṃ jaganmātarnānyāṃ jānāmi devatām | namaste'stu namaste'stu namaste'stu namo namaḥ || iti kumārīstotraṃ samāptam kumārīpūjāphalam ebhiḥ ślokaiḥ stutiṃ kuryāt kumārīṇāṃ varānane | dadyādācamanīyaṃ hi bhojanānte gatatvaraḥ || tataḥ pradadyāt tāmbūlaṃ mṛgacandrābhivāsitam | saha vādyādibhistāvadanuvrajya visarjayet || śubhāśubhaphalaṃ vacmi sāmprataṃ tava pārvati | tatrāpyādau śubhaṃ vakṣye viparītaṃ tato'sya ca || taducchiṣṭaṃ tato dadyāj jambukebhyo'tha bhūtale | nikhanedapsu vā devi samāloḍya visarjayet || ādau bhakte kare datte subhikṣaṃ viṣaye bhavet | pāyase yajamānasya paśuvṛddhiḥ prajāyate || ghṛte syādāyurārogyaṃ pūjāmaiśvaryavṛddhaye | tathā modakaśaṣkulyoḥ santatirbhūyasī bhavet || matsyajātiṣvarthalābhaḥ kṛśare yānasampadaḥ | māṃse tu putralābhaḥ syāt temane kāminī bhavet || phalaṃ māṃsaviśeṣasya bhinnaṃ miśraṃ bruve hi tat | arthalābhastu vārāhe khāṅge tu vijayo raṇe || 300) māhiṣeṇa tu māṃsena rājyaprāptirbhaved dhruvam | ārogyaṃ hāriṇenāśu kārṣṇasāreṇa vāgmitā || śāśe medhāvitāṃ gacchedājeṣvajaratāmapi | āveye palale devi sarvakalyāṇamāpnuyāt || kāmaṭhe medinīlābho vahvannatvaṃ ca rāṅkave | vārdhrīṇase śatrunāśo hāṃse manujavaśyatā || taittire'bhīṣṭasiddhiśca vartake pāpasaṃkṣayaḥ | manastoṣo balākāyāṃ phalekṣorviśvavaśyatā || kīrtistu mahatī dadhnī dugdhe sampadanuttamā | piṣṭake tanayāvāptiḥ śāke ca ripusaṃkṣayaḥ || hālāyāṃ puṇyavṛddhiḥ syāccoṣye sampat suvāgmitā | dhanāgamaḥ phāṇite tu kūrcikāyāṃ balonnatiḥ || tumbī vṛntākakuṣmāṇḍa kāravellapaṭolakaiḥ | ghoṣaśūraṇadīrghāṅghrimūlakaistemane kṛte || vidyālābho bhaved devi takre vākpaṭutāpi ca | godhūmacūrṇaghaṭite vastuni pratibhā raṇe || vedyāṃ dṛṣṭau bhavenmokṣo maṇḍape'pyunnatirbhavet | cāmarachatrayostālavṛntaparyaṅkayorapi || ghaṇṭādarpaṇayoścāpi dṛgdāne bhūttiruttamā | ākalpālaṅkaraṇayoḥ sparśa cālanadṛṣṭiṣu || nānāvidhāni saukhyāni bhavanti mahituḥ priye | evaṃ vidhāni bhūyāṃsi ceṣṭitānyaśanāni ca || aśubhaphalanirūpaṇam śubhādeśīni jāyante viparītānyataḥ śṛṇu | mukhyabhūtā kumārī ced vamati dvitrivārakam || durbhikṣaṃ jāyate'vaśyaṃ prajāḥ syuḥ pīḍitā api | rājā vināśamāyāti kumāryā rodane kṛte || uccāre tu mahāmārī purīṣe puradāhanam | abhojane śatrubhayamāpado bahubhojane || abhāṣaṇe tvāmayāḥ syurvipado bahubhāṣaṇe | 301) upasargā bahuvidhāśceṣṭayā karapādayoḥ || atilajjā vināśāya tathā nirlajjatā'śubhā || nānotpātāstu maune syuḥ svāpe bāhorvināśanam | sarvanāśastu bhītāyāṃ kruddhāyāṃ mṛtyureva ca || āveśe tatkṣaṇādrājā mriyate nātra saṃśayaḥ | śaṅkitāyāṃ śatruśaṅkā śrāntāyāmītito bhayam || cintitāyāntu vijñeyaṃ tadrāṣṭasyaiva pātanam | mohe vittavināśaḥ syāj jāḍye pūjā ca niṣphalā || cāñcalye cañcalā lakṣmīḥ pūjakasyaiva jāyate | viṣādavatyatha yadi kumārī tatra jāyate || sarujaṃ saprajaṃ rāṣṭraṃ tadā sīdati pārvati | rogeṇa mriyate rājā yadi rugṇā prajāyate || durbhikṣamarakātaṅkā yadyaśrūṇi vimuñjati | sarvanāśo bhavet tarhi dhunoti yadi mastakam || trastāyāṃ ripujastrāsastasya rājñaḥ pradiśyate | kampe sati syād vimukhī kālikā parameśvarī | nīcaiḥ śiraścet kurute asantuṣṭā tadeśvarī || hīnāyuḥ syāt tadā pṛthvīpatiśced gadgadasvarā | pūjakasya bhaved dainyaṃ vyākulā yadi jāyate || mohena vyākulāyāntu sarvaṃ nagaramākulam | vrīḍitāyāṃ bhavedrogaḥ svede dāradhanakṣayaḥ || adhovāyuṃ tyajati cet kumārī daivayogataḥ | pīḍitaṃ paracakreṇa tadā bhavati pattanam || gītaṃ gāyati cet tatra kumārī rahitakriyā | saprajārāṣṭratanayadārasya nṛpatermṛtiḥ || sahāgatābhiḥ kadācinmukhyā vivadate yadi | tadā samāyātyakasmāt paracakraṃ sudāruṇam || yayā kayācit sārdhaṃ vā yena kenacideva vā | kumārī bhāsate vītabhayaṃ mandākṣasādhvasā || prajāyante tadā tasya viṣayeṣu ṣaḍītayaḥ | 302) vyatyāsaṃ yadi bhakṣyasya kurvate karacālanaiḥ || grastaṃ samastaṃ bhavati manaso vāñchitaṃ priye | upāyanīkṛtaṃ yad yad dravyaṃ devyai tu maṇḍape || taccet karābhyāṃ spṛśati kāndiśīko bhavennṛpaḥ | nirvāpayati ced dīpaṃ kumārīmukhamārutaiḥ || buddhibhraṃśo bhavet tarhi jñānadīpaśca naśyati | daivayogācca nṛtyanti kumāryaścet surākulāḥ || sarājakaḥ saviṣayaḥ śmaśānamiva jāyate | vāsāṃsyutsṛjya nagnāḥ syuryadi tatra kumārikāḥ || śatrubhirdhriyate tarhi rājā samaramurdhani | yadi phutkṛtya kurdante karau dhṛtvā bhramanti ca || bhūtāveśaḥ kṣitiśasya jāyate nātra saṃśayaḥ | uccariṣyāmi hāsye vā vadantītthaṃ kumārikāḥ || bhojanāvasare tarhi mahāmārībhayaṃ bhavet | vāme vā dakṣiṇe vāpi calattārakayā dṛśā || raktograyā ghūrṇayate śiraḥ svasya kumārikā | kurute vāṭṭahāsaṃ sā yena trasyanti mānavāḥ || bhūtāveśo bhavet tarhi pretā nṛtyanti vā pure | dantairdantān pīḍayitvā kuryāt kaṭakaṭāravam || prayāti sadanaṃ mṛtyoḥ sadārasutabāndhavaḥ | dṛśāvanimeṣe kṛtvā sandasyauṣṭhaṃ radena hi || santarjayati śīrṣaṃ cet kalpayantī kumārikā | tadeva phalamuddiṣṭaṃ yat syāt kaṭakaṭārave || ādyantikaṃ bhavenmaunaṃ kareṇānnaṃ spṛśenna ca | śirotyarthaṃ ca namayedaṅguṣṭhena likhed bhuvam || vidadhyād bhūtale rekhāṃ karajairniṣprayojanam | saṃhṛtābhyāṃ karābhyāṃ ca kaṇḍūyedathavā śiraḥ || tṛṇānyakāraṇācchindyādaṅgulīsphoṭamācaret | pāṇibhyāṃ mudrayennetre dvau karṇau pidadhāti vā || kurvīta vā bāhurikāṃ pārṣṇighṛṣṭiṃ karoti vā | 303) mahāntaṃ grāsamādatte mukhaṃ vyādāya tiṣṭhati || annopari kṣutaṃ dhatte jṛmbhaṇaṃ vā muhurmuhuḥ | gṛhītvā pāṇinā vānnaṃ caturdikṣu kṣipatyapi || utthāya vā pracalati tyaktānnaṃ pūjanaṃ tathā | āyāti vamanaṃ vāsyāḥ syātāṃ romāñcavepathū || nirgacchato vā tadgātrāt pūyāsre hetumantarā | akasmādeva kurute kākuṃ cet kāraṇaṃ vinā || aślīlaṃ valgati tathā svavargyārthe praroditi | āmuktālaṅkṛtirmuñced gṛhaṃ yāsyāmi vā vadet || yasya kasyāpi vā kuryād bhartsanaṃ tatsthale sthitā | upālabheta vā kāñcit sahaivāsyā upeyuṣī || bhinatti vā nidānaṃ vā svahastabalayāni vā | kṛte mṛtasya kasyāpi bandhoḥ śocati tatra sā || yat kiñcid vā pralapati nirnimittaṃ kumārikā | sarvametadamaṅgalyaṃ vijñeyaṃ tridaśārcite || durbhikṣaṃ dhananāśaṃ ca rogo mārībhayaṃ tathā | pade pade ca vipadaḥ śoko vyādhī ripūnnatiḥ || paracakrāgamo'kasmādagnidāhaḥ pure gṛhe | mṛtyutrāsaśca dāridryaṃ vicchedo bandhubhiḥ saha || bhūtapretapiśācābhiniveśo'pi gṛhe gṛhe | aṣṭabhistu mahārogaiḥ prajānāṃ nidhanaṃ bhavet || itastataḥ pradhāvanti kākā bhayanipīḍitāḥ | kiṃ bahūktena deveśi śilī ākālikī bhavet || itareṣāmamībhistu bhayaṃ rājñāṃ mahad bhavet | kumārīceṣṭitadvārā jñāyate hi śubhāśubham || vārṣikaṃ ca phalaṃ rājño jayo vātha parājayaḥ | mṛtyurduḥkhaṃ bhayaṃ saukhyaṃ śatrubhītirbalonnatiḥ || rājyavṛddhiḥ prajāpīḍā vyaṅgatā'nīkasaṃkṣayaḥ | kumārīpūjanāt sarvaṃ jñāyate bhojanādapi || parīkṣya yatnatastasmādrājñā svasya śubhāśubham | 304) arcāto'pi viśeṣeṇa bhojanena sureśvari || jāte śubhe samīcīnaṃ vṛtte taditaratra hi | kāmyārcā bahusambhārairdoṣaṃ tajjaṃ nivārayet || nivṛttya svagṛhaṃ rugnā yātā yadi kumārikā | tasminnevā'hani bhavet tathāpi na śubhaṃ phalam || ityādiphalabāhulyaṃ śubhasyāpyaśubhasya ca | mayā vivicya kathitaṃ dhriyasva hṛdi yatnataḥ || tato niśīthasamaye vidhivat pūjanaṃ punaḥ | pīṭhamūrtyoḥ prakurvīta dhūpadīpānulepanaiḥ || naivedyairupahāraiśca gītavādyādibhistathā | yāmale - kumārī pūjitā hanti kuluṣaṃ pūrvasañcitam | kumārikāṃ vijānīyāt sākṣāt prakṛtirūpiṇīm || patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yat kiñcid vastu śobhanam | anantaphaladaṃ proktaṃ kumāryai cet samarpayet || bhojitā cet kumārī syād bhojitaṃ bhuvanatrayam | brāhmaṇāya suśīlāya kumārīṃ yaḥ samarpayet || pṛthivīdānajaṃ puṇyaṃ so'śnute nātra saṃśayaḥ | sa sarvasiddhimāpnoti yaḥ kumārīṃ samarcayet | vasanti satataṃ dehe kumāryā yoginīgaṇāḥ | ataḥ pūjyā namasyā sā lālanīyā tadicchayā || aśaktyā pūjayedekāṃ kumārīṃ sādhakottamaḥ | vinā kumārikāpūjāṃ na parva parihāpayet || yo nityamarcayedetāṃ tasya syāt siddhiruttamā | navarātre samāyāte navamyantaṃ niśīthadhīḥ || nānopahārairabhyarcya kumārīṃ vṛddhipūrvakam | vṛddhikrameṇa prayajed vāñchitāṃ siddhimāpnuyāt | athavā pūjayen mantrī yuvatīrnavasaṃkhyakāḥ | hṛllekhā gaganā raktā mahocchuṣmā karālikā || icchā jñānā kriyā durgā nava nāmabhirīritāḥ | pūrvavat pūjayen mantrī japet sāgraṃ sahasrakam || 305) yadi sā kṣobhamāyāti svayameva vilāsinī | tayā saha nayedrātriṃ vāsaraṃ vā niśātadhīḥ || kumārīṃ na spṛśedeva bhāvayuktena cetasā | anyathā mṛtyumāpnoti no ced devī parāṅmukhī || iti kumārīpūjāvidhiḥ atha śivābaliḥ kulacūḍāmaṇau - vilvamūle prāntare vā śmaśāne vāpi sādhakaḥ | māṃsapradhānaṃ naivedyaṃ sandhyākāle nivedayet || mahākālasaṃhitāyām - purād bahirniśākāle mahāraṇyasamīpataḥ | gṛhītvā bhakṣyavastūni pūjāsambhṛtimapyuta || āptairanugato dvitraiḥ pradadyāt pheravībalim | āmāni pakvānyapi ca māṃsāni vidhinā'rpayet || tatrodīcīdigvadano vītabhīḥ śucirūrjitaḥ | prāṇāyāmaṃ ṣaḍaṅgaṃ ca vidhāyā'rghyaṃ prapūjya vai || utthāya muktacikuraḥ śivā ākārayecchanaiḥ | kulacūḍāmaṇau - kāli kālīti vaktavyaṃ tatra sā śivarūpiṇī | paśurūpā samāyāti parivāragaṇaiḥ saha || bhuktvā rauti yadaiśānyāṃ mukhamuttolya susvaram | tadaiva maṅgalaṃ tasya nānyathā kulabhūṣaṇa || avaśyamannadānena niyataṃ toṣayecchivām | nityaśrāddhaṃ yathā sandhyāvandanaṃ pitṛtarpaṇam || tatheyaṃ kuladevīnāṃ nityatā kulapūjane | paśurūpāṃ śivāṃ devīṃ yo nārcayati nirjane || śivārāveṇa tasyāśu sarvaṃ naśyati niścitam | japapūjāvidhānāni yatkiñcitsukṛtāni ca || gṛhītvā śāpamāsādya śivā roditi nirjane | ekayā tvaśyate yatra śivayā devabhairava || tatraiva sarvaśaktīnāṃ prītiḥ paramadurlabhā | paśuśaktirnare śaktiḥ pakṣiśaktiśca bhairava || 306) pūjitā viguṇaṃ karma saguṇaṃ kārayed yataḥ | tena sarvaprayatnena kartavyaṃ pūjanaṃ mahat || rājādibhayamāpannaṃ deśāntarabhayādikam | śubhāśubhāni karmāṇi vicintya balimāharet || gṛhṇa devi mahābhāge śive kālāgnirūpiṇi | śubhāśubhaphalaṃ vyaktaṃ brūhi gṛhṇa baliṃ tava || evamuccārya dātavyo baliḥ kulajanapriye | mahākālasaṃhitāyām - sthānādasmādapasaret kiñcid dūrataraṃ priye | śivā yathā vītabhayā āgacchantyannasannidhau || tatra sthitvā nirīkṣeta kiṃ kiṃ tā bhakṣayanti hi | sarvā āgatya cet sarvaṃ pradattaṃ bhakṣayanti hi || vinirdiśet sarvasiddhiṃ rājyalābhaṃ dhanāgamam | yad yat tā bhakṣayantyannaṃ tattat phalamavāpnuyāt || yad yacca naiva khādanti tattannaiva phalaṃ bhavet | kumārīpūjanādau tu viśeṣo'syopavarṇitaḥ || tena nātra bruve devi granthādhikyabhayādapi | kumārīrūpamāsthāya yathāyāti maheśvarī || śivārūpaṃ tathā kṛtvā svayamāyāti kālikā | tato bhaktiḥ prakartavyā tāsu yatnena sādhakaiḥ || śivāsu bhakṣayantīṣu sarvebhyo balimāharet | saṃhārabhairavāyādau vaṭukebhyastataḥ param || vināyakebhyo mātṛbhyaḥ kṣetrapālebhya eva ca | yoginībhyo ḍākinībhyaḥ śivadūtībhya eva ca || purokto mantra āsiddhiṃ tena tena baliṃ haret | mahadaiśvaryamāpnoti niḥśeṣaṃ bhakṣayanti cet || ardhe tu madhyamā siddhirabhakṣe tu vipad bhavet | kulacūḍāmaṇau - yadi no gṛhyate vatsa tadā naiva śubhaṃ bhavet | śubhaṃ yadi bhavet tatra bhakṣyate tadaśeṣataḥ || mahākālasaṃhitāyām - khāditvotthāya tiṣṭhatsu śivāvṛndeṣu tatra hi | daṇḍavat praṇamet sarvāḥ sveṣṭadevīdhiyā svayam || 307) puṣpāñjaliṃ samādāya gandhacandanacarcitam | utthāya muktacikuro mīlitākṣo digambaraḥ || bhaktiśālī vītabhayaḥ kiñcit praṇatakandharaḥ | stutiṃ kuryāt stavairetairvaraprārthanapūrvakam || śivārūpadhare devi guhyakāli namo'stu te | ulkāmukhi lalajjihve ghorarāve śṛgālini || śmaśānavāsini prete śavamāṃsapriye'naghe | araṇyacāriṇyanaghe śive jambukarūpiṇi || namo'stu te mahāmāye jagattāriṇi kālike | mātaṅgi kukkuṭe raudri mahākāli namo'stu te || sarvasiddhiprade bhīme bhayaṅkari bhayāpahe | prasannā bhava deveśi mama bhaktasya caṇḍike || saṃsārasāgaratare jaya sarvaśubhaṅkariṃ | visrastacikure caṇḍi cāmuṇḍe muṇḍamālini || saṃhārakāriṇi kruddhe sarvasiddhiṃ prayaccha me | durge kirāti śavari pretāsanagate'bhaye || anugrahaṃ kuru sadā kṛpayā māṃ vilokaya | rājyaṃ prayañcha vikaṭe vittamāyuḥ sutān striyam || śivābalipradānena tvaṃ prasannā bhaveśvari | namaste'stu namaste'stu namaste'stu namo'stu te || ityetairaṣṭabhiḥ ślokaiḥ śivāstotramudīrayet | tatastaccheṣamannaṃ yad bhājanaṃ cānyadeva vā || sarvaṃ hi nikhaned bhūmau prayatnenaiva pārvati | yadi kākāḥ kharāḥ śvāno ye cānye pāpajātayaḥ || bhakṣayanti taducchiṣṭaṃ tadā vighnaḥ prajāyate | rātrāveva samāgacchennirbhayo vipināntarāt || āgatya gandhapuṣpādyaiḥ punardevīṃ prapūjayet | kulacūḍāmaṇau - evaṃ jñātvā mahādeva śāntisvastyayanaṃ caret | kulācāraṃ dakṣiṇākhyaṃ kathitaṃ tava suvrata || na kasmaicit pravaktavyaṃ yadīcchecchāśvataṃ sukham | 308) nirjane caiva kartavyaṃ na ca mānuṣasannidhau || kiṃ vā pakṣipataṅgādi darśane naiva kārayet | pātālamaṇḍape vāpi gahvare vā suyantrite || niśchidramaṇḍape vāpi kartavyaṃ tava sannidhau | atha prāyaścittam triśaktiratne - niṣiddhācaraṇe puṃsāṃ vihitākaraṇe tathā | prāyaścittopapātaḥ syāditi || nityātikramavidyānāṃ śāntyai vidyāśataṃ japet | naimittikātikramaṇe sahasraṃ prajapen manum || liṅgāgame - śṛṇu devi pravakṣyāmi prāyaścittavidhiṃ tava | gurutyāgakaraḥ śiṣyaḥ prāyaścittī bhaved dhruvam || lakṣaṃ śrīpādukāṃ japtvā tasmāt pāpād viśudhyati | mantratyāgakaro yastu tatsaṅgaṃ varjayet priye || lakṣamekaṃ japen mantraṃ homatarpaṇataḥ śuciḥ | śrīpādukāṃ gurupādukām | tyāgastu kaulikasyaiva guroḥ kaulikānāṃ niṣiddhaḥ na tvakaulikasyāpi | tathāhi - yāmale - madhulobhād yathā bhṛṅgaḥ puṣpāt puṣpāntaraṃ vrajet | gurulubdhastathā śiṣyo gurogurvantaraṃ vrajet || guroḥ paśoḥ | gurvantaraṃ kulīnam | etacca - yadi daivāt paśorvidyā labhyate kulajairnaraiḥ | dvijaṃ tu kaulikaṃ prāpya punarvidyāmupālabhet || iti vacanena sutarāṃ vyaktam | evaṃ paśūnāmapi paśugurutyāge doṣo bodhyaḥ | lakṣajapastanmantrasyaiva | homo japadaśāṃśena | tarpaṇaṃ tu homadaśāṃśena anyatra tathā darśanāt | mantro'pyaduṣṭa evātyājyaḥ | duṣṭastyājya eva - śakalo bījahīnastu sandigdho ninditastathā | manavastu na sidhyanti guruḥ syād brahmaghātakaḥ || tadā taṃ sahasā jñātvā mantraṃ devaṃ guruṃ tyajet | śakalādidoṣāstūpalakṣaṇamātram | anye'pi tattacchāstroktā boddhavyāḥ | aduṣṭamantratyāge - kṣamasva mātastat pāpaṃ hara devi kṛpāṃ kuru | iti kṣamāpyatāmeva vidyāṃ gṛhṇīyāditi viśeṣaḥ | 309) tathā - anekadhā paśorannaṃ bhuñjate ye tu kaulikāḥ | lakṣatrayaṃ japellopāṃ lakṣaṃ vāpyajapāṃ japet || homayeddhaviṣā'nnena niṣpāpaḥ syāt tathā dhruvam | anekadhā varṣaparyantam | atrāpi home japadaśāṃśataiva tarpaṇādau tu na pramāṇam | tathā - ekapātre pibed dravyaṃ vīro māheśvaro yadi | śvānocchiṣṭaṃ bhavet pānaṃ prāyaścittaṃ sa kaulikaḥ || gāyatryāstu sahasreṇa upavāsatrayeṇa vā | samyacchodhitacittastu suvarṇaṃ gurave dadet || gāyatrī svadevagāyatryeva | mantrārṇave - balāt svarasato vāpi yo ramen mantramātaram | daśalakṣaṃ manuṃ japtvā tuṣānalaṃ samācaret || mantramātā guruśaktiḥ gurureva vā | mantraputryāḥ svaputryāśca bhaginyāśca kulastriyaḥ || ramaṇāllakṣajāpena pūto bhavati kaulikaḥ | mantraputrī putratvena kṛtopadeśā śuddhyarthaṃ svabhogyāyā apyupadeśābhidhānāt | kulastrī vīrapatnī | tadgamanaṃ ca bhartrananujñayaiva doṣāyeti | brahmayāmale - kṛtvā vīravadhaṃ mantrī vṛthā pānaṃ guroḥ snuṣām | mantraputrīṃ vīrapatnīṃ ramitvā lakṣamājapet || idamācārāpakṛṣṭavīraviṣayam | evaṃ ca - trayodaśa sahasraṃ tu divyavīravadhe japet | iti akāmakṛtavadhaviṣayaṃ vadhānukūlavyāpāramātraviṣayaṃ vā ātatāyiviṣayaṃ vā | tathā - anasthiprāṇisaṃghātaṃ hatvā ca narakaṃ vrajet | hatvā ca pakṣiṇaḥ sarvān striyaṃ caikādaśaṃ japet || anasthiprāṇisaṃghātaṃ jalaukādi | striyaṃ teṣāmeva | ekādaśaṃ ekādaśaśatam | ekādaśamityanusvārastāntrikaḥ | tathā - sarpamārjāranakula mūṣamuṣṭraṃ kharaṃ hayam | gajādyāṃśca mṛgān sarvān hatvā cāṣṭaśataṃ japet || japedaṣṭasahasraṃ tu kṣudrajantuvadhe kṛte | aṣṭasahasramaṣṭottarasahasram | kṣudrajantavaḥ uktabhinnā chāgādayaḥ | yat tu - chāgadihanane japyāt trisahasramiti tantrāntare uktaṃ tadabhyāsakṛtaviṣayam | 310) triśaktiratne - balidānaṃ vinā mantrī pātayenna paśūn kvacit | anyathā smārtamuditaṃ prāyaścittaṃ manīṣibhiḥ || tathā - govadhe daśabhirlakṣairmucyate narakārṇavāt | lakṣairdvādaśabhirmantrī vṛṣaṃ hatvā vimucyate || guruṃ hatvā pramādena pañcalakṣairbhavecchuciḥ | idaṃ codyamātraparam | vadhe tu prāṇāntikasyaivoktatvāt | tathā - daśabhiḥ koṭibhirmantrī strīvadhāt pratimucyate | naktāśī khyāpayan pāpaṃ pīṭhakṣetre paribhramet || pramādāt pātite vipre lakṣairviṃśatibhiḥ śuciḥ | kṣatrādayo yathoktena mucyante kilviṣāditaḥ || yathoktena brāhmaṇāpekṣayā yathākramaṃ dvaiguṇyādyādhikyena | tathāhi tantre ca - brāhmaṇasya vadhe lakṣaṃ kṣatriye dviguṇaṃ smṛtam | vaiśye triguṇamuddiṣṭaṃ pādaje ca caturguṇam || atra lakṣaṃ vadha ityubhayamapyupalakṣaṇam | yasmin pāpe viprasya prāyaścittaṃ tasmiṃstadvarṇasya tadādhikyamiti | arhadbauddhavadhe mantrī khābdhilakṣaṃ manuṃ japet | arhadbauddhā ārhatopāsakā bauddhāḥ | khābdhilakṣaṃ catvāriṃśallakṣam | tathā - babhrośca śūkarāṇāṃ ca vadhe pañcasahasrakam | japedityanuṣaṅgaḥ | babhrurnakulaḥ | tathā - pakṣiṇāṃ hanane mantrī dvisahasreṇa śudhyati | sarpamārjāramatsyānāṃ vadhe vedasahasrakam || devadrohād gurudrohād triṃśatkoṭimanuṃ japet | pakṣiṇāṃ sarpamārjārayośca prāyaścittavādo(tadbhāso?)'kāmakṛtaviṣayaḥ | droho maraṇānukūlavyāpāraḥ | etacca guṇavadguruviṣayam | tathā - devadravyaṃ gurudravyaṃ bhuktvā tāvan manuṃ japet | bhuktvā tadananujñayā | tāvat triṃśatkoṭim | tadanujñāviplavayostadardhaṃ japamācaret | viplavaḥ udvegaḥ | nindane samayānāṃ ca yoginī vīrayoḥ śivaḥ | śāstrāṇāṃ mantriṇāṃ strīṇāṃ sahasraṃ japamācaret || 311) vāmadakṣiṇasiddhānte śaivavradhare hate | catuṣkoṭimitaṃ mantrī japan śudhyati kilviṣāt || ādyādinindane mantrī daśāvartena śudhyati || arghāmṛtaṃ pibet pūrvaṃ devīmutthāpayet tataḥ | paśupānaṃ bhavet tasya tatkṣayo lakṣato bhavet || arghāmṛtaṃ viśeṣārghāmṛtam | anivedya tu yo bhuṅkte prajapet sa śatāṣṭakam | anivedya devyanujñāmagṛhītvā | tathā - vīrapatnīṃ vṛthāpānaṃ vīrapatnīsnuṣe tathā | prāyaścittaṃ caren mantrī divyavīrārcanādikam || dīpanāśe pātranāśe pātrapraskhalane tathā | pūjayitvā mahādevīṃ japedaṣṭottaraṃ śatam || ajñānādevamuddiṣṭaṃ jñānato dviguṇaṃ bhavet | idaṃ tu kāmato dvaiguṇyaṃ sarvatra bodhyam | bhūtabhairave - bhagnaṃ ca sphuṭitaṃ yantraṃ hṛtaṃ caureṇa vā priye | upavāsaṃ prakurvīta dinamekamatandritaḥ || lakṣamātraṃ japed vidyāṃ homatarpaṇapūrvikām | sabhaktyā ca guruṃ toṣya brāhmaṇānapi bhojayet || kadācilluptacihnaṃ vā sphuṭitādivibhūṣaṇam | bhagnaṃ karoti yo marttyo mṛtyustasya bhaved dhruvam || tasmāt sa tīrtharāje vā gaṅgādisaritāntare | samudre vā kṣiped devi anyathā duḥkhamāpnuyāt || athāntyeṣṭiḥ tatraiva - ambike yo yadā mantrī dehadharmamupāśritaḥ | antyeṣṭistatra kartavyāstacchiṣyādyairvidhānataḥ || karttā nityakriyāṃ kṛtvā pañcaratnairviśodhayet | pretaṃ netrādimārgeṇa lokāntaravinirgatam || ākṛṣya sthāpayet prete jīvātmānaṃ gurūktitaḥ | pañcapraṇavayogena viyadvahnyanilātmabhiḥ || mokṣade padamuccārya cakṣurādi samuccaret | 312) pretanāma samuccārya vadedāvāhayāmi ca || anenāvāhayet pretaṃ tatra prāṇāṃśca vinyaset | aṅgaprakalpanaṃ kuryān māyayā dīrghasaṃyujā || pratiṣṭhāpya ghaṭaṃ mantrī paretaṃ sthāpayet sudhīḥ | pañcagavyairaghoreṇa vardhanyā tvabhiṣicya tam || śuddhatoyena saṃsthāpya bhasmanā sthāpayet punaḥ | pretaṃ dakṣiṇamurdhānaṃ nyasya darbhāstare sudhīḥ || navavastrasragālepairalaṅkṛtya vibhūṣaṇaiḥ | abhyarced gandhapuṣpādyairmūlamantreṇa sādhakaḥ || samyagvimānaṃ saṅkalpya mṛtakaṃ tatra vinyaset | grāmaṃ pradakṣiṇīkurvan śaṅkhabheryādiniḥsvanaiḥ || pretasthānaṃ samāviśya dakṣiṇottaramāyatam | upalipya samāṃ bhūmiṃ tatra lājatilākṣatān || vikiret sarṣapopetān vimānamatha vinyaset | saṃsthāpya tatra cityagniṃ paristīrya vilomataḥ || pātrāṇyāsādayen mantrī dakṣiṇe viṣṇudaivatam | praṇītāpātramāsādya sampūjya kuṅkumādibhiḥ || darbhairācchādite mantrī vahnikoṇe pravinyaset | dakṣabhāge yajed devaṃ bhairavaṃ maṇḍalaṃ kramāt || uktena vidhinā kṛtvā vahnerjihvādikalpanam | tilataṇḍulasaṃmiśraṃ śrapayeccarumuttamam || mṛtyuñjayena mantreṇa śatamaṣṭottaraṃ sudhīḥ | sājyena ca *? hutvā pañcaratnairviśeṣataḥ || juhuyān mūlamantreṇa kramādāvaraṇāntikam | evaṃ vilomato homān sarvamantrān gurostanau || krameṇa vilayaṃ nītvā juhuyād vāgbhavena ca | hutvātha mūlamantreṇa pretadehe vilomataḥ || tattvāni vilayaṃ nītvā sarvamātmani yojayet | puṇyapāpe paretasya juhuyān mantramuccaran || tataḥ pūrṇāhutiṃ dattvā yojayet parame pade | 313) śivaśaktyātmake śuddhe punarāvṛttivarjite | saccitsukhamaye sākṣāt tattvātīte nirākule | iti saṃyojitaḥ pretaḥ śiṣyeṇa parame pade || santyajya malakāluṣyaṃ śambhubhāvāya kalpate | ājyena juhuyād vahnāvaghorāstreṇa mūlataḥ || anulomavidhānena prāyaścittāya sādhakaḥ | paretadehamānena śayanaṃ parikalpayet || vahnerdakṣiṇadigbhāge kulavṛkṣasamudbhavaiḥ | śaṅkubhirdakṣiṇāgraistu vilvairjavākuśaistathā || āstīrya śayanaṃ mantrī triguṇīkṛtatantunā | saṃveṣṭya pūjayed gandhapuṣpādyairupacārakaiḥ || ācchādya navavastreṇa tatra yantraṃ likhet sudhīḥ | padmaṃ trikoṇa ṣaṭkoṇa karṇikaṃ sāṣṭapatrakam || sordhvarekhaṃ tatastatra puṣpāṇyākīrya sarvataḥ | pretaṃ dakṣiṇamūrdhānaṃ vinyasediha sādhakaḥ || rakṣāmantreṇa saṅkalpya jvālāmālinīvidyayā | prajvālyā'ghoramantreṇa dahet pādādito budhaḥ || aghorāstreṇa mantreṇa mantrī pāśupatena vā | yāvad bhasmībhavatyeṣa tāvaddhomaṃ karotviha || stotramantrajapaṃ kuryuḥ samayajñāḥ samāgatāḥ | bhasmībhūte parete'smin devān samyak samarcayet || cityagniṃ rakṣayen mantrī samprāpte saptame'hani | nirvāpya payasāsthīni veṣṭayen navavāsasā || tadbhasma niḥkṣipet kvāpi viśuddhe salilāśaye | asthikūṭaṃ khanena mantrī devamātṛgṛhe'thavā || svagṛhe vā nikhanyaitat trisandhyaṃ pūjayeditidam | parvapūjāṃ mṛtadine pratimāsaṃ prakalpayet || sampūrṇe vatsare kuryān mahotsavamatandritaḥ | tato kūṭaṃ samuddhṛtya nadyāṃ vā vidhisaṃspṛśi(?) || niḥkṣipen nikhanet kvāpi viśuddhe dharaṇītale | 314) kenāpi kīkaśenā'sya pratimāṃ pāduke'thavā || kṛtvā sampūjayen mantrī gurubhaktiparāyaṇaḥ | deśāntaramṛtānāṃ ca jīvatāmapi sādhakaḥ || darbhapuñjaiḥ palāśairvā śālipiṣṭena vā punaḥ | dehaṃ kṛtvā yathāpūrvaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ || athavā manasā kuryādekānte svayamāstikaḥ | vāgbhavaṃ dīpini jvālāmālinīti padaṃ tataḥ || krodhahaṃsenduhetyarṇān saṃpuṭatvena yojayet | etāni tatra bījāni praṇavo jīvake śave || haṃsendvaṅgāntakuṭilavahnibindun bhagāśritān | śivaśaktikṣamendrāmbu vahnivātārghisañcayam || jvālāmālinīmantro'yaṃ kathito mantrakovidaiḥ | māyābīja sphuradvandvaṃ prasphuradvitayaṃ tathā || ghoraghorataretyante tanurūpapadaṃ vadet | caṭa pracaṭadvitayaṃ kahadvandvaṃ vamadvayam || bandhadvayaṃ samuccārya ghātayadvayamūcaret | varmāstrāntaḥ samuddiṣṭo varṇātmā'ghoramantrakaḥ || tāraśrīṃ paśuvarṇānte kavacāstrākṣarauṃ vadet | manuḥ pāśupatāstro'yaṃ kṣudragrahanivārakaḥ || pañcāntakendupārśvārṇān samadhāntasamanvitān | indrānūḍhān sudhīṃ kuryād vāmakarṇendusaṃyutān || pañcaratnamidaṃ proktaṃ manobhilaṣitapradam | iti mahāmahopādhyāya ṭhakkura śrīnarasiṃhaviracite tārābhaktisudhārṇave naimittikavidhiḥ saptamastaraṅgaḥ || 7 || aṣṭamastaraṅgaḥ atha puraścaraṇam vāyavīyasaṃhitāyām - sādhanaṃ mūlamantrasya puraścaraṇamucyate | puraścaraṇīyatvād viniyogākhyakarmaṇī || purato viniyogasya caraṇād vā tathoditam || jīvahīno yathā dehaḥ sarvakarmasu na kṣamaḥ | puraścaraṇahīno'pi tathā mantraḥ prakīrtitaḥ || vīracūḍāmaṇau - puraścaraṇahīnasya mantrasiddhirna jāyate | ādau puraskriyāṃ kuryān niyamena yathāvidhi || kulacūḍāmaṇau - pañcāṅgāni mahādevi japo homaśca tarpaṇam | abhiṣekaśca viprāṇāmārādhanamapīśvari || pūrvapūvadaśāṃśena puraścaraṇamucyate | kulamūlāvatāre - saṃsāre duḥkhabhūyiṣṭhe yadīcchecchreya ātmanaḥ | pañcāṅgopāsanenaiva mantrajāpī sukhaṃ vrajet || pañcāṅgāni mahādevi japo homo hi tarpaṇam | abhiṣekaśca viprāṇāmārādhanamapīśvari || pūrvapūrvadaśāṃśena puraścaraṇamucyate | atra kaulikānāṃ jape lakṣasaṃkhyaiva | taduktaṃ tārātantre - svecchācāraparo mantrī puraścaraṇasiddhaye | rahasyamālāmādāya lakṣamekaṃ japet sadā | surendrasaṃhitāyām - lakṣamātraṃ japen mantraṃ daśāṅgalohitāmbujeḥ(?) | juhuyādarcite vahnau mantraḥ siddho bhavet tataḥ || vīracūḍāmaṇau - caturlakṣaṃ japen mantrī daśāṃśaṃ juhuyāt sudhīḥ | padmaistrimadhuropetairvākpatirjāyate naraḥ || ekavīrākalpe - bhāvanārahitānāṃ ca kṣudrāṇāṃ kṣudracetasām | caturguṇo japaḥ proktaḥ siddhaye nānyathā bhavet || tārārṇave - evaṃ dhyātvā haviṣyāśī japellakṣacatuṣṭayam | 316) rahasyamālāmādāya japed vā lakṣameva ca || vaiśampāyanasaṃhitāyām - kalpoktaiva kṛte saṃkhyā tretāyāṃ dviguṇā bhavet | dvāpare triguṇā proktā kalau saṃkhyā caturguṇeti || atraivaṃ pratibhāti - vīrasya satyayuge ekalakṣaparimitaḥ paśunāṃ ca lakṣacatuṣṭayaparimito japaḥ | kaliyuge vīrasya lakṣacatuṣṭayaparimitaḥ paśośca ṣoḍaśalakṣaparimito japaḥ | anyathā vīrasya satyayuga kaliyugayoḥ samānasaṃkhyāpatteḥ | na ceṣṭāpattiḥ | vaiśampāyanīyasāmānyavacanavirodhāt | yacca kaliyuga eva paśūnāmeva caturlakṣavidhiriti | tanna | satyayuge paśuvīrayorekasaṃkhyāpatteriti | vastutaḥ siddhamantrayuga yuga sevā pariśramaḥ(?) iti tantracūḍāmaṇivacanavirodhāt - svācāranirato nityaṃ divālakṣaṃ japet paśuḥ | dīvyo vā'pyathavā vīro rātrau lakṣajapaṃ caret || iti kālīkalpoktakālīmantrapuraścaraṇakālasyātrāpyākāṅkṣitatvāt | lakṣamātraṃ japed vidyāṃ haviṣyāśī divā śuciḥ | aśuciśca tathā rātrau lakṣamāvartayet sudhīḥ || iti tārāpuraścaraṇaprakaraṇīyabrahmasaṃhitāvacanācca vīrasya | rātrau paśordivā sadaikalakṣajapaḥ | caturlakṣajapastu bhraṣṭapaśuviṣayaḥ | matsyasūkte - mṛdukomalamāsīno mahāśaṅkhākṣamālayā | māsatrayaṃ tripakṣaṃ vā japed vidyāṃ samāhitaḥ || naktaṃbhojī haviṣyāśī japed vidyāṃ dvilakṣakam || iti vacanaṃ ca bhraṣṭavīraparamiti tattvam | tantre - yasmin kāle bhaved dīkṣā tasmin kāle bhavedidam | dakṣiṇāmūrtikalpe - ārabhet pravaro vidvān pūrvapakṣaṃ samāśritaḥ | puṇye muhūrte nakṣatre tithau snātvā yathāvidhi | natvā guruṃ gaṇeśānaṃ natvā durgāṃ ca mātaram || pūrvapakṣaṃ śuklapakṣam | vaiśampāyanasaṃhitāyām - candratārānukūle ca śuklapakṣe śubhe'hani | ārabhenmakarādau tu supte viṣṇau japenna ca || yoginītantre - gurorājñāṃ samādāya śuddhāntaḥkaraṇo naraḥ | tataḥ puraskriyāṃ kuryān mantrasaṃsiddhikāmyayā || 317) tathā - tasmādādau svayaṃ kuryād guruṃ ca kārayed budhaḥ | gurorabhāve vipraṃ vā sarvaprāṇihite ta?taḥ || snignaṃ śāstravidaṃ mitraṃ nānāguṇasamanvitam | striyaṃ vā śīlasampannāṃ sadācārāṃ pativratām || atha deśāḥ mahākapilapañcarātre - kṣetratīrthavanārāma devālayanadīhṛdāḥ | kuṭī viraktamityete deśāḥ syurmantrasiddhidāḥ || prapañcasāre - samudratīre'pyatha vādriśṛṅge samudragānāṃ saritāṃ ca tīre | japed vivikte nija eva gehe viṣṇorgṛhe vā puruṣo manasvī || śivālayaśca vṛṣaśūnyo japasthānam | pratyaṅmukhaḥ śivasthāne vṛṣabheṇa vivarjite | iti kumbhasambhavavacanāt | yāmale - mlecchaduṣṭamṛgavyāla śaṅkātaṅkavivarjite | ekānte pāvane cintārahite bhaktisaṃyute || sudeśe dhārmike rāṣṭre subhikṣe nirupadrave | ramye bhaktagaṇasthāne nivasenna parāśraye || atha puraścaraṇaniṣiddhasthānāni rājānaḥ sacivā rāja puruṣāḥ prabhavo janāḥ | caranti yena mārgeṇa na vaset tatra tattvavit || jīrṇadevālayodyāna gṛhavṛkṣataleṣu ca | nadīkulādrikūṭeṣu bhūchidrādiṣu no vaset || jīrṇatvaṃ vṛkṣaparyantamanveti | nadīkulaniṣedhastu samudragākūlabhinnaparaḥ | tathā - puṇyakṣetrādikaṃ gatvā kuryād bhūmiparigraham | brūyādamukamantrasya puraścaraṇasiddhaye || mayeyaṃ gṛhyate bhūmirmantro me siddhyatāmiti | bhīmeḥ parigrahaṃ kṛtvā parimāṇācca sarvataḥ || grāme krośamitaṃ sthānaṃ nagare taddvayaṃ smṛtam | nadīparvatatīrthādau parimāṇena varjitam || kṣīravṛkṣamayān kīlānastramantrābhimantritān | nikhaned daśadigbhāge teṣvastraṃ ca prapūjayet || 318) kṣetre ca kīlite mantrī na vighnaiḥ paribhūyate | kṣetrapālādikāṃstatra pūjayed vidhivittamaḥ || dikpatibhyo baliṃ dattvā tataḥ kṣetraṃ samāśrayet | pūrveśānayormadhye ūrdhvabuddhyā nairṛtapaścimayormadhye adhobuddhyā kīlake nikhanet | astramiti | yasya yasya yā yā dik tatra taddikpālāstrāṇi pūjayediti kecit | mūlamantrasyāstraṃ ṣaḍaṅgaṃ tadīyāstramantreṇa pūjayedityapare | tataḥ kṣetramadhye kṣetrapālabaliṃ dadyāt | taduktaṃ prathamamatantre - kṣetrapālaṃ ca sampūjya baliṃ dadyād yathā vidhi | pūrvamehi dvayaṃ paścād viduṣi syānmurudvayam || bhañjaya dvitayaṃ bhūyo narttaya dvitayaṃ punaḥ | tato vighnapadadvandvaṃ mahābhairavatatparam || kṣetrapālabaliṃ gṛhṇa dvayaṃ pāvakasundarī | balimantro'yamākhyātaḥ sarvasiddhiphalapradaḥ || vīracūḍāmaṇau tu - ṛṣicchandādi vinyasya digdevebhyo baliṃ haret | asitāṅgabhairavabrāhmīpadaṃ ṅentaṃ samālikhet || baliṃ gṛhṇa dvidhā kuryād dviṭhānto digbalermanuḥ | asitāṅgo ruruścaṇḍaḥ krodha unmatta bhairavaḥ || kapālī bhīṣaṇaścaiva saṃhāraścāṣṭa bhairavāḥ | brāhmī māheśvarī paścāt kaumārī vaiṣṇavī tathā | vārāhī ca tathendrāṇī cāmuṇḍā tadanantaram || mahālakṣmīḥ samākhyātā svasvabījādyanukramāt | dhūpadīpaiḥ samabhyarcya paścāt kīlaṃ niveśayet || praṇavaṃ pūrvamuccārya māyā lakṣmīśca manmathaḥ | indrāṇyai padamuccārya cāmuṇḍe ca padaṃ tataḥ || vicce iti padaṃ paścādidaṃ kṣetraṃ ca kīlaya | rakṣarakṣapadaṃ paścāt kāliketi samālikhet | vahnijāyāntamantro'yaṃ pūrvādikramato yajet || mūlamantraṃ samuccārya āgneyyai padamuccaret | yāmyai iti padaṃ paścān nairṛtyai ca manuṃ punaḥ || vāruṇya vāyavī ceti kauverīśānabhairavī | 319) ādau mantraṃ samuccārya punardevī vadet priye || baliṃ dadyāt krameṇaiva digvidikṣu baliṃ haret | praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya hṛllekhābījamūddharet || vaṭukāya padaṃ paścādāpaduddhāraṇāya ca | kurudvayaṃ samuccārya māyāṃ tāraṃ samuddharet || vahnijāyānvito mantrī vaṭukasya baliṃ haret | āgneyyāṃ balimutsṛjya māyālakṣmīśca manmathaḥ || vārāhībījamuddhṛtya bījaṃ pañcāntakaṃ punaḥ | gaṇapataye padaṃ paścādvaravaradaṃ tathā punaḥ || sarvajanaṃ vadeccaiva vadenme vaśamānaya | ante vahnivadhūṃ dadyād gaṇanātho mahāmanuḥ || vārāhībījaṃ glauṃ | raudraṃ triguṇamuddhṛtya nārāyaṇaṃ tathoddharet | bījaṃ sūkṣmeśamuddhṛtyāmareśaṃ bījamuddharet || ṅentaṃ tu kṣetrapālaṃ ca baliṃ gṛhṇadvayaṃ tataḥ | vahnijāyānvito mantraḥ kṣetrapālasya kīrtitaḥ || vāyubījaṃ tridhā likhya ananto mādhavastathā | varttulākṣīmathoddhṛtya yoginībhyastathaiva ca || vahnijāyānvito mantro vāyavyāṃ yoginībaliḥ | raudraṃ kṣakāraḥ | triguṇaṃ trivāram | nārāyaṇam āṃ | sūkṣmeśam īṃ | amareśam ūṃ | vāyubījaṃ yakāraḥ | ananta ākāraḥ | mādhava ikāraḥ | vartulākṣī ukāraḥ | kṣakāraṃ kālamārūḍhaṃ tadante mā'nalākṣaram | sarvavighnapadaṃ kṛdbhyaḥ sarvebhyo bhūta uddharet || bhyo varma phaṭ samuddhṛtya baliṃ gṛhṇadvayaṃ tataḥ | dviṭhāntaḥ siddhidaḥ proktaḥ sarvabhūtabaliṃ haret || kālo makāraḥ mā īkāraḥ tena kṣmīṃ | odanaṃ pāyasaṃ kṣīraṃ matsyaṃ māṃsaṃ tathaiva ca | modakaṃ pūlikāpūpaṃ vaṭakaṃ trividhā surā || hṛdyodanādi pakvānnamājyaṃ madhu saśarkaram | sarvatra vidhivat kuryād dugdhenotsargamācaret || 320) yāmale - kṣetramadhyaṃ samāśritya kūrmacakraṃ vicintayet | kūrmacakramavijñāya yaḥ kuryād japayajñakam || tajjapasya phalaṃ nāsti sarvānarthāya kalpate | sārasaṃgrahe - taccaturddhā sthitaṃ loke tatprakārastathocyate | prathamastuḥ paraḥ kūrmastato deśagatastathā || grāmago gṛhagaśceti caturdhā sa vyavasthitaḥ | tantrarāje - vyañjanaṃ deśakūrme syād gṛhakūrme svarāstathā | grāmakūrme taddvitayaṃ parakūrme na taddvayam || devīyāmale - kurukṣetre prayāge ca gaṅgāsāgarasaṅgame | mahākāle ca kāśyāṃ ca dīpasthānaṃ na cintayet | gautamīye - parvate sindhutīre vā puṇyāraṇye nadītaṭe | yadi kuryāt puraścaryāṃ tatra kūrmaṃ na cintayet || deśaṃ grāmaṃ gṛhaṃ vāpi navadhā vibhajennaraḥ | prāgādipaścimāntaṃ tu kādimāntāni vinyaset || akṣarāṇyatha yādīni tathāṣṭau koṣṭhayornyaset | īśadvayamadho madhye svarān prāgādi vinyaset || īśāntāstu diśaḥ paścānnāmādyakṣarato bhavet | tanmukhaṃ pārśvayoḥ pāṇī kukṣī pādau tatastataḥ || pucchamekamatho madhyaṃ pṛṣṭhamevaṃ ṣaḍaṅgavān | mukhe sarvārthasiddhiḥ syāt karayoralpasiddhayaḥ || kukṣo tu nityaṃ naiṣphalyaṃ pādayonava siddhayaḥ | pucche mṛtyustu niyataḥ pṛṣṭhe sarvārthasiddhayaḥ || tasmāt tat sādhu vijñāya kuryāt sarvaṃ japādikam | siddheśvarītantre - tasmānmukhaṃ samāśritya sarvakārya samārabhet | tadalābhe karaṃ vāpi kūrmasthānaṃ samāśrayet || kālikodbhave - sthānasādhakayonāmnoraritvaṃ yatra vidyate | tadakṣaśāstrato jñātvā tattatsthānaṃ parityajet || gautamīye - mantrākṣareṇa maitraśca dāpanāmno bhaved yadi | sādhakasya ca nāmā'tha kinna sidhyati mantriṇaḥ || pañcāśadavarṇarūpeṇa kṣetrapālaviśva?vigrahaḥ | 321) tasmāt tat saguṇaṃ kṣetraṃ siddhaye syānna cānyathā || viguṇaścen mukhastho'pi na tena siddhimāpnuyāt | tasmāccakraṃ vicāryaiva mitraṃ ca sarvasiddhidam || yasmin deśe dvipapatiḥ saguṇaṃ nāmamantrayoḥ | tatra yatnena gantavyaṃ sa pīṭho durlabho mataḥ || maitrāmaitramuktaṃ tantrāntare - aritvamadvayasyoktaṃ gakāreṇa parasparam | ṛdvayasya cakāreṇa makārasya khakārataḥ || ḷdvayasya yakāreṇa pakārasya ca ḷdvaye | odvayasya ṣakāreṇa ṣakārasyauyugena tu || jakārasya ḍhakāreṇa ūkārasya khakārataḥ | ukārasya ca takāreṇa phakārasya dhakārataḥ | makārasya ca repheṇa yakārasya sakārataḥ || aritvameṣāṃ varṇānāmanyeṣāṃ mitrabhāvanā || sthānasādhakayornāmnoraritvaṃ yatra vidyate | tadakṣaśāstrato jñātvā sādhako yatnatastyajet || yathā gargasya vairi syādaṭṭahāsaṃ mahāpuram | auḍḍiyānaṃ ṣaṇmukhasya ṛjubhaṭṭasya cakrakam || jayantī ṭaṅkaṇasyāriḥ khadhāra ujhakasya ca | ukadevasya tārākhyaṃ phajerghūmākhyameva ca || bhadrasya ramyakaṃ somanagaraṃ yajñaśarmaṇaḥ | evaṃ krameṇa vijñāya ripusthānaṃ tyajed budhaḥ || merutantre - kṣetrasādhakamantrāṇāmekamevādyamakṣaram | yadi syāt sa dhruvaṃ mantraḥ sarvasiddhiphalapradaḥ || tantrāntare - riputve niścite tasya dvitīyārṇādi śodhayet | itthaṃ sthānagṛhaṃ kṛtvā tatra mantrī baliṃ haret || gautamīye - dvīpanāthaṃ likhen madhye pūjayet taṃ vibhāvayet | tantre - pūrvādinavakoṣṭheṣu kṣetreśāṃstatra pūjayet | amṛtaḥ prathame prokto dvitīye vṛṣabhastathā || śailarājastṛtīye syāccaturthe vāsukiḥ smṛtaḥ | 322) arthakṛt pañcame proktaḥ śaktikṛt ṣaṣṭha īritaḥ || padmayoniḥ saptame syān mahāśaṅkho'ṣṭame mataḥ | chāyāchatragaṇaḥ prokto navame mantrināyakaiḥ || puraścaraṇacandrikāyām - mukhaṃ tasya samāśritya vātātapasahāṃ kuṭīm | caturhastāṃ caturasrāṃ hastonnatasuvedikām || candrātapapatākādi toraṇairapyalaṅkṛtām | viraktāmatiliptāṃ ca prākāreṇā'bhiveṣṭitām || nirmāya ca tataḥ kuryādekabhaktaṃ śubhe dine | prātaḥ snātvātha gāyatryā ayutaṃ prayato japet || jñātājñātasya pāpasya kṣayārthaṃ prathamaṃ tataḥ | gāyatrī vaidikīti bahavaḥ | svadevagāyatrīti rahasyavidaḥ | sanatkumāraḥ - atha vakṣyāmi mantrasya puraścaraṇamuttamam | kṛtvābhiṣeko vidhivan mantraṃ labdhvā gurormukhāt || śubhe muhūrte nakṣatre tithau snātvā yathāvidhi | viprān santoṣya yatnena bhojanācchādanādibhiḥ || bhūvittavastrabhūṣāḍhyaiḥ santoṣya gurumātmanaḥ | ārabheta japaṃ paścāt tadanujñāpuraḥsaram || agastyasaṃhitāyām - bhuñjāno vā haviṣyānnaṃ śākaṃ yāvakameva vā | payo mūlaṃ phalaṃ vāpi yatra yatropalabhyate || ciñcāṃ ca nālikāśākaṃ kalāyaṃ lakucaṃ tathā | kadambaṃ nārikelaṃ ca vrate kuṣmāṇḍakaṃ tyajet || malināmbarakeśādi mukhadaurgandhyasaṃyutaḥ | yo japet taṃ dahatyāśu devatā guptisaṃsthitā || ālasyaṃ jṛmbhaṇaṃ nidrāṃ dyūtaṃ niṣṭhīvanaṃ bhayam | nīcasaṃsparśanaṃ kopaṃ japakāle vivarjayet || tantrāntare - adhaḥśāyī brahmacārī niśāśī prajapen manum | kulārṇave - niyamavyatirekeṇa yad yat karma karoti yaḥ | kiñcidapyasya na phalaṃ sidhyatyakramadoṣataḥ || 323) nyūnātiriktakarmāṇi na phalanti kadācana | yathāvidhi kṛtānīha tatkarmāṇi phalanti hi || tadvidhānakṛtaṃ karma japahomārcanādikam | devatāprītidaṃ bhūyād bhuktimuktiphalapradam || atra ṛtukāle svastrīsambhogo na niṣiddhaḥ | ṛtukālaṃ vinā mantrī na svastriyamapi spṛśet | iti gautamīyatantravacanāt | japaśca saṅkalpya kartavyaḥ | taduktaṃ kumbhasambhavena - tataḥ saṅkalpya kurvīta puraścaraṇamādarāt || saṅkalpaśca sanatkumārasaṃhitāyām - praṇavaṃ tatsadadyeti māsapakṣatithīrapi | amukagotro'muko'haṃ mūlamuccārya tatparam || siddhikāmo'sya mantrasya iyatsaṃkhyājapaṃ tataḥ | daśāṃśaṃ havanaṃ homād daśāṃśaṃ tarpaṇaṃ tataḥ || daśāṃśa mārjanaṃ tasmād daśāṃśaṃ viprabhojanam | puraścaraṇamevaṃ hi kariṣye prāgudaṅmukhaḥ || nāradapañcarātre - sampūjyā'tha japaṃ kuryād yāvad vai praharadvayam | tantre - trisandhyamarcayed devaṃ dviḥ sakṛd vā vidhānataḥ || puraścaraṇacandrikāyām - sampūjyaiva japaṃ kuryānna mantraṃ kevalaṃ japet | tantrāntare - ekadā vā bhavet pūjā na japet pūjanaṃ vinā | japānte ca bhavet pūjā pūjānte ca japen manum || muṇḍamālāyām - yadi pūjādyaśaktaḥ syād dravyābhāvena sundari | kevalaṃ japamātreṇa puraścaryā vidhīyate || strīṇāṃ viśeṣamāha yāmale - niyamaḥ puruṣe jñeyo na yoṣitsu kadācana | vīratantre - na nyāso yoṣitāṃ cātra na dhyānaṃ na ca pūjanaṃ | kevalaṃ japamātreṇa mantrāḥ sidhyanti yoṣitām || atha japavidhiḥ gautamīyatantre - paśubhāve sthitā mantrāḥ kevalā varṇarūpiṇaḥ | sauṣumṇadhvanyuccaritāḥ prabhutvaṃ prāpnuvanti te || 324) mantrākṣarāṇi citsūtre protāni paribhāvayet | tāmeva paramavyomni paramāmṛtasaṃjñake || darśayedātmasadbhāvaṃ pūjāhomādibhirvinā | rudrayāmale - svāpakāle tu mantrasya japo na ca phalapradaḥ | svāpakālo vāmavaho jāgaro dakṣiṇāvahaḥ || kulārṇave - jātasūtakamādau syādante ca mṛtasūtakam | sutakadvayasaṃyukto yo mantraḥ sa na sidhyati || brahmabījaṃ manordattvā cādyante parameśvari | saptavāraṃ japen mantraṃ sūtakadvayamuktaye || evaṃ japaṃ purā kṛtvā tejorūpaṃ samarcayet | devasya dakṣiṇe haste gandhapuṣpārghavāribhiḥ || saphalaṃ tadvibhāvyaiva prāṇāyāmaṃ samācaret | japasyānte japādau ca tritayaṃ tritayaṃ caret || tantrāntare - manasā yaḥ smaret stotraṃ vacasā ca manuṃ japet | ubhayaṃ niṣphalaṃ yāti bhagnabhāṇḍodakaṃ yathā || rudrayāmale - japaṃ yasya śṛṇotyanyaḥ sa mantraḥ śūnya ucyate | ṛṣicchandodevatābhiḥ parityakto bhujaṅgamaḥ || strīśūdrābhyāṃ na bhāṣeta rātrau japaparo na ca | na jale sandhyākāle ca na pradoṣe na cāturaḥ || vaiśampāyanaḥ - yajjale śuṣkavastreṇa sthale caivārdravāsasā | japo homastathā dānaṃ sarvaṃ tanniṣphalaṃ bhavet || rudrayāmale - viśvāsāstikyakaruṇā śraddhāniyamaniścayaiḥ | santoṣaiḥ śuddhakarmādiguṇairyukto japet priye || atyāhāraḥ prayāsaśca prajalpo niyamāgrahaḥ | janasaṅgo'tha laulyaṃ ca ṣaḍabhirmantro na sidhyati || kulārṇave - mānasaḥ siddhikāmānāṃ puṣṭikāmairupāṃśukaḥ | vāciko māraṇe caiva praśasto japa īritaḥ | aśucirvā śucirvāpi gacchaṃstiṣṭhan svapannapi | mantraikaśaraṇo vidvān manasaiva sadā'bhyaset | na doṣo mānase jāpye sarvadeśe'pi sarvadā || 325) uttaratantre - japādau pūjayen mālāṃ toyairabhyukṣya yatnataḥ | vidhāya maṇḍalasthāṃ tāṃ savyahastagatāṃ ca vā || iṣṭamantreṇa mālāyāḥ prokṣaṇaṃ parikīrtitam | oṃ māle māle mahāmāye sarvaśaktisvarūpiṇi | caturvargastvayi nyastastasmānme siddhidā bhava || pūjayitvā tato mālāṃ gṛhṇīyād dakṣiṇe kare | japaṃ samācaret paścāt pūrvavad dhyānamāsthitaḥ || cintayecca guruṃ mūrdhni yathā varṇādikaṃ bhavet | mantraṃ dhyāyet kaṇṭhamadhye pītavarṇaṃ hiraṇmayam || mahāmāyāṃ ca hṛdaye svātmānaṃ gurupādayoḥ | ājñācakre tataḥ paścād gurumantrasya cātmanaḥ || devyāścāpyekatāṃ nītvā suṣumṇāvartmanā tataḥ | tattvasvarūpamekaṃ tad yaccakraṃ pratilaṅghayet || ṣaṭcakre tu mahāmāyāṃ kṣaṇaṃ dhyātvā prayatnataḥ | lambayen mūlamantreṇa cādiṣoḍaśacakrakam | ādiṣoḍaśacakra(madhya)sthāṃ sādhakānandadāyinīm | cintayet sādhako devīṃ japakarma samācaret || ṣoḍaśacakramuktaṃ tatraiva - tisṛṇāmapi nāḍīnāṃ hṛdaye caikatā bhavet | tatsthānaṃ ṣoḍaśāraṃ syāt saptāṅgulapramāṇataḥ || tat pītamuktaṃ yogajñairādiṣoḍaśacakrakamiti | tathā - mālāṃ sahṛdayāsannāṃ dhṛtvā dakṣiṇapāṇinā | japediti śeṣaḥ | śaivāgame - tarjanyā na spṛśet sūtraṃ kampayenna vidhūnayet | na spṛśed vāmahastena karabhraṣṭānna kārayet | akṣāṇāṃ cālane'ṅguṣṭhenā'nyamakṣaṃ na saṃspṛśet | japakāle sadā vidvān meruṃ naiva vilaṅghayet || parivartanakāle ca saṃghaṭṭaṃ naiva kārayet || kaliḥ khaṭakhaṭāśabde dolamāne calanmatiḥ || calite caiva vidveṣaḥ sphuṭite vyādhisambhavaḥ | hastacyute mahāvighnaḥ sūtrachede vinaśyati || 326) tathā - karacyute ca jṛmbhāyāmekamāvartanaṃ tyajet | pramādāt tarjanīsparśo bhavedāvartanaṃ tyajet || āvartanaṃ mantrasyetyāhuḥ | tathā - jape niṣiddhasaṃsparśe kṣālayitvā punarjapet | uttaratantre - madhyamāyāṃ madhyabhāgaṃ varjayitvā tu tarjanīm | anāmikākaniṣṭhābhyāṃ yuktābhyāṃ namrabhāvataḥ || sthāpayitvā tatra mālāmaṅguṣṭhāgreṇa taddhṛtam | pratyekaṃ bījamādhāya aṅkādūrdhvena bhairava || prativāraṃ paṭhen mantrī śanairoṣṭhau ca cālayet | mahākapilapañcarātre - ekacittaḥ prasannātmā hyakṣasūtrakaraḥ śuciḥ | bhugnagrīvonnataḥ śāntaḥ kaṇḍūnmīlanavarjitaḥ || savisargaṃ samātraṃ ca sabinduṃ sākṣaraṃ sphuṭam | na drutaṃ vāpi viśrāntaṃ kramān mantraṃ japet sudhīḥ || atra mantradhyānaṃ prakārāntareṇa | taduktaṃ nityajapaprakaraṇa eva | anye ca japavidhā japabhedāstatsamarpaṇaprakārāśca tatraivoktā iti neha vitanyate | vāyavīya - saṃhitāyām - devatāgurumantrāṇāmaikyaṃ sambhāvayan dhiyā | japedekamanāḥ prātaḥkālān madhyandināvadhi || yatsaṃkhyayā samārabdhaṃ tat karttavyamaharniśam | yadi nyūnādhikaṃ kuryād vratabhraṣṭo'bhijāyate || muṇḍamālāyām - prātarmadhyandinaṃ yāvaj japakālaḥ prakīrtitaḥ | na nyūnaṃ nātiriktaṃ vā japaṃ kuryād dine dine || nairantaryāvadhi prokto na dinānyatilaṅghayet | divasātikrame puṃsāṃ siddhirodhaḥ prajāyate || mantrajaptānnapānīya snānācamanabhojanam | prātarityādi divātanapuraścaraṇaviṣayam | puraścaraṇacandrikāyām - dhyātveṣṭadevatārūpamātmānaṃ prajapen manum | saṃkhyāpūrtau punaḥ kuryādṛṣyādiprāṇasaṃyamāna || saṃkhyāpūrtau dainandinasaṃkhyāpūrtau | ṛṣyādīti | ṛṣ.yādinyāsābhiprāyam | siddhasārasvate - evaṃ japaṃ tathā kṛtvā daśāṃśamasitotpalaiḥ | 327) ājyāktairjuhuyān mantrī tad daśāṃśena tarpayet || kālāgurudravopetairvimalairgandhavāribhiḥ | puraścaraṇacandrikāyām - tato japadaśāṃśena homaṃ kuryād dine dine | athavā lakṣasaṃkhyāyāṃ pūrṇāyāṃ homamācaret || kiṃ vā yasya japo yāvāṃstatpūrtau homamācaret | lakṣapūrttāviti pṛthagupādānāṃ yatra bahulakṣātmakapuraścaraṇaṃ tatparam | siddhasārasvate - evaṃ japaṃ tathā kṛtvā daśāṃśamasitotpalaiḥ | akoḍairjuhuyān mantrī(?) taddaśāṃśena tarpayet | matsyasūkte - homaṃ kuryād daśāṃśena vilvapatraiśca sādhakaḥ | homārthamagnisaṃskāraśca dīkṣātaraṅge draṣṭavyaḥ | sārasaṃgrahe - tato homadaśāṃśena jale sampūjya devatām | tarpayāmīti mantrānte proktvā'dbhirmūrdhni tarpayet || tato mārjanaṃ kuryāt | tathāhi vaiśampāyanaḥ - tarpaṇasya daśāṃśena namo'ntaṃ mantramuccaran | abhiṣiñcet svamūrdhānaṃ jalaiḥ kumbhākhyamudrayā || atra śīrṣe amukamabhiṣiñcāmīti yojayanti | kumbhamudrā nityasnānaprakaraṇa evoktā | vīracūḍāmaṇau tu - tarpaṇānte mahāmantrī abhiṣekaṃ tu kārayet | gomayenopaliptāyāṃ bhūmau padmadalaṃ likhet || kalaśaṃ sthāpayet tatra kalāṃ caiva prapūjayet | gandhadūrvāṅkurairvāpi aśokaiścūtapallavaiḥ || sampūjya gandhapuṣpādyairupacāraiḥ prapūjayet | mātṛkāmantramuccārya pratyekaṃ mantramuccaret || abhiṣiñcāmīti padaṃ śirasi cābhiṣecayet | tato mārjanadaśāṃśena pūrvoktadravyaiḥ sveṣṭadevatābhaktān kaulikān bhojayet | tantre - homakarmādyaśaktānāṃ viprāṇāṃ dviguṇo japaḥ | itareṣāṃ tu varṇānāṃ tricatuḥpañcasaṃkhyayā || dvaiguṇyādi homādyapekṣayaiva | sanatkumārīye - yad yadaṅgaṃ bhaved bhagnaṃ tatsaṃkhyādviguṇo japaḥ | 328) homābhāve japaḥ kāryo homasaṃkhyācaturguṇaḥ || viprāṇāṃ kṣatriyāṇāṃ ca rasasaṃkhyāguṇaḥ smṛtaḥ | vaiśyānāṃ vasusaṃkhyākameṣāṃ strīṇāmayaṃ vidhiḥ || yaṃ varṇamāśritaḥ śūdraḥ sa ca tasya vidhiṃ caret | agastyasaṃhitāyām - yadi home na śaktaḥ syāt pūjāyāṃ tarpaṇe'pi vā | tāvatsaṃkhyājapenaiva brāhmaṇārādhanena ca || bhavedaṅgadvayenaiva puraścaraṇamatra vai | strīśūdrayośca homasthāne yathokta japa eva na tu śaktāvapi homaḥ | strīśūdrābhyāṃ na hotavyaṃ mantroccāraṇapūrvakamiti vacanāt | vārāhītantre - dvijānāmadhikāro'sti tāntrike homakarmaṇi | yadi kāmī bhaveccaiva śūdro'pi homakarmaṇi || vahnijāyāṃ parityajya svāhānte ca namo mataḥ | ityuktam | tantre - homābhāve dvijānāṃ tu yaḥ proktaḥ sūribhirjapaḥ | tatsubhruvāṃ ca tadbhaktaśūdrāṇāṃ ca sa eva hi || sāmānyatastu śūdrāṇāṃ pañcaguṇatvamuktameva | puraścaraṇacandrikāyām - puraścaryāṃ vidhāyetthaṃ samyak sādhakasattamaḥ | tadante mahatīṃ pūjāṃ kuryād brāhmaṇabhojanam || bahubhirvastrabhūṣābhiḥ pūjayed gurumātmanaḥ | dīnānāthāṃśca santoṣya mantrāḥ sidhyanti mantriṇām || homāṅganirūpaṇe - japahomārcanairmantrā niyatasyāsya siddhidāḥ | japena triguṇenāpi manavaḥ siddhidāḥ smṛtāḥ || kulamūlāvatāre rudrayāmale ca - bhojanena vinā devi tarpaṇena vinā punaḥ | homenāpi vinā siddhayai mantrāṇāṃ triguṇaṃ japet || atha vīrapuraścaraṇe viśeṣaḥ tatra japādau kālo rātrireva | mālā ca mahāśaṅkhanirmiteti prāgevoktam | viśeṣāntaraṃ tu kulacūḍāmaṇau - puraścaraṇakāle ca paraśaktiṃ prapūjayet | dīkṣite vastrapuṣpādyairbhojyaiḥ pāyasasambhavaiḥ || 329) śūnyagehe samānīya cārghyodakaviśodhitam | amṛtīkaraṇaṃ kṛtvā śaktīrabhimukhaṃ nayet || samānīya śaktipūjopayuktadravyādi | amṛtīkaraṇaṃ teṣāmeva | tathā - arghyodakena sarvāstāḥ saṃprokṣya vidhipūrvakam | amṛtīkaraṇaṃ kuryāt sakalīkaraṇaṃ tataḥ || atrāmṛtaukaraṇādikaṃ śaktīnām | pūjyaśaktīrāha - athāṣṭa kanyakā vakṣye devīrūpadharā yataḥ | brāhmaṇī kṣatriyā vaiśyā śūdrā ca kulabhūṣaṇā | veśyā nāpitakanyā ca rajakī yoginī tathā || viśeṣavaidagdhyayutāḥ sarvā eva śubhā(kulā)ṅganāḥ | aṣṭakanyārūpabhedaṃ vilokyā'marṣaceṣṭitāḥ || brāhmaṇyādyaṣṭaśaktīnāṃ nāmabhiḥ kṛtasaṃjñakāḥ | gaurakṛṣṇādikaṃ rūpaṃ saumyatvaṃ ca guṇādikaṃ || śaktīnāṃ nāmāni vakṣyamāṇastotra eva vaktavyāni | pūjāprakāramāha - āsanaṃ prathamaṃ dattvā svāgataṃ ca vadet punaḥ | arghyaṃ pādyaṃ ca pānīyaṃ madhuparkaṃ jalaṃ tataḥ || snāpayed gandhapuṣpādbhiḥ keśasaṃskāramācaret | dhūpayitvā tataḥ keśaṃ kauśeyaṃ vinivedayet || tataḥ sthānāntare pīṭhamāstīrya pādukādvayam | dattvā tatra samāsīnāṃ nānālaṅkārabhūṣaṇaiḥ || bhūṣayitvā'nulepaṃ ca gandhamālyaṃ nivedayet | tāṃ tāṃ śaktiṃ samāvāhya mūrdhni tāsāṃ samānayet || bhojyamaṇḍapamadhye tu svarṇapātre suśobhane | carvyaṃ coṣyaṃ lehyapeyaṃ bhojyaṃ caiva hi bhakṣaṇam || adīkṣitā yadā syustāstadā māyāṃ nivedayet | tāṃ tāmiti | yasyā nāmnā yā saṅketitā tasyāḥ śirasi tāṃ śaktimāvāhya pūjayedityarthaḥ | idaṃ cāvāhanaṃ madhye'pyuktamādāvevā'rhati sarvatra tathā darśanāt | tatrāsāṃ savyakarṇeṣu tatastotraṃ samācaret | śaktistotram mātardevi namaste'stu brahmarūpadhare'naghe | 330) kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || māheśi varade devi paramānandarūpiṇi | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayacchame || kaumāri sarvavighneśi kumārakrīḍane'vare | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || viṣṇurūpadhare devi mahāgaruḍavāhini | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || vārāhi varade devi daṃṣṭroddhṛtavasundhare | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || śakrarūpadhare devi śakrādisurapūjite | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || cāmuṇḍe muṇḍamālāsṛkcarcite vighnanāśini | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || mahālakṣmi mahāmoha kṣobhasantāpanāśini | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || pitṛmātṛmaye devi pitṛmātṛbahiṣkṛte | eke bahutare devi viśvarūpe namo'stu te || etat stotraṃ paṭhed yastu karmārambhe susaṃyataḥ | vidagdhāṃ vā samālokya tasya vighno na jāyate || yadi brīḍāparāstāstu bhojane tad gṛhād bahiḥ | sthitvā stotraṃ paṭhet tāvad yāvat tṛptiḥ prajāyate || ācamya mukhavāsādi tāmbūlaṃ ca nivedayet | tathā - tato dadyāt punarmālyaṃ candanaṃ paṅkitaṃ śubham | visṛjya pradakṣiṇīkṛtya varaṃ prārthya sukhī bhavet || anyā yadi na gacchanti nijakanyā nijānujā | agrajā mātulānī vā jananī tatsapatnikā || vayasyā jñātijā vā'pi sadhavā vāpi niṣpatiḥ | pūrvābhāve parā pūjyā madaṃśā yoṣito yataḥ || ekā ced yuvatī tatra pūjitā vā vilokitā | sarvā eva tadā devyaḥ pūjitāḥ kulabhairava || 331) idaṃ ca puraścaraṇasyādau madhye cānte ca karttavyam | tathāhi tatraiva - ādāvante ca madhye ca lakṣapūrtau viśeṣataḥ | na pūjayati cet kāntāṃ tadā vighnairvilupyate || vīracūḍāmaṇau - kṣetramādau tu saṃśodhya samasūtraṃ manoharam | vedikāṃ kārayet tatra madhye muṇḍaṃ viniḥkṣipet || alinā lepanaṃ kuryān madhye cāṣṭadalaṃ likhet | pūrvādikramato jñeyaṃ svarayugmaṃ likhet kramāt || vargāṣṭakaṃ likhet tatra madhye prāsādamālikhet | gaganaṃ bindusaṃyuktaṃ lāṅgalīśaṃ tathaiva ca || savisargaṃ varārohe keśareṣu likhet tataḥ | tatrādhārādi sampūjya āsanaṃ sthāpayed budhaḥ || upaviśyāsane vīro yatra kutrāpyacūḍake | pārṣṇighātatrayaṃ kuryācchoṭikātritayaṃ tataḥ || digbandhamastramantreṇa pūrvādikramato budhaḥ | vakeśānte pinākīśaṃ nādabinduvibhūṣitam || paśupadaṃ samuccārya ramānte'stramanūttamam | pāśupatākhyavidyeyaṃ sarvavighnavināśinī || vakeśaḥ śakāraḥ | pinākīśo lakāraḥ | bhūtaśuddhiṃ vidhāyādau nyāsapūrvaṃ vidhānataḥ | tathā - gomayena viliptāyāṃ bhūmau maṇḍalamālikhet | alinā lepanaṃ kuryād yakṣakardamakena vā || sūtreṇa sūtritaṃ padmaṃ samasūtraṃ manoharam | raktaṃ śvetaṃ haridvarṇaṃ kṛṣṇapatraṃ sukeśaram || caturasraṃsuśobhāḍhye tanmadhye yoniyugmakam | trikoṇaṃ caiva tanmadhye śūnye śūnyaṃ vicintayet || yojayed dīpitāṃ nārīṃ tatra sampūjayen manum | tatraiva devīṃ saṃsthāpya īṣaddhāsāṃ sulocanām || ṣoḍaśābdena yuvatīmaprasūtāṃ tapasvinīm | svādhīnāṃ svacchavastrāṃ ca bhītihīnāṭṭahāsinīm || tīvraśuddhiṃ dṛḍhācārāṃ muktakeśīṃ digambarām | 332) yogamudrādharāṃ vāpi yogācāraparāyaṇām || īdṛśīṃ mantrasaṃyuktāṃ yāgakāle prapūjayet | mātaṅgīṃ tantukārīṃ ca bhavābdhibhītināśinīm || khaṭvākārīṃ carmakārīṃ śilpinīṃ nāpitāṅganām | haṭṭanārīṃ viśeṣāt tu supuṣpakeṇa komalām || sāmānyārghyaṃ viśeṣārghyaṃ svapātraṃ śaktipātrakam | tanmadhye nikṣiped dravyaṃ sāmarasyāmṛtodbhavam || tattvapañcakamantreṇa ekaikaṃ śodhayed budhaḥ | vahnisūryakalācandra kalānte hṛdayaṃ manum || trikoṇaṃ vilikhen madhye trikoṇamakathādikam | khāntaṃ ṣāntaṃ tathā nāntaṃ yāntaṃ dhāntaṃ saśatrukam || vāmakarṇasamāyuktaṃ bindunādairalaṅkṛtam | ratneśvarīti vidyākhyaṃ pañcaratnātmakaṃ manum || ṣaḍaṅgenaiva sampūjya mūlamantreṇa mantrayet | antaryāgaḥ athāntaryajanaṃ kuryān mahogratāriṇi svayam || kuṇḍalinīṃ samutthāpya tripade tripathagāmini | prāṇaṃ nāḍyāṃ samāpūrya tatra nādasamudbhavam || nādabindusamudbhūtaṃ tatra dhūmraṃ vicintayet | kadambagolakākāra bilāntare layātmakam || śivaśaktyātmakaṃ viśvaṃ sudhādhārāsvarūpakam | tadānandasamudbhūtaṃ vyaktāvyaktaṃ paraṃ śivam || tatrotpannaṃ mahābauddhamudbhūtaṃ vā parāyaṇam | mudrāṃ sandarśayet tasyāṃ mṛgīṃ haṃsīṃ ca vajriṇīm || trivāraṃ tarpayed devi ekaikāmiha mūrdhani | trikālaṃ cintayen mūrdhni dakṣiṇottarataḥ kramāt || vyomakeśordhvakeśau ca nīlakaṇṭhaṃ tathā punaḥ | nādāntaṃ pūjayet paścād vyomāmbāpūrvamarcayet || ūrdhvakeśaṃ tathā nīlaṃ divyaughāṃśca prapūjayet | 333) matsyaṃ kūrma vaśiṣṭhaṃ ca maheśvarānandameva ca || tārāṃ bhānumatīṃ cāpi jayāṃ vidyāṃ mahodarīm | ambāntāṃ pūjayen madhye bhāvādekajaṭāṃ śivām || iti siddhaugho vijñeyaḥ sampradāyagurukramaḥ | sukhānandaḥ parānandaḥ pārijātaḥ kuleśvaraḥ || virūpākṣastathā bhīmo bhairavo mānavaughataḥ | suṣumṇāṃ ca parāṃ buddhiṃ paśyantīṃ caiva vaikharīm || pārijāteśvarīṃ vācaṃ dhyāyennīlasarasvatīm | tritārāmādau saṃyojya namo'nte mantramuccaret || śirasi paṅktiṃ sampūjya mūlādhāre svanāma ca | santarpya kuṇḍalīṃ śaktiṃ pañcamudrāvidhānataḥ || alinā piśitaṃ mīnaṃ mudrāṃ maithunamaiva ca | makārapañcamaṃ yatra tatra devī na saṃśayaḥ || na madyaṃ mādhavī madyaṃ madyaṃ śaktirasodbhavam | suṣumṇā śaṅkhinī matsyaṃ mudrā unmanyanuttamā || sāmarasyāmṛtollāsaṃ maithunaṃ tat sadāśivam || divyaṃ vīraṃ paśuṃ caiva pānaṃ trividhameva ca | paśupānarato vīraḥ sa bhakṣyo yoginīgaṇaiḥ || divyapānarato vīro devīsāyujyamāpnuyāt | deśiko vīrapānena devīlokaṃ sa gacchati | sādhakaḥ paśupānena rauravaṃ narakaṃ vrajet || prāṇāpānau samāhārau pratyāhāraṃ manaḥ sthiram | bhānumaṇḍalaṃ bheditvā idaṃ maṇḍalamadhyagam || suṣumṇā vartmanā nityaṃ sudhādhārāpravarṣiṇī | divyapānamidaṃ proktaṃ sarvasiddhikaraṃ param || tyaktasarvāśayamūlavāsanāmūlasañcayaḥ | kaulikācārayogena pañcatattvena tarpayet || ṣaṭcakrakramabhedena huned dravyaṃ samantrakam | dhyānārcanamanāvasthā vīrapānamanuttamam || āsaktalolupo dambho mantrārthe aprasaṅgataḥ | 334) kāmukaḥ kāryanirdeśe paśupānaṃ taducyate || siddheśvaratantre'pi - mūlakandeṣu yā śaktirbhujaṅgākārarūpiṇī | tadbhramāvartajāteyaṃ tasmādityucyate budhaiḥ || calantī vyaktamadhurā kūjantī sā tathotthitā | gacchantī brahmarandhreṇa praviśantī svaketanam || yātāyātakrameṇaiva tatra kuryān manolayam | tena mantraśikhā jātā sarvasiddhipradīpikā || tamoyukte tathā gehe na kiñcit pratibhāṣate | śikhāhīne tathā mantre na siddhiḥ kalpakoṭibhiḥ || ayamantaryāgo nityapūjāyāmapyarghyasthāpanāt prāk paśunāpi kāryaḥ | svatantratantre - rātrau māṃsāsavairdevīṃ pūjayitvā vidhānataḥ | tato nagnāṃ striyaṃ nagno raman kledayuto'pi vā | japellakṣaṃ tato devīṃ homayejjvalitānale || yonikuṇḍe sthitaṃ sarpirmatsyaṃ māṃsaṃ phalaṃ tathā | daśāṃśaṃ tarpayen madyaṃ māṃsamiśraistu sādhakaḥ || tarpaṇasya daśāṃ'saṃ tu abhiṣicya jaganmayīm | daśāṃśaṃ bhojayet sādhu sādhakaṃ kālikāpriyam || madyaṃ māṃsaṃ ca matsyaṃ ca carvaṇaṃ ca pradāpayet | tatastu toṣayed bhaktyā guruṃ svarṇādibhiḥ priye || idaṃ ca yadyapi kālikāmantramadhikṛtyoktaṃ tathāpi yathā kālī tathā tāretyādi vacanādatrāpyācaranti | ata eva vīracūḍāmaṇāvapi - tarpaṇaṃ vidhivat kuryādraktadhāreṇa saṃkhyayā | madhvājyasurayā vāpi pāyasenodakena tu || atra vīreṇa surādinā paśunā jalādineti vivekaḥ | agastyasaṃhitāyām - samyak siddhaikamantrasya pañcāṅgopāsanena ca | sarve mantrāḥ prasidhyanti tvatprasādān maheśvari || tantraśekhare - evaṃ prakurvatastasya prathame vatsaratraye | bhavanti bahavo vighnāḥ śraddhābhāvādayo'śubhāḥ || asminnarthe bhaven mantrī yadi nodvignamānasaḥ | setsyatīti ca viśvastastadāsau siddhibhāgbhavet || 335) dīkṣāpuraścaraṇādyārambhadine samāptidine vā rātrau svapnaṃ prārthayet | tatprakārastu dīkṣāyāga evoktaḥ | atha siddhicihnāni vakratuṇḍakalpe - cittaprasādo manasaśca tuṣṭiralpāśitā svapnaparāṅmukhatvam | svapneṣu yānādyupalambhanaṃ tu siddhasya cihnāni bhavanti sadyaḥ || bhairavītantre - jyotiḥ paśyati sarvatra śarīraṃ vā prakāśayuk | nijaṃ śarīramathavā devatāmayameva hi || nāradapañcarātre - mantrārādhanaśaktasya prathame vatsaratraye | jāyante bahavo vighnā niyamasthasya nārada || nodvegaṃ sādhako yāti karmaṇā manasā yadi | tṛtīyavatsarādūrdhvaṃ rājānaśca mahībhṛtaḥ || prārthayante'nurodhena garvitā api māninaḥ | prasādaḥ kriyatāṃ nātha mamoddhāraṇakāraṇam || prajvalantaṃ ca paśyantī tejasā vibhavena ca | ataste muniśārdūla niṣṭhuraṃ vaktumakṣamāḥ || navamād vatsarādūrdhvaṃ svayaṃ sidhyati mantrarāṭ | nānāścaryāṇi hṛdaye mantrasiddhimayāni vai || atyānandapradānyāśu pratyakṣeṇa bahistathā | jaḍadhīstu kṣaṇaṃ vipra kṣaṇamasti prahaṣitaḥ || kṣaṇaṃ dundubhinirghoṣaṃ śṛṇotyapyantarikṣagam | kṣaṇaṃ ca madhuraṃ vādyaṃ nānāgītasamanvitam || ājighrati kṣaṇaṃ gandhān karpūramṛganābhijān | utpatantaṃ kṣaṇaṃ vāpi paśyatyātmānamātmanā || candrārkakiraṇākīrṇaṃ kṣaṇamālokayannabhaḥ | gajagovṛṣanādāṃśca śṛṇuyācca kṣaṇaṃ dvijaḥ || nirbharāmbudasaṃkṣobhaṃ kṣaṇamākarṣayatyapi | tārakāṇi vicitrāṇi yogino nabhasi sthitān || paśyatyudgrāhayantaṃ ca kṣaṇaṃ mantravatāṃ sadā | kṣaṇaṃ kilikilārāvaṃ haṃsabarhiravaṃ tathā || kṣaṇaṃ meghodayaṃ paśyet kṣaṇaṃ rātrindine sati | 336) rātrau ca divasālokaṃ sasūryaṃ kṣaṇamīkṣate || balena paripūrṇaśca tejasā bhāskaropamaḥ | pūrṇendusadṛśaḥ kāntyā gamane vihagopamaḥ || śamena yuktaḥ prauḍhena gāmbhīryeṇa sukhena ca | svalpāśanenākṛśatā bahunāpi na khidyate || viṇmūtrayoralpatā hi bhavennidrājayastathā | japadhyānagato mantrī na khedamadhigacchati || vinā bhojanapānābhyāṃ pakṣamāsādikaṃ mune | ityevamādibhiścihnairmahāvismayakāribhiḥ || pravṛttaiḥ sampraboddhavyaṃ prasanno mantrarāḍiti | baudhāyanaḥ - siddhestu trīṇi cihnāni dātā bhoktā ayācakaḥ | prapañcasāre - tato'sya pratyayāstvevaṃ jāyante japato manum | adhiṣṭhitaṃ niśyadīpaṃ nistamiśraṃ gṛhaṃ bhavet || arkābhastejasā'sau bhavati nalinajā santataṃ kiṅkarī syā - drogā naśyanti dṛṣṭyā drutamatha dhanadhānyākulastatsamīpam | devā nityaṃ namo'smai vidadhati phaṇino naiva daṃśanti putrān pautrān mitrāṇi vṛddhāṃstanuvipadi paraṃ dhāma viṣṇoḥ prayāti || phetkāriṇītantre - karmaṇā prabalenaiva pratibandhāvirodhinā | yadi siddhiṃ na labhate dvistrirvā punarācaret || iti | puraścaraṇāntaram pūrvoktapuraścaraṇāśaktaṃ prati puraścaraṇāntaramapyuktam | muṇḍamālāyām - kṛṣṇāṣṭamīṃ samārabhya yāvat kṛṣṇāṣṭamī bhavet | sahasrasaṃkhye japte tu puraścaraṇamiṣyate || candrapīṭhe - mahālakṣmīṃ samārabhya amahānavamīśvari | kṛṣṇāṣṭamyā ñānavamī madhau śākte manau smṛtam || ūrje tapasi rādhe vā śuklapakṣastu vaiṣṇave | ekādaśyanta aiśe tu bhūtāntaḥ phālgune smṛtaḥ || bhādre'pi vaighnarāje tu māghabhādrau svavāsarāt | anyeṣvapi ca mantreṣu pūrvoktaṃ navarātrakam || japo mātṛkayā prātaḥkālīn madhyandināvadhi | 337) rātrā yāmamitaḥ kāryaḥ payomūlaphalāhṛtiḥ || caturthayāme kartavyā mālāmantre daśāṃśataḥ | viṃśāṃśād vā daśāṃśād vā anyeṣvapi hutaṃ matam || dakṣiṇā ca yathoktā'tra vittaśāṭhyaṃ na kārayet | evaṃ mantraḥ prayogārho bhavatyeva na saṃśayaḥ || muṇḍamālāyām - kṛṣṇāṃ caturdaśīṃ prāpya tapasyantaṃ mahotsave | aṣṭamī navamī rātrau pūjāṃ kuryād viśeṣataḥ || daśamyāṃ pāraṇaṃ kuryān matsyamāṃsādibhiryutam | ṣaṭsahasraṃ japennityaṃ bhaktibhāvaparāyaṇaḥ || tathā - athavā'nyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate | caturdaśīṃ samārabhya yāvadanyā caturdaśī || tāvaj japte maheśāni puraścaraṇamiṣyate | kevalaṃ japamātreṇa mantrāḥ siddhā bhavanti hi || balihomādidānena viśeṣāt pīṭhapūjane | yonipīṭhaṃ mahāpīṭhaṃ kāmarūpaṃ tahā param || tayorekatamaṃ pūjyaṃ rudradeha ivā'paraḥ | kālītantre - athavā'nyaprakāreṇa puraścaraṇamiṣyate | kuje vā śanivāre vā naramuṇḍaṃ samāhṛtam || pañcagavyena militaṃ candanādyairviśeṣataḥ | niḥkṣipya bhūmau hastārdhamānataḥ kānanāntare || tatra tad divase rātrau sahasraṃ yadi sādhakaḥ | ekākī prajapen mantraṃ sa bhavet kalpapādapaḥ || tatraiva - athavā'nyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate | śavamānīya tadvāre tenaiva parikhanyate || taddināntadinaṃ yāvat tāvadaṣṭottaraṃ śatam | sa bhavet sarvasiddhīśo nātra kāryā vicāraṇā || tadvāre śanimaṅgalavāre | tenaiva prakāreṇa hastārddhamānata iti yāvat | pratyaha *?'ṣṭottaraśataṃ japedityanuṣaṅgaḥ | tatraiva - athavā'nyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate | aṣṭamyāṃ vā caturdaśyāṃ pakṣayorubhayorapi || 338) sūryodayāt samārabhya yāvat sūryodayāntaram | tāvajjaptvā nirātaṅkaṃ sarvasiddhīśvaro bhavet || atra homādikamapi kartavyaṃ puraścaraṇatvaśruteḥ | kālītantre - athavā'nyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate | candrasūryagrahe caiva grāsāvadhi vimuktitaḥ || yāvatsaṃkhyaṃ manuṃ japtvā tāvaddhomādikaṃ caret | sanatkumārasaṃhitāyām - athavā'nyaprakāreṇa pauraścaraṇiko vidhiḥ | candrasūryoparāge ca snātvā prayatamānasaḥ || saṃsparśādi vimokṣāntaṃ japen mantramananyadhīḥ || dṛṣṭvā snātvā ca saṅkalpya vimokṣāntaṃ japaṃ caret || tāvaddhomādikaṃ kuryād grahaṇānte śuciḥ pumān | evaṃ japān mantrasiddhirbhavatyeva na saṃśayaḥ || tāvaditi yāvān japo jāta ityarthaḥ | idaṃ ca gopālaviṣayam | vacanasya sanatkumārīyatvāditi vadanti | pumānityanena strīṇāṃ homaniṣedho'bhyanujñātaḥ | tantrāntare - grahaṇe candrasūryasya śuciḥ pūrvamupoṣitaḥ | nadyāṃ samudragāminyāṃ nābhimātre jale sthitaḥ || yadvā śuddhodake snātvā śucau deśe samāhitaḥ | sparśād vimuktiparyantaṃ japaṃ kuryādananyadhīḥ || anantaraṃ daśāṃśena kramāddhomādikaṃ caret | tadante mahatīṃ pūjāṃ kuryād brāhmaṇabhojanam || tato mantrasya siddhyarthaṃ guruṃ sampūjya toṣayet | tataḥ prayogān kurvīta mantravit kalpanoditān || candrapīṭha mantradevaprakāśikā ratnābalyādau - upavāsatrayaṃ kṛtvā evaṃ vā śaktyapekṣayā | śrāddhādi cātisaṃkṣepād grahaṇe sparśamātrataḥ || samudragāyāṃ sariti kaṇṭhamātre jale sthitaḥ | japaṃ kuryādudgrahāntaṃ homādyaṃ taddaśāṃśataḥ || sampūrṇāṃ dakṣiṇāṃ dattvā mantrasiddhimavāpnuyāt | tataḥ prayogān kurvīta mantravit kalpanoditān || 339) atra sparśapadaṃ sparśajñānaparamanyathā tatsamayasya sūkṣmatvāt ananuṣṭhānalakṣaṇamaprāmāṇyaṃ syāt | cakṣuṣā darśanaṃ rāhoryat tad grahaṇamucyate | tatra karmāṇi kurvīta gaṇanāmātrato nahi || iti smārtavacanāt | tathā - sūryagrahaṇakālādirnānyaḥ kālaḥ praśasyate | yastu śrāddhānurodhena grahaṇe candrasūryayoḥ || na karoti puraścaryāṃ narake sa vipacyate || iti vacanān mantriṇāṃ tu grahaṇapuraścaraṇamāvaśyakam | evaṃ ca - sarvasvenāpi kartavyaṃ śrāddhaṃ vai rāhudarśane | akurvāṇastu nāstikyāt paṅke gauriva sīdati || iti śrādhākaraṇe smārttanindārthavādo dīkṣitānyaparaḥ | kecit tu brāhmaṇādi dvārā śrāddhamāmananti | apare tu - annābhāve dvijābhāve pravāse putrajanmani | hemaśrāddhaṃ sagrahe ca śūdraḥ kuryāt sa eva hi || iti vacanāt pitruddeśena kiñciddhiraṇyaṃ dattvā puraścaraṇamicchanti | athavā'nyaprakāreṇa puraścaraṇamiṣyate | śaratkāle caturthyādi navamyantaṃ viśeṣataḥ || bhaktitaḥ pūjayitvā tu rātrau tāvat sahasrakam | japedekastu vijane kevalaṃ timirālaye || aṣṭamyādi navamyanta mupavāsaparo bhavet | sa bhavet sarvasiddhīśo nātra kāryā vicāraṇā || śaratkāle devīpakṣe | tāvat sahasraṃ ṣaṭsahasram | caturthīmārabhya navamīparyantaṃ pratirajani ṣaṭsahasraṃ japedaṣṭamīnavamyorupavāsaṃ kuryādityarthaḥ | muṇḍamālāyām - athavā'nyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate | śaratkāle mahāpūjā kriyate yā ca vārṣikī || tasmin pakṣe viśeṣeṇa puraścaraṇatatparaḥ | aṣṭamyādinavamyantamupavāsaparo bhavet || pūjayed bhaktito rātrau ṣaṭsahasraṃ japaṃ caret | atra pratipadādi navamyantaṃ japaḥ pratibhāti | 340) kālītantre - athavā'nyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate | aṣṭamīsandhivelāyāmaṣṭottaralatāgṛham || praviśya mantrī vidhivat tāḥ samabhyarcya yatnataḥ | pūrvoktakalpamāsādya pūjādikaṃ samācaret || kevalaṃ kāmadevo'sau japedaṣṭottaraṃ śatam | tāsāṃ tu patramūle ca japtvā saṃgṛhā mastake || mahāsiddhirbhavet sadyo latādarśanapūjanāt | aṣṭamīsandhivelāyām aṣṭamīnavamyoḥ sandhivelāyām | aṣṭottaralatāgṛhaṃ yathāsambhavamaṣṭaparyantānāṃ śaktīnāṃ gṛhaṃ madanamandiram | pūrvoktakalpaṃ dūtīyāgākhyam | trimūle varāṅge japtvā bījaṃ nirasya tadeva bījaṃ mastake saṃgṛhya tilakaṃ kṛtvetyarthaḥ | idaṃ tu vīraparam | evamagre'pi boddhavyam | tathā - athavā'nyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate | ākṛṣṭāyāḥ kulāgāre likhitvā mantrameva ca || sampūjya tatra saṃskāraṃ kṛtvā tasyai nivedya ca | kiñcij japtvā manuṃ nītvā devatābhāvatatparaḥ || tāṃ visṛjya namaskṛtya svayaṃ suptvā susaṃyataḥ | prātaḥ strībhyo baliṃ dattvā mantrasiddhirna saṃśayaḥ | saṃskāraṃ pañcamayāgoktam | atra pūjanamātraṃ na tu saṃbhogo'pītyavadheyam | gurumānīya saṃsthāpya devavat pūjanaṃ vibhoḥ | vastrālaṅkārahemādyaiḥ santoṣya gurumeva ca || tatsutaṃ tatsutāṃ caiva tatpatnīṃ caiva pūjya ca | pūjayitvā manuṃ japtvā svayaṃ siddhīśvaro bhavet || iti mahāmahopādhyāya ṭhakkura śrīnarasiṃha viracite tārābhaktisudhārṇave'ṣṭamastaraṅgaḥ || 8 || navamastaraṅgaḥ atha vīrasādhanam yoginīhṛdaye devyuvāca - bhagavan sarvadharma(mantra)jña sarvaśāstraviśārada | śmaśāne ca puraścaryā tvayā saṃsūcitā purā || kathayasva tadedānīṃ yadi sneho'sti māṃ prati | īśvara uvāca - yasmin pariśrameṇā'pi nṝṇāṃ siddhiḥ samīritā | na jātā tatra kartavyā sādhakairvīrasādhanā || bhayamuktena śucinā sarvasiddhimabhīpsatā | nānayā durlabhaṃ kiñcit sādhakasya samīhitam || girije tat prayatnena mayā ceyaṃ prakāśyate | aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ pakṣayorubhayorapi || kṛṣṇapakṣe viśeṣeṇa sādhayedanayā hitam | vīratantre - mahāvīrakramaṃ deva sūcitaṃ na prakāśitam | kathayasva mahādeva sarvasiddhipradaṃ mahat || bhairava uvāca - sarvasiddhipradaṃ sākṣāt sarvadevanamaskṛtam | sarvapāpaharaṃ devi sarvarogavināśanam || brahmaviṣṇuśivādīnāṃ dikpālānāṃ ca bhāvini | bhairavāṇāṃ ca sarveṣāṃ gandharvāṇāṃ ca yoginām || śaśvatsiddhipradaṃ devi sarveṣāmālayaṃ mahat | nānyat siddhipradaṃ devi vīrasādhanavarjitam || mahābalo mahāvīro mahāsāhasikaḥ śuciḥ | mahāsvacchā dayāvāṃśca sarvabhūtahite rataḥ || teṣāṃ kṛte mahādevi kathitaṃ vīrasādhanam | tathā - ghaṭībandhanavastraṃ vai mūlena paridhāya ca | tadbāhye ca punarvastraṃ mūlenā'ṅgavilepanam || kṛtoṣṇīṣaśca mūlena sindūreṇordhvapuṇḍrakam | 342) iṣṭadevaṃ guruṃ natvā yātrā praharamadhyataḥ || kāryā ca sādhakaiḥ sārdhaṃ hṛdi mantraṃ parāmṛśan | akṣubdho bhuktabhojyastu yadi syād vīrasādhakaḥ || divyo vā na paśustatra bhuktvā sādhanamācaret | aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ pakṣayorubhayorapi || bhaumavāre tamisrāyāṃ sādhayet siddhimuttamām | upacāraṃ samādāya kulāmṛtarasaṃ tathā || sāmiṣānnaṃ guḍaṃ chāgaṃ surā piṣṭakameva ca | nānāphalaṃ ca naivedyaṃ svasvakalpoktasādhanam || citāsthāne samānīya suhṛdbhiḥ śastrapāṇibhiḥ | samānaguṇasampannaiḥ sādhako gatabhīḥ svayam || na nirīkṣeccaturdikṣu devatādhyānatatparaḥ | bhītaścet sādhakastatra caturdikṣu ca sādhakaḥ || svaguruṃ bhrātṛvargaṃ vā brāhmaṇān vāpi suvratān | suhṛdānapi rakṣārthaṃ kiyad dūre niveśayet || no cet kevalamevā'sau bhairavaḥ parikīrtitaḥ | akṣālitāṃ citābhūmiṃ gatvā sādhakasattamaḥ || prakṣālitāṃ yadi prāyaḥ kārayedasthisaṃcayam | vīratantre - astrāntamūlamantreṇa prokṣaṇaṃ yāgabhūmiṣu || gurupādayugaṃ dhyātvā gaṇeśaṃ vaṭukaṃ tathā | yoginīṃ mātṛkāṃ caiva vāmapādapuraḥsaram || ye cātra saṃsthitā devā rākṣasāśca bhayānakāḥ | piśācāḥ siddhayakṣāśca gandharvāḥ sarasāṃ gaṇāḥ || yoginyo mātaro bhūtāḥ sarvāśca khecarastriyaḥ | siddhidāstā bhavantvatra tathā ca mama rakṣakāḥ || praṇamya manunā'nena puṣpāñjalitrayaṃ kṣipet | śmaśānādhipatiṃ paścād bhairavaṃ kālabhairavam || mahākālaṃ yajed yatnāt pūrvādidikcatuṣṭaye | pādyādibhiśca mantrajño baliṃ paścānnivedayet || śabdabījaṃ tataḥ paścāt śmaśānādhipatatparam | 343) imamante sāmiṣānnaṃ baliṃ gṛhṇapadaṃ tataḥ || gṛhṇa gṛhṇāpaya yugaṃ vighnanivāraṇaṃ tataḥ | kuru siddhiṃ me samuktvā * prayaccha svāhayā'nvitam || tārādyamanunā devi prathamo balirīritaḥ | māyānte bhairavāt paścād bhayānakapadaṃ tataḥ || pūrve baliṃ samuddhṛtya dakṣiṇe balimāharet | hūmante ca mahākālāt paścāt pūrvavaduddharet || paścime kāladevāya praṇavādyena kalpayet | śabdānte kālaśabdānte bhairaveti padaṃ tataḥ || śmaśānādhipa ityevaṃ pūrvavaccottare haret | citāmadhye tato dadyād balitrayamanuttamam || kālarātri mahākāli kālike ghoraniḥsvane | gṛhāṇemaṃ baliṃ mātardehi me siddhimuttamām || hūṃ kālikāyai svāheti baliṃ dattvā bhūtanāthāya cārpayet | śabdānte bhūtanāthānte śmaśānādhipa ityapi || praṇavādyena mantreṇa dāpayed balimuttamam | hūṃ sarvagaṇanāthānte adhipatipadaṃ tathā || śmaśāne mastake dattvā pūrvavacca samuddharet | tārādyena baliṃ dattvā pañcagavyena sundari || asthisaṃprokṣaṇaṃ kṛtvā pīṭhamantraṃ nyaset punaḥ | bhūrje vā vaṭapatre vā tatra pīṭhamanuṃ nyaset || tantrāntare - tataścitā paścimata ekīkṛtyā'sthisañcayam | oṃ hrīṃ ādhāraśaktaye nama ityaṇunā punaḥ || pañcagavyena saṃprokṣya bhūrje vā vaṭapatrake | hsauriti likhen mantraṃ sthāpayet tatra tat punaḥ || kambalādyāsanaṃ tatra vinyasyādhāraśaktaye | nama ityaṇunā tatra hrīmādyāṃ ca prapūjayet || vīratantre - pīṭhamāstīrya tasmin vai baddhavīrāsanastataḥ | _______________ *tāntrikaprayogo'yam | 344) vīrārdanena deveśi loṣṭān dikṣu viniḥkṣipet || kūrcabījadvayaṃ devi māyāyugmaṃ tataḥ param | kālike ghoradaṃṣṭre ca pracaṇḍe caṇḍanāyike || dānavān dārayetyuktvā haneti dvitayaṃ tataḥ | paravīraṃ mahāvīraṃ chedayadvitayaṃ tataḥ || varmā'strānto dviṭhānto'yaṃ virārdanamanurmataḥ | anena mantritaṃ loṣṭaṃ daśadikṣu viniḥkṣipet || tanmadhye bhairavo devo na vighnaiḥ paribhūyate | yadi pramādād deveśi sādhako bhayavihvalaḥ || taistaiḥ sarvaiḥ suhṛdbhiśca rakṣito nā'bhibhūyate | arkendusitavāṭyālatūlairnirmitavartikām || pradīpaṃ tatra saṃsthāpya astraṃ tatra prapūjayet | ha(ga)te tasmin mahādīpe vighnaiśca paribhūyate || tadadhaścāstramantreṇa nikhanet kuladīpikām | tattatkalpavidhānena bhūtaśuddhyādikaṃ caret || po *? vā tārakāṃ vāpi vinyasya pūjayet tataḥ | atraiva yāmalādiḥ - tataḥ pañcopacāreṇa purato devatāṃ yajet | nimīlya cakṣuṣī paścād devaṃ dhyātvā manuṃ japet || ekākṣarī yadi bhaved diksahasraṃ tato japet | dvyakṣare cāṣṭasāhasraṃ tryakṣare cāyutārddhakam || tataḥ paraṃ tu mantrajño gajāntakasahasrakam | niśārdhāt tu samārabhya udayāntaṃ samācaret || gajāntakasahasrakam aṣṭottarasahasram | yadyasahyaṃ bhayaṃ karṇanetre vastreṇa bandhayet | tato'rdharātraparyantaṃ yadi kiñcinna lakṣyate || jayadurgāṇunā'rghyaṃ ca tenaiva sarṣapān kṣipet | oṃ tilo'si somadaivatyo gosavastṛptikārakaḥ || pitṛṇāṃ sargadātā tvaṃ martyānāṃ mama rakṣakaḥ | bhūtapretapiśācānāṃ vighneṣu śāntikārakaḥ || iti kṣiptvā tilāṃstatra caturbhāgaiḥ śivāditaḥ | 345) tataḥ saptapadaṃ gatvā punastatraiva saṃviśet | evaṃ tatrāpi sampūjya pūjayen manumuttamam || nirbhayaḥ prajapet tāvad yāvat siddhiḥ prajāyate | bhayaṃ tu svapnavaj jñeyaṃ parehni śeṣamācaret || iti || vāmakeśvaratantre - japānte ca baliṃ dadyād devatāyai yathāvidhi | mahiṣaṃ chāgalaṃ vāpi gṛhītvā varameva ca || gṛhe gacchet suhṛdvargeḥ sārdhaṃ saṃhṛṣṭamānasaḥ || iti citāsādhanavidhiḥ | atha śavasādhanavidhiḥ bhūtaḍāmare - yaduktaṃ bhāvasarvasve sarvatantreṣu gopitam | vīrasiddhividhānaṃ hi devadevena śambhunā || yasya vijñānamātreṇa mandabhāgyo'pi sidhyati | tathā - puraścaraṇasampanno vīrasiddhiṃ samācaret || putradārādhanasneha-lobhamohavivarjitaḥ | mantraṃ vā sārdhāyaṣyāmi dehaṃ vā pātayāmyaham | pratijñāmīdṛśīṃ kṛtvā balidravyāṇi cintayet || vīratantre - pūrvoktamupahārādi samādāya tu sādhakaḥ | sādhayet svahitāṃ siddhiṃ sādhanasthānamāśrayet || gurudhyānādikaṃ sarvaṃ pūrvoktamāśrayet sudhīḥ | vīrārdanāntake bhūmau māyā moho na vidyate || ye cātretyādimantreṇa bhūmau puṣpāñjalitrayam | śmaśānādhipatīnāṃ tu pūrvavad balimāharet || aghorākhyena mantreṇa balisādhanamācaret | sudarśanena vā rakṣāmubhābhyāṃ vā prakalpayet || māyā sphuradvayaṃ bhūyaḥ prasphuradvitayaṃ punaḥ | ghoraghorataretyante tanna rūpapadaṃ tataḥ || caṭa yugmāntarānte ca pracaṭadvitayaṃ tataḥ | he yugmaṃ rama yugmaṃ ca tato bandhayugaṃ tataḥ || pātaya dvitayaṃ varma phaḍantaḥ samudāhṛtaḥ | ekapañcāśadarṇo'yamaghorāstramayo manuḥ || 346) hālāhalaṃ samuddhṛtya sahasrārasvarūpakam | varmāstrāntaṃ mahāmantraṃ sudarśanasya kīrtitam || bhūtaśuddhiṃ tataḥ kṛtvā nyāsajālaṃ pravinyaset | jayadurgākhyamantreṇa sarṣapān dikṣu niḥkṣipet || oṃ durge durge rakṣiṇi svāhā iti jayadurgākhyo mantraḥ | tilo'sīti mantreṇa tilānapi viniḥkṣipet | yaṣṭividdhaṃ śūlaviddhaṃ khaḍgaviddhaṃ payomṛtam || rajjuviddhaṃ sarpadaṣṭaṃ cāṇḍālairvābhibhūtakam | taruṇaṃ sundaraṃ śūraṃ raṇe naṣṭaṃ samujjvalam || palāyanaviśūnyaṃ ca sammukhe raṇavittamam | svecchāmṛtaṃ dvivarṣaṃ ca vṛddhāṃ strīṃ ca dvijaṃ tathā || annābhāvamṛtaṃ kuṣṭhaṃ saptarātrordhvagaṃ tathā | evaṃ cāṣṭavidhaṃ tyaktvā pūrvoktānyatamaṃ śavam || gṛhītvā mūlamantreṇa pūjāsthāne samānayet | cāṇḍālādyabhibhūtaṃ vā śīghraṃ siddhiphalapradam || praṇavādyastramantreṇa śavasya prokṣaṇaṃ caret | praṇavaṃ kūrcabījaṃ ca mṛtakāya namo'stu phaṭ || puṣpāñjalitrayaṃ dattvā praṇamet sparśapūrvakam | re vīra paramānanda śivānanda kuleśvara || ānandabhairavākāra devīparyaṅkaśaṅkara | vīro'haṃ tvāṃ prayacchāmi uttiṣṭha caṇḍikārcane || paṇamyānena mantreṇa kṣāla(sthāpa)yet tadanantaram | tāraśabdaṃ mṛtakāya namo'nto mantra ucyate || śavasnāpanamantro'yaṃ sarvatantreṣu deśitaḥ | dhūpena dhūpitaṃ kṛtvā gandhādinā pralipya ca || raktākto yadi deveśa bhakṣayet kulasādhakam | gatvā śavasya sānnidhyaṃ dhārayet kaṭideśataḥ || yadyupadrāvayet tasya dadyānnīṣṭhīvanaṃ mukhe | punaṃ prakṣālitaṃ kṛtvā japasthānaṃ samānayet || kuśaśayyāṃ paristīrya tatra saṃsthāpayecchavam | 347) elālavaṅgakarpūra jātīkhadirasārdrakaiḥ || tāmbūlaṃ tanmukhe dattvā śavaṃ kuryādadhomukham | sthāpayitvā tasya pṛṣṭhe candanena vilepayet || bāhumūlādikaṭyantaṃ caturasraṃ vibhāvayet | madhye padmaṃ caturdvāraṃ dalāṣṭakasamanvitam || tataścaiṇeyamajinaṃ kambalāntaritaṃ nyaset | dvādaśāṅgulamānena yajñakāṣṭhāni dikṣu ca || imaṃ baliṃ gṛhṇa yugaṃ gṛhṇāpaya yugaṃ tataḥ | vighnanivāraṇaṃ kṛtvā siddhiṃ prayaccha ṭhadvayam || anena manunā pūrvaṃ baliṃ dadyācca sāmiṣam | svasvanāmādikaṃ dattvā pūrvavad balimāharet || sarveṣāṃ lokapālānāṃ tataḥ sādhakasattamaḥ | śavādhiṣṭhānadevebhyo baliṃ dadyāt surayā saha || catuḥṣaṣṭiyoginībhyo ḍākinībhyo baliṃ diśet | pūjādravyaṃ sannidhau ca dūre cottarasādhakam || saṃsthāpyāsanamabhyarcya svamantrānte trapāṃ tataḥ | phaḍityanena mantreṇa tatrāśvārohaṃ viśet || kuśān pādatale dattvā śavakeśān pramārjya ca | dṛḍhaṃ nibadhya juṭikāṃ kṛtasaṅkalpasādhakaḥ || śavopari samāruhya prāṇāyāmaṃ vidhāya ca | vīrārdanena mantreṇa dikṣu loṣṭān samākṣipet || tato devaṃ ca sampūjya upacāraiḥ suvistaraiḥ | śavāsye vidhivad devi devatāpyāyanaṃ caret || utthāya sammukhe sthitvā paṭhed bhaktiparāyaṇaḥ | vaśo me bhava deveśa mamāmukapadaṃ tataḥ || siddhiṃ dehi mahābhāga bhūtāśrayapadāmbaraḥ | mūlaṃ samuccaran mantrī śavapādadvayaṃ tataḥ || paṭṭasūtreṇa badhnīyāt tadotthātuṃ na śakyate | oṃ bhīrubhīma bhayābhāva bhavyalocanabhāvuka || trāhi māṃ devadeveśa śavānāmadhipādhipa | 348) iti pādatale tasya trikoṇaṃ cakramālikhet || tadotthātuṃ na śaknoti śavo'pi niścalo bhavet | upaviśya punastasya bāhū niḥsārya pārśvayoḥ || hastayoḥ kuśamāstīrya pādau tatra nidhāpayet | auṣṭhau tu sampuṭau kṛtvā sthiracittaḥ sthirendriyaḥ || sadā devīṃ hṛdi dhyātvā maunī tu japamācaret | śmaśāne proktasaṃkhyābhirjapaṃ kuryāt kuleśvari || athavārambhakālāt tu yāvaccodayate raviḥ | yadyardharātraparyantaṃ japte kiñcinna lakṣyate || tadā pūrvavadarghyādi samayādāgatāni ca | kṛtvopaviśya tatraiva japaṃ kuryādananyadhīḥ || calāsanād bhayaṃ nāsti bhaye jāte vadet tataḥ | yat prārthayasi deveśi dātavyaṃ kuñjarādikam || dināntare pradāsyāmi svanāma kathayasva me | ityuktvā saṃskṛtenaiva nirbhayastu punarjapet || punaścen madhuraṃ vakti vaktavyaṃ madhuraṃ tataḥ | tadā satyaṃ ca saṃskāryaṃ naraṃ ca prārthayet tataḥ || yadi satyaṃ na kuryācca vayaṃ vā na prayacchati | tadā punarjapeddhīmānekāgraṃ mānasaṃ bhajan || nararūpo nātra devo yo naro vopasarpati | yatnatastena boddhavyaṃ naro vā devayonayaḥ || mātā vā tatsutā vāpi mātulānī tathāpi vā | āgatya vighnaṃ carate māyayācchādya vigraham || uttiṣṭha vatsa te kāryaṃ sarvaṃ jātaṃ na saṃśayaḥ | prabhātasamayo jātastatpitā krośate gṛhe || prāyeṇa sakalā lokā rājāno daṇḍadhāriṇaḥ | kadācit kenāpyādiṣṭastadā kiṃ te kariṣyati || ityādi vividhairvākyairna japaṃ saṃparityajet | mṛtāḥ pitṛgaṇāstatra dūradeśanivāsinaḥ || bāndhavāstatra āyānti devarūpadharāstataḥ | 349) strīputrasevakodīṃśca gṛhītvā nīyate paraiḥ || rudanti putrakāḥ sarve bhrātaro'nujaśiṣyakāḥ | nijakāntāṅgasaṃsparśaṃ vastrādyābharaṇādikam || gṛhītvā nīyate patnī pālakaistadbhayaṃ tyajet | yadi na kṣubhyate tatra tadā kiṃ vā na labhyate || strīrūpadhāriṇī devī dvijarūpadharaḥ pumān | varaṃ gṛhṇeti śabdaṃ vai trivārānte varaṃ labhet || sādhunā'sādhunā vāpi yoṣicced varadāyinī | tadā vīrapatestasya kinna sidhyati bhūtale || niṣpāpaḥ puruṣaścaiva kule caiva susaṃskṛtaḥ | asaṃskṛtavarā devī pāpayuktā na saṃśayaḥ || sammukhe'sammukhe vāpi saṃskṛtaṃ vakti cāparam | saiva devī na sandehaḥ sa devo bhairavaḥ svayam || na cedevaṃ bhaveccaiva māyāpuṭitavigrahāt | varayenna varaṃ tatra na varaṃ pravadet kvacit || sa cet saṃskṛtamākhyātaṃ vakti vaktavyamīdṛśam | na cet svayaṃ kaulikoktyā varaṃ grāhyaṃ nirākulam || athavā utkaṭaṃ kiñcillabhetāpyātmano hitam | śabdo vā jāyate samyagamṛtaṃ vāpi labhyate || sarvaṃ vicārya gṛhītavyamevaṃ dik prakīrtitā | devyākṛtayo bahudhā narādyākṛtayaḥ kvacit || avaśyaṃ tatra bhetavyaṃ na tatra pratyayaḥ kvacit | bhairavā vaṭukāścaiva kulaśāstraparāyaṇāḥ || etacchāstraprasaṅgena kṛtyāḥ kuṭilavigrahāḥ | putro bhūtvā varayet taṃ nārī bhūtvā vimohayet || tasmāt tattvaparo vīra ācāre yatnamācaret | satye kṛte varaṃ labdhvā saṃtyajecca japādikam | jātaṃ phalamiti jñātvā juṭikāṃ mocayet tataḥ || saṃprakṣālya ca saṃsthāpya juṭikāṃ mocayet pade | padacakraṃ mārjayitvā pūjādravyaṃ jale kṣipet || 350) śavaṃ jale'tha garte vā niḥkṣipye snānamācaret | tatastu svagṛhe gatvā baliṃ dattvā dināntare || agrimarātrau tu yeṣāṃ devānāṃ yajamāno'ham | te gṛhṇantu mayā dattvaṃ balimimaṃ ca sāmiṣam || atha yairyācitaścāśva nara kuñjara śūkarān | dattvā piṣṭamayāneva kartavyaṃ samupoṣaṇam || tantrāntare'pi - yavakṣodamayaṃ vāpi śālikṣodamayaṃ ca vā | candrahāsena vidhivat tattanmantreṇa pātayet || pare'hni nityamācarya pañcagavyaṃ pibet tataḥ | brāhmaṇān bhojayet tatra pañcaviṃśatisaṃkhyakān || pañca pañca gṛhītān vā kramāccaiva daśāvadhi | tataḥ snātvā ca bhuktvā ca nivaseduttamasthale || yadi na syād viprabhojyaṃ tadā nirdhanatāṃ vrajet | tena cennirdhanatvaṃ syāt tadā devaḥ prakupyati || trirātraṃ vātha ṣaḍrātraṃ gopayet kulasādhanam | śayyāyāṃ yadi gacched vā tadā vyādhiḥ prajāyate || gītaṃ śrutvā ca vadhiro niścakṣurnṛtyadarśanāt | yadi vakti dine vākyaṃ tadā sa mūkatāṃ vrajet || pañcadaśadināntā hi dehe devasya saṃsthitiḥ | gobrāhmaṇānāṃ devānāṃ nindāṃ kuryānna kutracit || devagobrāhmaṇādīṃśca pratyahaṃ tu spṛśecchuciḥ | prātarnityakriyānte tu vilvapatrodakaṃ pibet || tataḥ snāyāt tu tīrthādau prāpte ṣoḍaśavāsare | svāhāntaṃ mūlamuccārya tarpayāmi namaḥ padam || evaṃ padatrayādūrdhvaṃ devānāṃ tarpaṇaṃ jalaiḥ | munitarpaṇaśūnyasya na syād devasya tarpaṇam || tarpaṇamiti tṛptirityarthaḥ | ityanena vidhānena siddhiṃ prāpnoti niścitam | iha bhuktvā varān divyānante yāti hareḥ padam || 351) kṛtvā sādhanamevaitacchakteḥ priyatamo bhavet || śavābhāve śmaśāne vā kartavyā vīrasādhanā | ye bhāvā yasya vai proktāstairbhāvairyadi nārcayet || īdṛśakramayogena bhraṣṭo bhavati sādhakaḥ | nopadiśet tatra bhāvaṃ na pūjāṃ tatra saṃdiśet || śmaśānāntaṃ gṛhītvā tu tāvacchuddhiḥ prajāyate | iti mahāmahopādhyāya ṭhakkura śrīnarasiṃha viracite tārābhktisudhārṇave vīrasādhanavidhirnavamastaraṅgaḥ || 9 || daśamastaraṅgaḥ athakāmyam ṣaṭkarmalakṣaṇam kālītantre - ādau puraskriyāṃ kuryānniyamena yathāvidhi | tataḥ siddhamanurmantrī prayogārho na cānyathā || phetkāriṇītantre - śāntikādīni karmāṇi yadvāratithiyogataḥ | prārabdhavyāni vidhinā tacca samprocyate'dhunā || śāntivaśyastambhanāni dveṣaṇoccāṭane tataḥ | māraṇāntāni śaṃsanti ṣaṭkarmāṇi manīṣiṇaḥ || pañcamī ca dvitīyā ca tṛtīyā saptamī tathā | budhejyavārasaṃyuktā śāntikarmaṇi pūjitā || gurucandrayutā ṣaṣṭhī caturthī ca trayodaśī | saptamī pauṣṭike śastā cāṣṭamī navamī tathā || daśamyekādaśī caiva bhānuśukradinānvitā | ākarṣaṇe tvamāvāsyā navamī pratipat tathā || paurṇamāsī mandabhānuyuktā vidveṣakarmaṇi | kārṣṇī caturdaśī tadvadaṣṭamī mandavārakā | uccāṭane tithiḥ śastā pradoṣeṣu viśeṣataḥ || caturdaśyaṣṭamī kṛṣṇā amāvāsyā tathaiva ca | mandabhaumadinopetā śastā māraṇakarmaṇi || budhacandradinopetā pañcamī daśamī tathā | paurṇamāsī tu vijñeyā tithiḥ stambhanakarmaṇi || śubhaṃ śubhodaye kuryādaśubhānyaśubhodaye | raudrakarmāṇi riktārke mṛtyuyoge ca māraṇam || ijyo guruḥ | mandaḥ śaniḥ | kārṣṇī kṛṣṇapakṣasambandhinī | āraḥ kūjaḥ | piṅgalāmate - śṛṇu devi pravakṣyāmi vāratithyarkṣadevatāḥ | ravau sūrya śivau devi candre somāntakau tataḥ || 353) bhaume ca maṅgala guhau budha viṣṇū tataḥ pare | pare guru caturvaktrau bhṛgau śukra purandarau | mande śanaiśvaraḥ kālo vāreśā devi kīrtitāḥ || tithyadhipakathanam brahmā vidhātā viṣṇiśca yamaḥ śītakaro guhaḥ | indraśca vasavo nāgā dharmaḥ śiva divākarau || manmathaśca kaliścaiva viśvedevāstithīśvarāḥ | darśe tu pitaro devi pūjyāḥ sarvopacārakaiḥ || nakṣatrādhipakathanam aśvinau ca yamau vahnirbrahmenduśca śivo'ditiḥ | guru kadrūja pitaro bhagāryama dineśvarāḥ || tvaṣṭā vāyurathendrāgnī mitra indrastava priye | nirṛtiścaiva toyaṃ ca viśvedevāḥ prajāpatiḥ || viṣṇuśca vasavo devi varuṇaścājapādakaḥ | ahirbraghnaśca pūṣā ca proktā nakṣatradevatāḥ || etāḥ sarvopacāraistu taddineṣu samarcayet | praṇavādyaiścaturthyantayutairnāmabhirīśvari || brahmayāmale - māraṇe varjayed viprānanyāṃścāpi sudhārmikān | strījanavyatirekeṣu rājavairiṣu yojayet || svaroṣato vā lokānāṃ rakṣārthaṃ vā tadācaret | na tu lobhād bhayād vāpi kuryān mantrī tu māraṇam || prāyaścittaṃ ca karttavyaṃ devi taddoṣaśāntaye | ayutaṃ prajapen mantrī juhuyāt tāvadīśvari || sadhṛtaiḥ pāyasairdevi tilairvā vīravandite | ātmarakṣā ca kartavyā karmakāle sadā budhaiḥ || pañcamīśvarītantre - krūrakarmasu deveśi karma kṛtvā yathāvidhi | tailābhyaktaḥ punaḥ snātaḥ sāṅgāṃ sāvaraṇāṃ budhaḥ || abhyarcya devatāmiṣṭvāmātmarakṣārthamadrije | japen mantraṃ prasannātmā sahasraṃ sāṣṭakaṃ priye || 354) māṃ rakṣa rakṣa cetyuktvā praṇamya visṛjecchive | anyaiḥ suhṛdbhiḥ susnigdhairātmarakṣāṃ tu kārayet || mṛtyuñjayādibhirdevi prayogastena cāṇunā | japahomārcanādyai'sca brāhmaṇārādhanādibhiḥ || cakrapūjāvaśyakatā | kulārṇave - prayogānte tathā cakrapūjāṃ mantrī samācaret | ekalakṣaṃ japen mantrī dhyānanyāsasamanvitaḥ || prayogadoṣaśāntyarthamātmarakṣārthameva ca | na cenna phalamāpnoti devatāśāpamāpunyāt || idaṃ ca krūrataraviṣayam | tathā - kāmyaprayogakartṝṇāṃ paraloko na vidyate | prayogasiddhirevaiṣāṃ phalamanyanna vidyate || ekasya hi vidhānasya na kutrāpi phaladvayam | deveśi dṛśyate yasmānniṣkāmo devatāṃ bhajet || tantrāntare - gāyatrīmayutaṃ japtvā siddhau vighnavināśinīm | kṛtvā cābhyudayaśrāddhaṃ haviṣyāśī cared vidhim || māraṇādiprayogeṣu jñātvā śatrorgrahādikam | prayogaṃ prārabhet prājñaścānyathā'niṣṭamāpatet || śatroryadi śubhaḥ kālastadā naiva samācaret | yadā tasyāṣṭame bhaumo rāhuḥ ketuśca candramāḥ || tvaṣṭā nabhaśca vā kendre lagneśo'staṃ samāgataḥ | aṣṭamastho'thavā ṣaṣṭhaḥ krūramadhyamito'thavā || dvādaśeśastathā krūramadhye tvāpo klimasthitaḥ | dagdhaścāstaṃ samāyātastadā māraṇamārabhet || anye tu yadi vā yogā syuraniṣṭasya sūcakāḥ | jyotiḥśāstrāt tadā jñātvā prārabhen māraṇādikam || āyurdāyaṃ tathā jñātvā daśāpākaṃ viśāladhiḥ | satyāyuṣi kṛtaḥ puṃbhiḥ prayogo niṣphalo bhavet || bhaumasya ca śanervāpi rāhorvā ced daśā bhavet | tadā tu māraṇaṃ karma kuryān māntrīkasattamaḥ || 355) śatroraśubhanakṣatre candre vāre tithau tathā | lagne tattatprayogādi kāle svasya śubhe tathā || prārabhet krūrakarmāṇi vidhimāsthāya māntrikaḥ | navameśastṛtīyeśo lagneśaśca yadā ripoḥ || ekatra syāt tathā candro dṛṣṭirvātha parasparam | tadaivoccāṭanaṃ kuryādanyathāniṣṭamāpatet || yadi sādhyagraho duṣṭo māsaḥ saṃvatsarastathā | tadā tasya śubhaṃ karma na kuryāditi niścitam || ārambhe mahatī pūjā kṛtvā devasya yatnataḥ | guruṃ sampūjya yatnena brāhmaṇānapi bhojayet || kulārṇave - tithivārarkṣakaraṇayogamāsartupakṣakam | dīpeśakūrmacakrāṇi jñātvā karmāṇi sādhayet || kūrmacakraṃ ca prāguktam | tathā - pañcaśuddhyāsanaprāṇāyāmanyāsākṣamālikāḥ | doṣasaṃskārarāśyādīn jñātvā karmāṇi sādhayet || doṣāśchinnādayaḥ | saṃskārā jananādayaḥ | rāśicakram yathā - bālaṃ gauraṃ khuraṃ śoṇaṃ śamī śobheti rāśiṣu | krameṇa bheditā varṇāḥ kanyāyāṃ śādayaḥ smṛtāḥ || lagno dhanaṃ bhrātṛ bandhu putra śatru kalatrakāḥ | maraṇaṃ dharmakarmāyavyayā dvādaśa rāśayaḥ || * tathā ca svadvitīyarāśīyamantreṇa dhanārthaṃ pañcamarāśīyena putrārthaṃ saptamarāśīyena bhāryārthaṃ prayogaḥ kāryaḥ | evamanyadapyūhyam | atra rāśīnakṣatrayoścakre mantravannāmādyakṣaraṃ yatra patati tadeva sādhakasyāpi rāśinakṣatram | na tu janmarāśinakṣatram | tathā satyetaccakrapraṇayanavaiyarthyam | mantramātrārthatāyāṃ vinigamakābhāvāt | rāśicakramadhikṛtya - tena mantrādyavarṇena nāmnaścādyakṣareṇa ca | gaṇayed yat tu ṣaṣṭhaṃ vāpyaṣṭamaṃ dvādaśaṃ tu vā || 356) ripormantrādyavarṇaṃ syāt tanna tasya hitaṃ bhavet | iti tantrarājavacanācca | vastutastu - prakaṭaṃ yasya janmarkṣaṃ tasya janmarkṣato bhavet | praṇaṣṭajanmabhaṃ yasya nāmarkṣato vadet || iti piṅgalāmatavacanād vyavasthā | tathā - koṣṭhabāndhavatārākhya rāśivarṇānukūlatā | bhūtamaitrīṃ tathā yantraṃ jñātvā mantrāṇi sādhayet || koṣṭhamakathahādicakram | yathā tantrarāje - prākpratyagdakṣiṇodak ca sūtrapañcakayogataḥ | koṣṭhāni ṣoḍaśātra syusteṣu varṇān kramāllikhet || catuścaturvibhāgena kalpayet tāni vai kramāt | prathamaprathame cādyaṃ dvitīyaprathame tathā || dvitīyamanyataścānyat tathānyadapi kalpayet | tattatkoṣṭheṣu vilikhet tattatpañcamamakṣaram || evaṃ caturṣu koṣṭheṣu kṣāntāvadhi samālikhet | svanāmādyakṣaraṃ yatra koṣṭhe saṃdṛśyate yathā || siddhādigaṇanam siddhādīn gaṇayed yāvad mantrādyakṣaradarśanam | siddhasiddho japāt sidhyet dviguṇāt siddhasādhyakaḥ || siddhasusiddhaḥ samprāptaḥ siddhārirhanti gotrajam | sādhyasiddho'tisaṃkleśāt sādhyasādhyo'tiduḥkhakṛt || sādhye susiddho bhajanāt sādhyāriḥ svāṃ śriyaṃ haret | susiddhasiddho'dhyayanāt phalaṃ dadyād yathepsitam || susiddhasiddho japādyaiḥ siddhaye syādito'nyathā | susiddhe tu susiddhastu pūrvajanmakṛtaśramaḥ || tasmāt taṃ sarvasidhīnāṃ sādhane yojayen manum | susiddhāriraśeṣeṇa svakulaṃ nāśayed dhruvam || arisiddhaḥ sutaṃ hanyāt arisādhyaḥ svayoṣitam | arisusiddhamantrastu kulotsādanakṛd bhavet || aryariḥ svātmahā mantraḥ saṃprāptyaiva suniścitam | 357) piṅgalāmate tu - yathoktāt siddhasiddhastu tatsādhyo dviguṇāj japāt | japārddhāt tatsusiddhastu tadarirbāndhavāpahaḥ | vighnājjapāt sādhyasiddhastatsādhyastu nirarthakaḥ || tatsusiddhaḥ sārdhajapāt tadarirgotrajāpahaḥ | susiddhasiddho'rddhajapāt tatsādhyo dviguṇāj japāt || tatsusiddho grahādeva tadarirjñātijātihā | arisiddhaḥ sutaṃ hanyādarisādhyastu kanyakām || tatsusiddhastu patnīghnastadariḥ sādhakāpahaḥ || iti | piṅgalāmate - prasiddhaṃ yad bhavennāma kiṃ vāsya janmanāma ca | yatīnāṃ puṣpapātena guruṇā yat kṛtaṃ bhavet || nāmnastasyaiva varṇāni vibhaktāni ca kārayet | anyatrāpi - loke prasiddhanāmātha mātrā pitrā tathā kṛtam | anyatrāpi - supto jāgartti yenāsau dūrasthaśca prabhāṣate | vadatyanyamanasko'pi tannāma grāhyamatra tu | anyatrāpi - mātrā pitrā kṛtaṃ nāma śodhanīyaṃ prayatnataḥ || yacca - janmarkṣākṣarato vīkṣyaṃ tatra mantrādimākṣaram || ityuktam | tajjanmanāmnaiva yatra prasiddhistatparam | tatraiva pratyakṣaraṃ siddhādi gaṇanoktā | mātāpitṛkṛtaṃ nāma yaccāpyabhijanaiḥ kṛtam | viśliṣya tasya vai varṇān svaravarṇavibhedataḥ || tathaiva mantravarṇāstu tataḥ śodhanamārabhet | bindudvibindukopadhmānīyajihvāṅghrisambhavān || saṃhatoccāraṇaprāptamadhikākṣarameva ca | apabhraṃśākṣaraṃ lakṣau tyaktvā ṣaṇḍhacatuṣṭayam || mantrākṣaraiḥ sahaikaikaṃ nāmavarṇān viśodhayet | vyañjanairvyañjanānyeva svaraiḥ sārdhaṃ svarāṃstathā || ādyamādyena saṃśodhya dvitīyena dvitīyakam | mantre vā'pyathavā nāmni varṇāḥ syurviṣamā yadā || tadā mantraṃ samārabhya samaṃ yāvat prayojayet | ādyantayoḥ siddhavarṇau mantre yasmin varānane || 358) acireṇaiva kālena sa bhavet sarvasiddhidaḥ | sādhyāntādiyuto yastu so'tikṛcchreṇa sidhyati || ādāvante susiddhastu sarvakāmavibhūtidaḥ | ādāvante ripuryasya bhavet tyājyaḥ sa mantrakaḥ || ādau siddho'ntyasādhyo yo dviguṇena sa sidhyati | ādau siddhaḥ susiddhāntyo yathoktāt sidhyate japāt || ādau siddho'ntyaśatrurya sa tyājyo mantrisattamaiḥ | sādhyādiścaiva siddhāntyastriguṇāt sidhyate japāt || ādau sādhyaḥ susiddhāntyaḥ proktamārgeṇa sidhyati | ādau sādhyo'ntyaśatruryastaṃ yatnāt parivarjayet || susiddhādistu siddhāntyo yathoktādeva sidhyati | susiddhādistu sādhyāntyaścaturguṇamapekṣate || susiddhādiścāntaśatrurmadhyamaḥ parikīrtitaḥ | ādyāriścāntasiddhādiḥ so'pi tyājyo'tra karmaṇi || ādau madhye tathā cānte siddhaḥ śubhaphalapradaḥ | sarvasādhya udāsīnaḥ proktastantre svayambhuvā || sthānatritayasusiddhaḥ sarvānarthāṃśca sādhayet | sthānatritayagatārirmantro mṛtyurna sandehaḥ | siddhādiḥ sādhyayugmānto vyartha ityucyate budhaiḥ || siddhādirdvisusiddhāntaḥ sarvakāryārthasādhakaḥ | siddhādirariyugmānto nāśakaḥ saṃprakīrtitaḥ || śatrurbhavati yadādau madhye siddhastadantake sādhyaḥ | kaṣṭena kāryasiddhistasya phalaṃ svalpameva bhavati || ante yadi bhavati ripuḥ prathame madhye ca bhavati sādhyayugam | kāryaṃ vilambitaṃ syāt praṇaśyati kṣipramevānte || ādyantayoryadā sādhye madhye siddhaḥ prajāyate | ādyantayoryadā siddho madhye sādhyaḥ prajāyate || tāvubhau sādhyasiddhau hi japādhikyena sidhyataḥ | arisaṃpuṭitaḥ siddhaḥ susiddho'pi tathā bhavet || sarvanāśakaro jñeyaḥ sādhakasya na saṃśayaḥ | 359) siddhenā'ntaritaḥ sādhyaḥ susiddhāntarito bhavet || śīghraṃ sidhyati mantro'yamīśānaḥ svayamavravīt | siddhenā'ntaritaḥ śatruḥ susiddhenāpi ced bhavet || nāsau ripurbhavet mantraḥ kintu kaṣṭena sidhyati | sādhyāntaritasiddhastu susiddho'pi tathā yadi || īdṛśaṃ lakṣaṇaṃ dṛṣṭvā dūrataḥ parivarjayet | ripuṇā dūṣito mantro naiva deyaḥ kadācana || iti nārāyaṇīye'pi - duṣṭārṇapracuro mantro yaḥ syāt sa ca vininditaḥ | evañcānukūlena sveṣṭaṃ parānanukūlena mantreṇa parāniṣṭaṃ sādhayedityarthaḥ | piṅgalāyām - eṣu doṣeṣu sarvatra māyāṃ kāmamathāpi vā | kṣiptvādau ca śriyaṃ dadyād doṣāṇāṃ ca vimuktaye || tārācakram tārākhyeti | tārācakraṃ yathā - prāpalobhātpaṭuprājyaṃ rudrasyādri ruruḥ karam | lokalopapaṭuḥ prāpaḥ khalau dyaubheṣu bheditāḥ || varṇāḥ kramāt svarāntyau tu revatyaṃśagatau sadā | janma sampad vipat kṣemaḥ pratyariḥ sādhako vadhaḥ || mitraṃ paramamitraṃ ca janmādīni punaḥ punaḥ | atrāpi pūrvavadeva jñeyam | vārāhītantre - koṣṭhaśuddhirvarāhe ca mahālakṣmyā kulākulam | nāmādicakraṃ sarveṣāṃ bhūtacakraṃ tathaiva ca || tārāśuddhirvaiṣṇavānāṃ koṣṭhaśuddhiḥ śive bhavet | traipure rāśiśuddhiḥ syād gopāle'kaḍamaḥ smṛtaḥ || akaḍamacakram yathā - niḥṣaṇḍhakānakārādīn meṣādikramato likhet | siddhādīn kalpayet tatra svanāmādyakṣarāditaḥ || bhūtamaitrīmiti kulākulacakramityarthaḥ | kulākulacakram kulākulaparīkṣāyāṃ prakāraḥ kathyate'dhunā | 360) vāyvagnibhūjalākāśāḥ pañcāśallipayaḥ kramāt || pañca hrasvāḥ pañca dīrghā bindvantāḥ sandhisambhavāḥ | pañcaśaḥ kādayaḥ pakṣa lasahāntāḥ samīritāḥ || sādhakasyākṣaraṃ pūrva mantrasyāpi tathā'kṣaram | yadyekabhūtadevatyaṃ jānīyāt svakulaṃ hi tat || pārthivaṃ vāruṇaṃ maitramāgneyasyāpi mārutam | pārthivānāmakṣarāṇāṃ śatrutve mārutaṃ matam || āgneyasyāmbhasaṃ śatrurambhasastaijasaṃ tathā | eṣāmapi ca sarveṣāmavirodhi tu nābhasam || parasparaviruddhānāṃ na kuryān melanaṃ budhaḥ | khadyadacakram yantra khadyadacakram | yathā kulamūlāvatāre - khadyadaṃ cakramālikhya prāgādiṣu daleṣu tu | arkādivarṇānekaikaṃ likhen niḥṣaṇḍhakūṭakān || svanāmādyakṣaraṃ yatra tadārabhya vicārayet | udite sampaduddiṣṭā dvitīye sampadāṃ kṣayaḥ || tṛtīye tu dhanaṃ vidyāccaturthe bandhuvigrahaḥ | pañcame saṃśayātmā syāt ṣaṣṭhaḥ sarvavināśakaḥ || idamupalakṣaṇaṃ gaṇa yoni phaṇi vargacakrarṇadhanacakrānukūlamapyavalokanīyam | gaṇacakram gaṇacakraṃ yathā - hastāsvātīśrutimṛgapuṣyamaitrāśvirevatī | punarvasurgururiti bhāni daivāni māntrikāḥ || pūrvottaratrayaṃ cārdrā bharaṇī rohiṇī tathā | marttyapriyagaṇaḥ prokto bhānyetāni viśāradaiḥ || citrāśleṣe mūlamaghe dhaniṣṭhājyaiṣṭhike tathā | varuṇaḥ kṛttikendrāgnī rakṣogaṇa udāhṛtaḥ || ekayoruttamā prītirdvaivapuṃsostu madhyamā | daivairmattyairapi mahadrakṣaso vairamucyate || evaṃ buddhā budho mantraṃ vidhinātmani yojayet | 161) atha yonicakram aśvebhājaphaṇidvayaṃ śvavṛṣabhuṅmeṣautavo mūṣika- ścākhurgauḥ kramaśastato'pi mahiṣī vyāghrī punaḥ sairibhī | vyāghreṇau mṛga maṇḍalau kapiratho vabhrudvayaṃ vānaraḥ siṃhāśvau mṛgarāṭ paśuśca karaṭī yonistu bhānāmivam || vṛṣabhuk viḍālaḥ | sairibhī mahiṣī | maṇḍalaḥ śvā | vabhrurnakulaḥ | karaṭī hastī virodhastu - govyāghraṃ gajasiṃhamaśvamahiṣaṃ śainaṃ ca vabhrūragaṃ vairaṃ vānarameṣakaṃ ca sumahat mārjāramūṣaṃ tathā | lokānāṃ vyavahārato'nyadapi ca jñātvā prayatnādidaṃ dampatyornṛpabhṛtyayorapi sadā varjya śubhasyārthibhiḥ || iti atha phaṇicakram krameṇa ca vilekhyāni saptaviṃśatibhāni ca | aṅkāni dāpayet tatra ūrdhvādhaśca tribhistribhiḥ || sarpākāraṃ bhaveccakraṃ nāḍīcakraṃ pracakṣate | yāmale'pi - aśvinyādyaṃ likheccakraṃ sarpākāraṃ trināḍīkam | trināḍīvedhanakṣatramaśvinyārdrā yugottarā || hastendramūlavāruṇyaḥ pūrvabhādrapadā tathā | yāmyaḥ saumyo gururyoniścitrāmitraphaṇidvayam || dhaniṣṭhā cottarā dhanyā madhyanāḍī vyavasthitā | kṛttikā rohiṇī sarpo maghā svātīviśākhake || uttarā śravaṇe pauṣṇaṃ pṛṣṭhanāḍī vyavasthitā | yoniḥ pūrvaphalgunī | paṇidvayaṃ pūrvāṣāḍhā | phalaṃ ca - ekanāḍīsthitā yasya gurumantrasvadevatāḥ | tatra dveṣamṛṇaṃ mṛtyuṃ krameṇa phalamādiśet || athāṣṭavargacakram vargaśuddhiṃ samāsādya mantraṃ dadyād gurūttamaḥ | avargaḥ pakṣiṇo jñeyo mārjāraśca kavargakaḥ || cavargaśca tathā siṃhaṣṭavargaścaiva kukkuraḥ | tavargo nāga ityukto mūṣikaśca pavargakaḥ || yavargaśca gajo jñeyaḥ śavargo'pyaja meṣakau | 362) garuḍa bhujagayorvairaṃ tathā ca gaja siṃhayoḥ || mārjāra mūṣayorvairaṃ tathā kukkura meṣayoḥ | bhujaṅga siṃhayormaitrī meṣa mūṣakayostathā || lokādanyacca vijñeyaṃ vyavahāraprayogataḥ | ṛṇaghanacakram tathāmantrakaumudyāṃ - dhanādikaṃ viditvā tu manau siddhādike'pi ca | pravartitavyaṃ dhīmadbhirvaiphalyaṃ yadato'nyathā || dakṣottarāyataṃ kuryāt navasūtrakamūttamam | prākpratyagāyatāścaiva bhānurekhāḥ prakalpayet || dvau dvau svarau likhed vidvān pañcakoṣṭhe tathā parān | ṣaṭsvekamekamālikhya kādihāntaṃ tato'kṣaram | ekaikamekādaśasu trikeṣu matimān likhet || digbhūgiriśrutigajāgnimunīṣvabdhiṣaṭtrikaiḥ | guṇayet sādhakasyārṇān svaravyañjanabheditān || indra nakṣatra nayana ravi pañcadaśartubhiḥ | śrutyagnyāyudhanāgendra navabhiśca tathā manoḥ || nāmārṇakoṣṭhāṅkamatho ādyantanihitaṃ kramāt | anyakoṣṭhaguṇenaiva pañcamaṃ pañcabhiryathā || evaṃ paryavasannāste guṇakāṅkāḥ samāsataḥ | rurumīnanarodyānabhāvakāḥ sādhakākṣare || mantravarṇeṣu tattat tu nagabhūbhānunimnagāḥ | nāmājjalādakaṭhavādaṣṭabhaktādhikaṃ budhaiḥ || jñātvobhayorṛṇaṃ vidyādadhikaṃ śeṣamaṅkavit | uktaṃ ca vasubhirbhāgamāharedubhayorapi || bāhulyaṃ yatra dṛśyeta so'dhamarṇaḥ prakīrtitaḥ | dhāryate yasya yairmantrairgṛhṇīyāt tān manūn sa vai | tadabhāve samadhanaṃ dhanikaṃ na kadācana || vārāhītantre - mantro yadyadhikāṅkaḥ syāt tadā mantraṃ japet sudhīḥ | same'pi ca japen mantrī na japet tadṛṇādhike || śūnye mṛtyuṃ vijānīyāt tasmācchūnyaṃ parityajet | 363) kādimate ṛṇaśodhanaprakāraḥ yathā nāmādyakṣaramārabhya yāvan mantrādivarṇakam | tridhā kṛtvā svarairbhinnaṃ tadanyad viparītakam || iti | svaraiḥ saptabhiḥ | viparītakamiti | saptabhirguṇanaṃ tribhirvibhajanamiti rāghavabhaṭṭāḥ | taccintyam | sādhakāṅkasya tribhirvibhāge aṅkatrayādhikāṅkasyāprāpteḥ | tasmān kavarṇagaṇanāyāmeva vaiparītyaṃ tadarthaḥ | tantrāntare - sādhyamantradviguṇitaṃ sādhakena samanvitam | aṣṭābhiśca hareccheṣaṃ tadanyad viparītakam | iti || asyārthaḥ - mantrākṣarāṇi svaravyañjanarūpeṇa pṛthakpṛthakkṛtāni dviguṇitāni dvirguṇayet | sādhakanāmākṣarāṇyapi svaravyañjanarūpeṇa pṛthakkṛtāni dviguṇitāni svaravyañjanarūpeṇa pṛthakpṛthaṅmantrākṣaraiḥ saṃyojitāni aṣṭabhirharet | evaṃ sādhakarāśiḥ evaṃ yasyottamarṇo yo mantrastena tadaniṣṭaṃ yasya cādhamarṇo yastena tadiṣṭaṃ sādhayedityarthaḥ | cakrabhede - haracakraṃ ṣaḍdalaṃ ca siddhādicakrameva ca | rāśinakṣatracakre ca svakulākulameva ca || akaḍavaṃ cākaṭhavaṃ vargacakraṃ tathaiva ca | uktāni navacakrāṇi mantrasiddhikarāṇi ca || navacakraviśuddhātmā mantro'bhīṣṭāya kalpate | gaṇacakravicāro'pi keṣāñcit sammataḥ priye || atha haracakram athātaḥ sampravakṣyāmi haracakraṃ mahodayam | yaj jñātvā jñānavān loke jāyate mantravittamaḥ || anyathā varjayen mantramityāha bhagavān śivaḥ | tasmāt sarvaprayatnena yaḥ sudhīḥ sa vicārayet || kuryāt kṣetraṃ tu devānāṃ tārākoṣṭhaṃ susannibham | tanmadhye vibhajet koṣṭhacatuṣkaṃ karṇasūtrakaiḥ || tārākoṣṭhaṃ rāśikoṣṭham | tena dikṣu catuḥkoṣṭhāni vidikṣu catuḥkoṣṭhāni madhye koṣṭhamekam | koṣṭhacatuṣkamiti | madhye sūtrasya pātanaṃ nāstīti catuṣṭayatvamanyathā karṇasūtrasya dvitīyatvameva kiṃ tu sūtracatuṣṭaye datte rāśikātmakaṃ koṣṭhaṃ bhavatītyarthaḥ | pātayed dikṣu durgāṃ ca bāṇīṃ tārāṃ ca bharavīm | karṇasūtrasyobhayata īśānādiṣu yojayet || 364) tripurāṃ bhuvaneśā ca pīṭheśīṃ caiva tryambakam | vāsudevaṃ śriyaṃ caiva chinnamastāṃ ca caṇḍikām || īśānādyaṃ vivasvantaṃ kramācca tvaritāṃ tathā | indrākṣīṃ caiva herambaṃ pitāmahamanantaram || mahāmāyāṃ ca kālīṃ ca yadanyat saumyadaivatam | īśānādyamiti | īśānakoṇamādyaṃ kṛtvetyarthaḥ | pañcāśad vilikhed varṇānīśakoṣṭhādikaṃ kramāditi vacanāt | atra kramapadena diggatakoṣṭhānāmapi grahaṇam | mātāpitṛkṛtaṃ nāma vedamantrapariṣkṛtam | sarvakarmaṇi yad yogyaṃ śastaṃ tan mantravīkṣaṇe || iti tu haracakraparam | nāmārṇaṃ tu samārabhya yāvad devārṇagocaram | saṃśuddhau grahaṇaṃ kuryādaśuddhau na kadācana || dhanaṃ putraṃ ca lābhaṃ ca nidhanaṃ caiva vihvalam | muktiṃ saukhyaṃ ca dharmaṃ ca apisvinna ca kāmadam | bhīṣaṇaṃ cintayet koṣṭhe haracakramitīritam || atra pradakṣiṇakramaḥ | iti haracakram | vijayamālinītantre - alpadoṣā bahuguṇā mantrā deyā vicakṣaṇaiḥ | iti | tārādimantreṣvapi siddhādivicārāpekṣā nanu - nātra siddhādyapekṣāsti na vā mitrādidūṣaṇamiti tārādakṣiṇādimantramadhikṛtya nīlatantrādivacanāt kathaṃ kāmyaprayogeṣvapi tadvicārāpekṣā | evaṃ - nṛsiṃhārkavarāhaṇāṃ prāsādapraṇavasya ca | sapiṇḍākṣaramantrāṇāṃ siddhādīn na vicārayet || ityādi tantrāntarasaṃgṛhītamantraprayogeṣvapi kathametad vicāra iti cet - nityānāṃ traipurāṇāṃ ca nāvekṣāstvaṃśakādayaḥ | tathāpyatrocyate kiñcidabhicārādisiddhaye || iti tantrarājavacanād gṛhāṇa | evaṃ ca prayogārthināṃ tārādimantragrahaṇe'pi koṣṭhādiśodhanamāyāti | tacchodhananiṣeddhasya ca mokṣārthimātraparateti pratibhāti | tantre - sūryodayaṃ samārabhya ghaṭikādaśakaḥ kramāt | ṛtavaḥ syurvasantādyā ahorātraṃ dine dine || vasanta grīṣma varṣākhya śaraddhemanta śaiśirāḥ | 365) hemantaḥ śāntike prokto vasanto vaśyakarmaṇi || śiśiraḥ stambhane jñeyo vidveṣe grīṣma īritaḥ | prāvṛḍuccāṭane jñeyā śaran māraṇakarmaṇi || phetkāriṇītantre - saṃlikhet stambhanaṃ kumbhe haryakṣe vṛścikodaye | dveṣoccāṭādikaṃ nakrakulīrājatulodaye || yamakanyādhanurmīne vaśya śāntika pauṣṭikam | māraṇaṃ cāṣṭame rāśau ripośchedādinigraham || haryakṣaḥ siṃha | nakro makaraḥ | kulīraḥ karkaṭaḥ | ajo meṣaḥ | yamo mithunaḥ | tathā - vaśyaṃ pūrve'hni madhyāhne vidveṣoccāṭanaṃ likhet | śānti puṣṭī tvahanyante sandhyākāle tu māraṇam || ardharātre likhet stambhamākṛṣṭiṃ prāg dinodayāt | yadanyacchobhanaṃ kāryaṃ tatpratyūṣe likhed budhaḥ || indre stambhanamuccāṭamagnau sarvābhicārakam | yāmye rakṣasi vidveṣaṃ śāntiṃ varuṇa somayoḥ || kulotsādaṃ marudbhāge yakṣe kalahavigrahau | kurvīta noditaṃ karma yacchubhaṃ brahmaṇaḥ pade || vaśyākṛṣṭī likhed bhūrje likheduccāṭanaṃ dhvaje | gardabhatvaci vidveṣaṃ stambhanaṃ gajacarmaṇi || pretacīre samālekhyaṃ jvaratāpādimāraṇam | vivādasainyastambhāni śilāyāmapi mohanam || vaśyaṃ kuṅkumakarpūra rocanābhirharidrayā | yāvena stambhanākṛṣṭiṃ likheccānāmikāsṛjā | vidveṣaṃ pheruraktena kākaraktena māraṇam | mohanaṃ vṛkaraktena uccāṭaṃ coṣṭrajāsṛjā || yāvo'laktakam | anāmikāsṛjā anāmikāṅgulirudhireṇa | pheruḥ śṛgālaḥ tathā - vaśyādau lekhanī dūrvākarṣaṇe śikhipicchalā | vidveṣoccāṭanaṃ kākapakṣeṇāpi ca māraṇam || vaśye cākarṣaṇe stambhe raktavarṇaṃ vicintayet | nirviṣīkaraṇe śāntau puṣṭau cāpyāyane sitam || pītaṃ stambhanakāryeṣu dhūmramuccāṭane smaret | 366) unmāde śakragopābhaṃ kṛṣṇaṃ māraṇakarmaṇi || āsanaṃ śvetarūpantu sāttvikaṃ samudāhṛtam | yānamārge sthitaṃ pītaṃ rājasaṃ parikīrtitam || daṇḍamānasthitaṃ raudraṃ kṛṣṇaṃ tāmasamucyate | sāttvikaṃ mokṣakāmānāṃ rājasaṃ rājyamicchatām || tāmasaṃ śatrunāśārthaṃ sarvavyādhinivāraṇam | sarvopadravaśāntyarthaṃ tāmasaṃ tu vicintayet || kulaprakāśatantre - ścetadravyairyajecchāntyāmāraktairvaśyakarmaṇi | stambhane pītavarṇaiśca dhūmrairvidvaṣaṇe yajet || uccāṭane māraṇe ca kṛṣṇadravyaiḥ prapūjayet | ātmānaṃ tādṛśaireva vastrādyarbhūṣayet tadā || ratirvāṇī ramā jyeṣṭhā durgā kālī yathākramāt | ṣaṭkarmadevatā proktāḥ karmādau tāḥ prapūjayet || kātyāyanyabhicāre ca dakṣiṇāplāvagā mahī | vasanaṃ lohitaṃ proktamuṣṇīśaṃ lohitaṃ smṛtam || saumye suvarṇaduvarṇaṃ yajñasūtramudāhṛtam | stambhavidveṣayoḥ proktaṃ mārjārāntrasamudbhavam || kukkuṭāntrasamudbhūtaṃ yajñasūtraṃ manīṣibhiḥ | uccāṭane vakāntrāṇāmupavītamudāhṛtam || ulūkāntrasamudbhūtaṃ yajñasūtraṃ tu māraṇe | vaśyaśāntyorhaviṣyaṃ syāt stambhane pāyasaṃ matam || vidveṣe māṣamaudgāḥ syurgodhūmā vāyudaivate | śyāmākānnaṃ masūrānnaṃ śālyajādugdhapāyase || māraṇe bhakṣyametat syādityukto bhakṣasaṃyamaḥ | ṣaṭkarmayogyāsanam padmāsanaṃ svastikaṃ ca vikaṭaṃ kukkuṭaṃ tathā || vajraṃ bhadrakamityāhurāsanāni manīṣiṇaḥ | lakṣaṇamuktaṃ tantrāntare - vāmorūpari dakṣiṇaṃ tu caraṇaṃ saṃsthāpya vāmaṃ tathā yāmyorūpari paścimena vidhinā dhṛtvā karābhyāṃ dṛḍham | 367) aṅguṣṭhau hṛdaye nidhāya cibukaṃ nāsāgramālokayet tattadvyādhivighātakāri yamināṃ padmāsanaṃ procyate || jānūrvorantare samyak kṛtvā pādatale ubhe | ṛjukāyaḥ samāsīnaḥ svastikaṃ tadudīritam || ekapādamathaikasmin vinyasyoruṇi saṃsthitaḥ | itarasmiṃstathā coruṃ vikaṭāsanamīritam || padmāsanaṃ tu saṃyojya jānūrvorantare karau | niveśya bhūmau saṃsthāpya vyomasthaṃ kukkuṭāsanam || meḍhrādupari vinyasya savyaṃ gulphaṃ tathopari | gulphāntaraṃ ca nikṣipya vajrāsanamiheritam || gulphe ca vṛṣaṇasyādhā sīvanyāḥ pārśvayoḥ kṣipet | pārśvapādau ca pāṇibhyāṃ dṛḍhaṃ baddhvā suniścalaḥ || bhadrāsanaṃ bhavedetat sarvavyādhivināśanam | āsanādhāranirūpaṇam āsanādhāramadhunā vakṣye tantrānusārataḥ | sarvasiddhyai dvīpicarma jñānasiddhyai mṛgājinam || vastrāsanaṃ rogaharaṃ vetrajaṃ śrīvivarddhanam | kauśeyaṃ pauṣṭikaṃ proktaṃ kevalaṃ duḥkhamocanam || abhicāre kṛṣṇavarṇaṃ raktaṃ vaśyādikarmasu | śāntike dhavalaṃ proktaṃ citrakaṃ sarvakarmasu || stambhane gajacarma syān māraṇe māhiṣaṃ tathā | meṣīcarma tathoccāṭe khaḍgijaṃ vaśyakarmaṇi || vidveṣe jāmbūkaṃ proktaṃ bhaved gocarma śāntike | vaśīkaraṇakarma syād devatāyatane śubhe || śāntikarma bhaved gehe śmaśāne krūrakarma ca | athavā sarvakarmāṇi bhaveyurdevatāgṛhe || ṣaṭkarmayogyamudrā ṣaṇmudrāḥ kramato jñeyāḥ padmapāśagadāhvayāḥ | muśalāśanikhaḍgākhyāḥ śāntikādiṣu darśayet || hastau tu sammukhau kṛtvā sannatāvunnatāṅgulī | 368) talāntarmilitāṅguṣṭhau mudraiṣā padmasaṃjñikā || vāmamuṣṭhisthatarjanyā dakṣamuṣṭhisthatarjanīm | saṃyojyāṅguṣṭhakāgrābhyāṃ tarjanyagre svake kṣipet || eṣā pāśāhvayā mudrā vidvadbhiḥ parikīrtitāḥ | anyonyābhimukhau hastau kṛtvā tu grathitāṅgulī || aṅgulyau madhyamau bhūyaḥ saṃlagne suprasārite | gadāmudreyamākhyātā viṣṇoḥ santoṣavarddhinī || muṣṭiṃ kṛtvā tu hastābhyāṃ vāmasyopari dakṣiṇam | kuryān muśalamudreyaṃ sarvavighnavināśinī || kaniṣṭhāṅguṣṭhasaṃyogāt trikoṇāśanisaṃjñitā | kaniṣṭhānāmike baddhvā svāṅguṣṭhenaiva dakṣataḥ || śiṣṭhāṅgulī ca prasṛte saṃsṛṣṭe khaḍgamudrikā | ṣaṭkarmayogyakuṇḍam caturasramardhacandraṃ trikoṇaṃ ca ṣaḍasrakam || varttulaṃ ca pṛthivyādimaṇḍalākṛtayaḥ kramāt | pītaṃ śvetaṃ tathā raktaṃ kṛṣṇaṃ dhūmramiti kramāt || nābhau smaren maṇḍalaṃ tu vāyostadbījasaṃyutam | trikoṇaṃ piṅgalaṃ vahnimaṇḍalaṃ hṛdi cintayet || caturasraṃ gale pītaṃ pṛthivīmaṇḍalaṃ smaret | ardhacandraṃ lalāṭe tu śvetapadmadvayāṅkitam || mastake dhūmravarṇābhaṃ varttulaṃ vyomamaṇḍalam | svasvabījayuteṣveṣu caitanyaṃ paricintayet || jalaṃ śāntividhau śastaṃ vaśye vahnirudrāhṛtam | stambhane pṛthivī śastā vidveṣe vyoma kīrtitam || uccāṭane smṛto vāyurbhūyo'gnirmāraṇe mataḥ | tattadbhūtodaye samyak tattanmaṇḍalasaṃyutam || tattat karma vidhātavyaṃ mantriṇā niśitātmanā | daṇḍākārā gatirbhūmeḥ puṭayorubhayoradhaḥ || toyasya pāvakasyordhvaṃ gatistiryag nabhasvataḥ | gatirvyomno bhaven madhye bhūtānāmudayaḥ smṛtaḥ || 369) dharaṇerudaye kuryāt stambhanaṃ vaśyamātmavit | śāntikaṃ pauṣṭikaṃ karma toyasya samaye vasoḥ || māraṇādīni maruto vipakṣoccāṭanādike | kṣveḍādināśane śastamudaye ca vihāyasaḥ || dharādipañcabhūtānāṃ nivṛttādyāḥ kalāḥ smṛtāḥ | nivṛttiḥ sapratiṣṭhā syād vidyā śāntiranantaram || śāntyatīteti tā jñeyāḥ sampūjyāstatra tatra tāḥ | mantrānte yojanaṃ nāmnaḥ pallavaḥ sa tu kathyate || māraṇe viṣasaṃhāre grahabhūtavinigrahe | uccāṭane ca vidveṣe pallavastu praśasyate || nāmānte mantrasaṃsthānaṃ yoga ityabhidhīyate | śāntike pauṣṭike vaśye prāyaścitte viśodhane || mohane dīpane yogaṃ prayuñjanti manīṣiṇaḥ | stambhanoccāṭanodbhedavidveṣeṣu sa cocyate || nāmna ādyantamadhyeṣu mantraḥ syād rodha iṣyate | mantrābhimukhyakaraṇe sarvavyādhinivāraṇe || jvaragrahaviṣādyārttiśāntike rodha ucyate | sammohane sa evātha mantranāmākṣarāṇi ca || ekaikāntaritaṃ yat tu grathanaṃ tat prakīrtitam | tacchāntike vidhātavyaṃ nāmādyante tathā manuḥ || tat sampuṭaṃ bhavet tat tu kīlane paribhāṣitam | stambhe mṛtyuñjaye divye rakṣādivye ca saṃpuṭaḥ || mantrākṣarābhyāmekaikaṃ sādhyanāmākṣaraṃ kramāt | kathyate sa vidarbhastu vaśyākarṣaṇapauṣṭike || evaṃ yogakramaḥ proktaḥ sarvakārye manīṣibhiḥ || (bandhanoccāṭane dveṣe saṃkīrṇe huṃ prayojayet | phaṭkāraṃ chedane hūṃ phaṭ vighnagrahanivāraṇe || puṣṭau cāpyāyane vauṣaṭ rodhane malinīkṛte | agnikārye japet svāhā namaḥ sarvatra cārcane || śānti puṣṭi vaśa dveṣākṛṣṭaṭyuccāṭanamāraṇe | 370) svadhā svāhā vaṣaṭ hūṃ ca vauṣaṭ phaṭ yojayet kramāt ||) vaśyākarṣaṇasantāpajvare svāhāṃ prayojayet | krodhopaśamane śāntau prītau yojyaṃ namo budhaiḥ || vauṣaṭ sammohanoddīpapuṣṭimṛtyuñjayeṣu ca | hūṅkāraṃ prītināśe ca chedane māraṇe tathā || uccāṭane ca vidveṣe vaṣaṭ paṅgukṛtau vaṣaṭ | mantroddīpanakāryeṣu lābhālābhe vaṣaṭ smṛtaḥ || ṣaṭkarmaṇi mantrabhedāḥ mantravidyāvibhāgena dvividhā mantrajātayaḥ | mantrāḥ puṃdevatā jñeyā vidyāḥ strīdaivatāḥ punaḥ || strīpuṃnapuṃsakātmāno mantrāḥ sarve samīritāḥ | puṃmantrā hūṃ phaḍantāḥ syurdviṭhāntāstu striyo matāḥ || napuṃsakā namo'ntāḥ syurvibhaktā manavastridhā | śastrāste trividhā mantrā vaśyaśāntyabhicārike || agnīṣomātmakā mantrā vijñeyā krūrasaumyayoḥ | karmaṇorvahnitārānte viyatprāyāḥ samīritāḥ || āgneyā manavaḥ saumyā bhūyiṣṭhendumṛtākṣarāḥ | āgneyāḥ samprabudhyante prāṇe carati dakṣiṇe || bhāge'nyasmin sthite prāṇe saumyā bodhaṃ prayānti ca | nāḍīdvayagate prāṇe sarve bodhaṃ prayānti ca || prayacchanti phalaṃ sarve prabuddhā mantriṇāṃ sadā | śītāṃśu salila kṣauṇī vyoma vāyu havirbhujām || varṇāḥ syurmantrabījāni ṣaṭkarmasu yathākramam | ṣaṭkarmaṇi japabhedāḥ japaḥ svādakṣarāvṛttistasya bhedān bravīmyaham | japaḥ syād dvividhaḥ prokto vāciko mānasastathā || ādyo'pyupāṃśuruccaiśca dvividhaḥ parikīrtitaḥ | dvitīyo'pi dvidhā prokto jihvācittaprabhedataḥ || yaduccanīcasvaritaiḥ śabdaiḥ spaṣṭapadākṣaraiḥ | manumuccārayed vācā sa ukto vāciko japaḥ || 371) śanairuccārayen mantramīṣadoṣṭho pracālayet | kiñcicchravaṇayogyaḥ syādupāṃśuḥ sa japaḥ smṛtaḥ || jihvājapaḥ sa vijñeyaḥ kevalaṃ jihvayā budhaiḥ | dhiyā yaduccaren mantraṃ sa ukto mānaso japaḥ || uccairjapād viśiṣṭaḥ syādupāṃśurdaśabhirguṇaiḥ | jihvājapaḥ śataguṇaḥ sahasro mānaso japaḥ || mānasaḥ siddhikāmaistu puṣṭikāmairupāṃśukaḥ | vāciko māraṇe caiva praśasto japa īritaḥ || tathā - praṇavādyā muktikarī śrībījādyā dhanāgame | hṛllekhādyā mahāsiddhikarī sarvavaśaṅkarī || vāgbhavādyāṃ cared vidyāṃ kāmādyā janarañjinī | rudrayāmale - ūrdhvadṛṣṭirjapecchāntāvadhodṛṣṭistu mohane | samadṛṣṭiḥ stambhane ca pārśvato darśanakramāt || virodhe ca samuccāṭamāraṇe sūryadarśanaḥ | vidyārthaṃ jalamadhyastho bhānumaṇḍaladarśanāt || bhūmadhyadarśanād devi mokṣaśāntau śubhe'khile | nāsāgradarśato devi sarvatra śubhakarmaṇi || tantra - nityaṃ japaṃ kare kuryānna prayoge kadācana | prayoge vihitā mālā tattatkarmānurūpataḥ || ṣaṭkarmaṇi mālābhedāḥ tantraśekhare - vaśye padmākṣamālā syācchāntau śaṅkhamayī bhavet | nivāriṣṭātmikā stambhe dveṣaṇe pretadantajā | aśvadantodbhavoccāṭe māraṇe kharadantajā || tantre - rudrakṣairvihitā mālā sarvakarmaprasādhanī | nirmitā śaṅkhamālābhirdhanaṃ kīrtiṃ ca yacchati || padmākṣaiḥ puṣṭilakṣmīdā śatrunāśakarī tathā | putrañjīvabhavā putrapaśudhānyasamṛddhidā || muktābhī racitā mālā saubhāgyaṃ vipulaṃ śriyam | mantrapratyakṣadā siddhiṃ śāntikaṃ cātha pauṣṭikam || muktiṃ ca tanute tadvat sphāṭikyapyakṣamālikā | 372) sārasvate - padmarāgodbhavāṃ lābhe puṣkale ca dhane tathā | sauvavarṇī rājatī mālā sarvān kāmān prayacchati || sārasvate prabālotthā vaśye'dhikadhanāgame | pāpakṣayakarī kauśī rudrākṣādikuśāntakaiḥ || sarvairetairviracitā mālā syān muktaye nṛṇām | uccāṭane'śvadantānāṃ mālā proktā'śvavālakaiḥ || kharadantairadhobhūtairmanuṣyasnāyutantunā | grathitairnirmitā mālā śatrūṇāṃ nāśinī matā || pretadantairadhobhūtaiḥ kartavyā japamālikā | sādhyadehabhavaiḥ keśaiḥ protavyā dveṣakarmaṇi || ṣaṭkarmaṇi japasaṃkhyāniyamaḥ śataṃ vātha tadardhaṃ vā sarvasādhāraṇe jape | pañcāśadbhiḥ kāmyakarmasiddhiḥ syāccaturuttaraiḥ || aṣṭottaraśataiḥ sarvasiddhiruktā kṛtasrajā | mokṣārthī pañcaviṃśatyā pañcadaśābhicārike || madhyamāṅguṣṭhakābhyāṃ tu japedākarṣaṇe'nvaham | aṅguṣṭhatarjanībhyāṃ tu vidveṣoccāṭayorjapet || japejjyeṣṭhakaniṣṭhābhyāṃ śatrumāraṇakarmaṇi | aṅguṣṭhānāmikābhyāntu japedanyeṣu karmasu || ṣaṭkarmaṇi mālāgrathananiyamaḥ sūtraṃ sampātayed vidvān mālāgrathanahetave | sitaraktapītamiśra kṛṣṇadhūmrāḥ prakīrtitāḥ || varṇato mantraḥ saṃproktā devatāḥ ṣaṭsu karmasu | kvacit kalpaviśeṣeṇa prayoge dhyānamīritam || tatsarvaṃ samyagālocya prayogavidhimācaret | ākarṣaṇaṃ vaśyavat syāt śubhaṃ śāntivadīritam || ugraṃ māraṇavaj jñeyaṃ karma sarvatra sādhakaiḥ | ṣaṭkarmaṇi kuṇḍaviśeṣaphalam homaprayoge kuṇḍāni tattatkarmānurūpataḥ | darśitāni budhaiḥ samyagīryate vidhivanmayā || 373) sarvasiddhikaraṃ kuṇḍaṃ caturasramudāhṛtam || putrapradaṃ yonikuṇḍamardhendvābhaṃ śubhapradam | śatrukṣayakaraṃ tryasraṃ varttulaṃ śāntikarmaṇi || chedamāraṇayoḥ kuṇḍaṃ ṣaḍasraṃ padmasannibham | vṛṣṭidaṃ rogaśamanaṃ kuṇḍamaṣṭāsramīritam || kuṇḍabhedaphalaṃ prāhuranye ca munayo'nyathā | aindryāṃ stambhe catuṣkoṇamagnibhāge bhagākṛti || candrārdhaṃ māraṇe yāmye tryasraṃ dveṣe tu nairṛte | vāruṇyāṃ śāntike vṛttaṃ ṣaḍasryuccāṭane'nile || udīcyāṃ pauṣṭike padmaṃ raudryāmaṣṭāsri muktidam | pañcāsrikuṇḍaṃ vāyavyāṃ bhūtādigrahanigrahe || abhicāropaśāntyarthamīśe saptāsri vinyaset | śuklamṛsnā ca yā bhūmirbrāhmī sā parikīrtitā || kṣatriyā raktamṛtsnā ca harid vaiśyāpi kīrtitā | kṛṣṇavarṇā tathā śūdrā bhūmiruktā manīṣibhiḥ || brāhmī sarvārthasiddhiḥ syāt kṣatriyā rājyadā matā | dhanadhānyakarī vaiśyā śūdrā tu ninditā budhaiḥ || kuṇḍamadhye trikoṇāntaḥkarṇikāyāṃ likhed budhaḥ | śaktibījaṃ ca paritastattadbhūtārṇamālikhet || mūlamantrasya varṇena grathitaṃ vā vidarbhitam | sampuṭaṃ vā tathā mantrī tattatkarmānurūpataḥ || sādhyanāmākṣaraṃ mantrī likhenniyatamānasaḥ | agnerjihvā tathā proktā guṇabhedena karmasu || ṣaṭkarmaṇi agnerjihvābhedāḥ hiraṇyā gaganā raktā kṛṣṇānyā suprabhā matā | bahurūpā'tiraktā ca sāttikyaḥ śubhakarmasu || padmarāgā suvarṇānyā tṛtīyā bhadralohitā | lohitā ca tataḥ śvetā dhūminī ca karālikā || rājasyo rasanā vahnervihitā vaśyakarmasu | viśvamūrti sphuliṅginyau ghūrmavarṇā manojavā || 374) lohitā ca karālākhyā kālī tāmasya īritāḥ | etāḥ sapta niyujyante kūrakarmasu mantribhiḥ || aṣṭābhirājyāhutibhiḥ praṇavena pṛthak pṛthak | garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tathā || anantaraṃ jātakarma syānnāmakaraṇaṃ tathā | bahirniṣkramaṇaṃ paścādannaprāśanamīritam || cūḍopanayane bhūyo mahānāmnyaṃ mahāvratam | athopaniṣadaṃ paścād godānodvāhakau mṛtiḥ || śubheṣu syurvivāhāntāḥ kriyāstā krūrakarmasu | maraṇāntāḥ samuddiṣṭāḥ vahnerāgamavedibhiḥ || prokṣaṇyādīni pātrāṇi svarṇaraupyamayāni ca | tāmrāṇi śāntikādau ca dveṣaṇoccāṭanādiṣu || bahuvārakākṣaśobhāñjanānyatamakādiṣu | śrotrādikalpanā vahnerākhyātā tantravedibhiḥ || mukhaṃ madhye śiro dakṣe pādāvuttaradiggatau | indreśayormukhaṃ śāntau diśyagneḥ kāmyakarmaṇi || rakṣaso māraṇe vāyorākarṣe'nyatra madhyataḥ | homīyamudrā rudrayāmale - home mudrātrayaṃ proktaṃ mṛgī haṃsī ca śūkarī | haṃsī syāt tarjanīmuktā tridhā mudrā prakīrtitā | śāntike pauṣṭike caiva māraṇoccāṭane tathā || vidveṣe stambhane caiva vaśye ca parameśvari | śāntike ca mṛgī jñeyā haṃsī pauṣṭikakarmaṇi || abhicāre śūkarī syād vidveṣoccāṭanādiṣu | homāṅganirūpaṇe - na devāḥ pratigṛhṇanti mudrāhīnāmathāhutim | mudrāhīnaṃ tu yo mohāddhotumicchati mandadhīḥ || yajamānaṃ tathātmānaṃ pātayatyeva niścitam | homaścāgnisthitiṃ jñātvā kartavyaṃ karma niścitam || agnicakram atha vakṣye mahādevi homakarmasu siddhidam | 375) agnicakraṃ varārohe sarvacakreṣu gopitam || navagrahamayo vahniste ca vahnimayā grahāḥ | atasteṣāṃ sthitiṃ jñātvā vahnau homaṃ samācaret || śāntike pauṣṭike vṛddhau krūreṣvapi ca karmasu | teṣāṃ sthitikramaṃ vakṣye nakṣatreṣu yathāvidhi | sūryo budho bhṛguścaiva śaniścandro mahīsutaḥ | jīvo rāhuśca ketuśca navaite devi khecarāḥ || trīṇi trīṇi ca ṛkṣāṇi ravimādīni dāpayet | sūryabhāccandrabhaṃ yāvat gaṇayecca maheśvari || sūryādīnāṃ phalaṃ devi śṛṇu vakṣye yathākramam | āditye tu bhavecchoko budhe caiva dhanāgamaḥ || śukre lābhaṃ vijānīyācchanau pīḍā na saṃśayaḥ | candra lābho mahādevi bhaume caiva tu bandhanam || guruṇā ca dhanaprāptiḥ rāhau hānistathaiva ca | ketunā jāyate mṛtyuḥ phalamevaṃ maheśvari || evaṃ jñātvā maheśāni homakarma samācaret | saumyagrahamukhe yasmin dine viṃśatirāhutiḥ || ārambhaḥ somyahomasya dine tasmin vidhīyate | krūrahomastathā devi krūragrahamukhe bhavet || iti jñātvā maheśāni kāmyahomaṃ samācaret | anyathā kriyamāṇe tu naiṣphalyaṃ cātmanāśanam || gaṇeśvaravimarśiṇyāntu viśeṣāntaramuktam - navakoṣṭhaṃ samālikhyāpyeṣaṇairṛkṣayoḥ kramāt | vāruṇyaṃ(?)dīrvāyuvahnyordakṣiṇottarayornyaset || sūryādīn madhyakoṣṭhe tu ketuṃ nyasya phalaṃ diśet | āditye'rthaṃ bhavecchoko budhe dhanasamāgamaḥ || śukrasthāne'rthalābhaḥ syāchanirhānikaro bhavet | candre lābhaṃ vijānīyād bhaume ca vadhabandhanam || guruḥ syādarthalābhāya rāhurhānikaro mataḥ | ketunā mṛtyumāpnoti hyagnicakre sadaiva hi || 376) trayaṃ trayaṃ ca gaṇayet sūryarkṣāddinabhāvadhi | kuṇḍe ca sthaṇḍile caiva hotavyaṃ deśikottamaiḥ || nitye naimittike durgāhomādau na vicārayet | brahmayāmale - atha vahneḥ sthitiṃ vakṣye homakarmasusiddhaye | svargaloke ca pātāle bhūmau tiṣṭhati havyarāṭ | tatprakāramahaṃ vakṣye sādhakānāṃ hitāya ca || dhṛtiśca tithivārāṃśca saptadvīpaṃ caturyugam | ekīkṛtya hared bhāgaṃ tribhiḥ śeṣeṇa pāvakaḥ || ekena vasati svarge dvaye pātāla eva ca | śūnye ca martyaloke syādevaṃ vasati pāvakaḥ || utpātaḥ svargalokasthe pātālasthe dhanakṣayaḥ | martyaloke sthite vahnau homo'bhīṣṭaphalapradaḥ || itthaṃ vijñāya mantrajño homakarma samācaret | ṣaṭkarmaṇi sruksruvasamillakṣaṇam tantre - sauvarṇau sruksruvau syātāṃ saumyakarmaṇi sarvataḥ | bhavetāmāyasāvetau stambhanādiṣu karmasu || laukikāgnau śāntikaṃ syād vaśyaṃ laukikapāvake | stambhanākhyaṃ bhavet karma vaṭaje jātavedasi | vidveṣo'kṣaśucau jñeyaḥ śmaśāno kharbudhe smṛte (?) || uccāṭamāraṇe proktā ṣaṭkarmajvalanā ime | vaśye dāḍimapuṣpāṇi śāntau syurdūrvayā saha || samidho goghṛtasnātāḥ stambhane rājavṛkṣajāḥ | meṣīghṛtena saṃyuktā dveṣe kṣatarujā matāḥ || uccāṭane rasālotthāḥ kaṭutailena saṃyutāḥ | māraṇe khādirāḥ proktāḥ kaṭutailena saṃyutāḥ | homadravyamidaṃ proktaṃ ṣaṭsu karmasu mantribhiḥ || tathā - ghṛtahome dhanāvāptiḥ siddhārthaiḥ kīrtiruttamā | kiṃśukaiḥ sarvakāmāptiḥ phalahome sukhaṃ bhavet || guḍena priyatā proktā campakaiḥ pāṭalai ramā | putrahome sutāvāptiḥ karavīraistriyo vaśāḥ || 377) āyuṣkarī bhaved dūrvā guḍucī rogaśāntidā | tilā api tathā proktāḥ saubhāgyaṃ gandhahomataḥ || śrīphalairvilvapatraiśca tathā jalaruhairapi | rājyabhraṣṭasya rājyāptirmallikā kīrtidā matā || karṇikāraiḥ kiṃśukaiśca bhaveyurvibudhā vaśāḥ | kāśamadairnṛpā vaśyāḥ kṛtamālairviśo vaśāḥ || śūdrāḥ syuḥ pāṭalairvaśyā nīlapadmairbhavedramā | jātīpuṣpairbhaved vāṇī madhurairiṣṭasampadaḥ || aśvatthodumbaraplakṣasamidbhirvāñchitāptayaḥ | iṣṭadravyairbhavediṣṭaṃ yavaiśca brīhibhistathā || māṣai ripūṇāṃ mūkatvaṃ kodravairvyādhisambhavaḥ | kalāpahomato'rīṇāṃ bhītiḥ syānmahatī dhruvam || vibhītakasamidbhiḥ syādunmattaṃ dviṣatāṃ kulam | śālmaleḥ samidhā śatroḥ pakṣānnāśo bhaved dhruvam || homadravyāṇi phetkāriṇītantre - atha dravyāṇi vakṣyāmi tattatkarmānurūpataḥ | śāntike tu payaḥsarpistilakṣīrakrameṇa tu || amṛtākhyā latā caiva pāyasai tatra kīrtitam | pauṣṭike vilvapatraiśca jātīpuṣpairnṛpo bhavet | kanyārthī juhuyāllājaiḥ śrīkāmaḥ kamalaistathā || daghnā ca śriyamāpnoti annairannaṃ ghṛtaplutaiḥ | kṣīreṇa sarpiṣā vāpi kamalairmadhunāplutaiḥ || samṛddhyairjuhuyān mantrī mahānairdhanyaśāntaye | lakṣahomāllabhecchāntiṃ ghṛtavilvatilairnidhim || ākarṣaṇe tu lavaṇaṃ priyaṅgurvilvakaṃ phalam | jātīpalāśakusumaiḥ sarvairekaikameva vā || rājīlavaṇakairvaśyaṃ vaśyaṃ vā pauṣṭikoditaiḥ | vaśyārthī jātīkusumairākṛṣṭau karavīrajaiḥ || kārpāsanimbaistakrāktairnarakeśaistathāpi vā | ekīkṛtya hunet mantrī śatrumāraṇakāṅkṣayā || 378) juhuyāt sārṣapaistailairathavā śatrumāraṇe | rohībījaistilopetairuccāre juhuyānnaraḥ || tuṣakaṇṭakasaṃyuktairbījaiḥ kārpāsikairapi | sarpiṣaistilasaṃmiśrairhunet sarvābhicārake || kākolūkachadaiḥ krūraiḥ kāraskaravibhītakaiḥ | maricaiḥ sarṣapaiḥ siddhairarkakṣīraiḥ kaṭutrayaiḥ || kaṭutailaiḥ snuhīkṣīraiḥ kuryān māraṇakarmaṇi | śatrunāśakarahome agneḥ karṇādihomācchatroḥ karṇādināśaḥ | taduktam - vahneḥ śirasi nāśāyāṃ śrotreṣvakṣiṣu vā tathā | juhuyāccet tadā kṣīpraṃ tatra (śatruṃ vi)nāśayediti || agneḥ karṇādilakṣaṇaṃ tu pūrvamevoktam | tathā - āyuṣkāmo ghṛtatilairdūrvābhiścāmrapallavaiḥ | payasāktairāmrapatrairjvaraṃ sadyo vināśayet || guḍūcī mṛtyujayane tathā śāntau gajāhvayoḥ | gauraistu sarṣapairhutvā sadyo rogaṃ harejjvarī || vṛṣṭhīkāmo vetasībhiḥ samidbhiḥ patrakaistathā | hutvā puṣṭimavāpnoti putrañjīvaistu putrakam | ghṛtaguggulahomena vākpatitvaṃ prajāyate | mallikājātikusumairnāgapunnāgasambhavaiḥ || puṣpaiḥ sarasvatīsiddhistathā sarvārthasādhanam | payasā lavaṇairvāpe huned vṛṣṭinivāraṇe || raktapuṣpairapāmārgeraṅkolaiśca subhadrakaiḥ | ebhirmadhurasaṃyuktairmantrī kuryāt tu vaśyakam || vātoddhataiḥ śuṣkapatraiḥ kāṣṭhairaśanipātitaiḥ | uṣṭrāsthinā vā cāṅgāraiḥ śatroruccāṭanaṃ bhavet || dūrvāguḍūcīgavyena sar.piṣā tilataṇḍulaiḥ | annaiḥ samidbhiḥ pālāśaiḥ śāntiṃ kuryād vicakṣaṇaḥ || tantrāntare - saumyakarmaṇi saṃproktā haridrā jalasaṃyutā | uṣṇodakaṃ samārīcaṃ māraṇa stambhayorbhavet || dveṣoccāṭanayoḥ proktaṃ jalaṃ meṣasṛjāyutam | 379) tarpaṇadravyamākhyātamidamāgamapāragaiḥ || saumyakarmaṇi mantrajñaḥ sukhāsīnaḥ pratarpayet | jānubhyāmavanīṃ gatvā tarpaṇaṃ stambhane bhavet || dveṣādāvekacaraṇastarpayet sādhakāgraṇīḥ | vaśyaśāntyoḥ svarṇapātraṃ mṛtpātraṃ stambhane matam || vidveṣe khādiraṃ pātramuccāṭe lauhanirmitam | māraṇe kukkuṭāṇḍaṃ syāt pātrāṇīmāni tarpaṇe || iti saptānyaprayogāḥ atha viśeṣaprayogaḥ pheravīye - vidyākāmena hotavyaṃ tilājyaṃ madhusaṃyutam | siddhasārasvate - bandhūkapuṣpahomena dāsavat kurute nṛpān | sarpirlavaṇahomena cākarṣayati kāminīm || vakulaprasūnairhomāt saubhāgyaṃ labhate naraḥ | mallikājātipunnāgaiḥ kadambaiḥ puṣṭimāpnuyāt || candanāgurukāśmīra karpurairhomataḥ punaḥ | mantrī nīlasarasvatyāḥ sarvābhīṣṭamavāpnuyāt || rājavṛkṣaprasūnasya homāt sampadamāpnuyāt | sampūjya mūlamantreṇa vilvapatrairghṛtānvitaiḥ || sahasraṃ pratyahaṃ hutvā prāpnoti paramāṃ gatim | ghṛtāktamālatīpuṣpahomād drutakavirbhavet || surendrasaṃhitāyām - vidyākāmena hotavyaṃ padmairmadhuralolitaiḥ | trimadhvaktaistilairhutvā dhane vaiśravaṇo bhavet || raktapuṣpaṃ trimadhvaktaṃ hunedaṣṭaśataṃ sudhīḥ | rājāno vaśamāyānti kṣaṇārdhena na saṃśayaḥ || kṣīrāktatagarairhomān mahatīṃ kavitāṃ labhet | vilvapatrasahasraistu yāvad varṣaṃ dine dine || paramāṃ gatimāpnoti devānāmapi durlabhām | haviṣyāśī muktakeśo japedayutasaṃkhyayā || gadyapadyamayī vāṇī sabhāyāṃ tasya jāyate | padmāvatīmanuṃ japtvā sahasraṃ prayato'vravīt || 380) catuṣpathe baliṃ dadyāt sa syād drutakāvardhruvam | śatābhijaptamātreṇa rocanātilakaṃ naraḥ || kṛtvā paśyati yaṃ mantrī taṃ kuryād dāsavad vaśam | udayāt pūrvamārabhya japedastaṃ dināvadhi || ekaviṃśaddinaṃ yāvanniśi harmye baliṃ haret | kahakahapadaṃ brūyāt kāliketi padaṃ tataḥ || piśācipadamuccārya piṇḍaṃ gṛhṇa dviṭha dvayam | iti mantrairbaliṃ dattvā sarvajñaḥ sādhako bhavet || matsyasūkte tu - vidyākāmena hotavyaṃ pāyasairmadhusaṃyutaiḥ | dhanakāmena hotavyaṃ tilājyaṃ madhusaṃyutam || homasya niyamastantre kathito'pyayutāvadhi | ayutaṃ vilvapatreṇa madhutrayayutena ca || havanānnātra sandeho vāṇī sarvavidhā bhavet | tatpatralakṣahomena śriyā sākṣād dhaneśvaraḥ || raktacandanahomena sarvajño jāyate naraḥ | śvetacandanahomena sākṣād bhūmipurandaraḥ || raktacandanahomena sākṣād bhūmivṛhaspatiḥ | yavānāṃ lakṣahomena saṃskṛtāṃ vāpyasaṃskṛtām || sarvabhāṣā parijñāya sarvajño jāyate'cirāt | aśrutānyapi śāstrāṇi vyācaṣṭe nātra saṃśaya || śālamatsyādihomena śivapratinidhiḥ smṛtaḥ | lakṣamātreṇa hotavyaṃ tilājyena sureśvari || sādhakaḥ sarvavidyānāṃ pārago bhavati dhruvam | prātarmātṛkayā sārdhaṃ vidyayā ca trijaptayā || pānācca sarvavidyānāṃ māsamātreṇa sādhakaḥ | utthāya cottare yāme kuṇḍalīmāsanaṃ kṛtam || cintayedugratārāṃ vai muktibhāgī bhavennaraḥ | śāntyai kundendudhavalāṃ cintayet sādhakottamaḥ || dhūmrābhāṃ pūjayed vāyumaṇḍale pūjitā tathā | unmādayati śatrūṇāṃ balaṃ buddhiṃ na saṃśayaḥ || 381) surendrasaṃhitāyām - kulākulasamudbhūtamamṛtānandamarcayet | sūryakoṭisamaṃ sūtraṃ vāṭamadhye vyavasthitam || yajet kulāmṛtaṃ dattvā liṅgayonisamudbhavam | tathā kulaṃ yajelliṅge kuṇḍalīdṛḍhabandhanāt || ādhārapadmamadhye tu dvipade dvipadālaye | ṣoḍaśāre yajelliṅge dvādaśe maṇipūrake || hṛdaye daśapatre tu dvādaśārdhe caturdale | kaṇṭhe bhāle yajed devīṃ jihvālalanasaṅkule || dhavalāgāramadhye tu brahmacarye rato naraḥ | pūjayed dhavalairdevīṃ śvetavastrāvaguṇṭhanaiḥ || dhavalaireva naivedyairdadhikṣīraudanādibhiḥ | saṅkalpairvā vidhāyetthaṃ dhyāyed vāgīśvarīṃ parām || gacchantīṃ brahmamārgeṇa liṅgabhedakrameṇa tu | visargasthāmṛtaṃ divyaṃ kṣīradhārāsamudbhavam || pītvā kulāmṛtaṃ tatra punareva viśet kulam | punareva kulaṃ gacched dvādaśānte niveśayet || sahasrāre mahāpadme vāgbhavaṃ pūrṇacandrakam | brahmagranthiṃ tato bhitvā dattvā saptāṣṭadhārayā || lambikāṃ brahmamārgeṇa tālumūle praveśayet | jihvāmāpūrya tāṃ vidyāṃ mātṛkāvarṇarūpiṇīm || bahirgatāṃ varṇarūpāṃ jihvāgre dīparūpiṇīm | āmūlād brahmarandhrāntaṃ tathā jihvāgradeśagaḥ || vāgbhavādyāṃ mahāvidyāṃ dīpākārāṃ vicintayet | hastayoḥ pādayorvidyāṃ tathā nāḍītrayeṣu ca || ādhārāt tu samutthāpya vāgīśīṃ dvādaśe nayet | dvādaśādhāramādāya tadgranthiṃ paribhedayet || tasmājjihvāgramānīya dīpākārāṃ vicintayet | lakṣamekamidaṃ japtvā sarvapāpāni nirdahet || tataścarācaraṃ sarvaṃ jñātvā sarvajñatāṃ labhet | tato japen mahāvidyāṃ vākpatirjāyate naraḥ || 382) vāda sadasi yā vākpastambhinī prativādinām | tatpaṇḍitaghaṭāṭopa tejaḥpratihataprabhaḥ || sattarkapadavākyārtha śabdālaṅkārasāravit | jihvāyāṃ nyasanādeva mūko'pi satkavirbhavet || sukumāratarasphāra śabdālaṅkārasāravit | vātoddhutasamudrormīmālātulyairupanyaset || padagulphairmahākāvyavarakārayitā bhavet | avyāhatā matiḥ śāstre vijayo vākpateriva || bālakasya tu jihvāyāṃ tridinābhyantare likhet | suvarṇamayyā lekhanyā madhunā śvetadūrvayā || vāgbhavādyāṃ likhed vidyāṃ samārādhya prajapya ca | sa eva paṇḍitaḥ śrīmān na tu mūrkhaḥ kadācana || etadvāgīśvarīvidyāṃ vyālikhya(bālamū)rdhani | karaṃ dattvā japed vidyāṃ śatamaṣṭottaraṃ naraḥ | so'pi ślokānaśeṣāṃstu karoti vākpatiryathā || vīracūḍāmaṇau - pāyasaṃ sarvakāryeṣu cottamāni phalāni ca | nīlotpalasya homena vākpatirjāyate naraḥ || hayārikusumairhutvā sarvasiddhiḥ prajāyate | javākusumahomena kuraṅgākṣī vaśī bhavet || mālatyā mahatī prajñā kadambaiḥ kālacandanam | raktotpalairmahālakṣmīstambhane puṣpacampakam | vilvapatrāṇi ramyāṇi homayecchāntikarmaṇi || kevalaṃ tilahomena sarvapāpaiḥ pramucyate | dūrvāhomena dīrghāyurvetasairvṛṣṭido bhavet || aṣṭadhā nārikelaistu homaṃ kuryāt susādhakaḥ | gṛhe tasya sthirā lakṣmī rājāno'nucarā iva || kadalīphalahomena devī santuṣyate kṣaṇāt | kapitthairmātuliṅgaiśca sarvarogavināśanam || vibhītakena nimbena śatruṃ mārayate kṣaṇāt | sarpaṣaṃ rājilavaṇaṃ marīcaṃ hiṅgurarkajam || 383) māraṇe cābhicāre ca tattaddravyamudāhṛtam | ekaikaṃ phalapuṣpādi drākṣā caiva tu pañcakam || guggulaṃ vadarītulyaṃ kapitthaṃ tu tridhā smṛtam | caturdhā mātuliṅgaṃ tu śatamātraṃ tilāḥ smṛtāḥ || mārīcena pramāṇena candraṃ coraṃ ca kuṅkumam | sarṣapaṃ rājikaṃ caiva dvātriṃśat tu pramāṇataḥ || lavaṇaṃ karṣamātraṃ tu hiṅguṃ guñjācatuṣṭayam | karṣamātraṃ ghṛtaṃ caiva tadeva dugdhamucyate || śuktimātraṃ dadhi cāpi palamātraṃ tu dhānyakam | triṃśikā caiva dūrvāpi ve(re)tasaṃ dvādaśāṅgulam || sarvaistrimadhuropetaiḥ śāntivaśyādisādhane | kaṭutailaplutairdravyairmāraṇoccāṭanādike || kaukkuraṃ rurumāṃsaṃ ca chāgalaṃ mahiṣaṃ tathā | ayutaṃ homayet kuṇḍe dhane vaiśravaṇo bhavet || kapotaṃ gṛdhraṇīmāṃsaṃ ulūkaṃ caiva vāyasam | kukkuṭaṃ caiva jambūkamabhicāre palaṃ smṛtam || vīratantre - jihvāyāṃ bhāvayed yastu tāriṇīṃ dīpasannibhām | bṛhaspatisamastasya kavitā śukranirmitā || nīlatantre - brāhme muhūrte utthāya kṛtāvaśyaḥ susaṃyataḥ | jihvāyāṃ bhāvayan vidyāṃ tejorūpāṃ japet sudhīḥ || amṛtasyandinī tasya vāṇī sarvavidhā bhavet | ekavīrākalpe - prātarvidyāṃ vibhāvyaiva jihvāyāṃ dīparūpiṇīm | mātṛkāsahitāṃ vidyāṃ trirāvṛtya jalaṃ pibet || jalapānavidhānena mūko'pi sukavirbhavet || matsyasūkte - jihvāyāṃ cintanādeva trikālajño bhavennaraḥ | yastu vidyāmabhedena cintayet sādhakottamaḥ || jīvanmukto vimuktaśca ante so'pi bhaved dhruvam | madhunā tarpaṇaṃ devyā sarvakāmaphalapradam || aṣṭasiddhikaraṃ sākṣān mahāpātakanāśanam | haviṣyāśī muktakeśo japedayutamādarāt || 384) gadyapadyamayī vāṇī tasya sarvavidhā bhavet | siddhasārasvate - śatābhijaptamātreṇa rocanātilakaṃ naraḥ | kṛtvā paśyati yaṃ mantrī taṃ kuryād dāsavad vaśam || dehasiddhiḥ matsyasūkte - devyuvāca - bhagavan sarvatattvajña lokānugrahakāraka | kenopāyena deveśa dehasiddhiḥ prajāyate | tanme kathaya sarvajña yadi sneho'sti māṃ prati || īśvara uvāca - deveśi bhaktisulabhe cauṣadhaṃ kathayāmi te | na prakāśyamidaṃ kvāpi triṣu lokeṣu durlabham || kumārī chatradhārīṃ ca rājamāṣeṇa peṣayet || ekavarṇagavāṃ kṣīrai rambhābījarasena ca | prabhāte lepayedaṅge vaśyasiddhiḥ prajāyate || śvetāparājitāmūlaṃ madhunā saha bhakṣayet | śvetakuṣṭhavināśaśca lepayitvā raverdine || aśokasya phalaṃ puṣpameraṇḍasya phalaiḥ saha | nirmanthayet pūrvadine bhakṣayedapare'hani || vātājīrṇabhavo rogastasya dehe na jāyate | phetkāriṇītantre - puṣkariṇyāṃ jale gādhe yaṣṭikāṣṭhaṃ tamograhe | yatnenānīyate tūrṇaṃ kī ------------------------ kārayet || tenaiva madhunāktena padminīpatramātrake | likhed vajrāvalīmadhye mūlamantraṃ tu siddhidam || amukaṃ kuru māyānte vadet sādhakasattamaḥ | tatkuṇḍe caturasrai tu nikṣipya juhuyādapi || satpatraṃ kṣīranīrāktaṃ padmānāṃ lohitatviṣām | praṇavaṃ pūrvamuccārya padme yugalameva ca || mahāpadme padaṃ brūyāt padmāvati padaṃ tataḥ | hūṃ hūṃ svāheti mantreṇa yathāpūrvaṃ baliṃ haret || evaṃ yaḥ kurute karma sa syād drutakavirdhruvam | 385) ardharātre tato nityaṃ baliṃ dadyāccatuṣpathe || praṇavaṃ pūrvamullikhya hṛllekhāṃ ca tataḥparam | ekajaṭe padānte tu mahāśabdamudīrayet || yakṣādhipadamābhāṣya pataye ca tato mayā | upanītaṃ padaṃ coktvā baliṃ gṛhṇeti ca dvidhā || gṛhṇāpaya dvidhā coktvā mama sarvapadaṃ tataḥ | śāntiṃ kuru padaṃ caiva paravidyāmanantaram || dvidhākṛṣye(tve)ti ca brūyāt truṭa chindhīti ca dvidhā | sarvādi ca tato jagadvaśamānaya śabdataḥ || māyā svāheti mantro'yaṃ balyādau vṛddhisiddhidaḥ | parasainyagrahāriṣṭa rogakṛtyādināśanaḥ || nīlatantre - prayoge balimantro'yaṃ prayogān sādhayed yadi | ardharātre tato(gate) nityaṃ baliṃ dadyāccatuṣpathe || parasainyagrahāriṣṭa rogakṛtyā vināśanaḥ | praṇavaṃ pūrvamuccārya cogratāre tataḥ param || vikaṭadaṃṣṭre parapakṣaṃ kṣobha(moha)yadvayamuccaret | khādayadvayaṃ pacamatha tathā dvayaṃ vadet || ye māṃ hiṃsitumudyatāstathā ninditumudyatāḥ | yoginīcakrasahitaistān nāśaya hūṃ phaṭ svāhā || paravidyāmākarṣaya chedaya svāhā kapile gṛhṇa gṛhṇa svāheti | phetkāriṇyām - athavā madhulājābhyāṃ jihvāyāṃ bālakasya ca | nāḍīchedāt tadā pūrvaṃ likheddhemaśalākayā || mūlamantraṃ likhen mantrī ya(syo)dvoṣṭhe śvetadūrvayā | vākyoccāraṇato vālo vāgmī drutakavirbhavet || mahogratārākalpe matsyasūkte ca - janmasaṃskārakaṃ sadyaḥ putre jāte praśasyate | jihvāyāntu likhen mantraṃ yajñadāruśalākayā || vāratrayaṃ tu sampūjya dakṣiṇenaiva pāṇinā | mantramuccārya pratyekaṃ paṅktiṃ kuryāt suśobhanām || ādau saṃskāraḥ karttavyastadante vilikhen manum | 386) gandhacandanapuṣpaiśca pūjayet tāriṇīṃ śivām || uttarābhimukho bhūtvā sthāpayet pīṭhamuttamam | pūjayet tāriṇīṃ devīṃ nānābhakṣaiḥ suśobhanaiḥ || kavirvāgmī bhavet putraḥ satyavādī jitendriyaḥ | kuśamūlena madhunā likhen mantraṃ prayatnataḥ || piturbhrātā'thavā mantraṃ māturbhrātā'thavā punaḥ | pitā vāpi likhen mantraṃ nānya eva kadācana || atha bhrātā praśastaśca cāgragaśca bhavet sadā | tasmād devi nyasen mantraṃ sarvakāmaphalapradam || mātuḥ kroḍe tu saṃsthāpya darbhānāstīrya yatnataḥ | śāntiṃ kuryād bālakasya sādhakaiḥ saha saṃyutaḥ || mātuḥ savye tu karṇe ca tatastotraṃ samācaret | atha stotram mātardevi namaste'stu brahmarūpadhare'naghe | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || māheśi varade devi paramānandarūpiṇi | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || kaumāri sarvavidyeśe kaumārakrīḍane pare | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || viṣṇurūpadhare devi mahāgaruḍavāhini | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || vārāhi varade devi daṃṣṭroddhṛtavasundhare | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || śakrarūpadhare devi śakrādisurapūjite | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || cāmuṇḍe muṇḍamālāsṛkcarcite vighnanāśini | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || mahālakṣmi mahotsāhe mahākṣobhavināśini | kṛpayā hara vighnaṃ me mantrasiddhiṃ prayaccha me || mitimātṛmaye devi mitimātṛbahiṣkṛte | 387) eke bahuvidhe devi viśvarūpe namo'stu te || etat stotraṃ paṭhed yastu karmārambheṣu saṃyataḥ | vidagdhāṃ vā samālokya tasya vighno na jāyate || stutvā japtvā mahāmantraṃ brāhmaṇān bhojayet tataḥ | devyuvāca - jihvāmārjanakaṃ dravyaṃ (rakṣā dehasya?) kīdṛśī | putrarakṣā ca kiṃ deva veśmarakṣā kimauṣadham | śrotumicchāmyahaṃ deva kathyatāṃ madanugrahāt || īśvara uvāca - kṛṣṇājayantīmūlaṃ ca apāmārgasya mūlakam | lepayitvā ca jihvāyāṃ ṣaṣṭhe ca divase sutam || śvetāparājitāmūlamarkasya dakṣiṇatvacam | rakṣādravyaṃ ca jānīyād yajjanmadivase kṛtam || vipradārupadmamūlaśuṣkagomuṇḍameva ca | sthāpayed vāmadeśe ca nāsti kiṃcid bhayaṃ tadā || jambūtvacaṃ śimbipatraṃ jātānāṃ dhārayecchire | rākṣasānāṃ bhayaṃ nāsti rogakṛtyādikaṃ tathā || catuṣkoṇe tu gehasya ropayitvā tu pippalam | bahiḥ saṃsthāpayed dvāre badhnīyācchagalaṃ kapim || rambhāmūladvayaṃ rohet ṣaṣṭhe ca divase niśi | tatraiva sthāpayet khaḍgaṃ brāhmaṇaṃ ca suśobhanam || vṛddhāṃ striyaṃ pratiṣṭhāpya śyālaṃ vā vinayānvitam | jayantyā svarasenaiva kumāraṃ snāpayet tataḥ || jayantīghṛtayogena codakena ca secayet | aṣṭapatre pratiṣṭhāpya sa putro matimān bhavet || nāgeśvarasya mūlaṃ ca tvacamānīya yatnataḥ | cūrṇaṃ kṛtvā ghṛtāktaṃ ca vartikāṃ kārayet tataḥ || dīpaṃ kṛtvā tu mantrajñaḥ putranāḍīṃ tu chedayet | suvinīto bhavet putro medhāvī ca guṇānvitaḥ || sthāpayed dvāradeśe ca aśokadakṣiṇatvacam | etāni sthāpayitvā tu jambutvacaṃ salomakam || 388) yaḥ sthāpayet sadā dvāre tasya vighnavināśanam | niśābhāge trayodaśyāṃ pūjayitvā tu tāriṇīm || arkatvacaṃ kare dhṛtvā sparśayet tāriṇīṃ śilām | kāmamuddiśya yatnena labhate nātra saṃśayaḥ || cūtamūlaṃ kare dhṛtvā yaḥ spṛśet tāriṇīṃ manum | trayodaśyāṃ viśeṣeṇa sarvakāmaphalaṃ labhet || sparśamantraḥ kulluke tāramāre ca paramānandadāyini | saṃsāre dustare ghore trāhi māṃ parameśvari || sarvatā(pā)pavināśe ca sarvapāpavināśini | citkalājñānarūpe ca trāhi māṃ parameśvari || phetkāriṇītantre - śmaśānāṅgāramādāya maṅgale vāsare niśi | kṛṣṇavastreṇa saṃveṣṭya vadhnīyād raktatantunā || śatābhimantritaṃ tacca nikṣiped vairiveśmani | saptāhābhyantare teṣāmuccāṭanamidaṃ mahat || narāsthani likhen mantraṃ kṣīrayuktaṃ haridrayā | sahasraṃ parisaṃjapya niśāyāṃ ravivāsare || kṣipyate yasya gehe tu mṛtyustasya trimāsataḥ | kṣetre tu śasyahāniḥ syād javahānisturaṅgame || dhanahānirdhanāgāre grāmamadhye tu tatkṣayaḥ | dveṣyadveṣakayornāmni tasya dveṣo mahān bhavet || atha vīraprayogāḥ gandharvatantre - pṛthvīmṛtumatīṃ vīkṣya sahasraṃ yadi nityaśaḥ | tadā vādī susiddhāntahataḥ kṣititalaṃ viśet || parvate hastamāropya nirbhayo yatamānasaḥ | kavitāṃ labhate so'pi cāmṛtatvaṃ ca gacchati || nīlatantre - mahācīnadrumalatāveṣṭitaḥ sādhakottamaḥ | rātrau yadi japen mantraṃ saiva kalpalatā bhavet || tithikrameṇa saṃkhyābhirlatābhirveṣṭito yadi | tadā māsena siddhiḥ syāt sahasrajapamānataḥ || 389) aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ dviguṇaṃ yadi japyate | tadaiva mahatī siddhirdevānāmapi durlabhā || mahācīnadrume bījaṃ likhitvā kuṅkumena ca | tatpārśve sādhyamālikhya tāḍayed dṛṣṭivṛṣṭibhiḥ || tatra gacchati kāmārtā yatra tiṣṭhati sādhakaḥ | mahācīnadrumarasenāktaṃ piṇḍaṃ vidhāya ca || yannāmnā dīyate devi so'cirān mṛtyumarhati | mahācīnadrumasūnasiktābhirvilvapatrakaiḥ || sahasraṃ devīmabhyarcya śmaśāne sādhakottamaḥ | tadā rājyamavāpnoti yadi nā sa palāyate || mahācīnadrumalatāveṣṭanena ca yat phalam | tasyāpi ṣoḍaśāṃśena kalāṃ nārhanti cāpsarāḥ || śavāsanādhikaphalaṃ latāgehe praveśanam | evambhūtaḥ sadā devi sādhako bhuvi durlabhaḥ || etatprakāśanād devi mṛtyurbhavati nānyathā | athavā cādharaṃ dṛṣṭvā athavā stanamaṇḍale | athavā yonimadhye ca hastaṃ dattvā japen manum || ṛtukālaṃ samārabhya yāvadṛtvantaraṃ bhavet | tāvaj japtvā nirātaṅkaḥ sarvasiddhīśvaro bhavet || pheravīye - kālikāmantratantroktān prayogāniha cācaret | atroktamapi tatrāpi prayogān samyagācaret || phetkāriṇītantre - yoniyugme likhed bhūrje lākṣārasena mantravit | tanmadhye sādhyasaṃyuktaṃ manurājaṃ likhet tataḥ || klībahīnān dīrghavarṇān ṣaṭkoṇe vilikhet tataḥ | aṣṭapatre cāṣṭavarṇān tadbahirbhūpuradvayam || aṣṭavargaṃ bhūpure ca vilikhet sādhakottamaḥ | svarṇapaṭṭe ca bhūrje vā ropye vāpyatha suvrate || vilikheddhemalekhanyā gandhāṣṭakasamanvitam | dūrvākāṇḍena vā likhyāt kuśamūlena vā punaḥ || veṣṭitaṃ pītavastreṇa jatunā pariveṣṭayet | 390) badhnīyāt paṭṭasūtreṇa śiśūnāṃ kaṇṭhabhūṣaṇam || strīṇāṃ vāmabhuje caiva cānyeṣāṃ dakṣiṇe bhuje | bandhyā tu labhate putraṃ nirdhano dhanavān bhavet || eṣā rakṣā purā baddhā jñānārthaṃ gautamādibhiḥ | jayārthaṃ pārthivaiścānyaiḥ saṃgrāme jayakāṅkṣibhiḥ || aṣṭavarṇāniti | vāgbhavaṃ kuladevīṃ ca tārakaṃ vāgbhavaṃ tathā | hṛllekhā cāstramantrānte vahnijāyāvadhirmanuḥ | aṣṭākṣaraḥ paraḥ prokto mantrāṇāṃ sāra īritaḥ || ityuktamantravarṇānityarthaḥ | atha yantram rudrayāmale - atha yantraṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣva haravallabhe | trikoṇaṃ vinyaset padmaṃ ṣaṭkoṇapariveṣṭitam || aṣṭapatraṃ mahāyantraṃ tritattvaṃ ca tataḥ param | bhūpuratritayaṃ dadyād vasuśūlasamanvitam || kaṇṭhe ṭhaṃ vaṃ samāyuktaṃ dadyād yatnena deśikaḥ | idaṃ yantraṃ samuddiṣṭaṃ sarasvatyāḥ prasādataḥ || patramūle svarayugmaṃ patre vargāṣṭakaṃ smṛtam | vivare tasya gāyatrīṃ trikoṇe mantravarṇakam || sādhyasya nāmasaṃyuktaṃ ṣaṣṭhyantaṃ vilikhet sudhīḥ | tathā - pūrvoktaṃ vilikhet yantraṃ caturdalasamanvitam | gomaye vā tataḥ kuryāt śuklacandanake'pi vā || kāñcanaṃ rajataṃ vāpi vidrumaṃ vā maheśvari | anyena caiva pūjyena likhed yantraṃ śalākayā || caturaṅgulamānena śalākā ca vinirdiśet | suveśāṃ caiva kurvīta śalākāṃ sumanoharām || tataḥ pūrvadale lekhyaṃ hrīṃkāraṃ padmabhājane | dakṣe strīṃ ca likhed dhīmān paścime phaṃ likhet tataḥ || uttare ṭaṃ samuddiṣṭaṃ madhye hūṃ vilikhet sudhīḥ | idaṃ yantraṃ samuddiṣṭamakṣobhyena sureśvari || badhnīyāt paṭṭavastreṇa śiśūnāṃ kaṇṭhabhūṣaṇam | 391) strīṇāṃ vāmakare dhāryaṃ pusāṃ savyakare tathā || bandhyā'pi labhate putraṃ nirdhano dhanamāpnuyāt | iyaṃ rakṣā purā baddhā jñānārthaṃ gautamādibhiḥ || kīrtyarthaṃ pārthivaiścānyaiḥ saṃgrāme jayakāṅkṣibhiḥ | tryailokye'sya samaṃ nāsti vidyāvākyaviśuddhaye || tārākavacam atha yantrārthaṃ gandharvatantroktakavacaṃ likhyate | bhairavyuvāca - yad guhyaṃ paramākhyātaṃ tāriṇyāṃ viśvatāraṇam | tryailokyavijayaṃ nāma kavacaṃ mantravigraham || ṣaḍāmnāyānubhirjuṣṭaṃ ṣaṭkaṣaṭkasamanvitam | sādhakānāṃ hitārthāya kṛpayā vada bhairava || bhairava uvāca - śṛṇu devi pravakṣyāmi sādhakānāṃ sukhāvaham | tryailokyavijayaṃ nāma kavacaṃ mantravigraham || yad dhṛtvā bhagavān viṣṇurajayad dānavān muhuḥ | tapobhirūrjitān vīraḥ saṃharatyacyuto'vyayaḥ || sṛṣṭiṃ karoti bhagavān brahmā yasya prasādataḥ | śivo yasya prasādena avadhīt tripuraṃ purā || vṛtraṃ yena jaghānendro gupto vyāhatavikramaḥ | yenāgnirapi durdharṣo hyajeyo dharmarāḍ yamaḥ || niṛtirvaruṇo vāyuḥ kuvera īśvarādayaḥ | yaddaśāṃśopāsanātaḥ saṃharanti raṇe ripūn || yasyopadeśataḥ skandaḥ senānīstridivaukasām | tārakākhyaṃ jaghānogramanyān daityān sudurmadān || yaj jñātvā bhārgavo rāmaḥ kṣatriyānajayad raṇe | varorjitān mahātejāḥ kālikāṃ cānvatarpayat || piśitaiḥ kṣatradehotthaiḥ rudhiraiḥ sagaṇāṃ prabhuḥ | vyāsādyā ṛṣayo yena bhāratādīn pracakrire || vivasvānatitejasvī sarvajño bhagavān bhavaḥ | 392) jagad vijayate'naṅgo jagadānandakṛcchaśī || kalayatyakhilaṃ kālo yasya vīryeṇa bhairavi | tacchṛṇuṣva mayākhyātaṃ yathoktaṃ śaṅkareṇa ca || skandāya suralokānāmaśubhaskandahetave | tatskandena purā proktaṃ parśurāmāya dhīmate || ājñayā śrībhagavataḥ śaṅkarasya mahāprabhoḥ | tat te vakṣyāmi deveśi yathā labdhaṃ mahātmanā || kārttikeyena devānāṃ guptaye samaraiṣiṇā | ekadā nandane ramye nānāpuṣpairalaṅkṛte || kūjatkokilabhṛṅgaugha śikhaṇḍibhirninādite | padmakairavakalhāra śatapatraśriyojjvale || sugandhiśītalānandimandamārutasevite | divyasiṃhāsane ramye pārijātataroradhaḥ | niviṣṭaṃ praṇipatyāha ardhanārīśvaraṃ guhaḥ || kārtikeya uvāca - deva deva mahādeva bhaktānugrahakāraka | tvaṃ dhātā tvaṃ pitā nātha tvameva vijayapradaḥ || tvaṃ vai gatimatāṃ gamyastvaṃ caitanyaṃ parā citiḥ | parāparagatistvaṃ vai tvameva śaraṇaṃ vibho || bhairava uvāca - itthaṃ vijñāpitaṃ tena girīśaṃ tridaśeśvaram | vakṣaḥsthale samāsīnā kṛpayovāca pārvatī || śrīpārvatyuvāca - bhagavan sarvadeveśa sarvadevārihā vibhuḥ | tvameva sarvalokeśaḥ sarvasākṣī sanātanaḥ || bhavatā devarakṣāyāmabhiṣikto'tibālakaḥ | kumāraḥ sukumārāṅgaḥ priyo me śikhivāhanaḥ || yena gupto jayecchatrūn tadasmai kṣipramādiśa | yena māyāsurī daivī gāndharvī mānuṣī prabho || yakṣavidyādharāṇāṃ ca rākṣasī dānavī tathā | 393) na bādhante kūṭamāyāśastrāṇyenaṃ tathā kuru || bhairava uvāca - itthamabhyarthitaḥ śrīmān śaṅkaraḥ priyayā prabhuḥ | kṛpayā kavacaṃ prāha caturvargaphalapradam || śrīmahādeva uvāca - asti guhyaṃ mahādevi kavacaṃ brahmasammitam | tāriṇyā brahmarūpiṇyā ugrāpattāraṇaṃ nṛṇām || tryailokyavijayaṃ nāma kavacaṃ mantravigraham | sarvaśaktimayaṃ devi sarvāriṣṭavimardakam || sarvakāmapradaṃ sarva vairihṛdayaśoṣaṇam | oṃ tryailokyavijayasyāsya ṛṣirakṣobhya ucyate || chandā'nuṣṭub devatā śrīdevī mattogratāriṇī | hrīṃ bījaṃ trīṃ parā śaktirhūmasya kīlakaṃ smṛtam || amukavijayakāme viniyogaḥ prakīrtitaḥ | kullukāṃ jānataḥ puṃsaścājñāpālanatatparāḥ || brahmaviṣṇumaheśādyāstridaśāḥ sarvasiddhayaḥ | māheśvarī bhayaṅkaryau nārasiṃhī tathaiva ca || kullukāḥ syurmahogrāyāḥ sarvatantreṣu gopitāḥ | vāsudevo haro brahmā tāriṇī prakṛtiḥ sadā || ekamūrtiḥ sadā cintyā ekamūrtistu saṃsthitā | tāṃ ca śrīmūrtimūrdhādhaḥ saṃyojya madhyadeśataḥ || kullukā vividhā caryā pratyekaṃ tryakṣarī sadā | māheśvarīti vikhyātā śrīmatkullukatāriṇī || ūrdhvaṃ rakṣatu sā nityaṃ caturvargaphalāptaye | mahāmeghaprabhāṃ śyāmāṃ kalābāhusamanvitām || khaḍgakartadharāṃ pītavastrāṃ śavāsanāṃ smaret | praṇavaṃ bhuvaneśānīmanantādyaṃ śivaṃ tathā || bindunādasamāyuktaṃ kūrmabījaṃ tadantaram | namastārāyai sakaladustarāṃstārayadvayam || svāhānto'yaṃ bhayaṅkarī śrīmadbhuvanatāriṇī | 394) śyāmāṃ dvādaśahastāṃ ca raktavastrāṃ śavāsanām || khaḍgakartṛdharāṃ nityāṃ saṃsmared hṛdayāmbuje | kūrcaṃ nṛsiṃhaṃ kroṃ kūrcaṃ lajjāmastraṃ ca kūrcakam || nārasiṃhīti vikhyātā śrīmatsaṅkaṭatāriṇī | śyāmāṃ daśabhujāṃ khaḍgakartṛhastāṃ śavāsanām || śuklavastrāṃ sadā dhyāyen mūlādhāranivāsinīm | oṃ śiro me satataṃ pātu hsauṃ kullukatāriṇī || śikhāṃ me pātu kalahrīṃ devī yā brahmatāriṇī | śiraso dakṣiṇe bhāge hasastrīṃ vajratāriṇī || pātu māṃ vāmabhāge tu vaṃ sahūṃ durgatāriṇī | śirasaḥ paścime bhāge rakṣa phaṭ ugratāriṇī || ṣaḍakṣarī kullukeśī vijayānandatāriṇī | khaḍgāmbhojavarābhītidhāriṇī māṃ sadā'vatu || maṇidhari vajriṇi hrīṃ hūṃ trīṃ sarvavaśaṅkari | pratisare rakṣa rakṣa māṃ hrīṃ hūṃ hūṃ phaṭ svāhayānvitā || śikhāgranthisthitā'vyānmāṃ devī śrīmaṇitāriṇī | oṃ hrīṃ hūṃ kṣrauṃ sarvavighnānutsādaya vidāraya hūṃ phaṭ svāhā vighnatārā dikṣu māṃ pātu sarvadā || oṃ hrīṃ strīṃ āḥ surekhe hūṃ vajrarekhe ṭhaḥ hūṃ phaṭ svāhā pātu bhuvi prītā māṃ surekhogratāriṇī || ityaṣṭau kullukāmantrān vinyasya sādhakottamaḥ | caturaśītibhedāṃstān mūlasthān vigrahe nyaset || oṃ śiro me hrīṃ strīṃ hūṃ phaṭ pātu māṃ pañcatāriṇī | yā devyekajaṭā nāma tryailokye jāḍyahāriṇī || netrayorhrīṃ strīṃ hūṃ pātu nīlā devī trilocanā | bhāle śrīṃ hrīṃ strīṃ haṃ saḥ hūṃ phaṭ svāhā bhīmatāriṇī || bhruvormadhyaṃ pātu nityaṃ oṃ hrīṃ haṃsaḥ sahrīṃ sahuṃ | phaṭ svāhā jñānatārā yā ajñānendhanadāhinī | oṃ hrīṃ haṃsaḥ śrīṃ haṃ saḥ strīṃ hūṃ phaṭ śrīṃ prāṇatāriṇī | pātuṃ māṃ nāsikāmadhye sarvāpatkṣayakāriṇī | klīṃ hrīṃ strīṃ hūṃ oṃ klīṃ hūṃ phaṭ pātu mohanatāriṇī || mukhapadme'ṅkuśāmbhoja varābhayakarāmbujā | oṃ hrīṃ hūṃ phaṭ pātu oṣṭhaṃ lamboṣṭhī viśvamohinī || āṃ hrīṃ aiṃ hūṃ hūṃ hasastrīṃ phaṭ ṭa-adharaṃ pātu me sadā | anantatāriṇī devī bhogamokṣaphalapradā | aiṃ oṃ hūṃ aiṃ strīṃ hrīṃ ph hūṃ ai vāktāriṇī parā || māṃ pātu vākpradā devī vacane maṅgalapradā | oṃ tāre strīṃ mahātāre hūṃ tāriṇyugratāriṇī | rakṣa rakṣa jagattāre hūṃ phaṭ tāriṇī pāhi mām | 395) oṃ hrīṃ śrīṃ jrīṃ strīṃ hrīṃ phaṭ e hrīṃ vada vāgvibhavaprade || sarvajñājñāpaya strīṃ hūṃ jihvāṃ me rakṣa tāriṇī | aiṃ hrīṃ hūṃ strīṃ hasastrīṃ phaṭ cācīṃ caṇḍogratāriṇī || pātu me civukaṃ devī caṇḍabhītivināśinī || oṃ kalahrīṃ hūṃ hasastrīṃ klīṃ klīṃ phaṭ kālatāriṇī | kapolau pātu me ugrā svarṇābhā nāgakuṇḍalā || oṃ yuṃ hūṃ hūṃ śrīṃ hasastrīṃ klīṃ hrīṃ hraṃ hrīṃ hūṃ phaṭ aiṃ sadā | karṇau pātu mahāmāyā vidyā śrīśabdatāriṇī || oṃ śrīṃ glauṃ gaṃ hūṃ hasastrīṃ aiṃ gaṇḍau pātu me sadā | padmayugmavarābhītidhāriṇyabhayatāriṇī || oṃ klīṃ kili kili strīṃ phaṭ kaṇṭhaṃ pātu sutāriṇī śrīṃ śrīṃ hrīṃ aiṃ strīṃ clūṃ hasastrīṃ hūṃ phaṭ strīṃ hūṃ kṣeṃ hūṃ karālinī rakṣa rakṣa mahātāre hūṃ phaṭ svāhā kakutsthalam || oṃ jrīṃ hrīṃ strīṃ hūṃ haṃ sastrīṃ hūṃ phaṭ grīvāṃ rakṣa tāriṇī || oṃ hrīṃ hūṃ trīṃ klīṃ hasastrīṃ bhastrīṃ bhastrīṃ jaye jaye mohogre piṅgalajaṭe hrīṃ strīṃ hūṃ phaṭ svāhā'vatu skandhau me jayadā pātu devī vijayatāriṇī || oṃ hūṃ hrīṃ trīṃ hrīṃ drāṃ drīṃ kḷṃ haṃ saḥ aiṃ hūṃ phaṭ | bāhumūle pātu nityaṃ mama sā jayatāriṇī || oṃ drāṃ drīṃ dāviṇī klinne drāvaya drāvaya drutam | sarvaśatrūn mahāmāye mahātāriṇi hrīṃ sahrīṃ phaṭ svāhā bāhumadhyaṃ me pātu vidrāvatāriṇī || oṃ hrīṃ kṣaṃ bhamalavarayūṃ śrīṃ kṣrīṃ hūṃ sahrīṃ saḥ phaṭ | karau pātu siddhitārā mama sarvārthasādhinī | āṃ hrīṃ kroṃ hūṃ hasastrīṃ phaṭ aṅgulīrṛddhitāriṇī || oṃ khaphreṃ strīṃ hūṃ haṃ saḥ kṣrīṃ nakhānakhaṇḍatāriṇī || oṃ hrīṃ hūṃ drāṃ drīṃ hūṃ clūṃ strīṃ saḥ khaphreṃ caṇḍayogini yogeśvari mahātāre tārakāsuramardini madaya pramathān duṣṭān mama śatrūn vidāraya śoṣaya troṭaya kṣāṃ kṣrīṃ dhūṃ dhūṃ bandhaya bandhaya sarvāriṣṭaṃ saṃhara strīṃ karau mahogratāriṇī pātu me vijayānandadāyinī khaḍgadhāriṇī || oṃ strīṃ hūṃ yaralavasahūṃ hasakṣamalavarayūṃ hrīṃ hrīṃ oṃ kukṣideśaṃ me pātu yoginītāriṇī || oṃ hrīṃ hrīṃ hūṃ hūṃ strīṃ strīṃ saḥ klīṃ klīṃ vimokṣade haṃsaḥ klīṃ sahrīṃ pāhi māṃ pārśvayorbhṛgutāriṇī svāhā haṃsaḥ || oṃ hrīṃ strīṃ hūṃ phaṭ so'haṃ mahogratāriṇī | pāhi māṃ hṛdayāsannā prāṇaśaktyupavṛṃhitā || oṃ tāre tāraya trīṃ hūṃ haṃsastryailokyatrāṇakāriṇī | hūṃ phaṭ svāhā stanadvandvaṃ rakṣa me vijayaprade || oṃ kṣāṃ hūṃ kalahastrīṃ phaṭ kālarudranivāriṇī | rakṣa rakṣa hūṃ phaṭ aiṃ hūṃ udaraṃ rudratāriṇī || oṃ hrīṃ bhastrī hasastrīṃ phaṭ nābhiṃ me jīvatāriṇī | hrīṃ klīṃ hūṃ sahastrīṃ phaṭ liṅgaṃ prajanatāriṇī || oṃ hsauṃ hrīṃ hasastrīṃ hūṃ hūṃ klīṃ strīṃ phaṭ sadā mama | ādhāraṃ pātu sā devī tryailokyādhāratāriṇī || oṃ hūṃ hrīṃ strīṃ jambhini śrīṃ hrīṃ vaśini klīṃ mohini drāṃ drāviṇi me śatrūn hana drāvaya mohaya kṣobhaya 396) kṣobhaya hūṃ hūṃ drutaṃ jambhaya jambhaya tāre tāriṇi rudrāsthidhāriṇi brahmarūpiṇi brahmaviṣṇuśivatrāṇakāriṇi kṣīṃ phaṭ ambike rakṣiṇi tāriṇi devi trikhaṇḍaṃ pātu me sadā | hūṃ hrīṃ strīṃ śrīṃ hasastrīṃ hrīṃ hūṃ phaṭ svāhā mamā'vatu | nitambasthūlasarvāṅgī sarvadā sarvatāriṇī hrāṃ hūṃ hrīṃ klīṃ blūṃ strīṃ hūṃ phaṭ ūrū me bhaṅgatāriṇī || oṃ jhrīṃ jrīṃ krīṃ hasastrīṃ phaṭ hūṃ hrīṃ jambhaya mohaya stambhaya drāvaya drāṃ drīṃ klīṃ clūṃ saḥ śatrupakṣagān mama jānuyugaṃ rakṣa devī jambhakatāriṇī || oṃ śrīṃ hūṃ hrīṃ jrīṃ jhrīṃ śrīṃ hūṃ hūṃ mamā'vatu | jaṅghāyugmaṃ mahādevī pātu sā bhramatāriṇī || oṃ hrīṃ gāṃ gīṃ glauṃ gūṃ gaiṃ gauṃ glauṃ hūṃ strīṃ phaṭ parameśvarī | gulphayugmaṃ sadā pātu devī śrīgaṇatāriṇī || oṃ hūṃ phaṭ pādapṛṣṭhaṃ pātu parokṣatāriṇī || oṃ hūṃ hrīṃ phaṭ mahātārā pātu me caraṇāṅgulīḥ || oṃ hrīṃ strīṃ glauṃ laṃ hasastrīṃ hūṃ phaṭ svāhāsvarūpiṇī | pādādhaḥ pātu me nityaṃ devī śrībhūmitāriṇī || oṃ kṣauṃ kṣīṃ hūṃ hrīṃ strīṃ hsauṃ phreṃ phaṭ īśvari | turu turu strīṃ śrīṃ hrīṃ hūṃ vajratejomaye aiṃ phaṭ sarvāstraśastravāriṇi sarvapraharaṇanisūdini sarvakṛtyābhicāra grahāriṣṭanivāriṇi sarvāstrāṇi stambhaya strīṃ mardaya hrīṃ vidāraya bhañjaya drāṃ bandhaya klūṃ santāpaya hsauṃ hraḥ phaṭ mahogratāriṇīvidyā romakūpāni me'vatu | sarvāyudhakarā devī sarvato'bhayadāyinī || oṃ hrīṃ bhrūṃ trūṃ rūṃ vrūṃ hūṃ namo bhagavati daṃṣṭriṇi bhīmavaktre mahograrūpe kālike keliniścale kluṃ kluṃ kluṃ vidyujjihve hūṃ hūṃ kaṭiśroṇimāṃsābharaṇe viśālamuṇḍamālādhāriṇi drāvaya drāvaya mahāraudri parabhaṭa gajāśvahṛcchoṣiṇi akhiladṛṣṭimūṣiṇi nikhilāstraparīvartakāriṇi bhrukuṭīkṛtanayane viṣamanetre mahāraktavasāmāṃsavasāmedopaliptagātre kahakahamahamahabhrūṃdabhrūṃdanānājīmūtavarṇe visravadghaṇṭāvakīrṇadehe śavamāṃsa priye bimbe bimbe raṇabimbe raudrarūpe hlauṃ hlauṃ hlaḥ kunta kunta ākarṣaya ākarṣaya dhunu dhunu heṃ haḥ khaphreṃ vijṛmbhini hūṃ kṣauṃ namo jaya tryailokyavijaye hūṃ phaṭ svāhā tryailokyavijayā tārā sarvāṅgaṃ me sadā'vatu || oṃ hrīṃ strīṃ cāṃ cīṃ caiṃ hūṃ phaṭ śrīṃ hrīṃ maheśvari hūṃ vidyutprabhe vidye vijayānandadā'vatu || oṃ hrīṃ strīṃ cāṃ cīṃ caiṃ hūṃ phaṭ śrīṃ hrīṃ maheśvari hūṃ vidyutprabhe vidye vijayānandadāyini cidānandamaye devi cetane citsvarūpiṇi haṃsaḥ haṃsāṃ haṃsīṃ hūṃ saḥ pātu caitanyatāriṇī || iti trirvyāpakaṃ kṛtvā aṣṭādhārān pravinyaset | śivaśaktyātmakairvarṇaistāriṇīmantrasaṃyutaiḥ || oṃ hrīṃ strīṃ ḍāṃ ḍīṃ ḍūṃ ḍaiṃ ḍaḥ ḍaralakasahaiṃ hūṃ vaṃ śaṃ ṣaṃ saṃ glau bhūmitattvātmike ḍākini tāriṇi kālāgnirudrasahite mamādhāraṃ sadā'vatu | aiṃ hrīṃ śrīṃ hasakhaphreṃ hsauṃ yaralavasahūṃ hsauṃ hasakhaphreṃ śrīṃ hrīṃ aiṃ oṃ ādhāravāsini kālāgnirudrasahite mamādhāraṃ rakṣa rakṣa svāhā | 397) oṃ hrīṃ hūṃ rāṃ rīṃ rūṃ raiṃ rauṃ raḥ strīṃ raḍalakasahaiṃ aiṃ hrīṃ śrīṃ hasakhaphreṃ strīṃ lavarayūṃ hsauḥ saḥ phaṭ śrīṃ hrīṃ aiṃ vaṃ bhaṃ maṃ yaṃ raṃ laṃ rājasi āpyāśraye brahmaṇā sahite pāhi adhiṣṭhānaṃ jaganmayi vighnān me jalajān chindhi rakṣa rākini tāriṇi || oṃ strīṃ hrīṃ lāṃ līṃ lūṃ laiṃ lauṃ laḥ phaṭ hsauḥ saḥ phaṭ laḍarakasahauṃ hraiṃ hraḥ aiṃ hrīṃ śrīṃ sahakhaphreṃ hsauḥ hasakṣamalavarayūṃ hsauḥ hasakhaphreṃ śrīṃ hrīṃ aiṃ ḍaṃ ḍhaṃ ṇaṃ taṃ thaṃ daṃ dhaṃ naṃ paṃ phaṃ sāttvike jīvātmarūpiṇi śrīṃ hrīṃ rudrānandapradāyini tejomaye jvalatkālānaladīpte maheśvari maṇipūraṃ sadā pāhi devi lākini tāriṇi oṃ hrīṃ hūṃ kāṃ kīṃ kūṃ kaiṃ kauṃ kaḥ strīṃ hsauṃ saḥ klīṃ kalaḍarasahauṃ hūṃ śrīṃ aiṃ hrīṃ śrīṃ hasakhaphreṃ hsauṃ hsauṃ hasakṣamalavarayūṃ hsauṃ hasakhaphreṃ śrīṃ hrīṃ aiṃ kaṃ khaṃ gaṃ ghaṃ ṅaṃ caṃ chaṃ jaṃ jhaṃ ñaṃ ṭaṃ ṭhaṃ phaṭ paratatvātmike devi jagaccaitanyakāriṇi | viṣṇuvakṣaḥsthalāvāse kamale kamalālaye | klīṃkāre kāmade devi prāṇaśaktiprabodhini | anāhataṃ rakṣa nityaṃ devi kākini tāriṇi || oṃ hrīṃ trīṃ hūṃ hrīṃ śrīṃ hauṃ hraiṃ strīṃ hsauḥ phaṭ parāpare sāṃ sīṃ sūṃ saiṃ sauṃ saḥ hrīṃ saḥ saḍaralakahauṃ hraṃ hraṃ aiṃ hrīṃ śrīṃ hasakhapreṃ hsauṃ kṣamalavarayūṃ hsauṃ hasakhaphreṃ śrīṃ hrīṃ aiṃ hrīṃ phaṭ parāparāpare aṃ āṃ iṃ īṃ uṃ ūṃ ṛṃ ṝṃ ḷṃ ḹṃ eṃ aiṃ auṃ aṃ aḥ phaṭ ākāśātmike devi vidyunmati virocane hiraṇyagarbhāśraye devi glauḥ hūṃ viśuddhaṃ pāhi me sadā | caṇḍamaṇḍalasaṅkāśe devi sākini tāriṇi || oṃ hrīṃ strīṃ hūṃ hāṃ hīṃ hūṃ haiṃ hauṃ haḥ phaṭ śrīṃ hasakalaraḍaiṃ aiṃ hrīṃ śrīṃ hasakhaphreṃ lhauḥ hrīḥ trīṃ phaṭ ṭhaṃ ṭhaḥ sphura sphura lava prakṣa sahastrīṃ hsauṃ hasakhaphreṃ śrīṃ hrīṃ aiṃ haṃ kṣaṃ haṃ saḥ hūṃ sohaṃ hrīṃ phaṭ manomaye brahmatārālaye īśe sadāśivahṛdisthite sābhilāṣaṃ mano nityaṃ pāhi hākini tāriṇi || oṃ hrīṃ strīṃ haṃ yāṃ yīṃ yūṃ yaiṃ yauṃ yaḥ sauṃ haṃ haṃ sīṃ strīṃ hsauṃ aiṃ hrīṃ śrīṃ hūṃ hasakhaphreṃ hsauṃ bhagavatyambacinmaye buddhitattvātmike hasakṣamalavarayūṃ hasakṣamalavarayīṃ hsauṃ sahakhaphreṃ śrīṃ hrīṃ aiṃ prajñāṃ rakṣa jaganmaye nikhilaprapañcarūpiṇi haṃsaḥ sohaṃ hsauṃ saḥ phaṭ jagattattvātmike devi ekapatraṃ mamā'vatu || oṃ hrīṃ strīṃ hūṃ jagaddhātri jagadānandadāyini hrāṃ hrīṃ hrūṃ hraiṃ hrauṃ hraḥ strīṃ phaṭ jagadāhlādarūpiṇi hrīṃkāraṃ me ahaṃtattvaṃ pātu saccitsvarūpiṇī aiṃ hrīṃ śrīṃ hasakhaphra hrīṃ hūṃ klīṃ saḥ hsauṃ strīṃ phaṭ aghoramukhi tāre hūṃ sarvapratyayakāriṇi hsauṃ aiṃ hrīṃ hasakhaphreṃ saklīṃ hūṃ śrīṃ hsauṃ hrīṃ aiṃ saḥ sahasrārādhiṣṭhite hūṃ hrīṃ mahāśivavibhūṣaṇe rakṣa rakṣāhaṅkṛtiṃ me jagaccaitanyatāriṇi | oṃ hrīṃ hūṃ strīṃ hasastrīṃ hasakalahrīṃ hsauṃ tāriṇi brahmatāriṇi hsauṃ hasakhaphreṃ hśrīṃ śrīṃ hrīṃ aiṃ parame parame pare ghore ghore mahāghore aghore ghorarūpiṇi ghoraghoratare bhasrāṃ bhasrīṃ hūṃ hūṃ parameśvari cidānandaparabrahmatāriṇi śrīṃ saḥ hrīṃ saḥ phaṭ parame śivaparyaṅke śuddhapadmāsanasthite sahajānandasusnigdhe pāhi māmugratāriṇī | 398) navatārāḥ pravinyasya ṣaḍaṅgaṃ vinyaset punaḥ || aiṃ klīṃ sauṃ oṃ hasastrīṃ hruṃ hrīṃ strīṃ phaṭ svāhā hṛdaye'vatu khaḍgotpalavarābhītidharā bhairavatāriṇī aiṃ klīṃ sauḥ īṃ aiṃ kalahrīṃ hasakalahrīṃ saklīṃ klīṃ hrīṃ hūṃ hrīṃ strīṃ hūṃ aiṃ klīṃ sauḥ mātaṅgini mohini hrīṃ śrīṃ hūṃ aiṃ vajravairocanīye hūṃ hūṃ aiṃ hūṃ phaṭ svāhā hrīṃ śirase pātu devi khaḍgogratāriṇi || oṃ īṃ aiṃ kalahrīṃ śrīṃ hrīṃ hūṃ strīṃ hūṃ phaṭ śrīṃ hasakalahrīṃ sa hūṃ hrīṃ śikhāṃ pāhi mama tryaipuratāriṇi hrīṃ strīṃ hūṃ śrīṃ hrīṃ trīṃ aiṃ vajravairocanīye hūṃ hūṃ phaṭ svāhā vajratāre mamāṅge vajratāṃ kuru | kavacaṃ mama sarvāṅgaṃ rakṣa śrīvajratāriṇi || oṃ hūṃ hrīṃ aiṃ klīṃ sauḥ namo mātaṅgatāriṇīśvari | sarvamukharañjani śrīṃ sarvasattvavaśaṅkarī strīṃ sarvastrīpuruṣavaśaṅkari sarvavairivaśaṅkari hrīṃ klīṃ hrīṃ hūṃ hūṃ hastrīṃ sarvarājavaśaṅkari sarvaduṣṭavaśakari aiṃ klīṃ sauḥ netramaṇḍale sadāsthitā pāhi tāre mātaṅgi viśvamohini || oṃ hrīṃ strīṃ hūṃ phaṭ krīṃ krīṃ krīṃ hūṃ hūṃ hrīṃ hrīṃ hsauḥ strīṃ hraḥ phaṭ strīṃ hūṃ hrīṃ oṃ kāli kāli oṃ oṃ oṃ hraḥ strīṃ hūṃ khapreṃ kṣauṃ kṣaḥ stryauṃ stryaḥ sahai haṃ saḥ namo bhagavati sasphṛṃ pracaṇḍabālike khaḍgaśūlagadādhare hūṃ hūṃ hreṃ hraiṃ sarvaśaktidhare sarvārisūdani raktamāṃsāśane bhīme kharpakhaṭvāṅgadhāriṇi māṃ rakṣa rakṣa vijaye mama śtrūn vināśaya vināśaya sarvaduṣṭānariṣṭān nivāraya sarvagrahayakṣabhūtakrūramātṛbhayaṃ hana kuṣmāṇḍa bhairava kṣetrapāla ḍākinyuraṅgamān nivāraya nivāraya khecarān brahmarākṣasān ye māṃ hiṃsanti pratyakṣaṃ kṛtyādrohasya kārakāḥ parokṣe vā tān jvala jvālini hūṃ hana kṣayaṃ naya naya pramardaya pramardaya praṇāśaya praṇāśaya śoṣaya śoṣaya bhrūṃ rūṃ kṣrīṃ kṣrauṃ bhraiṃ phaṭ karadvayam | kālikāmantrato nyasya gāyatryā vyāpakaṃ caret || hrīṃ strīṃ hūṃ phaṭ ekajaṭe vidmahe hrīṃ strīṃ hūṃ pare nīle vikaṭadaṃṣṭre hrīṃ dhīmahi || oṃ hrīṃ strīṃ hūṃ phaṭ aiṃ saḥ strīṃ tannastāre pracodayān māṃ pāhyugratāriṇi || oṃ akṣobhyaḥ śiraḥ pātu sarvadā kṣobhakārakaḥ | pūrve aiṃ hrīṃ śrīṃ māṃ rocanaḥ pātu sarvadā || aiṃ hrīṃ śrīṃ oṃ paścime'vyāt sarvadā siddhināyakaḥ | aiṃ hrīṃ śrīṃ hūṃ phaṭ āgyeyyāṃ nāmako māṃ sadā'vatu || aiṃ hrīṃ śrīṃ hūṃ phaṭ naiṛtyāṃ māṃ pātu māmakaḥ sadā | aiṃ hrīṃ śrīṃ hūṃ phaṭ vāyavyāṃ pātu pāvakaḥ | sadā aiṃ hrīṃ śrīṃ hūṃ phaṭ aiśānyāṃ tārakaḥ pātu māṃ sadā | tadbhahiḥ pūrvadigbhāge aiṃ hrīṃ śrīṃ oṃ namo namo brahmāṇi rakṣa rakṣa haṃsavāhini haṃsini āṃ hrīṃ kroṃ hrīṃ hsaiṃ strīṃ saḥ asitāṅganiṣevite rakṣa rakṣa mahāmāyā haṃsaḥ so'hasvarūpiṇī | āgneyyāṃ aiṃ hrīṃ śrīṃ hrauṃ strīṃ hūṃ phaṭ īṃ hrīṃ namo namo māheśvari vṛṣārūḍhe śūlahaste mamābhaye heṃ hauṃ hūṃ hrīṃ śrīṃ rakṣa rakṣa māṃ rurubhairavabhūṣaṇe aiṃ hrīṃ śrīṃ oṃ hrīṃ hūṃ strīṃ aiṃ namo bhagavati hrīṃ hrīṃ kaumāri māṃ rakṣa rakṣa dakṣiṇe śikhivāhane śaktihaste aiṃ hrīṃ hraiṃ 399) caṇḍabhairavabhūṣite aiṃ hrīṃ śrīṃ hrīṃ hūṃ phaṭ || oṃ glauṃ namo bhagavati sruvaṃ vārāhi māṃ rakṣa rakṣa daṃṣṭrāyudhe mahābale unmattasahite vidye naiṛtyāṃ rakṣa māṃ sadā | aiṃ hrīṃ hūṃ oṃ klīṃ haiṃ haṃ saḥ sohaṃ namo namo bhagavati vaiṣṇavi śrīṃ hrīṃ trīṃ garuḍavāhini cakrāyudhe māṃ rakṣa rakṣa aiṃ jauṃ hauṃ haṃ sauḥ saḥ phaṭ māyāsahasraparivartini krodhabhairavabhairavi pratīcyāṃ rakṣa deveśi sarvavighnān nivāraya aiṃ hrīṃ śrīṃ oṃ hrīṃ hrīṃ drīṃ trīṃ hsraiṃ aiṃ trāṃ īṃ ūṃ hrīṃ namo namo bhagavatyajite aindri gajarājoparisthite vajrahaste haiṃ hsauṃ mama vairivināśini kapālisahite rakṣa vāyavyāṃ diśi māṃ sadā | aiṃ hrīṃ śrīṃ oṃ strīṃ hūṃ phaṭ cāṃ cīṃ caiṃ namo bhagavati śrīṃ cāmuṇḍe śavavakṣaḥsthe khaṭvāṅgāyudhadhāriṇi hrauṃ hrīṃ hsauṃ bhīṣaṇākhye udīcyāṃ rakṣa māṃ sadā aiṃ hrīṃ śrīṃ ūṃ īṃ laṃ hrīṃ oṃ hrīṃ srīṃ strīṃ hūṃ phaṭ namo namo bhagavati mahālakṣmi padmāsanasaṃsthite pare padmāyudhadhare oṃ hrīṃ hklīṃ hklauṃ hsaiṃ hastrīṃ vibhūtide saṃhārabhairavānande aiśānyāṃ pāhi māṃ sadā | aiṃ haiṃ hauṃ hetukaḥ pātu pūrve aiṃ vaṃ hūṃ phaṭ hrauṃ slauṃ saḥ phaṭ āgneye tripurāntakaḥ klauṃ hūṃ yāmye aiṃ vaṃ vahnivetālaḥ pātu māṃ bhayād dakṣiṇe'vyādagnijihvaḥ aiṃ aṃ kaṃ naiṛta eva me hūṃ hrīṃ kreṃ īṃ kāṃ bhrūṃ hrīṃ hūṃ kālākṣaḥ pātu māṃ sadā | vāyukoṇe aiṃ maṃ hūṃ matayo bhairavo'vatu | udīcyāṃ eṃ aiṃ hūṃ phaṭ ekapādaḥ sadā'vatu aiṃ bhīmā māṃ pātu bhīmavaṭuka aiśānyāṃ pātu māṃ sadā | oṃ tāre tāre mahātāre uttāre bhayatāriṇī | oṃ hrīṃ śrīṃ jrīṃ hūṃ kroṃ vaṃ kroṃ laṃ vajrāśmāstrāṇi mardaya mardaya drāvaya hrīṃ haḥ kahakaha vimoḍaya vimoḍaya hasastrīṃ phaṭ svāhaindrāstrāt pāhi tāriṇī || oṃ tāre vaṃ viśvatāre hrīṃ strīṃ vāruṇatāriṇī | vaṃ kroṃ vaṃ kroṃ agnyastrāṇi stambhaya drāvaya drutaṃ parivartaya kartayāśu bhrāmayāstraṃ vidāraya saṅkocaya chedaya strīṃ sarvaśatrūn vināśāya agnyastrebhyaḥ pāhi māṃ tvaṃ vahnistambhanatāriṇī || oṃ hrīṃ tāre mahātāre kāladaṇḍavināśini hūṃ kroṃ yaṃ kroṃ hasakroṃ phaṭ daṇḍāstrāṇi nivāraya bhañjaya troṭaya kṣunna chindhi chindhi vipāṭayāstraṃ stambhaya stambhaya kṣrīṃ hrīṃ yāmyāstrād rakṣa tāriṇī || oṃ klīṃ hrīṃ trīṃ viṣṇutāre sarvāsuravidāriṇi asurāstrāṇi sarvāṇi nivāraya vidāraya bhañjaya troṭaya kunte mardaya troṭaya druha sarvāsuraprararaṇebhya āḥ surekhe surekhe hūṃ vajrarekhe vidāriṇi kṣāṃ kṣīṃ kṣuṃ hrīṃ hūṃ phaṭ hsauḥ kṛtyādrohaṃ praṇāśaya māyāvyūhaṃ vidāraya trīṃ trāsini māṃ rakṣa āsurāstrebhya īśvari || oṃ hrīṃ trīṃ hūṃ mahātāra hraṃ hraḥ kroṃ vaṃ kroṃ vaṃ kroṃ kṣūṃ kṣauṃ vaṣaṭ jvala jvala śūlini kṣrīṃ duṣṭagrahabhayāpahe hūṃ phaṭ svāhā varuṇāstrakṛtyādrohān nivāraya śoṣaya kṣobhaya kṣycaṃ phaṭ bhindi bhindi vilopaya āpyadurgā āpado'smān duge durge rakṣiṇi phaṭ svāhā māṃ paścime pātu śrīdurgottāriṇī tu yā || 400) oṃ hrīṃ śrīṃ bhīmatārā yā jñeyā girivarāśrayā | mahākaṭā mahāvegā mahādhīrā mahāvalā | hrāṃ hrāṃ sthāṃ sthīṃ mahocchuṣmā vādyastrāṇi vināśaya | dhūṃ dhūṃ dhūmāvati klinne kledaya drāvayā'hitān ādhāratāriṇi chindhi samīrāstrāṇi me ripoḥ || oṃ hrīṃ hūṃ vajravairocanīye vajratāriṇī hūṃ hūṃ phaṭ svāhā hraiṃ saklīṃ gadāṃ cūrṇaya bhañjaya yakṣāstrāṇi yakṣamāyāṃ drīṃ drāvaya drīṃ vimocaya udīcyāṃ rakṣa māṃ devi parito vajratāriṇi | oṃ hrīṃ strīṃ klīṃ strīṃ kālarudraśaktitattvasvarūpiṇi hraiṃ hrauṃ kṣrauṃ mahātāre tāriṇi brahmasvarūpiṇi pracaṇḍe pramathāstrāṇi bhañjaya hrīṃ haḥ khaṇḍaya raudrakṛtyāpaśūnugrān pramathān sarparākṣasān brahmarākṣasavetālānutsāraya nivāraya rudrāstrebhyaḥ sadā pāhi māṃ tvaṃ pracaṇḍatāriṇī || oṃ hrīṃ haṃ saḥ kroṃ oṃ haṃsaḥ chrāṃ sohaṃ kroṃ vaṣaṭ hklīṃ saklīṃ hasaklīṃ phaṭ hūṃ strīṃ brahmogratāriṇi drutaṃ brahmāstrāṇyupaśāntiṃ tvaṃ naya viśvātmike śive vedoditāḥ kriyāḥ sarvāḥ kṛtyādrohaphalapradāḥ | ye māmuddiśya kurvanti tāṃstān hiṃsantu hiṃsakān | pracaṇḍatāriṇī cakrabhītyā krodhāgnidharṣitāḥ || oṃ hrīṃ strīṃ hūṃ hasastrīṃ hrīṃ gāṃ gīṃ gūṃ gaiṃ gauṃ gaḥ saḥ phaṭ aiṃ hrīṃ śrīṃ hūṃ slūṃ suparṇe kroṃ ambāntāṃ sahauṃ hsauḥ haṃsaḥ sohaṃ nāgabāṇān hana saṃhana drāṃ drīṃ hrīṃ clūṃ strīṃ hasastrīṃ khaiṃ khaiṃ kṣaḥ tārkṣyatāriṇi viṣasarpabhayāstrāṇi saṃharākhilabhītihetināgapāśān saṃharaihi devi śrītārkṣyatāriṇī | iti śatrorastradurgaṃ nirākṛtya viśuddhadhīḥ | paṭhedimaṃ mahāmantraṃ sarvabhītivināśanam || oṃ hsauṃ vasahūṃ kalahrīṃ hasastrīṃ phaṭ narāntramālābharaṇabhūṣite mahākaulini mahābrahmavādini mahādhanonmādakāriṇi mahābhogaprade asmadīyaṃ śarīraṃ vajramayaṃ kuru kuru durjanān hana hana mahīpālān kṣobhaya kṣobhaya paracakraṃ bhañjaya bhañjaya jayaṅkari gaganagāmini yamalavarayūṃ hayamalavarayūṃ bhamalavarayūṃ śamalavarayūṃ kṣamalavarayūṃ bhamalavarayūṃ hasakṣamalavarayūṃ sahakṣamalavarayūṃ haṃsaḥ sohaṃ hūṃ hrīṃ strīṃ hsauṃ drāṃ drīṃ drūṃ trāṃ trīṃ trūṃ tryaiṃ trauṃ traḥ śrīmatkullukatāriṇī sarvatra māṃ rakṣa rakṣa svāhā || oṃ hrīṃ strīṃ śrīṃ hrīṃ mahādevi aśvārūḍhā jayapradā vāhanāni pātu nityaṃ mama sarvārthasādhinī | hrīṃ hraiṃ surekhe devi hūṃ hūṃ phaṭ rathaṃ mamā'vatu rāṃ rīṃ rūṃ raiṃ rauṃ raḥ rakṣiṇi hūṃ phaṭ paramānandatāriṇi || oṃ hūṃ puṣpaketu rājārhate gatāgatāyai samyaguditāyai sagraharāśinakṣatrāyai uditādityamaṇḍalavartinyai nityacaitanyoditāyai hrīṃ trīṃ parajyotistārāyai hūṃ phaṭ svāhā hrīṃ jyotistāriṇi klinne kledini me dhvajaṃ sadā rakṣa rakṣa vairipakṣān kṣayaṃ kuru namo'stu te || oṃ klīṃ kāmākarṣiṇī māṃ pātu sarvārthasādhinī teja ākarṣiṇī buddhyākarṣiṇī jñānākarṣiṇi cittākarṣaṇadevī ca mohākarṣakarūpiṇī tapa ākarṣiṇī 401) śastrākarṣiṇī bhūtākarṣiṇī vāhanākarṣiṇī mantrākarṣiṇī kṣetrākarṣiṇī durgākarṣaṇarūpā ca ratnākarṣaṇarūpiṇī || ahaṅkārākarṣiṇī ca yogākarṣaṇarūpiṇī | vidyākarṣaṇarūpā ca śraddhākarṣaṇarūpiṇī || oja ākarṣiṇī caiva stambhinī mohinī tathā | drāviṇī kṣobhiṇī caiva vaśīkaraṇarūpiṇī || ākarṣiṇī sammohinī pañcavāṇeśvarī parā | sarvarūpā mahātārā samare pātu māṃ sadā || araṇye prāntare bhīme nirālambe jalaplave | varābhayāmbhojahastā pātu māmugratāriṇī || viṣame saṅkaṭe ghore kāntāre parvatālaye | khaḍgāmbhojadharā devī pātu māṃ durgatāriṇī || siṃhavyāghrasamākīrṇe kānane bhīṣaṇālaye | bhīmadaṃṣṭrā pātu nityaṃ khaḍgakharpara dhāriṇī || sabhāyāṃ śāstravāde tu ripusaṃghasamākule | muṣṭiyantritahastā māṃ pātu nīlasarasvatī || kharvā pratyālīḍhapadā śavāsanagatā śivā | muṣṭihastā smṛtā devī sadyaḥ stambhayate'khilān || kṣaratpīyūṣakalikā saumyasmerāmbujānanā | rogebhyaḥ pātu māṃ nityaṃ devī yā'mṛtatāriṇī || pramathebhyaḥ piśācebhyo rākṣasebhyo grahādapi | brahmarākṣasavetāla kuṣmāṇḍādibhya eva ca || sarvatra rakṣamāṃ devi siṃhāsyād bhūtatāriṇī || oṃ pūrvasyāṃ diśi cāgneye dakṣiṇe nairṛte tathā || vāruṇe caiva vāyavye kaubere raudragaurave | chidrasthāneṣu sarveṣu randhradeśeṣu ca kramāt || kartṛkharpadharā devī pātu māmugratāriṇī | sainyāni vāhanānyeva gajāśvādīni me'vatu || ugrāpattāriṇī devī sarvamaṅgaladāyinī | gotraṃ mitrāṇi me rakṣa patnīḥ praṇayaśālinīḥ || mahogratāriṇī pātu sarvabhītivināśinī || oṃ hūṅkārabījodbhave lolajihve bhayaṅkari | kartṛkharpadhare ugre ugratāre namo'stu te | ākāśanilaye tāre tryakṣare brahmavādini | siddhānāṃ śuddhide śuddhe namaste cogratāriṇi || sarvatra rakṣa māṃ devi bhayebhyaścogratāriṇi | prasādādugratārāyā na māṃ hiṃsanti hiṃsakāḥ | oṃ hrīṃ hrīṃ hūṃ strīṃ hasastrīṃ sphura sphura hasastrīṃ phaṭ prasphura prasphura strīṃ hrīṃ caṭa caṭa hūṃ hrīṃ śrīṃ hasakalarīṃ pracaṭa pracaṭa hūṃ hrīṃ kaha kaha kṣrīṃ kṣīṃ kroṃ hūṃ vama vama strīṃ hūṃ me ripūn ghātaya ghātaya hūṃ phaṭ klīṃ kroṃ ṭhaḥ kṣrīṃ saḥ hasakṣamalavarayūṃ hasakṣamalavarayīṃ hasakhaphreṃ hsauṃ sahūṃ haṃsaḥ sohaṃ hūṃ phaṭ sohaṃ sarvāṅgaṃ me'vatu tāriṇī | pātu me sarvadā nityā sarvamantraprabodhinī | bhairavī sundarī kālī mātaṅgī chinnamastakā || nīlasarasvatī ceti mantraṣaṭkamudāhṛtam | iti te kathitaṃ vatsa kathitaṃ devadurlabham || tryailokyavijayaṃ nāma brahmamantraikavigraham | anena kavacī bhūtvā bhāvayannugratāriṇīm | ādhārasthāṃ parāṃ śaktimākucyānīya yatnataḥ || ṣaḍaṅgasahitāṃ mūrdhni parānande nimīlya ca | sahajānandajaṃ teja ātmābhedena bhāvaya || śivo'haṃ bhairavaścāhaṃ nityānando'hamavyayaḥ | 402) saṃharttā'haṃ ripūṇāṃ vai mahogratāriṇī hya?ham || sarvaśaktimayo brahmarūpo'haṃ tāriṇīmayaḥ | ityātmānaṃ bhāvayastvaṃ mantrāṇyaripu yojaya || brahmamantraṃ smaran mantratejobhirujjvalānyapi | brahmantvaviralānyeva svaśuṣkānyanalo yathā || brahmamantraiḥ puṭaṃ kṛtvā yo japet tārikāmanum | kavacaṃ vā tārikāyāstasya siddhirbhaved dhruvam || oṃ klīṃ hrīṃ aiṃ klīṃ sauṃ ka e ī la hrīṃ hasakahalahrīṃ sakalahrīṃ strīṃ aiṃ kroṃ hrīṃ hūṃ śrīmadekajaṭe brahmaṣoḍaśīsvarūpiṇi tripurasundari hrīṃ trīṃ hūṃ phaṭ ka e ī la hrīṃ strīṃ hūṃ nīlasarasvati mahātāre sarvasiddhiṃ prayaccha oṃ hrīṃ klīṃ lauṃ strīṃ phaṭ svāhā | atha yantram atha yantravaraṃ vakṣye yad dhṛtvā kavacī bhavet | ṣaṭkoṇaṃ vinyasedādau madhye mūlaṃ tu vinyaset || tāramantargataṃ kuryāt sasādhyaṃ lajjayānvitam | ṣaṭkoṇe mantraṣaṭkaṃ ca koṇakroḍe ca kullukam || kesareṣvaṣṭa tārāḥ syurdale vargāśca sasvarāḥ | praṇavagrathitān varṇān vāhye tenaiva mudrayet || śṛṅkhalāṃ praṇavaiḥ kuryād digdaśānte'tha bījakān | śeṣān varṇān koṇasaṃsthān śṛṅkhalānteṣu tāriṇīm || yojayet tadbahiḥ padmaṃ ṣoḍaśāraṃ tadantataḥ | kāmavāṇamantravarṇaiḥ kesarāṇi tu veṣṭayet || nṛsiṃhakroḍatārārṇairveṣṭayet patramadhyamān | tadbahiḥ śṛṅkhalā kāryā lajjayā tatra tāriṇīm || yojayet pratyarṇabhedaiḥ kalābhirvijayotsukaḥ | bahiḥ kuryādantapatramabjaṃ prāṇānvitacchadam || jayatārābījayuktaṃ tryakṣaraṃ jayaśabdataḥ | tārābījagarbhitaṃ syājjayabījaṃ nirāmayam || kālīmālāmantravarya veṣṭanaṃ kūrcaśṛṅkhalam | bhūbimbatritayaṃ kuryādādye padmāntakādikān || tāropetān koṇabhāge kūrcān kṣārṇān sajātikān | tadbahirdigastratārān siddhamantramudāhṛtam || indrādīnāṃ manūn bāhye kuryāt phaṭkāragarbhitān | 403) tadbahiḥ kavacaṃ yojyaṃ likhed gandhāṣṭakaiḥ sudhīḥ | bhūrjatvaci kṛtāvaśyo likheddhemaśalākayā || pītakauśeyavastreṇa raktavastreṇa veṣṭayet | gandhāṣṭakena saṃlikhya lākṣayā veṣṭayet punaḥ || svarṇamadhye sthāpayet tat saptāvaraṇasaṃyutam | devatābhedataḥ pūjyaṃ jīvanyāsapuraḥsaram || homaṃ kuryāt trimadhvaktairaṣṭottarasahasrakam | sahasraṃ tu japet tatra mūlaṃ sādhyasamanvitam || guruṃ sampūjya vidhivad gobhūsvarṇāmbarādibhiḥ | santoṣya tatkarād grāhyaṃ dhārayed yatamānasaḥ || ajeyaḥ sarvadevānāmasurāṇāṃ bhaved dhruvam | idaṃ yantraṃ mahāvīryaṃ śirasthaṃ śavabhītiham || bāhusthaṃ jayadaṃ yuddhe kaṇṭhasthaṃ viśvamohanam | hṛdisthaṃ kāmadaṃ nābhau stambhanaṃ roganāśanam || muṣṭisthaṃ dyutakalahe jayadaṃ kāṇḍavāraṇam | śikhāsthaṃ śastrasaṅghānāṃ vāraṇaṃ nātra saṃśayaḥ || yasya mūrdhni mahābāho kavacaṃ brahmasammitam | ta tasya gātraṃ kṛntanti raṇe śastrāṇi kānicit || brahmāstrādīni śastrāṇi taṃ dṛṣṭvā vimukhānyapi | yānti nivīryatāṃ vatsa satyaṃ satyaṃ vadāmyaham || bhairavā yātudhānāśca rākṣasā brahmarākṣasāḥ | chāyāṃ tasya na laṅghanti kiṃ punastasya vigraham || daṃṣṭriṇaḥ śṛṅgiṇaḥ krūrāḥ siṃhavyāghrādayastathā | taṃ dṛṣṭvā tu palāyante tejasā bhayapīḍitāḥ || ta tatpīḍāṃ prakurvanti grahā nāgā surādayaḥ | siddhagandharvayakṣādyā vidyādharamahoragāḥ || kṛtyādrohaṃ tasya kecid ye kurvanti svataḥparaiḥ | tāṃstāṃneva hi khādanti ugratārāprabhāvataḥ || śatrutāṃ tasya ye mūḍhāḥ kurvanti digvidiksthitāḥ | ātmakopāgninā dagdhāḥ praṇaśyanti sabāndhavāḥ || 404) kṛtyādrohāḥ śamaṃ yānti sādhakasyāsya darśanāt | mucyante rogiṇo rogairviṣamapyamṛtāyate || yenedaṃ dhāryate mūrdhnā kavacaṃ cakrasaṃyutam | taṃ dṛṣṭvā tridaśāḥ sarve praṇamanti sasiddhayaḥ || ye kecicchatravastasya ugrā rākṣasamāninaḥ | patanti pādayostasya ugrākarṣitamānasāḥ || sāgarāḥ sthalatāṃ yānti vahnirgacchati śītatām | girayaḥ samatāṃ yānti tamo bhāsvaratāṃ vrajet || pracaṇḍāḥ saumyatāṃ yānti sādhakasyāsya darśanāt | yaḥ paṭhet kavacaṃ divyaṃ mahogrāyā idaṃ śubham || mantrasiddhirbhavet tasya puraśvaryāṃ vinā drutam | siddhayo'ṣṭau karasthāḥ syurdevīputro'yamīritaḥ || dharmārthakāmamokṣāṇāṃ bhājano'yaṃ na saṃśayaḥ | citādhūmaṃ yasya paśyet kavacī paryaṭan bhuvam || so'pi mokṣamavāpnoti kā kathā siddhimāgatāḥ | yasmin yajñe prayātyeṣa brahmavarmavibhūṣitaḥ || darśanāt tṛptimāyānti pitaraḥ sāgnayaḥ surāḥ | nāriṣṭaṃ tatra durbhikṣaṃ dharmavyatikramo nahi || yatrāste kavacī śuddhaḥ sadā japaparaḥ sudhīḥ | paṭhitvā kavacaṃ yastu puṣpāñjaliṃ dadāti vai || namo mahogratārāyai pūjā varṣāyutaṃ phalam | labhate kena tuṣṭā sā ugrāpattāriṇī śubhā || mahāvidyopāsakā ye te paṭhanti śubhecchayā | anye bhaktyā dhārayantu te cāpnuvanti tatphalam || yā striyo bhāgyato labdhvā dhārayanti idaṃ mahat | kavacaṃ tatprabhāveṇa divyān putrān samāpnuyuḥ || sobhāgyaṃ vipulaṃ bhogyamārogyaṃ sarvasampadaḥ | prāpnuvanti jayaparāḥ sākṣād devīti socyate || itīdaṃ kavacaṃ vatsa kathitaṃ tava bhaktitaḥ | mama prāṇādhikaṃ hyetad goptavyaṃ tat prayatnataḥ || 405) rājyaṃ deyaṃ śiro deyaṃ nedaṃ kavacamadbhutam | na kasmaicit pradātavyaṃ satyaṃ satyaṃ śikhidhvaja || tvaṃ me prāṇādhiko yasmād devānāmapi rakṣakaḥ | ataste gaditaṃ vatsa sāvadhānaṃ tu sādhaya || anena kavacī pūrvaṃ tripuraṃ jitavānaham | tārakākhyaṃ jaghānograṃ saṃharā'nena darpitaḥ || śrībhairava uvāca - iti brahmamayaṃ divyaṃ kavacaṃ śaṅkaroditam | samprāpya kārtikeyastu jaghāna tārakāsuram || idaṃ guhyaṃ mayā devi kavacaṃ prakaṭīkṛtam | gopanīyaṃ prayatnena svayoniriva bhairavi || aśvamedhasahasrāṇi rājasūyaśatāni ca | kavacasya samaṃ naiva ye cā'nye kratukoṭayaḥ || brahmahatyāṃ surāpānamagamyāgamanaṃ tathā | sakṛt smṛtaṃ dahatyāśu yathāgnistūlarāśikān || tāriṇyāḥ kālikāyāstu yaḥ kaścit sādhako bhavet | ajñātvā kavacaṃ hyetanna siddhimadhigacchati || api koṭijapenaiva suprītā devatā bhavet | yathā tārā tathā kālī yā tārā saiva kālikā || ubhayornahi bhedo'sti kavacasyāsya dhāraṇe | triśṛṅkhalamayaṃ divyaṃ kavacaṃ brahmasammitam || dhārayed yastu vidhinā gurūpūjāpuraḥsaram | tasya prītā tāriṇī syāt siddhayastu kare sthitāḥ || gobhūhiraṇyavastrādyaiḥ santoṣya gurumātmanaḥ | gṛhītvā kavacaṃ divyamabhiṣiñcecchivoditaiḥ || aghorādyairmahāmantrairāpaduddharaṇena ca | mūlena ca surāstvādyairguṭikāmabhiṣecayet || pañcāmṛtaiḥ pañcagavyaiḥ svarṇādipātramadhyataḥ | sthāpayitvā'rcayeddhīmānupacārairudāhṛtaiḥ || puraścaraṇametasya śatārddhenopapadyate | 406) yathoktakuṇḍe vihite sthāpayitvā hutāśanam || juhuyāt trimadhuyuktairvilvapatraiḥ savajakaiḥ | aṣṭottarasahasraistu sampātaiḥ secayedidam || śāntimantraiḥ samabhyarcya dhārayed yatamānasaḥ | yad yad vāñchati tat sarvaṃ prāpnotyatra na saṃśayaḥ || iti nigaditamādyaṃ tāriṇīvarma divyaṃ kavacamatisuguptaṃ dhārayed yastu bhaktyā | śivamaya udagīśo(?) brahmatārāprasādāt tribhuvanajayalakṣmīstasya hastasthitaiva || ityuttaragandharvatantre tārākalpe trailokyavijayaṃ nāma kavacaṃ sampūrṇam | atha sāmānyato yantralikhanaprakāraḥ kālike - hsauryantrasya jīvaḥ syānmadhyabījādadho nyaset | hasaḥ sohamiti prāṇaśvaiśānyādikramāllikhet || i īṃ netre nyaset pārśve u ūṃ śrotre tathaiva ca | viśeṣo'ṣṭadalādau tu gāyatrīlekhanaṃ smṛtam || ityarṇān yantragāyatryāḥ pratipatraṃ triśo likhet | agne rekhāvakāśeṣu pratiṣṭhāṃ prāṇadāṃ likhet || iti || tantrāntare'pi - yantrasya hṛdayaṃ binduyutaṃ ca lekhanaṃ smṛtam | haṃsaḥ sohaṃ prāṇajīvau yantre lekhyau prayatnataḥ || hsaurvisargasaṃyuktau yantrāntarvilikhed budha || iti | yantragāyatrī yathā - yantrarājāya vidmahe varapradāya dhīmahi tanno yantraḥ pracodayāditi | atha yantrasaskāraḥ vāmakeśvaratantre - bhairavyuvāca - cakrabhedo mahādeva tvatprasādān mayā śrutaḥ | idānīṃ śrotumicchāmi pratiṣṭhākarmanirṇayam || śrīśaṅkara uvāca - śṛṇu devi pravakṣyāmi jagattāriṇi kaulini | tasyodyāpana karmāṅga sarvavarṇa vinirṇayam || snātvā saṅkalpayenmantrī gurorarcanamācaret | 407) gurumantreṇa vilikhed yantraṃ svarṇaśalākayā || pañcagavyaṃ tataḥ kṛtvā śivamantreṇa mantritam | tatra cakraṃ kṣipenmatrī praṇavena samākulam || tasmāduddhṛtya taccakraṃ sthāpayet svarṇapīṭhake | pañcāmṛtena dugdhena śītalena jalena ca || snāpayeccandanenā'pi kastūrīkuṅkumena ca | hāṭakaiḥ kalaśairdevi aṣṭabhirvāripūritaiḥ || kaṣāyajalasampannaiḥ snāpayen mantramuccaran | tata uttolya tadyantraṃ sthāpayeddhemapātrake || yantrarājāya vidmahe mahāyantrāya dhīmahi | uccaredetadante tu tanno yantraḥ pracodayāt || spṛṣṭvā yantraṃ kuśāgreṇa gāyatryā cābhimantrayet | aṣṭottaraṃ śataṃ devi devatābhāvasiddhaye || ātmaśuddhiṃ tataḥ kṛtvā ṣaḍaṅgairdevatāṃ yajet | tatrāvāhya mahādevīṃ jīvanyāsaṃ ca kārayet || phalatāmbūlanaivedyairdevīṃ tatra samarcayet | paṭṭasūtrādikaṃ dadyād vastrālaṅkaraṇādibhiḥ || mukuraṃ cāmaraṃ ghaṇṭāṃ yathāyogyaṃ maheśvari | sarvametat prayatnena dadyādātmahite rataḥ || tato japet sahasraṃ ca sakalepsitasiddhaye | balidānaṃ tataḥ kṛtvā praṇamed yantrarājakam || aṣṭottaraṃ śataṃ hutvā sampātājyaṃ viniḥkṣipet | hetisampātarītyā tu guruḥ sarvaṃ samācaret || gurave dakṣiṇāṃ dattvā yathāśaktyā visarjayet | atha kāmyabaliḥ dakṣiṇāmūrtiḥ - pūrvāhne balidānaṃ tu kuryād vighnopaśāntaye | dvividho balirākhyāto rājasaḥ sātviko budhaiḥ || rājaso māṃsaraktād yaḥ phalatrayavibhūṣitaḥ | madhupāyasasaṃyukto madhuratrayalolitaḥ || sāttviko māṃsarahitaḥ śeṣamanyat puroktavat | 408) brāhmaṇo niyataḥ śuddhaḥ sāttvikaṃ balimāharet || balihomakriyārthaṃ hi vinā pātraṃ na sidhyati | annodakaiḥ pūrṇapātraṃ tanmadhye nikṣiped balim || narasiṃhapurāṇe - ārdrāmalakamānena kuryāddhomahavirbalīn | tryaipurapaddhatyām - balyante chāgalabaliṃ tathā meṣaṃ sureśvari | pradadyāt sarvakāleṣu sarvakāmārthasiddhaye || nitye naimittike kāmye māhiṣaṃ balimāharet | jayāya sarvakāmāya devīlokāptisiddhaye || sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ paśuṃ saṃsnāpya mantrataḥ | devyagre sthāpayitvā'rghyodakaiḥ saṃprokṣayet tataḥ || astramantreṇa saṃrakṣya kavacenā'vaguṇṭhya ca | mūlamantraṃ samuccārya dhenumudrāmṛtīkṛtam || gandhapuṣpākṣataiḥ samyak paripūjyopacārakaiḥ | karṇe tasya paṭhen mantraṃ paśupāśavimocanam || oṃ paśupāśāya vidmahe viprakarṇāya dhīmahi tanno jīvaḥ pracodayāt | gāyatrīyaṃ samākhyātā paśupāśavimocinī | imāṃ paṭhed dakṣakarṇe tasya muktiprasiddhaye || khaḍgamantraḥ tataḥ khaḍgaṃ yajen mantrī mantreṇā'nena dakṣataḥ | tāraṃ ca bhuvaneśānīṃ kāliyugmaṃ samālikhet || vajreśvaripadaṃ paścāllohadaṃṣṭrāṃ tataḥ param | ṅentāṃ hṛd vasuyugmaikasaṃkhyavarṇo manurmataḥ || anena gandhapuṣpādyaiḥ khaḍgamabhyarcayed budhaḥ | tatastasya muṣṭideśe madhye cāgre yathākramam || gandhapuṣpākṣatairmantrī mithunatritayaṃ yajet | vāgīśīsahito brahmā lakṣmīnārāyaṇau tathā || umāmaheśvarau ceti saṃproktaṃ mithunatrayam | tataścā'nena mantreṇa taṃ khaḍgamabhimantrayet || khaḍgāyā'suranāśāya śaktikāryāya tatpara | paśuśchedyastayā śīghraṃ khaḍganātha namo'stu te || 409) tatastu tāmrapātrastha kuśākṣatajalādikam | gṛhītvā mūlamuccārya saṅkalpya paśumutsṛjet || gṛhītvā'kṣatatoyādi paśoḥ śirasi saṃtyajet | tatastenaiva khaḍgena mūlamantreṇa sādhakaḥ || paśucchedaṃ prakūrvita svayaṃ devīmanusmaran || balimastakapatanaphalam dakṣiṇe patite vṛddhirvāmabhāge ca ninditam | savye tu patite chede devīmantraṃ smared budhaḥ || tataḥ kuṇḍādike hutvāhutibhirdaśapañcabhiḥ | śamayeddhuṃkṛterdoṣaṃ balilakṣaṇalakṣitam || śrīkramasaṃhitāyām - yatnatastaṃ baliṃ dadyānna hanyādātmanā punaḥ | na hiṃsedakhilān jantūn na hiṃsed vīravanditān || svahastairna baliṃ dadyādato hiṃsāṃ vivarjayet | yadi hanyāt pramādena rauravaṃ narakaṃ vrajet || etatprāyaścittaṃ tu - sarvaṃ bhuktvā jagaddhūtvā durgāṃ natvā vimucyate | grāhyabaliḥ kālikāpurāṇe - sādhakairbalidāneṣu grāhyaḥ sarvasurasya tu | pakṣiṇaḥ kacchapā grāhyā matsyā navavidhā mṛgāḥ || mahiṣo gavayo gāvaśchāgo vabhrūśca śūkaraḥ | khaḍgaśca kṛṣṇasāraśca godhikā sarabho hariḥ | śārdūlaśca naraścaiva svagātrarudhiraṃ tathā || caṇḍikābhairavādīnāṃ balayaḥ parikīrtitāḥ | balibhiḥ sādhyate muktirbalibhiḥ sādhyate divam || balidānena satataṃ jayecchatrūn nṛpān nṛpaḥ | matsyānāṃ kacchapānāṃ ca rudhiraiḥ satataṃ śivā || māsaikaṃ tṛptimāyāti grāhairmāsāṃstu trīnatha | mṛgāṇāṃ śoṇitairdevī narāṇāṃ ca viśeṣataḥ || aṣṭau māsānavāpnoti tṛptiṃ kalyāṇadā ca sā | gogodhikānāṃ rudhirairvārṣikīṃ tṛptimāpnuyāt || kṛṣṇasārasya rudhiraiḥ śūkarasya ca śoṇitaiḥ | 410) prāpnoti satataṃ devī tṛptiṃ dvādaśavārṣikīm || ajāvikānāṃ rudhiraiḥ pañcaviṃśativārṣikīm | mahiṣāṇāṃ ca khaḍgā(chāgā)nāṃ rudhiraiḥ śatavārṣīkīm || tṛptimāpnoti paramāṃ śārdūlarudhiraistathā | siṃhasya sarabhasyā'tha svagātrasya ca śoṇitaiḥ || devī tṛptimavāpnoti sahasraṃ parivatsarān | māṃsairapi tathā tṛptī rudhirairyasya yāvatī || kṛṣṇasārasya māṃsena tathā khaḍgena caṇḍikā | varṣān pañcaśatānyeva tṛptimāpnoti niścitam || rohitasya tu matsyasya māṃsairvārdhrīṇasasya ca | tṛptimāpnoti varṣāṇāṃ śatāni trīṇi caṇḍikā || nīlagrīvo raktaśīrṣaḥ kṛṣṇapādaḥ sitacchadaḥ | vārdhrīṇasaḥ syāt pakṣīśo devyāḥ śambhorapi priyaḥ || nareṇa balinā devī sahasraṃ parivatsarān | tṛptimāpnoti kāmākhyā bhairavo mama rūpadhṛk || mantrapūtaṃ śoṇitaṃ ca pīyūṣaṃ jāyate sadā | mastakaṃ cāpi tasyātti māṃsaṃ cāpi sadā śivā || tasmāt tatpūjane dadyād baleḥ śīrṣaṃ ca lohitam | amantrapūtaṃ yad dattaṃ dātuḥ sarvavināśakṛt || bhojye home ca māṃsāni niyu~jīyād vicakṣaṇaḥ | pūjāsu nāma māṃsāni dadyād vai sādhakaḥ kvacit || ṛte tu lohitaṃ śīrṣamamṛtaṃ tat tu jāyate | kuṣmāṇḍamikṣudaṇḍaṃ ca madyamāsavameva ca || ete ca balayaḥ proktāstṛptau chāgasamāḥ smṛtāḥ | candrahāsena kartryā vā chedanaṃ mukhyamucyate || dātrāsi dhenu krakaca śaṅkulābhistu madhyamam | (asidhenuḥ svalpakhaḍgaḥ śaṅkulā vakrakartarī ||) kṣurakṣuraprabhallaiścaivā'dhamaṃ parikīrtitam | ebhyo'nyaiḥ śaktibāṇādyairbaliśchedyaḥ kadāpi na || nātti devo baliṃ taṃ tu dātā mṛtyumavāpnuyāt | 411) hastena chedayed yastu prokṣitaṃ sādhakaḥ paśūm || pakṣiṇaṃ vā brahmahatyāṃ samāpnoti suduḥsahām | nāmantrya khaḍgaṃ tu baliṃ niyuñjīta vicakṣaṇaḥ || khaḍgasyāmantraṇe mantrā yāvantaḥ kathitāḥ purā | mahāmāyābalau te vai yojyāstatroditā budhaiḥ || khaḍgamantraḥ dviḥ kālīti tato devyā vajreśvaripadaṃ tathā | tato'nu lohadaṇḍāyai namaḥ śeṣe niyojayet || sampūjyā'nena mantreṇa khaḍgamādāya pāṇinā | kālarātryāstu mantreṇa taṃ khaḍgamabhimantrayet || netrabījasya madhyaṃ tu dvirāvṛtya prayojayet | tatastu kālīkālīti vikaṭadaṃṣṭre karālini || hāntādīnāṃ tṛtīyena svareṇaikādaśena vai || yojito nādabindubhyāṃ dvau tatpaścān niyojayet | phetkāriṇipadaṃ paścāt khādaya chedayeti ca | sarvaduṣṭāniti tato dvirmāraya lulāpakam || khaḍgena chindhi chindhīti tataḥ kila kileti vai | tataściki cikītyevaṃ tataḥ piva pibeti ca || tato ruṃ rudhiraṃ ceti sphauṃ sphauṃ kirikirīti ca | kālikāyai nama iti kālarātryāstu mantrakam || ityanena tu mantreṇa karavāle'bhimantrite | kālarātriḥ svayaṃ tasmin prasīdatyarihānaye || tato devatāmuddiśya kāmamuddiśya cātmanaḥ | chedayet tena khaḍgena baliṃ pūrvamukhaṃ tu tam || atha uttaravaktraṃ taṃ svayaṃ pūrvānanastathā | pūrvoktān saindhavādīṃśca rakte tasya niyojayet || uttarābhimukho bhūtvā baliṃ pūrvamukhaṃ tathā | nirīkṣya sādhakaḥ paścādimaṃ mantramudīrayet || paśustvaṃ balirūpeṇa mama bhāgyādupasthitaḥ | praṇamāmi tataḥ sarvarūpiṇaṃ balirūpiṇam || 412) caṇḍikāprītidānena dāturāpadvināśanam | cāmuṇḍābalirūpāya bale tubhyaṃ namo'stu te || yajñārthe paśavaḥ sṛṣṭāḥ svayameva svayambhuvā | atastvāṃ ghātayāmyadya tasmād yajñe badho'vadhaḥ || imaṃ dehaṃ parityajya bhūtvā devavapurdharaḥ | modasva pramathaiḥ sārddhaṃ yāvadindrāścaturdaśa || aiṃ hrīṃ śrīṃ iti mantreṇa taṃ baliṃ mastyarūpiṇam | cintayitvā nyaset puṣpaṃ tasya mūrdhani bhairava || tato devīṃ samuddiśya kāmamuddiśya yatnataḥ | abhiṣicya tataḥ paścāt karabālaṃ prapūjayet || dhyānaṃ yathā - kṛṣṇaṃ pinākapāṇiṃ ca kālarātrisvarūpiṇam | raktākṣaṃ raktavastraṃ ca sapāśaṃ pītaśoṇitam || oṃ asirviśasanaḥ khaḍgastīkṣṇadhāro durāsadaḥ | śrīgarbho vijayaścaiva dharmapālanamo'stu te || pūjayitvā tataḥ khaḍgaṃ āṃ hūṃ phaḍiti mantrakaiḥ | gṛhītvā vimalaṃ khaḍgaṃ chedayed balimuttamam || oṃ hrīṃ aiṃ hrīṃ śrīṃ kauśiki rudhireṇāpyāyatāmiti | pātre niyojayedraktaṃ śirasi ca pradīpakam | evaṃ dattvā baliṃ pūrṇaṃ phalaṃ prāpnoti sādhakaḥ || hīnaṃ tu syāddhīnatāyāṃ niṣphalaḥ syād viparyayāt | balidāne tu durgāyāḥ sarvatrā'yaṃ viniścayaḥ || balipātranirūpaṇaṃ sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ raityaṃ patrapuṭaṃ tathā | māheyaṃ kāṃsyamathavā yajñakāṣṭhamaya ca vā || pātraṃ rudhiradānāya karttavyaṃ vibhavāvadhi | na lauhe vālkale vāpi na trapau nāpi sīsake || dadyādraktaṃ valīnāṃ tu bhūmau sruci sruve'thavā | na ghaṭe bhūtale nāpi na kṣudre pāna bhājane || rudhirāṇi pradadyāt tu bhūtikāmo narottamaḥ | hayamedhamṛte dadyānna kadācid baliṃ hayam || 413) tathā dikpālamedheṣu gajaṃ dadyānnarādhipaḥ | na kadācit tathā devyai pradadyāddhayahastinau || siṃhaṃ vyāghraṃ naraṃ vāpi svagātrarudhiraṃ tathā | na dadyād brāhmaṇo madyaṃ tathā devyai kathañcana || siṃhavyāghranarān dattvā brāhmaṇo narakaṃ vrajet | ihāpi syāt sa hīnāyuḥ sukhasaukhyavivarjitaḥ || svagātrarudhiraṃ dattvā cātmahatyāmavāpnuyāt | madyaṃ dattvā brāhmaṇastu brāhmaṇyādeva hīyate || na kṛṣṇasāraṃ vitared baliṃ tu kṣatriyādayaḥ | dadataḥ kṛṣṇasārāṃstu brahmahatyāmavāpnuyāt || prabhūtabalidāne tu dvau vā trīn svāgrataḥ kṛtān | pūjayet pramukhān kṛtvā sarvān tantreṇa sādhakaḥ || dadyācca mahiṣaṃ devyai bhairavyai bhairavāya ca | anenaiva tu mantreṇa tathā taṃ pūjayed balim || yathāvāhaṃ bhavān dveṣṭi yathā vahasi caṇḍikām | tathā mama ripūn hiṃsa śubhaṃ baha lulāpaka | yamasya vāhanaṃ tvaṃ tu bahurūpadharā'vyaya | āyurvittaṃ yaśo dehi kāsarāya namo'stu te || anyebhyo'pi ca devebhyo devyai yad yat pradīyate | tadā'rcitaṃ pradadyāt tu pūjitāya surāya vai || niṣiddhabaliḥ kāṇaṃ vyaṅgaṃ cātivṛddhaṃ rogiṇaṃ ca galabraṇam | klīvaṃ hīnāṅgamathavā vṛddhaliṅgaṃ galatkapha(dvraṇa)m || śvitriṇaṃ cātihrasvaṃ ca mahāpātakinaṃ tathā | paśūnāṃ pakṣiṇāṃ cāpi narāṇāṃ ca viśeṣataḥ || striyaṃ na dadyāt tu baliṃ dattvā narakamāpnuyāt | na ca tripakṣakān nyūnaṃ pradadyād vai patatriṇam || kāṇavyaṅgādiduṣṭaṃ vai na paśuṃ na patattriṇam | chinnalāṅgulakarṇādi bhagnaśṛṅgaṃ tathaiva ca || bhagnadantādikaṃ cāpi na dadyāt tu kadācana | 414) siṃhaṃ ca dakṣiṇe dadyān mahiṣaṃ vitaret puraḥ || pakṣiṇaṃ vāmato dadyādagrato dehaśoṇitam | kravyādānāṃ paśūnāṃ ca pakṣiṇāṃ ca śiro'sṛjam || vāme nivedayet pārśve jalajānāṃ tu sarvaśaḥ | kṛṣṇasārasya kūrmasya khaḍgasya śaśakasya ca || grāhāṇāmatha matsyānāmagra eva nivedayet | pṛṣṭhadeśe na dadyāt tu śiro vā rudhiraṃ valeḥ || mahākālasaṃhitāyām - kṛṣṇasāraṃ tathā chāgaṃ mṛgādānāṃ vidhānapi | meṣaṃ ca mahiṣaṃ ghṛṣṭiṃ tathā pañcanakhānapi || kapotaṃ ṭiṭṭimaṃ haṃsaṃ cakravākaṃ ca lāvakam | śarāli tittirimatsyān kalaviṅkaṃ ca pheravam || anuktaṃ naiva dātavyaṃ dvijavargaṃ kadācana | siṃhaṃ vyāghraṃ naraṃ tadvat kṣatriyaḥ parikalpayet || vihāya kṛṣṇasāraṃ ca kṣatriyāderbhaved baliḥ | siṃhaṃ vyāghraṃ naraṃ dattvā brāhmaṇo brahmahā bhavet | mūṣaṃ mārjārakaṃ cāṣaṃ śūdro dattvā patatyadhaḥ || candrahāsena khaḍgena hanyādekaprahārataḥ | utthāya hananaṃ kuryān nopaviśya kadācana || svahastena paśuṃ hattvā paśuyonimavāpnuyāt | kiṃ ca tripakṣato nyūnaṃ mahiṣādīṃstrivarṣataḥ || anyaṃ trimāsato nyūnaṃ na dadyācca kadācana | vṛddhaṃ vā vikṛtāṅgaṃ vā na kuryād balikarmaṇi || svagātrarudhiraṃ dātuṃ kṣatriyāderbhaved vidhiḥ | sāttviko jīvahatyāṃ hi kadācidapi no caret || ikṣudaṇḍaṃ ca kuṣmāṇḍaṃ tathā vanyaphalādikam | kṣīrapiṇḍaiḥ śālicūrṇaiḥ paśuṃ kṛtvā cared balim || tattatphalaviśeṣeṇa tattatpaśumupānayet | kūṣmāṇḍaṃ mahiṣatvena chāgatvenaiva karkaṭīm || iti mahāmahopādhyāya ṭhakkura śrīnarasiṃha viracite tārābhakti sudhārṇave kāmyavidhirnāma daśamastaraṅgaḥ || 10 || ekādaśastaraṅgaḥ atha tārābhedāḥ brahmasaṃhitāyām - vidyā bahuvidhā vakṣye śṛṇuṣvaikamanā mune | parvate ujjaṭe vāpi nirjane vā catuṣpathe || jalāvarte daṃṣṭribhaye rājādibhaya āgate | nagare haṭṭake vāpi mahāvṛkṣataleṣu ca || nadītīre vyālabhaye vṛścikādibhayeṣu ca | japed bahuvidhānetān bhayamāśu vināśayet || parvate vigatiṃ yāti imaṃ mantramudīrayan | oṃkāraṃ ca samuddhṛtya bhaye mahābhaye tataḥ || ramābījaṃ vahnijāyā daśākṣarīmanūttamam | mūlavidyāṃ puro japtvā imaṃ mantraṃ tataḥ param || ugratārāprasādena parvate viharen mudā | ujjaṭe ca bhaye jāte imaṃ mantraṃ śataṃ japet || oṃkārabījamuddhṛtya vikaṭe ca tataḥ param | śīghraṃ vighnaṃ tataḥ paścānnāśayadvitayaṃ tataḥ || svāheti ca tataḥ paścād daśakṛtvo japen manum | imāṃ vidyāṃ ca daśadhā cānte mūlamanuṃ daśa || ekajaṭāprasādena ujjaṭe viharen mudā | nirjane ca bhaye prāpte japed vidyāṃ daśākṣarīm || kālīti ca samuddhṛtya mahākāli tataḥ param | oṃ oṃ svāheti ca tato mantro'yaṃ sarvasiddhidaḥ || mahāvidyāṃ pravakṣyāmi anuttaramanūttamam | yasyāḥ sādhanamātreṇa vaśyo bhavati cāparaḥ || ṛṣirvākstambhako devaśchando nivṛttathaiva ca | devatānuttaraḥ proktaḥ śivo'hamityudīritam || tatra pūjāṃ vidhāyādau saptalakṣaṃ japen manum | tasya darśanamātreṇa vairiṣvindra ivā'paraḥ || 416) daśadaśaguṇaṃ japtvā rocanātilakaṃ yadi | rājāno'pi ca dāsatvaṃ kiṃ punaḥ kṣudramānuṣāḥ || parvate vipine durge vighnaṃ ca yadi jāyate | kṣaṇaṃ dhyātvā manu japtvā naro gacched yathāsukham || śṛṇu vipra mahāguhyaṃ guhyād guhyataraṃ param | yena vijñānamātreṇa satvaraṃ sukhadāyakam || ratiyogāt sadā jāpyaṃ mahāpātakanāśanam | kevalaṃ kulayogena prasannā mokṣadāyinī || dhanārthī prajaped vidyāṃ parayoṣitsamāgame | vidyārthī prajaped vidyāṃ kulīnāśrayameva vā || viparītaratāsakto bhavecca hṛdayopari | tasyā haste sadā kāryaṃ pūjādravyaṃ samucchritam || makārapañcakairyuktaṃ dadyād devyairviśeṣataḥ | pañcadravyavihīnena na sidhyati kadācana || kulayogavihīnena tārāmantraṃ na sidhyati | etadrahasyamatulaṃ saṃkṣepād gaditaṃ mayā || etatprakāreṇa tārāṃ yo daśavārān japet sudhīḥ | ugratārāprasādena nirjane ca sukhī bhavet || catuṣpathabhaye vidyāṃ japedaṣṭādaśākṣarīm | praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya mathayugmaṃ tataḥ param || sphoṭa sphoṭa tatastūktvā mahāmaheśvarīti ca | svāhānte praṇavaṃ dadyād daśavārān japet sudhīḥ || catuṣpathanivāsinīmugratārāsvarūpiṇīm | ugratārāprasādena catuṣpathe bhayaṃ na hi || prajapecchamanīṃ tārāṃ rakṣiṇī sarvasiddhidām | praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya tāre tutāre ture ca || tataḥ svāheti mantro'yaṃ mayā prokto daśākṣaraḥ | tatkṣaṇāt smaraṇādeva bhayamāśu vināśayet || jalād bhayaṃ bhavennaiva ugratārāprasādataḥ | daṃṣṭriṇāṃ bhayamutpanne dṛḍhaṃ bhūtvā japen manum || 417) praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya ugratāre tataḥ param | māṃ tāraya tāraya svāhā daśavārān japen manum || daṃṣṭribhayāt samuttīrya ugratārāprasādataḥ | yadi rājabhayāpattistadā vidyāṃ japet sudhīḥ || praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya ramābījaṃ tataḥ param | sarvavaśaṅkari svāhā vedādyaṃ triguṇīkṛtam || sarvasammohinī svāhā ekaviṃśatimeva ca | japed dvādaśavārāṇi rājā vaśyaśca tatra vai || nagare yadi bhayaṃ vindyādimaṃ mantramudīrayet | kāmabījaṃ samuccārya praṇavaṃ svāhayā yutam || japed vidyāṃ daśakṛtvastatkṣaṇād bhayanāśanam | haṭṭake vigatiṃ yāti kāmabījaṃ tato japet || prajaped daśavārāṇi bhayamāśu vināśayet | mahāvṛkṣatale jñātibhayaṃ yadi pramādataḥ || makāraṃ bindunā yuktaṃ pañcavāraṃ japet sudhīḥ | bhayaṃ nāśayate tatra devīputrastu jāyate || nadītīre ca kugatiṃ japed vidyāṃ tathā śuciḥ | praṇavaṃ vāyubījaṃ ca kāmabījaṃ trapātmakam || ante vahnivadhūṃ dadyād daśakṛtvo japen manum | vyālaṃ dṛṣṭvā yadi bhayaṃ darpadṛṣṭirjapen manum || vyālavyālaṃ samuccārya garuḍāya tataḥ param | svāhā svāheti vaktavyaṃ vyālabhītirna jāyate || vṛścikālokanāt trāse japen mantramananyadhīḥ | sadā oṃkārān japtvā tu tat sthāne karamardanam || dūrībhavati tatsarvaṃ sarveśvarīprasādataḥ | etanmantrāṇi sarvāṇi japedayutamātrayā || tena vīryavatī vidyā viniryāt tajjapaṃ vinā | tathā - rājavaśyakarā mantrāḥ karivaśyakarāstathā || lulāpa khara śārdūlavaśyā mantrāḥ prakāśitāḥ | siddhimantrastu tārāyāḥ kathito bhuvi durlabhaḥ || 418) dhanurvidyāvaśyamantraṃ khaḍgavaśyaṃ tathaiva ca | śastranivāriṇī vidyā kāṇḍanivāriṇī tathā | agnistambhaṃ vairistambhaṃ jalasthabhaṃ yathāvidhi | śrīmadekajaṭā devī sarvasiddhipradāyinī || unmattakariṇo bājikarṇapuṭe japed yadi | tatkṣaṇaṃ vaśyatāṃ yāti cūrṇakumbhasamo bhavet || kaṅkālīti ca vaktavyaṃ guhyakālī vadet tataḥ | oṃ kāli svāheti mantraṃ tathā yathā daśāvadhi || vatsalohikarī (?)yasmāddhastaṃ dattvā śiropari | ayutaṃ ca japaṃ kṛtvā sarvaguṇānvito bhavet || pañcāntakaṃ binduyutaṃ gaṇeśvarāya tataḥ param | evaṃkarī sthirīkṛtya oṃ oṃ svāheti taddvidhā || gajavaśyakamantro'yaṃ rājaputrapriyaṅkaraḥ | mahiṣaṃ mahattaraṃ dṛṣṭvā mudrāṃ baddhvā tu aṅkuśam || agre bhūtvā manuṃ japtvā vaśyaṃ yāti dine dine | oṃkāraṃ bījamuddhṛtya śivāyeti tataḥparam || durge durge tataḥ paścādagnijāyāntako manuḥ | ṣaḍvāraṃ prajapen mantraṃ siddhireva na saṃśayaḥ || kharaśca dṛṣṭimātreṇa svāheti ca japen manum | svarasya yāti vaśatāṃ siddhiśca nānyathā bhavet || śārdūladarśamātreṇa japet kālīmahāmanum | daśavāraṃ japed vidyāṃ bhayamāśu vināśayet || kārmukasiddhiprakāraḥ athātaḥ saṃpravakṣyāmi dhanurmantraṃ viśeṣataḥ | kārmukasya madhyadeśe kāmabījaṃ likhet tataḥ || pūjayet kāmabījaṃ sadgandhapuṣpaiśca dhūpakaiḥ | iṣvagre praṇavaṃ lekhyaṃ madhye māyāṃ likhet tataḥ || ante vahnivadhūṃ dadyāt pūjayecca yathāvidhi | evaṃ vidhikrameṇaiva māsamekaṃ prapūjya ca || māsānte ca baliṃ dattvā kare dhṛtvā tu kārmukam | 419) yasyoddeśe kṣipyate tu yadgātre patati khalu || brahmāstrasya samo bhūtvā tiṣṭhed bāṇaḥ sakārmukaḥ | khaḍgasiddhiprakāraḥ aṣṭalohaṃ samāhṛtya khaḍgaṃ kṛtvā tu niścitam | tanmadhye ca likheccakraṃ ramyaṃ vasudalātmakam || ṣaṭkoṇaṃ madhyadeśe tu tatra bījaṃ samālikhet | bījaṃ kāmakalāyuktaṃ pakṣamātraṃ japen manum || japānte tu śmaśāne ca nikhanen madhyadeśake | ayutaṃ tatra saṃjapya khaḍgasiddhistato bhavet || khaḍgaṃ dhṛtvā tu vaktavyaṃ vairiskandhaṃ dvidhā kuru | evamuktvā tu khaḍgaṃ vai muñcecchatrupradeśake || chitvā chitvā punaśchitvā punarāyāti kaulikam | astranivāriṇī vidyā astranivāraṇīṃ vidyāṃ kathayāmi mahāmune | hṛllekhāṃ caramāṃ śaktiṃ kāmaṃ vahnivadhūṃ tathā || ṭhāntatrayaṃ binduyutaṃ praṇavādyena saṃyutam | catuṣpathasya rajasā mantritaṃ gātrabhūṣitam || evaṃ kṛtvā dṛḍho bhūtvā parāstreṇa na bādhyate | imāṃ vidyāṃ japitvā tu śrībījādau yadā bhavet || rajasā pāṭalaṃ gātraṃ kāṇḍanivāraṇī tathā | likhitvā svakare mantraṃ muṣṭibandhaṃ tu kārayet || stambhayatyāśu sarvāṇi yāvan muṣṭiṃ na muñcati | agniṃ jalaṃ vairiṇaṃ ca eṣa stambhavidhiḥ paraḥ || ekajaṭāprasādena mahāsiddhīśvaro bhavet | ugratārāprasādena siddhayo'ṣṭau bhavanti hi || mahānīlaprasādena vāṇī prasaratā bhavet | haṃsatārāprasādena vairipakṣakṣayaṅkarī || bījakhaṇḍāprasādena rājavallabhatāṃ vrajet | ugrajaṭāprasādena hṛṣṭiḥ puṣṭiḥ prajāyate || 420) śrīvajriṇīprasādena vajradeho bhaviṣyati | mahākālīprasādena guṭikā caiva sidhyati || mahāghorāprasādena nānāvidyā prasiddhyati | mūlavidyā japitvā tu etāṃ vidyāṃ japed yadi || sarvasiddhipariprāptirdevavad viharet bhuvi | atha mahāmantrāḥ māyātantre - śrībhagavānuvāca - atha tārāmanūn vakṣye bhuktimuktiphalapradān | yasya smaraṇamātreṇa jagad vaśyaṃ bhaved dhruvam || tārā cogrā mahogrā ca vajrā nīlā sarasvatī | kāmeśvarī bhadrakālī ityaṣṭau tāriṇī smṛtā || uṣmavarṇagato jīvo nigamasvarasaṃyutaḥ | nādabindusamākrāntastatvaraśmisamanvitaḥ || kapilā vāmakarṇaśca nādādyaṃ binduśekharam | pārśvāntyaṃ ca tathā āntaṃ śavārṇaṃ parikīrtitam || jīvo hakāraḥ | ūṣmavarṇo rephastadgataḥ | nigamasvaraḥ īkāraḥ | etena bhuvaneśvarībījam | tattvaraśmiśabdena vadhūbījamucyate | kapilā hakāraḥ | vāmakarṇo dīrgha ukāraḥ | etena kūrcabījam | pārśvaḥ pakāraḥ | tadantyaḥ phakāraḥ | antaṣṭakāraḥ | tena phaḍiti siddham | madhyādimāyākavacaṃ dvitīyaṃ mantramuttamam | viparītaṃ tridhā jñeyaṃ kūrcādyaṃ ca turīyakam || māyādikavacāntaṃ ca pañcamaṃ parikīrtitam | māyāmadhyagataṃ ṣaṣṭhaṃ dvitīyāntyaṃ ca saptamam || aṣṭamaṃ kavacamadhyaṃ syādevaṃ bhedāṣṭakaṃ bhavet | tryakṣarasya viśeṣo'yaṃ phaṭo yatra na tatra vai || jape tu tryakṣaraṃ jñeyaṃ nyāse sarvaṃ pratiṣṭhitam | tridheti tṛtīyāmityarthaḥ | ṛṣiḥ syādaṣṭakaśchando hyanuṣṭub devatā tathā | śambhupatnī maheśāni caturvargeṣu yo japet || kālalakṣaṃ japen mantramevamuktena vartmanā | 421) dhyānapūjādikaṃ sarvaṃ pūrvavat samupācaret || kālalakṣaṃ ṣaḍlakṣam | bhairavatantre - vedādyaṃ caiva lajjāṃ ca vadhūkūrcaṃ namo'nvitam | tārā ṣaḍakṣarī vidyā sarvatantreṣu gopitā || kūrcaṃ māyāṃ vadhūṃ caiva punaḥ kūrcaṃ ca phaṭyutam | eṣā vidyā mahāvidyā bījatārā prakīrtitā || kāmaṃ lajjāṃ ca strībījaṃ kūrcabījaṃ tathāhi phaṭ | eṣā hi paramā vidyā sarvakāmapradāyikā || praṇavaṃ caiva lajjāṃ ca kūrcayugmaṃ namo'nvitam | eṣā ṣaḍakṣarī vidyā sarvatantreṣu gopitā || vāgbhavaṃ prathamaṃ devi bālāyāśca tṛtīyakam | vedādyaṃ vāgbhavaṃ devi kāmaṃ ca svāhayā yutam || eṣā tvaṣṭākṣarī vidyā brahmavidyā prakīrtitā | bījamantrāḥ svatantrāḥ syustāriṇyāḥ sarvasiddhidāḥ || ete bhedā mahogrāyāḥ puruṣārthapravartakāḥ | āyuḥśrīkāntikavitā vidyāsaubhāgyadāyikāḥ || ante nirāmayaṃ brahma jīvanmuktipradāyikāḥ | svacchandasaṃgrahe - śivabījaṃ maheśāni śaktibījaṃ tataḥ param | bindusargasamāyuktaṃ vedādyaṃ tadadhaḥ paṭhet || māyā trīṃ varmabījāntaṃ haṃsabījamudāhṛtam | eṣā tvaṣṭākṣarī vidyā kathitā bhuvi durlabhā || ājñāsiddhimavāpnoti tryailokyaṃ vaśamānayet | vaśamāyānti sahasā vedavidyāścaturdaśa || haṃsatārāmahāvidyā tava snehāt prakāśitā | kavitvamāharet puṃsāṃ dhanārthī dhanamāpnuyāt || mokṣārthī labhate mokṣaṃ nātra kāryā vicāraṇā | mātṛkārṇave - vidyāntaraṃ pravakṣyāmi śṛṇu sāvahitā'naghe | vāgbhavaṃ kuladevīñca tārakaṃ vāgbhavaṃ tathā || hṛllekhā cāstramantrānte vahnijāyāvadhirmanu | aṣṭākṣaraḥ paraḥ prokto vedamāturanuttamaḥ || 422) pañcāṅgaṃ cāsya mantrasya pañcabījena kalpayet | astraṃ śeṣākṣarairnyasya kṛtakṛtyo bhavennaraḥ || dhyānapūjādikaṃ sarvaṃ pūrvavat samupācaret | ugratārā mahāvidyā kathyate mama pauruṣam || pañcākṣarī mahāvidyā haṃsādyantā mahodayā | kevalaṃ tatprayatnena tava snehāt prakāśitā || anayorjapapūjādīn pañcākṣarīvadācaret | bījakhaṇḍā mahāvidyāstārādyāśca pṛthak pṛthak || kevalaṃ kavitāsiddhidāyikāḥ kulabhūtidāḥ | ṣaḍdīrghamāyayā caiva ṣaḍaṅgaṃ samupācaret || pūjā pūrvavaduddiṣṭā prayogā api tatsamāḥ | ekavīrākalpe - śivaśaktistato māyā phaṭkāraśca udāhṛtaḥ | sārdhatryakṣaramantro'yaṃ jñānadīpaḥ kavitvadaḥ || śivaśaktiḥ hrīṃ | māyā hūṃ | tāro māyā śaivaśaktiḥ phaṭkārāntā parā smṛtā | etayoḥ kalpamuditamahogrākalpamuttamam (?) || tathā - likhet khaṃ kūrcasaṃyuktaṃ raudraṃ tryaiguṇyameva ca | vidhiviṣṇumaheśānāṃ svaśaktikramayogataḥ || eṣā matā mahāvidyā sarvasiddhipradā satām | khaṃ binduḥ | raudraṃ prāsādam | tryaiguṇyaṃ praṇavam | vidhiśaktirvāgbhavam | viṣṇuśaktiḥ śrībījam | maheśaśaktirbhuvaneśvarībījam | dhyānārcanaprayogāṃśca tāriṇyāḥ pūrvavad bhavet | gandharvatantre - jalāpacchamanīṃ tārāṃ vakṣye'nyāṃ śṛṇu tattvataḥ | yasyāḥ smaraṇamātreṇa bhayamāśu vināśayet || praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya tāre tattāre ca tathā | ture svāheti mantrā'yaṃ daśākṣara itīritaḥ || dhyānaṃ vakṣye śṛṇu prājñe samastāpannivāraṇam | yasmāt sarvatra toyeṣu bādhā na bhavati smṛte || śyāmavarṇāṃ dvinayanāṃ dvibhujāṃ varapaṅkaje | dadhānāṃ bahuvarṇābhirbahurūpābhirāvṛtām || 423) śaktibhiḥ smarevadanāṃ sphuranmauktikabhūṣaṇām | ratnapādukayornyastapādāmbujayugāṃ smaret || varṇalakṣaṃ japed vidyāṃ niyamena yathā vaśī | daśāṃśaṃ juhuyān mantrī ghṛtāktai raktapuṣpakaiḥ || iti siddhā mahāvidyā dadyāt sarvamanorathān | bhairavatantre - tāraṃ māyā vadhūḥ kūrcaṃ kālī kāmakalā tataḥ | ugratāre bhagaṃ kāmaḥ parā lakṣmīḥ śivāṃkuśau || sā mahāṣoḍaśī proktā tārā devyā mayā'dhunā | tāraṃ praṇavam | māyābījaṃ bhuvaneśvarī | vadhūbījaṃ strībījam | kūrcabījaṃ kavacabījam | kālībījaṃ krīṃ | kāmakalā sabindurīkāraḥ | ugratāre svarūpam | bhagaṃ binduyukta ekāraḥ | kāmaḥ kāmabījam | parābījaṃ bhuvaneśvarī | lakṣmībījaṃ śrībījam | śivabījaṃ prāsādabījam | aṅkuśabījaṃ kromiti | iti te kathitaṃ devi guhyād guhyataraṃ tataḥ | yasmai kasmai na dātavyaṃ nā'śiṣyāya kadācana || dhyānapūjādikaṃ sarvaṃ pūrvavacca samācaret | atha guptaṣoḍaśīmantraḥ matsyasūkte - praṇavaṃ pūrvamuccārya padmeyugmaṃ tathaiva ca | mahāpadme padaṃ brūyāt padmāvatipadaṃ tataḥ || māye svāheti mantro'yaṃ proktaḥ saptadaśākṣaraḥ | pūjāṃ ca pūrvavat kṛtvā ardharātre catuṣpathe || japamasyāścared yastu sa vai drutakavibhavet | tathā - athā'nyāṃ saṃpravakṣyāmi tārāṃ bhuvanatāriṇīm | smaraṇāt sarvasattvānāṃ bhayamāśu vināśayet || praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya hṛllekhābījamuddharet | gaganaṃ śeṣasaṃyuktaṃ bindunādavibhūṣitam || kūrcabījaṃ ca hṛdayaṃ tārāyai ca samuddharet | sakaladustarāṃstāraya tāraya tathā punaḥ || tārayugmaṃ vahnijāyā mantro'yaṃ surapādapaḥ | gadyapadyamayīṃ vāṇīṃ kathayāmi vidhāyinīm || caturlakṣaṃ japed yastu siddhayo'ṣṭau bhavanti hi | 424) dhyānapūjādikaṃ sarvaṃ pūrvavat samupācaret || siddhasārasvate - vāṅmāyākamalābījamīśo bhṛguniṣeṣitaḥ | caturdaśendusaṃyuktaḥ parābhṛgumaheśvarau || caturdaśavisargāḍhyo vadadvandvaṃ ca vākpadam | vādinīti padaṃ paścāt trīṃkāratritayāt tataḥ | nīlasarasvatipadaṃ tridhāvṛttiśca vāṅmanoḥ | kahaśabdadvayaṃ paścāt kalarīṃ vahnivallabhā || catustriṃśadvarṇayukto nīlasārasvato manuḥ | ṣāṭkauśikau'sau vijñeyaḥ ṣaḍbhirmantrairyutaḥ kṛtaḥ || ṛṣicchandodevatānāṃ vibhāgaṃ śṛṇu pārvati | gaṅgāpravāhanāmarṣi matsyarūpī janārdanaḥ || atiśayavākkavitā chando nīlasarasvatī | sarvavāgaiśvaryamayī samastābhīṣṭadāyinī || hūṃ bījaṃ kīlakaṃ jñeyaṃ hsauḥ śaktiḥ samīritā | nīlo varṇaśca vijñeyastaritā kavitāphalam || mudrā tu sarvavāgīndramukhamudrā samīritāḥ | hṛllekhayā ṣaḍaṅgāni kuryāt ṣaḍdīrghayuktayā || dhyānam nīlāṃśukāṃ maṇimayīṃ ca kareṣu vīṇāṃ mudrāṃ ca pātramatha pūrṇasudhaṃ dadhānām | udyañcaturmukhavahatkavitāṃ? pravāhāṃ | nīlāṃ bhajāmi hṛdayena sarasvatīṃ tām || lakṣamekaṃ japed vidyāṃ taddaśāśaṃ sitotpalaiḥ | hunet pūjā puraścaryā sarvaṃ nīlāsamaṃ bhavet || tantrāntare - lajjābījaṃ vadhūbījaṃ tato dīrghatanucchadam | sārasvataḥ paro mantraḥ saṃproktaścaturakṣaraḥ || tadante yadi phaṭkāro manuḥ pañcākṣaro bhavet | tathā - tāraśaktivadhūbījānyante dīrghatanucchadam | astramagnivadhūrante manuḥ saptākṣaro bhavet || mantraśāstreṣu saṃproktastathā dīrgheṇa varmaṇā | 425) puṭitaṃ ca vadhūbījamaparo'sau guṇākṣaraḥ || tantraśekhare - tṛtīyaṃ bhuvaneśānī varmaśaktī tanutrakam | astrāntā praṇavādyeyaṃ vidyā dhātṛprapūjitām || tṛtīyaṃ trīm | tathā - tṛtīyaṃ bhuvaneśānī kamalāmīnaketanaḥ | bhṛgurmanuyutaḥ sargī śivaḥ karṇendusaṃyutaḥ || ugratāre punarvarma phaḍantā viṣṇupūjitā | praṇavo varma hṛllekhā smarau tārtīyavarmaṇī || astrameṣā samādiṣṭā dvitīyā viṣṇupūjitā | hṛllekhā - smarau hrīṃkāra - klīṃkārau | tathā - etāsu pūrvayuktāsu tārtīyaṃ tryaipuraṃ yadi | tadā caturmukhopāsyā bhaveyustāḥ suśobhanāḥ || tārttīyaṃ pūrvamādau yadītyanvayaḥ | tṛtīyarahitā vidyā pūrvoktaikajaṭā matā | māyayā praṇavenā'tha rahitā saiva sā punaḥ || pūrvoktavidyā pañcākṣarī tṛtīyarahitā satī ekajaṭā bhavati | tena caturakṣaro'yam | saiva pañcākṣarī māyayā praṇavena ca rahitā saiva ekajaṭā bhavediti | tena tryakṣaro'yam | tṛtīyakavacāstrāṇi ratīśo vāgbhavāntimaḥ | eṣā nārāyaṇopāsyavidyā sarvasamṛddhidā || tṛtīyaṃ kavacāstrāṇi trīṃ hūṃ phaṭrūpāṇi | ratīśaḥ klīṃ | vāgbhava aikāraḥ antimo yasyeti ratīśaviśeṣaṇam | tena pañcākṣaro'yam | tathā - amīṣāṃ mantrarājānāmṛṣiḥ śaktriḥ samīritaḥ | gāyatrī chanda ādiṣṭaṃ tārā syād devatā parā || pūrvavannyāsakḷptiḥ syādatho devīṃ vicintayet | karpūrendunityāṃ sitāṃ varayugāṃ ratnollasadbhūṣaṇāṃ candrārdhāṅkitabhālakāṃ trinayanāṃ hārābalībhūṣitām | bibhrāṇāṃ nṛkapālakartṛkalate saṃśobhivaktrāmbujāṃ ceṭībhiḥ parivāritāṃ bhagavatīṃ tārāṃ parāmāśraye || pūrvokte pūjayet pīṭhe pūrvavat parameśvarīm | vidyākāmaścareddhomaṃ śarkarāpāyasaiḥ śubhaiḥ || 426) raktāṃ dhyāyedimāṃ vaśye stambhe svarṇanibhāṃ smaret | dhūmrāmuccāṭane dhyāyet kṛṣṇāṃ māraṇakarmaṇi || tāro'parā namo vāntabhagavatyekajaṭe mama | vajrapuṣpaṃ pratīccheti dviṭhānto manurucyate || muniḥ patañjaliḥ prokto gāyatrī chando bhāvitam | devataikajaṭā proktā śavasaṃsādhanī parā || ṣaḍdīrghabhājā bījena māyākhyenā'ṅgakalpanam | dhyānapūjādikaṃ sarvaṃ vidadhyāt pūrvavartmanā || tāraḥ śrīśaktitārtīye hūṃ phaṭ nīlasarasvatī | ṅentā vahnivadhūmantraḥ prokto manulipiḥ paraḥ || ṛṣirbrahmā samuddiṣṭo gāyatrī chanda ādṛtam | devatā procyate devi sadbhirnīlasarasvatī || dvekaikadvayaṣaṇṇetre mantrārṇairaṅgakalpanam | khaḍgaṃ triśūlaṃ karapallavaiḥ svairghaṇṭādṛtaṃ chinnaśiro dadhānā | paśuṃ padādhaḥ parimardayantī tanotu bhavyāni sarasvatī naḥ || pūrvokte pūjayet pīṭhe pūrvoktavidhinā sudhīḥ | atha nyāsaṃ pravakṣyāmi vidyāṃ devi sudurlabhām || vāk śaktiḥ kamalā kāmo bhṛguraubindumaṇḍitaḥ | pañcabāṇaḥ parāvācau kuṭilāntendrasaṃyuktaḥ || vāmakarṇo lavādhārastataḥ strīmātmako manuḥ | nīlatāre padāt paścāt sarasvati padaṃ vadet || atrī rephayutau dīrgha vāmanetrendubhūṣitau | kāmabījaṃ balau ṣaṣṭhasvarakuṇḍala maṇḍitau || candraḥ sargī tataḥ pañcabāṇādyaṃ bījapañcakam | sauḥ parā vahnijāyā syān mantro dvātriṃśadakṣaraḥ || vāk aiṃkāraḥ | śaktiḥ hrīṃkāraḥ | kamalā śrīṃkāraḥ | kāmaḥ klīṃ | bhṛguḥ sakāraḥ | aubindumaṇḍita aukārānusvārayuktaḥ | pañcabāṇaḥ klīṃkāraḥ | parāvācau hrīṃ aiṃ rupau | kuṭilāntā phakārāntā bakāraḥ | indro lakāraḥ | vāmakarṇo dīrgha ūkāraḥ | lavo binduḥ | tena blūṃ | strīmātmakaḥ strīṃ | nīlatāre svarūpam | sarasvatītyapi svarūpam | atrī dakārau rephayutau | dīrgha ākāraḥ | 427) vāmanetra īkāraḥ | induranusvāraḥ tairyuto | tena drāṃ drīṃ | kāmabījaṃ klīṃ | valoṃ bakāra lakārau | ṣaṣṭhasvara ūkāraḥ | kuṇḍalamanusvāraḥ | candraḥ sakāraḥ | sargī visargavān | pañcabāṇa aikāraḥ | tadādyaṃ bījapañcakaṃ aiṃ klīṃ blūṃ strīṃ saḥ ityātmakam | sauriti svarūpam | parā hrīṃkāraḥ | vahnijāyā svāhā | tathā - ṛṣyādyāḥ pūrvamuktāḥ syuḥ pūrvavannyāsakalpanam | naukārūḍhaṃ trinetrāmahilasitatanuṃ sambidānandarūpāṃ hastaiḥ svīyaiḥ kapālaṃ triśikhakrakacake karttṛkāṃ saṃdadhānā | aṭṭāṭṭāhāsyayuktāmanavaratalasanmuṇḍamālābhiramyāṃ cīrodañcatkaṭīrasthalalalitalasatkiṅkiṇīṃ bhāsamānām || iti dhyātvā japen mantraṃ caturlakṣaṃ samāhitaḥ | juhuyāt kiṃśukaiḥ phullairmadhuratrayalolitaiḥ | caturasre vahnivāyvormāheśe vidhurakṣasoḥ | vighneśaṃ vaṭunāmānaṃ kṣetreśaṃ bhairavaṃ tathā || yoginīmatha sampūjya gurumīśe samarcayet | bhūgṛhasyādyarekhāyāmaṇimādyāḥ samarcayet || aṇimā prathamā proktā dvitīyā laghimā tathā | tṛtīyā mahimā proktā caturthīśitvasaṃjñikā || vaśitāpañcamī khyātā ṣaṣṭhī prākāmyasaṃjñikā | saptamī bhuktirākhyātā bhavedicchāṣṭamī tataḥ || asitāṅgo ruruścaṇḍaḥ krodhonmattakapālinaḥ | bhīṣaṇākhyaṃ ca saṃhāraṃ dvitīyāyāṃ samarcayet || tṛtīyāyāṃ yajen mantrī brāhmyādyāḥ proktalakṣaṇāḥ | prathamāvaraṇe mantrī yonimudrāṃ pradarśayet || kuleśī kulanandā ca vāgīśī bhairavī umā | śrīśānte ca tathā caṇḍā dhūmrā kālī karālinī || mahālakṣmī ca kaṅkālī rudrakālī sarasvatī | vāgvādinī ca nakulī bhadrakālī śivā prabhā || pratyaṅgirā siddhalakṣmīramṛteśī ca caṇḍikā | khecarī bhūcarī siddhā kāmākhyā hiṅgulā balā || jayā ca vijayā'jitā nityāyuktā'parājitā | 428) vilāsinī tathā ghorā citrā mugdhā kuleśvarī || someśvarī mahācandrā vidyā haṃsā vināyakī | vedagā ca tathā bhīmā ugrā vaidyā satī gatiḥ || ugreśvarī candragarbhā jyotsnā satyā yaśovatī | kulikā kāminī jñānā ḍākinī kākinī tataḥ || lākinī kākinī paścāt sākinī hākinī tathā | catuḥṣaṣṭidale pūjyā dvitīyāvaraṇe tvimāḥ || khecarīṃ darśayen mudrāṃ khecaratvapravartinīm | kirātā yoginī vīrā vetālā yakṣiṇī harā || ūrdhvakeśī ca mātaṅgī mohinī vaṃśavarddhinī | mālinī lalitā dūtī manojñā padminī parā || varvarī chatrahastā ca raktanetrā vicarcikā | mātṛkā dūradarśā ca kṣetreśī raṅgiṇī naṭī || śāntā dīptā vajrahastā dhūmrā śvetā sumaṅgalā | amūḥ samarcayen mantrī dvātriṃśatpatramadhyagāḥ || tṛtīyāvaraṇe mudrāṃ bījāhvāmabhidarśayet | mugdhā śrīkurukullā ca tripurā trotanā kriyā || ratiḥ prītistathā vālī sumukhī śyāmalā vilā | piśācī ca vidārī ca śītalā vajrayoginī || sarveśvarī śaktiyuktā caturthāvaraṇe imāḥ | pūjayed darśayen mudrāmaṅkuśākhyāṃ maheśvari || aṣṭapatre yajen mantrī sarasvatyaṣṭakaṃ śubhaḥ | praṇavo hṛdayaṃ padmāsane śabdapadāt punaḥ || rūpe vāk śambhuvanitā kāmo vadavadeti ca | vāgvādini priyā vahneścaturviṃśākṣaro manuḥ || anenā'bhijayed devīṃ vāgīśīṃ śubhalakṣaṇām | śambhujīvakaleśāgnimaṇḍitā bindumālinī || vadayugmaṃ tataścitreśvari vāgvahnisundarī | citreśvarīṃ yajed devīmamunā manunā sudhīḥ || śambhurhakāraḥ | jīvaḥ sakāraḥ | kala iti svarūpam | īśo hakāraḥ | agnī rephaḥ | 429) maṇḍitetyanantaramakārapraślepaḥ | tena ca bindurūpaṃ lakṣyate | bindumālinī īkāraḥ | tena hasakalahrīṃ | vāk aiṃ | vahnisundarī svāhā | śeṣaṃ svarūpam | vāgruddhaḥ kulaje śabdaḥ sarasvati śiro namaḥ | kulajāṃ pūjayed devīṃ mantreṇā'nena sādhakaḥ || vāk aiṃ | śiraḥ svāhā | parā vāk kamalā ruddhā vadaśabdayugaṃ tataḥ | kīrtīśvari priyā vahne hṛdayaṃ manunā'munā || kīrtīśvarīṃ yajen mantrī tato vāk śambhusundarī | antarikṣapadādagre sarasvati śucipriyā || amunā manunā devīmantarikṣapadāntikām | sarasvatīṃ yajen mantrī hasakhapreṃ manusvaraḥ || śivajīvāgnisaṃyukto bindunādavibhūṣitaḥ | varāhahaṃsakuṭilavalipradyumnasaṃyutam || vāmākṣi vāk parā lakṣmīrvāṇoghnīṃ ghaṭaśabdataḥ | sarasvati ghaṭe śabdād vadedavataradvayam || tṛtīyāntā ca rudrājñā mamā'bhilaṣitaṃ vadet | kuruyuk preyasī vahneramunā manunā yajet || trilokīprathitāṃ devīṃ mantrī ghaṭasarasvatīm | manusvara ityasya viśeṣaṇaṃ śivetyādidvayam | śivo haḥ | jīvaḥ saḥ | agnī rephaḥ | vāmākṣītyasya viśeṣaṇaṃ varāhetyādi | varāho hakāraḥ | haṃsaḥ sakāraḥ | kuṭilaḥ phakāraḥ | balī rephaḥ | pradyumno'nusvāraḥ | vāmākṣi īkāraḥ | tena hasaphrīṃ | vāk aiṃ | parā hrīṃ | lakṣmī śrīṃ | vāṇo drāṃ drīṃ klīṃ blūṃ saḥ | ghnīmiti svarūpam | tṛtīyānteti rudrājñāviśeṣaṇam | tena rudrājñayā | śeṣaṃ sugamam | bhūdharo bhūdharaḥ prokto vāmakarṇendukhaṇḍavān | bhagavaccandravannīraṃ vadayugmaṃ tṛtīyakam || krodhaḥ phaṭ manunā tena mantrī nīlāṃ samarcayet | bhūdharo vakāraḥ | bhūdharo lakāradharaḥ | vāmakarṇa ūkāraḥ | indukhaṇḍo'rdhacandraḥ | tena blūṃ | bhaga ekāraḥ | tadvat tadyuktam | candro'rdhacandraḥ | tadvat tadyuktam | nīraṃ vakāraḥ | tena veṃ | tṛtīyakaṃ trīṃkāraḥ | krodhaḥ hūṃkāraḥ | vāgbhavo vāgyutaḥ śambhurhrīṃ punaḥ kiliyugmakam | 430) vicce navākṣarīmenāṃ kilināmnīṃ samarcayet || vāgyutaḥ ekārayutaḥ | śambhurhakāraḥ | tena haiṃ | śeṣaṃ svarūpam | pañcamāvaraṇe kṣobhamudrāmādarśayet sudhīḥ | ḍākinyādyā yajedaṅgaṃ koṇeṣu manuvittamaḥ || darśayed drāviṇīṃ mudrāṃ ṣaṣṭhamāvaraṇaṃ matam | parāṃ bālāṃ bhairavīṃ ca trikoṇe ca samarcayet || darśayet karṣaṇīṃ mudrāṃ saptamāvaraṇaṃ smṛtam || punardevīṃ samabhyarcedupacārairmanoharaiḥ | atha mantrī baliṃ dadyāt pratyahaṃ ca catuṣpathe || gaṇapa kṣetrapālābhyāṃ yoginyai bhairavāya ca | devyai rudhiramāṃsānnamāṣadīpāśritaṃ dadhi || balidravyamiti khyātaṃ samīhitasamṛddhidam | trividhaṃ dhyānamākhyātaṃ sṛṣṭisthitilayakramāt || tattatkarmaviśeṣe tu tattaddhyānaṃ samācaret | caturvaktrāmaṣṭabhujāṃ muktābharaṇabhūṣitām || śvetāmbarāmakṣamudrāṃ śaktiṃ pāśaṃ kamaṇḍalum | paṅkajaṃ puṣpamālāṃ ca varābhītī bhujeṣu ca || śabdāmbhonidhimadhyasthāṃ haṃsayāne vicintayet | raktāmbarāṃ hemaratna nānālaṅkārabhūṣitām || ratnadīpe mahātanyāṃ(?) parivāraiḥ samāvṛtām | ratnasiṃhāsanārūḍhāṃ varābhītyakṣamālikām || dadhatī ratnacaṣakaṃ sthitirūpe vicintayet | raktāmbhonidhimadhye tu naukārūḍhāṃ vicintayet || navavaktrāṃ bhālanetrāṃ kṛṣṇāmbarabhayānakām | varābhaye ca dadhatīṃ paraśuṃ darvikāṃ tathā || saṃhārāstraṃ vāmahaste dakṣe pāśupataṃ tathā | triśīrṣaṃ vāmahastena triśūlaṃ khaḍgakartṛke || padmaṃ pāśaṃ halaṃ śaktiṃ trimūrtiṃ ḍiṇḍimaṃ tathā | khaṭvāṅgaṃ muśalaṃ dorbhiḥ śatrubhakṣaṇamānasām || bhaktānāṃ varadātrīṃ ca rakṣayantīṃ ca sādhakam | 431) anena dhyānayogena tat tat karma samācaret || evaṃ siddhamanurmantrī kavīnāmagraṇīrbhavet | achinnanālabālasya rasanāyāṃ likhen manum || aṣṭame vatsare bālaḥ sarvāśāsātigo bhavet | abhimantrya vacākāṇḍamayutaṃ ca vasūttaram || baliṃ dattvā yathā pūrvaṃ tad kuryād bālakaṇṭhagam | samprāpte dvādaśe varṣe bhakṣitaṃ kavitākaram || candrasūryoparāge tu tailaṃ jyotiṣmatībhavam | karṣamātraṃ prajaptaṃ tanmantreṇā'nena bhakṣayet || jalamadhyasthito'neḍaḥ śiśurvācaspatirbhavet | śmaśāne ca caturmārge pretamāruhya sādhakaḥ || bhayalajjāvinirmukto japed vidyāmananyadhīḥ | arddharātre bhavecchabdo bhavavidyārthapāragaḥ || aṣṭavarṣaśiśudvandvaṃ susnātaṃ svakulodbhavam | saṃsthāpya sādhako dadyāt tayormūrdhni karābubhau || kuruto nyāyavedāntavivādaṃ tumulaṃ mahat | vipine vijane'raṇye rambhāmaṇḍapamaṇḍite | vidhāya vedikāṃ tatra niṣaṇṇaḥ sasmitaḥ sukham || campakāśokapunnāga kadalīmaṇḍite vane | dolārūḍhāṃ prasannāsyāṃ ceṭībhiḥ preṣitāṃ śubhām || iti dhyāyan japenmantraṃ ravilakṣaṃ samāhitaḥ | japānte vitared devyai parivārayuje balim || amunā vidhinā devī labhate susamīhitam | atha tāriṇīkalpaḥ tāriṇītantre - īśvara uvāca - śrūyatāṃ śailatanaye jāḍyanāśakarī parā | catuvargaphalā vidyā mantrasiddhipradāyikā || vargādyaṃ vahnisaṃyuktaṃ vāmākṣiparibhūṣitam | nādabindusamāyuktaṃ vasusiddhipradāyakam || punaścaturmukhaṃ devi takāreṇa vibhūṣitam | 432) svareṇaiva caturthena candrakhaṇḍena ca priye || lācchitaṃ vai mahābījaṃ caturvargaphalapradam | tataḥ kṛṣṇapadaṃ coktvā tato devi padaṃ smṛtam || hrīṃkāraṃ ca tato dadyāt vapūrvamuddharet tataḥ | īkāreṇa ca repheṇa makāreṇa ca bhūṣitam || tato vāgbhavamuccārya mantramenaṃ samuddharet | navākṣaro manurdevi tāriṇyāḥ samudīritaḥ || iyameva mahāvidyā svarge martye sudurlabhā | aṣṭasiddhipradā devi caturvargaphalapradā || nānayā sadṛśī vidyā nānena sadṛśo manuḥ | anayā sadṛśī siddhirna bhūtā na bhaviṣyati || yo vidyāṃ labhate devi kiṃ vā tasya na jāyate | acirāllabhate vāṇīṃ gadyapadyapradāyinīm || jñānamātreṇa vidyāyāḥ kṣipraṃ drutakavirbhavet | vinā chando vinā śikṣāṃ vinā'bhyāsena pārvati || vinā jñānaṃ vinā yatnaṃ vinālāpaṃ kaverapi | jihvāyāṃ jāyate tasya kavitvaṃ rasanirmitam || tatra pūjākramaḥ prathamaṃ jalamānīya pādaprakṣālanaṃ smṛtam | dvirācamya śikhāṃ baddhvā tato bhūmiviśodhanam || vighnasyotsāraṇaṃ kṛtvā tataḥ puṣpaviśodhanaṃ | karau saṃśodhya deveśi cā'stramantreṇa tatparaḥ || gurūn gaṇapatiṃ natvā bhūtaśuddhiṃ samācaret | svādhiṣṭhāne sthitaṃ bījaṃ vāgbhavaṃ sarvasiddhidam | tattadbhūtāgnirarcirbhiḥ śarīraṃ dahate budhaiḥ | tadbhasmapuñjamutsārya hrīṃ samudbhūtavāyunā | lalāṭe kāmabījaṃ tu tadudbhūtāmṛtena ca | tadasthiplāvitaṃ kṛtvā dṛḍhībhūtaṃ caret tataḥ || nirlapaṃ nirguṇaṃ śuddhamātmānaṃ devatāmayam | sarvapāpavinirmuktaṃ dehaṃ saṃcintya sādhakaḥ || 433) śarīrasya viśodhena prāṇāyāmaṃ caret tataḥ | aghoramūlabījena prāṇāyāmatrayaṃ smaret || mantranyāsaṃ tato devi śrūyatāṃ mantrasiddhidam | śaktrirasya ṛṣiḥ prokto vṛhatī chanda īritam || tāriṇī devatā proktā hrīṃkāraṃ bījamucyate | vāgbhavaṃ śaktirityuktamiti ṛṣyādikaṃ caret || bījena tu ṣaḍaṅgena ṣaḍaṅgāni prakalpayet | dharmādi vinyasen mantrī tato'dharmādi vinyaset || uparyupari madhye ca krameṇaitān nyaset tataḥ | kalpavṛkṣaṃ samuccārya maṇipīṭhaṃ samuccaret || śavamuṇḍaṃ dhārayitvā tato raktakapālakam | caturdikṣu nyased devi citāmagnisamanvitām || hṛtpadmāṣṭadale tatra cāṣṭaśaktīrnyaset tataḥ | durgā jayā tato medhā vijayā suprabhā matā || kālī gaurī śivā caiva ityaṣṭa śaktayaḥ smṛtāḥ | ata evaṃ svadeheṣu pañcayoniṃ nyased budhaḥ || keśānte dakṣiṇe bhāge yonivīrāṃ nyaset tataḥ | keśānte vāmabhāge ca yonirvidyāṃ tato nyaset || nāsāmūle ca deveśi yonirūpāṃ vibhāgataḥ | yonikāmāṃ yonihārāṃ netrayoḥ savyavāmayoḥ | yonirūpāṃ nyasedoṣṭhe sarvakāmārthasiddhaye | mukhe karṇe ca deveśi dakṣavāmādibhedataḥ || cibuke ca mahādevi nyaset sādhakasattamaḥ | yonihārāṃ yonikāyāṃ yonirūpāṃ tataḥ param || bāhumūle tathā vāme hṛdi caiva varānane | yonicittāṃ yoniniṣṭhāṃ yonirūpāṃ smaret tataḥ || stanayornābhideśeṣu yonisthānaṃ sadā smaret | yonisiddhāṃ yonividdhāṃ yonirūpāṃ nyaset tataḥ || etāḥ smṛtāścaturthyantā namo'ntāśca vicakṣaṇaiḥ | dehapīṭhe tato devīṃ dhyāyet susthiramānasaḥ || 434) kṛṣṇāṃ lambodarīṃ bhīmāṃ nāgakuṇḍalaśobhitām | raktamukhī lalajjihvāṃ raktāmbadharāṃ kaṭau || pīnonnatastanīmugrāṃ mahānāgena veṣṭitām | śavasyopari deveśi tasyopari kapālake || nāsāgradhyānaniratāṃ mahāghorāṃ varapradām | caturbhujāṃ dīrghakeśīṃ dakṣiṇasyordhvabāhunā || vibhratīṃ nalinīmekaṃ vāmārddhe pānapātrakam | varābhayadharāṃ devīmadhastād dakṣavāmayoḥ || pibantīṃ raudhirīṃ ghārāṃ pānapātre sadāśive | sarvasiddhipradāṃ devīṃ nityāṃ girinivāsinīm || locanatrayasaṃyuktāṃ nāgayajñopavītinīm | dīrghanāsāṃ dīrghajaṅghāṃ dīrghāṅgīṃ dīrghajīhvikām || candrasūryāgnibhedena trilocanasamanvitām | śatrunāśakarīṃ devīṃ mahābhīmāṃ varapradām || vyāghracarmaśirobaddhāṃ jagattrayavibhāvitām | sādhakānāṃ sukhakartrīṃ sarvalokabhayaṅkarīm || evambhūtāṃ mahādevīṃ tāriṇīṃ praṇamāmyaham | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjyā'rghasthāpanaṃ tārāvat | asyāḥ pūjāyantraṃ tathā - yantraṃ nirmāya deveśi sthāpayed yantramadhyataḥ | raktamalayajenāpi vasupatraṃ likhet tataḥ || tadbāhye dvyaṣṭapatrāṇi likhet sādhakasattamaḥ | vahnermaṇḍalayugmaṃ ca yantramadhye likhet tataḥ || pūrvadale ca deveśi cādyabījaṃ likhet tataḥ | dvitīyaṃ dakṣiṇe patre tṛtīyaṃ paścime dale || uttarapatre deveśi phaṭ vāṇīṃ ca likhet tataḥ | caturdvārasamāyuktamaṣṭavajrasamanvitam || tataḥ pūrvoktakrameṇa pīṭhaṃ sampūjya sarvataḥ | tatrāvāhya maheśānīṃ yajed vai mantramuccaran || ṣaḍaṅgenaiva deveśi pūjayitvā tu pārvatīm | kṣetrapālaṃ bhairavaṃ ca gaṇanāthaṃ mahāntakam | 435) etaccatuṣṭayaṃ devi yajed dvāracatuṣṭaye | pūrvādyaṣṭadale devi etān sampūjya sādhakaḥ || aṇimā'naṅgamadanā laghimā madanāturā | anaṅgakusumā devi tato'ṣṭakarṇikā tathā || kapālikā ca deveśi tato'ṣṭayoginī tathā | tathā ṣoḍaśapatreṣu pūjayet paricārikāḥ || sukhadāṃ mokṣadāṃ tatra bhaktidāṃ bhogadāṃ tathā | muktidāṃ siddhidāṃ caiva kāmadāṃ kuladāṃ tathā || kṣemadāṃ śivadāṃ vāpi varadāmātmadāṃ tathā | rāgadāṃ bhogadāṃ devi muktidāṃ sarvasiddhidām || aṇimādyaṣṭasiddhiṃ ca pūrvadvāre yajet tataḥ | vahnerdaśakalāṃ devi dvāre ca dakṣiṇe tathā || pāścāttyadvāradeśe'pi kalāścandrasya pūjayet | uttare ca tathā devi raverapi kalāṃ tataḥ || ṣaḍaṅgena yajed devīṃ tato'strāṇi prapūjayet | etāśca devadeveśi caturthyantāḥ samīritāḥ || namo'ntāśca mahādevi proktāḥ sakalasiddhidāḥ | puṣpairbahuvidhaiścaiva raktacandanacarcitaiḥ || raktapuṣpairmahādevi nānāgandhasamanvitaiḥ | vilvapatraistathā gandhairjavāpuṣpairviśeṣataḥ || śvetaraktaparāgaiśca campakaiḥ ketakaistathā | ebhiḥ puṣpairmahādevīṃ pūjayennityatāriṇīm || mālatī vakapuṣpaiśca sadūrvairnārcayet tadā | kadambaiḥ śvetakusumaiḥ kuṅkumaiḥ kāñcanaistathā || evaṃ sampūjayitvā ca ebhirdravyairmaheśvari | lakṣamekaṃ japenmantraṃ haviṣyāśī jitendriyaḥ || iti tāriṇīkalpaḥ samāptaḥ iti mahāmahopādhyāya ṭhakkura śrīnarasiṃha viracite tārābhaktisudhārṇave ekādaśastaraṅgaḥ || 11 || ########### END OF FILE #######