#################################################### MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0 Catalog number: M00122 Uniform title: tantrarājatantra Main title: tantrarājatantra with commentary manorama Commentator : subhagānandanātha Editor : lakṣmaṇa śāstrī Editor : John Woodroffe Alternate name : Arthur Avalon Description: Notes: Transcribed by the staff of Muktabodha under the supervision of Mark S. G. Dyczkowski. Revision 0: Sept. 17, 2008 Publisher : Tantrik Text Series Publication year : 1929 Publication city : Publication country : India #################################################### śrīśrītantrarājatantram | śrī-ārthāra-evalanena pravarttitaṃ paryyavekṣitañca | mahāmahopādhyāya śrīlakṣmaṇaśāstriṇā sampāditam | kalikātānagaryyāṃ mahāmāyāyantre śrīsiddheśvaracaturdhuriṇā mudritam | laṇḍanarājadhānyāṃ lujyāk eṇḍa kāṃ karttakeṇa prakāśitam | khṛ : 1929 śrīgaṇeśāya namaḥ | atha tantrarājaḥ | manoramāṭīkāsahitaḥ | prathamaḥ paṭalaḥ | anādyanto'parādhīnaḥ svādhīnabhuvanatrayaḥ | jayatyavirato vyāptaviśvaḥ kālo vināyakaḥ || 1 || -------------------------------------------- manoramāṭīkā prārabhyate | śrīgaṇeśāya namaḥ | ādyaślokena prabandhavākyārthagarbhaṃ vināyakastutiḥ kriyate | tatra anādyantaḥ kālasyā'dyantarahitatvāt | aparādhīnaḥ itarapreraṇāvidhuraḥ | svādhīnabhuvanatrayaḥ svāyattajñātṛjñānajñeyātmabhuvanatrayaḥ | jayati viśvotkṛṣṭobhavatītyarthaḥ avirataḥ kālasya santanyamānatvāt | vyāptaviśvaḥ deśarūpābhyāmanavacchinnattvāt | kāla iti viśeṣaṇasya nāma | vināyakaḥ vighneśvaro vigatanāyaka iti ca | etaduktaṃ bhavati evamuktaḥ kālarūpo vināyakaḥ sarvotkṛṣṭo bhavatīti tathāvidho vigatanāxakaḥ kālo viśvotkṛṣṭo bhavatīti ca | tena kālarūpaparamārthāyā lalitānityāyā viśvamayatvaṃ sādhakānāṃ tādātmyaṃ ca prabandhavākyārthatvenātra sūcitamityupadiśanti pūjyapādāḥ || 1 || -------------------------------------------- p. 2) bhagavan ! sarvatantrāṇi bhavatoktāni me purā | nityānāṃ ṣoḍaśānāṃ ca navatantrāṇi kṛtsnaśaḥ || 2 || teṣāmanyonyasāpekṣyājjāyate mativibhramaḥ | tasmāttu nirapekṣaṃ me tantraṃ tāsāṃ vada prabho || 3 || śṛṇu kādimataṃ tantraṃ pūrṇamanyānapekṣayā | gopyaṃ sarvaprayatnena gopanaṃ tantracoditam || 4 || kathaṃ kādimataṃ nāmnā tanme brūhi maheśvara ! | kādikālītiśaktī staḥ purā tattanmate mayā || 5 || prokte tantre kādikālīmatākhye tena nāmataḥ | śṛṇu tatsarvatantrāṇāṃ rājānaṃ sarvasiddhidam || 6 || kādisaṃjñā bhavadrūpā sā śaktiḥ sarvasiddhaye | tantraṃ maduktaṃ bhuvane navanāthairakalpayat || 7 || tayā tairbhuvane tantraṃ kalpe kalpe vijṛmbhate | avasāneṣu kalpānāṃ sā taiḥ sārddhaṃ vrajecca mām || 8 || -------------------------------------------- atha bhagavannityādibhiḥ vrajecca māmityantaiḥ saptabhiḥ ślokaistantrāvatāra kramamupadiśati | tatra sarvatantrāṇi nityāṣoḍaśakārṇavoktarudrayāmalādicatuḥṣaṣṭimukhāni tantrāṇi | navatantrāṇi sundarīhṛdayanityāṣoḍaśakārṇavacandrajñānamātṛkātantrasaṃmohanata ntra-vāmakeśvarabahurūpāṣṭakaprastāracintāmaṇimeru prastārākhyāni iti | anyonyasāpekṣyāt tantrāntaroktārthapūjāṅgīkāreṇoktatvāt | vibhramaḥ tryāmohaḥ | tāsāṃ ṣoḍaśānāṃ nityānām | anyānapekṣayā itaratantroktārthapūjāṅgīkāramakṛtvopadeśāt | gopanaṃ tantracoditamiti pañcatriṃśe paṭale ṣaṭpañcāśatślokoktasaṅketavidhānenetyarthaḥ | navanāthaiḥ dvitīyapaṭale pratipāditasvarūpaiḥ | akalpayat prasārayati sma | tayā kādiśaktyā | taiḥ navanāthaiḥ | sā taiḥ sārddhaṃ vrajecca māṃ kalpāvasāneṣu sā -------------------------------------------- p. 3) ādye tantrāvatārādi dvitīye nāthamaṇḍalam | nityoddhārastṛtīye syāt lalitārcā tayordvayoḥ || 9 || naimittikaṃ tathā kāmyamarcanaṃ ṣaṣṭhake bhavet | kāmeśvarī saptamake parato bhagamālinī || 10 || nityaklinnā tu navame bheruṇḍā daśame smṛtā | ekādaśe vahnivāsinyatha vajreśvarī matā || 11 || trayodaśe bhaveddūtī tvaritā syāccaturdaśe | kulasundaryyato'nyasmin nityānityā tu ṣoḍaśe || 12 || tato nīlapatākā syād vijayā'ṣṭādaśe pare | sarvamaṅgalanityā'to jvālāmālinisaṃjñikā || 13 || ekaviṃśatime citrā kurukullā tvanantare | trayoviṃśe tu vārāhīdhyānāni tadanantare || 14 || pañcaviṃśe mātṛkāptiḥ ṣaḍviṃśe mantravaibhavāḥ | saptaviṃśe śvāsarūpā aṣṭāviṃśe tu lokatā || 15 || anantare kuṇḍakḷptistadurddhaṃ homakarmma ca | -------------------------------------------- kādiśaktirnavanāthaistantreṇa ca sārddhaṃ mayi vilīnā tiṣṭhatītyarthaḥ | || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || ādya ityādibhiḥ saṅgraha ityantaiḥ daśabhiḥ ślokaistatpaṭalān tadarthāṃścopadiśati | tayordvayoḥ caturthapañcamayoḥ | parataḥ aṣṭame | atha dvādaśe -------------------------------------------- p. 4) ekatriṃśe tadūrddhaṃ ca homāḥ kāmyā mahodayāḥ || 16 || trayastriṃśe tu paṭale yantrāṇi phalabhedataḥ | catustriṃśe tu nāmāni pañcatriṃśe'sya vāsanā || 17 || ṣaṭtriṃśe svātmakathanamadhyāyāstatvavigrahāḥ | pratyadhyāyaṃ śataślokāḥ syādevaṃ tantrasaṃgrahaḥ || 18 || sundaraḥ sumukhaḥ svacchaḥ sulabho bahutantravit | asaṃśayaḥ saṃśayacchinnirapekṣo gururmataḥ || 19 || saundaryamanavadyatvaṃ rūpe saumukhyatā punaḥ | smerapūrvābhibhāṣitvaṃ svacchatā'jihmavṛttitā || 20 || saulabhyamapyagarvitvaṃ santoṣo bahutantratā | asaṃśayastatvabodhe tacchaktipratipādanāt || 21 || nairapekṣyamavittecchā gurutvaṃ hitavāditā | evaṃvidho gururjñeyastvitaraḥ śiṣyaduḥkhadaḥ || 22 || caturbhirādyaiḥ saṃyuktaṃ śraddhāvān susthirāśayaḥ | -------------------------------------------- anyasmin pañcadaśake | tataḥ saptadaśe | pare ekonaviṃśe | ataḥ viṃśe | anantare dvāviṃśe | tadanantare caturviṃśe | anantare ekonatriṃśe | tadūrddhe triṃśattame | tadūrddhe dvātriṃśe | asya upāsanādeḥ | tatvavigrahāḥ ṣaṭ triṃśatsaṅkhyāviśiṣṭatvāt || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || sundara ityādibhiḥ duḥkhada ityantaiścaturbhiḥ ślokairdeśikalakṣaṇamupadiśati | tatra santoṣaḥ pūrṇatā | pratipādanāt tattvasya | itaraḥ uktalakṣaṇavihīnodeśikaḥ | śiṣyaduḥkhadaḥ śiṣyasya vittāpahāraśarīrakleśabuddhivyāmohādibhirityarthaḥ || 19 || 20 || 21 || 22 || -------------------------------------------- p. 5) alubdhaḥ sthiragātraśca prekṣākārī jitendriyaḥ || 23 || āstiko dṛḍhabhaktiśca gurau mantre sadaivate | evaṃvidho bhavecchiṣyastvitaro duḥkhakṛdguroḥ || 24 || gurūcyamāne vacane dadyāditthaṃ vacaḥ sadā | prasīda nātha ! deveti tatheti ca kṛtādaram || 25 || praṇamyopaviśetpārśve tathā gacchedanujñayā | mukhāvalokī seveta kuryyādādiṣṭamādarāt || 26 || asatyaṃ na vadedagre na bahu pralapedapi | kāmaṃ krodhaṃ tathā lobhaṃ mānaṃ prahasanaṃ stutim || 27 || cāpalāni ca jihmāni narmāṇi paridevanam | ṛṇadānaṃ tathā'dānaṃ vastūnāṃ krayavikrayam || 28 || na kuryādguruṇā sārddhaṃ śiṣyo bhūṣṇuḥ kadācana | yato guruḥ śivaḥ sākṣāttaṃ stuvan praṇaman bhajet || 29 || yathā deve tathā mantre yathā mantre tathā gurau | -------------------------------------------- caturirbhirityādinā gurorityantela ślokadvayena śiṣyalakṣaṇamupadiśati, tatra caturbhirādyaiḥ saṃyuktaḥ gurorlakṣaṇatvenoktaiḥ sundaratvādibhiścaturbhirviśeṣaṇaiḥ upetaḥ | itaraḥ uktaguṇavihīnaḥ duḥkhakṛt guroḥ akīrtyanarthacittadehakleśādyaiḥ || 22 || 23 || 24 || gurūcyamāna ityādibhiḥ praṇaman bhajedityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ śiṣyācārakramamupadiśati | tatra stutiḥ svātmaparayo | jihmāni kuṭilāni paridevanaṃ pralāpaḥ | bhūṣṇuḥ jijīviṣuḥ | bhajet seveta || 25 || 26 || 27 || 28 || yathā deva ityādibhirbhaktisamanvita ityantairdaśabhiḥślokaiḥ pūjyapādo- -------------------------------------------- p. 6) yathā gurau tathā svātmanyevaṃ bhaktikramaḥ priye ! || 30 || gurostu janmadivase kuryādutsavamādarāt | viśeṣapūjāṃ yogibhyo bhojanaṃ tatpadārcanam || 31 || vyāpte dūragate pūjyaṃ pūjayedagrajādiṣu | ekadeśe nityasevā dūrasthe yojanakramāt || 32 || ekādi ṛtusaṃvṛddhyā varṣe ṣaḍyojanāntare | tato'dūragate sevā tadājñāparipālanam || 33 || āsanaṃ śayanaṃ vastraṃ bhūṣaṇaṃ pādukāṃ tathā | chāyāṃ kalatramanyacca yattasyeṣṭaṃ tu pūjayet || 34 || ekagrāme pṛthakpūjāṃ na kuryādananujñayā | pūjāmadhye samāyāte pūjye natvā sthitiṃ vadet || 35 || vidhehi śeṣamityuktaḥ kuryānno cettadājñayā | varteta so'pi taccheṣaṃ kuryānniścalamānasaḥ || 36 || pūjāmadhye gurau pūjye tvanye va'pi samāgate | kṛtyamevaṃ samuddiṣṭaṃ maunaṃ tairna samācaret || 37 || guruṃ na marttyaṃ budhyeta yadi budhyeta tasya tu | -------------------------------------------- pāstikramamupadiśati | tatra vyāpte lokāntaraṃ gate | dūragate vakṣyamāṇaṣaḍyojanāduparisaṅkhyāviśiṣṭayojanadeśaṃ gate | agrajādiṣu guruṃ tadagraja ityādyupariṣṭāt vakṣyamāṇānupadiśatyādiśabdena | ekadeśe grāmanagaramaṇḍalakheṭakharvaṭapattanādiṣu guruśiṣyayoḥ sthitau | yojanakramāt dūrastha ityanvayaḥ | ekagrāma iti pūrvoktanagarādīnāmupalakṣaṇam | pṛthakpūjāṃ gurumantareṇānyeṣāṃ -------------------------------------------- p. 7) na kadāpi bhavetsiddhirmantrairvā devapūjanaiḥ || 38 || mantreṇa tasya niyataṃ pūjāṃ kuryyādyathoditāṃ | tāṃ ca tatpaṭale samyak jñātvā bhaktisamanvitaḥ || 39 || nityānāṃ traipurāṇāṃ ca nāvekṣyāstvaṃśakādayaḥ | tathāpyatrocyate kiñcidabhicārādisiddhaye || 40 || aśvinyādiṣu ṛkṣeṣu bindusargāntyavarjitam | caturo yojayedādyān bindusargau tu sarvagau || 41 || tena mantrādivarṇena nāmnaścādyākṣareṇa ca | gaṇayedyatra ṣaṣṭhaṃ vā'pyaṣṭamaṃ dvādaśaṃ tu vā || 42 || ripormantrādyavarṇaṃ syāt tena tasyāhitaṃ bhavet | rāśiṣvanyatra ṛkṣeṣu saptapañcatṛtīyagaiḥ || 43 || sādhyānāmapi vijñeyamaṃśakādyamanugrahe | -------------------------------------------- devatānāṃ vā pūjāṃ svayaṃ na kuryāt iti | pūjye tvanye vā tadagrataḥ prāptavidyamityādiṣvanyatame | tatpaṭale dvitīyapaṭale || 29 || 30 || 31 || 32 || 33 || 34 || 35 || 36 || 37 || 38 || 39 || nityānāmityādibhiḥ sarvata ityantairdvāviṃśatyā ślokairmantrāṇāmaṃśakādikamupadiśati | tatra aṃśakādaya ityatra aṃśakaśabdo rāśyādivācakaḥ | ādiśabdena siddhādicakragaṇana ṛṇa- ṛṇi prabhṛtaya ucyante | aśvinyādiṣu ṛkṣeṣumeṣādiṣu rāśiṣvityarthaḥ | binduvisargāntyavarjitaṃ binduvisarjanīyakṣakārarahitam | catura iti puṃliṅgadvitīyābahuvacanam | ādyān akārādyān varṇānitiśeṣaḥ | bindusargau tu sarvagau bindusargayoḥ śivaśaktirūpatvāt sarvātmatā | tena rāśiṣu yojitākṣarakrameṇa | etaduktaṃ bhavati pratyakṣaraṃ satripādāstrayastriṃśadghaṭikāḥ sambhavanti tābhiḥ sādhyasādhakayoraṃśakaṃ jānīyāt -------------------------------------------- p. 8) yataste tattvavijñānarahitāstena coditam || 44 || prākpratyagdakṣiṇodaka ca sūtrapañcakayogataḥ | koṣṭhāni ṣoḍaśā'tra syusteṣu varṇān kramāllikhet || 45 || catuścaturvibhāgene kalpayettāni vai kramāt | prathamaprathame tvādyaṃ dvitīyaprathame tathā || 46 || dvitīyamanyataścānyat tathā'nyadapi kalpayet | tattakoṣṭheṣu vilikhet tattatpañcamamakṣaram || 47 || evaṃ caturṣukoṣṭeṣu kṣāntāvadhi samālikhet | -------------------------------------------- iti | gaṇayet ripunāmādyakṣararāśimārabhya mantrādyakṣararāśyantaṃ gaṇite ṣaṣṭhāṣṭamadvādaśarāśigatākṣarādikairmantrairarāterabhicārādikaṃ kuryādityarthaḥ | rāśiṣu proktamitiśeṣaḥ | ṛkṣeṣu aśvinyādiṣu | nakṣatreṣu saptapañcatṛtīyagaiḥ prāgvat ripunāmādyakṣaranakṣatramārabhya mantrādyakṣararāśyantaṃ gaṇite saptapañcatṛtīyanakṣatragatādyavarṇairmantraistasyābhicārādikaṃ kuryādityarthaḥ | sādhyānāmityādi upariṣṭādvakṣyamāṇasādhyasādhakasiddhākhyeṣu triṣūpāsakeṣu prathamasya tatvajñānarahitatvāt prāguktāṃśakādyamanugraheṣvavekṣaṇīyamityarthaḥ || 40 || 41 || 42 || 43 || 44 || 45 || varṇān kramāllikhedityatra kramaśabdārthaḥ pradarśyate catuścaturvibhāgena ṣoḍaśakoṣṭhāni prādakṣiṇyena catvāri catvāri vakṣyamāṇasādhyasiddhasusiddhārivargeṣu saṅkalpya | prathamaprathame prathamacatuṣkaprathamakoṣṭhe ādyamakṣaraṃ likhet | dvitīyaprathame dvitīyacatuṣkaproktakramaprathamakoṣṭhe tathā yathā pūrvacatuṣṭayasya prathamakoṣṭhaḥ kalpitaḥ atrāpi tathā kuryādityarthaḥ | dvitīya mākāraṃ likhet | anyataśca tṛtīyacatuṣkaproktakramaprathamakoṣṭhe | anyat tṛtīyamikāraṃ likhet | tathā'nyadapi kalpayet tathā yathā pūrvacatuṣkatrayam | anyat caturthacatuṣkam | apiḥ samuccaye | kalpayet vilikhet | caturthamīkāraṃ caturthacatuṣka prokta- -------------------------------------------- p. 9) svanāmādyakṣaraṃ yatra koṣṭhe sandṛśyate tataḥ || 48 || siddhādīn gaṇayedyāvanmantrādyakṣaradarśanam | siddhasiddho japātsiddhyet dviguṇātsiddhasādhyakaḥ || 49 || -------------------------------------------- prathamaprathamakoṣṭhe likhedityarthaḥ | tattatkoṣṭheṣu uktacatuṣkacatuṣṭayadvitīyakoṣṭheṣu | tattatpañcamaṃ prathamaprathamadvitīyatṛtīyakoṣṭhalikhitākṣarāṇāṃ pañcamākṣarāṇi vilikhedityarthaḥ | evaṃ prāgvat dvitīyakoṣṭhākṣarāṇāṃ pañcamākṣarāṇi tṛtīyakoṣṭheṣu vilikhet | tṛtīyakoṣṭhākṣarāṇāṃ pañcamākṣarāṇi caturthakoṣṭheṣu vilikhet | ukte catuṣkacatuṣke pratyekaṃ koṣṭhe punaḥ punaḥ pañcamākṣaralekhanataḥ kṣāntāvadhi catuṣkacatuṣṭaye'pi samālikhet | evaṃ likhite sati prathamacatuṣkaprathamakoṣṭhe akathaha iti catvāryakṣarāṇi | taddvitīyakoṣṭhe uṅapa iti trīṇi | tattṛtīyakoṣṭhe ḷjhama iti trīṇi | taccaturthakoṣṭhe oḍava iti trīṇi | dvitīyacatuṣkaprathamakoṣṭhe ākhadala iti catvāri akṣarāṇi | taddvitīyakoṣṭhe ucapha iti trīṇi | tattṛtīyakoṣṭhe ḷtraya iti trīṇi | taccaturthakoṣṭhe oḍhaśa iti trīṇi | tṛtīyacatuṣkaprathamakoṣṭhe igadhakṣa iti catvāri | taddvitīyakoṣṭhe ṛcchava iti trīṇi | tattṛtīyakoṣṭhe eṭara iti trīṇi | taccaturthakoṣṭhe aṃṇaṣa iti trīṇi | caturthacatuṣkaprathamakoṣṭhe idhana iti trīṇi | taddvitīyakoṣṭhe ṛjabha iti trīṇi tattṛtīyakoṣṭhe aiṭhala iti trīṇi | taccaturthakoṣṭhe aḥ ta sa iti trīṇi | evaṃ likhite prathamacatuṣkakoṣṭhākṣarāṇāmuparitanākṣarāṇi dvitīyacatuṣkakoṣṭheṣu yathākramaṃ dṛśyante | akārādikṣakārāntānyekapañcāśadakṣarāṇi teṣu ṣoḍaśakoṣṭheṣu vyākulakramāṇi dṛśyanta iti prathamaproktakramaśabdasyārthaḥ || 46 || 47 || 48 || 49 || siddhasiddha ityādibhiḥ suniścitamityantairarddhādyaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaisteṣāṃ ṣoḍaśakoṣṭhākṣarāṇāṃ phalānyupadiśati | tatra ato'nyathā susiddhasādhyādanyaḥ anantarabhūtaḥ susiddha ityarthaḥ | abhicāre riporevaṃ yadi svātmavipattaye riporabhicārakāle tasya susiddhasusiddhaścedabhicāramantrastasyābhicārakasyaiva nidhanāya bhavatītyarthaḥ | ṛṇasiddhādiyogeṣu mantradāne viśeṣataḥ | -------------------------------------------- p. 10) siddhe susiddhaḥ samprāptyā siddhārirhanti gotrajān | sādhyasiddhe'tisaṃkleśāt sādhyasādhyo'tiduḥkhakṛt ||50 || sādhye susiddho bhajanātsādhyāriḥ svāṃ śriyaṃ haret | susiddhasiddho'dhyayanāt phalaṃ dadyādyathepsitam || 51 || susiddhasādhyo jāpādyaiḥ siddhaye syādato'nyathā | susiddhe tu prasiddhastu pūrvajanmakṛtaśramaḥ || 52 || tasmāt tu sarvasiddhīnāṃ sādhane yo japenmanum | abhicāre riporevaṃ yadi svātmavipattaye || 53 || susiddhoriraśeṣeṇa svakulānnāśayeddhuvam | arisiddhaḥ sutaṃ hanyādarisādhyaḥ svayoṣitam || 54 || ariḥ susiddhomantrastu kulotsādanakṛcchanaiḥ | aryariḥ svātmahā mantraḥ samprāptyaiva suniścitam || 55 || nāmādyakṣaramārabhya yāvanmantrādivarṇakam | tridhā kṛtvā svarairbhindyāt tadanyadviparītakam || 56 || -------------------------------------------- prasiddhaṃ nāma gṛhṇīyāt prasuptā yena jāgrati || 50 || 51 || 52 || 53 || 54 || 55 || nāmādyakṣaramityādibhiḥ sarvata ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ sādhakamantrayoruttamarṇādhamarṇatvaṃ tatphalāni copadiśati | tatra yāvamantrādivarṇakaṃ mātṛkākṣarakrameṇa svanāmādyakṣaramārabhya mantrādyakṣarāvadhi gaṇayedityarthaḥ | tridhā kṛtvā tāṃ saṅkhyāṃ triguṇīkuryāt | svaraiḥ svaraśabdena ṣoḍaśasaptatrisaṅkhyā ucyante | tatra sampradāyāt saptasaṅkhyā'ṅgīkṛtā | bhindyāt tayā tāṃ saṅkhyāmāharet | tadanyat mantrādyakṣaramārabhya svanāmādyakṣarāvadhi mātṛkākṣarāṇi | viparītakaṃ saptabhiḥ saṃvarddhya tribhirāharedityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati sarveṣāṃ vidyāmantrāṇāṃ sarveṣāṃ sādhyādīnāṃ ca uttamarṇādhamarṇatvaṃ jñātumupāyaḥ mātṛkākṣarapāṭhakameṇa svanāmādyakṣaramārabhya uddeśyasya -------------------------------------------- p. 11) kṛtvā'dhiko ṛṇī jñeyo ṛṇī cenmantramuttamam | svayaṃ ṛṇī cettanmantraṃ tyajet pūrva ṛṇī yataḥ || 57 || kathaṃ ṛṇitvaṃ mantrāṇāṃ sādhakānāṃ ca me vada ! | pūrvajanmakṛtābhyāse pāpādasyāphalāptikṛt || 58 || pāpe naṣṭe phalāvāptiḥ kāle dehakṣayādṛṇī | mantraḥ samprāptimātreṇa prāktanaḥ siddhaye bhavet || 59 || siddhamādgurorlabdhamantro yaḥ siddhibhāṅnaraḥ | lakṣmīmadādanādṛtya mantre bhogamavāptavān || 60 || sanmantrasya ṛṇī jñeyo bhajanaṃ tasya pūrvagam | tasmādṛṇaviśuddhistu kāryā sarvaistu sarvataḥ || 61 || rudrākṣairapi padmākhyaiḥ putrajīvaiḥ kucandanaiḥ | sphāṭikaiśca pravālaiśca mauktikairhemanirmitaiḥ || 62 || -------------------------------------------- ādyakṣarāt pūrvākṣarāṇi gaṇayitvā tāṃ saṅkhyāṃ triguṇīkṛtya saptabhirāhṛtya śiṣṭasaṅkhyāṃ vijñāya tathā mantrādyakṣarādi svanāmādyakṣarāvadhi gaṇayitvā tāṃ saṅkhyāṃ saptabhirvardhayitvā tribhirāhṛtya śiṣṭaṃ ca jānīyāditi | kṛtvetyādinā etaduktaṃ bhavati pūrvaślokoktaśiṣṭasaṅkhyayoradhikasaṅkhyāyukto'dhamarṇaḥ hīnasaṅkhyāyukta uttamarṇaḥ | tatra mantrasya adhamarṇatve phalabhūyastvaṃ svasyādhamarṇatve naiṣphalyaṃ tenottamarṇavidyādīn parityajya adhamarṇāneva svīkuryāditi | sarvaiḥ sādhakaiḥ sādhayaiśca | sarvataḥ mantreṣu vidyāsu cetyarthaḥ || 56 || 57 || 58 || 59 || 60 || 61 || 62 || rudrākṣairityādibhirjapamityantaiścaturbhiḥ ślokairakṣamālādikamupadiśati | tatra kucandanaiḥ raktacandanaiḥ || 63 || 64 || 65 || -------------------------------------------- p. 12) rājatairjapamālā syāt pūrvaṃ pūrvaṃ phaledguruḥ | ādikṣāntairakṣaraiḥ syādakṣamālā yathārthataḥ || 63 || anulomavilomābhyāṃ mātṛkāntaritāṃ japet | evaṃ sarvaguṇopeto jāyate sarvasiddhimān || 64 || tarjanīrahitaiḥ kuryādaṅgulyagrairjapakriyām | aṅgulīparvasaṃsparśādapi vā gaṇayejjapam || 65 || abuddhipūrvaṃ vihite niṣiddhe karmaṇi drutam | vidyāṃ japecchataṃ tena tatpāpānmucyate dhruvam || 66 || nityātikramadoṣāṇāṃ śāntyai vidyāṃ śataṃ japet | naimittikātikramaṇe sahasraṃ prajapettadā || 67 || viśuddhadehavadanaḥ śuklāmbaradharaḥ śuciḥ | vimukhaḥ paranindāsu devatādarśaneṣu ca || 68 || parārthavanitābhūmipīḍāsu vigataspṛhaḥ | dayānvitaḥ sarvajane prekṣākārī gataspṛhaḥ || 69 || āstiko gurubhaktaśca nityaśo niyamānvitaḥ | yaḥ sa sarvaguṇopeto vidyāsiddhimavāpnuyāt || 70 || anyathā vartamāno yo vidyābhajanavā/ściram | na tasya sidabhiḥ kutrāpi kadācicca kathañcana || 71 || -------------------------------------------- abuddhītyādinā tadetyantena ślokadvayena prāyaścittamupadiśati || 66 || 67 || viśuddhetyādibhiḥ kathañcanetyantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ sādhakasamācāramupadiśati | tatra devatādarśaneṣu devatāsu darśaneṣu ca nindāsu vimukhaḥ | darśaneṣu vaidikavaiṣṇavaśaivādiṣu || 69 || 70 || 71 || 72 || -------------------------------------------- p. 13) ādau yogo bhavedante pallavaḥ sampuṭodvayoḥ | ekāntaraṃ tu grathanaṃ vidarbhodvyantarīkṛtaḥ || 72 || mantradoṣāṃstu vijñāya guruḥ pariharet kṣaṇāt | anyathā sa guruḥ śiṣyaṃ nihantyevācirāt dhruvam || 73 || -------------------------------------------- ādau yogetyādinā ślokena mantreṣu sāddhyakarmayojanaprakāramupadiśati | tatra etaduktaṃ bhavati mantravidyayorādau sādhakasādhyakarmaṇāṃ yojane yoga iti saṃjñā | mantravidyayorante pūrvoktayojanāt pallava iti saṃjñā | mantravidyayorādyantayoḥ pūrvoktayojanātsaṃpuṭa iti saṃjñā | mantravidyayoḥ prāguktānāñca ekaikākṣarato'nyonyasammelanāt grathanamiti saṃjñā | mantravidyayoḥ pūrvoktānāṃ ca anyonyamakṣaradvayayojanāt vidarbha iti saṃjñā | sa ca trividhaḥ mantrākṣaradvayāntare sādhyākṣaramekamekaṃ yojayet ityekaḥ prakāraḥ | sādhyākṣarāṇāṃ dvayāntare mantrādīnāmakṣaramekaṃ yojayet so'paraḥ | mantrādīnāmakṣaradvayāntare sādhyādīnāmakṣaraṃ dvayaṃ dvayaṃ yojayedeṣo'nyaḥ | evaṃ traividhyamiti || 73 || mantradoṣānityādibhirgururityantairnavabhiḥ ślokairmantradoṣādikamupadiśati | tatra sa gururityatra saśabdo mantraviṣayaḥ | saṭkarṇagaḥ svavyatiriktayordvayoryugapatpaṭhanāt | adhikairjapāt adhikadevatāmantraiḥ sārddhaṃ kṣudradevatāmantrajapāt kṣudrasya trāsaḥ | garvitaḥ sādhakasyānabhimukhaḥ | avidhiprāptaḥ dīkṣādividhimantareṇa samprāptaḥ | vairikoṣṭhagāḥ pūrvoktavairivargacatuṣkakoṣṭhagāḥ | nirjitāḥ parājitāḥ | karmabāhulyāt sādhakasya prāgjanmaduṣkṛtabāhulyāt | ahasāḥ hakārasakārarahitāḥ | sattvavarjitāḥ balahīnāḥ | apūrṇarūpāḥ vācyasya apuṣkalākṣarāḥ | chinnāḥ mahāvayavina ekadeśatvāt | stambhitāḥ sādhakābhimatapradāneṣu | sānunāsikāḥ sparśavargeṣvantyākṣaraprāyāḥ | akālaviniyogena mantrasya svāpakāleṣu prayogādiṣu viniyogena | mantrāṇāṃ svāpaprabodhayorlakṣaṇamucyate | praṇavakṣakārarephahakārākṣaraprāyāntrādyā āgneyāḥ | indvakṣaraprāyā mantrāḥ saumyāḥ | sādhakasya śvāse dakṣiṇanāsāpuṭe paripūrṇaṃ pravahati sati āgneya- -------------------------------------------- p. 14) tena tatparihārañca śṛṇu devi ! samāhitā | parihāraprakārantu vakṣye yogeṣu tattvataḥ || 74 || dagdhaḥ ṣaṭkarṇago mantraḥ trastaḥ syādadhikairjapāt | garvitastvavidhiprāptaḥ śatravo vairikoṣṭhagāḥ || 75 || bālā laghvakṣaraprāyā vṛddha gurvakṣarānvitāḥ | nirjitā karmabāhulyādahasāḥ satvavarjitāḥ || 76 || -------------------------------------------- mantrādīnāṃ prabodhakālaḥ | itareṣāṃ saumyādīnāṃ tadā svāpakāla eva | vāmanāsāpuṭe śvāse pravahati sati saumyamantrādīnāṃ prabodhakālaḥ | itareṣāmāgneyānāmantrāṇāṃ tadā svāpakālaśca etatsakalamavijñāya mantrān manīṣiteṣu kāryeṣu viniyojakaḥ sādhakasteṣāmmūrchākleśakārī bhavatītyarthaḥ | mūrchitāḥ nirvyāpārāḥ | sādhakasamīhitasaṃpādane nirvyāpārā ityarthaḥ | svāpagāḥ suptavat sādhakānabhimukhāḥ | ajapāt gurorvidyādhigamadivasamārabhya taduktakramabhajanānaṅgīkārāt | atra sandhirdivyatvādacintya | mattā mantrāḥ samīcīnabhajanaśīlasya sādhakasyārthānarthau samaṃ sādhayantītyarthaḥ | patreṣu paṭhanāt yathāvidhi gurumukhādadhigamamantareṇa yataḥ kutaścit patreṣu mantrādīn dṛṣṭvā tatra paṭhitvā japādityarthaḥ | anyavarṇaiḥ mantrākṣarebhyo bahirbhūtaiḥ | teṣāṃ tatra nāma sādhakasyānavadhānapaṭhanādvā sambhavaḥ | kīlitāḥ yathā kālākhyaḥ śaṅkurdrumakuḍyādiṣu bhinnarūpaḥ tadvannāmasāmyasādhakānavadhānasaṃpāditairakṣaraiḥ kīlitā ityarthaḥ | ruddhāḥ niruddhāḥ nivāritā ityarthaḥ | visandhikāḥ vigatasandhikāḥ guṇavṛddhiyaṇādeśādiprāptau satyāṃ akṛtasandhikāḥ | prāptaduḥkhā prāptakleśāḥ | vairisamanvitāḥ vairimantrādyaiḥ sahopāsitāḥ mantrāṅgamanyonyaṃ vairalakṣaṇamupariṣṭāt vāsanāpaṭale vakṣyamāṇatvādiha noktam | khaṇḍībhūtāḥ bhinnavigrahāḥ | aṃśajāpāt mantravidyānāmekadeśajāpāt | aṅgahīnāḥ aṅganyāsamantrahīnāḥ | asaṃvṛtāḥ agopitāḥ | gopitena gauravaṃ prakāśanena naiṣphalyaṃ -------------------------------------------- p. 15) apūrṇarūpāśchinnāḥ syuḥ stambhitāḥ sānunāsikāḥ | akālaviniyogena prabodhaḥ svāpagā japāt || 77 || mattāḥ patreṣu paṭhanādanyavarṇaistu kīlitāḥ | ruddhā visandhikāḥ prāptaduḥkhā vairisamanvitāḥ || 78 || khaṇḍībhūtāstvaṃ śajāpādaṅgahīnāstvasaṃvṛtāḥ | apūrṇenopadiṣṭā ye hīnavīryāstu te matāḥ || 79 || sadā prayogāt kuṇṭhatvaṃ kliṣṭatā'tivilambanāt | rugṇā pralapanairjāpādanyamantraiḥ sahāvilāḥ || 80 || upekṣāvasthayā jāpāt vaiṣamyādavamānitāḥ | pañcaviṃśatiruddiṣṭā doṣāṃstān śamayedguruḥ || 81 || -------------------------------------------- ca sarvamantradevatānāṃ sarvatrocyate | apūrṇena anugrahavidhau pūrṇābhiṣekādigurvājñāmantareṇa pravṛttena | hīnavīryāḥ kṣīṇabalāḥ anuktakaraṇādasaṃjātaśaktinā pratipāditatvāt asmin śiṣye tvakāryakarādabhajanādanarthakarāścetyarthaḥ | kuṇṭhatvam akāryakaratvam | susiddhā api mantrādayaḥ sarvadā viniyoktustīkṣṇaśastravatkuṇṭhāḥ nistaikṣṇyā bhavantītyarthaḥ | kliṣṭatā kleśārditatvam ativilambanāt | uktakālādadhikaṃ vilambya mantrādīnāmakṣarāvartanāt | rugṇāḥ pīḍitāḥ | pralapanairjjāpāt ayogyairālapyālapya jāpāt | anyamantraiḥ japyamānādanyamantraiḥ | āvilāḥ vyākulāḥ ekasminmantre japyamāne anyamantrasya madhye madhye japata ubhayorapi mantrayorvyākulatā bhavati tayornaiṣphalyānarthādayaḥ sambhavantītyarthaḥ | upekṣā parityāgaḥ | anavasthayā jāpāt guruktakalpoktasvakalpitamārgeṣvanyatamamapahāya yathohitakramajāpādityarthaḥ | vaiṣamyāt mantrāṇāṃ devatānāṃ ca japapūjāhomādiṣu vaiṣamyāt | viṣamabhāvāt hīnādhikyata ityarthaḥ | avamānitāḥ paribhūtāḥ | śamayed guruḥ vakṣyamāṇopāyenetyarthaḥ || 74 || 75 || 76 || 77 || 78 || 79 || 80 || 81 || 82 || -------------------------------------------- p. 16) bandhanaṃ yonimudrāyā mantrāṇāṃ vīryayojanam | ubhayaṃ bodhayan śiṣyaṃ saṃrakṣedgururātmavān || 82 || gurorlakṣaṇametāvadādimāntyantu vedayet | ādimāntyavihīnāstu varṇāḥ syuḥ śaradabhnavat || 83 || tasmādādita evāsau kuryāttattadahaṅkṛtiḥ | yadahaṅkāravijñānānmatsamojāyate naraḥ || 84 || anādikramasaṃsiddhamātṛkādyantayojanāt | tādātmyasiddhiṃ tāṃ viddhi sarvamantrārthavigrahām || 85 || dvijātīnāṃ tu saṃskāraṃ vedoktaṃ samudāhṛtam | teṣāṃ ca tatra tatrāpi vidyayā vidhimācaret || 86 || sa vidyāsmaraṇaṃ kuryāt kiyāṃ sarvatra coditām | tena tanmayatāsiddhiḥ sarvatra bhavati dhruvam || 87 || -------------------------------------------- bandhanamityādibhirvigrahām ityantaiścaturbhiḥ ślokairdeśikasya kartavyamupadiśati | tatra bandhanam anusandhānam | yonimudrāyā uttaratra homapaṭale prāṇamānasayormūlādhārādibrahmarandhrāvadhi suṣumṇāntarālena gamāgamarūpā yonimudrā tadanusandhānaṃ yonimudrābandha ityarthaḥ | vīryayojanam uttaratra vāsanāpaṭale proktasya mantravīryasya mantreṇa sādhakena ca yojanaṃ mantravīryayojanamityarthaḥ | etadārādhyamukhāt sphuṭataramavagantavyam | ādimāntyam ādimamantyañca | ādimāntyavihīnāḥ ādimāntyajñānasambandhavihīnāḥ | varṇāḥ kevalamakṣaravigrahā mantrā ityarthaḥ | tattadahaṃ kṛtim mātṛkāyā ādyantākṣaraddvayātmikām || 83 || 84 || 85 || 86 || anādītyādinā ślokenaitaduktaṃ bhavati | anādisiddhakramāṇāmakṣarāṇāṃ samudāyarūpāyā mātṛkāyāḥ prathamacaramākṣayorakārahakārayoryojanāt saṃjātarūpamahaṃ śabdaṃ tadarthaṃ ca ādyantapratyāhṛtinyāyena svātmano mātṛkātmatāṃ tat vā'cyarūpaṃ sarvadevatātmatāṃ ceti || 87 || -------------------------------------------- p. 17) anyeṣāmapi varṇānāṃ vidyayā samupācaret | nidhane vidyayā dāho vidyayā'nyat samācaret || 88 || sampūjya bhojayedekamanekaṃ vā svaśaktitaḥ | yoginaṃ vidyayā siddhaṃ pūrvataśca nimantritam || 89 || urmikāvasanādyaistaṃ pūjayitvā praṇamya ca | vidyayā visṛjenmantrī svavidyāsiddhaye śive ! || 90 || gurostu janmadivasaṃ vidyāprāptidinaṃ tathā | svajanmadivasaṃ nāthavyāptivāsarameva ca || 91 || akṣaratrayasampātadinaṃ pūrṇādinaṃ tathā | ṣaṭparvāṇi viśiṣṭāni sadarśaṃ saptaparvakam || 92 || māsato varṣato vā'pi kuryādeteṣu pūjanam | gurostu jīvite nityavyāpte tatputrakādikam || 93 || pūjayettatsamaṃ taṃ ca praṇāmādyairupācaret | tadabhāve tatkulīnaṃ tadbhaktaṃ vā samarcayet || 94 || -------------------------------------------- dvijātīnāmityādibhiḥ śive ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairnāthakṛtyamupadiśati | tatra dvijātīnāṃ brāhmaṇakṣatriyavaiśyānām | saṃskāraṃ jātakarmādikam | anyeṣāṃ varṇānām śūdrāṇām anulomapratilomasaṅkarātmanāṃ ca || 86 || 87 || 88 || 89 || 90 || gurorityādibhirbhavedityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ parvādikamupadiśati | tatra akṣaratrayasaṃpātadinam uttaratra mātṛkāpaṭale vakṣyamāṇākṣarātmakadineṣu vargākṣaradvayaṃ ghaṭikākṣaraṃ ca trīṇyakṣarāṇi yasmin dine saṃgatāni bhavanti tadakṣaratrayasampātadinam | tatprakārasya tatraiva sphuṭataraṃ vakṣyamāṇatvādiha na prapañcitam || 91 || 92 || 93 || 94 || 95 || -------------------------------------------- p. 18) stuvīta pañcabhiḥ ślokaistannityaṃ sarvasiddhaye | prātaḥ prabodhasamaye japātsudivasaṃ bhavet || 95 || namaste nātha ! bhagavan ! śivāya śivarūpiṇe | vidyāvatārasaṃsidhyai svīkṛtānekavigraha ! || 96 || navāya navarūpāya paramārthaikarūpiṇe | sarvājñānatamobhedabhānave cidghanāya te || 97 || svatantrāya dayākḷptavigrahāya śivātmane | paratantrāya bhaktānāṃ bhavyānāṃ bhavyarūpiṇe || 98 || vivekināṃ vivekāya vimarśāya vimarśinām | prakāśānāṃ prakāśāya jñānināṃ jñānarūpiṇe || 99 || purastātpārśvayoḥ pṛṣṭhe namaskuryāduparyadhaḥ | sadā me cittarūpeṇa vidhehi bhavadāsanam || 100 || bhūmitatvamayī vyāptiriti samyaksamīritā | -------------------------------------------- nama ityādyairāsanamityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairnnāthastotramupadiśati | tatra navāya sarvadā navanavatvaspṛhaṇīyāya | navarūpāya navasaṅkhyāviśiṣṭavigrahāya | paramārthaikarūpiṇe śivatvenaikavigrahāyetyarthaḥ | vivekavimarśayoridantāhantayoryāthātmyajñānamarthaḥ | prakāśānām satyarūpāṇām || 96 || 97 || 98 || 99 || 100 || purastādityādinā ślokenaitaduktaṃ bhavati | deśakālākāraistvanmayatāṃ me vidhe hīti śivam || 101 || -------------------------------------------- p. 19) asyā niḥphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātantre śrīkādimate prathamaṃ paṭalam || 1 || -------------------------------------- iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ tantrāvatārādiprakāśanaparaṃ prathamaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || granthasaṃkhyā | prathame yantramekaṃ syāt granthasaṅkhyā śatātparam | triṣaṣṭiriti nirdiṣṭaṃ vyākhyānaṃ samyagīkṣaṇāt || atha dvitīyaṃ paṭalam atha nāthān pravakṣyāmi madrūpān nityavigrahān | vidyāvatārasopānabhūtāṃstatpūjanaṃ tathā || 1 || prakāśo'tha vimarśo'nyastvānando'para ityapi | nāmabhedādahaṃ loke kalpayan divyarūpataḥ || 2 || trayastebhyaḥ samutpannāḥ siddhāśca traya eva te | jñānaḥ satyaḥ pūrṇa iti śrīmukhāste samīritāḥ || 3 || divyā madantike nityaṃ siddhā bhūmāvihāpi ca | nivasanti tatastebhyaḥ samutpannāstrayastathā || 4 || svābhāvaḥ pratibhastadvat subhagaśceti nāmataḥ | te bhūmāveva satataṃ nivasanti madātmakāḥ || 5 || evaṃ tairnavabhistantraṃ loke prathitavaibhavam | akalpayat kādiśaktistvadananyā kṛte yuge || 6 || ete dvinetrā dvibhujā lalitākārasaṃyutāḥ | prasannavadanāḥ smerā varābhayakarānvitāḥ || 7 || -------------------------------------------- dvitīyaṃ paṭalam | pūrvasmin prathame paṭale tantrāvatārādikamupadiśyānantaraṃ sakalapuruṣārthaprakāśakānāṃ tantrāvatārakāṇāṃ navānāṃ nāthānāṃ svarūpaṃ tatsaparyāviśeṣādikamupadiśati -------------------------------------------- p. 21) pūjyā evaṃ vidhāḥ svasvamaṇḍalādiṣu pūjane | devī śrīcakrasaṃsthāstu devyākārāstadājñayā || 8 || priyākṣarābhidhānāste sarve'pyānandasaṃyutāḥ | svamaṇḍaleṣu nāthāntāḥ śaktyantā devi ! maṇḍale || 9 || māyā lakṣmyādikāstadvannavārṇākhyāstathā bhavet | navānāṃ sarvaśaktīnāṃ devatānāṃ ca pūjane || 10 || yā vidyā sarvasantoṣakāriṇī sarvasiddhidā | saptākṣaryā tayā devi ! pūjayennāmapūrvakam || 11 || tāṃ me kathaya vidyāṃ tu yā sarvapriyakāriṇī | śṛṇu devi ! mahāsiddhikarī sarvapriyaṃkarī || 12 || -------------------------------------------- atha nāthānityādinā tadyata ityantaślokaśatātmanā dvitīyena paṭalena | tatra atha nāthānityādibhirnnāmapūrvakamityantairekādaśabhiḥ ślokairnnavānāṃ nāthānāmutpattikramaṃ tatkāryaṃ tairvidyāprasāraṇaṃ tanmantrāṃścopadiśati | tatra madrūpānityuktyā nityavigrahatvam | tatheti samuccaye | śrīmukhāḥ śrīśabdādyasaṃjñāḥ | madātmakāḥ śivarūpiṇaḥ | ete asādhāraṇāḥ tryakṣaranāmānaḥ | sarvasādhāraṇāḥ tryakṣarasaṃjñā nava | tritrikrameṇa divyāḥ siddhā mānavāśca veditavyā ityarthaḥ | eteṣāṃ navānāṃ nāthānāmasādhāraṇatryakṣaranāmārthapratipādanenākhaṇḍavigrahaśiv a-rūpatvamārādhyamukhādevā'vagantavyam | svasvamaṇḍalādiṣvityatra maṇḍalānyuttaratra vakṣyati | ādiśabdaḥ svaśīrṣādiviṣayaḥ | ānandasaṃyutā iti ānandaśabdopetasaṃjñā ityarthaḥ | navānām nāthānāmiti śeṣaḥ | nāmapūrvakam tattannāmapūrvakam || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || tānme ityādyairnamasāsthitirityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ sakalaśaktitantrasādhāraṇa saptākṣaraṃ mantramupadiśati | tatra yā saptākṣarī vidyā | javī pakāraḥ | marut -------------------------------------------- p. 22) javī marutsamopeto gotrā ca dharayā yutā | prāṇo'pi marutā yuktaḥ sa nabhaḥ syāt tṛtīyakam || 13 || punarjavī kṣmayopeto jyā ca vātasamanvitā | vyāptaṃ marutsakhaṃ ṣaṣṭhaṃ nabho'gniḥ saptamākṣaram || 14 || evaṃ saptākṣarī proktā śaktitantreṣu siddhidā | sarvāsāmapi śaktīnāṃ devatānāṃ ca nāmabhiḥ || 15 || yojayennāmapūrvā sā siddhyai sādhāraṇaṃ tathā | śaktitantrādbahirbhūtatantreṣu namasā sthitiḥ || 16 || navānāṃ nava nāmāni navārṇāni pṛthak pṛthak | tāni saptākṣarīyogātpratyekaṃ ṣoḍaśākṣaram || 17 || nityāṣoḍaśarūpāṇi tāni jñeyānyanukramāt | teṣāṃ navānāṃ nāmāni maṇḍalīkaraṇaṃ priye ! || 18 || pāramparyyamiti proktamāptirvidyānvayasthitau | tena śuddhena śuddhiḥ syādvidyāyāmanyathā'nyathā || 19 || -------------------------------------------- ākāraḥ | gotrā dakāraḥ | dharayā ukāreṇa | prāṇaḥ kakāraḥ | marutā prāgvat | nabhaḥ makāraḥ bindurityarthaḥ | tṛtīyakam akṣaramiti śeṣaḥ | javī prāgvat | kṣmayā ukāreṇa | jyā jakāraḥ | vātaḥ akāraḥ | vyāptam yakāraḥ | marut prāgvadākāraḥ | nabhaḥ prāgvat | agniḥ īkāraḥ | devatānāmityuktiḥ puṃviṣayā || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || navānāmityādinā nāmānītyantena satripādena ślokena ṣoḍaśanityātmanāṃ teṣāṃ navānāṃ nāthānāṃ ṣoḍaśākṣarāṇi nāmānyupadiśati | tatra | ṣoḍaśākṣaram nāmeti śeṣaḥ || 17 || 18 || maṇḍalīkaraṇamityādinā anyathā ityantena pādādinā ślokena pāramparyasyāvicchinnatvamupadiśati | tatra maṇḍalīkaraṇaṃ ādyantayoḥ saṃbandhataḥ | āptiḥ prāmāṇyam | anvayaḥ santatiḥ || 19 || -------------------------------------------- p. 23) sādhakānāṃ tu nāmāni dinaparyāyatopi vā | dinākṣarāṇyapi tathā amāyo'nantyameva ca || 20 || nāma paryāyataḥ prāptaṃ kālāvāptamiti dvayam | prasiddhaṃ bāhyato yacca trīṇi nāmāni sādhake ! || 21 || tasmāt samprāptavidyastu sādhakastaistribhiḥ stutam | pūjāślokastutīḥ kuryāt pāramparyaprasiddhaye || 22 || gurumaṇḍalapūjāṃ tu kuryātsaptasu parvasu | pūrṇāyāṃ ṣoḍaśārṇāni nāmānyālikhya pūjayet || 23 || anyatra parvaṣaṭke tu navārṇānyeva lekhayet | pūjayettatra tatrāpi vadan saptākṣarīṃ śive ! || 24 || gurumaṇḍalapūjāsu sarvatra nava coditāḥ | upacārāstatastāṃstaiḥ pūjayet śṛṇu tānyapi || 25 || -------------------------------------------- sādhakānāmityādibhiḥ prasiddhaye ityantaistribhiḥ ślokairmartyānāṃ trayāṇāṃ śrotavyāni trīṇi nāmānyupadiśati | tatra vā samuccaye | tena nāmadvayaṃ bhavatītyarthaḥ | dinākṣarāṇi pañcaviṃśapaṭale vakṣyamāṇāni | tathā dviprakārāṇi | amāyaḥ avisarjanīyaḥ | anantyaḥ antyena kṣakāreṇa rahitaḥ prakāra iti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati upariṣṭādvakṣyamāṇeṣu ghaṭikākṣareṣu visarjanīyakṣakārayorekamaṅgīkṛtya ekamapāsya pañcāśadakṣarāṇi bhavantīti | paryāyataḥ prāptam svagurornāmāntarataḥ prāptam | kālāvāptam yugādidivasamārabhya vidyāprāptidivasāvadhi nava navasaṃkhyayā hṛteṣu yugadivaseṣu śiṣṭadinasaṃkhyayā prāptaṃ nāma | bāhyataḥ siddham mātāpitṛdattam | taistribhiḥ nāmabhiriti śeṣaḥ | pūjāślokastutīrityatra maṇḍalādiṣu pūjāṃ paryāyaprāptena nāmnaiva kuryāt || 20 || 21 || 22 || gurumaṇḍalapūjāmityādibhiḥ samīritā ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ pūjāmaṇḍale nāmākṣaralekhanakramādikamupadiśati | tatra saptaparvāṇyādyapaṭaloktāni | tatra tatrāpi -------------------------------------------- p. 24) gandhaṃ puṣpaṃ tathā dhūpaṃ dīpaṃ naivedyakaṃ tathā | tāmbūlaṃ namanaṃ stotraṃ svātmaneti samīritāḥ || 26 || gurumaṇḍalanirmāṇaṃ pīṭhe kuryānmaheśvari ! | phalakāyāṃ sthale vāpi suśuddhe susame sthire || 27 || prākpratyagadakṣiṇodaka ca sūtrāṇi daśa vinyaset | pañcāṅgulāntarālāni tato deveśi ! jāyate || 28 || ekāśītipadopetaṃ caturasrantu maṇḍalam | tatsarvamadhye prathamaṃ dvitīyantu purogate || 29 || tadvāme tattṛtīyaṃ cālikhennavanavasvapi | evaṃ navanavopetaṃ maṇḍalaṃ saptaparvasu || 30 || navakaṃ navadhā kṛtvā madhye sūtradvayārpaṇāt | teṣu nāmārṇanavakamālikhyābhyarcayet kramāt || 31 || pūrṇā parvaṇi tanmadhye kṛtvā sūtratrayaṃ trayam | -------------------------------------------- vakṣyamāṇeṣu maṇḍaleṣu saptākṣarīyuktairnāmabhiḥ pūjayedityarthaḥ | svātmanā svātmasamarpaṇāt || 23 || 24 || 25 || 26 || gurumaṇḍaletyādibhiḥ kramādityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ ṣaṭsu parvasu pūjanīyagurumaṇḍalalekhanapūjādikamupadiśati | tatra ālikhennavanavasvapi navasu navakeṣu nāthānāṃ navanavakānyālikhediti | etaduktaṃ bhavati | ekāśītikoṣṭheṣu madhyanavakamārabhya tatpūrvādigatanavakādiṣu anyeṣu navakeṣu prādakṣiṇyena navānāṃ nāthānāṃ krameṇa tattanmadhyakoṣṭhāvasthānaṃ itareṣāmuktakrameṇābhito'vasthānañca jānīyāditi | teṣu nāmārṇanavakaṃ madhyamupakramya pūrvādiprādakṣiṇyena likhedityarthaḥ || 27 || 28 || 29 || 30 || 31 || pūrṇetyādibhiḥ siddhaye ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ pūrṇāsu pūjanīyagurumaṇḍalaviśeṣādikamupadiśati | -------------------------------------------- p. 25) ṣoḍaśīkṛtya teṣvevaṃ likhennāmāni tāni vai || 32 || evaṃ pūjā gurau jīvatyupete māmamūni vai | sthānāni maṇḍalīkṛtya tatra cā'lekhane mate || 33 || evaṃ yaḥ pūjayennāthān purvasvavahitaḥ śive ! | sa deśikavaraḥ siddhaḥ tasmādvidyāptiruttamā || 34 || anyathā'vāptirubhayoranarthāya suniścitam | vyādhiśastrādipīḍā vā cittabhrāntirjale mṛtiḥ || 35 || ityādivyasanaprāptirnṛpādaśanito mṛtiḥ | tasmāduktakrameṇaiva kuryāt sarvārthasiddhaye || 36 || ekadvitricatuḥpañcavarṣāṇyālocya yogyatām | bhaktiyuktān guṇāṃścāpi kramādvarṇeṣu saṅkare || 37 || paścāduktakrameṇaiva vadedvidyāmananyadhīḥ | anyathā cedvadennāśaṃ saśiṣyo gururāpnuyāt || 38 || -------------------------------------------- tatra teṣvevaṃ likhedityatra evamiti pāramparyaprāptasampradāyakrameṇa likhedityarthaḥ | tadyathā madhyacatuṣṭaye vāmādhaḥsthitaṃ koṣṭhamārabhya madhyacatuṣṭayaṃ prādakṣiṇyena parītyāmuktakramaṃ bahirapi tathā parīyāt | māmupete mukte | maṇḍalīkṛtya vṛttamālikhya | anyathā gurumaṇḍalārccāvirahitā ityarthaḥ | ityādirityatrādiśabdaḥ sarvānarthanivāraṇādīnāmupalakṣaṇam || 31 || 32 || 33 || 34 || 35 || 36 || ekadvītyādinā gururāpnuyāt ityantena ślokadvayena varṇānurūpataḥ śiṣyasya parīkṣākālādikamupadiśati | tatra yogyatā proktasamācāraśuddhavatvādi || 37 || 38 || -------------------------------------------- p. 26) cakre devyāṃ tathā śiṣye pratiṣṭhā trividhocyate | sā tu tattvavidā kāryā sampradāyānurodhinā || 39 || sthire śubhagrahopete'nukūle guṇaśālini | muhūrte kārayed vidvān pūrṇāyāṃ vā śubhodaye || 40 || akṣaratrayasampātadine pūrṇādinatraye | prokteṣu pañcasvanyeṣu sarvadā vā śubhodaye || 41 || kuryāt pratiṣṭhāṃ siddhātmā natvanyo jñānagarvitaḥ | gurvanujñāmṛte mohāllobhād vā kurute yadi || 42 || saputradāro nidhanaṃ prāpnuvannirayaṃ vrajet | tasmāt pūrṇābhiṣekeṇa prāptānujñaḥ samācaret || 43 || kṣaudrājyadugdhaiḥ prathamaṃ nālikerāmbhasā tataḥ | -------------------------------------------- cakre devyāmityādibhiḥ samācaredityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ pratiṣṭheyatraividhyādikamupadiśati | tatra cakre lalitārccācakre | devyām devīmūrtau | sampradāyānurodhinā viditatattvenāpi nityanaimittikopāstiniratena | sthire rāśāviti śeṣaḥ | anukūla iti dinādiviṣayaśca | guṇaśālinīti muhūrttaviśeṣaṇam | yadvā tadasiddhau | vā avadhāraṇe | pūrṇāyāṃ viśeṣataḥ śvāse śubhodaye kuryāt | taditarannekṣetetyarthaḥ | akṣaratrayasampātadine pañcaviṃśapaṭaloditākṣarakrameṇa dinanityāghaṭikākṣareṣvekākṣarasya tristhānadarśanaṃ yasmin dine tasminnityarthaḥ | pūrṇādinatraye pañcamīdaśamīpañcadaśīṣu tithiṣu | prokteṣu pañcasvanyeṣu prāgukteṣu saptasu parvasu atroditaṃ parvadvayaṃ varjayitvā anyeṣu pañcasvityarthaḥ | sarvadā vā śubhodaye vā pakṣāntare | tithivārayoganakṣatrapūrṇādivat proktamakhilamanavekṣya svātmanaḥ śvāsasya śubhodaya eva kuryādityekaḥ pakṣaḥ siddhaviṣayaḥ | siddhātmā tattvavit | mohaḥ ajñānam | lobhaḥ vittecchā | nirayaṃ kleśasthānam || 39 || 40 || 41 || 42 || 43 || kṣaudretyādibhirbhaviṣyatītyantairaṣṭabhiḥ ślokaiḥ śrīcakrapratiṣṭhādikamupadiśati | -------------------------------------------- p. 27) abhiṣicyātha toyena kvathitenākṣarauṣadhaiḥ || 44 || āvāhyābhyarcya tallagne cakre saṃsthyāpya pūjayet | nityātattvāptikālotthavidyayā'bhyarcya tāḥ kramāt || 45 || spṛśan japet karāgreṇa śrīcakraṃ pūjayedapi | evaṃ dinatrayaṃ kṛtvā tato nityakramaṃ bhajet || 46 || gandhaiḥ puṣpairnavairdhūpairdīpairnaivedyatarpaṇaiḥ | trirātraṃ pūjayeddevīṃ yoginīyogibhiḥ samam || 47 || evaṃ devīpratiṣṭhāyāṃ krama,h sānnidhyakārakaḥ | gurave dakṣiṇāṃ dadyāt pratyakṣāya śivātmane || 48 || sarvasvaṃ vā tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā tadājñayā | na cettacchaktisaṅkrāntiḥ kathamasya bhaviṣyati || 49 || gajāśvamahiṣīmeṣapaśudāsīmahīyutam | suvarṇaṃ bhūṣaṇaṃ vāso bhavanaṃ vā'nyadīpsitam || 50 || -------------------------------------------- tatra kvathitenākṣarauṣadhaiḥ pañcatriṃśapaṭaloktaiḥ paṃcāśadakṣarauṣadhaiḥ | nityātatvāptikālotthavidyayā pañcaviṃśapaṭalaproktakālāvāptataddinanityāvidyayā | tāḥ kramāt tatpaṭalaproktaṣaṭtriṃśatsaptaśatādhikaviṃśatisahasrāṇi nityā vidyāḥ | apirbhinnakramaḥ | api vā spṛśan japedityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati āvāhanānantarantaddinanityāvidyayā mūlavidyātārtīyakhaṇḍena mūlavidyayā ca pratyekaṃ trivāramabhyarccya kramasaparyānantaraṃ tābhiḥ pūjayet | api vā spṛṣṭaśrīcakraḥ proktasaṅkhyāviśiṣṭāḥ kālanityāstā japediti | tarpaṇaiḥ prītidāyakairamṛtaiḥ | evaṃ devīti | pūrvoktakramāditi śeṣaḥ | tadājñayā guroricchayā | bhavanaṃ vetyatra vāśabdaḥ samuccaye | svaśaktitaḥ yathāvibhavam | tadāyattaḥ samastaṃ svavyāpārantadanumatameva kuryādityarthaḥ || 44 || 45 || 46 || 47 || 48 || 49 || 50 || 51 || -------------------------------------------- p. 28) dadyātsvaśaktitā bhaktyā tvaśakto yadi sarvathā | sarvadāsau tadā'yattastena siddhirbhaviṣyati || 51 || (vāmeśanāpi saṃpūjya tattatphalamavāpnuyāt | kāryā yogeṣu yogeṣu vā'ntareṣvitareṣvapi || vārarkṣatithisaṃproktamantre vātraiśca daivataiḥ | āvṛttāmarcayedagnirakṣovāgvīśadiggataiḥ || rogaśāntisamudyogaphalāni samavāpnuyāt | vāṇāmityadhiyā proktā tithinakṣatradevatāḥ || ṛkṣa-ṛkṣāṃstithīnāṃ ca vada me parameśvara ! | vahnidasrāmbumāvighno bhujagā ṣaṇmukho raviḥ || mātaraśca tathā durgā diśo yakṣeśvaro hariḥ | yamo haraḥ śaśī ceti tithīśāḥ parikīrtitāḥ || nakṣatradevatāścāpi śṛṇu vakṣye yathāvidhi | aśvinau ca yamo vahnirdhātā candraḥ śivo'ditiḥ || gurasarpāśca pitaraḥ aryamā bhaga eva ca | dinakṛcca tathā tvaṣṭā marutendrāgnimitrakāḥ || indranir-ṛti yatnāni viśve devā havistathā | vasavo varuṇaḥ paścādaja ekapadastathā || ahirbudhnyastathā pūṣā proktā nakṣatradevatāḥ | kāraskaraścāmalakodumbaro jambukastathā || khadiraḥ kṛṣṇavaṃśau ca pippalau nāgarohiṇau | palāśaḥ plakṣakāmbaṣṭaḥ bilvārjunavikaṅkatāḥ || -------------------------------------------- p. 29) varalaḥ saralaḥ sarjabakulaḥ panasastathā | arkaḥ śamī kadambaścābhūṃto nimbastathātimaḥ || madhukaśceti samproktā vṛkṣābhānāṃ kramāḍhamī | aśvaṃ gajamadaṃ majaṃ sarpaṃ sarpiṇī ca viḍālikā || akṣamākṣarīmukhā mūṣakī vṛṣamāhiṣī | vyāghraśca mahiṣo vyāghrī mṛgī mṛgaśunī kapiḥ || gokhaṇḍavānarā nārī turaṅgī ca nago gajāḥ | yadā rogādiduḥkhārttiḥ bhavet tatpūrva me sutaiḥ || muhūrtaiḥ saṃkhyayā ceti śāntiḥ syādviguṇenadhīḥ | ādhāre pañca cakrāṇi svādhiṣṭhāne catuṣṭayam || prokteṣu bhāvayettāni tāvanti maṇipūrake | anāhate tataḥ pañca yantrāṇi paribhāvayet || viśuddhyākhye tu catvāri pañcājñāyomiti kramāt | tattattithidineṣvevaṃ bhāvayet ṣoḍaṣīṃ śivāṃ || tattaccakragatāṃ devīṃ pūjayet sarvasampade | ādhārādiṣu cakrāṇi bhāvayeddhyānayogataḥ || nanu sarvatra sarvāṇi bhāvanna kadācana | bhāvayānāmaśaktānāṃ tattadyantrādbahistathā || proktānyādhārapadmāni kṛtvā tatrārcayedvidhim | evaṃ dineṣu vāreṣu pūjayeccakragatāṃ śivām || saṃpūjya devīmiṣṭāni prāpnuyāt proktavāsaraiḥ | baliṃ ca dadyātteṣveva vāsareṣu yathāvidhi || pañcāśanmithunānyatra prokte cakrerddharātrake | madhyāhne sandhyayoścāpi cakrasthānāmapīśvarī || -------------------------------------------- p. 30) śakticakraṃ mantracakramānināṃ gāmināṃ---- | kūṭānāṃ mantrarūpāṇi proktāni sphuṭamīśvarī || vaisteṣāṃ teṣu kāleṣu baliṃ dadyāttathottaraiḥ | devyāstvanugrahaproktaḥ nivaidyaisikthakaṃ mahat || nidhāya tasya madhye tu kṛtvā dīpaṃ ghṛtaplutam | nidhāya tatra tanmantraistu mithunānāmanukramāt || pratyekaṃ devyānāṃ stena siddhirbhaviṣyati | ) uktalakṣaṇasampannaṃ śiṣyamācārabhūṣaṇam | pañcaṣaṭkūṭavidyābhyāṃ śodhitaṃ bahuvāsaraiḥ || 52 || kalaśairabhiṣicyāśu śrīcakre sanniveśya ca | ādhāre hṛdaye mūrdhni cakraṃ sañcintya madhyataḥ || 53 || svāntādāvāhya saṃsthāpya saṃpūjya nyāsasaṃyutām | triṃśo vidyāṃ vadet karṇe devyātmā pūrṇamānasaḥ || 54 || devatāgurumantrātmatattvaikyaṃ bhāvayeddhiyā | śataṃ japettadagrastho nikaṭe tridinaṃ vaset || 55 || -------------------------------------------- uktetyādibhirddhanādibhirityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ sacchiṣyopadeśakramamupadeśānantaraṃ śiṣyakṛtyaṃ copadiśati | tatra śodhitaṃ bahuvāsaraiḥ āstikyopāstibhaktīnāṃ sthairyajñānārthaṃ bahuvāsaraśodhanam | kalaśaiḥ navabhiścaturbhirekena vā | madhyataḥ śrīcakratrayamaddhyataḥ | svāntāt deśikasya svātmanaḥ | atrāstyu pakvarortho deśikamukhādevā cāryābhiṣekasamaye labhyattvādiha noktaḥ | devyātmā pūrṇamānasaḥ svarūpaṃ devīrūpaṃ vibhāvya svātmānaṃ tanmayaṃ baddhvā | etaduktaṃ bhavati kevalaṃ devatārūpo dayāmayena cittenetaranirapekṣeṇa viśvākāreṇopadiśediti | devatāgurumantrātmatatvaikyam devatāgurumantrāṇāṃ svātmanā tatvataḥ caturthapaṭalāvasānaślokoktaprakāreṇa | saṃcāriṇī -------------------------------------------- p. 31) nocet saṃcāriṇī śaktirgurumeti na saṃśayaḥ | tasmāt tadantike taqya pūjādeśādikṛdbhavet || 56 || tādātmyamātmano labdhaṃ gurormantrātmano yataḥ | tatastadā samārabhya tadāyattodhanādibhiḥ || 57 || athābhiṣekaṃ dvividhaṃ samavāpya tadājñayā | anugrahādi kurvīta siddhaye nānyathā bhavet || 58 || vidhāya cakraṃ tanmadhye yonyāṃ kumbhaṃ nidhāya tu | kvāthodakaiḥ samāpuryābhiṣicyābhirvadenmanum || 59 || kramāgatasamācāranirate śaktiśālini | dvitīyamabhiṣekantu kuryāddevyātmasiddhaye || 60 || viracya vipulaṃ cakraṃ pratiyoni ca ṣoḍaśa | trikoṇāni vidhāyātra madhye kumbhaṃ tu vinyaset || 61 || -------------------------------------------- caṃcalā | mantrātmanaḥ caturthapaṭalāvasānoktaprakāreṇa | dhanādibhirityatrādiśabdena gṛhakṣetrādīnyucyante || 52 || 53 || 54 || 55 || 56 || 57 || athābhiṣekaṃ dvividhamityādibhiḥ samācaredityantaiḥ pañcadaśabhiḥ ślokaiḥ sādhakānāṃ dvividhamabhiṣekaṃ tatprakārādikaṃ copadiśati | tatra anugrahādītyatrādiśabdena prayogā ucyante | vidhāya cakram trayastriṃśatpaṭaloktaṃ pūjāyantram | kvāthodakaiḥ vakṣyamāṇākṣarauṣadhibhiḥ kvathitaśītairudakaiḥ | kramo nityakramaḥ | dvitīyam pūrṇābhiṣekam | vipulaṃ cakraṃ prāguktaṃ lalitāpūjācakraṃ vakṣyamāṇakumbhanidhānayogyapramāṇaṃ viracyetyarthaḥ | tatpramāṇantu tatraiva vakṣyāmaḥ | pratiyoni ca ṣoḍaśa trikoṇāni nidhāya pratitrikoṇaṃ trayastriṃśatpaṭale vakṣyamāṇena pramāṇena tīryagrūpā navarekhā yathāsampradāyaṃ vilikhet | tena ṣoḍaśa trikoṇāni sambhavanti | -------------------------------------------- p. 32) sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ kācaṃ mārtikameva vā | pūritaṃ khāritoyena kvathitenākṣarauṣadhaiḥ || 62 || nikṣipya navaratnāni dhānyāni vividhāni ca | hiraṇyāni satāmrāṇi vāsobhyāmabhiveṣṭayet || 63 || raktābhyāṃ candanaiścūtapanasāśvatthapallavaiḥ | śatakratulatābaddhaiḥ mātuluṅgaphalānvitaiḥ || 64 || vidhāya kalaśānanyānanyeṣvekaikaśonyaset | sārddhaṃ sahasraṃ ṣaṭtriṃśat pañcasaṃkhyāḥ kramoditāḥ || 65 || madhye cakreṣu toyādi kṛtvā'vāhyābhipūjya ca | kālātmanityāmantrāṃśca japitvā pūrvavāsare || 66 || -------------------------------------------- etaduktaṃ bhavati śrīcakre caturasrapadmadaladevatāsthāneṣu hetisthāneṣu ca trikoṇāni ṣoḍaśa trikoṇagarbhāṇyālikhediti | madhye sarvamaddhyamadhye | (khārītoyena khārīpramāṇatoyena | khārī ca pala 4096 | uktañca palāśca kuḍavaḥ prastha āḍhakī droṇa eva ca | dhānyādimāne boddhavyāḥ | droṇī ṣoḍaśabhiḥ khārī kumbhaḥ kāryaśca viṃśatiḥ |) navaratnāni vakṣyamāṇāni padmarāgamuktāpravālavaiḍūryapuṣyarājavajranīlagomedamarakatākhyān i | dhānyāni vrīhitilamudgamāṣayavagodhūmādīni | pallavavidhānaṃ suradrumaśākhāvāsanayā | mātuluṅgaphaloktyā nārikeraphalādikamupalakṣayati | latāpallavādīnāṃ deśīsaṃjñā ca svarūpe mukhāgamaviṣaye | sārddhaṃ sahasraṃ ṣaṭtriṃśatpañcetyeṣāsaṃkhyā pañcanavatisaṃkhyānānāṃ śrīcakrasthānāmāvaraṇaśaktīnāṃ pratyekaṃ mūladevatāvatṣoḍaśavigrahavatvāt | (tena pañcanavatiśaktīnāṃ ṣoḍaśabhedaiḥ pañcadaśaśatāni viṃśatyadhikāni bhavanti | ṣoḍaśabhedā mūladevatāyāḥ | evaṃ ṣaṭtriṃśadadhikāni pañcadaśaśatāni śaktīnāmatastāvanta eva kumbhāḥ pūrvoktaprakāreṇa pañcavidhakumbhasaṅkhyākrameṇa jātā ityarthaḥ | ) etaduktaṃ bhavati āyudhānāṃ dvaividhyāt aṣṭau ṣoḍaśatryaśra garbhavanti vajrākāreṇānyonyamabhimukhāni -------------------------------------------- p. 33) janmarkṣe prātarutthāya svanityāṃ tatra pūjayet | sahasraṃ prajapetpaścāddhomaṃ kṛtvā samantataḥ || 67 || śṛṅgakāhalaśaṅkhādivādyasaṅgītanartanaiḥ | muditairyoginīvṛndairekaikaṃ devatātmabhiḥ || 68 || vṛttaiḥ sampūjitaiḥ sārddhamabhiṣiñcedguruḥ svayam | svakramaṃ tasya kathayettadā prabhṛti so'pi tam || 69 || anutiṣṭhedavicchinna paryāyaṃ tasya vicyutau | sahasraṃ prajapedvidyāmabhiṣekasamanvitam || 70 || athavā ṣaṣṇavatyastu kalaśāṃstatra vinyaset | teṣu śaktīḥ samāvāhya sampūjyaivābhiṣecayet || 71 || ekaṃ vā kalaśaṃ janmadine kṛtvā'bhiṣecayet | evaṃ naimittikaṃ nityamavicchinnaṃ samācaret || 72 || -------------------------------------------- samālikhya sarvamaddhyatrikoṇasya koṇatraye tiryagrekhātrayeṇa trīṇi trikoṇāni ṣoḍaśatrikoṇagarbhāṇi kṛtvā teṣāmantarāle vṛttamālikhya tanmadhye yoniṣoḍaśatryaśragarbhavanti vajrākāreṇānyonyamabhimukhamālikhediti | kālātmanityāmantrānpañcaviṃśe paṭale vakṣyamāṇān taddinanityāmantrān | etaduktaṃ bhavati sarvatrābhiṣekeṣu pūrvasmin divase adhivāsanapūrvamanyedyurabhiṣekaṃ kuryāt | athavā sadyodhivāsaṃ vidadhīta | janmarkṣe śiṣyasya janmadine pūrṇābhiṣekaṃ kuryādityarthaḥ | homaṃ kuryāt nityahomoktakramataḥ iti śeṣaḥ | samantata ityasyopariṣṭādanvayaḥ | vṛttaiḥ devatātmatvena pūrvābhimantritaiḥ | svaṃ kramam akṣarakramam | avicchinnaparyāyam paryāyaśabdena ṣaṭtriṃśaddinānyucyante | etaduktaṃ bhavati gurvājñāmṛte paryāyavicchittau sābhiṣekaṃ sasahasraṃ prāyaścittamuktam | vicchinnadinānāṃ pratyekaṃ sandhyātrayaṣaṣṭighaṭikā japa- -------------------------------------------- p. 34) nāthaistatvaiśca nityābhiḥ kālanityā tu vidyayā | ādhāre hṛdaye śīrṣe vahnau sūrye niśākare || 73 || dhyāyaṃstrisandhyaṃ prajapet savargaṃ vyañjanasvaram | nyasecca mātṛkāsthāne tadā taddehasiddhaye || 74 || grahāṇāṃ vaiparītyeṣu janmarkṣe grahaṇe dvayoḥ | kuhūprāptau ripukleśe kuryādevābhiṣecanam || 75 || tena doṣāḥ spṛśantyenaṃ na kadācana tadbalāt | kṣudrāṇi krūrakarmāṇi kṛtyāśca ripukalpitāḥ || 76 || -------------------------------------------- prāyaścittaṃ śatavārañca kṛtvā taddinādi bhajet | tatra iti kevala eva śrīcakre | ekaṃ veti pakṣaḥ kāmyaviṣayaḥ || 58 || 59 || 60 || 61 || 62 || 63 || 64 || 65 || 66 || 67 || 68 || 69 || 70 || 71 || 72 || nāthairityādinā siddhaya ityantena ślokadvayena sandhyātrayabhajanaṃ kāmyanyāsaviśeṣaṃ copadiśati | tatra etaduktaṃ bhavati ātmajñānasya nāthopakramatvāttaiḥ prātaḥ sandhyā viśvasya ṣaṭtriṃśattatvātmanā'vasthānān mādhyandinasandhyā, nityāvidyāsvarūpaparāmarśena pāripūrṇyāt sāyaṃ sandhyā'nuṣṭhīyate iti | savargaṃ tyañjanasvaramityasyārthasya pañcaviṃśapaṭale vakṣyamāṇatvādiha na prapañcitaḥ | nyasecca mātṛkāsthāne pañcadaśapaṭale vakṣyamāṇamātṛkānyāsasthāneṣu sarveṣu kramāgatatattadakṣaraiḥ sārddhaṃ tattaddinanityādyopetāṃ śrīvidyāṃ nyasedityapyupakvaraḥ sampradāyaḥ || 73 || 74 || grahāṇāmityādyairabhiṣecanamityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairabhiṣekakālaviśeṣaṃ tadanubhāvaṃ copadiśati | grahaṇe dvayoḥ candrasūryayoḥ | kṣudrāṇi vidveṣaṇoccāṭanādīni | kleśāḥ ādhyātmikādhidaivikādhibhautikāḥ | aśeṣaduḥkhārttiḥ cittasya saṃkucitatvaduḥkhārttiḥ || 75 || 76 || 77 || 78 || 79 || -------------------------------------------- p. 35) balaṃ kathaṃ bhavet tasya sekasya parameśvara ! | brūhi me tadbalaṃ yena kleśā naśyantyaśeṣataḥ || 77 || somasūryāgnirūpeṇa jalena sparśamātrataḥ | naśyantyaśeṣato doṣāḥ tasmātsekasamo na hi || 78 || somasūryāgnirūpatvaṃ jalasyopari kīrtitam | tasmādaśeṣaduḥkhārtiśāntyai syādabhiṣecanam || 79 || saptasūtreṣu kāleṣu puṇyeṣvanyeṣu cādarāt | kuryātsadakṣiṇāṃ pūjāṃ guroḥ pratyabdameva vā || 80 || ukteṣūtpātajāteṣu pūjayet svarṇapuṣpakaiḥ | abhiṣiktastu vidhinā pradadyāddakṣiṇāṃ guroḥ || 81 || guruṃ tadagrataḥ prāptavidyaṃ tadanujaṃ tathā | gurorguruṃ tadguruṃ ca svāgrato labdhavidyakāt || 82 || praṇāmapūjāstavanasevādibhirupāsanaiḥ | toṣayedanyathā śaktiḥ svīyā tadgāminī bhavet || 83 || candracandanakāśmīralaghukastūrikāyutaiḥ | paṅkairvidadhyātsarvatra gurumaṇḍalakalpanam || 84 || -------------------------------------------- saptasvityādibhirbhavedityantaiścaturbhiḥ ślokairgurupūjādikamupadiśati | tatra pratyabdameva vā ityatra evakāro'vaśyakaraṇīyatvapratipādakaḥ vāśabdo'dhamasūcakaḥ | vittādibhiḥ pratimāsapūjanaṃ madhyamaḥ pakṣaḥ | saptasu ca parvasvanyeṣu puṇyasamayeṣu vittādibhiḥ pūjanamuttamaḥ pakṣaḥ | utpātajāteṣu divyāntarikṣabhaumatraividdhyajāteṣu vikāraviśeṣeṣu | upāsanam cittānuvṛttiḥ | svīyā śiṣyagatā | tadgāminī gurugāminī || 80 || 81 || 82 || 83 || candretyādinā parameśvarītyantena ślokadvayena gurumaṇḍalanirmmāṇadravyādikamupadiśati | tatra candraṃ karpūram | laghuḥ aguruḥ | bhāla ityādinā avaśyadhāryatvaṃ kathayati | sarvataḥ sarvatra siddhyati || 84 || 85 || -------------------------------------------- p. 36) pūjānte mārjayitvā tadbhāle corasi cāṃsayoḥ | dhārayetsarvato lakṣmīṃ rasasyātparameśvarī || 85 || pūrvoktamaṇḍaleṣveva yāni sthānāni pūjane | proktāni tāni sarvāṇi padmāni parikalpayet || 86 || pūjādāvavasāne ca pañcaślokān japettataḥ | devyātmatvaṃ gurorlabdhvā ślokadvādaśakaṃ japet || 87 || gaṇeśagrahanakṣatrayoginīṃ rāśirūpiṇīm | devīṃ mantramayīṃ naumi mātṛkāṃ pīṭharūpiṇīm || 88 || praṇamāmi mahādevīṃ mātṛkāṃ parameśvarīm | kālahallohalollolakalanāśamakāriṇīm || 89 || -------------------------------------------- pūrvetyādinā ślokena prāguktagurumaṇḍalaviśeṣavidhānamupadiśati | etaduktaṃ bhavati navabhirnavabhiḥ koṣṭhaiḥ sakarṇikamaṣṭadalapadmaṃ yathāvidhi vidhāya teṣu nāmākṣarāṇi paṅktikrameṇālikhediti | tanmānaṃ tannirmāṇaprakāraṃ ca yantrapaṭale suvyaktaṃ vakṣyāmaḥ || 86 || pūjādāvityādinā ślokena nāthadaivatayoḥ stotradvayajapakālamupadiśati | tatra nātha eva devatāsvarūpeṇa bhāsata iti paramārthaṃ budhvetyarthaḥ || 87 || ataḥparaṃ devīstotraślokadvādaśakasya pūrvameva nityāṣoḍaśakārṇave mahātmabhiḥ kāśmīribhirvyākhyātatvātteṣāṃ dvādaśānāṃ ślokānāmatra vyākhyā saiva likhyate | gaṇeśeti | gaṇeśo vināyakaḥ | sa ca kālarūpī kathitaḥ | grahāḥ sūryādayaḥ | nakṣatrāṇi aśvinyādīni | tanmantrādi ca tannāma cāgre vakṣyati | yoginyo vaśinyādyāḥ | rāśiḥ meṣādiḥ | rūpiṇīm eṣāṃ kāraṇatvāt | devīmiti pūjoktiḥ | mantramayīm akṣaramayatvāt | naumi namanaṃ tādātmyamuktam | mātṛkāṃ mātṛvanmātṛkām viśvaprasavitrīm | pīṭharūpiṇīm uktaprakāraiḥ sarvādhāra rūpām | etaduktaṃ bhavati śabdarāśeḥ kālasya ca svātmatvena bhāvanāsthairyaṃ jīvanmuktiriti | praṇamāmīti | kālahallohalollolakalanāśamakāriṇīm kālasya -------------------------------------------- p. 37) yadakṣaraikamātre'pi saṃsiddhe sparddhate naraḥ | ravitārkṣyendukandarpaśaṅkarānalaviṣṇubhiḥ || 90 || yadakṣaraśaśijyotsnāmaṇḍitaṃ bhuvanatrayam | vande sarveśvarīṃ devīṃ mahāśrīsiddhamātṛkām || 91 || yadakṣaramahāsūtraprotametajjagattrayam | brahmāṇḍādikaṭāhāntaṃ tāṃ vande siddhamātṛkām || 92 || yadekādaśamādhāraṃ bījaṃ koṇatrayodbhavam | brahmāṇḍādikāṭāhāntaṃ jagadadyāpi dṛśyate || 93 || -------------------------------------------- hallohalo vegaḥ | ullolakalanā pūrvottarasambandhaḥ | etaduktaṃ bhavati pūrvoktabhāvanāmantrasaṃsiddhau kālapāravaśyāt kleśo na bhavatīti | yadakṣareti | ekamātra ityasyārtha ārādhyapādamukhādavagantavyaḥ | saṃsiddhe pūjyapādairuktaprakāreṇa | raviṇā prakāśādinā sparddhate | tārkṣyeṇa cakraviṣaharaṇādinā | indunā cāmṛtamayatvādinā | kandarpeṇa saubhāgyāditaḥ | śaṅkareṇa cānandamayatvāditaḥ | analena ca pratāpāditaḥ | viṣṇunā ca viśvātmatvāditaḥ | etaduktaṃ bhavati mātṛkāyāmekākṣare'pi saṃsiddhe tattathā siddhyatīti || 88 || 89 || 90 || yadakṣareti | śaśī amṛtamayatvāt jyotsnā prakāśarūpavācakattvam | maṇḍitaṃ tatsambaddham | bhuvanatrayaṃ jñātṛjñānajñeyātmarūpam | siddhamātṛkāṃ sarveṣāṃ śabdādevārthapratipatteḥ | etaduktaṃ bhavati śabdārthayorniravaśeṣādvyāptirātmanaḥ siddheti | yadakṣareti | mahāsūtraprotaṃ mahatvamanādyatvāt | sūcanāt viśeṣāṇāmarthānāṃ sūtraṃ | protaṃ niyatasambandhaḥ | etaditi pratyakṣatvam | brahmāṇḍādikaṭāhāntaṃ brahmāṇḍamityapaścimaṃ bṛhattvaṃ kaṭāhamityavaraṃ saukṣmyam | etaduktaṃ bhavati prāgvacchabdārthayorniravaśeṣavyāptau satyāṃ pratiniyatāvāntarasambandhatvamupadiśya tanmayatā cātmanaḥ siddheti || 91 || 92 || yadeketi | ādhāraḥ adhikaraṇam | bījaṃ kāraṇam | koṇatrayodbhavaṃ yat koṇātrayākāratāmekādaśākṣarasyoktvā tadudbhūtatvaṃ jagatpratyakṣasiddhaṃ dṛśyata ityarthaḥ prāguktaprapañcasya pratyakṣamiti darśayati | etaduktaṃ bhavati mātṛkāyāmekākṣarasyā'pi jagatkāraṇatvamastītyupadiśya tanmayatā svātmanaḥ siddheti śeṣaḥ || 93 || -------------------------------------------- p. 38) akacādiṭatonnaddhapayasākṣaravagiṇīm | jyeṣṭhāṅgabāhuhṛtpṛṣṭhakaṭipādanivāsinīm || 94 || tāmīkārākṣaroddhārāṃ sārātsārāṃ parātparām | praṇamāmi mahādevīṃ paramānandarūpiṇīm || 95 || adyāpi yasyā jānanti na manāgapi devatāḥ | keyaṃ kasmāt kvakeneti sarūpārūpabhāvanām || 96 || vande tāmahamakṣayyamātṛkākṣararūpiṇīm | devīṃ kulakalollolaprollasantīṃ parāṃ śivāṃ || 97 || -------------------------------------------- akaceti | vakṣyamāṇavaśinyādiśaktyaṣṭakarūpeṇa samastena | jyeṣṭhāṅgeti vyastarūpaiśca mātṛkākṣaraiḥ sarvataḥ śarīritvenāvabhāsamānām | etaduktaṃ bhavati mātṛkāyāḥ samasavyāsarūpeṇa śarīriṇāṃ śarīritāmupadiśya tanmayatā svātmanaḥ siddheti śeṣaḥ | uddhāro lipirūpaḥ sārātsārāṃ svayaṃ ca | ubhayasāraśabdaviṣayaṃ darśayati parātparāmiti | paramānandarūpiṇīm | ikārasya binduvisargātmanaḥ | śivaśaktyoḥ sāmarasyarūpatvāt | etaduktaṃ bhavati mātṛkāyāḥ kāraṇabhūtayorbinduvisarjanīyayoraikyarūpasya ikārasya bindusaṃkalpeti vakṣyamāṇasya svātmatvena bhāvanāyāṃ paramānandānubhava iti || 94 || 95 || adyāpīti pūrvoktaṃ rahasyaṃ stauti | devatāḥ indriyāṇi | keyaṃ svarūpataḥ | kasmāddhetoḥ | kva kutrasthāne | kenopāyeneti | sarūpabhāvanāmarūpabhāvanāṃ ca | etaduktaṃ bhavati adeśikakaṭākṣaviddhaiḥ ṣaḍbhirindriyaiḥ kiṃrūpā kasmāddhetoḥ kutrasthāne kenopāyeneti sarūpabhāvanāmarūpabhāvanāṃ cādyāpi sarvadā manāgīṣadapi na jānantīti | atra praśnacatuṣṭayamārādhyapādamukhādavagantavyam | atirahasyatvādiha nodghāṭitam || 96 || vande iti | aham | ādyantapratyāhṛtyā mātṛkārūpa ātmā | akṣayām | akārakṣakārayormadhyajām mātṛkākṣararūpiṇīm | saptamasūtraprakāśitena vartmanākula -------------------------------------------- p. 39) vargānukramayogena yasyā mātrāṣṭakaṃ sthitam | vande tāmaṣṭavargotthamahāsiddhyaṣṭakeśvarīṃ || 98 || kāmapūrṇajakārādyaśrīpīthāntarnivāsinīm | caturājñākośabhūtāṃ naumi śrītripurāmaham || 99 || iti dvādaśabhiḥ ślokaiḥ stavanaṃ sarvasiddhikṛt | devyāstvakhaṇḍarūpāyāḥ stavanaṃ tava tadyataḥ || 100 || -------------------------------------------- kalollollaprollasantīm kulaṃ śarīraṃ pṛthivyāṃ līyamānatvāt | kalā ekadeśaḥ | ullolaṃ urddhorddhaṃ prollasantīm vaikharyāparāṃ acintyasvabhāvavaibhavām | cintayataḥ | etaduktaṃ bhavati | avyaktarūpaṃ vyaktarūpaṃ ca mātṛkāyā rūpamuddiśya tanmayatā svātmanaḥ siddheti || 97 || vargeti | anukramayogena saptamasūtropadiṣṭena | mātṛkāṣṭakaṃ tadapi tatroktam | aṣṭavargotthamahāsiddhyaṣṭakeśvarīm prativargotthāṇimādisiddhyaṣṭakeśvarīm | etaduktaṃ bhavati | mātṛkāyā aṣṭau vargāstadadhiṣṭhātryo'ṣṭamātarastāsāṃ pratyekotthāṇimādyaṣṭa siddhayaśca saṃbhūya catuḥṣaṣṭiḥ | tāsāṃ vyaṣṭiśaktīnāṃ kāraṇabhūtā samaṣṭiśaktiḥ svātmatvena siddheti | atrāpi rahasyamasti tadavagantavyamārādhyacaraṇamukhāt || 98 || kāmeti | jakārādyaṃ jakāro yasya pīṭhasyādyaṃ tat jakārādyam jālaṃ dharapīṭham | śrīpīṭhaṃ auḍyāṇapīṭhaṃ devyāvāsatvāt | bhūjalāgnivāyurūpapīṭhacatuṣṭayaṃ viyadrūpeṇa sarvatra nivāsinīm | caturājñā kośabhūtāṃ ājñā pūrvāmnāyādiḥ | kośabhūtāṃ samastakāraṇatvāt | tripurā mātṛkā mātṛkābhiḥ jñātṛjñānajñeyātmabhirātmasvarūpatatvajñātairucca?plutaṃ pūrayatīti | etaduktaṃ bhavati ekādaśabhiruktasūtrairupadiṣṭavaibhavamātṛkādeśaviśeṣeṣu tatvaviśeṣeṣu ca vyāptyā viśvaprapañcarūpā śaktiḥ svātmatvena siddheti | itaḥ paramasmadvyākhyā || 99 || iti ityādinā ślokena stotrajapaphalamupadiśati | tatrākhaṇḍarūpāyāḥ deśākārairanavacchinnāyā mātṛkāyāstādātmyāditi śivam || 100 || -------------------------------------------- p. 40) toyatatvamayī vyāptiriti samyak pradarśitā | asyā niḥphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate dvitīyaṃ paṭalam || 2 || -------------------------------------------- iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramāyāṃ vyākhyāyāṃ navanāthavaibhavapūjābhidhānādiprakāśanaparaṃ dvitīyaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 2 || atha tṛitīyaṃ paṭalam atha ṣoḍaśanityānāṃ kramādvidyāstu ṣoḍaśa | vārāhyā kurukullāyā ātmano'ṣṭākṣarasya ca || 1 || bhūtānāṃ ca baleścaiva kramānmantrāṃśchṛṇu priye ! | procyate sādhusaṅketairlipīnāṃ prāgudīritaiḥ || 2 || hṛtprāṇelāhaṃsadāhavahnisvairlaliteritā | trividhā haṃsabhedena śṛṇu tāśca yathākramam || 3 || -------------------------------------------- atha tṛtīyaṃ paṭalam | pūrvasmin dvitīye paṭale navanāthavaibhavapūjāvidhānādikamupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityānāṃ ṣoḍaśamantrāṃstadaṅgamantrānnava ca, sambhūya pañcaviṃśatimantrānupadiśati, atha ṣoḍaśetyādinā balermanurityantena ślokaśatarūpeṇa tṛtīyena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādinā prāgudīritairityantena ślokadvayena paṭalārthoddeśādikamupadiśati | tatra saṅketaiḥ sāmayikairnāmabhiḥ | prāgudīritaiḥ pūrvatantre pañcatriṃśatpaṭale proktaiḥ || 1 || 2 || hṛdityādyaiḥ samīritetyantaistribhiḥ ślokairādyā aṅginityāyā lalitā vidyāyāḥ svarūpaṃ tatprabhedādikamupadiśati | tatra hṛt sakāraḥ | prāṇaḥ kakāraḥ | ilā lakāraḥ haṃsaḥ hakāraḥ | dāhaḥ rephaḥ | vahniḥ īkāraḥ | svaṃ binduḥ | haṃsetyādinā svamityantena hṛllekhocyate hrīṃ iti | lalitā vidyeti śeṣaḥ | haṃsabhedena hakārayojanābhedena || 3 || haṃsādyayā hakārādyayā | lalitā -------------------------------------------- p. 42) haṃsādyayā'dyā madhyā syādādimadhyasthahaṃsayā | tṛtīyā prakṛtiḥ saiva turyā tairantyamāyayā || 4 || āsu turyā bhavenmuktyai tisro'nyāḥ syuśca sampade | iti tripurasundaryā vidyā samyak samīritā || 5 || suciḥ svena yutastvādyo lalitā syāddvitīyakaḥ | śūnyamagniyutaṃ paścādrayo vyāptena saṃyutaḥ || 6 || prāṇo rasāgnisahitaḥ śūnyayugmaṃ carānvitam | nabho gotrā punaścaiṣā dāhena samayojitā || 7 || ambu syāccarasaṃyuktaṃ vanaśaktiyutaṃ ca hṛt | -------------------------------------------- vidyayeti śeṣaḥ | ādimadhyasthahaṃsayetyatra madhyeti kakārasyopari | saiva lalitā vidyaiva | turyā caturthī | tairantyamāyayā taiḥ kūṭatrayagatairakṣaraiḥ | antyamāyayā antasthahṛllekhayā | etaduktaṃ bhavati proktakūṭatrayākṣaraiḥ proktakramagataiḥ prathama dvitīyakūṭacaramagatahṛllekhāvirahitaistṛtīyakūṭacaramagata- hṛllekhāsahitaiḥ samastākhyā turīyā vidyeti || 4 || āsu catasṛṣu vidyāsu || 5 || śucirityādibhirekādaśākṣaretyantaistribhiḥ ślokairdvitīyāyāḥ kāmeśvarīnityāyā ekādaśākṣarīṃ vidyāmupadiśati | tatra śuciḥ aikāraḥ | svena yutaḥ svaṃ binduḥ | tena yuktaḥ ai/ iti | ādyo varṇa iti śeṣaḥ | lalitā prāgabhihitā vidyā | śūnyaṃ nakāraḥ | agniyutaṃ aglirikāraḥ tena sahitaṃ ni iti | rayaḥ takāraḥ | vyāptena saṃyutaḥ vyāptaṃ yakārastena saṃyuktaḥ tya iti || 6 || prāṇaḥ kakāraḥ rasāgnisahitaḥ rasā lakāraḥ | agnirikāraḥ tābhyāṃ sahitaḥ kli iti | śūnyayugmaṃ nakāradvayam | carānvitaṃ caraḥ ekārastena sahitaṃ nne iti | nabhomakāraḥ | -------------------------------------------- p. 43) eṣā kāmeśvarī nityā kāmadaikā daśākṣarā || 8 || kāmeśvaryādirādiḥ syādrasascātha sthirā rasaḥ | dharāyuk sacarā paścāt sthirā paścādrasaḥ smṛtaḥ || 9 || sthirāśunye'gnisaṃyukte rasaḥ syāttadanantaram | sthirā bhūḥsahitā gotrā sadāhognī rasaḥ sthirā || 10 || nabhaśca marutā yuktaṃ rasā carasamanvitā | -------------------------------------------- gotrā dakāraḥ | punaścaiṣā punarapi dakāraḥ | dāhena samayojitā dāho rephaḥ tenā'pṛthak yojitā || 7 || ambu vakāraḥ | carasaṃyuktaṃ cara ekāraḥ tena sahitaṃ ve iti | vanaśaktiyutaṃ vanaṃ aukāraḥ, śaktirvisarjanīyaḥ tābhyāṃ sahitam | hṛt sakāraḥ sauḥ iti | evamuktaprakāreṇaikādaśākṣaretyarthaḥ || 8 || kāmeśvaryetyādibhiḥ mohinītyantaistrayoviṃśatibhiḥ ślokaiḥ tṛtīyāyā bhagamālinīnityāyāḥ pañcatriṃśatchatākṣarīṃ vidyāmupadiśati | tatra kāmeśvaryādiḥ bindusahita aikāraḥ ai/ iti | rasaḥ bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | raso bhakāraḥ | dharāyuk dharā ukāraḥ tena yuktaḥ bhu iti | sacarā ekārasahitā | sthirā gakāraḥ ge iti | rasaḥ bhakāraḥ || 9 || sthirāśūnye gakāranakārau | agnisaṃyukte ikāreṇa pratyekaṃ saṃyuktau gini iti | rasaḥ bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | bhūḥsahitā bhū ūkāraḥ tena sahitā | bhūḥ sahiteti saṃjñāśabdasvarūpopādānaṃ bhūḥ iti saṃjñopetenākṣareṇetyarthaḥ | evamasmin prakaraṇe'nyatra sarvatrāpi nirvāhaḥ | go iti | gotrā dakāraḥ | sadāhaḥ rephasahitaḥ | agniḥ ikāraḥ ri iti | raso bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ || 10 || nabhaḥ makāraḥ | marutā yuktaṃ marut ākāraḥ tena yuktaṃ mā iti | rasā lakāraḥ | carasamanvitā -------------------------------------------- p. 44) tato rasaḥ sthirā paścānmarutā saha yojitā || 11 || ambu haṃsaśca sacaro raso'tha syātsthirāyutaḥ | sthirā dharānvitā haṃso vyāptena ca careṇa ca || 12 || rasaḥ sthirā tato vyāptaṃ bhūyutaṃ śūnyamagniyuk | rasaḥ sthirā tataḥ sāgniḥ śūnyaṃ javiyuto marut || 13 || rayaḥ śūnyaṃ cāgniyutaṃ hṛddāhaḥ sāmbvataḥ param | rasaḥ sthirā'mbu ca viyat svayutaṃ prāṇa eva ca || 14 || dāhogniyugrasastasmāt sthirā kṣmā dāhasaṃyutā | -------------------------------------------- ekāreṇa sahitā le iti | rasaḥ bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | marutā saha yojitā ākāreṇa saha pṛthagyojitā gā iti || 11 || ambu vakāraḥ | haṃso hakāraḥ | sacara ekāreṇa sahitaḥ he iti | raso bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | dharānvitā ukāreṇa sahitā gu iti haṃso hakāraḥ | vyāptena yakāreṇa | careṇa ekāreṇa tābhyāṃ yuktaḥ hye iti || 12 || raso bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | vyāptaṃ yakāraḥ | bhūyutaṃ okārasahitaṃ yo iti | śūnyaṃ nakāraḥ | agniyuk ikāreṇa sahitaṃ ni iti | raso bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | sāgniḥ ikāreṇa sahitam | śūnyaṃ nakāraḥ | sāgniriti saṃjñiviśeṣaṇaparo'yaṃ nirdeśaḥ śūnyākhyovarṇa ikārasahitaḥ syādityarthaḥ | asmin prakaraṇe sarvatra saṃjñāsaṃjñiparatvena viśeṣaṇaliṅgānāṃ nirdeśaniyamo boddhavyaḥ | tatra saṃjñiparo liṅganirdeśaniyamastrividhaḥ varṇaśabdāpekṣayā akṣaraśabdāpekṣayā lipiśabdāpekṣayā ca | tena ni iti | javiyutaḥ pakāreṇa sahitaḥ | marut ākāraḥ pā iti || 13 || atha rayaḥ takāraḥ | śūnyaṃ nakāraḥ | agniyutaṃ ikāreṇa sahitaṃ etat śūnyasyaiva viśeṣaṇaṃ ni iti | hṛt sakāraḥ | dāhaḥ rephaḥ | sāmbu vakāreṇa sahitaṃ bhavati rva iti | rasaḥ bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | ambu vakāraḥ | viyat sakāraḥ | svayutaṃ bindunā sahitaṃ saṃ iti | prāṇaḥ kakāraḥ || 14 || dāhaḥ rephaḥ | agniyuk ikāreṇa sahitaḥ ri iti | rasaḥ bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | kṣmā ūkāraḥ | -------------------------------------------- p. 45) sacaraśca javī pūrvavidyātārtīyataḥ kramāt || 15 || catuṣṭayamathārṇānāṃ rasastadanu ca sthirā | hṛdambuyuk kṣmayā dāhaḥ sacaraḥ syājjavī ca hṛt || 16 || dāho'mbumarutā yukto vyoma sāgnī rasastataḥ | sthirā (tu) 'pi marutā yuktā śūnyaṃ sāgni nabhaścarau || 17 || haṃso vyāptamarudyuktaḥ śūnyaṃ vyāptamato'mbu ca | dāho gotrā carayutā tathā dāhastathā rayaḥ || 18 || hṛddharāsahitaṃ dāharayau carasasamanvitau | rasaḥ sthirā tataḥ prāṇo rasāgnisahito bhavet || 19 || -------------------------------------------- dāhasaṃyutā dāhaḥ rephaḥ tena saṃyutā rephasahitā rū iti | sacaraḥ ekāreṇa sahitaḥ | javī pakāraḥ pe iti | pūrvavidyātārtīyataḥ kramāt catuṣṭayamathārṇānāṃ tṛtīyādivarṇānāṃ catuṣṭayamityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati kāmeśvarīnityāvidyāyāstṛtīyacaturthapañcamaṣaṣṭhānyakṣa-rāṇi catvāri (na pe ityasmātparaṃ) nityaklinne etadrahasyāni jñeyāni || 15 || raso bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | hṛt sakāraḥ | ambu vakāraḥ | kṣmayā ūkāreṇa sahitaḥ | dāho rephaḥ rū iti | javī pakāraḥ | careṇa ekāreṇa sahitaḥ pe iti | hṛt sakāraḥ || 16 || dāho'mbumarutā yuktaḥ vakārākārābhyāṃ yukto dāhastena sarvā iti | vyoma ṇakāraḥ | sāgniḥ ikāreṇa sahitaḥ ṇi iti | raso bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | asmin prakaraṇe sarvo'pi śabdaḥ samuccaye | marutā yuktā ākāreṇa yuktā gā iti | śūnyaṃ nakāraḥ | sāgni ikāreṇa sahitaḥ ni iti | nabhaścarau nabho makāraḥ cara ekāraḥ ekārasahito makāraḥ ityarthaḥ || 17 || haṃso hakāraḥ | vyāptamarudyuktaḥ vyāptaṃ yakāraḥ | marut ākāraḥ tābhyāṃ yuktaḥ hyā iti | śūnyaṃ nakāraḥ | vyāptaṃ yakāraḥ | ataḥ paramiti śeṣaḥ | ambu vakāraḥ | dāho rephaḥ | gotrā dakāraḥ | carayutā ekārasahitā de iti | tathā dāhaḥ rephaḥ ekārasahita ityarthaḥ re iti | tathā rayaḥ ekāra sahitastakāra ityarthaḥ te iti || 18 || hṛt sakāraḥ | dharāsahitaṃ ukārasahitaṃ su iti | dāharayau rephatakārau | carasamanvitau ekārasahitau | rephatakārau pratyekamekāreṇa sahitāvityarthaḥ rete iti | raso bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | -------------------------------------------- p. 46) śūnyayugmaṃ carayutaṃ tataḥ pūrvamataḥ param | śūnyayugmaṃ ca gotrā syāt dāhayuktāmbunā caraḥ || 20 || prāṇo rasācarayuto gotrā vyāptamataḥparam | gotrā dāhamarudyuktā tvambu vyāptamato bhavet || 21 || vāto nabhaśca bhūyuktaṃ vāścareṇa samanvitam | rasaḥ sthirā'mbvagniyutaṃ vāyuyugmaṃ carānvitam || 22 || grāsodharāyutaḥ paścādrasaḥ śaktyā samanvitaḥ | grāso bhūḥsahito devi ! raso vyāptaṃ tataśca hṛt || 23 || dāhenāmbu ca hṛtpaścāt rayo'mbumarudanvitaḥ | śūnyaṃ ca kevalaṃ bhadre ! rasaśca sacarā sthirā || 24 || -------------------------------------------- prāṇaḥ kakāraḥ | rasāgnisahitaḥ rasā lakāraḥ | agnirikāraḥ tābhyāṃ sahitaḥ kli iti || 19 || śūnyayugmaṃ nakāradvayaṃ carayutam ekāreṇa sahitaṃ nne iti | tataḥ pūrvamataḥparaṃ asyākṣarasya pūrvākṣaramevottarākṣaramityarthaḥ | kli iti | śūnyayugmaṃ nakāradvayaṃ nna iti | gotrā dakāraḥ dāhasahitaḥ dra iti | ambunā vakāreṇa sahitaḥ | cara ekāraḥ || 20 || prāṇaḥ kakāraḥ | rasā lakāraḥ | cara ekārastābhyāṃ sahitaḥ kle iti | gotrā dakāraḥ | vyāptaṃ yakāraḥ | gotrā dakāraḥ | dāhamarudyuktā dāhaḥ rephaḥ | marut ākāraḥ drā iti | ambu vakāraḥ | vyāptaṃ yakāraḥ || 21 || vātaḥ akāraḥ | nabho makāraḥ | bhūyuktaṃ ūkāra yuktaṃ mo iti | vāḥ ghakāraḥ | careṇa samanvitaṃ ekāreṇa sahitaṃ ghe iti | raso bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | ambu vakāraḥ | agniyutaṃ ikāreṇa yuktaṃ vi iti | vāyuyugmaṃ cakāradvayam | carānvitaṃ ekārasahitaṃ ce iti || 22 || grāsaḥ kṣakāraḥ | dharāyutaḥ ukārayutaḥ kṣu iti | raso bhakāraḥ | śaktyā samanvitaḥ visarjanīyena sahitaḥ bhaḥ iti | grāsaḥ kṣakāraḥ | bhūḥ sahitaḥ okāreṇa sahitaḥ bhūḥ sahitaḥ ityatrāpi saṃjñāśabdasvarūpopādānaṃ bhū iti saṃjñopetenetyarthaḥ kṣo iti | devīti sambuddhiḥ | raso bhakāraḥ | vyāptaṃ yakāraḥ | hṛt sakāraḥ || 23 || dāhena repheṇa sahitamiti śeṣaḥ | ambu vakāraḥ rva iti | hṛt sakāraḥ | rayaḥ takāraḥ | ambumarudanvitaḥ ambu vakāraḥ marudākāraḥ tvā iti | śūnyaṃ nakāraḥ | -------------------------------------------- p. 47) viyadambuyutaṃ dāhastvagniyuk svayutaḥ śuciḥ | bhūmī rasākṣmāsvayutā pañcaikāntaritāḥ sthitāḥ || 25 || tadantaritabījāni svasaṃyuktāni pañca vai | tāni kramāt jyā sacaro raso bhūśca nabhoyutā || 26 || haṃsaścarayuto dviḥsyāt tataḥ prāṇo rasāgniyuk | śūnyayugmaṃ carayutaṃ hṛddāho'mbu marudyutaḥ || 27 || vyomāgnisahitaṃ paścādrasaśca marutā sthirā | śūnyaṃ sāgni nabhaḥ kuryāccareṇa sahitaṃ priye ! || 28 || -------------------------------------------- kevalaṃ ca svararahitaṃ n iti | bhadre iti devīsambodhanaṃ mantrānantaritam | rasaḥ bhakāraḥ | sa carā ekāreṇa sahitā, sthirā gakāraḥ ge iti || 24 || viyat sakāraḥ | ambayutaṃ vakārayutam sva iti | dāho rephaḥ agniyuk ikāreṇa sahitaḥ ri iti | svaṃ bindustena yutaḥ | śuciḥ ekāraḥ ai/ iti | bhūmiḥ bakāraḥ | rasākṣmāsvayutā rasā lakāraḥ | kṣmā ukāraḥ | svaṃ binduḥ taiḥ saṃyuktā blū/ iti | pañcaikāntaritā sthitāḥ blū/ ityetatkūṭākṣaraṃ etadādyamekaikākṣarāntaritaṃ pañcakṛtvaḥ prayojyamityarthaḥ | tadantaritabījāni svasaṃyuktāni pañca vai proktasya blū/ iti bījasyāntarāleṣu uparisthitāni sabindūni bījāni pañca tāni kramāt kathayāmīti śeṣaḥ | jyā jakāraḥ jaṃ iti | sacaraḥ ekārasahito, rasaḥ bhakāraḥ bhe/ iti | bhūḥ oṃkāraḥ | nabhoyutā nabho makāraḥ tena sahitā mā/ iti || 26 || haṃso hakāraḥ | carayutaḥ ekārasahitaḥ he/ iti | blūmiti proktasya pañcamasya bījasyānte ca syāt hemiti bījaṃ vāradvayaṃ syādityarthaḥ | yathā blū/ ja/ blū/ mo/ vlū/ he/ blū/ he/ evaṃ prakāreṇa | prāṇaḥ kakāraḥ | rasāgniyuk rasā lakāraḥ | agni rikāraḥ tābhyāṃ sahitaḥ kli iti | śūnyayugmaṃ nakāradvayam | carayutaṃ ekāreṇa sahitaṃ nne iti | hṛt sakāraḥ | dāho rephaḥ | ambu marudyutaḥ ambu vakāraḥ | marut ākāraḥ tābhyāṃ sahitaḥ vā iti || 27 || vyoma ṇakāraḥ | agnisahitaṃ ṇi iti | raso bhakāraḥ | marutā ākāreṇa sahiteti śeṣaḥ | sthirā gakāraḥ gā iti | śūnyaṃ nakāraḥ | sāgni ikāreṇa sahitaṃ ni iti | nabho makāraḥ | careṇa sahitaṃ ekāreṇa sahitaṃ me iti -------------------------------------------- p. 48) ambu paścādviyattasmānnabhastu marudanvitam | śūnyaṃ vyāptaṃ ca hṛdyuktaṃ rayadāhasvavahnibhiḥ || 29 || haṃsaḥ sadāho'mburasācarasvaiḥ saṃyuto bhavet | haṃsaḥ syāddāhavahnisvairyuktamantyamudīritam || 30 || pañcatriṃśacchatārṇaiḥ syānnityā'sau bhagamālinī | kathitā parameśāni ! vanitājanamohinī || 31 || haṃsastu dāhavahnisvairyuktaḥ prathamamucyate | kāmeśvaryāstṛtīyādivarṇānāmaṣṭakaṃ bhavet || 32 || hṛdambu marutā yuktaṃ haṃsaśca marutā yutaḥ | ekādaśākṣarī nityaklinnā nityā samīritā || 33 || -------------------------------------------- priye iti devī sambodhanam || 28 || ambu vakāraḥ | viyat sakāraḥ | nabhaḥ makāraḥ | tuśabdaḥ samuccaye | marudanvitaṃ ākāreṇa sahitaṃ mā iti | śūnyaṃ nakāraḥ | vyāptaṃ yakāraḥ | hṛt sakāraḥ | yuktaṃ rayadāhasvavahnibhiḥ rayastakāraḥ | dāho rephaḥ | svaṃ bindu | vahniḥ ikāraḥ | tairyuktaṃ strīṃ iti || 29 || haṃso hakāraḥ | sadāhaḥ rephasahitaḥ | amburasācarasvaiḥ saṃyutaḥ ambu vakāraḥ rasā lakāraḥ cara ekāraḥ svaṃ binduḥ etaiḥ saṃyuktaḥ | etaduktaṃ bhavati hakārarephavakāra lakāra- ekārabindubhirekaṃ kūṭamiti hvlū/ iti | haṃso hakāraḥ | dāhavahnisvaiḥ saṃyutam dāho rephaḥ | vahniḥ ikāraḥ | svaṃ binduḥ | taiḥ saṃyutam | antyaṃ bījamiti śeṣaḥ | hrīṃkāramityarthaḥ | bhagamālinī nityā vidyeti śeṣaḥ | parameśānīti devīsambuddhiḥ || 30 || 31 || haṃsetyādibhiḥ sundarītyantaistribhiḥ ślokaiḥ caturthyā nityaklinnāyā nityāyā ekādaśākṣarīṃ vidyāṃ tajjapādiphalaṃ copadiśati | tatra haṃso hakāraḥ | dāhavahnisvairyuktaḥ dāho rephaḥ vahniḥ ikāraḥ svaṃ binduḥ taiḥ saṃyuktaḥ hṛllekhetyarthaḥ | hrīṃ iti prathamaṃ bījamiti śeṣaḥ | kāmeśvaryāstṛtīyādivarṇānāmaṣṭakaṃ bhavet kāmeśvaryādi nityā vidyā tṛtīyamakṣaramārabhya daśamākṣaraparyantaṃ atra dvitīyākṣarādīnyaṣṭākṣarāṇi tena navākṣarāṇi sampannāni | hṛt sakāraḥ | ambu marutā yuktaḥ -------------------------------------------- p. 49) vanitānavanītānāṃ drāvako'gnirjapādinā | jāyate sādhako nityaṃ kandarpādhikasundaraḥ || 34 || bhūḥ svena yuktā prathamaṃ prāṇo dāhena tadyutam | raso dāhena tadyuktaṃ prāṇo dāha vana sva yuk || 35 || kaṃ ca dāhena tadyuktaṃ prabhā dāhena tadyutā | jyā ca dāhena tadyuktā nityaklinnāntato dvayam || 36 || eṣā navākṣarī nityā bheruṇḍā sarvasiddhidā | yasyāḥ smaraṇato naśyedgaralaṃ trividhaṃ kṣaṇāt || 37 || -------------------------------------------- ambu vakāraḥ | marut ākāraḥ | tābhyāṃ yuktaṃ svā iti | haṃso hakāraḥ | marutā ākāreṇa yuktaḥ hrīṃ ityarthaḥ | vanitānavanītānāṃ drāvako'gniḥ | etaduktaṃ bhavati etasya vidyāsiddhasya darśanādeva vanitāḥ artha prāṇādyupakārikā vaśyā bhavanti || 32 || 33 || 34 || bhūḥ svenetyādibhiḥ kṣaṇādityantaistribhiḥ ślokaiḥ pañcamyā bheruṇḍānityāyā navākṣarīṃ vidyāmupadiśati | tatra bhūḥ okāraḥ | svena yuktā bindunā sahitā, omiti | prathamaṃ bījamiti śeṣaḥ | prāṇaḥ kakāraḥ | dāhena repheṇa | tadyutaṃ oṃkārayuktaṃ kakārākṣaramityarthaḥ krau/ iti | raso bhakāraḥ | dāhena repheṇa | tadyuktaṃ oṃkārayuktaṃ bhakārākṣaramityarthaḥ bhro/ iti | prāṇaḥ kakāraḥ | dāhavanasvayuk dāho rephaḥ | vanaṃ okāraḥ | svaṃ binduḥ etaiḥ saṃyutaḥ kro/ iti || 35 || kaṃca jhakāraḥ | dāhena repheṇa | tadyuktaṃ oṃkārayuktaṃ jhakārākṣaramityarthaḥ jhro/ iti | prabhā chakāraḥ | dāhena repheṇa, tadyuktaṃ oṃkārayuktaṃ chakārākṣaramityarthaḥ cchro/ iti | jyā jakāraḥ | dāhena repheṇa | tadyuktaṃ oṃkārayuktaṃ jakārākṣaramityarthaḥ jro/ iti | nitya klinnā'ntatodvayaṃ nityaklinnā (nityā) vidyāyā antantaḥ akṣaradvayaṃ svāhā ityarthaḥ || 63 || nityā bheruṇḍā nityā vidyeti śeṣaḥ | garalaṃ viṣaṃ trividhaṃ sthāvarajaṅgamakṛtrimabhedena | tatra sthāvaraṃ kāraskarakaravīrādi, jaṅgamaṃ phaṇigonāsādi | kṛtrimaṃ likucarasakarpūrādi || 37 || -------------------------------------------- p. 50) bheruṇḍādyamihādyaṃ syānnityaklinnādyanantaram | tato'mbu śūnyaṃ haṃsāgniyuktamambu marudyutam || 38 || hṛdagninā yutaṃ śūnyaṃ vyāptena śucinā ca yuk | śūnyaṃ nabhaḥśaktiyutaṃ navārṇeyamudīritā || 39 || nityā sarvārthadā vahnivāsinī viśvaghasmarā | yasyāḥ smaraṇato vaśyaṃ jāyate bhuvanatrayam || 40 || dvitīyaṃ vahnivāsinyā nityaklinnā caturthakam | pañcamaṃ bhagamālādyaṃ bheruṇḍāyā dvitīyakam || 41 || -------------------------------------------- bheruṇḍādyetyādibhistrayamityantaistribhiḥ ślokaiḥ ṣaṣṭhyā vahnivāsinīnityāyā navākṣarīṃ vidyāmupadiśati | tatra bheruṇḍādyamihādyaṃ syāt bheruṇḍānityāvidyāyā ādyamakṣaraṃ vahni vāsinīnityāvidyāyā ādyamakṣaraṃ bhavatītyarthaḥ tena omiti siddham | nityaklinnādyanantaraṃ nityaklinnā nityāvidyāyā ādyamakṣaraṃ hrīṃkāro'syā dvitīyamakṣaramityarthaḥ | tataḥ anantaram | ambu vakāraḥ | śūnyaṃ nakāraḥ haṃsāgniyuktaṃ hakārekārābhyāṃ sahitaṃ vahni ityarthaḥ | ambu vakāraḥ | marudyuktaṃ ākārayuktaṃ vā iti || 38 || hṛt sakāraḥ | agninā yutaṃ ikāreṇa sahitaṃ si iti | śūnyaṃ nakāraḥ | vyāptena yakāreṇa | śucinā ca ekāreṇa ca yuk yutaṃ ābhyāṃ dvābhyāṃ yuktamityarthaḥ nyai iti | śūnyaṃ nakāraḥ | nabho makāraḥ | śaktiyutaṃ visarjanīyasahitaṃ maḥ iti || 39 || viśvaghasmarā pralaye viśvagrāsakarī || 40 || dvitīyamityādibhiḥ tāriṇīmityantaistribhiḥ ślokaiḥ saptamyā mahāvajreśvarīnityāyā dvādaśākṣarīṃ vidyāmupadiśati | tatra dvitīyaṃ vahnivāsinyāḥ vahnivāsinīnityāvidyāyāḥ dvitīyamakṣaraṃ asyā ādyākṣaraṃ hrīṃ iti | nityaklinnā caturthakaṃ pañcamañca nityaklinnetyarthaḥ | bhagamālādyaṃ ai/kāraḥ | bheruṇḍāyā dvitīyakaṃ kroṃkāraḥ || 41 || nityaklinnādvitīyaṃ ca tṛtīyaṃ ca nitya ityakṣaradvayam | ṣaṣṭha saptamau tasyā eva (mada) ityarthaḥ | aṣṭamaṃ navamaṃ paścāt tasyā evāṣṭamākṣaraṃ navamākṣaraṃ ca syātām (drave) ityarthaḥ | etadādyaṃ asyā mahāvajreśvaryā ādyaṃ hrīṃkāra ityarthaḥ | duḥkhasaṅghātatāriṇī avivekatāriṇītyarthaḥ || 43 || -------------------------------------------- p. 51) nityaklinnādvitīyaṃ ca tṛtīyaṃ ṣaṣṭhasaptamau | aṣṭamaṃ navamaṃ paścādetadādyamitīritam || 42 || mahāvajreśvarī nityā dvādaśārṇā samīritā | kāntārasāgarakrūraduḥkhasaṅghātatāriṇī || 43 || vajreśvaryantyamādyaṃ syādviyadagniyutaṃ tataḥ | ambu syānmarutā yuktaṃ gotrā kṣmāsaṃyutā tataḥ || 44 || rayo vyāptena śucinā yutaṃ syāt tadanantaram | antyārṇau vahnivāsinyā dūtī nityā samīritā || 45 || saptākṣarī samastāpattāriṇī viśvarañjinī | śrīkārī śivatāvāptikāriṇī sarvasiddhidā || 46 || ādyantu vahnivāsinyā dūtyādistadanantaram | haṃso dharāsvasaṃyuktaḥ tejaścarasamanvitam || 47 || -------------------------------------------- vajreśvarītyādibhiḥ siddhidetyantaiḥ tribhiḥ ślokaiaḥ aṣṭamyā dūtīnityāyāḥ saptākṣarīṃ vidyāmupadiśati | tatra vajreśvaryantyamādyaṃ syāt vajreśvarīnityāyāḥ antyamakṣaraṃ asyāṃ dūtīnityāyāmādyamakṣaraṃ bhavati hrīṃ ityarthaḥ | viyadagniyutaṃ viyat śakāraḥ | agni yutaṃ ikārasahitam | tataḥ dvitīyamityarthaḥ śi iti | ambu syānmarutā yuktaṃ ambu vakāraḥ | marutā yuktaṃ ākāreṇa sahitaṃ vā iti tṛtīyamakṣaram | gotrā kṣmāsaṃyutā tataḥ gotrā dakāraḥ | kṣmayā yutā ūkāreṇa sahitā dū iti caturthamakṣaram || 44 || rayo vyāptena śucinā yutaṃ syāt tadanantaraṃ rayastakāraḥ | vyāptena yakāreṇa śucinā aikāreṇa yutaṃ tyai iti | antyārṇau vahnivāsinyāḥ nama ityarthaḥ || 45 || samastāpattāriṇī avivekāpannāśakarī || 46 || ādyamityādibhiḥ kāriṇī ityantaiścaturbhiḥ ślokairnavamyāstvaritānityāyā dvādaśākṣarīṃ vidyāmupadiśati | tatra ādyantu vahnivāsinyāḥ oṃ ityarthaḥ | dūtyādi tadanantaram hrīṃkāro dvitīyaṃ bījam | haṃsodharāsvasaṃyuktaḥ haṃso hakāraḥ | dharā ukāraḥ svaṃ bindu stābhyāṃ yuktaḥ hū/kāraḥ tṛtīyaṃ bījam | tejaścara- -------------------------------------------- p. 52) vāyuḥ prabhā carayutā grāsaḥ śakti samanvitaḥ | hṛdā rayeṇa dāhena vahniḥ syādaṣṭamaṃ priye ! || 48 || haṃsaḥ kṣmāsvayuto grāsaścarayukto dvitīyakam | dyutirnādayutā nityā tvaritā dvādaśākṣarī || 49 || lakṣmīkāntiyaśovidyādhanārogyāyurāptikṛt | viṣaduḥkhapraśamanī sarvābhīṣṭāptikāriṇī || 50 || śuciḥ svena yutastvādyo rasā vahni-samanvitaḥ | prāṇo dvitīyaḥ svayuto vanahṛcchaktibhiḥ paraḥ || 51 || itīritā tryakṣarī syānnityā'sau kulasundarī | yasyāḥ smaraṇamātreṇa sarvajñatvaṃ prajāyate || 52 || -------------------------------------------- samanvitam tejaḥ khakāraḥ | careṇa ekāreṇa samanvitaḥ khe iti caturtham || 47 || vāyuḥ cakāraḥ | (padām) prabhā chakāraḥ | carayutā ekārayuktā che iti ṣaṣṭham | grāsaḥ śaktisamanvitaḥ grāsaḥ kṣakāraḥ | śaktyā visarjanīyena samanvitaḥ kṣaḥ iti saptamam | hṛdā rayeṇa dāhena vahniḥ sakāra takāra repha īkāraiḥ strī ityaṣṭamaṃ bījam | priye ! iti devī sambuddhiḥ || 48 || haṃsaḥ kṣmāsvayutaḥ hū/ iti navamam | grāsaścarayutaḥ kṣe iti daśamam | dvitīyakaṃ asyā eva dvitīyaṃ bījaṃ hrī/ ityekādaśam | dyutirnādayutā dyutiḥ phakāraḥ | nādaḥ ṭakāraḥ tena yuktā phaṭ iti dvādaśaṃ bījam || 49 || viṣaduḥkhapraśamanī viṣaṃ sarpādijaṃ, duḥkhaṃ dāridryādijaṃ dvayornāśakarī || 50 || śucirityādinā jāyate ityantena ślokadvayena daśamyāḥ kulasundarīnityāyāstryakṣarāṃ vidyāmupadiśati tatra śuciḥ svena yutaḥ bindunā sahita aikāraḥ ai/ iti prathamaṃ bījam | rasāvahnisamanvitaḥ rasā lakāraḥ, vahnirīkāraḥ tābhyāṃ samanvitaḥ | prāṇaḥ kakāraḥ, svayutaḥ binduyutaḥ klī/ iti dvitīyam | vanahṛcchaktibhiḥ paraḥ sauḥ iti tṛtīyaṃ bījam || 51 || yasyāḥ smaraṇamātreṇa japārādhanādivaiguṇyenāpītyarthaḥ || 52 || -------------------------------------------- p. 53) haṃsaśca hṛtprāṇarasādāhakurbhiḥ samanvitaḥ | vidyayā kulasundaryā yojitaḥ sampradāyataḥ || 53 || nityā nityā tryakṣarā syāt ṣaḍbhiḥ kūṭākṣarairyutā | pratilomādibhī rūpairdvāsaptatibhirāhatā || 54 || yasyā bhajanataḥ siddho naraḥ syāt khecaraḥ sukhī | nigrahānugrahau cāsya jāyate svecchayā'niśam || 55 || tvaritopāntyamādyaṃ syād dyutirdāhacarasvayuk | hṛcca dāhakṣmāsvayutaṃ vajreśī pañcamaṃ tataḥ || 56 || -------------------------------------------- haṃsa ityādibhiḥ aniśamityantaistribhiḥ ślokairekādaśyā nityāyāstryakṣarāṃ vidyāṃ tadbhedasaṃkhyāṃ copadiśati | tatra haṃsaśca hṛtprāṇarasādāhakurbhiḥ samanvitā haṃso hakāraḥ | hṛt sakāraḥ | prāṇaḥ kakāraḥ | rasā lakāraḥ | dāhaḥ rephaḥ kuḥ ukāraḥ | pañcabhiḥ haṃsākhyo hakāraḥ sahitaḥ syāt | etaduktaṃ bhavati etairhakārādibhiḥ ukārāntaiḥ ṣaḍbhirakṣaraiḥ pratyekamanulomakrameṇādyantakramayojitairevaṃ ṣaḍbhedabhinnaistadanu ukārādibhirhakārāntaiḥ pratyekaṃ pratilomakrameṇa cādyantakramayojitairevaṃ ṣaḍbhedabhinnaistadanukūlasundarīnityāvidyāyāḥ prakṛtibhūtayā saṅketa vidyayā ṣaṭprakārabhinnayā sampradāyato yojitaiḥ nityāvidyāyā dvāsaptatirbhedāḥ sambhavanti, teṣvādyā pradhānā seyamiti || 53 || nityānityetyādinā ślokena nityānityāvidyāyā upariṣṭādvakṣyamāṇeṣu viṃśatyadhikaśatabhedeṣu dvāsaptatibhidetyuktiḥ teṣu kramāgatānāṃ vibhavabhedānāṃ prayogaprādhānyadarśanāyetyarthaḥ || 54 || yasyā bhajanata ityādinā ślokena vidyāsiddhasya sāmarthyaṃ kathayati | tatrasvecchayā upariṣṭānnityānityāpaṭaloktanigrahānugrahasya yogabalādityarthaḥ || 55 || tvaritetyādibhiḥ kāmadoditetyantaiḥ pañcabhiḥ ślokairdvādaśyā nīlapatākānityāyāḥ saptadaśākṣarāṃ vidyāmupadiśati, tatra tvaritopāntyaṃ upāntyaṃ antyākṣarātpūrvam śha 1 sha 2 lk 3 lvaha 4 lvasṭra 5 ḍlspha 6 evaṃ anulomakrameṇa -------------------------------------------- p. 54) marut svayukto madhyādye daśamyāḥ kramaśaḥ smṛte | bhūmī rasākṣmāsvayutā vajreśī ṣaṣṭhataḥ kramāt || 57 || ṣaḍakṣarāṇi tvaritā tṛtīyaṃ tadanantaram | dyutirdāhacarasvena asyā ādyamanantaram || 58 || uktā nīlapatākākhyā nityā saptadaśākṣarī | samare vijayaṃ khaḍgapādukāñjanasiddhidā || 59 || vetālapakṣiṇīceṭapiśācādiprasādhanī | nidhānavilasiddhānnasādhanī kāmadoditā || 60 || -------------------------------------------- ṣaḍbhedāḥ | iṃ 1 dra 2 lu 3 klu 4 svlu 5 sku 6 evaṃ pratilomakrameṇa ṣaḍbhedāḥ | evaṃ dvādaśabhedeṣu ṣaḍvidhasaṅketavidyāyojanāt dvāsaptatibhedāḥ sambhavanti | ai ī oṃ 1 ī ai oṃ 2 | ī oṃ ai 3 | ai oṃ i 4 | oṃ ī ai 5 | o ī ai 6 | etemūlasaṅketavidyā saḍbhedāḥ sākṣādbrahma hṛllekhā hrīṃ iti prathamaṃ bījamitiśeṣaḥ | dyutirdāhacarasvayuk phakārarepha- ekārabindubhiryuktaḥ phre/ iti dvitīyam | hṛcca dāhakṣmāsvayutaṃ sakārarepha-ūkārabindubhiryuktaṃ tṛtīyaṃ srū iti | vajreśī pañcamaṃ tataḥ oṃkāraścaturthamityarthaḥ || 56 || tataḥ marutsvayuktaḥ bindusahita ākāraḥ | ā/ iti pañcamam | madhyādye daśamyāḥ kramaśaḥ smṛte daśamyāḥ kulasundarīnityāyāḥ madhyādyaṃ bījadvayaṃ klī/ aiṃ iti asyāḥ saṣṭhaṃ saptamaṃ cākṣaradvayaṃ syādityarthaḥ | bhūmīrasākṣmāsvayutā vakāraḥ lakāra-ūkārabindubhiryuktaḥ vlū/ iti aṣṭamaṃ bījam vajreśī ṣaṣṭhataḥ kramāt || 57 || ṣaḍakṣarāṇi (') tāni nityamadadrave | iti | ebhiḥ ṣaḍbhirmantrasya caturddaśākṣarāṇi tvaritā tṛtīyaṃ tadanantaraṃ hu/ iti pañcadaśaṃ bījam | dyutirdāhacarasvena phakāra repha-ekārabindubhiryuktamasyāḥdvitīyaṃ kūṭaṃ phreṃ iti ṣoḍaśamakṣaram | asyā ādyamanantaraṃ hrīṃkāraḥ saptadaśamityarthaḥ || 58 || -------------------------------------------- p. 55) raso nabhastathā dāho vyāptaṃ kṣmā vanapūrvikā | svena yuktā bhavennityāvijayaikākṣarī matā || 61 || vādeṣu samare kṛcchre vyavahāre sadā jayam | vidhatte smaraṇādeva vijayā viśvavaibhavā || 62 || hṛdambuvanayuktaṃ svaṃ nityā syāt sarvamaṅgalā | ekākṣaryā'nayā siddho jāyate khecaraḥ kṣaṇāt || 63 || bhūḥśūnye nabhasā bhūśca rasaścātha sthirāmbu ca | rayo'gninā yuto jyā'mbu marudyuktā rasā marut || 64 || nabhaśca marutā yuktaṃ rasāśūnye'gnisaṃyute | -------------------------------------------- khaḍgapāduketyādīni upariṣṭānnīlapatākānityāvidhānapaṭaleṣu vyaktaṃ vakṣyamāṇānyatra prastauti || 59 || 60 || rasa ityādinā vaibhavetyantena ślokadvayena trayodaśyā vijayānityāyā ekākṣarīṃ vidyāṃ tadanubhāvaṃ copadiśati tatra raso bhakāraḥ | nabhaḥ makāraḥ | dāho rephaḥ | vyāptaṃ yakāraḥ | kṣmā ukāraḥ | vanapūrvikā aukārayuktā | svena yuktā bindunā sahitā | etaduktambhavati bhakāramakārarephayakāraukāra bindubhiḥ kūṭarūpā ekākṣarī vidyeti | bhmyrau/ iti kūṭam || 61 || samare kṛcchre yuddhe durjaye || 62 || hṛdambu ityādinā ślokena caturdaśyāḥ sarvamaṅgalānityāyā ekākṣarīṃ vidyāṃ tadanubhāvaṃ copadiśati | tatra hṛdambuvanayuktaṃ svaṃ sakāravakāra aukārabindubhiryuktaṃ kūṭaṃ svauṃ ityekākṣarī || 63 || bhūḥśūnye ityādibhirbhavedityantairaṣṭabhiḥ ślokaiḥ pañcadaśyāḥ jvālāmālinīnityāyā striṣaṣṭhyakṣarāṃ vidyāmupadiśati tatra bhūḥ okāraḥ śūnye nakāradvayaṃ nneti | nabhasā bhūḥ makārasahita okāraḥ mo iti | raso bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | ambu vakāraḥ | rayaḥ takāraḥ | agninā yutaḥ ikāra sahitaḥ ti iti | jyā jakāraḥ | ambumarudyuktā vakārākārayuktā jvā iti | rasāmarut lā iti || 64 || nabho makāraḥ | marutā ākāreṇa yuktaḥ mā iti | rasāśūnye lakāro nakāraśca | -------------------------------------------- p. 56) gotrā careṇa sahitā ambu pūrvākṣaraṃ tathā || 65 || ambvagnī hṛt sadāhāmbu rasakṣmārayahṛtsvayuk | haṃsaśca marutā dāhaḥ prāṇaśca marutā yutaḥ || 66 || dāhaḥ sāgniḥ prāṇacarau jyā marutsahitā rayaḥ | careṇāmbu ca gotrā hṛtsāgni jyāmburasā svayuk || 67 || rayaḥ sāgni jyāmbu rasā punaretau javī tataḥ | dāhenānena te dviḥ syāt haṃso dāhamarutsvayuk || 68 || haṃsaśca dāhavahnisvairdāhakṣmāsvayutaśca saḥ | sapta dāhāstato'syāḥ syuraṣṭamādyāstu pañca vai || 69 || -------------------------------------------- agnisaṃyute ikārasahito lini iti | gotrā dakāraḥ | careṇa sahitā ekāreṇa sahitā de iti | ambu vakāraḥ | pūrvākṣaraṃ tathā vakāra pūrvākṣaraṃ de iti || 65 || ambvagnī ambu vakāraḥ agnirikāraḥ vi iti | hṛt sakāraḥ | dāhāmbu rephavakārau rva iti | rasa kṣmā rasaḥ bhakāraḥ kṣmā ūkāraḥ bhū iti | rayaḥ takāraḥ | hṛt sakāraḥ | svayuk binduyuktam | svayugitisakārasyaiva viśeṣaṇaṃ saṃ iti | haṃsaśca marutā yuta iti sambandhaḥ hā iti | dāhorephaḥ ra iti | prāṇaśca marutā yuktaḥ kā iti || 66 || dāhaḥ sāgniriti | rephaḥ īkārasahitaḥ ri iti | prāṇacarau ke iti | jyā marutsahitā jā iti | rayaḥ takāraḥ careṇāmbu ca ve iti | gotrā dakāraḥ | hṛt sakāraḥ | sāgniḥ si iti | jyāṃbu jva iti | rasā svayuk laṃ iti || 67 || rayaḥ agninā sahitaḥ ti iti | jyāṃbu jva iti | rasā lakāraḥ | punarete etat pūrvoktākṣaradtayaṃ punarapi syāt jvala iti | javīdāhena yutaḥ pakārorepheṇa yutaḥ pra iti | anena te dviḥ syāt anena pratyakṣareṇa te iti pūrvavīpsitamakṣaradvayaṃ dviḥ jvalajvala iti prajvala trīṇyakṣarāṇi dviruccaredityarthaḥ | syādityasyopariṣṭāt ityanvayaḥ | haṃsodāhamarutsvayuksyāditi hrīṃ ityarthaḥ || 68 || haṃsaśca dāhavanhisvairiti hrīṃ ityarthaḥ | dāhakṣmāsvayutaśca sa iti haṃsaḥ hakāra eva hū/ iti | saptadāhāḥ ra iti saptakṛtva uccaredityarthaḥ | tataḥ anantaram | asyāḥ vidyāyā iti śeṣaḥ | syuriti kākākṣigolakanyāyavatpūrvāparayoranveti | aṣṭamādyāstu pañcavai asyā vidyāyā -------------------------------------------- p. 57) upāntyādhaḥsthitaṃ nīlapatākāyā anantaram | tvaritāntyañca bheruṇḍā aṣṭamaṃ navamaṃ tathā || 70 || jvālāmālininityā'sau triṣaṣṭhyarṇasamīritā | vedhākarṣaṇasantāpavaśyāveśakarī bhavet || 71 || vāyuprāṇavanasvaiḥ sā citrā syādakṣaradvayā | yā siddhidhanadhānyātmanidhilābhāya kalpate || 72 || śuciḥ svenātha śūnyaṃ syānnabhasā bhūrasaḥ sthirā | ambu paścādrayaḥ sāgnirmarutā'mburayau tathā || 73 || ilāyuto'gniretāni punarambu marudyutam | dāhaśca marutā haṃsastvagniretattrayaṃ punaḥ || 74 || -------------------------------------------- aṣṭamākṣaramārabhya dvādaśākṣarāvadhi pañcākṣarāṇi jvālāmālinī iti syurityarthaḥ || 69 || upāntyādhaḥ sthitaṃ nīlapatākāyā anantaraṃ nīlapatākā nityāvidyāyā antyākṣarāt pūrvākṣaraṃ pūrvasthitamakṣaramityarthaḥ huṃ iti | tvaritāntyaṃ tvaritā vidyāyāścaramākṣaraṃ phaṭkāramityarthaḥ | bheruṇḍā aṣṭamaṃ navamaṃ tathā bheruṇḍāvidyāyā aṣṭamanavamākṣaradvayaṃ svāhā ityarthaḥ || 70 || jvālāmālinītyādinā ślokena asyā akṣarasaṅkhyāmasādhāraṇāni pañcaphalāni copadiśati || 71 || vāyurityādinā ślokena ṣoḍaśyāścitrānityāyā dvyakṣarīṃ vidyāṃ tatsiddhiphalaṃ copadiśati | tatra vāyuprāṇavanasvaiḥ cakārakakāra aukārabindubhirityarthaḥ | tatra cakāraḥ prathamākṣaram | ātmalābhaḥ svarūpajñānam || 72 || śucītyādyakhileṣṭadetyantaiḥ ṣoḍaśabhiḥ ślokairvārāhyā daśottaraśatākṣarīiṃ vidyāṃ tannāmādikaṃ copadiśati tatra śuciḥ svena e/ iti | śūnyaṃ nakāraḥ | nabhasā bhūḥ mo iti | raso bhakāraḥ | sthirā gakāraḥ | ambu vakāraḥ | rayaḥ sāgniḥ ti iti | marutāmbu vā iti | rayau takāradvayam | tathā marudanvitaṃ ttā iti || 73 || ilā yuto'gniḥ ilā lakāraḥ | agniḥ ikāraḥ li iti | etāni punaḥ uktāni trīṇyakṣarāṇi punarapyuccaredityarthaḥ | ambu -------------------------------------------- p. 58) ambudāho marudyukto haṃso'thadharayā nabhaḥ | tejo'gninā punaḥ pañca vātaḥ svena samāyutaḥ || 75 || toyaṃ careṇa tatpūrvaṃ toyamagniyutaṃ tataḥ | śūnyaṃ vyāptena śucinā śunyaṃ śaktyā nabhoyutam || 76 || dāhodharāsvasahitastoyaṃ carasamanvitam | etatpūrvamadhaḥ proktacatuṣṭayamataḥ param || 77 || jyā svena yuktā sacaro rasaścaitasya pūrvakam | raso'gninā punaḥ proktacatuṣkāt trayamantataḥ || 78 || nabho bhuvā careṇāpi haṃsastvetasya pūrvakam | haṃso'gninā prāktritayaṃ hṛdayaṃ svasamāyutam ||79 || -------------------------------------------- marudyutaṃ vā iti | dāhaśca marutā rā iti | haṃsastvagniyutaḥ hi iti | etattrayaṃ punaḥ etāni trīṇyakṣarāṇi punarapi vadedityarthaḥ || 74 || ambu vakāraḥ | dāho marudyuktaḥ rā iti haṃso hakāraḥ | dharayā ukāreṇa | nabho makāraḥ mu iti | tejo'gninā tejaḥ khakāraḥ khi iti | punaḥ pañca proktāni vārāhamukhīpañcākṣarāṇyeva punaścāsyāḥ | vātaḥ svena samāyuktaḥ vātaḥ akāraḥ oṃ iti || 75 || toyaṃ careṇa toyaṃ dhakāraḥ dhe iti | tatpūrvaṃ akṣaramiti śeṣaḥ | aṃ iti toyamagniyutaṃ dhi iti | tataḥ upari | śūnyaṃ nakāraḥ | vyāptena śucinā yutamiti śeṣaḥ nyai iti | śūnyaṃ nakāraḥ | śaktyā nabhoyutaṃ śaktirvisarjanīyaḥ maḥ ityarthaḥ || 76 || dāho dharāsvasahitaḥ rūṃ iti | tmyaṃ carasamanvitaṃ dhe iti | etatpūrvaṃ rūṃ ityarthaḥ | adhaḥproktacatuṣṭayamataḥ paraṃ ruṃ dhe ityasmātpūrvasthitaṃ dhinyai nama ityakṣaracatuṣṭayamasyopariṣṭādyojayedityarthaḥ || 77 || jyā svena yuktā binduyukto jakāraḥ jaṃ iti | sacaro rasaḥ bhe iti | etasya pūrvakaṃ uktākṣarasya pūrvamakṣaraṃ jaṃ ityarthaḥ | raso'gninā yuta iti śeṣaḥ bhi iti | punaḥ proktacatuṣkāttrayamantataḥ pūrvoktadhinyai nama iti catuṣke prathamākṣaravarjaṃ nyai namaḥ ityakṣaratrayaṃ upariṣṭādyojayedityarthaḥ || 78 || nabho bhuvā yutamiti śeṣaḥ mo iti | careṇāpi haṃsaḥ apiḥ samuccaye he iti | -------------------------------------------- p. 59) rasaścareṇa tatpūrvamagninā ca rasā yutaḥ | paścādyuktatrayaṃ vātādharayā ca nabhaḥ priye ! || 80 || prāṇaḥ svena yutaḥ paścāddhṛdayaṃ svayutaṃ rasaḥ | vyāptametattrayaṃ paścāddhṛddāhenāmbusaṃyutam || 81 || gotrā dharāyutā sparśo nādayukto javī yutaḥ | dāhena pūrvaṃ pūrvaṃ ca pūrvaṃ ca marutā yutam || 82 || śūnyaṃ marutsvasahitaṃ hṛddāhenāmbunā caraḥ | sparśo marutsvasahito hṛddāhenāmbusaṃyutam || 83 || jyāgniḥ svasaṃyuto haṃsaḥ tathāmbu marutā saha | hṛdayena svena yutaṃ rasaśca svena saṃyutaḥ || 84 || prāṇadāhau dharāyuktau punastau vahninā viyat | vārdāhayuktamambusyādviyadvyāptasvasaṃyutam || 85 || -------------------------------------------- etasya pūrvakaṃ he ityasya pūrvaṃ mo ityarthaḥ | haṃso'gninā hi iti | prāktritayaṃ prāguktaṃ nyainamaḥ ityakṣaratrayam | hṛdayaṃ svasamāyutaṃ staṃ iti || 79 || rasaścareṇa bhe iti | tatpūrvaṃ bhe ityetasya pūrvamakṣaraṃ staṃ iti | agninā ca raso yutaḥ ca kāraḥ samuccaye bhi iti | paścāduktatrayaṃ prāguktaṃ nyainama iti tritayam | vātaḥ akāraḥ | dharayā ca nabhaḥ yu iti | priye iti devīsambuddhiḥ || 80 || prāṇaḥ svena yutaḥ kaṃ iti | hṛdayaṃ svayutaṃ staṃ iti | raso bhakāraḥ | vyāptaṃ yakāraḥ | etattrayaṃ paścāt proktaṃ staṃbhaya ityak.qaratrayaṃ punarapi syāditi | hṛt sakāraḥ | dāhenāmbunā saṃyuktaṃ rva iti || 81 || gotrā dakāraḥ | dharānvitā du iti | sparśo nādayuktaḥ sparśaḥ ṣakāraḥ | nādaḥ ṭakāraḥ ṣṭa iti | javī dāhena yutaḥ pakāro repheṇa yutaḥ pra iti | pūrvaṃ pra ityasmādakṣarātpūrvākṣarasya pūrvamakṣaraṃ du iti | pūrvaṃ ca marutā yutam atra pūrvaśabdaḥ du ityetasya pūrvākṣaraviṣayaṃḥ?ṣṭā ityarthaḥ || 82 || śūnyaṃ marutsvasahitaṃ nāṃ iti hṛt sakāraḥ | dāhenāmbunā caraḥ rve iti | sparśomarutsvasahitaḥ ṣāṃ iti | hṛt sakāraḥ | dāhenāmbusaṃyutaṃ va iti || 83 || jyāgniḥ svasaṃyutaḥ ji iti | haṃsastathāmbu marutā saha tathā iti sarvatrātra prakaraṇe samuccayārthaḥ hvā iti | hṛdayena svena yutaṃ staṃ iti | rasaśca svena saṃyutaḥ bhaṃ iti || 84 || prāṇa- -------------------------------------------- p. 60) pūrvadviruktavarṇau ca śuciḥ svena yutastathā | sthirā rasā vanasvena dāvau haṃso dharāsvayuk || 86 || dyutirnādavatī paścāddhṛdambu marutā yutam | haṃsaśca marutā vidyā daśottaraśatākṣarī || 87 || vārāhī pañcamī viśvavijayā bhadrakaumudī | vārtālī cetivikhyātā stambhanādyakhileṣṭadā || 88 || prāṇadāhau dharāyuktau punarādyaṃ rase marut | vyāptaṃ marucchaktiyutaṃ bhūḥsvayuktā tatastrayam || 89 || asyādau tu rasāyugmaṃ careṇa samayojitam | dāhena vahniśaktibhyāṃ yuto haṃsastataḥparam || 90 || nabho dvirhṛtsadāhāmbu jyā śūnyaṃ svanasaṃyutam | -------------------------------------------- dāhau dharāyuktau pratyekamiti śeṣaḥ kuru iti | punastau punarapi kuru iti varṇau | vahninā viyat śī iti | vāḥ dāhayuktaṃ vāḥ ghakāraḥ ghra iti | ambu vakāraḥ | viyatvyāptasvasaṃyutaṃ śyaṃ iti || 85 || pūrvadviruktavarṇau vaśyaṃ ityetadārabhya pūrvasmāccatuṣṭayākṣarāt pūrvaṃ kuru ityarthaḥ | śuciḥ svena yutaḥ aiṃ iti | sthirā rasāvanasvena yukteti śeṣaḥ ṭhalauṃ iti | dāvau ṭhakāradvayaṃ ṭhaṭha iti | haṃso dharāsvayuk hu/ iti || 86 || dyutirnādavatī paścāt anantaraṃ phaṭ iti | hṛdambu marutā yutaṃ svā iti haṃsaśca marutā yukta iti śeṣaḥ hā iti || 87 || vārāhītyādinā ślokena devyā nāmapañcakaṃ kathayati || 88 || prāṇetyādibhiḥ kramādityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ kurukullāyāḥ pañcaviṃśatyakṣarīṃ saptākṣarīṃ trayodaśākṣarīṃ ca vidyāmupadiśati | tatra prāṇadāhau dharā yuktau pratyekamiti śeṣaḥ kuru iti | punarādyaṃ punarapi tayo rādyaṃ ku iti | rase ladvayam marut ākāraḥ llā iti | vyāptaṃ marucchaktiyutaṃ yāḥ iti | bhūḥ svayuktā oṃ iti | tatastrayam || 89 || asyādau tu oṃ mityasyopari asya mantrasyādibhūtaṃ kuru ku ityakṣaratrayaṃ bhavedityarthaḥ | rasāyugmaṃ careṇa samayojitaṃ lle iti | dāhena vahniśaktibhyāṃ yuto haṃsastataḥ param hrīḥ iti || 90 || nabho dviḥ syāditi śeṣaḥ mama iti | -------------------------------------------- p. 61) ambu paścādviyadyuktaṃ marutā tu nabhaḥ priye ! || 91 || śūnyaṃ vyāptaṃ bhuvā haṃsaḥ pūrvāntyau syānmanutrayam | asya ṣaṣṭhādipañcārṇādantyau syādādya īritaḥ || 92 || ekādaśākṣarādantyau dvitīyaḥ smudīritaḥ | tṛtīyaḥ pañcaviṃśārṇaḥ proktā mantrā iti kramāt || 93 || bhūḥsvena haṃso dāhavahnisvayutaḥ svena haṃsakaḥ | hṛnmāyayā bhuvā hṛtsyāt svena haṃsaḥ samanvitaḥ || 94 || kurukullāntyavarṇau ca syādātmāṣṭākṣaraḥ smṛtaḥ | sarvābhīṣṭārthasaṃsiddhyai sulabho'yaṃ suradrumaḥ || 95 || saṅketodīritairvarṇairdaśabhirdaśabhiḥ pṛthak | -------------------------------------------- hṛt sakāraḥ | sadāhāmbu dāhasahitaṃ ma ityarthaḥ rva iti | jyā jakāraḥ | śūnyaṃ svena yutaṃ na iti | ambu paścāt anantaraṃ vakāraḥ | viyat sakāraḥ | (yuktaṃ) marutā yuktaṃ nabha iti yāvat mā iti | priye iti devīsambuddhuḥ || 91 || śūnyaṃ nakāraḥ | vyāptaṃ yakāraḥ | bhuvā haṃsa iti śeṣaḥ ho iti | pūrvāntyau pañcamovidyācaramākṣaradvayaṃ svāhā ityarthaḥ | syānmanutrayaṃ ayameva mantraḥ akṣaravibhāgayogakramānmantratrayaṃ bhavatītyarthaḥ | asya ṣaṣṭhādi pañcārṇādantyau syādādya īritaḥ | etaduktaṃ bhavati asya pañcaviṃśākṣaramantrasya ṣaṣṭhākṣaramārabhya daśamākṣarāntamuccārya tataḥ paraṃ svāhā iti vadet | tena saptākṣarī prathamā vidyā bhavatīti || 92 || ekādaśākṣarādantyau dvitīyaḥ samudīritaḥ | etaduktaṃ bhavati asyaiva pañcaviṃśākṣarasyādyākṣaramārabhya ekādaśākṣarāntamuccārya tataḥparaṃ taccaramabhūtasvāhā ityakṣaradvayayojanāt trayodaśākṣarī vidyā bhavatīti | tṛtīyaḥ pañcaviṃśārṇaḥ prāgevābhihitaḥ prathamadvitīyayoḥ prakṛtibhūtaḥ saptapañcaviṃśārṇo mantraḥ tṛtīya ityarthaḥ || 93 || bhūḥsvenetyādinā suradruma ityantena ślokadvayenātmāṣṭākṣarīṃ prapañcayāgavidyāmupadiśati | tatra bhūḥ svena oṃ iti | haṃso dāhavahnisvena hrīṃkāraḥsvena haṃsakaḥ haṃ iti | hṛnmāyayā yukta iti śeṣaḥ sa iti | bhuvā hṛtsyāt so iti | svena haṃsaḥ samanvitaḥ haṃ iti | kuru kullāntyavarṇau ca svāhā ityarthaḥ || 95 || saṅketenetyādinā carācaramityantena ślokadvayena pañcabhūtānāṃ pratyekameka -------------------------------------------- p. 62) prāṇāgnīlā'mbuśākhābhiḥ śaktisaptākṣarīyutaiḥ || 96 || bhūtamantrāḥ samuddiṣṭāḥ pañca sarvārthasiddhidāḥ | yeṣāmālokato viśvaṃ vartate sacarācaram || 97 || pūrvasyādyau ca tatpūrvaṃ caturdaśatadantyakau | ambunāgnirvāḥ sa śūnyaṃ prāṇo jalarayānvitaḥ || 98 || -------------------------------------------- viṃśatyakṣarān mantrānupadiśati | tatra saṅketodīritairvarṇairiti | etaduktaṃ bhavati vāto marudityādibhiḥ pañcatriṃśatpaṭaloktaiḥ ślokairbhūteṣu vibhaktānāṃ mātṛkākṣarāṇāṃ saṃjñābhirudīritaiḥ | prāṇāgnīlāmba śākhābhiḥ pratyekaṃ daśabhirakṣarairūpetā svākhyāśaktiśabdasaptākṣaryantāḥ evaṃ pratyekamekaviṃśatyakṣarāścatvāro viṃśatyakṣaravyomamantrasahitā evaṃ pañcamantrāḥ | proktakrameṇa pañcānāṃ bhūtānāṃ syuriti | te yathā teṣāṃ pañcānāmapi mantrāṇāṃ svarūpaṃ lalitānityāsaparyākrame mantramalikhitamapi atra teṣāṃ svarūpaṃ prakaṭaṃ prakāśyate prāk pratyak dakṣiṇodak ca ekādaśa ṣaṭ rekhāḥ samāntarālaṃ vilikhya tāsu daśadaśakoṣṭhātmasu pañcasu paṃktiṣu urdhvādhaḥ krameṇa akārādīni a i u ṛ ḷ iti hrasvapañcākṣarāṇi prathamapaṅktau samālikhya taddvitīyapaṅktau ā ī ū ṝ ḹ iti dīrghākṣarapañcakaṃ kramādālikhya tṛtīyapaṅktau e ai o au aṃ iti varṇapañcakaṃ samālikhya caturthyādiṣu paṅktiṣu proktakrameṇa kakārādīn śakārāntān ṣaḍvargān pañcaśaḥ samālikhya sarvāntyapaṅktau ṣakṣalasaha iti pañcākṣarāṇi cālikhya paśyet | sarvordhvapaṅkikoṣṭhadaśākṣarāṇi prāṇātmakāni | tadadhaḥ sthitadvitīyapaṅktikoṣṭhadaśakasthāni daśākṣarāṇi agnyātmakāni | tadadhaḥsthitatṛtīyapaṅktikoṣṭhadaśakasthitadaśākṣarāṇi ilātmakāni | tadadhaḥsthitacaturthapaṅktikoṣṭhadaśakasthitāni abātmakāni | tadadhaḥ sthitapañcamapaṅktikoṣṭhadaśakasthāni daśākṣarāṇi khātmakāni | teṣāṃ daśānāmante tattannāmadvyakṣarāṇi vyomnaḥ ekākṣaraṃ ca sarvatra śaktīti dvyakṣaraṃ tadupari saptākṣarīṃ ca yojayet || 76 || evaṃ kṛte ekaviṃśā daśākṣarāḥ pañcabhūtamantrā bhavanti | teṣāmālokataḥ prabhāvādityarthaḥ | vartate adyāpi kriyate ityarthaḥ || 97 || pūrvetyādibhirmanurityantaistribhiḥ ślokaiḥ ṣoḍaśanityānāṃ sādhāraṇaṃ ṣoḍaśākṣaraṃ balimantramupadiśati | tatra pūrvasyādyau ca prāguktasyātmāṣṭārṇāmantrasyādibhūtau praṇavahṛllekhāvarṇau asya prathamadvitīyavarṇau syātāmityarthaḥ | tatparvaṃ caturdaśatadantyakau -------------------------------------------- p. 63) rasaḥ syādvyāptamāyābhyāṃ tṛtīyo'sya caturthakaḥ | rasaḥ kṣmayā rayo yuktaścareṇa parameśvari ! || 99 || raso yukto vyāptabhūmyāṃ haṃsaḥ kṣmāsvayutastataḥ | pūrvāntyavarṇāvityuktaḥ ṣoḍaśārṇo balermanuḥ || 100 || vahni tattvamayī vyāptiriti samyak sabhīritāḥ | asyā niḥkālanāt citte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātanreṣu śrīkādimate tṛtīyaṃ paṭalam | -------------------------------------------- ātmāṣṭākṣaramantrasya pūrvabhūtāyāḥ kurukullāvidyāyāḥ caturdaśapañcadaśākṣare sarva iti dve asya tṛtīyacaturthākṣare syātāmityarthaḥ | ambu nāgniḥ yuta iti śeṣaḥ vi iti | vāḥ saśūnyaṃ ghra iti | prāṇo jalarayānvitaḥ kakāro ṛkāratakārābhyāṃ sahitaḥ kṛt iti || 98 || rasaḥ syāt vyāptamāyābhyāṃ bhya iti | māyāśabdaḥ śaktiśabdaścāsmin tantre hṛllekhā visarjanīyorekaikasyābhidhāyakau, evaṃ sthite anyatarayojanaṃ sampradāyabalādityarthaḥ | tṛtīyo'sya caturthakaḥ sarva iti navamadaśamākṣare | rasaḥ kṣmaya yukta iti śeṣaḥ bhū iti ekādaśamakṣaram | rayo yuktaścareṇa te iti dvādaśam | parameśvarīti sambuddhiḥ || 99 || raso yukto vyāptabhūbhyāṃ bhyo iti trayodaśam | haṃsaḥ kṣmā svayutastataḥ hūṃ iti caturdaśamakṣaram | pūrvāntyavarṇau ātmāṣṭākṣaramantrau svāhā iti pañcadaśa | ṣoḍaśārṇau ityuktaḥ ṣoḍaśārṇo balermanuḥ evaṃ ṣoḍaśākṣaraḥ sarvāsāṃ ṣoḍaśanityānāṃ balimantra ukta ityarthaḥ || 100 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ nityāvidyāsvarūpaprakāśanaparaṃ tṛtīyapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || granthasaṃkhyā tṛtīye yantramekaṃ syādvyākhyānaṃ granthasaṃkhyayā śatadvayaṃ saptanavatisahitaṃ sārddhamīritam | atha caturthapaṭalārambhaḥ | atha ṣoḍaśanityānāmādyāyāḥ pūjanaṃ priye ! | kathayāmi krameṇaiva nityaṃ sarvārthasiddhidam || 1 || naimittikaṃ tathā kāmyaṃ śṛṇu tvaṃ paṭalaistribhiḥ | yenātipāpayukto'pi siddhimeti suniścitam || 2 || nyāsatrayasya mantrā/śca āsanānāṃ catuṣṭayam | āvāhanamanuṃ paścāt samastārcāmanuṃ tathā || 3 || mudrāyudhānāṃ bījāni mudrāracanavāsane | dhyānaṃ saparivārāyā nityapūjāvidhikramau || 4 || navāvaraṇaśaktīṇāṃ nāmānyarcākramaṃ tathā | mantrātmayogamarcāyā upacārān japakramam || 5 || vātaḥ svasaṃyutastvādyaṃ marutsvena dvitīyakam | hṛdvanena samāyena tṛtīyaṃ prathamā tvasau || 6 || -------------------------------------------- atha caturthapaṭalārambhaḥ | pūrvasmin tṛtīyapaṭale ṣoḍaśanityāvidyādikamupadiśyānantaramaṅginityāyāḥ pradhānāyā lalitā vidyāyānityanaimittikābhyāṃ samārādhanakramamupadiśati | atha ṣoḍaśanityetyādibhistanmayo bhavedityantaistribhiḥ paṭalaiḥ pratyekaṃ ślokaśatarūpaiḥ | tatra atha ṣoḍaśanityetyādibhiḥ kramamityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiścaturthapañcamaṣaṣṭhapaṭalārthānuddiśati | tatra nityaṃ pūjanamityarthaḥ | naimittikaṃ tathā kāmyaṃ pūjanamityasya viśeṣaṇam | atipāpayukto'pi vivekadveṣī || 2 || nyāsatrayasyetyādinā bījānītyantena pādādhikena dvāviṃśanmantroddeśakaḥ kṛtaḥ tatra nyāsatrayatyetyuktiruddeśa kramollaṅghinyapi ślokasaukaryartheti sampradāyaḥ | samastārcāmanuṃ bījadvayarūpam || 5 || vātetyādinā mārjanādityantenārddhādhikena ślokena karaśuddhividyāṃ śodhana prakāraṃ copadiśati | tatra vātaḥ svasaṃyuktastvādyaṃ oṃ iti prathamaṃ bījamarutsvena -------------------------------------------- p. 65) anayoḥ karayoḥ śuddhiṃ kuryādanyonyamārjanāt | hṛcchiraśca śikhāvarma netramastraṃ ṣaḍaṅgakam || 7 || dvitīyayā sā vijñeyā yā nityā kulasundarī | tṛtīyā saiva śaktyādyā devyātmāsanametayā || 8 || triṣu haṃsasamāyogāccakrāsanamudīritam | haṃsahṛdbhyāṃ pañcamī ca sarvamantrāsanaṃ tathā || 9 || -------------------------------------------- dvitīyakaṃ āṃ iti dvitīyakam | hṛdvanena samāyena tṛtīyaṃ sauḥ iti tṛtīyam | prathamā tvasau vidyeti śeṣaḥ || 6 || śuddhimiti | śuddhiḥ saparyopakaraṇasparśārhatākaraṇam | anyonyamārjanāt vāmadakṣiṇakaratalaspṛṣṭayoriti śeṣaḥ | hṛdityādinā sundarītyantenārddhadvayena ṣaḍaṅgaṃ ṣaḍaṅganyāsavidyāṃ copadiśati | tatra dvitīyayā uddiṣṭadvātriṃśatsu dvitīyayā vidyayeti śeṣaḥ || 7 || tṛtīyetyādinā etayā ityantena uttarārddhena devyātmāsanavidyāmupadiśati | tatra tṛtīyā saiva ṣaḍaṅganyāse proktakulasundarī vidyaiva | śaktyādyā | atra śaktiḥ hṛllekhā | uttaraślokādyagataṃ triṣvitipadamāvāhanavidyāntamanveti | tenaitaduktaṃ bhavati trīṇi bījāni pratyekaṃ hṛllekhāpuraḥsarāṇi kuryāditi | hrī/ ai/ hrī/ klī/ hrī/ sau/ḥ iti | devyātmāsanaṃ paricchinnavigrahāṇāṃ devyātmanāṃ sarvaśaktīnāmāsanaṃ upalabdhisthānaṃ sarvāsāṃ devatānāmupalabdhisthānamityarthaḥ | atra uddeśakramamapahāya kathanamāsanavidyācatuṣṭayasya dvitīyavidyānubandhitvāt saukaryārtham | tṛtīyeti parigaṇanakramaśca saukaryārthaḥ || 8 || triṣvityādinā ślokapūrvārddhena cakrāsanavidyāmupadiśati tatra haṃsasamāyogāt bālāyāstriṣu bījeṣu pratyekaṃ hakāropakramamuccāraṇaṃ hai/ hklī/ hsauḥ caturthī cakrāsanavidyetyarthaḥ | cakrāsanamiti | sarveṣāṃ mantradevatātma bhūtānāṃ yantrāṇāmāsanaṃ upalabdhisthānam | haṃsetyādinottarārddhena sarvamantrāsanavidyāmupadiśati | tatra haṃsahṛdbhyāṃ sameteti śeṣaḥ | prāgvattrīṇi bījāni pratyekaṃ hakārasakāropakramoccāraṇāt hsai/ -------------------------------------------- p. 66) tatombu ca rasopetaṃ carasvasahitaṃ ca tat | tasya śakteśca madhyasthā yā sā ṣaṣṭhī samīritā || 10 || sādhyasiddhāsanaṃ dadyāt tayā devyai samarcanāt | saptamyā'vāhanaṃ kuryānnamasoktatrikhaṇḍayā || 11 || -------------------------------------------- hsklī/ hsau/ḥ pañcamī sarvamantrāsanavidyā | sarvamantrāsanamiti śrīcakrasya kathanam | akathādimātṛkātmakatvena trikoṇarekhāṇāṃ ca vakṣyamāṇatvāt sarveṣāṃ mantrāṇāmupalabdhisthānamityarthaḥ || 9 || tata ityādinā samarcanādityantenādhyarddhena ślokena sādhyasiddhāsanavidyāmupadiśati | tatra tato'mbu ca rasopetaṃ carasvasahitaṃ ca tat ambu vakāraḥ | cakāraḥ samuccaye rasā lakāraḥ | cara ekāraḥ | svaṃ bindustābhyāṃ sahitam | cakāraḥ samuccaye | tacchabdo viśiṣṭarūpaṃ parāmṛśati | etaduktaṃ bhavati vakāralakārabindabhiryuktaṃ vle/ iti kūṭākṣaraṃ syāditi | tasyaśakteśca madhyasthā yā sā ṣaṣṭhī samīritā tasya proktasya vleṃkārasya | śakteḥ hṛllekhāyāḥ | madhyasthā etayordvayormadhyasthetyarthaḥ | etaduktaṃ bhavati tasyāstu bālāyāstrīṇi bījāni hrīṃkāropakramāṇi vle/ kārāvasanāni ca bhaveyuḥ hrī/ ai/ hrī/ klī/ sau/ḥ vle/ evaṃ rūpā sā bālā sādhyasiddhāsanavidyāsyāditi || 10 || sādhyasiddhāsanamiti | sarveṣāṃ sādhyānāmabhimatānāṃ siddhīnāmupalabdhisthānaṃ akhaṇḍātmakasvarūpavimarśa siddherityarthaḥ | atra devyai samarcanāditi āsanacatuṣṭaye'pyanveti | etasyā'sanacatuṣṭayasya mantrayojanāprakāraṃ pañcame paṭale vakṣyati | saptamyetyādinā samīrita ityantenārddhādyenaikena ślokena saptamīmāvāhanavidyāmupadiśati | tatra saptamyā vidyayeti śeṣaḥ | namasā yuktayeti śeṣaḥ namaḥśabdāntayetyarthaḥ | uktatrikhaṇḍayā mudrayeti śeṣaḥ | uttaratra vakṣyamāmāṇamapi uktamiti sarvatra kathayati | haṃsahṛddāhasaṃyuktā saiva syāt saptamī matā etaduktaṃ bhavati hakārasakārarephākṣaraiḥ pratyekaṃ triṣu bījeṣu yuktā kulasundarīvidyā āvāhanavidyetyarthaḥ | madhyame dāhayogastu vyañjanānte samīritaḥ madhyamabījasya hakāra sakārau purastāt saṃyojya rephaṃ lakārānte yojayedityarthaḥ | tena hakāra sakārakakāralakārarepha- īkārabindubhirmadhyamaṃ bījaṃ māyāntam | itarasmiṃstu -------------------------------------------- p. 67) haṃsahṛddāhasaṃyuktā saiva syāt saptamī matā | madhyame dāhayogastu vyañjanānte samīritaḥ || 12 || viyat sadāhaṃ vahnisvaśaktyādyaṃ syāt svayaṃ bhavet | tadādikāḥ sarvaśaktīścakrasthā nāmabhirjapet || 13 || dāhabhūmīrasākṣmāsvairvaśinībījamīritam | prāṇorasāśaktiyutaḥ kāmeśvaryakṣaraṃ mahat || 14 || śūnyamamburasāvahnisvayogānmohinī manuḥ | vyāptaṃ rasākṣmāsvayutaṃ vimalābījamīritam || 15 || jyā nabhovahnidāhasvayogaiḥ syādaruṇā manuḥ | -------------------------------------------- sakārasvarayormadhye rephaṃ yojayedityarthaḥ | tena hakārasakāradvayarepha aukāravisarjanīyairantyabījaṃ māyāntaṃ hsau/ hsklrī/ hssrau/ḥ namaḥ iti || 12 || viyadityādinā ślokena lalitāyāḥ śrīcakrāvasthitānāṃ śaktīnāṃ pūjānāmarūpamantrāṇāṃ praṇavabhūtaṃ bījadvayamupadiśati | tatra viyat sakāraḥ | sadāhavahnisvaṃ repha īkārabindusahitaṃ śrīṃ iti | śaktyādyaṃ hṛllekhādyam | etaduktaṃ bhavati | hṛllekhā śrībījopakramaiḥ pūjānāmamantraiḥ sarvāḥ śaktīḥ pūjayediti || 13 || dāhabhūmītyādīnā ślokena vaśinīkūṭākṣaravidyāṃ kāmeśvarīkūṭākṣaravidyāṃ copadiśati | dāhabhūmīrasākṣmāsvaiḥ rephavakāralakāra-ūkāravindabhiḥ vlū/ iti | prāṇo rasāśaktiyutaḥ prāṇaḥ | kakāraḥ | rasā lakāraḥ | śaktiḥ hṛllekhā | tairyuktaḥ kakāra lakāra hṛllekhābhiḥ kūṭaṃ klhrī/ iti || 14 || śūnyamityādinā ślokena mohinīvimalayoḥ kūṭākṣarīvidyādvayamupadiśati | tatra śūnyaṃ nakāraḥ | amburasāvahnisvayogāt vakāralakāra īkārabinduyogādityarthaḥ vlī/ iti | vyāptaṃ yakāraḥ | rasākṣmāsvayutaṃ lakāra ukārabindusahitaṃ ylūṃ iti || 15 || jyā nabho ityādinā ślokapūrvārddhena aruṇākūṭākṣarīvidyāmupadiśati | -------------------------------------------- p. 68) haṃsaḥ sahṛdrasāmbuḥ syādvyāptakṣmāsvairyuto manuḥ || 16 || jayinyāstu samuddiṣṭaḥ sarvatra jayadāyakaḥ | vādeṣu vyavahāreṣu samareṣu ca niścitam || 17 || kaṃ nabhodāhasahitaṃ vyāptakṣmāsvayutaṃ manuḥ | sarveśvaryāḥ samākhyātaḥ sarvasiddhikaraḥ sadā || 18 || grāso nabhodāhavahnisvairyuktaḥ kaulinīmanuḥ | etairmanubhiraṣṭābhiḥ śaktibhirvargasaṃyutaiḥ || 19 || vāgdevatāntairnyāsaḥ syādyena devyātmako bhavet | martyopi pūjyate devaiḥ sarvaiḥ sarvatra sarvadā || 20 || -------------------------------------------- tatra jyā nabhodāhavahnisvayogaiḥ jakāramakārarepha īkārabindūnāmanyonyamuktakramayogāt jmrī/ iti || 16 || haṃsetyādinā niścitamityantenārddhādyenaikena ślokena jayinīṃ kūṭākṣaravidyāṃ tatsāmarthyaṃ copadiśati | tatra haṃso hakāraḥ | sahṛdrasāmbuḥ sakāralakāravakārasahitaḥ | vyāptakṣmāsvairyutaḥ yakāra ūkārabindubhiśca yuktaḥ | etaduktaṃ bhavati hakārasakāralakāravakārayakāra ūkārabindubhiḥ kūṭaṃ hsvlyū/ iti || 17 || kamityādinā sadā ityantenārddhādyenaikena ślokena sarveśvarīkūṭākṣaravidyāṃ tadanubhāvaṃ copadiśati | kaṃ lakāraḥ | nabhodāhasahitam makārarephasahitam | vyāptakṣmāsvayutaṃ yakāra ūkārabindusahitam | etaduktaṃ bhavati lakāramakāra rephayakāra ūkārabindubhiḥ lmryū/ iti || 18 || grāsetyādinā ślokapūrvārddhena kaulinīkūṭākṣaravidyāmupadiśati tatra grāsaḥ kṣakāraḥ | nabhodāhavahnisvaiḥ makārarepha īkārabindubhiḥ kṣmrī/ iti | etairityādinā sarvadā ityantenārddhādyenaikena ślokena vaśinyādīnāṃ nyāsakramaṃ tatphalaṃ copadiśati | tatra manubhiraṣṭābhiḥ proktakūṭākṣarairiti śeṣaḥ | śaktibhiḥ -------------------------------------------- p. 69) randhre bhāle tathā'jñāyāṃ gale hṛdi tathā nyaset | nābhāvādhārake pādadvaye mūlāgrakāvadhi || 21 || gotrādāhamarutsvaiḥ syādādyo'nyo vyatyayādasau | marudvahnyoḥ prāṇarasāvahnisvaiḥ syāttṛtīyakaḥ | 22 || bhūmī rasākṣmāsvayutā caturthaḥ śaktihṛtparaḥ | prāṇena dāhabhūsvenānantaraḥ saptamaḥ punaḥ || 23 || haṃso hṛdā tejasā ca dyutyā dāhacarasvayuk | aṣṭamo haṃsahṛtprāptavanasvaiḥ samudīritaḥ || 24 || śuciḥ svena yutastadvannavamaḥ parikīrtitaḥ | ete ekākṣarā mantrā mudrārūpā maheśvari ! || 25 || -------------------------------------------- proktairvaśinyādyaṣṭaśaktibhiryuktairiti śeṣaḥ | vargasaṃyutaiḥ akacaṭatapayaṣākṣarādyaiḥ vāgdevatāntaiḥ pratyekam || 19 || vāgdevateti | caturakṣaranāmāntairnyāsena | devyātmakaḥ devavigrahaḥ devyāstu akṣaraireva vigrahavatvādityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati akārādivisarjanīyāntān ṣoḍaśa svarān sabindūnuccārya tadupari kḷ/ iti kūṭākṣaramuccārya vaśinī vāgdevatāyai nama ityuccarannyaset | evamanyānyasaptamantrān vargabījanāmavāgdevatānamontairnyaset prokta vigrahān kuryādityarthaḥ | atra namaḥśabdayojanamuttaratra pūjāyāṃ namaḥ pade ityākṣepapūrvaṃ vidhānāt || 20 || randhretyādinā ślokena vaśinyādyaṣṭaśaktimantranyāsasthānānyupadiśati | tatra randhre brahmarandhre | ājñāyāṃ bhruvormadhye | mūlāgrakāvadhi pādayormūlādārabhyāgrakāvadhi karataladvayena samaṃ mantroccāraṃ parāmṛśedityarthaḥ | anantaraṃ mūlavidyāyāḥ prathamakhaṇḍena mūrddhādihṛdayāntaṃ, dvitīyakhaṇḍena hṛdādiprapadāntaṃ, tṛtīyakhaṇḍena prapadādihṛdayāntaṃ, karadvayena deśikapradarśitaprakriyayā añjalyantaṃ, vyāpakanyāsaṃ triḥkuryāt | asya vāsanā gurumukhādevāvagantavyā || 21 || gotretyādibhirmaheśvarītyantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ navānāṃ mudrāṇāṃ navabījamantrān krameṇopadiśati | tatra gotrā dakāraḥ | dāhamarutsvaiḥ repha akārabindubhiḥ -------------------------------------------- p. 70) bāṇākṣarāṇi deveśi ! śṛṇu saubhāgyadāni vai | vyāptaṃ dāho rasātvambu hṛnmarutsvayutaṃ pṛthak || 26 || mudrākṣarāṇi pañcādau bāṇāḥ syuḥ sarvajṛmbhaṇāḥ | śāktāḥ śaivāśca vijñeyāḥ pañcapañca samīritāḥ || 27 || śikhitoye svasaṃyukte dhanuṣī sarvamohane | -------------------------------------------- drā/ iti | anyaḥ dvitīyaḥ | marudvahnyorvyatyayādasau drī/ iti mantraḥ | etaduktaṃ bhavati | pūrvabījasyeva ākārasthāne īkāraṃ yojayet iti | prāṇarasāvahnisvaiḥ kakāralakāra īkārabindubhiḥ klī/ iti || 22 || bhūmī vakāraḥ | rasākṣmāsvayutā lakāra ūkārabindubhiryuktā vlū/ iti | śakti hṛtsakāro visarjanīyaukta ityarthaḥ | paraḥ pañcama saḥ iti | prāṇena kakāreṇa dāhabhūsvena rephaḥ aukārabindusahitaḥ | anantaraḥ ṣaṣṭhaḥ krau/ iti || 23 || haṃso hṛdā tejasā ca dyutyā dāhacarasvayuk | haṃso hakāraḥ | hṛdā sakāreṇa | tejasā khakāreṇa | dyutyā phakāreṇa yuta iti śeṣaḥ | dāhacarasvayuk repha ekārabinduyuktaḥ | etaduktaṃ bhavati hakāraḥ sakāreṇa khakāreṇa phakāreṇa ekāreṇa bindunā yuktaḥ kūṭākṣararūpaḥ saptamo mantraḥ syāditi | hskhphre/ iti | aṣṭamo haṃsa hṛtprāptavanasvaiḥ mantra iti śeṣaḥ | hakārasakāra aukārabindubhiryukto'ṣṭamaḥ hsau/ iti || 24 || śuciḥ svena yutaḥ ai/ iti | mudrārūpāḥ mudrāṇāṃ sthūlasūkṣmaparatvena traividyātmakāḥ sthalāḥ akṣarātmikāḥ sūkṣmāḥ vāsanātmikā parā ityuktatvāt || 25 || bāṇetyādinā samīritā ityantena ślokadvayena dvividhāni bāhyākṣarāṇi daśatadvaividhyaṃ copadiśati | tatra vyāptaṃ dāho rasātvambu hṛnmarutsvayutaṃ pṛthak yakārarepha lakāravakārasakārākṣarāṇi pañca pratyekaṃ ākārabindubhiryuktāni śakteḥ nava bāṇākṣarāṇi yā/ rā/ lā/ vā/ sā/ iti pañca mudrākṣarāṇi | pañcādau prokteṣu mudrākṣareṣu āditaḥ drā/ drī/ klī/ vlū/ saḥ iti pañcākṣarāṇi | kāmatmanaḥ śivasya sarvajṛmbhaṇāḥ sarvakāminīvaśaṃkarāḥ | bāṇānāṃ sthūlasūkṣmaparatvena tattraividhyaṃ pañcame paṭale vakṣyati || 26 || 27 || śikhītyādinā ślokapūrvārddhena cāpākṣaradvayamupadiśati | tatra śikhitoye -------------------------------------------- p. 71) haṃsagairdāhavahnisvaiḥ sasvena marutā tathā || 28 || pāśau tayoḥ samuddiṣṭau tathā sarvavaśaṅkarau | sarvastambhakarasvteko mudrā ṣaṣṭho'ṅkuśastayoḥ || 29 || āvāhanaṃ sthāpanaṃ ca sannirodho'vaguṇṭhanam | sannidhāpanasaṃjñaṃ ca hetimudrā namaskriyā || 30 || saṃkṣobhadrāvaṇākarṣavaśyonmādamahāṃkuśāḥ | khecarī bījayonyākhyā saktyutthāpanamityapi || 31 || mudrā viṃśatiruddiṣṭāstāsāṃ viracanaṃ śṛṇu | yābhirviracitābhistu mantrāḥ siddhyanti yatnataḥ || 32 || kṛtāñjalī karau kṛtvā vyatyasyettadanāmike | tannakhe tarjanīgraste trikhaṇḍā lalitāvahā || 33 || -------------------------------------------- svasaṃyukte thakāradhakārākṣare bindusaṃyukte thaṃ dhaṃ iti krameṇa śivayoścāpākṣaradvayam | cāpayostraividhyaṃ pañcame paṭale vikṣyati | haṃsetyādibhyāṃ ca vaśaṅkarāvityantābhyāṃ ślokottarārddhapūrvārddhābhyāṃ pāśayorakṣaradvayamupadiśati | tatra haṃsagairdāhavahnisvaiḥ hrīṃ iti | sasvenamarutā āṃ iti | pāśau tayoḥ samuddiṣṭau prāgvadubhayoḥ pāśākṣara ete | sarvastambhetyādinottarārddhenobhayasādhāraṇamaṅkuśā- kṣaramekamucyate | tatra mudrāṣaṣṭhaḥ krauṃkāraḥ || 28 || 29 || āvāhanamityādibhiḥ ayatnata ityantaistribhiḥ ślokairviracanīyamudrāviṃśatināmānyupadiśati | tatra sannidhāpanaṃ sannidhāpanasaṃjñā mudretyarthaḥ | hetipadena bāṇadhanuḥpāśāṅkuśā ucyante, tena catasromudrāḥ || 30 || 31 || 32 || kṛtetyādinā ślokena āvāhanārthaṃ trikhaṇḍāmudrāviracanaprakāramupadiśati | trikhaṇḍākāratvāt tribhiḥ jñātṛjñānajñeyātmabhiḥ saṃsārakhaṇḍanācca | lalitāvahā āhvānakarī | atra viśvātmikāyā lalitāyā āhvānaṃ nāma paricchidyā vekṣyaṇamiti sampradāyaḥ | anyat sugamam || 33 || -------------------------------------------- p. 72) adhomukhau karau śliṣṭau prasṛtāṅgulisaṃyutau | vidadhyāt sthāpanī mudrā sarvā saṃsthāpanī matā || 34 || aṃguṣṭhāgranakhā'śliṣṭakaniṣṭhāmadhyamuṣṭikau | karau susliṣṭanakharau mudraiṣā sannirodhinī || 35 || ṛjutarjanimuṣṭibhyāṃ karābhyāṃ pārśvabūmitaḥ | vyatyasyaupakarābhrāntyopakrame tau niveśayet || 36 || eṣā'vaguṇṭhanī mudrā sannidhānakarī punaḥ | mudrāñjalistu vijñeyā prasṛtā mukulāpi vā || 37 || bāṇakodaṇḍamudrā syādṛjvaṅguṣṭhena muṣṭhinā | pāśamudrā tu tenaiva tarjanyaṅguṣṭhayogataḥ || 38 || kaniṣṭhānāmikayo pṛṣṭhe syādaṅguṣṭhastu tarjanī | kuṭilā ṛjumadhyasthā mudrāsāvaṅkuśābhidhā || 39 || -------------------------------------------- adhomukhāvityādinā sannirodhinītyantena ślokadvayena sarvāsāṃ devatānāṃ sādhāraṇasthāpanatannirodhanamudrādvayaviracanakramamupadiśati | tatra sannirodhanaṃ nāma devatāyā ananyacittatvaprārthanam || 34 || 35 || ṛjvityādinā mukulāpi vā ityantena ślokadvayenāvaguṇṭhanamudrāviracanakramaṃ sannidhāpanamudrāviracanakramaṃ copadiśati | tatra upakrame dakṣiṇakaropakrame vāmakarasya viśrāntiḥ vāmakaropakrame dakṣiṇakarasya viśrāntiścetyarthaḥ | avaguṇṭhanaṃ nāma ayogyadṛṣṭyaviṣayatvāpādanaparam | sannidhāpanaṃ nāmābhimukhyenopacārāṅgīkaraṇaprārthanaparam || 36 || 37 || bāṇetyādinā ślokena bāṇamudrāviracanakramaṃ pāśamudrāviracanakramaṃ copadiśati | tatra tarjanyaṅguṣṭha yogataḥ tarjanyaṅguṣṭhayoragrayogata ityarthaḥ || 38 || kaniṣṭhetyādinā ślokena aṅkuśamudrāviracanakramamupadiśati tatra ṛjvākāramadhyamāṅguliśliṣṭetyarthaḥ | etāścatasro hetimudrāḥ devatāyāḥ svarūpattvapratipattau -------------------------------------------- p. 73) khecaryā vakṣyamāṇāyā madhyame karapṛṣṭhage | tarjanyau ṛjusaṃśliṣṭe mudraiṣoktā namaskṛtau || 40 || kaniṣṭhā'nāmikā madhyā nakhairanyonyasaṅgatā | kṛtvā'ṅguṣṭhau kaniṣṭhāsthau ṛjū kuryācca tarjanī || 41 || sarvasaṃkṣobhaṇī mudrā trailokyakṣobhakāriṇī | etasyā madhyame devi ! tarjanīvatkṛte sati || 42 || -------------------------------------------- tattatkarasthāneṣu tattadāyudhānāṃ paribhāvanam | etāḥ svātmano devatābhāvenaiva viracanīyāstattatsthāneṣu | samantraviracane tanmantropetaṃ viracayediti sampradāyārthaḥ || 39 || khecaryā ityādinā ślokena namaskāramudrāviracanakramamupadiśati | tatra namaskṛtirnāma vandanīyasyāṅgatvena svātmapṛthagbhāvenābhinayapradarśanamiti | atyupahvaraḥ sampradāyārthaḥ | tenaiva sarvatra praṇāmasya prasādāpādakatvam | sthāpana namaskārāntānāṃ pañcānāṃ mudrāṇāṃ pradarśanaṃ mūlavidyātṛtīyakhaṇḍena kuryāditi sampradāyaḥ || 40 || kaniṣṭhetyādinā kāriṇītyantenārddhādhikena ślokena saṃkṣobhaṇīmudrāviracana kramamupadiśati | tatra tarjanī tarjanyāvityarthaḥ | trailokyakṣobhakāriṇī sukhakāriṇī | sarvadevatānāṃ sarvayoṣitāṃ ca etaddarśanāt hṛdayollāso bhavatītyarthaḥ || 41 || etasyā ityādinā yoṣitāmityantenārddhadvayena ślokena sarvavidrāvaṇīmudrāviracanakramamupadiśati | tatra etasyāḥ saṃkṣobhaṇīmudrāyāḥ | madhye aṅgulī iti śeṣaḥ | devīti saṃbuddhiḥ | tarjanīvatkṛte ṛjūkṛte syātāmityarthaḥ | sati evaṃ kṛte sati ityadhyāharaṇīyam || 42 || sarvavidrāvaṇī sarvāsāṃ devatānāṃ vaśīkaraṇāt sarvāsāṃ yoṣitāṃ yoneśca vidrāvaṇāt | -------------------------------------------- p. 74) sarvavidrāvaṇī mudrā sarvāsāmapi yoṣitām | tābhyāmaṅkuśarūpābhyāṃ saṃśliṣṭā'karṣaṇī matā || 43 || parivṛttāṅgulī kṛtvā nakhāśliṣṭatalau karau | aṅguṣṭau tarjanīśliṣṭau nakhairāveśakāriṇī || 44 || karāgre prasṛte kṛtvā vyatyasyet tatkaniṣṭhike | tadagrāśleṣato bhugne madhyame'nāmike ṛjū || 45 || tannakhasthe tu tarjanyāvaṅguṣṭhau madhyamopari | iyamunmādinī mudrā sarvonmādanakāriṇī || 46 || asyāstvanāmike bhugne tarjanyāvaṅkuśākṛtī | eṣā mahāṅkuśā mudrā stambhanā'karṣakāriṇī || 47 || savyadakṣakarau samyak vyatyasyetkūrparopari | maṇibandhe ca badhnīyādañjalī madhyapṛṣṭhayoḥ || 48 || -------------------------------------------- tābhyāmityādinā ślokottarārddhenākarṣaṇīmudrāviracanakramamupadiśati | tatra tābhyāṃ aṅkuśarūpābhyāṃ prāgvadaṅkuśarūpeṇa yuktābhyāṃ madhyamātarjanībhyāṃ saṃśliṣṭā anāmikayoriti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati prāguktadrāviṇīmudraivānāmikādvaye aṅkuśākāramadhyamātarjanīsaṃśleṣāt ākarṣaṇī mudrā syāt | ākarṣaḥ samīpānayanam | āgatya nijavāñchā(yāḥ) kāritve sthairyamityarthaḥ || 43 || parivṛttetyādinā ślokenā'veśanamudrāviracanakramamupadiśati | tatra parivṛttāṅgulī vyatyastāṅgulī | āveśakāriṇī devatābhāvodbodhanakāriṇī || 44 || karāgretyādinā kāriṇītyantena ślokadvayenonmādinīmudrāviracanakramamupadiśati | tatra sarvonmādakāriṇī sarvayoṣitāmunmādakarī kledanakarītyarthaḥ || 46 || asyā ityādinā ślokena mahāṅkuśamudrāviracanakramamupadiśati | tatra asyāḥ unmādinīmudrāyāḥ | bhugne aṅguṣṭhāgrāśleṣataḥ || 47 || savyetyādibhirdevatā ityantaistribhiḥ ślokaiḥ khecarīmudrāviracanakramamupadiśati | tatra madhyapṛṣṭhayoḥ madhyamāṅgulipṛṣṭhayoḥ | khecarī khecaratvasiddhikarī | atra mudrāviracanapratipādakeṣu grantheṣu sugamatvāt vyākhyā na likhyate || 48 || 49 || 50 || -------------------------------------------- p. 75) vidhāya bhugne tarjanyāvaṅguṣṭhau kārayedṛjū | kaniṣṭhā'nāmike kuryādvyatyastekarapṛṣṭhage || 49 || iyaṃ sā khecarī mudrā lalitāprītikāriṇī | asyā viracanenaiva sarvāḥ siddhyanti devatāḥ || 50 || madhyamā madhyapārśvādhaḥ kaniṣṭhāgre viparyayāt | anāmike'dhovyatyaste tarjanyāvaṅkuśākṛtī || 51 || itare tannakhāgrāgre bījamudreyamīritā | kaniṣṭhāṅguṣṭhasaṃśleṣā mahāyonistrikhaṇḍikā || 52 || kaniṣṭhā'nāmikāmadhyā vyatyastāḥ pṛṣṭhataḥ kramāt | valitāvūrddhayogena ṛjutarjanikau karau || 53 || -------------------------------------------- madhyametyādinā trikhaṇḍikā ityantena ślokadvayena bījamudrāracanākramaṃ mahāyonimudrāracanākramaṃ copadiśati | tatra viparyyayāt viparīte syātāmityarthaḥ | bījamudrā sarvasiddhikāraṇatvāt || 52 || kaniṣṭhetyādinā samīritamityantena ślokadvayena śaktyutthāpanamudrāviracanakramamupadiśati | tatra samādhiḥ samyagādhīyate iti samādhiḥ svātmani devatā'hambhāva ityarthaḥ | mūrtīkaraṇaṃ devatāyā mūrtitvena svadehasya kalpanamityarthaḥ || 54 || mudrā ityādibhiḥ śivetyantaiḥ pañcabhiḥ ślokairmudrāṇāṃ traividhyaṃ tadvāsanāṃ mudrāśabdanirvacanaṃ tadupapattyādikaṃ copadiśati | tatra tattvaṃ tadbhāvaḥ yāthārthyamityarthaḥ | aṅguṣṭhataḥ kramāt aṅguṣṭhamārabhya vyomādipṛthivyantakramāt | māyā svasvarūpasya prapañcasvātmajñānatirodhānaṃ tvatprasādāt tvadātmasiddheḥ rātīti rādāne iti dhātorniṣpannaḥ dadātītyarthaḥ | svalpabhedāt kopaharṣāvityatra prahārapraṇāmayormuṣṭeraikarūpye maṇibandhe kiñcidvakratā ārjavaṃ svalpabheda ityucyate, harṣaviparītaṃ kopaṃ kopavīparītaṃ harṣaścetye taduktaṃ bhavati | prahārapraṇāmayorvakrāvakrarūpāyā ekasyā muṣṭeḥ kopaprasādayorudbhāvakatve prasādapratipādikā muṣṭirmudrāsaṃjñikā kopapratipādikā muṣṭireveti || 59 || -------------------------------------------- p. 76) śaktutthāpanamudraiṣā japapūjāsamādhiṣu | mūrttīkaraṇametasyā racanena samīritam || 54 || mudrāḥ syustrividhā devi ! racanāmantratattvataḥ | sthūlasūkṣmaparākhyātā stattraividhyaṃ śṛṇu priye ! || 55 || racanāmantrayorūpaṃ kathitaṃ tava sāmpratam | tattvarūpāṇyaṅgulayo bhūtānyaṅguṣṭhataḥ kramāt || 56 || tattadvyatyāsaracanā darśanena tu kathyate | tava māyābahirbhūtastvatprasādādahantviti || 57 || mudaṃ rātīti mudrā syātnyenaikā (?) muṣṭireva tu | svalpabhedāt kopaharṣau prāṇināṃ janayatyataḥ || 58 || tenaiva sarvadevānāṃ mudrā harṣapradā matā | pūjākāle darśanīyā mudrāstāḥ sarvadā śive ! || 59 || -------------------------------------------- trilohetyādinā śivetyantena ślokadvayena pañcavidhamarghyapātramarghyakalpanaprakārādikaṃ copadiśati | tatra trilohaśabdena suvarṇarajatatāmrāṇyucyante | ekasminnanyatame | arghyakalpanaṃ pañcamapaṭale vakṣyamāṇaprakāreṇa kalpite tasminnarghyajale dhenuyonimudre darśayet | dhenumudrābandhastu vyatyastāṅgulikramamañjaliṃ badhvā vāmadakṣiṇatarjanīdvayaṃ dakṣiṇavāmamadhyamāṅgulibhyāṃ daṇḍavatsaṃśleṣya tadvadvāmadakṣiṇe kaniṣṭhādvayaṃ dakṣiṇavāmānāsikābhyāṃ (daṇḍavatsaṃśleṣya tadvāmadakṣiṇe kaniṣṭhādvayaṃ dakṣiṇavāmānāmikābhyāṃ) daṇḍavatsaṃśleṣayet | eṣā surabhimudrā | taddarśanaprakāraṃ gurumukhādavagacchet | taddarśanānantaraṃ ṣaḍaṅganityātārtīyarekaikaṃ daśavārataḥ japeneti ) | ṣaḍaṅganityāmantrāṇāmekavāraṃ mūlavidyātṛtīyakhaṇḍasya daśavāraṃ jape kramo vā samarcanaṃ vetyarthaḥ | tadanu taddinanityāvidyayā trikhaṇḍarūpayā mūlavidyayā ca trivāramabhyarcayet japedvetyānuśraviko'rthaḥ | vidyārūpeṇa proktakramataḥ etadarghyajalasya viśeṣaṇam | vidyayā lalitayā trikhaṇḍenetyarthaḥ | abhyukṣaṇena vidyātmatāpādanam || 60 || 61 || -------------------------------------------- p. 77) trilohakācamṛtpātreṣvekasminnarghyakalpanam | ṣaḍaṅganityātārtīyairekaikaṃ daśavārataḥ || 60 || japena vidyārūpeṇa prokṣayedarghyavāriṇā | svātmapūjopakaraṇānyaśeṣaṃ vidyayā śive ! || 61 || lohitāṃ lalitāṃ bāṇacāpapāśasṛṇīḥ karaiḥ | dadhānaṃ kāmarājāṃke yantritāṃ muditāṃ smaret || 62 || kāmyadhyānoktarūpeṇa sametāṃ śaktibhirvṛtām | nityārcaneṣu sarvatra proktaṃ naimittikārcane || 63 || madhyapradhānadevyāstu samullāsātmakatvataḥ | navāvaraṇaśaktīnāṃ dhyānaṃ devyā samaṃ bhavet || 64 || kāmāṅkayantrādanyatra bhūṣāvarṇāyudhādikam | tatsamaṃ parameśāni ! cakrasthānāmaśeṣataḥ || 65 || aṇimā laghimā paścānmahimā tadanantaram | -------------------------------------------- lohitāṃ ityādinā arcane ityantena ślokadvayena lalitāyā nityanaimittikayordhyānamupadiśati | tatra bāṇacāpapāśasṛṇīḥ karaiḥ dakṣiṇādhobhujādidakṣiṇordhvabhujāntaṃ aprādakṣiṇyena caturṣubhujeṣu proktakrameṇāyudhānāṃ sthitiḥ | yantritāmityasyārtho gurumukhādevāvagantavyaḥ | muditāṃ ānandaśatavigrahatvāt | kāmyadhyānoktarūpeṇeti nūpuravīravalayāṃśukaracanāsvastikahāragraiveyakāṅgadavalayamudrikā karṇābharaṇamukuṭādyupetarūpā ca nityanaimittikārcanayordhyātavyetyarthaḥ || 62 || 63 || madhyetyādinā'śeṣata ityantena ślokadvayena parivāraśaktivṛndadhyānamupadiśati | tatra samullāsātmakatvataḥ | devyāstu bahusyāṃ prajāyeya iti samudyogāt | kāmāṅkayantrādanyatretyatra rahasyārtho gurumukhādevāvagantavyaḥ || 64 || 65 || aṇimetyādibhiḥ prathamāvṛtāvityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ prathamāvaraṇe caturasre -------------------------------------------- p. 78) tatheśitvaṃ vaśittvaṃ ca prākāmyā bhuktisaṃyutā || 66 || icchārasayutāḥ sarvāḥ kāmāḥ syuḥ siddhayo daśa | bījadvayādyāḥ siddhyantāḥ saptākṣaryā ca saṃyutāḥ || 67 || brāhmī māheśvarī paścāt kaumārī vaiṣṇavī tathā | vārāhī ca tathendrāṇī cāmuṇḍā tadanantaram || 68 || śloka 69 missing in āvalon edition? mahālakṣmīti kathitāḥ śaktayaścaturasragāḥ | etāścāṣṭau taddvayādyāḥ saptākṣaryantagāḥ kramāt || 70 || dvārakoṇadigāsīnā adha ūrddhe ca saṃsthitāḥ | prādakṣiṇyena tāḥ sarvāḥ pūjayetprathamāvṛtau || 71 || kāmaṃ buddhimahaṃkāraṃ śabdaṃ sparśaṃ tataḥ param | rūpaṃ rasaṃ tathā gandhaṃ cittaṃ dhairyaṃ smṛtiṃ tathā || 72 || nāma bījaṃ tathātmā ca amṛtaṃ saśarīrakam | bijadvayasvarādyāśca ākarṣiṇyantakāḥ kramāt || 73 || -------------------------------------------- śaktyaṣṭādaśakasya mantrāṃstatpūjākramaṃ copadiśati | tatra teṣāṃ ślokānāṃ sugamatvāttāsāṃ mantreṣvekaṃ pradarśyānyānapyevaṃ yojayedityucyate'smābhiḥ | yathā hrī/ śrī/ aṇimāsiddhipādukāṃ pūjāyāmītyādi | dvāre pūrvapaścime | koṇāḥ vidiśaḥ diśau dakṣiṇottarau, adha ūrdhvakalpanaṃ pūrvapaścimadvāropakaṇṭhayoḥ | prathamāvṛtau caturasre || 66 || 67 || 68 || 69 || 70 || 71 || kāmamityādibhiḥ sundari ityantaistribhiḥ ślokaiḥ ṣoḍaśadale dvitīyāvaraṇe śaktiṣoḍaśakasya pūjanamantrāṃstatpūjākramaṃ copadiśati | tatra ātmā ātmānamityarthaḥ | saśarīrakaṃ śarīramityarthaḥ | atrāpi gūḍhānāṃ sugamārthatvāt ekasya mantrasvarūpaṃ pradarśya evamanyadapi kalpanīyamityucyate'smābhiḥ granthavistṛtibhītyā | paścāddalaṃ devyāḥ agradalamityarthaḥ | hrī/ śrī/ akāmākarṣiṇīnityā kalāpādukāṃ pūjayāmi | evamanyepi pañcadaśamantrā ūhanīyāḥ || 72 || 73 || 74 || -------------------------------------------- p. 79) nityā kaleti ca tataḥ saptākṣaryā'rcayet kramāt | paścāddalaṃ samārabhya vāmāvartena sundari ? || 74 || kusumā mekhalā paścānmadanā madanāturā | rekhā ca veginī paścādaṅkuśā mālinīti ca || 75 || dvayānaṅgādikāḥ sarvāḥ saptākṣaryantagā api | prācyādidikṣu svāgryādikoṇeṣvarcyāḥ pradakṣiṇam || 76 || aṣṭasvapi ca patreṣu tṛtīyāvaraṇe sthitāḥ | antaścaturddaśārādau paścimādapradakṣiṇam || 77 || saṃkṣobhaṇī tu prathamā vidrāviṇyapyanantarā | ākarṣiṇyāhlādanikā tataḥ sammohinīti ca || 78 || stambhinī jambhinī paścādvaśaṅkarī ca rañjanī | unmādinī tato jñeyā tataḥ syādarthasādhanī || 79 || -------------------------------------------- kusumetyādinā sthitā ityantenādhyarddhena ślokadvayena tṛtīyāvaraṇe aṣṭadalaśaktyaṣṭakamantrā/ statpūjākramaṃ copadiśati | tatrāpyekamantrapradarśanenānye saptamantrā yojyāḥ hrī/ śrī/ anaṅgakusumāpādukāṃ pūjayāmi ityādi || 75 || 76 || antarityādinā anvarthasaṃjñikā ityantenārddhādyantena ślokatrayeṇa caturthāvaraṇe caturdaśāre śakticaturdaśakamantrān daśā(kṣa)radvayaśaktipūjākramaṃ copadiśati | tatra caturdaśā(kṣa)rādāvityatrādiśabdena daśā(kṣa)radvayepi devyāḥ agramārabhya aprādakṣiṇyena pūjayedityucyate | vaśaṅkari vaśaṅkarī ityarthaḥ | dvayasarvādikāḥ uktabījadvayopari sarvaśabdaṃ caturdaśānāmādau yojayet | śaktisaptākṣarī ityatra śakti ityakṣaradvayameva gṛhyate na tu visarjanīyahrīṃkārāviti sampradāyaḥ | krameṇa uddiṣṭakrameṇa | śaktipratyekaṃ pratikoṇaṃ devyagrakoṇamārabhya pūjayedityarthaḥ | hrī/ śrī/ sarvasaṃkṣobhaṇīśaktipādukāṃ pūjayāmi | evamanyān trayodaśamantrān yojayet || 77 || 78 || 79 || -------------------------------------------- p. 80) sampattipūraṇī mantramayī dvandvakṣayaṅkarī | dvayasarvādikāḥ sarvā śaktisaptākṣarīyutāḥ || 79 || so one of the lines between this numbered incorrectly pūjyāḥ krameṇa deveśi ! sarvāstvanvarthasaṃjñikā | antardaśārayugme tu devī saptākṣarātmikā || 80 || siddhisampatprade paścāttṛtīyā tu priyaṅkarī | caturthī śaktirākhyātā tathā maṅgalakāriṇī || 81 || kāmapradā tato duḥkhātparataśca vimocanī | mṛtyupraśamanī paścāttathā vighnanivāriṇī || 82 || aṅgasundarikā paścāttathā saubhāgyadāyinī | daśaitāḥ śaktayaḥ pūjyā dvayasarvādikāḥ kramāt || 83 || jñānaśaktiḥ tathaiśvaryapradā jñānamayī matā | proktā sā pañcamī śaktistathā vyādhivināśinī || 84 || proktā'dhārasvarūpā'nyā tathā pāpaharā'parā | uktaivamānandamayī tathā rakṣāsvarūpiṇī || 85 || -------------------------------------------- antardaśāretyādinā kramādityantenārddhādinā ślokatrayeṇa pañcamāvaraṇe pūjyaśaktidaśakamantrānupadiśati | tatra devī saptākṣarātmikāḥ devī iti akṣaradvayam tadanu saptākṣarīṃ daśasu mantreṣu | antardaśā(kṣa)ramantradaśake ca yojayet || 80 || siddhisampatprade sarvasiddhipradā sampatpradā ca | duḥkhātparataśca vimocanī duḥkhavimocinī ityarthaḥ | anyat sugamam || 82 || aṅgasundarikā aṅgasundarītyarthaḥ | dvayasarvā(ptā)dikāḥ uktabījadvayātparaṃ sarvaśabda etaddaśāraśaktimantrāṇāmādito yojayet hrī/ śrī/ sarvasiddhipradādevīpādukāṃ pūjayāmi | evamanye'pi navamantrā yojanīyāḥ || 83 || jñānetyādinā yajedityantena ślokatrayeṇa ṣaṣṭhāvaraṇe dvitīyadaśāre pūjyaśaktidaśakamantrānupadiśati | -------------------------------------------- p. 81) daśamī śaktiruditā syādīpsitaphalapradā | dvayasarvādikāścaitāḥ ṣaṣṭhā'varaṇagā yajet || 86 || antaraṣṭasvapi tathā paścimādapradakṣiṇam | vaśinyādīn yajet prāgvat saptākṣaryā namaḥ pade || 87 || madhyaṃ trikoṇamabhitaḥ śarāṃścāpamathārcayet | pāśamaṅkuśamityetaccatuṣkaṃ tadbhujāntike || 88 || bījānyuktāni nāmāni namontāni maheśvari ! | nāthā/śca pṛṣṭhato devyā jayinīvimalāntare || 89 || -------------------------------------------- tatra jñā sarvajñetyarthaḥ | prāgvat hrī/ śrī/ sarvajñā devīpādukāṃ pūjayāmi | evamanyānapi navamantrān yojayet || 84 || 85 || 86 || antarityādinā ślokena saptamāvaraṇe aṣṭāre pūjyaśaktyaṣṭakasya mantrā/statpūjākramaṃ copadiśati | tatra paścimāt agramārabhya prāgvaditi vargabījādi yojanaviṣayaḥ saptākṣaryā sārddhamiti śeṣaḥ | namaḥ pade nyāsakramaproktanamaḥ śabdamapāsya tatsthāne saptākṣarīmaṣṭasu mantreṣu yojayedityarthaḥ | hrī/ śrī/ a/ ā/ i/ ī/ u/ ū/ ṛ/ ṝ/ ḷ/ ḹ/ e/ ai/ o/ au/ a/ aḥ vlu/ vaśinīvāgdevatāpādukāṃ pūjayāmi | evamanyepi mantrā yojanīyāḥ | atrāpi bījadvayayojanaṃ prathamavidhānāt anyatrānuvidhānāt sarvatra || 87 || madhyetyādinā maheśvarītyantenādhyarddhenaikena ślokenāyudhānāṃ pūjāmantrān pūjākramaṃ copadiśati | tatra madhyaṃ trikoṇamabhita ityetaduktaṃ bhavati | pradhānadevatā vāsasarvamadhyatrikoṇamabhitaḥ tattadbhujasthāneṣu tattadāyudhāni bāṇādyaṅkuśāntamarcayet | bījānyuktānīti | etaduktaṃ bhavati hrī/ śrī/ iti pūrvoddiṣṭabīja dvayānte yā/ rā/ lā/ vā/ śā/ drā/ drī/ klī/ vlū/ saḥ sarvajambhanebhyo bāṇebhyo namaḥ iti bāṇamantraḥ | tato'pi hrī/ śrī/ iti proktabījadvayānte tha/ dha/ sarvamohanāya dhanuṣe nama iti dhanurmantraḥ | tadanu ca hrī/ śrī/ iti proktabījadvayānte -------------------------------------------- p. 82) madhyasthadevī tvekaiva ṣoḍaśākārataḥ sthitā | yatastasmāttanau tasyā anyāḥ pañcadaśārcayet || 90 || madhyatrikoṇakoṇeṣu paścimādapradakṣiṇam | kāmeśvarīṃ savajreśīṃ tathā ca bhagamālinīm || 91 || pūrvadvayaṃ tato vidyā tvekaikaṃ pīṭhanāma ca | tato nāmāni śaktīnāṃ devīsaptākṣarīyutam || 92 || taistāḥ samarccayet paścāt madhye devīṃ tathā'rcayet | dvayaṃ samastāṃ vidyāṃ ca pīṭhadevyabhidhāyutām || 93 || devīsaptākṣaropetamityuktaṃ tava pūjanam | praticakraṃ ca madhyasthāṃ vidyayā navanāmabhiḥ || 94 || -------------------------------------------- hrī/ ā/ sarvavaśīkaraṇāya pāśāya namaḥ iti pāśamantraḥ | tato'pi ca śrī/ hrī/ iti prokta bījadvayānte sarvastambhanāya aṅkuśāyanamaḥ ityaṅkuśamantraḥ | atrāpi bījadvayayojanaṃ prāgvat | nāthānityādinā ślokottarārddhena navānāṃ nāthānāmarcanasthānamupadiśati || 88 || madhyasthetyādinā ślokena devyāḥ ṣoḍaśanityātmakatvaṃ tena tasyā vigrahe anyāsāṃ pañcadaśīnāṃ tithinityānāmarcanaṃ copadiśati || 90 || madhyatrikoṇetyādinā samarcayedityantena ṣaḍakṣarādhikena ślokadvayenāṣṭamāvaraṇe madhyatrikoṇakoṇatraye pūjanīyaśaktitrayaṃ tanmantrā/statpūjākramaṃ copadiśati | tatra paścimāddevyagrakoṇamārabhya vidyāyā ekamekaṃ khaṇḍaṃ ekaikasyāḥ śakterityarthaḥ | pīṭhāni kāmarūpapūrṇagirijālaṃdharākhyāni trīṇi, nāmāni śaktīnāṃ kāmeśvarīvajreśvarībhagamālinīti trīṇi | devīsaptākṣaroyutaṃ devī ityakṣara dvayāt paraṃ śrīpūrvāṃ saptākṣarīṃ yojayet iti | śrī/ hrī/ mūlavidyāprathamakhaṇḍaṃ kāmarūpapīṭhe kāmeśvarīdevī śrīpādukā pūjayāmi | evamanyau dvau mantrau yojanīyau | atra śrīśabdaprayogaḥ sampradāyāt || 92 || -------------------------------------------- p. 83) saptākṣaryā sametaṃ tu pūjayecca tathā'rcayet | dvayametā iti proktā guṇānyoginya ityapi || 95 || abhidhāmāvṛteruktā pūjāṃ gṛhṇantvitikramāt | devyā gṛhṇantviti bhavettatraividhyaṃ śṛṇu priye || 96 || -------------------------------------------- paścādityādinā pūjanamityantena daśākṣarādyenārdhadvayena navamāvaraṇe sarvamadhye devyāḥ sthūlarūpapūjanamupadiśati | tatra samastāṃ vidyāṃ prāguktāṃ turīyāṃ vidyām | pīṭhadevyabhidhāyutāṃ pīṭhābhidhā devyabhidhā ceti | tatra pīṭhābhidhāṃ oḍyānapīṭhe iti | devyabhidhā śrīmahātripurasundarī iti | devīsaptākṣaropetaṃ prāgvaddevī ityakṣaradvayamuccārya śrīpūrvāṃ saptākṣarīmuccaredityarthaḥ | hrī/ śrī/ samastāṃ mūlavidyāṃ oḍyānapīṭhe śrīmahātripurasundarīdevīpādukāṃ pūjayāmi, atrāpi śrīśabdadvayaprayogaḥ prāgvat sampradāyāt || 93 || prati cakramityādinā bhavedityantenārddhādinā tripādāntenaikena ślokena devyāḥ navasvāvaraṇeṣu pratyekaṃ navanāmabhistatpūjanamantrānnava tatpūjārpaṇamantrānnava copadiśati | tatra navanāmabhiḥ pañcame paṭale caturdaśapañcadaśaślokābhyāmuktaistripuretyādibhirnāmabhirupe- taistatroktayojanāprakāraiśca mantraiḥ pūjayedityarthaḥ | tatra yojanā prakāro yathā mūlavidyātripurānityāpādukāṃ pūjayāmi | ityevaṃ krameṇānyā naṣṭau yojayet | atra mantranavake'pi bījadvayayojanaṃ na syāditi sampradāyaḥ | navame ca śrīśabdadvayaprayogaḥ syāt sampradāyataḥ | tat taditi dvividhaṃ pūjanaṃ dvayamiti bījayadvayaṃ | guṇān prakaṭādikān | śrīśaktisaṃjñāguṇān | te'pi pañcame paṭale dvādaśatrayodaśābhyāṃ ślokābhyāṃ proktāḥ | yoginya iti proktā ityatrānveti | prokteti divyatvāt | abhidhāmāvṛternavānāmāvaraṇacakrāṇāṃ trailokyamohanādikāḥ saṃjñāḥ | tāśca pañcame paṭale navadaśamābhyāṃ abhihitāḥ | te yathā hrī/ śrī/ etāḥ prakaṭayoginyastrailokyamohane cakre pūjāṃ gṛhṇantviti | evamanyānapyaṣṭau -------------------------------------------- p. 84) sthūlaṃ samastayā nāmnā sūkṣmaṃ mantratanuṃ tathā | pararūpaṃ tvarpaṇena viditaṃ pūjanaṃ śive || 97 || vidyā bījatrayaṃ devi turīyasvaraśekharam | tatturīyasvarūpaṃ tu bindutrayavadīritam || 98 || tadātmakatvaṃ devyāste sādhakasya ca yadbhavet | tadbhāvanāṃ śṛṇu prājñe ! mahodayakarīṃ śubhām || 99 || -------------------------------------------- mantrān yojayet | tatra caramastu hrī/ śrī/ eṣā atirahasyayoginī sarvā nandamaye mahācakre mahāpūjāphalaṃ gṛhṇātviti | atrāpi mahāśabdaprayogaḥ sampradāyāt || 94 || 95 || tatraividhyamityādinā śive ityantena pādādhikena madhyasthāyā devyāḥ sthūlasūkṣmaparatvena trirūpatvamupadiśati, tatra sthūlaṃ lohitamityādinoktaṃ rūpam | samastayā vidyayā turīyayā vidyayā pūjayedityarthaḥ | nāmanāmnā nāmarūpayā vidyayā sūkṣmaṃ rūpaṃ pūjayediti yāvat | mantratanuṃ akṣaravigrahamityarthaḥ | etat sūkṣmarūpamityanenānveti | devyāḥ sūkṣmarūpamityakṣarātmakamityarthaḥ | pararūpaṃ deśakālādibhiranavacchinnam | arpaṇena pūjānivedanena pūjayediti śeṣaḥ | devyāḥ pararūpaṃ pūjānivedanamantreṇa pūjayedityarthaḥ | maṅgalāni sarvāṇi devyai nivedanīyānyeva | ata eva maṅgalataraṃ tatpūjanaṃ ca tasyaiva nivedanīyamiti nyāyena sarvatra devatābhyastatpūjanaṃ ca nivedanīyamityarthaḥ | viditaṃ pūjitaṃ bhavediti śeṣaḥ | viditvā pūjayedityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati devyāḥ sthūlaṃ rūpaṃ samastākhyayā turīyayā vidyayā, sūkṣmamakṣarātmakaṃ rūpaṃ nāmarūpayā vidyayā, paraṃ rūpamarpaṇavidyayā ca pūjayāmīti viditvā pūjayet | evamanyeṣvaṣṭasvapi boddhavyam || 96 || 97 || vidyetyādibhiḥ bhāvayedityantaistribhiḥ ślokaiḥ gurumantradevatāsvātmaikyayogabhāvanāmupadiśati | asyārthasyātirahasyatvādaprakāśyo'pi nāthājñayā vivicyocyate, vidyā bījatrayaṃ mūlavidyākhaṇḍatrayaṃ, turīyasvaraśekharaṃ caturthasvarāvasānaṃ īkārāvasānaṃ ityarthaḥ | -------------------------------------------- p. 85) ūrddhvaṃ bindvātmakaṃ cakramadhobindudvayātmakam | kucarūpañca taccheṣaiḥ śeṣāṅgāni ca bhāvayet || 100 || vāyutattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niṣphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || iti śrīṣoḍaśanityātantre kādimate lalitārcanaṃ nāma caturthaṃ paṭalam || -------------------------------------------- tatturīyasvarūpaṃ tasya turīyasvarūpasya īkārasya svarūpamityarthaḥ | svarūpamiti lipirūpamucyate, bindutrayavadīritaṃ sarvāsu lipiṣu turīyasvarūpasya bindutrayātmatā vidyata eva, tena caitadātmakatvaṃ gurudevatāsādhakānāṃ pratipādayati | tadbhāvanāṃ tadātmatvabhāvanām | mahodayakarīṃ akhaṇḍātmasvarūpalābhāt || 99 || ūrdhvetyādinā ślokena gurumantradevatānāṃ svātmaikyasiddhikarayogabhāvanākramamupadiśati | tatra ūrdhvaṃ bindvātmakamiti | etaduktaṃ bhavati mūlavidyāyāḥ khaṇḍatrayasyāpi caturthasvaraikāvasānatvāt tatsvarūpasya ca bindutrayavatvāttadūrdhvaṃ bindunāvadanaṃ adhaḥ sthitabindudvayena kucadvayaṃ, tadakṣaraśeṣarekhayā tasyā devyāḥ paripūrṇānavayavāṃśca | evaṃ devatāmantrayoraikarūpyaṃ tena gurusvātmanoścatatsvarūpasthitaṃ bhāvayannimāṃ vidyāṃ japettena tādātmyasiddhyā proktāni phalāni siddhyantyeveti | gurormantrātmakatvaṃ tanmukhādavagantavyam || 101 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānanda nāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ lalitā- nityānityasaparyākramaprakāśanaparaṃ caturthapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam | atha pañcamaṃ paṭalam bhāvanena tu tenaiva japedvidyāsamāhitaḥ | mantrātmanaste sāyujyaṃ siddhyatyeva na saṃśayaḥ || 1 || vidyātṛtīyakhaṇḍena kuryātpūjyopacārakān | pādyārghyācamanaṃ snānaṃ vasanābharaṇāni ca || 2 || gandhapuṣpaṃ dhūpadīpau naivedyācamanaṃ punaḥ | tāmbūlamarcanāstotraṃ tarpaṇaṃ ca namaskriyām || 3 || ------------------------------- granthasaṅkhyā - caturthe paṭale yantraṃ nāsti vyākhyānagāminī | granthasaṅkhyā'ṣṭasaptatyā'bhyadhikaṃ dviśataṃ bhavet || atha pañcamaṃ paṭalam | pūrvasmi/ścaturthe paṭale lalitānityāvidyāyāḥ gurumantradevatātmaikyayogabhāvanātannityapūjāmupadiśyā-nantaraṃ tasyā lalitādevyāḥ nityārādhanakrame proktaśeṣādikaṃ kūrmavibhāgāntamupadiśati bhāvanetyādinā tathetyantaślokaśatarūpeṇa pañcamena paṭalena | tatra bhāvanenetyādinā ślokena mantrajapaprakāraṃ siddheravyabhicāritvaṃ copadiśati | tatra tenaiva tu bhāvanena pūrvapaṭalāvasāne gurumantradevatāsvātmanāmaikyarūpabhāvanāyogenaivetyarthaḥ | sāyujyaṃ tādātmyam || 1 || vidyetyādinā ślokapūrvārddhena devatāyā upacāranivedanamantramupadiśati | tatra tṛtīyakhaṇḍenetyukte'pi taddinanityayā sametena tena te kuryāditi, nāthājñayā tathā kartavyamiti sampradāyaḥ || 2 || pādyetyādinā namaskriyāmityantenārdhādyena ślokena tantrasādhāraṇān ṣoḍaśopacārānupadiśati | tatra nivedyāṅgatvāt dvitīyamācamanamupacāratvena na gaṇyate | tarpaṇamiti kṣaudradugdhanālikerāmbuphaladravārghyodakeṣu yathālābhaṃ nivedanamuktam | namaskriyāṃ mudrāsamayaproktamadrāḥ | evaṃ ṣoḍaśasaṅkhyākān pūjopacārān kuryādityanvayaḥ || 3 || -------------------------------------------- p. 87) evaṃ sampūjya purataḥ proktayogasamanvitam | japetsahasramathavā śataṃ taddinajantu vā || 4 || tato devyāḥ prasādena svātmānaṃ tatsamaṃ smaret | nyāsatrayaṃ vidhāyātha devyātmā viharetsukhī || 5 || evaṃ nityakramaṃ yastu kurvan guruparo naraḥ | na tasya kutracit kaścit kadācit kleśasambhavaḥ || 6 || yastasyāmaṅgalaṃ kleśamupekṣāṃ vā samācaret | tasyāvayoḥ prasādena tāni syurlakṣaṇaṃ hi tat || 7 || navāvaraṇanāmāni tattacchaktyābhidhāstathā | śṛṇu yairatulā siddhistattaccakreṣu pūjanāt || 8 || trailokyamohanaṃ bāhyaṃ sarvāśāparipūrakam | sarvasaṃkṣobhaṇaṃ sarvasaubhāgyaparidāyakam || 9 || ------------------------------- evamityādinā sukhītyantena ślokadvayena pūjāvasānakṛtyamupadiśati | tatra purataḥ devyagre taddinajaṃ tatpūjādinajam | vā avadhāraṇe | prātaḥsandhyokta navavāraṃ, madhyandinasandhyoktaṣaḍtriṃśadvāraṃ, sāyaṃsandhyoktaṣoḍaśavāraṃ taddinaghaṭikāsaṅkhyoktaṣaṣṭhivāraṃ caivaṃ ekaviṃśatyadhikaśatavāraṃ japedityarthaḥ || 4 || prasādena devabhāvavitīrṇatādātmyabhāvanāsāmarthyena | devyātmanyāsānantaraṃ devatā'hambhāvayuktaḥ sadā vicaredityarthaḥ || 5 || evamityādinā tadityantena ślokadvayena nityakramopāsakasyānubhāvamupadiśati | tatra guruparaḥ tadāyattasarvavyāpāraḥ || 6 || lakṣaṇaṃ hi tat nityakramopāsakasyeti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati nityakramopāsakasyānukūlyaprātikūlyopekṣā (navāvaraṇanityakramehrāsavaddhyupekṣā kāriṇī) asmadānukūlyopekṣā stavābhyāṃ kṛtena prasādena sambhavantīti || 7 || navetyādinā ślokena navāvaraṇanāni tacchaktināmāni ca prastauti | tatra yaiḥ nāmabhiḥ || 8 || -------------------------------------------- p. 88) sarvārthasādhanaṃ sarvarogato harameva ca | sarvarakṣākaraṃ sarvasiddhipradamataḥ param || 10 || sarvānandamayaṃ madhyabindusthānaṃ śivātmakam | evaṃ navāni nāmāni guṇayogīni pārvati ! || 11 || prakaṭā bāhyagā guptāstato guptatarāstadā | sampradāyāstadantasthāḥ kulakaulanigarbhikāḥ || 12 || rahasyāḥ syustadantāśca parāpararahasyakāḥ | atipūrvarahasyāstu madhyasthāḥ sthūlavigrahāḥ || 13 || tripurā tripureśī syātsundarī suravāsinī | śrīmālinī ca siddhāmbā mahātripurasundarī || 14 || ------------------------------- trailokyetyādibhiḥ pārvatītyantaiḥ tribhiḥ ślokairnavāvaraṇacakrāṇāṃ anvarthāni navanāmānyupadiśati | tatra sarvasaṃkṣobhaṇaṃ sarvasaṃkṣobhakaram samyak prathākaraṃ prasiddhikaramityarthaḥ | paridāyakamityatra pari ityupasargaḥ ślokapūraṇārthaḥ | sarvasaubhāgyadāyakamityarthaḥ || 9 || sarvarogato haraṃ sarvarogaśabdāt paraṃ haraśabdaṃ yojayet sarvarogaharamityarthaḥ | sarvasiddhipradaṃ sarvasiddhimayatvāt sarvasiddhipradaṃ sarvasiddhimayamiti sampradāyaḥ || 10 || bindusthānaṃ madhyamabildusthānam | sarvānandamayaṃ śivātmakamityanvayaḥ | bindusthānaṃ brahmavat sarvamadhyamityarthaḥ | guṇayogīni anvarthāni | pārvatīti sambuddhiḥ || 11 || prakaṭā ityādinā vigrahā ityantena ślokadvayena navāvaraṇaśaktīnāmanvarthāni navanāmānyupadiśati | tatra tāsāṃ viśeṣaṇāni nirupādhikasvabhāvānīti sampradāyaḥ | tatra tṛtīyacaramāvaraṇaśaktyorvyatyastaguṇasaṃjñāśabdāḥ yathā guptatarā yoginya ityādi | atirahasyā yoginī iti | anyāstu samastaguṇasaṃjñāśabdāḥ yathā guptayoginya ityādi | kulakaulāḥ kulottīrṇā iti cobhayaṃ sampradāyavat yathā nāthādeśamanuṣṭheyamityarthaḥ | nigarbhikāḥ nigarbhā ityarthaḥ || 12 || parāpararahasyakāḥ parāpararahasyā ityarthaḥ | atipūrvarahasyā atiśabdapūrvarahasyāḥ ati rahasyā ityarthaḥ | madhyasthāḥ sthūlavigrahāḥ madhyasthāḥ savigrahāḥ atirahasyā ityarthaḥ | atra sthūlaṃ rūpaṃ sūkṣmarūpasya mantrasyāvaraṇaṃ paraṃ rūpaṃ deśakālākārai -------------------------------------------- p. 89) madhyaṣaṭke tu puratastripuretipadānvitaiḥ | vidyāsaptākṣarīmadhyayojitairebhirarcayet || 15 || pūjākramaṃ tadviśeṣān vidyāsādhanakarma ca | sādhakavratacaryāṃ ca siddhicihnānimeva (?) ca || 16 || tripurātmānamātmānaṃ bhāvayenmūrdhni randhragam | jyotirūpaṃ ca nāthāṅghrimūrtiṣṭe (?) nyastavigrahāḥ || 17 || nānāvarṇā'yudhākāravāhanābharaṇāḥ striyaḥ | sarvadā sarvagāḥ sarvasiddhidā balidānataḥ || 18 || ------------------------------- raniyantritam | sthūlasūkṣmarūpe pararūpasya prāpake apyavacchinnatayā āvarakavadbhāta ityāvaraṇamityupahvaraḥ sampradāyārthaḥ || 13 || tripuretyādinā'rcayedityantena ślokadvayena devyāḥ navasvāvaraṇeṣu pratyāvaraṇaṃ pratiniyatāni navanāmāni ca taistatra tatra pūjārthaṃ mantrayojanākramaṃ copadiśati | tatra tripureśī tripureśvarī ityarthaḥ | madhyaṣaṭke sundaryādyambānteṣu ṣaṭsu nāmasu | tatra puravāsinī ityatra tripuravāsinī ityarthaḥ | triśabdameva yojayediti ca sampradāyaḥ | vidyā śrīvidyā | manuyojanāprakāraḥ pūrvasmin paṭale'bhihito'smābhiḥ || 14 || 15 || pūjākrametyādinā ślokenātha pañcapraśnān karoti | tatra tadviśeṣān saṅkocakramarūpān | siddhicihnāni vidyāsiddhicihnāni || 16 || tripurātmānamityādinā dānata ityantena ślokadvayena sādhakasya prātaḥ prabodhasamayavidhātavyamupadiśati | tatra utthānasamaye | mūrdhnibhāvanānantaraṃ tadanantaraṃ nyāsaḥ tripurātmānaṃ vakṣmamāṇagamāgamānusandhānapuraḥsaraṃ devīsvarūpaṃ svasvarūpaṃ bhāvayedityarthaḥ | balidānataḥ ṣoḍaśākṣaramantreṇeti śeṣaḥ | puṣpāntavyañjanasahito baliḥ taddānataḥ sarvasiddhidā bhaveyuriti śeṣaḥ | evaṃ dhyātvā sarvasiddhaye prātarbaliṃ dadyāt iti śeṣaḥ || 17 || 18 || -------------------------------------------- p. 90) raktagandhāmbaraḥ sragvī raktabhūṣādibhūṣitaḥ | prasannacetāḥ karpūravāsitā syāvarāṅgavān || 19 || padmāsanaḥ prāgvadanaḥ prāṇānāyamya saṃyataḥ | ṣoḍaśākṣaramantreṇa baliṃ dattvā'rcayedgurun || 20 || mūrdhni tasyājñayā paścāt pūjāṃ kuryādyathāvidhi | nāthaṃ ca tanmayībhūtaṃ dhyātvā'tmānaṃ tadātmakam || 21 || navaratnamayaṃ dvīpaṃ navakhaṇḍavirājitam | mātṛkādyena tannāmnā namontena samarcayet || 22 || ------------------------------- raktetyādibhistadātmakamityantaistribhiḥ ślokaiḥ saparyāsamārambhakramamupadiśati | tatra padmāsanaḥ | upariṣṭādvakṣyamāṇatvādiha nocyate | prāṇānāyamya prāṇāyāmaṃ kṛtvā | upariṣṭādvakṣyamāṇamapi prāṇāyāmaṃ kiñcidatra vyākaromi dakṣiṇanāsārandhreṇa vāmanāsārandhranirodhena śvāsaṃ mārutaṃ yathā śaktyā nirgamayya anantaraṃ dakṣiṇanāsārandhranirodhena vāmanāsārandhreṇa yathābalaṃ praveśya śvāsamārutaṃ, punarapyevaṃ recakaṃ pūrakaṃ ca kṛtvā yathābalaṃ tamantarvidhāya paścācchanaiḥ śanaiḥ taṃ muñcediti | evaṃ sarvatra prāṇāyāmakramaḥ saṃyataḥ sakalānyaviṣayanivṛttabāhyāntaḥ karaṇaḥ | ṣoḍaśākṣaramantreṇa tṛtīyapaṭalāvasānopadiṣṭasvarūpeṇa baliṃ dattvā prāgvadarcayet | gurūn mūrdhni brahmarandhre sthitān yathāsampradāyaṃ pūjayedityarthaḥ | tasyeti svanāthaviṣayaḥ | yathā vidhi vakṣyamāṇaprakāreṇa | nāthaṃ ca tanmayībhūtaṃ nātha eva devīrūpeṇa sthita iti buddhetyarthaḥ || 19 || 20 || 21 || navaratnetyādibhirmātara ityantairaṣṭabhiḥ ślokairdevīnivāsasthānārcanakramaṃ tanmantrā/ścopadiśati | tatra mātṛkādyeneti | akārādikṣakārāntānyekapañcāśadakṣarāṇi sabindūni bījadvayapurassaramuccārya tadupari tannāma tadanu ca namaḥ śabdaṃ yojayedityarthaḥ || yathā hrī/ śrī/ a/ ā/ i/ ī/ u/ ū/ ṛ/ ṝ/ ḷ/ ḹ/ e/ ai/ o/ au/ a/ aḥ ka/ kha/ ga/ gha/ ṅa/ ca/ cha/ ja/ jha/ ña/ ṭa/ ṭha/ ḍa/ ḍha/ ṇa/ ta/ tha/da/ dha/ na/ pa/ pha/ ba/ bha/ ma/ ya/ ra/ la/ va/ śa/ ṣa/ sa/ ha/ la/ kṣa/ navaratnadvīpāya namaḥ ityanena | -------------------------------------------- p. 91) puṣpaṃ nīlaṃ ca vaiḍūryaṃ vidrumaṃ mauktikaṃ tathā | īśānmarakataṃ vajraṃ gomedaṃ padmarāgakam || 23 || kalpakodyānamantraiśca ṛtū/ścāpi samarcayet | indriyāṇyaśvarūpāṇi tatra paścimato yajet || 24 || indriyārthān gajān pūrve tannāmnaiva samarcayet | paścimādi tu madhyāntaṃ vilomānnavaratnakam || 25 || kālo mudrā mātṛkā ca ratnaṃ deśo gurustathā | tattvaṃ grahāśca mūrtiśca cakreśvaryantanāmakaḥ || 26 || ------------------------------- atra prakaraṇe indriyārthāvadhi namontenaiva tattannāmnā pūjayet || 22 || puṣpamityādinā ślokena navaratnanāmānyupadiśati tatra īśānmarakatamityuktiḥ paścimaṃ puṣparāgamiti kurukullāpaṭale vakṣyamāṇatvāt prādakṣiṇyakramaṃ pradarśayati, īśāt īśānadeśe ityarthaḥ || 23 || kalpakodyānaṃ hrī/ śrī/ kalpakodyānāya namaḥ | atraiva ratnadvīpe hrī/ śrī/ ṛtubhyo namaḥ | indriyāṇi śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇavākpāṇipādapāyūpasthāni daśa | paścimataḥ devīmaṇḍapasyāgrataḥ hrī/ śrī/ indriyāśvebhyo namaḥ | indriyārthān śabdasparśarūparasagandhavacanādānagativisargānandākhyān krameṇa daśa | pūrve devīmaṇḍapasya pṛṣṭabhāgataḥ hrī/ śrī/ indriyārthagajebhyo namaḥ | navaratnakamarcayediti || 24 || 25 || kālo mudrā ityādinā ślokena kālādirūpanavaratnamayānāṃ navānāṃ khaṇḍānāṃ pratyekaṃ navanāthātmanāṃ pūjāmantrānupadiśati | gururnātha ityarthaḥ | tatra kālasya navadhātvaṃ ghaṭikāyāmāhorātravāratithipakṣamāsa-ṛtvabdarūpataḥ | mudrāyā navadhātvaṃ prāguktasaṃkṣobhaṇādibhiḥ | mātṛkāyā navadhātvaṃ upariṣṭādvakṣyamāṇavargakramataḥ | ratnasya navadhātvaṃ proktarūpataḥ | deśasya navadhātvaṃ ratnanavadhātvavat | nāthānāṃ navadhātvaṃ proktakramataḥ | tattvānāṃ navadhātvaṃ jñātṛjñānajñeyarūpasya trikasya pañcīkaraṇaprakriyayā | etannityavāṅgīkārataḥ | grahāṇāṃ navadhātvaṃ suprakaṭameva | mūrtīnāṃ navadhātvaṃ tvagasṛṅmāṃsamedosthimajjāśukraujaḥprāṇātmataḥ cakreśvaryantanāmakāḥ || 26 || -------------------------------------------- p. 92) uktakrameṇa sampūjya tattaccakreśvarī priye ! | karuṇātoyaparikhaṃ madhyamāṇikyamaṇḍapam || 27 || deśaṃ kālaṃ tathā'kāraṃ śabdaṃ koṇeṣu pūjayet | rūpiṇīśaktisahitaṃ tataḥ saṃgītiyoginīḥ || 28 || samastaguptaprakaṭasiddhayogini cakrayuk | saptākṣarairupetāstu pūjayet sarvamātaraḥ || 29 || rocanācandrakāśmīralaghukastūrikāyutam | hemādipātre sādhāre sthāpayedarghyamambunā || 30 || bhāvayedvahnisūryendubhūtāni parameśvari ! | japecca daśavāraṃ tattarpayettena yoginī || 31 || ------------------------------- krameṇeti proktā etā nava cakreśvarīḥ śaktisvasvanāmānte cakreśvarīṃ iti vadan pūjayedityarthaḥ | hrī/ śrī/ kālacakreśvarīśaktipādukāṃ pūjayāmi | evamatra śaktiśabdaḥ pāramparyaprāptaḥ | navānāṃ pratyekaṃ navarūpatvādbahuvacanam | priye iti devīsambuddhiḥ | karuṇātoyaparikhamiti devyāḥ karuṇāmayatoyaparipūrṇaparikhāparivṛtaṃ māṇikyamaṇḍapamityarthaḥ | hrī/ śrī/ karuṇātoyaparikhāya namaḥ hrī/ śrī/ māṇikyamaṇḍapāya namaḥ atrāpi namaḥśabdayojanaṃ sampradāyāt || 27 || deśamityādinā saṅkocakārikāḥ śaktīrupadiśati | tatra hrī/ śrī/ deśarūpiṇīśaktipādukāṃ pūjayāmi | evamanye mantrāstrayaḥ tathā nir- ṛtyādivilomataḥ | atra deśakālākāraśabdānāṃ dvirupādānaṃ kāryakāraṇānurūpatvena tatra kāryarūpaṃ navadhābhūtaṃ prathamaṃ, kāraṇarūpaṃ dvitīyam | saṃgītayoginīḥ nṛtyagītavādyavinodikāḥ śaktīḥ hrī/ śrī/ saṃgatayogīnīśaktipādukāḥ pūjayāmi | atrāpi śaktiśabdayojanaṃ bahuvacanaṃ ca prāgvat || 28 || samastaguptetyādiślokapūrvārddhasya antyākṣaravarjaṃ mantrarūpamityarthaḥ | tatra yogini yoginī ityarthaḥ | hrī/ śrī/ samastaguptaprakaṭasiddhiyoginīcakra -------------------------------------------- p. 93) ādhāre hṛdaye randhre vidyākhaṇḍatrayaṃ smaret | lohitaṃ tatprabhāvedhāllohitaṃ ca nijaṃ vapuḥ || 32 || prāṇāyāmaṃ vidhāyātha kṛtvoktakaraśodhanam | ādyayā'tha tṛtīyādiṣaṣṭhyantābhiḥ tathāsanam || 33 || -------------------------------------------- śrīpādukāḥ pūjayāmi | atrāpi bahutvādbahuvacanaṃ śrīśabdaprayogaśca prāgvat | sarvamātaraḥ sarvaśaktīrityarthaḥ | etatsaptākṣarīyojanaṃ tattacchaktisādhāraṇamiti yāvat | aṣṭabhiretaiḥ ślokairetaduktaṃ bhavati | dehendriyarūpasvavigrahoditaśabdakalpitasvarūpaprādurbhāvā pratipattavyā devī iti || 29 || hemetyādinā yoginīrityantena ślokadvayena devatāyāḥ saparyārthamarghyakalpanaprakāraṃ tadviniyogaṃ copadiśati | tatra candraḥ karpūram | laghuḥ aguruḥ || 30 || parameśvarīti devīsambuddhiḥ | japecca daśavāraṃ tat taditi vidyāyāstṛtīyakhaṇḍamucyate, tena arghyāmbunā | yoginī iti devyāḥ parivārabhūtāḥ śaktīḥ kathayati | etaduktaṃ bhavati ādhāracaṣakāmbuni vahnisūryasomātmavidyākhaṇḍatrayātmakaṃ buddhvā tasmin nyastāni pañcadravyāṇi krameṇa pṛthivyādipañcabhūtātmakānyākalayya prāguktakrameṇa dhenuyonimudre pradarśya ambumadhye śrīcakraṃ ca vibhāvya tatra nityaklinnāpaṭale vakṣyamāṇabāhyādikramāt ṣaḍaṅgamantraiḥ ṣoḍaśanityāmantraiścaikaikavāraṃ vidyātṛtīyakhaṇḍena daśavāraṃ mūlavidyādinanityābhyāṃ pratitrivāraṃ cābhyarcya japitvā arghyodakena proktakāryāṇi kuryāt || 31 || ādhāra ityādinā vidhāyātha ityantena pādādhikena ślokena prāṇāyāmakālabhāvanīyamupadiśati tatra randhre brahmarandhre | tatprabhāvedhāt teṣāṃ prabhāvedhāt | vedhaḥ tanmayībhāvaḥ | ādhārabrahmarandhragatayoragnīṣomātmavidyāprathama caramakhaṇḍayostayostejasī krameṇa ūrdhvādhomukhaprasare hṛdayagatasūryātmamadhyamakhaṇḍe tejastūrdhvādhaḥprasaraṇena tābhyāṃ sammīlitaṃ bhavati, etaduktaṃ bhavati mūlādhārastha prathamakhaṇḍavahnitejasā khacitaṃ hṛdayagataṃ dvitīyakhaṇḍasūryatejaḥ prasaraṃ tenānuṣaktaṃ brahmarandhragatatṛtīyakhaṇḍacandramastejaḥprasaraṃ ca trīṇi tejāṃsi avibhaktākāramilitarūpaṃ antarbahirbhāvayediti | prāṇāyāmaṃ prāgvat, lalitāvidyājapapūjā- -------------------------------------------- p. 94) pūjayeddīnamanasormadhyasthairnāmabhiryutam | tato dvitīyayā proktaṣaḍaṅgāni samācaret || 34 || prasāritatalenaiva pāṇinā hṛdayaṃ śiraḥ | proktā śikhā tathā samyagadhoṅguṣṭhena muṣṭinā || 35 || tathāvidhābhyāṃ pāṇibhyāṃ varmaskandhādinābhigam | tarjanīmadhyamānāmā proktā netratraye (ca) kramāt || 36 || prasāritatalābhyāntu tālatrayamudīritam | saśabdaṃ tarjanījyeṣṭhāyogādastramudīritam || 37 || digvidikcopari tathā svādho madhye ca vighnahṛt | tataḥ kṛtvā vaśinyādi nyāsaṃ prāguktayogataḥ || 38 || ------------------------------- samādhiṣu prāṇāyāma evaṃ vidyākhaṇḍatrayarūpaṃ tejastrayaṃ bhāvanīyam | anyatra kevalaṃ tejastrayaṃ ādhāratrayagataṃ bhāvanīyam || 32 || kṛtvetyādibhiryogata ityantaistripādādhikaiḥ pañcabhiḥ ślokairnyāsatrayādikamupadiśati, tatra ādyayā pūrvapaṭale vātaḥ svasaṃyuta ityādyuktayā | tṛtīyādiṣaṣṭhyantābhiścatasṛbhirvidyābhirāsanacatuṣṭayaṃ samarcayedityarthaḥ | bījanamasormadhyasthairnāmabhiryutam | proktānāṃ vidyākūṭākṣarāṇāmupari pratyekaṃ tattadāsananāma caturthyantamuktvā tato namaḥśabdaṃ ca yojayedityarthaḥ | hrī/ e/ hrī/ klī/ hrī/ sauḥ devyātmāsanāya namaḥ | hrai/ hrsklī/ hsauḥ cakrāsanāya namaḥ | hsai/ hsklī/ hsau/ sarvamantrāsanāya namaḥ | hrī/ ai/ klī/ sau/ḥ vlū/ sādhyasiddhāya namaḥ ityatrāsanamantracatuṣṭaye ādau bījadvayaṃ na saṃyojyate sampradāyāt | dvitīyayā pūrvasmin paṭale hṛcchira ityatra proktakulasundarīvidyayā | ai/ klī/ sau/ hṛdayāya namaḥ ai/ klī/ sauḥ śirase svāhā ai/ klī/ sauḥ śikhāyai vaṣaṭ ai/ klī/ sauḥ kavacāya hum ai/ klī/ sauḥ netratrayāya vauṣaṭ ai/ klī/ sauḥ astrāya phaṭ || 33 || 34 || prasāritataletyādibhirhṛdityantaistribhiradhyarddhaiḥ ślokaiḥ ṣaḍaṅganyāsaprakāramupadiśati | tatra tālatrayaṃ saśabdaṃ karatalayoḥ trirāsphālanam | triḥ proktayā kulasundarīvidyayeti śeṣaḥ | -------------------------------------------- p. 95) saptamyā'vāhanaṃ kuryādvidyayā'tha trikhaṇḍayā | agrasthamadhyacakrasthayonimadhye niveśya tām || 39 || tathāvidhāṃ sāvaraṇāṃ dhyātvā mudrāṃ pradarśayet | proktāḥ saptadaśāthaināmupacāraiḥ samarcayet || 40 || jayinīvimalāmadhye nāthān nava yajettriśaḥ | tato devyāḥ svamūrtitvānnityāḥ pañcadaśāpi ca || 41 || devīmūrtau japettattadvidyābhistanmayī kramāt | ārabhya paścimadvāradakṣaśākhāmathārcayet || 42 || abhitaścāṣṭasu tathā dikṣvadhordhvaṃ tatheritāḥ | tathā brāhmyādikā aṣṭau pūjayet prathamāvṛtau || 43 || ------------------------------- sarvatra nyāsatraye bījadvayādyatā na bhavati | prāguktayogataḥ pūrvapaṭalapratipāditavaryakūṭākṣarādiyogataḥ || 35 || 36 || 37 || 38 || saptamyāvāhanamityādyaiḥ sukhītyantaiḥ pañcaviṃśatyā ślokairdevyā nityapūjāṃ nityahomavidhiṃ pūjāvasānaṃ copadiśati, tatra saptamyā vidyayeti sambandhaḥ | pūrvasmin paṭale haṃsahṛdityādyuktayā trikhaṇḍayā mudrayetiśeṣaḥ | tathāvidhāṃ pūrvasmin paṭale lohitāmityādiślokoktavaigrahāṃ mudrāḥ pradarśayet | proktāḥ saptadaśasthāpanādiheticatuṣṭayāntāḥ pūrvapaṭaloktāḥ saptadaśa mudrāḥ pradarśayedityarthaḥ | upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pañcabhirvā, pañcopacārāstu gandhapuṣpadhūpadīpanaivedyāni || 93 || 94 || triśaḥ trī/ strīn divyasiddhimānuṣān devīvāmabhāgādi dakṣiṇabhāgāntaṃ tripaṅktyupaviṣṭān devyavekṣiṇaḥ | tanmayī tattatsvarūpeṇāpyavasthānametasyā evetyarthaḥ | kramāt ekādivṛddhikramāt, dakṣaśāśvāṃ dvārasya devyāḥ savyetarabhāgaśākhām || 41 || 42 || abhita iti, atra prathamaṃ dikṣu, tato vidikṣu, tatra tatrāpi devyāḥ dakṣiṇabhāge, tathā aṇimādivat brāhmyādikāstatra tatra devīsavyabhāge -------------------------------------------- p. 96) mūlavidyāyutaiḥ proktanāmabhirmadhyato yajet | navasvāvṛttiṣu proktairnavabhirmanubhiḥ kramāt || 44 || nivedayecca tatpūjāṃ mudrāḥ kuryānnavaikaśaḥ | ṣoḍaśāre tvaṣṭadale tathā taccaturāvṛtau || 45 || proktābhiḥ śaktibhiḥ proktakramātpūjāṃ samācaret | madhyayoneragramūle pārśvayorbahirarcayet || 46 || bāṇān pañca tathā cāpaṃ pāśamaṅkuśamīśvari ! | bāhyādīśāntamabhito vāmāvarttena saṃsthitaḥ || 47 || bāṇāḥ syustrividhāḥ proktāḥ sthūlasūkṣmaparatvataḥ | sthūlāḥ puṣpamayāḥ, sūkṣmāḥ mantrātmānaḥ samīritāḥ || 48 || parāśca vāsanāyāṃ tu proktāḥ sthūlān śṛṇu priye ! | kamalaṃ kairavaṃ raktaṃ kahlārendīvaraṃ tathā || 49 || sahakārajamityuktaṃ puṣpapañcakamīśvari ! | mānmathakṣobhajanakaṃ pūjāhomavidhānataḥ || 50 || ------------------------------- proktanāmabhistripuretyādyuktaiḥ | prāgudīritakramataḥproktaiḥprāgevāsmābhirapi prakaṭīkṛtairarpaṇamantraiḥ || 43 || 44 || tatpūjāṃ sthūlasūkṣmarūpaṃ pūjāṃ prāguktām | ekaikaśaḥ pratyāvaraṇamitiśeṣaḥ || 45 || proktakramādityādyuktamasmābhirapi prāgeva proktameva agramūlapārśvayorbahiḥ madhyayonerbahiḥ | vaśinyādyaṣṭakoṣṭhānāṃ madhyasthāvakāśa ityarthaḥ || 46 || 47 || 48 || raktaśabdaḥ kairavaviśeṣaṇam || 49 || sahakārajaṃ puṣpamiti śeṣaḥ | mānmathaṃ kāmasambandhi kṣobhajanakaṃ strīpuṃsayoritaretaraprayogaḥ cittākarṣakamityarthaḥ | pūjāhomavidhānataḥ uktena puṣpapañcakena pūjādividhānāt kṣobhakaraṃ tadityarthaḥ | mantraistu pañcabhiḥ śaivabāṇasambandhibhirityarthaḥ | sarvatra śaivaiḥ pañcabhirbāṇamantraiḥ japapūjādi kuryādityarthaḥ || 50 || tathāvidhaṃ sthūlasūkṣmabhedena puṇḍrekṣukāṇḍajañcāpamityanvayaḥ | yathā pāśāṅkuśayoḥ sthūlaṃ rūpaṃsauvarṇamayamiti sampradāyaḥ | sūkṣmapararūpe prāgvat | proktakramāt prāguktakramataḥ prāgabhihitakramāt catvāri -------------------------------------------- p. 97) japamantraprayāgādau siddhamantraiśca * pañcabhiḥ | tathāvidhaṃ syāttaccāpaṃ sthūlaṃ puṇḍrekṣukāṇḍajam || 51 || madhyayonyagrakoṇādisaṃkhyāḥ proktakramāt yajet | kāmeśvaryyādikāḥ śaktīḥ tathā madhye śivāṃ yajet || 52 || pradarśya mudrānavakaṃ catvāri ca tataḥ kramāt | upacārān vidhāyātha proktayogasamanvitam || 53 || japitvā daśavārañca svātmānaṃ devatātanum | smaretsvātmani tāḥ pañcadaśa nityāḥ samarcayet || 54 || tato bhūtātmabhiḥ pañcamantrairabhyarcya bhaktitaḥ | ātmāṣṭākṣaramantreṇa pūjayitvā tato japet || 55 || sahasraṃ purato devyāḥ śataṃ taddinajaṃ tu vā | sandhyātrayaṃ ṣaṣṭhisaṅkhyamuktaṃ vā proktarūpataḥ || 56 || -------------------------------------------- iti mudrācatuṣṭayam | kramāt uktakramāt | upacārān prāguktān | kramāt vidyātātīryakhaṇḍadinanityāvidyābhyāṃ ṣoḍaśopacārān vidadhyādityarthaḥ | proktayogasamanvitaṃ pūrvapaṭalāvasāne proktam || 52 || 53 || pañcadaśetikathanaṃ svātmanaḥ ṣoḍaśīlalitāvidyā'tmakattvasiddherityarthaḥ || 54 || bhūtātmabhiḥ tṛtīyapaṭalopadiṣṭaiḥ | ātmāṣṭākṣaramantreṇa so'pi tṛtīyapaṭalopadiṣṭarūpaḥ | bhūtātmamantrāṇāṃ bījadvayādyatā bhavati, ātmamantrasya saptākṣarīyojanaṃ ca na bhavet sampradāyāt || 55 || sahasramityādinā ślokena japasya mukhyagauṇapakṣāvupadiśati | tatra śatamityuktiḥ prāyaścittarūpatvātpakṣadvayagāminī | uktaṃ vā proktarūpata ityuktiḥ pañca- -------------------------------------------- p. 98) tataḥ puṣpāñjaliṃ kṛtvā mūlenābhyarcya homayet | kuṇḍe sthaṇḍilamadhye vā samprokṣyārghyāmbunā kuśaiḥ || 57 || rekhāścatasraḥ prāgagrā uttarāgrāśca saṃlikhet | madhye tathā'gnimādhāya kravyādāṃśaṃ parityajet || 58 || pariṣiṃcya paristīrya vahnivīrye vibhāvayet | pratyekaṃ saptajihvāsu kuryānnava ghṛtāhutīḥ || 59 || tataḥ pūjākrameṇaiva hutvā ṣoḍaśa mūlataḥ | tatastāṃ binduge dhāmni vilīnāṃ paribhāvayet || 60 || baliṃ dadyāttatastvagre kurukullāmanutrayāt | annavyañjanapuṣpāmbudānenoktasvarūpataḥ || 61 || -------------------------------------------- viṃśatpaṭaloktārthasya sadā hṛdaye vartamānatvāt | vā śabdo'vadhāraṇārthaḥ | etaduktaṃ bhavati proktakriyayā taddinajabhūtāṃ sandhyātrayasaṅkhyāṃ ṣaṣṭighaṭikāsaṅkhyāṃ ca evaṃ sambhūyoktāmeva saṅkhyāṃ japediti || 56 || tataḥ japānantaram | mūlena mūlavidyayā | abhyarcya vahnau sannidheyamiti | kuṇḍe ekonatriṃśatpaṭaloktasvarūpe | sthaṇḍilamadhye vā sthaṇḍilamiti hastāyāmavistāraṃ ekāṅgulotsedhaṃ vālukākalpitaṃ caturasrarūpaṃ dhiṣṇyaviśeṣamabhidhatte || 57 || madhye kuśairvilikhiteṣu navasu koṣṭheṣu madhyakoṣṭhe ityarthaḥ | sarvatrātra mantrānuktau vidyātṛtīyakhaṇḍataddinanityāvidye mantrau jñeyāviti śeṣaḥ | kravyādāṃśaṃ parityajet kravyādebhyo nama iti aṅgāraśakalaṃ dakṣiṇasyāṃ diśyapāsyetyarthaḥ || 58 || pariṣiṃcya pariṣecanaṃ prādakṣiṇyakramataḥ kuśairdarbhairvā iti śeṣaḥ | saptajihvāsu ekonatriṃśatpaṭalavakṣyamāṇahiraṇyākhyādiṣu | tattajvihvāsmaraṇapūrvaṃ vidyātṛtīyakhaṇḍadinanityābhyāṃ āhutīḥ kuryāditi sampradāyaḥ | anyatra sarvatra tattajjihvānāmabhiḥ || 59 || mūlataḥ mūlena | homānte hutasaṅkhyāṃ sarvatra japediti sampradāyaḥ | bindugedhāmni bhruvormadhye ityarthaḥ || 60 || agre devatāyāḥ | manutrayāt tribhirmantraiḥ kurukullāyā baliṃ dadyāt iti | uktasvarūpataḥ gurūktasvarūpayā -------------------------------------------- p. 99) abhyarcya devīṃ cakrasthāṃ tathā tadrūpavān svayam | svamudrayā śakticakraṃ khecaryātmani yojayet || 62 || tatonyāsatrayaṃ kṛtvā prāṇāyāmapurasmaram | japitvā stotrayugalaṃ devyātmā vicaret sukhī || 63 || pūjāviśeṣān deveśi ! śṛṇu nityaṃ kramoditān | aśaktānāṃ tu vistāre tathā'patsu ca śasyate || 64 || anyathā'narthakārī syāt saṅkocārcanamīśvarī (?) | hetibhirmadhyamādyaṃ syāt dvitīyaṃ navayoniṣu || 65 || caturdaśārānmadhyāntāccaturthaṃ proktarūpataḥ | pañcamaṃ sarvaduḥkhārtināśanaṃ vāñchitapradam || 66 || -------------------------------------------- mudrayā | sā ca karatalayostribhirāsphālanapūrvaṃ prasāritatarjanīdvayābhyāṃ ubhayakaramuṣṭibhyāṃ ūrdhvādhaḥsthitirūpābhyāṃ devatāyā niveditabalidravyadarśanapararūpetyuktā || 61 || tayā tadrūpavān devatāvistīrṇalabdhaprasādasārūpyavān | svamudrayā mūlādhārahṛdayabrahmarandhreṣu bhāvitavidyākhaṇḍatrayarūpayā prāgudīritayā mahātripuramudrayā | śakticakram śaktivṛndam | khecaryā prāgupadiṣṭaviracanātmikayā mudrayā | satanmantrasmaraṇam | ātmani yojanāprakārogurumukhādavagantavyaḥ || 62 || stotrayugalam nāthadevayoḥ | devyātmā nyāsatrayāditaḥ sukhīkṛtākhilakartavyatvāt || 63 || pūjetyādibhiḥ siddhidā ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ saṅkocavikāsarūpataḥ pañcavidhāṃ saparyāprakriyāmupadiśati | tatra aśaktādīnāṃ rājavanitādīnām | āpatsu agnipātajvarādiṣu || 64 || anyathā'narthakārī vistṛtasaparyāsamarthasya svairataḥ saṅkocārcanam | anarthakārī iti svātantryāt anarthakārītyarthaḥ | hetibhirmadhyamādyaṃ syāt heticatuṣṭayārcanasahitaṃ madhyadevatācatuṣṭayasyārcanaṃ, saṅkucitecchādyam | dvitīyaṃ navayoniṣu navayonyādimadhyamāntaṃ arcanaṃ dvitīyamityarthaḥ || 65 || caturdaśārāvadhyanyā caturdaśārādimadhyāṃtā saparyā tṛtīyetyarthaḥ | caturthaṃ -------------------------------------------- p. 100) tatprakārantu deveśi ! kurukullārcane śṛṇu | iti pañcaprakārā'rcā proktā sarvārthasiddhidā || 67 || vidyāyāḥ sādhanaṃ siddhiṃ tadvrataṃ varjyameva ca | tadābhimukhyacihnāni vighnāni prāktanādyataḥ || 68 || śṛṇu krameṇa deveśi ! sarvadā prītikārakam | yena martyopi siddhyeta jīvanmuktobhavanmayaḥ || 69 || snātaḥ sugandhasalilaiḥ prākpūjāproktarūpavān | guruṃ vittena santoṣya raktāgāre kramaṃ bhajet || 70 || sandhātraye'pi japavān sahasraṃ maunasaṃyutaḥ | mocāguḍasitopetaṃ payaḥpāyasamarpayet || 71 || -------------------------------------------- proktarūpatāḥ, caturasrādimadhyamāntamarcanaṃ caturthamityarthaḥ | pañcamaṃ arcanamiti śeṣaḥ || 66 | |tatprakāramiti | pañcamasaparyāprakriyā dvāviṃśe kurukullāpaṭale vakṣyate | tatraiva tāṃ śṛṇu ityarthaḥ || 67 || vidyāyā ityādinā bhavanmaya ityantena ślokadvayena ṣaḍarthaprastāvanāṃ siddhiphalaṃ copadiśati | tatra vidyāyāḥ sādhanaṃ puraścaraṇam | siddhiṃ puraścaraṇasiddhim | tadvrataṃ vidyāpuraścaraṇavratam | varjyaṃ vidyāsādhanasamaye sarvakāle ca | tadābhimukhyacihnāni vidyābhimukhyacihnāni vighnāni ābhimukhyavighnāni | prāktanādyataḥ durvāsanātisaṅgāt || 68 || yeṣu prītikārakaṃ yeṣāṃ eṣāṃ phalarūpaṃ svātmānusandhānaṃ bhavati tāni śṛṇviti | yena phalarūpeṇa bhavanmayaḥ devīvigrahaḥ || 69 || snāta ityādibhiḥ kramamityantairadhyarddhaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ vidyāyāḥ sādhanaprakāraṃ tatpuraścaraṇasiddhiṃ copadiśati | tatra prākpūjāproktarūpavān nityāpūjā proktavigrahaḥ | santoṣya vittādibhiḥ | santuṣṭena guruṇā anuśiṣṭa eva kuryāt | kramaṃ nityakramam || 70 || sahasraṃ pratisandhyaṃ sahasramityarthaḥ | mocā kadalīphalam | sitāḥ śarkarāḥ | arpayet nivedayet pratisandhyamiti śeṣaḥ || 71 || -------------------------------------------- p. 101) nīrājanaṃ ca karpūraiḥ kuryātsandhyāsu tāsvapi | homaṃ daśāṃśataḥ kuryāttarpaṇaṃ cendumajjalaiḥ || 72 || svanityādūrdhvatājāpyaṃ dvisahasraṃ dinaṃ prati | kuryāttena bhavet pūrṇaṃ lakṣaṃ pūrṇāntamīśvari ! || 73 || evaṃ lakṣatrayaṃ proktaṃ prathame tu kṛte yuge | tretāyāṃ dviguṇaṃ tadvat dvāpare triguṇaṃ smṛtam || 74 || kalau caturguṇaṃ proktamakṣarāṇāṃ ca saṃkhyayā | tārtīyasaptasaṅkhyā sā tena syādekaviṃśatiḥ || 75 || -------------------------------------------- daśāṃśaṃ japasaṅkhāyāḥ | idumajjalaiḥ karpūravāsitajalaiḥ | tarpaṇaṃ ca | cakāreṇa daśāṃśataḥ ityākṛṣyate || 72 || svanityādūrdhvataḥ svanityoktasandhyātrayaṣaṣṭighaṭikājapasaṅkhyāpuraścaraṇajapasaṅkhyā yāḥ pṛthagbhūtā ityarthaḥ | lakṣaṃ pūrṇāntamityuktyā pratidinaṃ catustriṃśadadhikaṃ triśataṃ trisahasrādūrdhvaṃ japedityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati puraścaraṇaṃ cikīrṣuḥ guruṃ svaśaktyānurūpaṃ vittairārādhya tadanujñāto lohitamityādikapūjāmaṇḍapavarttī ayocyapralāparahitaḥ niyatāhāraḥ strīsaṅgavarjī avyākulacetāḥ sugandhisalilaiḥ snātaḥ parārddhāruṇāmbaralepanasragābharaṇaḥ sandhyāsutisṛṣu svanityakramānantaraṃ proktarūpāṃ kramapūjāṃ kṛtvā pratisandhyaṃ dvādaśādhikaśataṃ sahasravāraṃ japaṃ taddaśāṃśasaṅkhyaṃ ca tarpaṇaṃ tāvattrimadhvaktaiḥ palāśapuṣpaiḥ kusumbhakusumaiḥ kahlārairvā daśāṃśakramahomaṃ ca kṛtvā tatsaṅkhyayā'ruṇaiḥ kusumaiḥ saurabhādyairvā samarcanaṃ japaṃ ca tatpūrṇādi, pūrnāntaṃ lakṣasaṅkhyāṃ pūrayannuktalakṣasaṅkhyāṃ japet sarvatreti || 73 || evaṃ lakṣatrayamiti | etaduktaṃ bhavati sarveṣu piṇḍakarttarībījamantreṣu apunaruktākṣarāṇi pratyekamakṣaratrilakṣaṃ kṛtayuge japet | tretādvāparakaliyugeṣu triṣu pādārddhatripādakṣayājjapasaṃkhyā prāguktā dviguṇā triguṇā caturguṇā ceti | ekādinavākṣarāntānāṃ mantrāṇāṃ piṇḍakartarībījasaṃjñakānāmapunaruktākṣaralakṣeṇa proktayugakramābhivṛddhyā japaḥ | daśākṣarādiviṃśākṣarāntānāṃ mantrāṇāṃ prāgvat yugānurūpamakṣaralakṣaṃ japaḥ | ekaviṃśādiśatākṣarāntādīnāṃ mantrāṇāṃ -------------------------------------------- p. 102) tenānyeṣu yugeṣu syāt saṃkhyāvṛddhirudīritā | vanitākṣobhatobhogānna vighnaṃ jāyate yadi || 76 || tāsu saṃkhyāsu pūrṇāsu samprārthya svāśrayetkramam | varjyāni śṛṇu deveśi ! taddineṣu sadāpi ca || 77 || nāstikaiḥ saha saṃlāpā maithunaṃ paraninditam | nidrāśokau tathā'lāpaṃ deśāntaraparibhramam || 78 || tadvāreṣu varjyāni proktānyanyāni śāṅkari ! | śṛṇu sarvatra sarveṣāṃ sarvadā nāśakāni ca || 79 || parakṣetragṛhastrīsvavāñchātannindanāni ca | striṣu rāṣaṃ prahāraṃ ca duṣṭāsvapi na yojayet || 80 || -------------------------------------------- kevalaṃ lakṣamātraṃ japaḥ, | tadūrdhvasaṅkhyāviśiṣṭākṣarāṇāṃ mantrāṇāṃ daśasahasro japaḥ | ityevaṃ mantratantraprakāśikoktaḥ | etatsarvasmi/stantre puraścaraṇajapasaṅkhyāviśeṣānuktāvevāṅgīkaraṇīyam || 74 || tārtīyasaptasaṅkhyā sā vidyāyāstārtīyakhaṇḍe saptākṣarāṇāmapunarāvṛttitvāt | ekaviṃśatiḥ lakṣamiti śeṣaḥ | prathame kṛtayuge sambhūya japasaṅkhyā ekaviṃśatilakṣamityarthaḥ || 75 || tena krameṇa | anyeṣu yugeṣu tretādiṣu | vanitākṣobhato bhogāt yuvatijanānujñāto bhogataḥ | proktapuraścaraṇajapasāṅkhyāyāḥ yuvatijanabhogavighnarahitam || 76 || sampūrtiḥ siddhiḥ | svakramaṃ nityānuṣṭhānaproktam || varjyānītyādināślokottarārddhena vidyājanaparāṇi bhavarjyāni prastauti | tatra taddine puraścaraṇadineṣusarvadā sarvasmin kāle ca || 77 || nāstikairityādibhiryojayedityantaistribhiḥ ślokaiḥ puraścaraṇakāle sarvakāle ca varjanīyānyupadiśati || 78 || tatra tadvāsareṣu puraścaraṇādidineṣu anyāni | sarvakālavarjyāni || 79 || tannindanāni paranindanāni | duṣṭāsvapi avidheyāsvapi || 80 || -------------------------------------------- p. 103) siddhacihnāni coktāni vāsanā kathane mayā | ānukūlyasya cihnāni śṛṇu sādhayatastadā || 81 || svapne poteṣu vanitāvṛndaiḥ saṃmelanaṃ niśi | gajādrisaudhaśṛṅgeṣu vihāro rājadarśanam || 82 || gajānāmaṅganānāṃ ca darśanaṃ nṛtyagītayoḥ | utsavaṃ sasurāmāṃsadarśanaṃ sparśanaṃ tathā || 83 || nindyāni śṛṇu deveśi ! vighnānarthakarāṇi ca | kṛṣṇavarṇairbhaṭaiḥ svapne prahārastailalepanam || 84 || maithunaṃ paranārībhirindriyacyavanaṃ tathā | rāṣṭrakṣobho vahnivāyujalabhībandhunāśanam || 85 || gurāvupekṣā'sampattirvastūnāṃ vyādhibādhanam | anyamantrārcanaśraddhā vighno nityārcane'niśam || 86 || narāṇāṃ yacca duṣpuṇyaiḥ kṛtairbahuṣu janmasu | śraddhāsthairyaṃ sampradāyasiddhinityārcanaṃ bhavet || 87 || -------------------------------------------- siddhetyādibhistathā ityantaistribhiḥ ślokaiḥ sādhakasya devatāmukhyacihnānyupadiśati | tatra vāsanā kathane pañcatriṃśe paṭale | sādhayataḥ sādhanaparasya | tadā prāgukte sarvakāle || 81 || nṛtyagītayordarśanamityanvayaḥ | sparśanaṃ tathā tayoriti śeṣaḥ || 82 || 83 || nindyānītyādibhiḥ aniśamityantaistribhiḥ ślokaiḥ prāktanapāpabāhulyāddevatābhimukhyapratyūhacihnānyupadiśati | tatra vighnānarthakarāṇi ca vighnakarāṇi anarthakarāṇi vastūnāmasampattirityanvayaḥ | etaduktaṃ bhavati atra kṛṣṇavarṇabhaṭatailābhyaṅgendriyacyavanadarśanagurūpekṣāmantrāntara bhajanaśraddhā cetyetāni pañcānarthakarāṇi | itarāṇi vighnakarāṇīti || 84 || 85 || 86 || narāṇāmityādinā ślokena sadbhaktisthairyasampradāyanityārcanaprāptikāraṇamupadiśati | -------------------------------------------- p. 104) kūrmasthitimavijñāya yojapādividhisthitaḥ | sa nāpnoti phalānyuktānyanyathā nāśameti ca || 88 || tasmāt kūrmavibhāgaṃ tu vijñāyā'khilamācaret | sa caturddhā tatoloke tatprakārān śṛṇu priye ! || 89 || prathamstu paraḥ kūrmmastato deśagatastathā | grāmagogṛhagaśceti caturdhā tadvyavasthitiḥ || 90 || deśaṃ grāmaṃ gṛhaṃ vāstu navadhā vibhajettataḥ | prāgādi paścimāntaṃ tu kādimāntāni vinyaset || 91 || akṣarāṇi samānyeva catvāri parayornyaset | īśe dvayamathomadhye svarātprāgādi vinyaset || 92 || -------------------------------------------- bahuṣu janmasu cirakālam | sampradāyasiddhirityatra sampradāyaśabdasya arthanirvāhe abhiyuktoktiḥ | samā samyaktvamuditaṃ preṇotkarṣaśca dāyataḥ | vastu, tenottamā vidyā sā'stunaḥ sampradāyata iti || etaduktaṃ bhavati sadguroḥ sampradāya labdhā manīṣitārthaprāptikarīvidyā satsampradāyavatīti || 87 || kūrmetyādibhiḥ sadā ityantairekādaśabhiḥ ślokaiḥ sarvatantrasādhāraṇaṃ kūrmasthiti vibhāgaṃ tajjñānaphalaṃ tadanaṅgīkaraṇe pratyavāyaṃ copadiśati | uktāni devatābhajanādīni proktāni | anyathā na kevalaṃ proktaphalānāptiḥ akhilaṃ gṛhamaṇḍalagrāmanagarapattanakheṭakharvaṭādikaraṇam || 88 || sa kūrmaḥ | tatprakāraṃ kūrmasthitiprakāram || 89 || paraḥ kūrmaḥ pañcāśatkoṭiyojanavistīrṇāyāḥ pṛthivyā dhārakaḥsthiraḥ kūrmaḥ | tataḥ dvitīya iti uktaprakāreṇa | tadvyavasthitiḥ kūrmavyavasthitiḥ || 90 || navadhā vibhajediti, etaduktaṃ bhavati | prākpratyagdakṣiṇodak ca samāntarālena rekhācatuṣṭayena navakoṣṭhāni bhavanti | teṣu prākdikpaṅktikoṣṭhamārabhya paścimadikpaṅktimadhye koṣṭhānte pañcasu koṣṭheṣu pratikoṣṭhaṃ prādakṣiṇyena pañca pañcakrameṇa kādi māntānyakṣarāṇi vargaśaḥ samālikhya tadanu yādi hakārāntānyakṣarāṇi catvāri catvāri vāyūttaradiggatayoḥ -------------------------------------------- p. 105) īśānte dvidviśaḥ paścānnāmādyarṇaṃ yato bhavet | tanmukhaṃ pārśvayoḥ pāṇī kukṣī pādau tatastataḥ || 93 || pucchamekamatho madhye pṛṣṭhamevaṃ ṣaḍaṅgavat | mukhe sarvārthasiddhiḥ syātkarayoralpasiddhikṛt || 94 || kukṣorūnityanaiṣphalyaṃ pādayoḥ sarvaduḥkhakṛt | pucche mṛtyustu niyataṃ pṛṣṭhe sarvārthadāyakam || 95 || tasmāttat sādhu vijñāya kuryāt sarvaṃ samīritam | vyañjanaṃ deśakūrme * syāt gṛhakūrme svarāstathā || 96 || grāmādikūrme dvitayaṃ parakūrme na tattrayam | nityaṃ pūrvamukho yasmāttena tatsiddhirīritā || 97 || -------------------------------------------- koṣṭhayorvilikhya avaśiṣṭaṃ lakṣa ityakṣaradvayaṃ īśakoṣṭhe samālikhediti | sarvamadhyakoṣṭhe prāgādiṣu īśāntāsvaṣṭasu dikṣu pratyekaṃ akārādivisarjanīyāntān ṣoḍaśa svarān prādakṣiṇyena dvayaṃ dvayaṃ samālikhet | evaṃ kṛte prāguktānāṃ gṛhādīnāṃ nāmādyakṣaraṃ prokte cakre yasmin koṣṭhe dṛśyate tatkoṣṭhaṃ tasya kūrmasya mukhaṃ jñeyam, tatkoṣṭhapārśvayoḥ sthitaṃ koṣṭhadvayaṃ tasya kūrmasya karayugaṃ tadanantaraṃ koṣṭhadvayaṃ tasya jaṭharam || 93 || tadanantaramekaṃ koṣṭhaṃ tasya pucchaṃ sarvamadhyaṃ svarākṣaropetaṃ tannavamakoṣṭhaṃ tasya pṛṣṭhaṃ, evaṃ mukhakarajaṭharapādapucchapṛṣṭhākhyaṣaḍaṅgavattasya kūrmasya svarūpaṃ, sarvatra nāmākṣarakoṣṭhamārabhya tasya kūrmasya mukhādikalpanamiti || 94 || sarvārthadāyakaṃ bhajanamitiśeṣaḥ || 95 || sarvaṃ samīritaṃ bhajanaprayogāditi śeṣaḥ | vyañjanaṃ nāmākṣaragatam | svarāḥ nāmādyakṣaragatāḥ || 96 || dvayaṃ svarākṣaraṃ vyañjanākṣaraṃ ca | etaduktaṃ bhavati | prokte cakre deśakūrmasya nāmādyakṣare vyañjanākṣaraṃ yatra koṣṭhe dṛśyate tattasya mukhaṃ gṛhakūrmasvanāmādyakṣare svarākṣaraṃ yasya koṣṭhe dṛśyate tattasya -------------------------------------------- p. 106) evaṃ kūrmavibhāgo'yamīritaste caturvidhaḥ | mantrāṇāṃ tena siddhiḥ syātsarveṣāṃ sarvatastadā || 98 || samvardhyāyāmavistāraṃ hṛtvā'ṣṭābhistu śeṣataḥ | vijñāya vargaṃ teṣvekamādyaṃ nāmni prakalpayet || 99 || vāstuṣvajñātarūpeṣu prasiddhaṃ nāmato bhavet | tattatsthāneṣu niyatamanarthaṃ śūnyatā tathā || 100 || vyomatattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niṣphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || -------------------------------------------- mukham grāmādīnāṃ kūrmasya nāmādyakṣare svaravyañjanākṣare yatra koṣṭhe dṛśye te tattasya mukhaṃtaddvayānuguṇe aṅge uktāni kuryāt | taddvayasyānyonyānanuguṇeṣvaṅgeṣu yatheṣṭamanyatarānuguṇe aṅge kuryāt | deśakūrmasya nāmādyakṣare kevalaṃ svarākṣare sati tatkoṣṭhadiggatabāhyakoṣṭhaṃ mukhaṃ tasya kalpayet | pūrvābhimukhaḥ parakūrmaṃ iti śeṣaḥ | tena niyatasthititvāt tatsiddhirīritā tadavayavāvasthānādhīnā || 97 || yena kūrma vibhāgajñānena || 98 || samvardhyetyādinā tathetyantena ślokadvayena grahādīnāṃ proktavāstuviśeṣāṇāmajñātasaṃjñānāṃ nāmakalpanaprakāramupadiśati | tatra āyāmena dairghyamānena | aṣṭābhiḥ aṣṭasaṅkhyābhiḥ | śeṣataḥ āvāhanaśeṣataḥ | vargaṃ aṣṭasvekam | teṣu vargākṣareṣu ekaṃ akṣaraṃ ādyamakṣaram || 99 || ajñātarūpeṣu ajñātanāmasu | etaduktaṃ bhavati ajñātanāmakasya svamanīṣitasya vāstoḥ āyāmena vistāraṃ saṃvarddhya tāṃ saṅkhyāṃ aṣṭasaṅkhyayā āhṛtya avaśiṣṭasaṅkhyāyāḥ svareṣu akacaṭatapayaśarūpavargeṣu anyatamaṃ jñātvā tadvargajeṣvakṣareṣu anyatamādyakṣarādyantasya nāma kalpayediti | prasiddhaṃ nāmataḥ jñātanāmasu vāstuṣviti śeṣaḥ | tena kūrmāvayavān kalpayet tatsthāneṣu pādapucchakukṣisthāneṣu | śūnyatā niṣphalatā || 100 || p. 107) iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate pañcamaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam | -------------------------------------------- iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasyaparipūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ lalitānityārcanakramādiprakāśanaparaṃ pañcamaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam | granthasaṅkhyā pañcame yantramekaṃ syāt granthavyākhyānagāminaḥ | śatadvayaṃ pañcaṣaṣṭyā sametamitivīkṣitam || atha ṣaṣṭhaṃ paṭalam atha ṣoḍaśanityānāṃ nityārcāniratātmanām | naimittikaṃ ca kāmyaṃ ca vakṣye'haṃ śṛṇu sundari ! || 1 || nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ sāpekṣaṃ pūrvapūrvataḥ | anyathā bhajanaṃ cecchan karotyāpatparamparām || 2 || nityārcanarataiḥ siddhaiḥ kāryaṃ naimittikārcanam | tadvidhānamato vakṣye caitrādyaṃ phālgunāvadhi || 3 || caitre damanakaiḥ kuryāt samūlairvā'tha gucchakaiḥ | pūrvapakṣacaturdaśyāṃ niśi saṃsthāpya vidyayā || 4 || -------------------------------------------- atha ṣaṣṭhaṃ paṭalam pūrvasmin paṭale lalitā nityapūjāvidhānamupadiśyānantaraṃ tanniṣṭhānāṃ sarvanityāsādhāraṇaṃ naimittikakāmyapūjākramamupadiśati atha ṣoḍaśanityetyādinā tanmayobhavedityantena ślokaśatarūpeṇa ṣaṣṭhena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādibhiḥ teṣva pītyantairdvātriṃśatślokairnaimittikārcanakramamupadiśati | tatra atha ṣoḍaśetyādinā āpatparamparāmityantena ślokadvayena paṭalārthoddeśānnaimittikakāmyayoraprāptakramānuṣṭhāne pratyavāyaṃ copadiśati | tatra naimittikaṃ kāmyaṃ ca arcanamiti śeṣaḥ || 1 || sāpekṣaṃ pūrvapūrvataḥ sāpekṣam etaduktaṃ bhavatinityārcāniratānāmeva naimittikārcāsu yogyatā, ubhayārcāniratānāṃ kāmyārcā yogyateti | anyathā bhajanaṃ uktakramaviparyāsabhajanam, etatsarvasādhāraṇam || 2 || nityārcana ityādinā ślokena sarvāsāṃ naimittikārcāvidhānena guṇavidhānaṃ tatprakāraṃ ca prastauti || 3 || caitre ityādinā pūjanamityantenārddhādyenaikena ślokena damanaiārcanakramamupadiśati, samūlaiḥ damanakairitiśeṣaḥ | gucchakaiḥ śākhābhiḥ teṣāṃ eṣa gauṇapakṣaḥ | saṃsthāpya vidyayā, etaduktaṃ bhavati sarvatra naimittikārcāsu proktāni pūjādravyāṇi pūrvedyurniśi pavitre pātre vidyābhyukṣite nidhāya taddinanityāvidyayā ca gandhapuṣpadhūpadīpanaivedyanamaskāraiḥ -------------------------------------------- p. 109) paredyurnityapūjānte kuryādetaistu pūjanam | asminmāse ca pūrṇāyāṃ vasantotsavapūjanam || 5 || kuryāttatkālasambhūtaiḥ prasūnaiścāndracandanaiḥ | saugandhikaiḥ sakāśmīraiḥ pūjāṃ pūrvavadujjvalām || 6 || vaiśākhe māsi pūrṇāyāṃ pūjayeddhemapuṣkaraiḥ | api vā candrakastūrīcandanaiḥ śiśirodakaiḥ || 7 || jeṣṭhe māsi ca pūrṇāyāṃ kadalīpanasāmrajaiḥ | phalaistu pūjayeddevīṃ pūrvavat sarvasiddhaye || 8 || āṣāḍhe māsi pūrṇāyāṃ candanaiḥ kuṅkumānvitaiḥ | elā kakkolajātībhirupetaiḥ pūjayecchivām || 9 || śrāvaṇe māsi pūrṇāyāṃ pavitraiḥ pūjayecchivām | tadvidhānamidaṃ bhadre ! śṛṇu saubhāgyadāyakam || 10 || -------------------------------------------- namaskāraiḥ pañcabhirupacāraiḥ samabhyarcya kvacitsaparyāsthāne nidhāya || 4 || paredyuḥ svanityākramārcanānte taiḥ saviśeṣaṃ pūjanaṃ yathāśakti vittairgurupūjanaṃ ca kuryāditi || 5 || asminnityādinā ujjvalamityantenārddhādyena ślokena vasantotsavapūjanamupadiśati | asmin māse caitramāse | candanakarpūrasaugandhikaiḥ sakalahāraiḥ sakāśmīraiḥ kuṅkumopetaiḥ pūrvavat prāguktādhivāsapūrvakam || 6 || vaiśākhetyādinā ślokena vaiśākhamāsapūjāmupadiśati | tatra himapuṣkaraiḥ himajalairapi ceti pakṣāntaram | aśaktaviṣayaḥ | candrakastūrīcandanaiḥ vāsitairiti śeṣaḥ | atrāpyadhivāsapūrvakaṃ kartavyam || 7 || jyeṣṭhetyādinā ślokena jyeṣṭhamāsapūjāmupadiśati | tatra tatra pūrvavat sādhivāsam || 7 || āṣāḍhetyādinā ślokenāṣāḍhapūjāmupadiśati atrāpi sādhivāsaṃ pūjayet || 9 || śrāvaṇetyādibhirvinaśyatītyantairdaśabhiḥ ślokaiḥ śrāvaṇe māse pavitrāropaṇotsavārcanakramamupadiśati | -------------------------------------------- p. 110) sauvarṇai rājatairvāpi sūtraiḥ paṭṭasamudbhavaiḥ | kārpāsasambhavai raktairnavadhā guṇitaiḥ śubhaiḥ || 11 || kuryātpavitraṃ śaktīnāṃ sarvāsāṃ ṣoḍaśā"lgulaiḥ | navāṅgulairvā tatsaṅkkhyai saragranthyādisaṃyutam || 12 || athavā vṛttiśaktīnāṃ tattatsaṅkhyāṅgulādikam | kṛtvā'dhivāsapūrvaṃ tu pūjayettairyathākramam || 13 || home tvekasaragranthi tanmānaṃ syātpavitrakam | aṣṭottaraśataiḥ sūtraiḥ kuryācchaktyā * ca tārakam || 14 || pūjā viṣṭarasānena vitānādavalambayet | vārāhīkurukullādiśaktīnāṃ mūlaśaktivat || 15 || -------------------------------------------- tatra pavitrairvakṣyamāṇaiḥ tatvātmabhiḥ | tadvidhānaṃ pavitravidhānam || 10 || vā pakṣāntare | raktaiḥ kuṅkumacandanādyaruṇitaiḥ || 11 || navāṅgulaiḥ sūtrairityanvayaḥ | vā pakṣāntare, tatsaṅkhyāsaragranthyādisaṃyutam ṣoḍaśāṅgulāyāmapakṣe ṣoḍaśasaraṃ ṣoḍaśagranthikaṃ ca kuryāt | navaṅgulāyāmapakṣe navasaraṃ navagranthikaṃ ca kuryāt | atrādiśabdo rañjanaviṣayaḥ pratigranthirañjanaṃ kuryāt ityarthaḥ || 12 || athaveti pakṣāntaraṃ param | tatsakhyāṅgulādikam atrādiśabdaḥ saragranthyādiviṣayaḥ | etaduktaṃ bhavati yasminyasminnāvaraṇe yā yā śaktisaṅkhyā tāvatsakhyāṅgulāyāmasaragranthisaṃyutaṃ pavitraṃ kuryādityekaḥ pakṣaḥ | ityasmin pakṣe hetonāmaṣṭāṅgulāyāmamāṣṭasaragranthikaṃ, navānāṃ nāthānāṃ navāṅgulāyāmaṃ navasaragranthikaṃ, kāmeśvaryādīnāṃ tisṝṇāṃ tryaṅgulāyāmaṃ trisaragranthikaṃ, madhyasthāyāḥ pradhānāyāḥ ṣoḍaśanityātmakatvāt ṣoḍaśasaragranthikaṃ, anyāsāṃ pañcadaśanityānāṃ lalitāṅgabhūtānāṃ pañcadaśāṅgulāyāmaṃ pañcadaśasaṃragranthikaṃ pavitraṃ kuryāditi | kṛtveti adhastādanvayaḥ | adhivāsapūrvaṃ prāgvat | taiḥ pavitraiḥ || 13 || tanmānaṃ pakṣatraye yadaṅgīkṛtaṃ tanmānāyāmaṃ, tairaṣṭottaraśataiḥ saragranthiyuktairiti śeṣaḥ || 14 || vārāhīkurukullādiśaktīnāṃ ādiśabdena pañcadaśanityā ucyante | mūlaśaktivat pradhānadevatāyāḥ -------------------------------------------- p. 111) svamānenātmanaḥ kuryāt pavitraṃ proktasaṅkhyayā ! | kramāgamajñaśiṣyāṇāmātmavatsamudīritam || 16 || anyeṣāṃ yogiśaktīnāmekagranthisare na ca | paridhānapramāṇena maṇḍapasyaikasūtrataḥ || 17 || saragranthyaṅgulairyuktaṃ ṣaṇnavatyā tu saṅkhyayā | kṛtvā pavitratritayaṃ tāni devyai samarpayet || 18 || uktamānatrayepyekaṃ grāhyaṃ bhavati sarvataḥ | na kuryānmānasāṅkaryaṃ yadi kuryādvinaśyati || 19 || atha bhādrapade māsi pūrṇāyāṃ ketakodbhavaiḥ | prasūnairarcayeddevīṃ pūrvoktavidhinā yutam || 20 || āśvayujyāṃ viśeṣastu darśāntapratipattithim | ārabhya pūjayeddevīṃ gandhapuṣpopahārakaiḥ || 21 || home śatādi tadvṛddhyā pūrṇāyāṃ ṣaṭśatādhikam | sahasraṃ juhuyānnityaṃ japaṃ caiva samācaret || 22 || -------------------------------------------- proktapakṣatraye yaḥ pakṣo'ṅgīkṛtastadvat | aṅganityānāṃ caturdaśasarādika, madhyasthāyāḥ pañcadaśasarādikam || 15 || svamānena skandhādinābhyavadhinā | kramaḥ akṣarakramaḥ | āgamaḥ kādimatādi || 16 || paridhāna pramāṇena śaktiyoginīnāṃ mānena || 17 || saragranthyetyādyuktaḥ pakṣaḥpūrvoktapakṣatrayānuṣṭhānāśaktaviṣayaḥ || 18 || mānasāṅkarya uktānāṃ pakṣatrayāṇāmanyonyamānasāṅkaryyam || 19 || atha bhādrapadetyādinā ślokena bhādrapadamāsapūjāmupadiśati, tatra pūrvoktavidhinā yutaṃ adhivāsapūrvam || 20 || āśvayujyāmityādibhirarcanamityantaiścaturbhiḥ ślokairāśvayujamāsapūjākramamupadiśati | tatra darśāntapratipattithiṃ amāvāsyānantarapratipattithim | upahāraḥ nivedyam || 31 || śatāditadvṛddhyā śatādiśatavṛddhyā | evaṃ pūrṇāyāṃ ṣaṭśatādhikaṃ -------------------------------------------- p. 112) kanyakāyāṃ samāvāhya devīṃ sampūjyabhaktitaḥ | datvā bhūṣaṇavastrādi dakṣiṇāṃ ca samuddharet || 23 || evamekādisaṃvṛddhyā pūrṇāntaṃ pūjayet priye ! | tena vidvān bhavetsiddho nṛpatiṃ kurute'rcakam || 24 || kārtike māsi pūrṇāyāṃ kuṅkumena samarcayet | rātrau pradīpakairhomaiḥ kuryāt ghṛtasamedhitaiḥ || 25 || devyagre sthāpayeddīpān vidyayā ṣoḍaśa kramāt | śaktīnāmekamekaṃ tu sthāpayettattadagrataḥ || 26 || athavā bhājane madhye tvekaṃ tamabhito nava | kṛtvā nivedayenmūlavidyayā saprasūnakam || 27 || mārgaśīrṣe ca pūrṇāyāṃ nālikerāmbu candrayuk ! | nivedyābhyarcayenmāṣapiṣṭāpūpairyathāvidhi || 28 || -------------------------------------------- mūlavidyayā juhuyādityarthaḥ | japaṃ caivam śatāditadvṛddhyā japaṃ ca samācaredityarthaḥ | sampūjya nityoktakrameṇa || 23 || evamekādisaṃvṛddhyā pūrṇāyāṃ ṣoḍaśa kanyāḥ samarcayet | tena yajanena | etaduktaṃ bhavati devīśeṣārcāhomādyanantaraṃ kanyakāpūjanaṃ kuryāditi || 24 || kārttiketyādibhiḥ prasūnakamityantaistribhiḥ ślokaiḥ kārttikadīpotsavapūjākramamupadiśati, tatra homaṃ kuryāt nityoktamantrata iti || 25 || vidyayā śrīvidyayā | śaktīnāṃ vārāhīkurukullādīnāṃ parivāraśaktīnāṃ tattanmantreṇeti śeṣaḥ | asmin pakṣe pañcadaśanityānāṃ pṛthak pūjāyāṃ pañcadaśadīpān sthāpayet tattadvidyābhiriti sampradāyaḥ | vārāhīkurullayordevīvat || 26 || athavā pakṣāntaraṃ eṣa gauṇaḥ pakṣaḥ || 27 || mārgaśīrṣetyādinā ślokena mārgaśīrṣamāsapūjāmupadiśati | tatra candrayuk karpūrayutam | nārikelāmbu nivedya tadarghyopetaṃ māṣapiṣṭāpūpaiḥ pūjayedityarthaḥ | yathāvidhi adhivāsapūrvam || 28 || -------------------------------------------- p. 113) puṣya māsi ca pūrṇāyāṃ śarkarābhirguḍena vā | pūjayediṣṭasaṃsiddhyai gavyaṃ dugdhaṃ nivedayet || 29 || māghe māsi ca pūrṇāyāṃ tilaiḥ śuklaistathetaraiḥ | pūjayeddugdhanaivedyasitāpūpādibhiḥ sadā || 30 || phālgune māsi pūrṇāyāṃ paṅkajaiḥ svarṇarājataiḥ | cūtasaugandhimadhukaiḥ pūjayedīpsitāptaye || 31 || viṣuvāyanadarśāsu yugādiṣu samarcanam ! | kuryādvaiśeṣikaṃ puṇyeṣvāgamokteṣu teṣvapi || 32 || nityanaimittikārcāsu niratānāṃ yatātmanām | procyante kāmyarūpāṇi ṣaṭkarmāṇi samarcanaiḥ || 33 || yantrahomakriyādhyānayogatarpaṇapūjanaiḥ | proktāni kāmyakarmāṇi prayoge'nyatsamarcayet || 34 || -------------------------------------------- puṣye māsītyādinā ślokena puṣyamāsapūjāmupadiśati tatra vā pakṣāntare | gavyaṃ gosambandhi | gavyagrahaṇaṃ ajamahiṣyādikṣīravyāvṛttyartham || 29 || māghe māsītyādinā ślokena māghamāsapūjāmupadiśati tatra śuddhaiḥ śvetaiḥ | itaraiḥ kṛṣṇaiḥ | tatheti pakṣāntare | sitā śarkarā | ādiśabdaḥ phalādiviṣayaḥ | sadā sarvadinārcaneṣu || 30 || phālgune māsītyādinā ślokena phālgunamāsapūjāmupadiśati | tatra svarṇarājataiḥ puṣpairiti śeṣaḥ || 31 || viṣuvetyādinā ślokena puṇyeṣu divaseṣu pūjāviśeṣānupadiśati | tatra yugādiṣu yugādisaṃjñāsu vaiśākhādimāsoktāsu tithiṣu | vaiśeṣikaṃ dviḥkramārcanaṃ nityārcanaṃ naimittikārcanaṃ ca | āgamokteṣu gurujanmadivasādiṣu || 32 || anantaraṃ nityetyādibhiraṣṭaṣaṣṭhyā ślokaiḥ kāmyapūjāvidhānamupadiśati | tatra nityetyādinā samarcanādityantena ślokadvayena kāmyapūjākaraṇayogyān pūjayaiva kāmāvāptiṃ copadiśati | tatra yatātmanāṃ vivekinām | kāmyarūpāṇi yaṣṭavyāni abhimatānītyarthaḥ | samarcanaiḥ yantrahomādivikāraiḥ | kriyā puttalikāsu kaṇṭakavedhanādiḥ | p. 114) rakṣā śāntirjayo lābho nigraho nidhanaṃ tathā | ṣaṭkarmāṇi tadaṅgatvādanyeṣāṃ na pṛthak sthitiḥ || 35 || tāni caitrādi caitrāntaṃ tithivāraiśca pārvati ! | pūjādravyairdeśakālaiḥ kathyante sādhvanukramāt || 36 || rakṣāyai bhūpure śāntyai pūjayedvārimaṇḍale | jayāya dahanāgāre lābhāyānilamaṇḍale || 37 || śeṣaryovyomagehe'syāḥ pītāśvetāruṇāsitaiḥ | dravyaiḥ ṣoḍhā vibhajyāhaḥ kramādrātriṃ ca pūjayet || 38 || tāni caitrādi-ṛtavaḥ khaṇḍāni samudīritāḥ | tāni pūjāvidhau proktairdevyāstairnavanāmabhiḥ || 39 || lalitā kāmadā kāmetyetābhirdvādaśa kramāt | caitrādimāsanāmāni teṣu tairdānapūjanaiḥ || 40 || -------------------------------------------- dhyānaṃ bhūtodayasamayasmaraṇam | yogaḥ sādhyasvātmanoraikyabhāvanam || 33 || prayoge'nyat samarcanāt | etaduktaṃ bhavati svasvakāmyāvāptyupāyabhuteṣu prokteṣu saptasu caramabhūtāt saptamāt pūjanādanyadupariṣṭādvakṣyate | atra kevalaṃ saptamena saparyāviśeṣeṇaiva vāñchitāptikathanamiti || 34 || rakṣetyādinā ślokena ṣaṭkarmasvarūpamupadiśati tatrānyeṣāṃ vaśyākarṣaṇavidveṣaṇādīnām || 35 || tānītyādinā ślokena kāmyapūjāvidhānakramakathanaprakāramupadiśati | tatra tāni ṣaṭkarmāṇi | deśakālairityatra kālaśabdomuhūrtādivāco || 36 || rakṣetyādibhiḥ samaśnuta ityantaiḥ pañcadaśabhiḥ ślokaiḥ bhūtamaṇḍaleṣu pūjayā ṛtumāsatithivāreṣu dravyaviśeṣaiḥ pūjayā ca phalaviśeṣānupadiśati | tatra bhūpure rekhāgrāṣṭakaśūlopete caturasre | vārimaṇḍale arddhacandrākāre śṛṅgadvayapadmopete maṇḍale | dahanāgāre pratikoṇaṃ svastikopete trikoṇe | anilamaṇḍale ekāntaritamantarbahirviracitabinduṣaṭkayukte vṛtte || 37 || śeṣayoḥ nigrahanidhanayoḥ | vyomagehe kevale -------------------------------------------- p. 115) abhīṣṭaṃ samavāpnoti balārāgyādisiddhibhiḥ | vrīhimāṣayavakṣaudraghṛtatailapayombaraiḥ || 41 || hema ratnaṃ tilaṃ mudgamiti dravyāṇyanukramāt | caitrādiṣu rutaṃ nādaṃ dadyādvidyāvide'rcayet || 42 || śleṣmāntakakarañjākṣanimbāśvatthakadambakāḥ * | bilvovaṭaśca mātṝṇāṃ pādapāḥ samudīritāḥ || 43 || candanadvayakarpūracūtā vyutkramapīṭhagāḥ | teṣu caitrādiṣu yajedājñāsiddhirdṛḍhā bhavet || 44 || caitrādi-ṛtusambhūtaiḥ prasūnairnityamarcayet | āyuḥ kāntiṃ śriyaṃ bhūmiṃ vijayaṃ śaśvadaśnute || 45 || pratipattithimārabhya kramādekābhivṛddhitaḥ | mocāṃ guḍaṃ nārikelaṃ pūrṇāntaṃ homayedapi || 46 || tataḥ pratipadārabhyadinamekaikaśaḥ kramāt | darśe tvekamathaivaṃ syāt kṛte lakṣmyā nṛpo bhavet || 47 || -------------------------------------------- vṛtte | pītaśvetāruṇāsitaiḥ vāyunābhasorasitavarṇaiḥ | etāni dravyāṇi bhūtamaṇḍalapūjāyāmeva | ṣoḍhāvibhajyāhaḥ pañcabhiḥ pañcabhirghaṭikābhiḥ rātriṃ ca uktakrameṇa vibhidya || 38 || khaṇḍāni ghaṭikāḥ | pañcapātikeṣu viṣayeṣu (?) | ahaśca rātriṃ ca pañcabhirghaṭikābhiḥ ṣoḍhā vibhidya teṣu ṣaḍ-ṛtubhūteṣu kramāttadrakṣādīnikuryāt iti | navanāmabhiḥ tripuretyādibhiḥ || 39 || kramāt uktānītiśeṣaḥ || 40 || siddhibhiḥ samamiti śeṣaḥ | payaḥ kṣīram || 41 || hema iti padacchedaḥ | arcayet tamiti śeṣaḥ || 42 || mātṝṇāṃ vaśinyādiparamārthānām || 43 || vyutkramapīṭhagā iti | etaduktaṃ bhavati | cūtakarpūraraktacandanacandanākhyāḥ kāmarūpapūrṇagirijālandharoḍyānapīṭhagā iti | teṣu dvādaśasu viṣṭareṣu || 44 || nityaṃ nityakarmma || 45 || homayet nityahomānte vidyayā proktadravyasaṅkhāyuktayā juhuyāt || 46 || tataḥ pūrṇādināt | evaṃ kṛte lakṣmyānṛpobhavedityanvayaḥ || 47 || -------------------------------------------- p. 116) ravivāre'ruṇāmbhojaiḥ kumudaiḥ somavārake | bhaume raktotpalaiḥ saumye vāre tagarasambhavaiḥ || 48 || guruvāreṣu kalhāraiḥ śukravāre sitāmbujaiḥ | utpalaiḥ śanivāreṣu pūjayedabdamādarāt || 49 || nivedayet kramātteṣu ravivārādisaptasu | pāyasaṃ dugdhakadalīnavanītaṃ site ghṛtam || 50 || evamabdaṃ samārādhya devīṃ gandhādibhiḥ kramāt | grahapiḍāṃ vijityāśu mukhāni ca samaśnute || 51 || caturasraṃ samārabhya nava cakrāṇyanukramāt | unnatonnatamāmadhyāccakraṃ syānnidhanaṃ dhanam || 52 || tritrikramādunnataṃ tat suprajatvaṃ śriyaṃ labhet | eka dviṣaṭkramonnāmaḥ śriyai kīrtyai ca kalpate || 53 || navāni samarūpāṇi sarvābhīṣṭārthasiddhaye | ratne hemani rūpye ca tāmre dṛṣadi ca kramāt || 54 || -------------------------------------------- tagarasambhavaiḥ jalajaviśeṣaiḥ nandyāvartairvā || 48 || 49 || site piṇḍasikatāvigrahe || 50 || gandhādibhirityatra ādiśabdena upacārāntarāṇyucyante || 51 || caturasramityādibhiḥ sarvathā ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ śrīcakranirmāṇasvarūpaviśeṣeṇa phalasiddhiviśeṣānupādānadravyaviśeṣaiḥ phalaviśeṣānniṣiddhādhikaraṇāni teṣu karaṇe pratyavāyaṃ copadiśati | tatra āmadhyāt devatānivāsatrikoṇamadhyāvadhi nidhanaṃ dhanāvāptyanantaraṃnidhanaṃ bhavati || 52 || tritrikramādunnataṃ caturasrapadmadvayarūpāt caturdaśāradaśāradvayamunnataṃ tasmānnavayonikam | tat śrīcakramitiśeṣaḥ | ekadviṣaṭkramonnāmaḥ caturasrot padmadvayamunnataṃ tasmāccaturdaśārādikaṃ samunnatam || 53 || navāni iti -------------------------------------------- p. 117) kṛtvā śrīcakranirmāṇaṃ sthāpayet pūjayedapi | lakṣmīkāntiyaśaḥputradhanārogyādisiddhaye || 55 || sīsakāṃsyādiṣu punaḥ pūrvoktaviparītakṛt | phalakāyāṃ paṭe bhittau sthāpayenna kadācana || 56 || sthāpitaṃ yadi lobhena mohenā'jñānato'pi vā | kulavittamapatyaṃ ca nirmūlayati sarvathā || 57 || parvatāgre yajeddevīṃ palāśakusumairniśi | siddhadravyaiśca (?) saptāhāt khecarīmelanaṃ bhavet || 58 || araṇye vaṭamūle vā kuñje vā dharaṇībhṛtām | kadambajātīpuṣpābhyāṃ siddhadravyaiḥ śivāṃ yajet || 59 || māsena siddhā yakṣiṇyaḥ pratyakṣā vāñchitapradāḥ | ketakīkusumaiḥ siddhāśceṭakā vāridhestaṭe || 60 || ājñāmabhīṣṭāṃ vanitāṃ raṇe māyāṃ mahādbhutam | vasūni mālābhūṣādi dadyādasyecchayā'niśam || 61 || -------------------------------------------- divyatvānnavetyarthaḥ | samarūpāṇi navacakrāṇi ityarthaḥ | samasthalāni | ratne ṣoḍaśa svanyatame | dṛṣadi śilāyām | etānyadhikaraṇāni sarvanityārcanaprastārasādhāraṇāni || 54 || sthāpayet pratiṣṭāṃ kuryāt || 55 || sīsakāṃsyādītyatrādiśabdena nāgamāyasaṃ ca gṛhṇāti | pūrvoktaviparītakṛt alakṣmyādikaramityarthaḥ || 56 || lobhena vittecchayā | mohena avivekāt | ajñānataḥ niṣedhājñānataḥ || 57 || parvatāgre ityādibhirvinodavānityantaiḥ pañcadaśabhiḥ ślokaiḥ saptavidhasiddhyupāyamupadiśati | tatra siddhadravyaiḥ siddhadravyaṃ gurumukhādevāgantavyam | khecarīmelanaṃ apsaromelanam || 58 || kuñje kandarāyām || 59 || yakṣiṇyaḥ nīlapatākāpaṭale vakṣyamāṇāḥ ṣaṭtriṃśatvigrahāḥ | ceṭakāḥ ceṭakānāma catuḥṣaṣṭivigrahāḥ devatāstatpaṭale vakṣyamāṇāḥ || 60 || māyāṃ icchādhīnān kṛtrimavigrahān darśayituṃ sāmarthyaṃ -------------------------------------------- p. 118) pīṭhamakṣadrumaiḥ kṛtvā tatra devīṃ yajenniśi | śālmalīkusumaiḥ siddhadravyairmāsaṃ tu nirbhayaḥ || 62 || śmaśāne devadeveśi ! siddhyantyasya piśācikāḥ | aśmapātaprahārādyairasya ghnanti dviṣaściram || 63 || nirjane vipine rātrau māsamātraṃ tu nirbhayaḥ | yajeddevīṃ cakragatāṃ siddhadravyasamanvitām || 64 || mālatījātipunnāgaketakīmanubhiḥ kramāt | tena siddhyanti vetālāstā nāruhya svecchayā caret || 65 || śmaśāne caṇḍikāgehe nirjane vipine'pivā | madhyarātre yajeddevīṃ kṛṣṇavastrādibhūṣaṇaḥ || 66 || kṛṣṇacakre tikṛṣṇāṃ tāmatikruddhāśayo japet | sādhyayoniṃ tadagre tu baliṃ dadyānnivedayet || 67 || siddhadravyasamopetaṃ māsaṃ tadbhālalocanāt | jāyante bhīṣaṇāḥ kṛtyāstābhyaḥ sādhyaṃ nivedayet || 68 || viśvasaṃhārasantuṣṭāḥ punaryānti nijecchayā | devyā lalāṭanetrāḥ syuḥ prārthanena tirohitāḥ || 69 || -------------------------------------------- dadyāt, ekaika iti śeṣaḥ || 61 || nirbhayaḥ piśācādidarśanāt acakitacittaḥ || 62 || piśācikāḥ piśācikā nāma kāścana bhīmavigrahā devatāḥ || 63 || cakragatāṃ nityasaparyāproktacakre taduktaprakāreṇa saptasu proktasiddhyupāyeṣu samarcayedityarthaḥ | anyāsāmapi tattannityapūjācakre naimittikakāmyārcanam || 64 || vetālāḥ te ca virūpāḥ | bhīṣaṇākārāḥ asaṅkhyātāḥ kāścana devatāḥ || 65 || kṛṣṇavastrādibhūṣaṇaḥ ādiśabdena gandhamālyānulepanādikam || 66 || kṛtyacakre añjanadravāgurupaṅakābhyāṃ nirmite | sādhyayoniṃ uttara travakṣyamāṇāṃ sādhyanakṣatrayonim | tāsāṃ -------------------------------------------- p. 119) raktabhūṣāmbarālepamālābhūṣitavigrahaḥ | udyāne nirjane devīṃ cakre sañcintya pūjayet || 70 || kahlāracampakāśokapāṭalāśatapatrakaiḥ | siddhadravyasamopetairmāyāḥ siddhyanti māsataḥ || 71 || yāsāṃ prasādalābhena kāmarūpobhavennaraḥ | yābhirviśvamayoviśvacārī viśvavinodavān || 72 || ṣaḍādhārābjamadhye tu cakraṃ sañcintya pūjayet | candracandanakastūrīmṛganābhirmahodayaiḥ || 73 || trikālajño bhaveddevīṃ teṣu samyagvicintayet | pūrṇapratītau bhavyāni vikale'bhavyamīritam || 74 || devīṃ cakreṇa sahitāṃ culuke salile smaret | mātṛkāsahitāṃ vidyāṃ trirāvṛttyāmṛtātmakam || 75 || nāḍīṃ sārasvatīṃ jihvāṃ dīpākārāṃ smaran pibet | abdāccaturvidhaṃ tasya pāṇḍityaṃ bhuvi jāyate || 76 || -------------------------------------------- vigrahānupariṣṭādvakṣyati || 67 || prārthanena yuṣmatprasādāt siddhamasmatsamīhitam, yathāgataṃ gacchata iti prārthanena || 68 || 69 || mālābhūṣitavigrahaḥ sādhakaḥ iti śeṣaḥ || 70 || kalhārādibhiḥ samastairanyatamena vā | evaṃ sarvatrāpi || 71 || viśvavinodavān indrajālādipradarśanena || 72 || ṣaḍādhāretyādinā īrita ityantena ślokadvayena bhaviṣyadvartamānārthāparokṣo pāyamupadiśati | tatra ṣaḍādhārābjādīni uttaratra vakṣyati | cakraṃ sañcintya teṣvanyatame | mahodayaḥ gurumukhādavagantavyaḥ || 73 || devīṃ lalitām | samyak nityapūjoktavigrahataḥ | pūrṇapratītau proktarūpabhāvanāsiddhau | bhavyāni maṅgalāni siddhyantīti śeṣaḥ | vikale āyudhavarṇāvayavādivaikalyasphuraṇe | abhavyaṃ amaṅgalam || 74 || devīmityādibhirātmavidityantaistribhiḥ ślokaiścaturvidhapāṇḍityādisiddhyupāya -------------------------------------------- p. 120) evaṃ nityamuṣaḥkāle yaḥ kuryācchuddhamānasaḥ | sa yogī brahmavijjñānī śivayogī tathā'tmavit || 77 || anugrahoktacakrasthāṃ devīṃ tābhirvṛtāṃ yajet | campakendīvarairmāsādārogyamupajāyate || 78 || jvarabhūtagrahonmādaśītikākāmalākṣiruk | dantakarṇajvaraśiraḥśūlagulmādikukṣijāḥ || 79 || vraṇapramehachardyarśograhaṇyanyattridoṣajāḥ | sarve tayā samaṃ yānti pūjayā parameśvari ! || 80 || dravyaṃ cakrasya nirmāṇe kāśmīraṃ samudīritam | sindūraṃ gairikaṃ lākṣā daradaṃ candane'pivā || 81 || biladvāre likheccakraṃ ṣoḍaśatryasrasaṃyutam | daradenāsya madhyasthāṃ pūjayetparameśvarīm || 82 || -------------------------------------------- mupadiśati | tatra amṛtātmakaṃ salilamiti śeṣaḥ || 75 || jihvāṃ etaduktaṃ bhavati sarasvatīnāḍīvigrahāṃ jihvāṃ svātmatejovigrahāṃ vibhāvya tattejasi tadamṛtaṃ homa buddhyā pibediti | caturvidhaṃ pāṇḍityaṃ vādittvakavitvavāgmitvavyākhyātṛtvarūpam || 76 || nityaṃ yāvajjīvam | sayogītyādyuktasya pañcaprakārasyaikarūpye'pi evaṃ nānārūpakathanaṃ lokoktyanumatyartham || 77 || anugrahoktetyādinā parameśvarītyantena ślokatrayeṇa sarvavyādhiparihārapūjāmupadiśati | tatra anugrahoktacakrasthāṃ nityānityāpaṭaloktānugrahacakrasthām | tābhiḥ tatroktābhirḍākinyādibhiraṣṭacatvāriṃśacchaktibhiryajet | tatroktavidhānata iti śeṣaḥ | indīvarairnīlotpalaiḥ || 78 || jvara ityādi ṣoḍaśavidhavyādhikathanaṃ sarveṣāṃ vyādhīnāmupalakṣaṇārtham | tatra dantakarṇajvara ityatra jvaraśabdaḥ pīḍāvācī | śiraḥśūlaṃ śirorogaḥ | tridoṣajāḥ vātapittaśleṣmaṇāṃ ekaikavyādhisaṅkīrṇajanitā rogāḥ sarvarogā iti śeṣaḥ || 79 || 80 || dravyamityādinā ślokena abhiṣekādiṣu śrīcakranirmāṇadravyasaptakamupadiśati | tatra candane śītarakte || 81 || -------------------------------------------- p. 121) tābhistacchaktibhiḥsākaṃ siddhadravyaiḥ sugandhibhiḥ | kusumairmāsamātreṇa nāgakanyāḥ sametyatam || 82 || pātālādiṣu lokeṣu ramayanti priyāściram | yakṣarākṣasagandharvasiddhavidyādharāṅganāḥ || 83 || piśācā guhyakā vīrāḥ kinnarā uragāḥ priye ! | siddhyanti pūjanāttatra tathā tatproktakālataḥ || 84 || kiṃśukairbhūṣaṇāvāptyai pāṭalairgajasiddhaye | raktotpalairaśvasiddhyai kumudaiḥ kharasiddhaye || 85 || utpalairuṣṭrasaṃsiddhyai tagaraiḥ paśusiddhaye | jambīrairmahiṣāvāptyai lakucairajasiddhaye || 86 || dāḍimairnidhisaṃsiddhyai madhukairnāgasiddhaye | bakulairaṅganāsiddhyai kalhāraiḥ putrasiddhaye || 87 || śatapatrairjayāvāptyai ketakairvāhanāptaye | saurabhādyaiḥ prasūnaistu nityaṃ saubhāgyasiddhaye || 88 || -------------------------------------------- biladvāre ityādibhiḥ kālataḥ ityantaiścaturbhiḥ ślokairnāgakanyādyekādaśasiddhyupāyamupadiśati | tatra biladvāre pātālapraveśamārgadvāropakaṇṭhataḥ | ṣoḍaśatryasrasaṃyutaṃ pūrṇābhiṣekaproktapraktiyayā || 81 || tābhiḥ ṣaṇṇavatisaṅkhyātābhiḥ | tacchaktibhiḥ sacatvāriṃśaccatuḥśatādhikasahasrasaṅkhyātābhiḥ | etaccakrārcanaṃ lalitānityāyā eva, nānyāsām | taṃ sādhakam || 82 || yakṣetyādayo devatāviśeṣāḥ || 83 || tatra vīrā manuṣyasiddharūpāḥ || 84 || kiṃśukairityādibhiḥ saubhāgyasiddhaye ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ pañcadaśavidhaiḥ prasūnairarcanāt pañcadaśavidhavāñchitasiddhimupadiśati | tatra raktotpalaiḥ raktakusumaiḥ | tagaraiḥ prāgvat | jambīraiḥ nāraṅgaiḥ | vāhanāptaye syandanāndolikādisiddhaye || 85 || 86 || 87 || 88 || -------------------------------------------- p. 122) pūjayenmāsamātraṃ vā dviguṇaṃ triguṇaṃ tu vā | yāvatphalāpti vā kṣīraśarkarāghṛtapāyasaiḥ || 89 || sacakraparivārāṃ tāṃ devīṃ salilamadhyagām | tarpayet kusumaiḥ sārghyaiḥ sarvopaplavaśāntaye || 90 || ghṛtaiḥ pūrṇāyuṣaḥ siddhyai kṣaudraiḥ saubhāgyasiddhaye | dugdhairārogyasaṃsiddhyai tribhiraiśvaryasiddhaye || 91 || nālikerodakaiḥ prītyai himatoyairnṛpāptaye | sarvārthasiddhaye toyai rabhiṣiñcenmaheśvarīm || 92 || pūgodyāne yajeddevīṃ siddhadravyairdivā'niśam | nivasaṃstatra tatpuṣpairjāyate manmatho'paraḥ || 93 || pūrṇāsu niyataṃ devīṃ kanyakāyāṃ samarcayet | kṛtyāḥ pareritā mantrā vimukhāstān grasanti vai || 94 || -------------------------------------------- pūjayedityādinā ślokena kāmyaphalāvāptikālān sarvatra nivedyadravyāṇi copadiśati | tatra kṣīrādīni catvāri dravyāṇi sarvanaivedyānītyarthaḥ || 89 || sacakretyādinā ślokena sarvopadravaśāntyai sāddhya * kramatarpaṇādikamupadiśati | tatrai taduktaṃ bhavati rājakrodhatrividhotpātavairipīḍāgrahavaikṛtarogārttyādiṣu jalāśaye snātaḥ dhautāmbaraḥ padmaviṣṭaropaviṣṭaḥ kṛtanyāsaḥ kṛtārco nāthājñayā śrīcakraṃ salilopari vibhāvya tanmadhyagāṃ devīṃ svarṇarūpyatāmreṣvanyatamacaṣakapūritaṃ salilaṃ arghyaṃ karpūrādibhiḥ surabhiprasūnajuṣṭaṃ pratiśaktikaṃ nityapūjāmantraistatkrameṇa dadyāt tena sarvopaplavaśāntirbhavati || 90 || ghṛtairityādinā maheśvarīmityantena ślokadvayena devyāḥ ṣaḍbhirabhiṣekadravyaiḥ saptavidhābhiṣekaṃ tatphalāni copadiśati | tatra tribhiḥ proktaiḥ || 91 || prītyai svanirvṛttaye || 92 || pūgetyādibhiḥ ghoratarairapītyantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ pratiślokamekaikaprakāreṇa -------------------------------------------- p. 123) liṅgatrayagatāṃ devīṃ cakrasthābhiḥ svaśaktibhiḥ | pūjayanniṣṭamakhilaṃ labhate'tra paratra ca || 95 || śatamānakṛtaiḥ svarṇapuṣpaiḥ saurabhyavāsitaiḥ | pūjayenmāsamātreṇa prāgjanmāghairvimucyate || 96 || tathā ratnaiśca navabhiḥ māsaṃ māsantu pūjayet | vimuktaḥ sarvapāpaughaistāṃ paśyati ca cakṣuṣā || 97 || aṃśukairarcayeddevīṃ māsamātraṃ sugandhibhiḥ | mucyate pāpakṛtyādiduḥkhairghoratarairapi || 98 || devīrūpaṃ svamātmānaṃ cakraṃ śaktīḥ samaṃtataḥ | bhāvayanviṣayaiḥ puṣpaiḥ pūjayaṃstanmayo bhavet || 99 || -------------------------------------------- ṣaṭprakārabhajanamupadiśati | tatra tatpuṣpaiḥ pūgaprasūnaiḥ || 93 || 94 || liṅgatrayagatāṃ svayambhubāṇetaraliṅgasthāṃ mūlādhārahṛdayabrahmarandhragatām | cakrasthābhiḥ aṇimādibhiḥ | atra idantāviṣaye | paratra parāhantāviṣaye | etaduktaṃ bhavati mūlādhārahṛdayabrahmarandhreṣu anyatame nityasaparyāproktacakrasthāṃ tatrasthābhiraṇimādibhiḥ parivṛtāṃ vibhāvya pūjayan iṣṭaphalaṃ labheteti || 95 || prāgjanmāghaiḥ cirantanābhirdurvāsanābhiḥ || 96 || māsaṃmāsaṃ pratiratnamekaikaṃ māsam | pāpaughaiḥ saṅkocabhāvaiḥ | cakṣuṣā ityuktyā manasā'nubhavasiddhaṃ kathayati || 97 || pāpakṛtyādiduḥkhaiḥ pāpaiḥ svakīyavivekaiḥ | kṛtyādiduḥkhairarātibhirduṣprayogotthābhiḥ tābhiḥ kṛtyādibhiḥ ādiśabdena yantracūrṇauṣadhanikṣepā ucyante taiśca janitairduḥkhairityarthaḥ || 98 || devīrūpamityādinā ślokena akhaṇḍaviśvarūpatādevatābhāvanājjīvanmuktarūpaṃ paripūrṇaṃ phalamupadiśati | tatra cakraṃ sakaladevatāvāsabhūtaṃ śrīcakram | śaktīḥ āvaraṇaśaktyādyanantasaṅkhyātmaśaktīḥ | viṣayaiḥ śabdādirūpaiḥ | tanmayobhavet tadahaṅkāre svāhaṅkāraṃ vilāpayedityarthaḥ || 99 || -------------------------------------------- p. 124) devīrūpaṃ svamātmānaṃ cakraṃ śaktīḥ samaṃtataḥ | bhāvayanviṣayaiḥ puṣpaiḥ pūjayaṃstanmayo bhavet || 100 || gandhatattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niṣphālanāccitte tattatvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu kādimate ṣaṣṭhaṃ paṭalam | -------------------------------------------- iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ ṣoḍaśanityānaimittikakāmyārcanaprakāśanaparaṃ ṣaṣṭhaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 6 || granthasaṅkhyā ṣaṣṭhe yantrāṇi sapta syurvyākhyā granthaśatātparam | ṣaṭtripādāstriṣaṣṭiḥ syuriti samyak samīritam || atha saptamaṃ paṭalam atha ṣodaśanityāsu dvitīyā yā samīritā | kāmeśvarīti tāḥ sarvakāmadāḥ śṛṇu tattvataḥ || 1 || tattvanyāsaṃ dhyānabhedāṃstacchaktīstatprapūjanam | tadyogabedāṃstadyantrāṇyabhīṣṭārthapradāni ca || 2 || vidyārūpaṃ tu te devi proktaṃ prāgeva tatsphuṭam | mūlavidyākṣarairevaṃ kuryādaṅgāni ṣaṭkramāt || 3 || ekena hṛdayaṃ śīrṣaṃ tāvatātho'dvayaṃ dvayāt | caturbhirnayanaṃ tadvadastramekena coditam || 4 || -------------------------------------------- atha saptamaṃ paṭalam pūrvaṃ prathamāyā aṅginityālalitāyāḥ nityapūjāṃ sarvanityāsādhāraṇanaimittikakāmyasaparyādikramaṃ caturthapañcamaṣaṣṭhapaṭalairupadiśyānantaraṃ dvitīyāyāḥ kāmeśvarīnityāyā vidhānamupadiśati atha ṣoḍaśetyādinā kvacidityantena ślokaśatarūpeṇa saptamapaṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādinā arthapradāni ca ityantena ślokadvayena paṭalārthānupadiśati | tatra tatvataḥ yathāvat || 1 || tacchaktīḥ tadāvaraṇabhūtāḥ śaktīrityarthaḥ || 2 || vidyārūpamityādinā krameṇa vai ityantaiścaturbhiḥ ślokairvidyānyāsakramamupadiśati | ai/ sklī/ nityaklinne madadravesauḥ | tatra prāgeva tṛtīyapaṭale || 3 || ekena hṛdayamiti | tāvatā ekena | etaduktaṃ bhavati kāmeśvarīmūlavidyāyāḥ prathamākṣareṇa hṛdayaṃ, dvitīyena śīrṣaṃ, tṛtīyacaturthābhyāṃ śikhā, pañcamaṣaṣṭhābhyāṃ kavacaṃ, saptamāṣṭamanavamadaśamaiścaturbhirnetraṃ, ekādaśenāntyenāstram | evaṃ ṣoḍhā vibhinnena jātiyuktena mūlamantreṇa ṣaḍaṅganyāsaṃ karāgrayoḥ kuryāditi, uttaratra navame paṭale -------------------------------------------- p. 126) dṛkśrotranāsādvitaye jihvāhṛnnābhiguhyake | vyāpakatvena sarvāṅge mūrdhvādi prapadāvadhi || 5 || nyasedvidyākṣarāṇyeṣu sthāneṣu tadanantaram | samastena vyāpakantu kuryāduktakremeṇa vai || 6 || atha dhyānaṃ pravakṣyāmi nityapūjāsu coditam | yena devī suprasannā dadātīṣṭamayatnataḥ || 7 || bālārkakoṭisaṅkāśāṃ māṇikyamukuṭojjvalām | hāragrevaiyakāñcībhirūrmikānūpurādibhiḥ || 8 || maṇḍitāṃ raktavasanāṃ ratnābharaṇaśobhitāt | ṣaḍbhujāṃ trīkṣaṇāmindukalākalitamaulikām || 9 || pañcāṣṭaṣoḍaśadvandvaṣaṭkoṇacaturasragām | mandasmitollasadvaktrāṃ dayāmantharavīkṣaṇām || 10 || -------------------------------------------- svayameva vakṣyati yathā aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ adha ūrddhaṃ krameṇa hṛdayādibhirnetrāntaiḥ ubhayakarapañcāṅgulīṣu astreṇānyonyamārjanāt karataladvaye(na) ca nyasediti | ai/ hṛdayāya namaḥ ityādibhiḥ || 4 || dṛgityādinā krameṇa vai ityantena ślokadvayena vidyāyā ekādaśākṣareṇa svamūrddhādipādadvayāṃgulinakhāvadhi svakaratalābhyāṃ parāmṛśya pādadvayāgrādārabhya hṛdayāntamūrddhaṃ parāmṛśet | hṛdaye añjalyantaṃ nāthadarśitaprakriyayā vyāpakaṃ nyāsaṃ kuryāditi | evaṃ sarveṣāṃ mantrāṇāṃ sarvanyāsānte vyāpakaṃ nyāsaṃ kuryādityarthaḥ | mantrākṣaranyāsakramamupadiśati | tatra guhyake mūlādhāre | mūrddhādiprapadāvadhi | etaduktaṃ bhavati eṣu prokteṣu daśasu sthāneṣu sarvāṅge ca samastena mūlamantreṇetiśeṣaḥ | vyāpakaṃ ca pūrvavat punarapi kuryādityarthaḥ || 6 || atha dhyānamityādibhiḥ tatra vai ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairdevyā nityasaparyādhyānamupadiśati | tatra yena dhyānena || 7 || ūrmikā aṅgulīyakam || 8 || indukalākalitamaulikāṃ candrakalāvataṃsatvaṃ pañcadaśānāṃ nityānāṃ sādhāraṇaṃ nāma || 9 || pañcāṣṭaṣoḍaśadvandvaṣaṭkoṇacaturasragām | etaduktaṃ syāt samāntarālaṃ sūtradvayamanta -------------------------------------------- p. 127) pāśāṅkuśau ca puṇḍrekṣucāpaṃ puṣpaśilīmukham | ratapātraṃ sudhāpūrṇaṃ varadaṃ bibhratīṃ karaiḥ || 11 || evaṃ dhyāttvā'rcayeddevīṃ nityapūjāsu siddhaye | prayogādiṣu sarvatra vakṣye dhyānāni tatra vai || 12 || madanonmādanau paścāttathā dīpanamohanau | śoṣaṇaśceti kathitā bāṇāḥ pañca puroditāḥ || 13 || kusumā mekhalā paścānmadanā madanāturā | anaṅgapadapūrvāstāḥ pañcamī madaveginī || 14 || tato bhuvanapālā syāt śaśirekhā tvanantarā | rekhā gaganapūrvā'nyā pūjyā patreṣu cāṣṭasu || 15 || -------------------------------------------- rbahirvibhāgena samacaturasrākāraṃ kṛtvā tadantarvṛttadvayaṃ kṛtvā tatra ca vakṣyamāṇakrameṇa ṣaṭkoṇaṃ vidhāya tadantarvṛttadvayaṃ ekāṅgulāntarālaṃ vidhāya tadantaścaturaṅgulāntarālaṃ vṛttaṃ kṛtvā tadantarekāṅgulamānena vṛttaṃ kṛtvā evaṃ praveśagatyā triḥ kṛttvā samāntarvṛttavīthyāṃ pañca dalāni kṛtvā tadbahiḥ vṛttavīthyāṃ aṣṭadalāni kṛtvā tadbahirapi vṛttavīthyāṃ ṣoḍaśapatrāṇi kuryāt | evaṃ pañcadalāṣṭadalaṣoḍaśadalaṣaṭkoṇacaturasragāmityarthaḥ | eteṣāṃ mānaviśeṣaśca upariṣṭādvakṣyamāṇatvādiha na prapañcitaḥ || 10 || pāśāṅkuśāviti | etānyāyudhādivāmordhvahastādi vāmādharahastāntaṃ vāmadakṣiṇakrameṇādharahastayordakṣiṇavāmakrameṇa ca kalpayet || 11 || tatra vai prayogopadeśasthāneṣu || 12 || madanonmāda ityādinā ślokena pañcasu daleṣu pūjyāḥ pañcabāṇaśaktīrupadiśati | tatra puroditāḥ prāgudīritāḥ | pañcabāṇaśaktīḥ | etaduktaṃ syāt caturthapaṭaloktaśaivabāṇapañcakaiḥ ekaikākṣaramantrapūrvaiḥ madanonmādanetyādibhirnāmabhiḥ pañcabāṇaśaktīḥ pūjayet || 13 || kusumetyādinā aṣṭasvityantena ślokadvayena dvitīyatṛtīyāvaraṇe aṣṭasu daleṣu -------------------------------------------- p. 128) śraddhā prītī ratiścaiva dhṛtiḥ kāntirmanoramā | manoharā'ṣṭamī proktā devī sā'tra manorathā || 16 || madanonmādinī paścānmohinī dīpanī tataḥ | śoṣaṇī ca vaśaṃkārī siṃjinī subhagā tataḥ || 17 || sasvarāḥ ṣoḍaśa proktāḥ priyadarśana kāntikāḥ | pūjyāstāḥ pratipattraṃ tu pratyekaṃ ṣoḍaśacchade || 18 || pūṣoveśā sumanasā ratiḥ prītirdhṛtistathā | vṛddhisaumyā marīciśca paratastvaṃśumālinī || 19 || śaśinī cāṅgirā chāyā tataḥ sampūrṇamaṇḍalā | tuṣṭyā'mṛtākhyyā kathitāḥ kalāḥ syuḥ sasvarā vidhoḥ || 20 || ṣoḍaśeṣvapi patreṣu pūjayettā yathākramam | bahiḥ ṣaṭkoṇakoṇeṣu ḍākinyādyāstathā'rcayet || 21 || -------------------------------------------- pūjyāḥ śaktīrupadiśati | tatra anaṅgapadapūrvāstā iti pūrvoktāścatasraḥ etadukta syāt anaṅgakusumā anaṅgamekhalā anaṅgamadanā anaṅgamadanāturā iti || 14 || rekhā gaganapūrvā gaganarekhetyarthaḥ | anyā aṣṭamī || 15 || śraddhetyādibhiḥ ṣoḍaśacchade ityantaiḥ tṛtīyāvaraṇe ṣoḍaśedalapūjyāḥ śaktīrupadiśati | tatra aṣṭamī manorathetyanvayaḥ || 16 || madanonmādinītyekā | vaśaṃkārītyarthaḥ || 17 || sasvarāḥ ṣoḍaśasvarākṣareṣu ekaikākṣarapūrvikāḥ | priyadarśanakāntikāḥ ṣoḍaśa priyadarśanā ityarthaḥ || 18 || pūṣetyādinā yathākramamityantenādhyarddhena ślokadvayena caturthāvaraṇe bahiḥ ṣoḍaśapatreṣu pūjyāḥ śaktīrupadiśati || 19 || tuṣṭyāmṛtā tuṣṭyā saha amṛtā tuṣṭirityekā amṛtā ityeketyarthaḥ | sasvarā etāśca prāgvat | svarākṣareṣu ekaikākṣarapūrvikāḥ vidhodhaḥ candrasya || bahirityādinā ślokottarārddhena pañcamāvaraṇe ṣaṭkoṇeṣu pūjyāḥ śaktīrupadiśati | -------------------------------------------- p. 129) tadbahiḥ caturasrasthāṃ lokeśāṃ tatsamāṃ yajet | baṭukaṃ gaṇapaṃ durgāṃ kṣetreśaṃ cābhito yajet || 22 || agnyādyasreṣu vidyādi saptākṣaryantarāsthitaiḥ | tannāmabbhirbaliṃ tebhyo dadyādgandhādi coditaiḥ || 23 || tatastāmaṅgavidyābhyāṃ kḷptārghyaḥ pūjayecchivām | prāguktairupacārādyairhomaṃ kuryāttatastathā || 24 || -------------------------------------------- tatra tathā'rcayet etaduktaṃ syāt upariṣṭānnityānityāpaṭalaproktakrameṇa nir-ṛtivāyuvāsavakoṇeṣu proktakrameṇa, ḍākinīrākinīlākinī śaktitrayamabhyarcya vahnīśavaruṇakoṇeṣu triṣu proktakrameṇa kākinīśākinīhākinīti śaktitrayamarcayet iti || 21 || tadbahirityādinā coditairityantena ślokadvayena ṣaṣṭhāvaraṇe caturasre tadantaḥ koṇacatuṣṭaye pūjyaśaktyādikamupadiśati | tadbahiḥ ṣaṭkoṇādbahiḥ | loke śān (?) śaktīriti śeṣaḥ | tatsamāḥ pradhānadevatāsamānavarṇābharaṇakarāyudhadharāḥ | etatsarvāvaraṇaśaktisādhāraṇaṃ yajet | prāgādīśāntamaṣṭasu dikṣu adha ūrdhvaṃ ca prādakṣiṇyena, anyāṃstu ṣaṭkoṇamantareṇāvaraṇaśaktīrdevyagrāṃdārabhya prādakṣiṇyenārcayediti sampradāyārthaḥ || 22 || agnyādyasreṣu caturasraṣaṭkoṇabāhyavṛttāntarālastheṣu | vidyādisaptākṣaryantarāsthitaiḥ tattannāmabhiḥ | etaduktaṃ syāt proktānāmāvarṇaśaktīnāṃ sarvāsāṃ mūlavidyādyakṣarapurassaraiḥ tattannāmabhiḥ saptākṣaryantaiḥ ṣoḍaśacchadadvayepi vidyākṣarānantaraṃ ṣoḍaśasvarākṣarasahitaṃ proktakrameṇa pūjayet | tebhyaḥ baṭukagaṇapatidurgākṣetrapālebhyaḥ | gandhādicoditaiḥ vakṣyamāṇairdravyairiti śeṣaḥ || 23 || tata ityādibhiḥ siddhyantītyantaiḥ pādādhikaistribhiḥ ślokairdevyā nityapūjākramaṃ tatphalaṃ copadiśati | tatra aṅgavidyābhyāṃ kḷptārghyaḥ etaduktaṃ syāt prāgvadādhāracaṣakasalilāni vahnisūryasomātmakāni buddhvā tatṣaḍaṅgamantraiḥ proktakrameṇābhyarcya spṛṣṭārghyo mūlavidyāmekādaśavāraṃ japitvā sādhitenārghyeṇa prāgvat saparyāṃ kuryāt iti | evaṃ sarvāsāṃ vakṣyamāṇānāṃ nityānāmargha kḷptirvidheyetyarthaḥ | -------------------------------------------- p. 130) ghṛtāktairmadhurāktairvā prasūnairaruṇaiḥ śubhaiḥ | annādyābhyāṃ prajuhuyāttataḥ prāgvat samāpayet || 25 || evaṃ nityaṃ pūjayiturāyurārogyasampadaḥ | lokānurañjanaṃ nārīnṛpāvarjanakarma ca | 26 || apṛthaktvena siddhyanti tadyogān śṛṇu sundari | mahācamatkārakarāṃstrailokyakṣobhaṇakṣamān || 27 || purā devī pañca kāmān pañca jñānātmakānnijān | sasarja bāṇānuktāṃśca trividhān prāgudīritān || 28 || -------------------------------------------- prāguktairupacārādyaiḥ saparyāviśeṣairiti śeṣaḥ | tathā lalitāvidyāhomaproktakramavat || 24 || prāgvat samāpayet | etaduktaṃ syāt devatātanau tatparivāraśaktī stejorūpāḥ samāviṣṭā buddhvā tāṃ ca tejorūpiṇīṃ pravahannāsāmārgeṇa khecaryā mudrayā svāntaṃ nītvā prāgvat samāpayet iti | pañcadaśānāṃ nityānāṃ viśeṣānupadeśe saparyārambhe ṣoḍaśākṣaramantreṇa balipradānam | avasāne kurukullāsaptākṣaryā balipradānaṃ sarvāvaraṇādau devatāpaścimabhāge prāgvat tripaṅktikasya nāthanavakasya pūjanaṃ ca kuryādityarthaḥ || 25 || āvarjanaṃ vaśīkāraḥ || 26 || apṛthaktena anavāptatvenetyarthaḥ | atrāpi yugānurūpamakṣaralakṣaṃ japitvā taddaśāṃśaṃ tarpaṇahomādikaṃ ca kuryāditi | tadyogānityādinā prāgudīritānityantena tripādādyena ślokena pañcakāmastavanamukhenaitān prastauti | tatra tadyogān pañcakāmātmadevīmantrayantrayogān | mahācamatkārakarān manīṣitārthaprāpakatvataḥ | camatkāra āścaryam | trailokyakṣobhaṇakṣamān aśeṣabhuvanaprathākarān, etattadyogānityasya viśeṣaṇam || 27 || devī kāmeśvarīsampradāyaḥ | madanonmādanetyādiśaktittvenoktān pañcajñānātmakān pañcendriyajñānavigrahān sarveṣāṃ jñānendriyajñānātmakatvāt | sasarja tadrūpeṇa pariṇatetyarthaḥ | trividhān sthūlasūkṣmaparatvena | prāgudīritān pañcame paṭale bāṇāḥ syurityādibhiḥ proktān || 28 || -------------------------------------------- p. 131) teṣāṃ nāmāni rūpāṇi mantrāṃśca kramataḥ śṛṇu | yairviśvaṃ vaśamāyāti kṣaṇāttadbhāvanādinā || 29 || prathamaḥ kāmarājākhyo dvitīyomanmathastathā | kandarpastattṛtīyo'bhuttato makaraketanaḥ || 30 || manobhavaḥ pañcamaḥ syāt nāmānyetāni vai kramāt | dhyānaṃ teṣāṃ śṛṇu prājñe viśvavikṣobhakāriṇām || 31 || pītaśvetāruṇākārāstrayo'nyau dhūmranīlakau | sarve dvinetrā dvibhujāḥ smarevaktrasaroruhāḥ || 32 || puṇḍrekṣucāpapuṣpeṣudharā bhūtātmakāḥ kramāt | viśvākārā viśvamanovikṣobhaniyatātmakāḥ || 33 || eṣāṃ mantrān śṛṇu prājñe kramādekākṣarānapi | yairekaikaiḥ saṅgataiśca yantrāṇi syuḥ pṛthak pṛthak || 34 || sahaṃsadāhavahnisvaiḥ kāmarājaḥ samīritaḥ | prāṇorasāvahniyutastathā svenāpi manmathaḥ || 35 || -------------------------------------------- teṣāṃ nāmānītyādinā kramādityantenārddhādhikena ślokadvayena teṣāṃ kāmānāṃ nāmarūpamantraprastāvapūrvaṃ nāmānyupadiśati | tatra teṣāṃ pañcānāṃ kāmānām | yaiḥ nāmarūpamantrai | tadbhāvanādinā teṣāṃ nāmamantrarūpāṇām | ādiśabdo'bhiṣekanyāsādiviṣayaḥ || 29 || tattṛtīyaḥ teṣu tṛtīyaḥ || 30 || dhyānaṃ ityādinā niyatātmakā ityantena teṣāṃ dhyeyasvarūpāṇyupadiśati || 31 || tatra pītaśvetāruṇākārāstrayaḥ | dvau dhūmranīlakau | pañcabhūtaśaktirūpatvāttattadbhūtavarṇāḥ || 32 || bhūtātmakāḥ bhūtasāmarthyavigrahāḥ | viśvākārāḥ bhūtasāmarthyarūpatvāt | viśvamanovikṣobhakaratvaṃ ca bhūtātmakatvādeva || 33 || eṣāmityādinā ślokena teṣāṃ mantrān yantrāṇi ca prastauti tatra ekaikaiḥ ekaikākṣarataḥ ekaikayantrasaṅgataiḥ samuditaiḥ pañcabhistrīṇi yantrāṇi || 34 || sahaṃsetyādinā manobhava ityantenāddhyarddhena ślokadvayena teṣāmekākṣarān pañcamantrānupadiśati | -------------------------------------------- p. 132) śuciḥ svasaṃyutaḥ proktaḥ kandarpo'mburasāyutam | kṣmayā svena ca samproktaḥ so'yaṃ makaraketanaḥ || 36 || sahṛdrayairdāhavahnisvairuktobhūnmanobhavaḥ | bhālavaktrasahṛnnābhiguhyeṣa nyāsatastvamī || 37 || samastānvaśagān kuryurbāṇāneṣveva mūlataḥ | bhālāntaṃ vinyasennityaṃ yaḥ sa sarvāṅganāsmaraḥ || 38 || eṣāṃ yantrāṇi sarvāṇi trailokyakṣobhaṇāni ca | tāni krameṇa kathayāmyākarṇaya samāhitā || 39 || -------------------------------------------- tatra sahaṃsadāhavahnisvaiḥ hrī/kāraḥ kāmarājamantra ityarthaḥ | prāṇorasāvahniyutaḥsvenāpi kakāralakāra īkārabindubhiḥ klī/kāraḥ manmathamantraḥ || 35 || śuciḥ svasaṃyutaḥ bindusahitadvādaśasvaraḥ kaṃdarpamantraḥ | aṃburasākṣmayā svena ca vakāralakāra ūkārabindubhiḥ makaraketanaḥ || 36 || hṛdrayairdāhavahnisvaiḥ sakāratakārarepha īkārabindubhiḥ strīṃ manobhavamantraḥ | bhāla ityādinā smara ityantenārddhādyenaikena ślokena tanmantrāṇāṃ bāṇamantrāṇāṃ ca nyāsasthānakramamupadiśati | tatra bhālaṃ lalāṭam | guhyamitimūlādhārasthānamucyate | amī pañcakāmamantrāḥ || 37 || bāṇān bāṇānāṃ śaivānāmekaikākṣarān kūṭamantrān | eṣveva ukteṣu sthāneṣu eva | mūlataḥ mūlādhāramārabhya | etaduktaṃ bhavati pañcānāṃ teṣāṃ kāmānāṃ pratyekamekākṣarabhūtān proktān kūṭarūpān pañcamantrān tattannāmnā'nvitān lalāṭādimūlādhārāntaṃ prokteṣu pañcasu sthāneṣu nyasya mūlādhārādilalāṭāntaṃ ca prokteṣu vinyasya caturthapaṭaloktānekākṣarān kūṭarūpān pañcasaṅkhyān śaivabāṇamantrān tattatsthānādi namo'ntān vinyasediti || 38 || eṣāmityādibhiḥ śive ityantairarddhādhikaiḥ pañcabhiḥ ślokaisteṣāṃ kāmānāṃ pratyekaṃ krameṇa pañca yantrāṇyupadiśati | tatra krameṇa proktakūṭamantrakrameṇa || 39 || -------------------------------------------- p. 133) teṣu pañcasu bījeṣu punaruktivivarjitaiḥ | yojayedaṣṭabhistaistaiḥ svarān ṣoḍaśa māyayā || 40 || aṣṭāviṃśatisaṃyuktaṃ śataṃ tena bhavanti vai | tairyantrāṇi vidheyāni pañcānāṃ kramataḥ śive || 41 || vṛttatrayasthaṃ ṣaṭkoṇaṃ kṛtvā madhye svamakṣaram | likhet sādhyākhyayopetaṃ ṣaṭsu koṇeṣu tat punaḥ || 42 || -------------------------------------------- punaruktivivarjitaiḥ apunarāvṛttirūpaiḥ | aṣṭabhiḥ hakārarephakakāralakāra aikāravakārasakāratakāraiḥ tathāvidhairakṣarairitiśeṣaḥ | atra aikārasvarayojanaṃ nāma akārādivisarjanīyāntānāṃ ṣoḍaśasvarāṇāṃ yathākramamuccāraṇam | evaṃ sarvatra svareṣu svarayojanametacca svarāṇāṃ svātantryāt | māyayā visarjanīyena teṣāṃ ṣoḍaśasvarayojanena | etaduktaṃ bhavati teṣu pañcasu kāmamantreṣu apunaruktairhakārādibhiraṣṭabhirakṣaraiḥ pratyekaṃ visarjanīyāntān ṣoḍaśa svarān yojayet tenoktasaṅkhyākṣarāṇi bhavantīti | te yathā haḥ hāḥ ityādayaḥ | pañcatriṃśadakṣareṣu punarvisarjanīyayojanam || 40 || taiḥ svaravikṛtākṣaraiḥ || 41 || vṛttatrayasthamityādinā śive ityantenārddhādhikena ślokadvayena pañcānāṃ yantrāṇāṃ svarūpamupadiśati | tatra sva makṣaram pañcasu kāmakūṭākṣareṣu svābhihitamekamakṣaram | etaduktaṃ bhavati iṣṭapramāṇena bhramaṇena madhyasūtrapuraḥsaraṃ vṛttaṃ niṣpādya tadvyāsārddhamānena brahmasūtravṛttasandhidvayāvaṣṭambhena vṛttapārśvayorlāñchanāni kṛtvā teṣu vṛttāvadhikaṃ dakṣiṇottaraṃ sūtradvamāsphālya tayoḥ pūrvasūtrāgradvayavṛttasandhimavalambya madhyasūtrapaścimāgravṛttasandhyantaṃ sūtradvayamāsphālya tadvat paścimasūtraparyantaṃ taddvayāt madhyasūtrapūrvāgravṛttasandhyavadhisūtradvayamāsphālya evaṃ ṣaṭkoṇaṃ kṛtvā tat ṣaṭkoṇaṃ tiryagreravāspṛṣṭāspṛṣṭikayā madhyatovṛttaṃ kṛtvā pūrvalikhitaṣaṭkoṇabāhyavṛttādbahirekāṅgulāntarālaṃ krameṇa vṛttadvayaṃ niṣpādya sarvamadhyavṛttamadhye kāmakūṭākṣara mantreṣu pañcasu prathamākṣarabhūtāṃ hṛllekhāṃ sabindukāmālikhya tasyā rephagarbhe sādhyākhyāṃ caturthasvaragarbhe sādhakākhyāmubhayorantarā karma ca samālikhya bahiḥ ṣaṭsu koṇeṣu adhastaneṣu -------------------------------------------- p. 134) vibhajya bindumāyābhyāmadha ūrdhvaṃ likhet kramāt | vṛttāntarālayorbāhye catuḥṣaṣṭyā dvirālikhet || 43 || evaṃ yantrāṇi pañca syuḥ pañcānāṃ kramataḥ śive | pañcabhiścaikamastyanyadyantraṃ sumahadadbhūtam || 44 || dvitīya jaṭhare tvādyaṃ sanāma vilikhettayoḥ | bahistṛtīyarūpeṇa ṣaṭkoṇena praveṣṭayet || 45 || caturthaṃ vilikhet koṇeṣveṣu ṣaṭsvapi pārvati | veṣṭayet pañcamenaiva tadyantraṃ sarvamohanam || 46 || -------------------------------------------- triṣu koṇeṣu tāṃ hṛllekhāṃ sabindukāmālikhya uparitaneṣu trikoṇeṣu tāmeva visarjanīyāntāṃ samālikhya ṣaṭkoṇabāhyavṛttavīthyāṃ proktasvaravikṛtākṣarāṇi krameṇa agrāt prādakṣiṇyena prathamacatuḥṣaṣṭiṃ tabdāhyavṛttavīthyāṃ tṛtīyacatuḥṣaṣṭhimakṣarāṇi ca samālikhya manīṣiteṣu karmasu niyuñjyāt | evamanyānyapi kūṭākṣarāṇi catvāri tathāvidhe yantre proktakrameṇa samālikhya prāgvattattadgarbhākṣaraṣoḍaśakādikaṃ bāhyacatuḥṣaṣṭikadvayamālikhet | evaṃ pañca yantrāṇi manīṣiteṣvartheṣu viniyuñjāt || 42 || 43 || pañcabhirityādinā sarvamohanaṃ ityantenārddhādyena ślokadvayena proktakūṭamantrapañcakasamudāyātmakaṃ ṣaṣṭhaṃ yantramupadiśati || 4 || tatra dvitīyakūṭajaṭhare manmathakūṭajaṭhare | ādyaṃ kāmarājakūṭam | sanāma sādhyasākanāmakarmasahitaṃ sādhakānāmakarmasahitam | tṛtīyarūpeṇa kandarpakūṭarūpeṇa | saṭkoṇena kandarpamantrarūpasya dvādaśa svarasya lipivaśāt trikoṇātmakatvaṃ, tadyugalayogataḥ ṣaṭkoṇatvam || 45 || caturthaṃ makaraketanakūṭam | pañcamena manobhavakūṭena | tadyantraṃ evaṃ nirmitamitiśeṣaḥ | etaduktaṃ syāt hṛllekhāṃ prāgvannāmasahitāṃ samālikhya tāṃ prathamabhūtāṃ dvitīyasya kūṭākṣarasya garbhagāṃ kṛtvā taddvitīyatṛtīyena ekākṣararūpeṇa trikoṇapuṭitarūpaṣaṭkoṇenāveṣṭya tasya ṣaṭsu koṇeṣu caturthaṃ makaraketanakūṭākṣaramālikhya tatṣaṭkoṇaṃ pañcamakūṭākṣaravahnisthānagaṃ yathā syāttathā (koṇaṃ) guruktakramataḥ samālikhya vāñchitārtheṣu viniyuñjyāditi || 46 || -------------------------------------------- p. 135) tasyāpi parato bāhye tairāveṣṭya puroditaiḥ | yantrāntaraṃ tu janayedbahirmātṛkayā'pi ca || 47 || yantrāṇyaṣṭau bhavantyevaṃ pañca kāmātmakāni vai | tairasādhyaṃ jagatsveṣu na kiñcinna kadācana || 48 || manujaṃ manujeśaṃ vā mahilāṃ vā madāvilām | aṣṭasūkteṣu madhyasthaṃ bhāvayet svena tejasā || 49 || ekībhūtaṃ japedetānyakṣarāṇyapi pañca taiḥ | tena te vaśagāḥ kṣipraṃ yāvajjīvaṃsuniścitam || 50 || -------------------------------------------- tasyāpītyādinā kadācana ityantena ślokadvayena saptamamaṣṭamaṃ ca yantradvayaṃ tatsaṅkhyānigamanaṃ tadanubhāvaṃ copadiśati | tatra tasya proktarūpasya ṣaṣṭhasya mahāyantrasya | parataḥ paraṃ saptamaṃ yantramityarthaḥ | puroditaiḥ taiḥ svaravarddhitairaṣṭabhirakṣarairityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati ṣaṣṭhayantrabāhyākṣaraspṛṣṭāspṛṣṭaṃ vṛttaṃ kṛtvā | tadbahiḥ prāgvadekaikāṅgulāntarālaṃ vṛttadvayaṃ vidhāya yantrabāhyavṛttatrayavīthīdvaye pūrvavat catuḥṣaṣṭhidvayaṃ samālikhet | etat saptamaṃ yantraṃ, yantrāntaraṃ aṣṭamaṃ yantram | bahiḥ proktacatuḥṣaṣṭidvayaveṣṭanāditiśeṣaḥ | mātṛkayā akārādikṣakārāntairekapañcāśadakṣarairarāveṣṭanādityarthaḥ | apiceti (ca) samuccaye | etaduktaṃ bhavati saptamayantrasvarūpasya bahirapyekāṅgulāntarālaṃ vṛttaṃ vidhāya tasyāṃ vīthyāṃ prāgvadādikṣāntānyakṣarāṇi samālikhedetadaṣṭamaṃ yantramiti || 47 || teṣāṃ pañcānāṃ kāmānāṃ proktadhyeyavigraheṇa sthūlatvaṃ proktamantrapañcakavigraheṇa sūkṣmatvaṃ, proktapañcabhūtasāmarthyarūpapañcendriyaprabhavajñāna- pañcakavigraheṇa pararūpatvaṃ ca buddhvā tairasādhyakathanamityādi sampradāyarahasyārthaḥ || 48 || manujaṃ ityādibhirmudrayā ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ proktānāmaṣṭānāṃ yantrāṇāṃ manīṣitārthayogena jñānāntarabhāvanayā phalāvāptimupadiśati | tatra sadāvilāṃ gandhagajavat | aṣṭasūkteṣu pratyekamitiśeṣaḥ | svena tejasā svātmasvarūpeṇa || 49 || -------------------------------------------- p. 136) teṣu madhyasthamādhyasthamātmasādhye japāruṇam | tanmantrārṇaprakāśaiśca tathā'ruṇatarairvṛtam || 51 || bhāvayannātmanā grastaṃ japettānyakṣarāṇyapi | tena te vaśagāḥ kṣipraṃ dadyuḥ prāṇān dhanāni ca || 52 || tasya ṣaṣṭhasya madhyasthabīje mantreṇa veṣṭayet | prāgvannijasuṣumṇāntarbhāvayedyonimudrayā || 53 || evaṃ tadaṣṭamadhyasthaṃ kumbhaṃ kṛtvā yathāvidhi | yenābhiṣiñcet daurbhāgyarogadāridryamuktaye || 54 || kucandananairvā sindūrairgairikairdaradaistu vā | kṛtvā cakrāṣṭakaṃ bhūmau phalakāyāṃ śilāsu ca || 55 || -------------------------------------------- ekībhūtamityatra bhāvanāprakārogurumukhādavagantavyaḥ | tairmantrerekībhūtamityanvayaḥ | mantratejobhirekībhūtamityarthaḥ | tena prayogeṇa || 50 || teṣvityādiḥ ślokaḥ spaṣṭārthaḥ || 51 || prāṇān dhanāni ca kimutānyavastūnītyarthaḥ || 52 || madhyasthabīje kāmarājamanmathakūṭadvayamityarthaḥ | mantreṇa kāmeśvarīvidyayā | atra gurumukhāvāptārthaviśeṣastu mayocyate | yathā ṣaṣṭhasya madhyabīja ityuktyā proktānāmaṣṭānāṃ yantrāṇāṃ madhyasthaṃ bījaṃ kāmeśvarīnityāvidyayā veṣṭayet tenāpyaṣṭau yantrāṇi bhavanti | evaṃ sambhūya ṣoḍaśa yantrāṇi syuḥ | atra pañcakāmaprasaṅgāt kāmeśvarīvidyayā veṣṭanasambandho jñāpita iti prāgvat mantrārṇaprakāśairityādyuktaprakāreṇa | yonimudrayā upariṣṭādvakṣyamāṇayā suṣumṇāntarmūlādhārādi brahmarandhāntaṃ vahnisūryasomātmakatejastrayātmakasvarūpeṇa gamāgamānusandhānasya yonimudrābandha iti sāmayikī saṃjñā, tayā eṣāṃ ṣoḍaśānāmanyeṣāṃ ca yantrāṇāṃ sādhāraṇarūpateti sampradāyaḥ || 53 || etadityādinā ślokena prokteṣvaṣṭasu yantreṣu sampradāyaprāpteṣveṣu yantreṣu ca kumbhasthāpanaṃ tenābhiṣekaṃ tatphalaṃ copadiśati, tatra yathāvidhi etaduktaṃ bhavati | tantuveṣṭanatrilohadhānyanavaratnaprakṣepamūlapallavamukhapi- dhānavāsoyugalaveṣṭanāṣṭatriṃśat kalāvartanapūrvakaṃ uddeśyaṃ tatkrameṇārcayediti || 54 || -------------------------------------------- p. 137) madhye vidyāvṛtaṃ kṛtvā tatrā'bāhyābhipūjya tām | kāmeśvarītadagrastho japellakṣaṃ payovrataḥ || 56 || tenāsya pūrvajanmānta duṣkṛtānyapayānti vai | asmin janmani sallakṣmīmavāpya sukhamedhate || 57 || naraṃ nārī nṛpaṃ cānyaṃ nagaraṃ vā'tha pattanam | deśaṃ janapadaṃ viśvaṃ tanmadhye pravilikhya tat || 58 || pūjayedaruṇaiḥ puṣpairgandhaiḥ kāśmīrasaṃyutaiḥ | naivedyaiḥ kadalīdugdhaśarkarāpāyasādibhiḥ || 59 || maṇḍalaṃ vā tadarddhaṃ vā saptavāsarameva vā | kandarpasamasaubhāgyo jāyate niyataṃ naraḥ || 60 || suvarṇādiṣu saṃlikhya dhāraṇāddharaṇītale | lakṣmīkāntidhanārogyairāyuḥ pūrṇamavāpnuyāt || 61 || -------------------------------------------- kucandanairityādibhiredhate ityantaistribhiḥ ślokairyantralekhanadravyaviśeṣaisteṣu kāmeśvarīnityārcanakramataḥ phalānyupadiśati | tatra cakrāṣṭakamityanena rahasyayantrātmakamapyuktaṃ bhavati || 55 || madhye vidyāvṛtaṃ prāgvat | tatra pratyekaṃ yantraṣoḍaśakasya madhyeṣu | abhipūjya uktakramataḥ | payovrataḥ kṣīrāhārī || 56 || pūrvajanmāntaduṣkṛtāni cirakālopāttāni duṣkarmāṇi ityarthaḥ | asmin janmani tādātvikakāle || 57 || naramityādibhirāpnuyādityantaiścaturbhiḥ ślokaistaireva yantrairviśvavaśīkaraṇopāyamupadiśati | tatra tanmadhye proktayantraṣoḍaśakasya madhye | tat yantram || 58 || pāyasādibhiḥ atrādiśabdenāpūpādikaṃ kathayati || 59 || maṇḍalaṃ maṇḍalamiti saptānāṃ vārāṇāṃ pratyekamaṅgāṅgibhāvena saptavidhatvādekonapañcāśaddināni sarvairucyante || 60 || suvarṇādiṣvityatrādiśabdena rajatatāmrabhūrjapatrādīnyucyante | saṃlikhya yantraṣoḍaśakamiti śeṣaḥ || 61 || -------------------------------------------- p. 138) anāvṛttaistu vidyārṇaiḥ ṣoḍaśasvarayojanāt | dvānavatyā śataṃ varṇā jāyante mantrasambhavāḥ || 62 || svarāṇāṃ sarvamentreṣu yojanaṃ kena hetunā | kriyate parameśāna tanme kathaya sāmpratam || 63 || svarāḥ ṣoḍaśa deveśi vyañjanāni tathā punaḥ | pañcatriṃśat samākhyātaṃ tayoranyonyasaṅgataiḥ || 64 || bhāratyā dehabhūtaistairvyañjanaiḥ svarayojanam | tatprāṇayojanaṃ viddhi rahasyaṃ parameśvari || 65 || bhāratyā varṇarūpāyā hasau netre samīrite | prāṇāḥ svarāḥ samākhyātā bindusargau tu cetanā || 66 || anyānyavayavāni syuranyāni parameśvari | tena tadyuktito varṇāḥ prasīdanti na cā'nyathā || 67 || bindusargau hasāu turyasvarasceti ca pañcamam | bhāratyā mātṛkādehe viddhi caitanyajṛmbhaṇam || 68 || -------------------------------------------- anāvṛttairityādibhiḥ siddhidā ityantairdaśabhiḥ ślokaiḥ kāmeśvarīmantre anāvṛttairekārādibhirdvādaśabhirakṣaraiḥ | ṣoḍaśasvarayojanaṃ anyeṣāmapi sarveṣāṃ mantrāṇāṃ tathā svarayojanaṃ tadvāsanāṃ copadiśati | tatra anāvṛttaiḥ apunarāvṛttaiḥ | vidyārṇaiḥ kāmeśvarīnityāvidyākṣarairdvādaśabhiriti śeṣaḥ | tāni kāni | ai/ sakalaharanatayamadava iti | atra pūrvalakārāṅgīkārāt lakāra upekṣitaḥ lalayorabhedāt || 62 || yojanaṃ apunarāvṛttairakṣarairiti śeṣaḥ | tat kāraṇaṃ kathayetyanvayaḥ || 63 || vyañjanāni kādikṣāntāni | pañcatriṃśaditi vyañjanaviśeṣaṇam | samākhyātaṃ tayoḥ svaravyañjanayoranyonyasaṅgataireva samākhyātamityarthaḥ || 64 || kathamityapekṣāyāmāha bhāratyāḥ iti | bhāratyā mātṛkāyāḥ | dehabhūtaiḥ avayayabhūtaiḥ | tatprāṇayojanaṃ bhāratyāḥ prāṇayojanam || 65 || hasau hakārasakārau | netre śivaśaktirūpatvāt | cetanā cidrūpam || 66 || tena kāraṇena | tadyuktitaḥ hakārasakārasvarairyogataḥ || 67 || -------------------------------------------- p. 139) tena tairhīnarūpāstu mantrā vidyāstathā'pare | niṣprāṇadehavat kāryakaraṇeṣvakṣamāḥ smṛtāḥ || 69 || tena sarvatra tu mayā svarairyoga udīryate | ye ye mantrāḥ proktavarṇavihīnāstaiśca yojayet || 70 || tena te balavantaḥ syuḥ kāryeṣu ca phalānvitāḥ | tasmāt sarvatra saṃyogāt svaraiḥ sarvārthasiddhidāḥ || 71 || evaṃ taireva jāyante yantrāṇi sabalāni vai | dvātriṃśadviniyogā/śca vakṣye teṣāmanukramāt || 72 || vṛttadvayāntaḥ ṣaṭkoṇaṃ kṛtvā madhye nijepsitam | māyāgarbhaṃ samālikhya veṣṭayenmātṛkākṣaraiḥ || 73 || -------------------------------------------- bindusargāvityādinā ślokena uktamarthaṃ nigamayati | caitanyajṛmbhaṇaṃ caitanyaprasaraḥ || 68 || 69 || taiḥ pañcabhiḥ paratejorūpadevatāyāḥ | proktavarṇavihīnāḥ proktavarṇa pañcakavihīnāḥ | yojayettadvarṇapañcakamitiśeṣaḥ || 70 || te mantrādyāḥ | atra daśabhiḥ ślokairetaduktaṃ bhavati ādikṣāntākṣararūpamātṛkākāvigrahāyā bhāratyāḥ sarvāvayavabhūteṣu sarvākṣareṣu sthiteṣvapi turīyasvarabindusvarā hakārasakāraṣoḍaśasvarākṣarāṇāṃ dehināṃ deheṣu prāṇacaitanyādivijṛmbhaṇavat kāryakāraṇattvādvarṇapañcakavihīneṣu tatpañcakayojanāt sarvatra svarayogena ca sarveṣāṃ balayojanaṃ ca bhavati || 71 || evamityādinā ślokena kāmeśvarīvidyāyāḥ svaravikṛtairakṣarairdvātriṃśadyantrāṇi prastauti | tatra taiḥ kāmeśvarīvidyāyāḥ svaravarddhitairdvānavatyadhikaśatasaṅkhyairakṣarairityarthaḥ || 72 || vṛttadvayetyādinā ślokena dvātriṃśaddyantrasādhāraṇaṃ svarūpamupadiśati | tatra māyāgarbhaṃ hṛllekhāmadhye | samālikhya prāgvat | etaduktaṃ bhavati prāgvadbhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya tatra prāgvat ṣaṭkoṇaṃ kṛtvā tanmadhye hṛllekhāṃ proktakrameṇa vāñchitārthalipigarbhāmālikhya ṣaṭkoṇakoṇeṣu ṣaṭsu agrādārabhya prādakṣiṇyena kāmeśvarīvidyāyāḥ svaravikṛteṣu dvānavatyadhikaśatasaṅkhyeṣvakṣareṣu ādiṣaṭkamālikhya -------------------------------------------- p. 140) prathame kanakāvāptirdvitīye bhūṣaṇodayaḥ | tṛtīye kanyakāsiddhiścaturthe bhūparigrahaḥ || 74 || pañcame vāhanāvāptiḥ ṣaṣṭe strīvaśyamīritam | saptame bhavanāvāptiraṣṭame dhenusaṅgamaḥ || 75 || navame vaśayedbhūpaṃ daśame vāraṇaṃ hayam | ekādaśena vijayī naraḥ samarasīmani || 76 || vādeṣu vyavahāreṣu dyūteṣu vividheṣvapi | dvādaśe'bhīpsitā'vāptiḥ pareṇārivināśanam || 77 || gajavājisvaroṣṭrāṇāṃ naragomṛgapakṣiṇām | bhujaṅgameṣamahiṣavājināntvāśu nāśanam || 78 || tattattvaci ca tadrakairlikhitaṃ tatra tatra ca | sthāpitaṃ maṇḍalānmāsāt saptarātrādathāpi vā || 79 || caturdaśena vṛṣṭiḥ syāt pareṇa jṛmbhaṇaṃ ripoḥ | krodhavairasamudyogagamanāderapi dhruvam || 80 || -------------------------------------------- vṛttādbahirekāṅgulāntarālaṃ vṛttaṃ niṣpādya tadvīthyāṃ prāgvadādikṣāntānyakṣarāṇi likhet | etat prathamaṃ yantram | asyaiva yantrasya ṣaṭsu koṇeṣu pūrvaṃ yantralikhitākṣaraṣaṭkāduparitanākṣaraṣaṭkamālikhet | etat dvitīyaṃ yantram | evaṃ teṣu ṣaṭsu koṇeṣu krameṇa ṣaḍakṣarata āsamāpti lekhanāt sambhūya dvātriṃśadyantrāṇi kriyanta iti || 73 || prathama ityādibhiryantraśaktaya ityantairaṣṭādaśabhiḥ ślokairdvātriṃśadyantrāṇāmasādhāraṇāni phalānyupadiśati | tatra sarvāṇi yantrāṇi pratyekaṃ sarvābhīṣṭapradāni | amitāvāptirityādīni amitāvāptirityādiniyamāttadasādhāraṇatvāt | vividheṣu sajīvanirjīvabhedataḥ || 74 - 76 || pareṇa trayodaśena | gajādīnāṃ nāśanaṃ trayodaśena yantreṇa || 77 || 78 || -------------------------------------------- p. 141) ṣoḍaśena ghṛtenāgnau bhūtādyairnaiva bādhyate | tataḥ pareṇa yantreṇa khātena dharaṇitale || 81 || rakṣā bhavati sarvatra prāṇināṃ bhavati dhruvam | anantarābhyāṃ khananāt kalahodvegayordvayoḥ || 82 || sasyānāṃ bahubhiḥ kleśairnāśaḥ syatbhūruhāmapi | deśānāmapi cānyonyakalahāt pīḍanaṃ bhavet || 83 || anantareṇa yantreṇa virodho bhūbujāṃ bhavet | rāṣṭrasandhitale tasya khananenālpakālataḥ || 84 || ekaviṃśena yantreṇa rogārtā vairiṇo dhruvam | dvāviṃśena gavāṃ rogastrayoviṃśena dantinām || 85 || caurviṃśena vāhānāṃ pañcaviṃśena bhūbhujām | ṣaḍviṃśena pradhānānāṃ rogāvāptirdṛḍhaṃ bhavet || 86 || saptaviṃśena teṣāntu proktānāṃ kleśanāśanam | aṣṭāviṃśena yantreṇa kṛtyāpratinivartate || 87 || dhāraṇādbhūṣu khananāt vṛkṣāgrādiṣu bandhanāt | taḍāgakūpavāpyādiṣvarpaṇādyāti sā dhruvam || 88 || tataḥ pareṇa yantreṇa vāgmī mūko'pi jāyate | tata ūrdhvena yantreṇa vairivākstambhanam bhavet || 89 || ekatriṃśena yantreṇa vāhānāṃ dantināmapi | rakṣā bhavati tadbhūṣu khananāḍdhāraṇādapi || 90 || -------------------------------------------- tatratatra gajādīnāmālānasthāneṣu | maṇḍalāt prāgvat || 79 || 80 || 81 || khananāt | sasyādīnāṃ sthāneṣvityarthaḥ || 82 || proktānāmatra prakaraṇe kleśanāśanam || 83 || 84 || 85 || 86 || 87 || -------------------------------------------- p. 142) dvātriṃśenāmbudhau potā na kliśyanti kadācana | pāraṃ prayānti cā'kleśādvicitrā yantraśaktayaḥ || 91 || ṣoḍaśānāṃ tu nityānāṃ pratyekaṃ tithiṣu kramāt | tattattithau tadbhajanaṃ japahomārcanādinā || 92 || ghṛtaṃ ca śarkarā dugdhamapūpaṃ kadalīphalam | kṣaudraṃ guḍaṃ nālikeraṃ phalaṃ lājāṃ tilaṃ dadhi || 93 || pṛthukaṃ caṇakaṃ mudgaṃ pāyasaṃ ca nivedayet | pratipattithimārabhya kramātpañcadaśasvapi || 94 || kāmeśvaryādiśaktīnāṃ sarvāsāmapi coditām | ādyāyā lalitāyāstu sarvāṇyetāni sarvadā || 95 || nivedayecca juhuyādvahnau dadyānnṛṇāmapi | vidyāśaktimatāṃ nityamabhīṣṭāvāptaye'niśam || 96 || tattadvidyākṣaraproktamauṣadhaṃ tatpramāṇataḥ | saṃpiṣya guṭikāṃ kṛtvā tābhiḥ sarvatra sādhayet || 97 || -------------------------------------------- proktānāṃ dhāraṇāditi | sarvatra yantrāṇi dhāraṇasthāpanārcanādyaiḥ phalapradānītyarthaḥ || 88 || 89 || 90 || 91 || ṣoḍaśānāmityādinā ślokena pratipadādipañcadaśyantāsu tithiṣu tattattithinityābhajanakramamupadiśati | tatra japahomārcanādinā ādiśabdena tarpaṇā'bhiṣekā ucyante || 92 || ghṛtamityādibhiraniśamityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ pañcadaśasu tithiṣu pañcadaśanivedyadravyāṇi taddinayogaprakārāṃścopadiśati | tatra kramāditi | śaktitithinivedyadravyāṇāṃ pratyekaṃ kramaṃ darśayati | sarvāṇyetāni nivedyadravyādīni | sarvadāsarvā api pañcadaśanityāmayatvāt || 93 || 94 || 95 || 96 || -------------------------------------------- p. 143) arghyavattarpaṇaṃ nityaṃ snānaṃ pānaṃ ca bhojanam | paṭīrasaṃyutaṃ bhāle dhāraṇaṃ sarvasiddhikṛt || 98 || rājñāaṃ viśeṣato rakṣāṃ kuryādetaistu nityaśaḥ | snāne pāne dhāraṇe ca gulikāyojanena vai || 99 || rogāpamṛtyukṛtyādidoṣā grahasamudbhavāḥ | na bādhante tato nityamarcayet svagṛhe kvacit || 100 || eṣā rasamayī vyāptiriti samyaksamīritā | asyā niṣphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate saptamaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 7 || -------------------------------------------- tattadityādibhiḥ kvacit ityantaiḥ ślokaiḥ sarvāsāṃ vidyānāṃ tattadakṣarauṣadhibhirgulikānirmāṇaṃ tadviniyogaṃ tatphalaṃ copadiśati | tatra tatpramāṇataḥ tattadakṣarāvṛttisaṃkhyāmānataḥ || 97 || paṭīraṃ candanam || 98 || etaiḥ gulikākṛtairauṣadhaiḥ || 99 || kvacid devatāsaparyāsthāne || 100 || 101 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ kāmeśvarīnityābhidhānaprakāśaparaṃ saptamaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 7 || granthasaṅkhyā yantrāṇi syuḥ saptame'ṣṭau catvāriṃśacca saṅkhyayā | vyākhyāgranthāḥ satripādāḥ caturdaśaśatadvayam || 1 || atha aṣṭamaṃ paṭalam atha ṣoḍaśanityāsu tṛtīyāṃ bhagamālinīm | śṛṇu devi ! pravakṣyāmi sāṅgāṃ sāvaraṇāṃ kramāt || 1 || tadaṅgānyatha taddhyānaṃ tadāvaraṇadevatāḥ | tatpūjāyāḥ kramaṃ homaṃ yantrāṇi vividhāni ca || 2 || tanmantroddhāra uditaḥ pūrvameva mayā tava | aṅgāni mantravarṇaiḥ syādādyena hṛdudīritam || 3 || tataścaturbhiḥ śīrṣaṃ syāt śikhā tribhirudīritā | catuṣṭayatrayaiḥ śeṣāṇyaṅgāni ṣaḍiti kramāt || 4 || aruṇāmaruṇākalpāṃ sundarīṃ susmitānanām | trinetrāṃ bāhubhiḥ ṣaḍbhirupetāṃ kamalāsanām || 5 || -------------------------------------------- atha aṣṭamaṃ paṭalam pūrvasmin saptame paṭale dvitīyāyāḥ kāmeśvarīnityāyā vidhānamupadiśyānantaraṃ tṛtīyāyā bhagamālinīnityāyā vidhānakramamupadiśati | atha ṣoḍaśetyādinā asya sā ityantena ślokaśatarūpeṇāṣṭamena paṭalena | tatrā'tha ṣoḍaśetyādinā vividhāni cetyantena ślokadvayena paṭalārthānuddiśati || 2 || tanmantroddhāra ityādinā kramādityantena ślokadvayena ṣaḍaṅganyāsakramamupadiśati | tatra pūrvaṃ tṛtīyapaṭale | aṅgāni ṣaṭnyasediti śeṣaḥ | ādyena mūla vidyāyā ādyenākṣareṇa || 3 || catuṣṭayatrayaiḥ caturbhiścaturbhirakṣaraiḥ | śeṣāṇyaṅgāni kavacanetrāstrāṇi | atrāpi prāgvajjātiyojanaṃ kuryāt || 4 || aruṇāmityādibhirmadātmabhirityantaistribhiḥ ślokairdevyāḥ saparivārāyā nityapūjā dhyānamupadiśati, tatra kamalāsanām ambujāsane sthitām | vāmabāhubhirūrddhādikramataḥ || 6 || -------------------------------------------- p. 145) kalhārapāśapuṇḍrekṣukodaṇḍānvāmabāhubhiḥ | dadhānāṃ dakṣiṇaiḥ padmamaṅkuśaṃ puṣpasāyakam || 6 || tathāvidhābhiḥ parito vṛtāṃ śaktigaṇaistutaiḥ | akṣarothābhiranyābhiḥ smaronmādamadātmabhiḥ || 7 || pañcatriṃśacchatārṇaistai rūpiṇīśaktipañcakam | saptākṣarīṃ ca saṃyojya śaktīstatsaṅkhyakā yajet || 8 || madanāṃ mohinīṃ lolāṃ jambhinīmudyamāṃ śubhām | hlādinīṃ drāviṇīṃ prītiṃ ratiṃ raktāṃ manoramām || 9 || sarvonmādāṃ sarvasukhāmamanaṅgāmabhitodyamām | analpāṃ vyaktavibhavāṃ vividhakṣobhavigrahe || 10 || etāḥ syuḥ śaktayaḥ pañcapañcāśadbhiḥ śataṃdvayam | tābhirvṛtāṃ tu tāṃ devīṃ pūjayedvāñchitāptaye || 11 || -------------------------------------------- tathāvidhābhiḥ śaktigaṇairityuktiḥ svātantryāt | anyābhiḥ madanāmityādyābhirakṣaraśaktivyatiriktābhiḥ | smaronmādamadātmabhiḥ smaronmādaścamadaśca yeṣāṃ etadviśeṣaṇaṃ sarvaśaktigaṇasādhāraṇam || 7 || (evaṃ) pañcatriṃśatityādinā ślokena devyāḥ parivārabhūtā mantrākṣarātmikāḥ pañcatriṃśaccatasaṅkhyātāḥ śaktīstāvatsaṅkyāstadvidyāścopadiśati | etaduktaṃ bhavati sabindukaṃ dvādaśasvaramuccārya tadanu mantrākṣarāṇi pañcatriṃśacchatasaṅkhyākāni kramataḥ pratyekamuccārya tadupari rūpiṇīśaktipādukāṃ pūjayāmityuccaret tena pañcatriṃśadadhikaśatavidyākṣarasaṅkhyākā vidyāstāvatsaṅkhyāḥ śaktayaśca sambhavanti || 8 || madanāmityādibhirvāñchitāptaya ityantaistribhiḥ ślokairviṃśatiśaktibhirmantrākṣaraśaktibhiścāvaraṇadvaya-mupadiśati | tatra vividhakṣobhavigrahe vividhavigrahā kṣobhavigrahā ca || 9 || 10 || etāḥ syuḥ śaktaya iti | madanādyābhirviṃśatiśaktibhirakṣarotthābhiḥ -------------------------------------------- p. 146) atha pūjākramaṃ devi śṛṇu sarvārthadāyakam | yena viśvaṃ vaśe bhūyādapi sthāvarajaṅgamam || 12 || caturasradvayaṃ kṛtvā kuryāddvāraṃ tu paścime | tanmadhye'bjaṃ pañcadalaṃ kṛtvā tatkarṇikāgatam || 13 || yonidvayaṃtayormadhye tiryagrekhāvidhānataḥ | pañcatriṃśacchataṃ saṅkhyāyonayaḥ paritaḥsthitāḥ || 14 || agrādvilomagāstāstu śaktīḥ saṃsthāpya pūjayet | madhye vṛttatrayaṃ kuryāttatra viṃśatirekhayā || 15 || niṣpādya tāvatīryonīrmadanādyāḥ samarcayet | vṛttāntarāle tvabhitā yajedaṅgāni ṣaṭ kramāt || 16 || -------------------------------------------- śaktibhiśca pañcapañcāśacchataṃ śaktaya ityarthaḥ | dvayaṃ āvaraṇayoritiśeṣaḥ | proktasaṅkhyāḥ śaktayaḥ proktakrameṇa āvaraṇadvayamityarthaḥ || 11 || atha pūjetyādibhirnarādhipānityantairarddhādhikaistrayodaśabhiḥ ślokairdevyā nityapūjākramaṃ tatphalāni copadiśati | tatra yena pūjākrameṇa || 12 || caturasradvayamityādibhiḥ kramādityantaiścaturbhiḥ ślokairetaduktaṃ bhavati antarbahirvibhāgena caturaṅgulāntarālāṃ samacaturasrāṃ vīthīṃ kṛtvā tasyāḥ paścimadigbhāgato madhye dvāraṃ kṛtvā tasya caturasrasya madhye pañcadalakamalaṃ vidhāya vṛttadvayayuktāyāṃ tatkarṇikāyāṃ samatrirekhāṃ karṇikāmadhyavṛttaspṛṣṭāsratrayāṃ yathāmānaṃ yoniṃ kṛtvā (tasya ekāṃ rekhāṃ caturviṃśatidhā vibhajya tairaṃśaistrayoviṃśaticihnāni kṛtvā tasyāstisṛṣu rekhāsu tathā kṛtvā teṣu ekāṃśamānamabhitastyaktvā tadantaḥ prāgvat samatrirekhāṃ yoniṃ vidhyāya) tasyā yonyā ekāṃ rekhāmekaviṃśatidhā vibhajya teṣu viṃśaticihnāni rekhāsu pratyekaṃ kṛtvā teṣu bāhyābhyantaracihneṣu cihnācihnamiti krameṇa pañcacatvāriṃśadrekhāstiryagrūpāḥ pratipārśvaṃ vilikheta | evaṃ kṛte bāhyarekhāgrāṇi āntararekhāgrāṇi ca trikoṇāni pañcatriṃśadadhikaśatasaṃkhyākāni bhavanti | tadanta -------------------------------------------- p. 147) tanmadhye bhagamālāṃ tāmāvāhyoktasvarūpiṇīm | saṃsthāpanādirbhiyuktāmarcayedupacārakaiḥ || 17 || arghyamaṅgaiśca mūlena saṃsādhyābhyukṣya mūlataḥ | dvārasya pārśvayorāgadveṣaśaktīstathā'rcayet || 18 || śabdasparśau tathā rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ ca pūrvavat | tadantavṛttayormadhye ṣaḍaṅgāni tathā'rcayet || 19 || tadantarbhagamālāyāṃ madanādyāstathā'rcayet | madhye ca devīmabhito (ṣaḍe) yajetānyāyudhānyapi || 20 || tato devīṃ ṣoḍaśabhirupacārairudīritaiḥ | pūjayedādyavarṇena vidadhyāttadviladvayam || 21 || -------------------------------------------- stryasrarekhātrayaspṛṣṭarekhaṃ bhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya tadantare'pi tadvyāṃsapañcamāṃśamānabhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya tayorviṣkambhaṣoḍaśāṃśasahitaṃ viṣkambhamānaṃ triguṇīkṛtya tat samudāyamānaṃ daśadhā vibhajya teṣu ekaikāṃśacihnāni paritastadvṛttadvaye daśa daśa vidhāya teṣu krameṇa bāhyādābhyantaraṃ tasmādbāhyamiti gomutrikākrameṇa tiryagrūpā viṃśatirekhā vilikhet | evaṃ kṛte bāhyavṛttaspṛṣṭāgrāṇi āntaravṛttaspaṣṭāgrāṇi ca tryasrāṇyabhito viṃśatisaṅkhyāni sambhavanti | antarbahirvibhāgena caturaṅgulāntarālāṃ samacaturastrāṃ vīthīṃ teṣu sarveṣu uktakrameṇa uktāḥ śaktīḥ pūjayediti || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || abhyukṣya svātmādīni | mūlataḥ mūlavidyayā | pūrvavat svarūpiṇīti tryakṣarasahitam || 18 || tadantavṛttayormadhye pañcadala padmasya karṇikāvṛttadvayavīthyām | tathāca vāyavyādikrameṇa tadantaryonyormadhyasthapañcatriṃśacchatasaṅkhyātrikoṇa-madhyeṣu, agrādyaprādakṣiṇyena || 19 || tadantarbhagamālāyāṃ vṛtta(dva)yormadhyasthaviṃśatitrikoṇeṣu madhye'tha devīmabhitaḥ etaduktaṃ bhavati tadantarvṛttavīthīmadhye devyāḥ ṣaḍāyudhāni | tāṃ vṛttavīthīṃ tiryagrekhāṣaṭkoṇaṃ ṣoḍhā vibhajya devyā vāmādharahastasthādīni dakṣiṇādharahastasthāntāni agrādyaprādakṣiṇyena krameṇārcayediti || 20 || ādyavarṇena mantrādyenākṣareṇa sārddhamiti śeṣaḥ | mūlamantrādyakṣaraṃ sabindukaṃ dvādaśasvaraṃ -------------------------------------------- p. 148) japedaṣṭottaraśatamagre devyāstu nityaśaḥ | prāgvadagnimukhaṃ kṛtvā homaṃ kuryāddaśāṃśataḥ || 22 || saṃyojya bindau tāṃ prāyo mūlenābhyarcya tāṃ tathā | svātmanyudvāsayeduktaprakāreṇa maheśvarīm || 23 || devyātmā vaśayedviśvaṃ naranārīnarādhipān | kāmyahomamatho vakṣye nānābhīṣṭāptidāyakam || 24 || trimadhvaktaiḥ puṇḍarīkairhomādviprā vaśaṃ nayet | āragvadhaistu rājānaṃ karavīraistu vaiśyakam || 25 || utpalairvaśayecchudraṃ vanitāṃ japayā hutaiḥ | bilvairlakṣmīrbhaveddhomairbhūmyādyaiḥ kamalairhutāt || 26 || kairavairvāhanāvāptirva(rda)rapuṣpairmahadyaśaḥ | saubhāgyaṃ campakaiḥ siddhai raktasaugandhikaṃ hunet || 27 || tagarairvastrasaṃsiddhyai punnāgairbhūṣaṇāptaye | madhukaiḥ kanyakāsiddhyai palāśaiḥ svarṇasiddhaye || 28 || -------------------------------------------- sarvāsāmāvaraṇaśaktīnāṃ mantrākṣaraṃ kuryāt ityarthaḥ | balidvayaṃ pūjārambhe ṣoḍaśākṣaramantreṇa pūjāvasāne kurukullāsaptākṣaryā ca | sarvatra pūjādāvavasāne ca nāthārcanaṃ kuryāditi sampradāyārthaḥ || 21 || daśāṃśataḥ kramahomānantaraṃ japadaśāṃśamūlamantreṇa homaṃ kuryāt | etat sarvāsāṃ sādhāraṇam || 22 || (uktaprakāreṇa pradhānadevyāḥ pūjāvasāne uktena krameṇa || 23 || devyātmā prāgvannyāsadevīrūpādvayabhāvanayetyarthaḥ | atrāpi puraścaraṇārthaṃ kevalaṃ daśasāhasraṃ vidyā japitvā taddaśāṃśaṃ tarpaṇādikaṃ kuryāditi sampradāyārthaḥ || 24 || kāmyahomamityādibhiḥ parameśvarītyantairarddhādyaḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ nānāvidhadravyahomairnānāphalāvāptimupadiśati | tatra trimadhvaktaiḥ trimadhūni kṣaudrājyadugdhāni -------------------------------------------- p. 149) kiṃśukairaṃśukāvāptyai pāṭalaiḥ paśusiddhaye | raktotpalaiḥ sarvāsiddhyai homayetparameśvari || 29 || atha yantrāṇi vakṣyāmi vāñcchitārthapradāni tu | candanāgurukarpūrakastūrīkuṅkumairliket || 30 || sarvāṇi sarvato yantrāṇyabhīṣṭāvāptikāmukaḥ | suvarṇe rajate tāmre tvaṃśuke bhūrjapatrake || 31 || dhāraṇaṃ mūrdhni bāhvorvā kaṇṭhe kaṭyāṃ prakoṣṭhake | nidhāya kvāpi pūjāṃ vā kuryādyantrāṇyaśeṣataḥ || 32 || ṣaṭkoṇaṃ vṛttayormadhye kṛtvā tanmadhyatastathā | yoniṃ vilikhya tanmadhye māyāṃ sādhyasamanvitām || 33 || vilikhya koṇatritaye vahni ṣaṭkepi saṃlikhet | ekaikavṛttayormadhye śeṣārṇāni samālikhet || 34 || bahirmātṛkayā veṣṭyavṛttāntabinduyuktayā | evaṃ yantrāṇi mantrārṇairdaśabhirdaśabhirbhavet || 35 || -------------------------------------------- kṣaudradugdhadadhīni vā | asmin prakaraṇe sarvāṇi proktāni homadravyāṇi trimadhvaktānyeva juhuyādityarthaḥ | sarvatra kāmyahomeṣu pūrvaṃ svanityakramaṃ nirvartyānantaraṃ vahnau tattadvidyāyāḥ parivārāhutorhutvā paścāt proktadravyaiḥ proktasaṃkhyaṃ tattanmūlamantreṇa proktaphalāvāptaye juhuyāt | homeṣu sarvatra homānte hutasaṃkhyaṃ mūlamantraṃ japediti sarvatrasamayaḥ || 25 || 26 || 27 || 28 || raktotpalaiḥ raktakumudaiḥ || 29 || atha yantryaṇītyādibhiraśeṣata ityantaistribhiḥ ślokairyantrakathanaprastāvapūrva tantrasādhāraṇaṃ yantralekhanadravyaṃ yantrādhikaraṇāni yantradhāraṇaprakārā/ścopadiśati || 30 || 31 || 32 || ṣaṭkoṇamityādibhirvidhīyata ityantaiḥ (stribhiḥ) ṣaḍbhiḥ ślokaiścaturdaśayantranirmāṇakramamupadiśati | tatra māyāṃ hṛllekhām | sādhyasamanvitām prāgvattatra -------------------------------------------- p. 150) carame'mṛtaṣaṣṭyaiva śeṣaṃ saṃpūjayecchive | jyā kāṃdāvo'mbu hṛtsvena māyayā'mṛtapañcakam || 36 || tatpañcakaṃ svarairbhedādaśītirmāyayā tathā | taiḥ ṣaṇḍhahīnaiḥ ṣaṣṭiḥ syānmāyayā ca tathā bhavet || 37 || ṣaṣṭyā śataṃ samuddiṣṭaṃ varṇeṣvamṛtavigraham | teṣāṃ sarvatra tantre'smin viniyogovidhīyate || 38 || -------------------------------------------- māyāmadhye ekamekaṃ mantrākṣaraṃ ca likhediti sampradāyaḥ || 33 || 34 || śeṣārṇāni krameṇa pañcaviṃśatyadhikaśatasaṃkhyāni || 35 || carame caturdaśayantre | amṛtaṣaṣṭyā vakṣyamāṇayā jyākaṃ dāvombuhṛtsveneti | jyā jakāraḥ | kaṃ sakāraḥ | dāvaḥ ṭhakāraḥ | amba vakāraḥ | hṛt sakāraḥ | svena bindunā | māyayā visarjanīyena || 36 || māyayā tathā | bindusahiteṣu svarabhedādaśītisaṃkhyāteṣvamṛtākṣareṣu bindumapāsya sarvatra visarjanīyayojanāt tānyevākṣarāṇi aśītyakṣarāṇi bhavantītyarthaḥ | ṣaṃḍhahīnaiḥ ṛ ṛ ḷ ḹ ityakṣaravihīnaiḥ | māyayā ca tathābhavet ṣaṇḍhacatuṣṭayahīnairvisarjanīyayojitairapi ṣaṣṭhyakṣarāṇi syurityarthaḥ || 37 || ṣaṣṭhyāśataṃ samuddiṣṭamityuktiḥ ṣaṇḍhacatuṣṭayopetatvāt | varṇeṣu mātṛkāyām | amṛtavigrahaṃ varṇapañcakamitiśeṣaḥ | atra caturdaśa ṣaṇḍhān vinā'mṛtākṣarāṇāṃ saṅkhyā viṃśatyadhikaṃ śatameva | teṣāṃ ṣaṇḍhayuktānāṃ ṣaṣṭiśatasaṅkhyānāmamṛtākṣarāṇāṃ caturdaśānāṃ yantrāṇāṃ viracanākramoyathā ekaikāṅgulāntarālāni trīṇi vṛttāni bhrameṇāntarbahirvibhāgena kṛtvā teṣu antasthatṛtīyavṛttamadhye yathāmānaṃ ṣaṭkoṇaṃ vidhāya tanmadhye samatrirekhāṃ svābhimukhāṃ yoniṃ vilikhya tanmadhye nāmopetāṃ hṛllekhāmālikhya tadantarmāyāṃśe mantrādyakṣaramālikhya bahistrikoṇeṣu mantrasya dvitīyatṛtīyacaturthākṣarāṇyālikhya bahiḥ ṣaṭsu koṇeṣu agrādiprādakṣiṇyena pañcamādidaśamāntāni varṇānyālikhya tadbahirvṛttavīthyāṃ (ekādaśākṣarādīni pañcaviṃśatyadhikaśatasaṃkhyāni mantraśeṣākṣarāṇi prāgvat samālikhya tadbahirvṛttavīthyāṃ tathaiva sabindukānyakṣarāṇi prāgvat samālikhya tadbahirvṛttavīthyāṃ tathaiva sabindukānyakṣarāṇi ādikṣāntāni samālikhet etat prathamaṃ yantram | dvitīyāditrayodaśānteṣu -------------------------------------------- p. 151) caturdaśānāṃ yantrāṇāṃ viniyogaṃ śṛṇu priye | vaśyamākarṣaṇaṃ stambhamārogyaṃ vijayaṃ śriyam || 39 || rakṣāṃ gajāśvagomeṣamahiṣāṇāmanukramāt | naranārīnṛpāṇāṃ ca proktayogena sādhayet || 40 || amṛtārṇaiḥ svamūlārṇaiḥ lalitārahitaistu taiḥ | nityācaturdaśārṇaiścāpyekaṣaṣṭiśatena ca || 41 || ṣaṭpañcāśatsamopetaṃ catuḥśatamudīritam | tairyantraracanāyogaṃ phalāni ca śṛṇu priye || 42 || -------------------------------------------- dvādaśasu yantreṣu prathamayantralikhitākṣaradaśakoparisthaṃ daśakaṃ dvitīye tṛtīye turyaratṛtīyadaśakaṃ evaṃ krameṇa dvādaśasu samālikhya bahiḥ śeṣākṣaraveṣṭane pañcaviṃśatyadhikaśatasaṃkhyākṣarasiddhyarthaṃ tanmadhyalikhitākṣaradaśakadaśamākṣarāduparitanamuparitana- mantrākṣaramārabhya hṛllekhā madhyalikhitākṣarapūrvākṣarapūrvākṣarāvadhi akṣarāṇi samālikhet | carame caturdaśe yantre ṣaṭkoṇadvitīyakoṇādiṣu pañcasu pañcāmṛtākṣarāṇi sabindukānyālikhya bahirmantraśeṣākṣarasya vīthyāṃ viṣaṇḍhasvarākṣaravikṛtāni sabindūni tadamṛtaṣaṣṭhyakṣarāṇi tatastānyeva visarjanīyayuktāni, tataḥ savisarjanīyānyamṛtapañcākṣarāṇi caivaṃ pañcaviṃśatyadhikaśatākṣarāṇi samālikhediti || 38 || caturdaśānāmityādinā sādhayedityantena ślokadvayena caturdaśayantrāṇāṃ yathākramaṃ caturdaśaphalānyupadiśati | tatra proktayogena sādhayet dhāraṇanikṣepādinā || 39 || 40 || amṛtārṇairityādinā udīritamityantenārddhādhikena ślokena trayastriṃśadyantranirmāṇārthaṃ mantrākṣarāṇāṃ saṃkhyāviśeṣān saṃbhūya saṃkhyāṃ copadiśati | tatraitaduktaṃ bhavati ṣaṣṭhyadhikaśatasaṃkhyairamṛtārṇaiḥ pañcatriṃśadadhikaśatasaṃkhyaiḥ svamūlavidyārṇaiḥ lalitāṃ vinā mūlavidyārahitairanyaiścaturdaśanityāvidyākṣaraireka- ṣaṣṭiśatasaṅkhyātaiśca saṃbhūya saṃkhyā ṣaṭpañcāśatsamopetaṃ catuḥśatamudīritamiti || 41 || tairityādinā ślokottarārddhena tairyantrāṇi tat phalāni ca prastauti | tatra taiḥ proktasaṃkhyairakṣaraiḥ || 42 || -------------------------------------------- p. 152) trikoṇamaṣṭapatrābjaṃ bahirvṛttadvayaṃ tathā | vidhāya madhye māyāsthaṃ kṛtvā nāmatrikoṇagam || 43 || antarālatrayaṃ tristhaṃ bahiḥ patrāṣṭagāmiva | caturdaśārṇamālikhya vṛttamadhye tu mātṛkām || 44 || vilikhyārcāhutajapasekasiddhāni yojayet | trayastriṃśattamaṃ yantraṃ saśaktyamṛtapañcakaiḥ || 45 || jvare ghore śītikāyāṃ tathā cāturthike gade | sphoṭe masūrikāyāṃ ca netrābhyāṃ kukṣisaṃbhave || 46 || -------------------------------------------- trikoṇamityādibhiḥ pañcakairityantaistribhiḥ ślokaiḥ proktaiḥ ṣaṭpañcāśaccatuḥ śatavarṇairamṛtapañcākṣaraiḥ śaktyākhyayā hṛllekhayā ca trayastriṃśadrūpayantraviracanākramamupadiśati | tatra caitaduktaṃ bhavati iṣṭamānena bhrameṇa vṛttadvayamantarbahirvibhāgena ekāṅgulāntarālaṃ niṣpādya tadasthāṅgulāntarālena vṛttena karṇikāṃ tadbahistryaṃgulāntarālena vṛttena karṇikāṃ tadbahistryaṅgulyantavīthyāmaṣṭapatrāṇi ca kṛtvā karṇikāmadhye samatrirekhāṃ karṇikāvṛttaspṛṣṭāsratrayāṃ yoniṃ kṛtvā tanmadhye prāgvannāmopetāṃ hṛllekhāmālikhya tadasreṣu triṣu proktasaṅkhyeṣvakṣareṣu āditaḥ trayaṃ karṇikā vṛttayonyasrāntarālatraye trayaṃ bahiraṣṭasu patreṣu agrādiprādakṣiṇye nāṣṭākṣarāṇi caivaṃ caturdaśākṣarāṇyālikhya bāhyavṛttavīthyāmakārādikṣakārāntāṃ mātṛkāṃ tathaivābhi likhet eteṣvakṣareṣvāditaḥ caturdaśabhirakṣaraiḥ prathamaṃ yantram | evaṃ proktacaturdaśākṣarāduparitanaiścaturdaśabhirakṣarairdvitīyaṃ yantram | evamuparisthaiścaturdaśabhiścaturdaśabhirakṣaraiḥ krameṇānyāni ca triṃśadyantrāṇi caramayantram | trayastriṃśadyantraviniyuktāvaśiṣṭākṣarāṣṭakenāmṛta-pañcākṣareṇa hṛllekhayā ca evaṃ caturdaśabhirakṣaraiḥ kuryāt, evaṃ trayastriṃśadyantrāṇi kṛtvā pūjāhomajapābhiṣekairviniyuṃjyāditi | atrārcājapādikaṃ mātṛkayā tattallikhitākṣaraiśca, evaṃ sarvatrākṣarayantreṣu vidhānam || 45 || jvaretyādibhirīśvarītyantaiścaturdaśabhiḥ ślokaistrayastriṃśadyantrāṇāṃ krameṇa trayastriṃśatphalānyupadiśati | tatra cāturthike caturthādivaseṣu pīḍākaraśānti -------------------------------------------- p. 153) yakṣarākasagandharvapiśācoragapīḍane | bālagrahārtau daurbhāgye bandhyātve vairipīḍane || 47 || vāde conmādane rājakrodhe corabhaye tathā | ḍākinyādigaṇaiḥ ṣaḍbhirākrāntyāṃ brahmarākṣasaiḥ || 48 || pramehakāmalāchardidoṣajeṣu triṣu kramāt | yojayeduktavidhinā trayastriṃśaditīśvari || 49 || kāmeśvaryādinityānāṃ sādhāraṇasamarcanam | śṛṇu devi ! pravakṣyāmi sarvāṅgāṅgitvayogataḥ || 50 || tāsāṃ pañcadaśānāntu mantravarṇāḥ samīritāḥ | śatadvayaṃ ṣaṇṇavatiṃ taiścakraṃ tatra pūjanam || 51 || prākpratyagdakṣiṇodakca rekhāviṃśatimālikhet | tena koṣṭhāni jāyante caturasrāṇi pārvati || 52 || -------------------------------------------- kāgade || 46 || 47 || ṣaḍbhirākrāntyāmiti ṣaḍvidhāni phalānyucyante || 48 || doṣajeṣu triṣu vātapittaśleṣmajeṣu rogavargeṣu trividheṣu | uktavidhinā arcājapādinā || 49 || kāmeśvaryādītyādinā ślokena lalitāyā aṅgabhūtānāmanyāsāṃ (pañcadaśānāṃ nityānāmanyonyāṃgitvena tāsāṃ) pañcadaśaprakāraṃ sādhāraṇamarcanaṃ prastauti | tatra kāmeśvaryādinityānāṃ pañcadaśānāmiti śeṣaḥ || 50 || tāsāmityādinā ślokena lalitādīnāṃ pañcadaśānāṃ tāsāṃ sambhūya mantrākṣarasaṅkhyāmupadiśya tairakṣaraistāsāṃ sādhāraṇaṃ kāmyapūjācakraṃ ca prastauti | tatra taiḥ proktasaṅkhyairakṣaraiḥ || 51 || prākpratyagityādibhiḥ pūjayedityantairviṃśatyā ślokaiḥ paripūrṇapūjācakranirmāṇaṃ pūjākramaṃ pūjopakaraṇaviśeṣādikaṃ copadiśati | tatra prākpratyak ityādibhiḥ krameṇa vai ityantairekādaśabhiḥ ślokaistaccakranirmāṇaṃ tatra pañcadaśanityānāṃ pūjākramaṃ -------------------------------------------- p. 154) śatatrayaṃ tvekaṣaṣṭyā teṣvīśādipradakṣiṇam | pradeśagatyā vilikhedyāvatsaṅkhyaṃ yathāntaram || 53 || pañcaṣaṣṭisteṣu dikṣu prāgādiṣu catuṣṭayam | avaśiṣṭaṃ bhavetteṣu dikstheṣvekīkṛteṣu ca || 54 || māyāṃ catuṣṭayāntasthamālikhedvāñchitaṃ kramāt | ekonapañcāśatkoṣṭheśvekībhūte(na)ṣu tatra vai || 55 || padmaṃ caturdaśadalaṃ bahirvṛttadvayaṃ tathā | likhitvā karṇikāmadhye yoniṃ māyodarāṃ likhet || 56 || daleṣvapi tathā śaktiṃ caturdaśasu saṃlikhet | bhagamālāṃ madhyaśaktyāmāvāhyābhyarcayedbahiḥ || 57 || paścimādi tu vāyvantamanyā āvāhya pūjayet | yathākramamidaṃ cakramāsāṃ sādhāraṇaṃ bhavet || 58 || madhye madhye (tathā) tu yā pūjyā śeṣāstatra dalāśritāḥ | yathākrameṇa citrāntāḥ pūjayeduktavigrahāḥ || 59 || -------------------------------------------- copadiśati tatra yathāntarā pañcaṣaṣṭiravaśiṣṭāni koṣṭāni bhaveyustathetyarthaḥ || 52 || 53 || teṣu pañcaṣaṣṭiṣu | prāgādiṣviti | yathā prāgādidikṣu catuṣṭayaṃ catuṣṭayaṃ madhyato'vaśiṣṭaṃ syāt | teṣu catuṣkacatuṣṭayeṣu ekīkṛteṣu, madhyarekhātrayamārjaneti śeṣaḥ || 54 || ekonapañcāśatkoṣṭheṣu ekībhūteṣu tatra vai || 55 || padmaṃ caturdaśadalaṃ samacaturasrarūpeṇa madhyataḥ ekīkṛtadiggatacaturasracatuṣkāntasūtrāvadhi ekonapañcāśatkoṣṭhāni ekīkṛtya tatra proktarūpaṃ padmaṃ kuryādityarthaḥ || 56 || madhyaśaktyāṃ madhyaśaktiśca hṛllekhā || 57 || anyāḥ caturdaśanityāḥ | āsāṃ- -------------------------------------------- p. 155) caturasradvayaṃ bāhye kṛtvā dvārāṇi dikṣu ca | dvārāṇāṃ pārśvayoḥ koṇeṣvarcayeddvādaśa kramāt || 60 || brāhmī māheśvarīṃ dvāre paścime savyadakṣiṇe | komārīṃ vaiṣṇavīṃ saumye vārāhyaindrīṃ ca pūrvage || 61 || cāmuṇḍāsu mahālakṣmīryāmye vāyvādikoṇagāḥ | deśakālau tathākāraśabdau proktakrameṇa vai || 62 || pūjayetproktarūpaistu (śa)proktarūpāśca tāḥ kramāt | upacārairāsavaiśca māṃsairmatsyaiḥ susaṃskṛtaiḥ || 63 || -------------------------------------------- caturdaśanityānām || 58 || 59 || 60 || pūrvage dvāre iti śeṣaḥ || 61 || 62 || evametairekādaśabhiḥ ślokairetaduktaṃ bhavati pañca(triṃ)viṃśatyaṃgulāntarālaṃ samacaturasraṃ kṛtvā tasmāddvyaṅgulādantaḥ samacaturasraṃ vilikhya taddvyaṅgulavīthyāṃ caturdikṣu dvārāṇīti | aṅgulamānena (samacaturasraṃ catvāri sūtrāṇi) kṛtvā tatra madhye dakṣiṇottarāṇi prākpaścimāntāni caikaikekāṅgulāntarālāni atrāṣṭādaśāṣṭādaśasūtrāṇyāsphālya sarvamadhye ekonapañcāśatkoṣṭhānyekīkṛtya tatra vṛttadvayaṃ caturasrasūtraspṛṣṭāspṛṣṭikayā bhrameṇa niṣpādya tanmadhye sakarṇikaṃ caturdaśadalapadmaṃ vidhāya tatkarṇikāmadhye vṛttatryasraspṛṣṭāṃ samatrirekhāṃ yoniṃ kṛtvā tanmadhye hṛllekhāmālikhya tadbahiḥ paścimādivāyvāntaṃ (bāhyāntaṃ) vāmāvartena caturdaśasu daleṣu pratidalaṃ hṛllekhāṃ samālikhya tatpadmacaturasrādbahiḥ prāgādicaturdikṣu madhyataścatvāri koṣṭhānyantarbahirvibhāgenaikīkṛtya tatra hṛllekhāṃ prāgvadvāñchitārthagarbhāṃ samālikhya bahiḥ sarvabāhyapaṅktisthaśivādikoṣṭhamārabhya prādakṣiṇyakrameṇa praveśagatyā anuktakramaṃ ṣaṇavatyadhikaśatadvayasaṅkhyeṣu koṣṭheṣu tatsaṅkhyāni pañcadaśanityāvidyākṣarāṇi kāmeśvaryādicitrāntaṃ krameṇa samālikhya caturṣu sarvabāhyacaturasradvāreṣu paścimādi dakṣiṇāntaṃ prādakṣiṇyena brāhmyādyaṣṭaśaktīḥ savyadakṣiṇaśākhayordvidvikrameṇābhyarcya (vāyvā)bāhyādiṣu nir- ṛtyanteṣu koṇeṣu deśakālākāśaśabdaṃ śaktīḥ samabhyarcya tadantaḥ prāgukteṣu koṣṭheṣu īśakoṣṭhādipraveśagatyā prādakṣiṇyena pañcadaśanityāvidyākṣarāṇi taistairakṣarairabhyarcya paścimādiṣu catasṛṣu vāñchitagarbhahṛllekhāsu bhagamālāmabhyarcya sarvamadhye ca tāmeva tadvidyayā'bhyarcya paścimādivāyantaṃ (bāhyāntaṃ) -------------------------------------------- p. 156) apūpaiḥ pāyasairdugdhaiḥ suśṛtaiḥ sitasaṃyutaiḥ | kadalīpanasādyaiśca phalairmadhubhireva ca || 64 || naivedyaiḥ prīṇayeddevīṃ nṛtyagītādibhistathā | ekarātraṃ trirātraṃ vā pañcarātraṃ tu sapta vā || 65 || navarātraṃ tathā pakṣaṃ māsaṃ pūrṇādikaṃ tu vā | varṣaṃ vā phālgunāntaṃ vā syātsamastārtināśanam || 66 || grahāṇāṃ prātikūlyeṣu dīrgharāgeṣu vaikṛte | devatānāmathotpāte trividhe tvabhicārake || 67 || dāridryavijayaprāptāṃ durbhikṣe śatrupīḍane | kṛcchreṣvanyeṣu ghoreṣu pūjaiṣā sarvakāmadā || 68 || pīṭhe vā susame kṛtvā vedikāmaṇḍane tu vā | kṛtvaitatproktarūpaṃ ca proktadravyaistathā'rcayet || 69 || -------------------------------------------- tattadbāhyadaleṣu nityaklinnādikāmeśvaryantāścaturdaśanityāḥ samarcayet evamanyāsu caturdaśanityāsvapi madhyasthāyā anantaranityādi tatpūrvanityāntaṃ tathā'rcayet iti || 62 || pūjayedityādibhiḥ pūjayedityantairnavabhiḥ ślokaiḥ nivedyadravyaviśeṣāṃstatra pūjā kālāvadhiṃ pūjāvidhānasamayādikaṃ copadiśati | tatra proktarūpaiḥ raktagandhetyādinā | sādhaka iti śeṣaḥ | proktarūpāḥ tatra madhyanityāsamānavigrahābharaṇāyudhāḥ bāhyadalasthāścaturdaśanityāḥ atra proktanivedyadravyaviśeṣāḥ | asmin pañcadaśānāṃ aṅgāṅgibhāvakābhyarcanakramaprokteṣu pañcadaśasu cakreṣu nivedanīyāḥ | sarvatra sarvāsāṃ ṣoḍaśanityādīnāṃ naimittikakāmyayoreva etairdravyaviśeṣaiḥ pūjādikaṃ kuryyādityuttaratra svayameva vakṣyati || 63 || madhubhiḥ kṣodaiḥ || 64 || 65 || 66 || dīrgharogeṣu vātādyaṣṭamahorogeṣu | kṛte devatānām | devatāprātikūlyatvāt samīkṣya kriyamāṇeṣvapi -------------------------------------------- p. 157) namerucampakāśokapunnāgabakulāmbujaiḥ | mallikāmālatījātīśatapatrotpalādibhiḥ || 70 || sugandhibhistathā'nyaiśca pūjayetpūrṇamānasaḥ | etadvidyābhaktirūpāstiyutānanyāṃśca pūjayet || 71 || vaṃṣute saṣvare tu vā cetattākaṃ rvāpi(ta)parasa | yajādhāhīnā pūvibrutu(vā) cāvalpasyanaṃ (sakā) śakaṃ || jñemiṇuthaprāyā śrukaṃ na(ma) sa kampalpagāvarsaṃ(ṇa)dhvī dhvāthāḍī (dhvīṣṭhīsthālī) māyaitagai | titrividhaṃvaṃ (tve) tasmṛta(vityo) vitavalīṃ māṣudhvīgaucate || 74 || jaṃdvipiṣṭeṣṭasvācasedyaṃdyandoḍaṃ (svādolakāmādu) ṣāmatvagauṇḍutanāthaśṛprī (stokela) matattvākṣi(ta)mudagrapet dyānnimākṣilovisasmik capeṭetakāmadhvajaḥ sunotarakīmadhāstu | (maudhyātvatho) tyāyo bhūptaṃravāsākṣomūreyasamyakasmin | -------------------------------------------- sarvatra vaiparītye utpāte trividhe divyāntarikṣabhaumatvena prokte || 67 || durbhikṣe annahrāse | kṛcchreṣu deśaprāptamāryādiṣu | pūjaiṣā pañcadaśavidhā || 68 || proktarūpaṃ pañcadaśanityāsādhāraṇārcanacakram | sarvatra prokteṣu grahaprātikūlyādiṣu proktadravyaviśeṣaiḥ tattannityapūjācakreṣu (na) pūjayediti sampradāyaḥ | anyā/śca svasampradāyabahirbhūtā napi || 70 || 71 || ataḥparaṃ navatyantaṃ ślokarūpeṇa vyākhyāyate | catuḥṣaṣṭhitamopetāstriḥsaptatyādayo'ṣṭame || navatyantānaikaviṃśāḥ ślokā vyākulitākṣarāḥ || devītantrārthagāmī yastatpādāmbujaśekharaḥ | -------------------------------------------- p. 158) tretesatamāgamātaṃrasimadugnejanina | pūyeṣonte dhvaja(śa)santaḥ guyo (ligalālapaiḥ)gaśālugaugāt dhu | (gānadhūmāṃcaṃsaṃśaya)māvayomasa eṣṭīṇḍadhvī priyaiśṛnāyedviṇe | dhyatordhagu anaiḥttalaṃ paśayeḍuśrasmin yote | na tatraṣidipet rajaḥ (yaṃ)ṣikurasātekatam | na vāme dhṛditaḥ sthāye vāṃ tane paniścāt lotaṃ || dayakeli(ū)ḍadhupaikaṃ limataṃ ṣṭigāni sphūrja | kṣaye jaṃlavṛdhuvite vimadhaṃdyadvijñeṇaṃṇḍaṃ | (rosāṇutri) viprārmāśṛtaṃyadānālasvātmayaraṃvāṣādvī | jūñjathamṛvā(pyathā)ṣkalālaṃ piṣumaphesvāsyāsidhū | kṣikabhamataṃ dhīśetaṣima(vaśri)caśṛna(śai)salesi | (se)śedhvāca prākayā(n)t disalidvataṃ va mihaṃ svāpuli | jātaṃ dugābhaṃ yaraṃ nośulkamasyanākerkṣaṃ | rantu livātaḥ syātātālalathahiṃdhaḍātatam | ladukāṃ saptarhadyosābhaṃvasaranistharalāṃ | litakephanā teśanāliyuteśisathaṃgala | -------------------------------------------- sādhako vācayet ślokānaṣṭame vyākulakramān || eṣa vācanāślokaḥ trisaptatyādayaḥ ślokā navatyantā daśāṣṭa ca | subodhārthā api svalpaṃ vyākriyante tatastataḥ | vyākhyānamapi teṣāṃ tu ślokairvyākulitākṣaraiḥ | ṣaḍbhirvilikhyate taistu vācayetproktarūpataḥ | ṇaṃ sanistarmātrāvataiḥ raḥpamevī śvatīravrarthamikāmyarcānaimittikāḥ kaṃ ramān svādikā krataḥ || 1 || lpaguyotastu kīladhāraṇaṃstutugaga (rgurgu) yocanā | hyāśantaḥ likṣilatasatanaḥ ghanaḥ māpulo pusa || 2 || -------------------------------------------- p. 159) rdrakkāpupha āyet kṣitāsayanirapyatasa e | tavaidya āvadataṃ śataṃ vapi dāte reṇusa | divebhi śrāyet vāverdhyādarthaṃ niradhyotvātavyai | smakṛtadeyaṃ dvātadyāt dvasiyadāniratādha | hākoyasāsthacetmāsvadhipisaddhocit cetkrasi | dāpinatannyavevedittanipitatākurnavī | cavattyāyaḥ ttanovalanmamayādyaḥ rocaittatsa | kati navaṃ bhavati tadhrukī capānyat gusivaṣṭhā | nārudeyā samāvasannāvapi svarādantaḍayaḥ | kījapā ca sa e dyācapāṃnavitatdhayodhya | resākasāntaṃ ca mīmparimesakāktaṃ sadāddha | prosyarvaśivet tvayotobhaso nmayā || 90 || athānyaṃ śṛṇu deveśi cakramadbhutadarśanam | yonyarṇavākhyaṃ vanitāgavaparvatavajrakam || 91 || -------------------------------------------- yaṃ lamaṃdvāto gusayajaḥ dhākīrtiraryaṃ tu tat | nasalesi śeddhāva prāk tarca cogaḥ di(śapraṃ satrayo || 3 || śasya taḍuryāṃ latu taṃ yet viyokuñjaraṃ nirmalam | diśadvīlikā ścamṛtaṃ ṇadīturirgumucam || 4 || yopūpharpūlaṃ ragataḥ yo iktiritogartyuvyā | lāraitrarddehāvataḥ dāsasiddhiryārvasaḥ || 5 || trasvātasvāsvadāraprāk cardakattyāsya deśagau | syāja edho vayat vā kṛt klekānyamathā sada || 6 || athānyadityādibhirasya sā ityantairdaśabhiḥ ślokaiḥ yonyarṇavākhyamabhaṃguru -------------------------------------------- p. 160) ṣaḍviṃśāṅgulamānena kṛtvā yonisame tale | tatra dvyaṅgulamāneṣu sūtrāṇyekādaśārpayet || 92 || tenātra yonyojāyante trikoṇāni śatātparam | catvāriṃśacca catvāri teṣu mantrākṣarāṇi tu || 93 || prādakṣiṇyapraveśe(na) tu vilikhettu nirantaram | madhye'vaśiṣṭanavake navavargasamanvite || 94 || nāthānnava likhet paścātsādhyākhyākarmasaṃyutam | sarvatra vilikhedbhūyo bhūyostvāvartanena tu || 95 || arddharātre tu tāṃ sādhyāṃ smaranmadanavahninā | dahyamānāṃ hṛtasvāṃtāṃ mastakasthāpitāñjalim || 96 || vikīrṇakeśīmālolalocanamaruṇāruṇām | vāyupreṅkatpatākākhyapaṭopamakalevarām || 97 || vivekavidhurāṃ mattāṃ mānalajjābhayātigām | cintayennārcayeccakramadhye devīṃ digambarām || 98 || japādāḍimabandhūkakiṃśukādyaiḥ samarcayet | anyaiḥ sugandhiśe(ṣat)phāli kusumādyaiḥ sugandhibhiḥ || 99 || trisaptarātrādāyāti proktarūpā madākulā | yāvaccharīrapātantu chāyevā'napagā'sya sā || 100 || -------------------------------------------- vanitā saṅkulanaṃ yantraṃ taddhyānaṃ tatpūjājapakramaṃ tatphalasvarūpaṃ copadiśati | tatra mantrākṣarāṇi bhagamālinīvidyāyāḥ pañcatriṃśadadhikaśatākṣarāṇi || 91 || 92 || 93 || navavargasamanvitam | akārādīni ṣoḍaśa svarākṣarāṇi dvidhā vibhajyānyāni kādikṣāntāni akṣarāṇi pañcaśo vibhajet | evaṃ kṛte ḷkacaṭatapayasā ityādayo -------------------------------------------- p. 161) rūpatattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niṣphālanācitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate'ṣṭamaṃ paṭalam || 8 || -------------------------------------------- navavargā navanāthātmakāḥ || 94 || 95 || 96 || kalevaraṃ śarīram || 97 || 98 || 99 || proktarūpā madanavahninā dahyamānamityādinā | anapagā ananyagā | atra ebhiḥ daśabhiḥ ślokairetaduktaṃ bhavati, vṛttāntaḥ ṣaḍviṃśāṅgulamānarekhātrayāṃ yoniṃ svābhimukhīṃ tasyāḥ kṛtvā tasyā ekāṃ rekhāṃ dvādaśadhā vibhajya teṣu cihnānyekādaśa kṛtvā evamanyasminnapi rekhādvaye cihnāni kṛtvā cihnāt cihnamiti krameṇa ekādaśa sūtrāṇyāsphālayet | evaṃ kṛte catuścatvāriṃśadadhikaṃ śataṃ tryasrāṇi sambhavanti | teṣu svavāmorddhādiprādakṣiṇyapraveśagatyā bhagamālinīvidyāyāḥ pañcatriṃśadadhikaśatākṣarāṇi samālikhya madhye 'vaśiṣṭanavake proktanavavargopetanāthanavakasya pratyekaṃ navākṣarāṇi samālikhya sarvatra catuścatvāriṃśadadhikaśatatrikoṇeṣvapi sādhyasādhakakarmākhyāḥ proktakrameṇa prāgvat samālikhya tanmadhye devīmāvāhya proktakrameṇa devīṃ dhyātvā abhyarcya proktakālāt proktaphalamavāpnuyāditi || 100 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ bhagamālinīnityāvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ aṣṭamaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 8 || granthasaṅkhyā triṣaṣṭiraṣṭame yantrāṇyatha vyākhyānavartinaḥ | granthāḥ śatātparaṃ sārddhamaśītiriti vīkṣitam || atha navamaṃ paṭalam atha ṣoḍaśanityāsu caturthīṃ śṛṇu pārvati | nityaklinnāvidhānānāṃ tanmantraṃ prāgudīritam || 1 || tadaṅgāni ca taddhyānaṃ tacchaktīstābhirarcanām | homatarpaṇabhedāṃśca yantrāṇi phalabhedataḥ || 2 || nirdiṣṭaṃ kramato vakṣye samastaṃ parameśvari | ādyena mantravarṇena hṛdayaṃ samudīritam || 3 || tato dvābhyāṃ paurardvābhyāṃ dvābhyāṃ dvābhyāṃ dvayena ca | kuryāccheṣāṇi cāṅgāni karayośca nyaset kramāt || 4 || tantre ṣaḍaṅgamantroktaṃ tatra tatra karadvaye | nyasedaṅguṣṭhamūlādi kaniṣṭhāgrāntamūrdhvagam || 5 || śeṣaṃ taladvaye nyastvā hṛdvatstotreṇa sārddhayoḥ | tvaci dhvaje ca pāyau ca pādayorvarṇakaṃ nyaset || 6 || -------------------------------------------- atha navamaṃ paṭalam pūrvasminnaṣṭame paṭale tṛtīyāyā bhagamālinīnityāvidyāyā vidhānamupadiśyānantaraṃ caturthyā nityaklinnānityāvidyāyā vidhānamupadiśati | atha ṣoḍaśetyādivigrahādita ityantena ślokaśatarūpeṇa navamapaṭaleḥ | tatra atha ṣoḍaśetyādinā parameśvarītyantenādhyarddhena ślokadvayena paṭalārthānuddiśati | tatra tanmantraṃ prāgudīritaṃ tṛtīyapaṭala iti śeṣaḥ | tābhiḥ parivāraśaktibhiḥ sārddhamitiśeṣaḥ | nirdiṣṭaṃ arthajātamiti śeṣaḥ || 2 || ādyenetyādibhirnyasedityantararddhādyaistribhiḥ ślokaiḥ ṣaḍaṅganyāsakramamupadiśati | tatra dvābhyāṃ vidyākṣarābhyām | śeṣāṇi pañca kramāt || 3 || 4 || tatra ṣaḍaṅgamityādinā -------------------------------------------- p. 163) aruṇāmāruṇākalpāmaruṇāṃśukadhāriṇīm | aruṇāsṛgvilepāṃ tāṃ cārusmeramukhāmbujām || 7 || netratrayollasadvaktrāṃ bhāle gharmāmbumauktikaiḥ | virājamānāṃ mandāralasadarddhenduśekharām || 8 || caturbhirbāhubhiḥ pāśamaṅkuśaṃ pānapātrakam | abhayaṃ vibhratīṃ padmamadhyāsīnāṃ madālasām || 9 || dhyātvaivaṃ pūjayennitya klinnānityāṃ svaśaktibhiḥ | kṣobhiṇīmohinīlīlātrikoṇāśriṣu śaktayaḥ || 10 || nityā nirañjanā klinnā kledinī sadanāturā | madadravā drāviṇī ca vidhānācāṣṭapatragā || 11 || madāvilā maṅgalā ca manmathārtā manasvinī | mohā'modā mānamayī māyāmandāmanovatīḥ || 12 || caturasragatāḥ pūjyā madāruṇacalekṣaṇāḥ | madhyanityā samākāravarṇabāhāyudhānvitāḥ || 13 || -------------------------------------------- nyastvā ityantapādādhikaślokoktārthaḥ prāgevāsmābhirabhihitaḥ | tvaci sarvāṅge | dhvaje mehane | pāyau gude | pādayorekamakṣaramiti śeṣaḥ || 5 || 6 || aruṇāmityādibhirmadālasāṃ ityantaistribhiḥ devyā nityasaparyādhyānaṃ ślokaiḥ (ṣaḍaṅganyāsakramamu)padiśati | tatra caturbhirbāhubhiḥ vāmorddhādivāmadakṣiṇakrameṇa || 7 || 8 || 9 || dhyātvaivamityādibhiranvitā ityantaiścaturbhiḥ ślokaistadāvaraṇaśaktīrupadiśati | tatra mohetyekāśaktiḥ āmodā iti ca || 10 || 11 || 12 || 13 || -------------------------------------------- p. 164) caturasradvayaṃ kṛtvā prākpratyagdvārasaṃyutam | tanmadhe'ṣṭadalaṃ padmaṃ tanmadhye tryasrakaṃ tathā || 14 || arghyaṃ ṣaḍaṅgamūlābhyāṃ kṛtvā tāṃ prāṅmukho'rcayet | caturasre paścimādinir-ṛityantaṃ yajecca tām || 15 || dvārapārśveṣu koṇeṣu dikṣu tā daśa pūjayet | tadantarā'ṣṭapatreṣu paścimādipradakṣiṇam || 16 || arcayedaṣṭaśaktīstāstadantaryonikoṇagāḥ | agrāt pradakṣiṇaṃ tisraḥ śaktīścoktavidhānataḥ || 17 || karṇikāyonimadhyasthadeśe vāyvīśavahniṣu | nir-ṛtyāṃ puratodikṣu yajedaṅgāni ṣaṭ kramāt || 18 || tato devīṃ tu tāṃ nityaklinnānityāmudīrayet | upacārairarcayecca baliṃ dadyācca pūrvavat || 19 || tadagrato japedvidyāṃ sahasraṃ yadi vā śatam | tato'bhyarcya śivāṃ homaṃ kuryādukrameṇa tu || 20 || -------------------------------------------- caturasradvayamityādinā ślokena devyā nityasaparyācakramupadiśati | tatra cakranirmāṇaṃ sukaraṃ kṛtvā'rcayeditiśeṣaḥ || 14 || arghyamityādibhiścaredityantairaṣṭabhiḥ ślokairdevyā nityasaparyākramamupadiśati | tatra prāṅgmukha iti sarvatra sādhāraṇam || 15 || dvārapārśveṣviti, etaduktaṃsyāt madāvilādyāḥ daśaśaktīḥ caturasre paścimadvāradakṣiṇadiggatakakṣāmārabhya vāyusomeśānadikṣu pūrvadvārasya uttaradakṣiṇapārśvayorvahniyamanir-ṛtidikṣu ca pūjayediti | paścimādipradakṣiṇaṃ devyā agramārabhya prādakṣiṇyena | evadatra sarvaparivāraśaktisādhāraṇam || 16 || tāḥ nityādyāstisraḥ kṣobhiṇyādyāḥ | uktavidhānataḥ evamuktakrameṇetyarthaḥ || 17 || vāyvīśetyādiṣaḍaṅgāvaraṇārcanakramaḥ sarvatrārghādiṣaḍaṅgārcanavidhāne sādhāraṇaḥ | purato devatāyāḥ || 18 || upacāraiḥ ṣoḍaśabhiritiśeṣaḥ | pūrvavat ṣoḍaśākṣaramantrakurukullāvidyābhyāṃ -------------------------------------------- p. 165) ājyasiktāṃdhasā'jyena puṣpairvā saurabhānvitaiḥ | juhuyātprāgvaduditasaṅkhyaṃ prāgvatsamāpya tat || 21 || abhyarcya devīmatha tāṃ svātmanyudvāsya pūrvavat | nyāsaṃ kṛtvā stotrayugaṃ japitvā tanmayaścaret || 22 || vidyāyāḥ sādhanaṃ samyak samīhitaphalapradam | śṛṇu devi ! pravakṣyāmi prayogārho yato bhavet || 23 || jitendriyo haviṣyāśī trisandhyārcārato japet | prāgvallakṣaṃ taddaśāṃśaṃ kuryāddhomaṃ ca tarpaṇam || 24 || madhūkapuṣpairmadhvaktairbakulotthairathāpi vā | candracandranakastūrīvāsitaistarpayejjalaiḥ || 25 || tatonityā prayogārhonityārcāniratastathā | sahasrajāpī tadbhaktaḥ kuryāduktaṃ na cā'nyathā || 26 || -------------------------------------------- balidānamādyantayorityarthaḥ || 19 || uktakrameṇa | prāgvat agnimukhādikaṃ kṛtvetyarthaḥ || 20 || andhasā annena | prāgvat nityapūjākrameṇa | uditasaṅkhyaṃ japadaśāṃśasaṅkhyam | tat havanam || 21 || abhyarcya mūlavidyayā | pūrvavat tejaḥsvarūpeṇa svāntaryojanam | stotrayugaṃ pañcaślokarūpaṃ dvādaśaślokarūpaṃ ca | eṣa stotrayugajapaḥ sarvanityāsādhāraṇaḥ | tanmayaḥ prāgvat || 22 || vidyāyā ityādibhiranyathā ityantaiścaturbhiḥ ślokairvidyāpuraścaraṇaprakāramupadiśati | tatra yataḥ sādhanataḥ || 23 || trisandhyārcārataḥ trisandhyāsu lalitāsādhanavat bhajanaparaḥ | prāgvat lakṣaṃ vidyāyā yugānurūpamakṣaralakṣakrameṇa || 24 || madhūkapuṣpairityādinā ślokena yathākramaṃ puraścaraṇahomatarpaṇadravyāṇi kathayati | tatra (tri) madhvaktaiḥ trimadhusiktairmadhūkapuṣpairjuhayāditiśeṣaḥ || 25 || uktān prayogān | nityārcanānirata ityādinā etaduktaṃ bhavati puraścaraṇānantaramapi nityārcānirataḥ pratidinaṃ sahasrajāpī vidyāgurubhaktaḥ sādhakaḥ prayogādyabhijñaḥ nānyamiti (nānyatheti) sarvadevatāsādhāraṇam || 26 || -------------------------------------------- p. 166) padmairaktaistrimadhvaktairhomāllakṣmīmavāpnuyāt | tathaiva kairavairaktairaṅganāstu vaśaṃ nayet || 27 || samānarūpavatsāyāḥ śuklāyāśca payaḥsnutaiḥ | mallikāmālatījātīśatapatrairhutairbhavet || 28 || kīrtividyādharārogyasaubhāgyavijayādikam | āragvadhaprasūnaistu kṣaudrāktairhavanādbhavet || 29 || svarṇāptiḥ stambhanaṃ śatroḥ nṛpādīnāṃ krudho'pi vā | ājyāktaiḥ karavīrotthaiḥ prasūnairaruṇairhutaiḥ || 30 || raktāmbarāṇi vanitābhūpamarttyavaśaṃ tathā | bhūṣāvāhanavāṇijyasiddhayaścāsya vāñchitāḥ || 31 || lavaṇaiḥ sarṣapairgaurairitarairvā(sya)'tha homataḥ | tattailāktairniśāmadhye tvānayedvāñchitāṃ vadhūm || 32 || tailāktairjuhuyātkṛṣṇā darapuṣpairniśāntarā | māsādarāteḥ tīvrārtijvareṇa bhavati dhruvam || 33 || āruṣkaradhṛtābhyaktaistadbījairniśi homataḥ | śatrordehe vraṇāni syurduḥsādhyāni cikitsakaiḥ || 34 || taireva jvalitāṅgastu ripuryāti yamālayam | tathā tattailasaṃsiktairbījairaṅkārakairapi || 35 || -------------------------------------------- padmairityādivadhūmityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairnānāvidhahomatonānāphalāvāptimupadiśati | tatra samānarūpavatsāyāḥ śuklavatsāyā ityarthaḥ || 27 || 28 || 29 || 30 || 31 || itaraiḥ kṛṣṇaiḥ | vā pakṣāntare | tattailāktaiḥ sarṣapadvayatailāktaiḥ || 32 || tailāktairityādibhirapītyantaiḥ tribhiḥ ślokaiḥ śatrunigrahārthaṃ homamupadiśati | tatra tadbījaiḥ āruṣkarabījairhomena yathoktaphalaprāptiḥ || 33 || 34 || 35 || -------------------------------------------- p. 167) marīcaiḥ sarṣapājyāktairniśi homāttu māsataḥ | vāñchitāṃ vanitāṃ kāmajvarārtāmānayed dhruvam || 36 || marīcaiḥ sarṣapopetaiḥ saptavārāhutairniśi | dhairyamānakulairnityaṃ duṣprāpāmānayedvadhūm || 37 || annājyairjuhuyānnityaṃ śatamaṣṭottaraṃ tu vā | tenānnapūrṇabhuvanobhoktā ca bhavati priye ! || 38 || śālībhirājyayuktābhirhomātchālīmavāpnuyāt | mudgaiḥ mudgaṃ dhṛtairājyamiṣṭairiṣṭaṃ hutairbhavet || 39 || sādhyarkṣavṛkṣasaṃbhūtāṃ piṣṭapādarajaḥkṛtām | rājīmarīcaloṇotthāṃ puttalīṃ juhuyānniśi || 40 || prapadābhyāṃ ca jaṅghābhyāṃ jānubhyāmūruyugmataḥ | nābheradhastāddhṛdayādbhinnenākaṇṭhatastathā || 41 || śirasā ca sutīkṣṇena chitvā śatreṇa vai kramāt | evaṃ dvādaśadhā homānnaranārinarādhipāḥ || 42 || vaśyā bhavanti saptāhājjvarārtā cāsya vāñchayā | prayānti nidhanaṃ cāsya vāñchayā'nanyayogataḥ || 43 || -------------------------------------------- marīcairityādinā vadhūmityantena ślokadvayena vanitākarṣaṇahomamupadiśati | tatra sugamo'rthaḥ || 36 || 37 || annājyairityādinā bhavedityantena ślokadvayena annādidravyahomavidhānāttatphalāptimupadiśati | tatra tu vākyārthaḥ | caḥsamuccaye || 38 || 39 || sādhyarkṣaṃ vṛkṣaḥ | aśvinyādīnāṃ saptaviṃśatinakṣatrāṇāṃ vṛkṣānuttaratra svayameva vakṣyati | rājī sarṣapaḥ | loṇaṃ lavaṇam | etaduktaṃ bhavati sādhyajanmanakṣatraproktavṛkṣeṇa sādhyāṃśakaproktamārgeṇopetāṃ puttalikāṃ vā sādhyapādarajaḥsametapiṣṭamayīṃ tathāvidhāṃ vā sarṣapamarīcilavaṇairmasṛṇapeṣitaiḥ kṛtāṃ vā proktakrameṇa juhuyāditi || 40 || prapadābhyāṃ pārṣṇisandhichinnābhyāṃ agrapādābhyāṃ jaṅghābhyāṃ jānoradhastācchinnābhyāṃ jānubhyāṃ -------------------------------------------- p. 168) piṣṭena guḍayuktena marīcairjīrakairyutām | kṛtvā puttalikāṃ sādhyanāmayuktāmatho hṛdi || 44 || sanāmahomasaṃpātaghṛte saṃpācya te punaḥ | spṛśannijakarāgreṇa sahasraṃ prajapenmanum || 45 || abhyarcya tat ghṛtābhyaktaṃ bhakṣayettaddhiyā japan | naranārīnṛpāstasya vaśyāḥ śyurmaraṇāvadhi || 46 || taireva piṣṭairvṛttaṃ tu kṛtvā tanmadhyatastathā | sādhyanāma sphuṭaṃ kṛtvā prāgvat saṃpācya bhakṣaṇāt || 47 || vaśyāste vatsaraṃ bhūyuḥ tannāmārṇānvitaistathā | kṛtvā'bhipācya bhakṣyāttu vaśayettā/stadarddhakam || 48 || -------------------------------------------- tatsandheruparichinnābhyām | (ūru) yugmataḥ kaṭīsandhichinnanābheradhastāt nābhideśacchinnena khaṇḍenetyarthaḥ | āhṛdayāt bhinnena khaṇḍenetiśeṣaḥ | ākaṇṭhataḥ kaṇṭhāt chinnenetyarthaḥ || 41 || śirasā kaṇṭhāt uparisthana | kramāt uktakrameṇaitāni chitvā etairjuhuyādityarthaḥ || 42 || ananyayogataḥ svātmaikyabhāvanayetyarthaḥ || 43 || piṣṭetyādibhirmaraṇāvadhi ityantaistribhiḥ ślokaiḥ puttalikābhakṣaṇe naranārīnṛpādivaśyamupadiśati | tatra puttalikāṃ prāgvaduktamānopetām | hṛdi puttalikāhṛdaye, prāgvallikhitasādhyasaṃjñāmityarthaḥ || 44 || sanāmahomasaṃpātaghṛte sādhyanāmasahitavidyāhomapratyāhutyavaśeṣitaghṛte ityarthaḥ | tāṃ puttalikām || 45 || abhyarcya prāṇapratiṣṭhāvidyayā tat ghṛtābhyaktaṃ saṃpātaghṛtābhyaktam | taddhiyā sādhyabhakṣaṇadhiyā || 46 || tairityādinā tadardhakamityantena ślokadvayenāpūpaviśeṣabhakṣaṇena vaśīkaraṇamupadiśati | tatra taireva pūrvoktaguḍādiyuktaiḥ | vṛttaṃ maṇḍalaṃ apūpamityarthaḥ | prāgvat saṃpātātaghṛtapācanādibhiḥ || 47 || narādayaḥ | vatsaraṃ atyantasaṃyoge dvitīyā | vatsareṇetyarthaḥ | bhūyurityasya divyatvāt svarūpaṃ na cintyaṃ bhūyāsurityarthaḥ | tannāmārṇānvitaiḥ saṃskṛtaiḥ prāguktaiḥ piṣṭaiḥ sādhyanāmābhirūpaṃ -------------------------------------------- p. 169) nālikeraphalāmbhobhistarpaṇādvanitā vaśāḥ | karpūravāsitaistoyairmanuṣyāḥ syurvaśe sthitāḥ || 49 || tarpaṇāllavaṇāmbhobhiḥ sarve syustasya kiṅkarāḥ | tathā lavaṇayuktena toyena vanitā vaśāḥ || 50 || śuddhena vāriṇā māsaṃ tadarddhaṃ saptarātrakam | tarpayedyasya nāmnaiva sa tasya syādvaśo'niśam || 51 || ketakīvāsitaiścenduyuktaiḥ keraphalodakaiḥ | tarpaṇādvanitā vaśyā dadyuḥ prāṇānnijaṃ dhanam || 52 || nameruvāsitaistoyaistarpaṇāt bhūmipā vaśāḥ | campakairvāsitajalaiḥ tarpaṇaṃ sarvarañjanam || 53 || pāṭalīśatapatrābhyāṃ vāsitaistarpaṇairjalaiḥ | sarvalokacamatkārakārī bhavati nityaśaḥ || 54 || kastūrīvāsitāmbhobhistarpaṇaṃ sarvasiddhikṛt | inducandanasaurabhyavāsitāmbhaḥpratarpaṇam || 55 || vāñchitārthasya saṃsiddhiṃ maṇḍalāt kurute dhruvam | saktumiśrajalairāḍhyo dhanadhānyādibhiściram || 56 || -------------------------------------------- kṛtvetyarthaḥ | tathā prāgvat | saṃpātaghṛtādinā vīkṣitān * | tān narādīn | tadardhakaṃ ṣaṇmāsam | prāgvat dvitīyā ṣaṇmāsenetyarthaḥ || 48 || nālikeretyādibhirvighnanāśakamityantaiḥ sārddhairaṣṭabhiḥ ślokairnānākāmyatarpaṇa prayogamupadiśati | tatra nālikeraphalāmbhobhiḥ nālikeraphalodakaiḥ || 49 || 50 || 51 || 52 || nameruḥ suraparṇī || 53 || 54 || induḥ karpūram || 55 || maṇḍalāt maṇḍalaṃ nāma ekonapañcāśaddināni | āḍhayaḥ dhanadhānyādibhirityarthaḥ || 56 || -------------------------------------------- p. 170) guḍamiśrajalai rātrau tarpaṇaṃ vighnanāśa(ka)nam | ciñcāphalarasopetairjalairdveṣāya tarpayet || 57 || uṣṇodakaiḥ samaricaistarpayedvairimṛtyave | kevaloṣṇodakaistasya tīvrajvarasamudbhavaḥ || 58 || nimbapatrarasopetairambubhistarpaṇād dviṣām | jāyate'nyonyavairasyaṃ tena te nāśamāpnuyuḥ || 59 || tathaiva sarṣapatilaistarpaṇādvairiṇobhṛśam | atisārādibhirdoṣairaudaraiḥ kleśamāvahet || 60 || atha yantrāṇi deveśi śṛṇu vāñchāpradāni vai | yaiḥ kṛtaiḥ siddhayo haste bhavanti bhajanādapi || 61 || ṣaṭkoṇaṃ vṛttayormadhye kṛtvā madhye sanāmakam | vidyādyavarṇaṃ vilikheddvitīyādīni ṣaṭ kramāt || 62 || ṣaṭsu koṇeṣu vilikhecchiṣṭavarṇacatuṣṭayam | vṛttayorantarā dikṣu likhetkoṇāntarālataḥ || 63 || bhūtākṣāraṇi kramaśo daśa dvitrikrameṇa tu | evamekādaśavidhaṃ madhye'nyeṣāṃ niveśanāt || 64 || -------------------------------------------- ciñcetyādibhirāvahedityantairarddhādyaistribhiḥ ślokairvairinigrahatarpaṇamupadiśati | tatra ciñcāphalaṃ tintiḍīphalam || 57 || 58 || 59 || atisārādibhiḥ raktaśleṣmādibhiḥ || 60 || atha yantrāṇītyādibhiḥ tathā ityantairekādaśabhiḥ ślokairavikṛtamūlavidyākṣaraiḥ pañcapañcāśadyantrāṇi tatphalāni copadiśati | tatra bhajanādapītyuktiryantrāṇāṃ phalaprāptau dautyapratipādanaparā || 61 || 62 || koṇāntarālataḥ uktabandhacatuṣṭayasya -------------------------------------------- p. 171) bhūtākṣarāṇāṃ pratyekaṃ yogātpañcāśatā'nvitam | pañcakaṃ parameśāni ! śṛṇu tāni yathākram || 65 || eṣu sarvatra tadbāhye vṛttaṃ kṛtvā ca mātṛkām | vilikhedabhitaḥ paścādviniyogamathocyate || 66 || vaśye trayamathākarṣe dvayaṃ śāntyāṃ dvayaṃ tathā | madhye nāmākṣaranyāsabhedāttadbhedakalpanam || 67 || evaṃ tatphalabhedastu saptaviṃśatidhā bhavet | śeṣāṇi śṛṇu deveśi ! krameṇa viniyogataḥ || 68 || stambhanaṃ mohanaṃ paścādvidveṣoccāṭanaṃ tathā | māraṇaṃ vyādhibhiḥ kleśaṃ kulotsādakaraṃ tathā || 69 || -------------------------------------------- madhyasthakoṇadikṣu || 63 || bhūtākṣarāṇi kramaśo daśa tāni uddhārasaṅketoktadaśākṣarāṇi || 64 || ṣaṭkoṇamityādibhiḥ paścādityantaistripādādhikaiścaturbhiḥ ślokairetaduktaṃ syāt abhīṣṭamānena vṛttaṃ kṛtvā tanmadhye proktakrameṇa ṣaṭkoṇaṃ vidhāya tadvṛttāt bahirekaikāṅgulamānena vṛttadvayaṃ bhrameṇa niṣpādya sarvabāhyavṛttavīthyāmakārādikṣakārāntānyekapañcāśada-kṣarāṇi sabindukāni agrātprādakṣiṇyenā'likhya sarvamadhye mūlavidyādibhūtāṃ hṛllekhāṃ prāgvat sanāmākṣarāmālikhya vidyādvitīyākṣarādi saptamākṣarāntāni ṣaḍakṣarāṇi ṣaṭsu koṇeṣu agrādiprādakṣiṇyenā'likhya vidyāyāḥ śiṣṭākṣaracatuṣṭayaṃ ṣaṭkoṇabāhyavṛttavīthyāmagrādiprādakṣiṇyena catasṛṣu dikṣu samālikhya tadvīthyāṃ koṇadikṣu catasṛṣu ca vāyavyādinir-ṛtyantaṃ bhūtākṣarāṇi daśakarmmānurūpāṇi dvayaṃ trayaṃ iti krameṇā'likhet etat prathamaṃ yantram | asyaiva sarvamadhye vidyādvitīyākṣaraṃ abhitaḥ krameṇa śiṣṭākṣarāṇi ca madhyalikhita pūrvāntamālikhedetaddvitīyaṃ yantram | asyaiva sarvamadhye evamekādaśanāmākṣarāṇāṃ vidyāgatānāṃ tṛtīyādi caramāntaṃ pratyekamuktakrameṇa vilekhanāduktābhyāṃ sārddhamekādaśa yantrāṇi sambhavantīti | eṣveva pratyekaṃ proktakramāt pañcabhūtākṣaradaśakavinyāsabhedātpañcapañcāśadyantrāṇi bhavanti iti || 65 || viniyogaḥ | pañcapañcāśadyantrāṇāmitiśeṣaḥ || 66 || vaśye trayaṃ strīpuruṣarājaviṣayatastrividhe vaśye yantratrayam | -------------------------------------------- p. 172) gajāśvoṣṭrakharāṇāṃ ca rakṣā mahiṣameṣayoḥ | gavāṃ narāṇāṃ nārīṇāṃ vijayaḥ samaradviṣām || 70 || dvandvayuddhe tathā vāde vyavahāreṣu sarvataḥ | dyūte ca rakṣānagaragrāmamaṅgalake tathā || 71 || vidyāyāṃ punaruktāni hitvā varṇāni tānyapi | ekādaśa syustaiḥ prāgvat svarayogānmaheśvari || 72 || ṣaṭsaptatyā śataṃ proktaṃ varṇānāṃ mantragāminām | proktayantreṣu vilikhedekādaśavibhāgataḥ || 73 || mātṛkāvidyayā'veṣṭya kuryāttannāmayojanam | ṣoḍaśānāṃ ca yantrāṇāṃ viniyogamathocyate || 74 || -------------------------------------------- ākarṣe strīpuruṣayoranyonyaviṣayato dvividhe ākarṣe dvayam | śāntyāṃ upadravotpātaviṣayato dvividhāyāṃ śāntyāṃ yantradvayam | tadbhedakalpanaṃ yantrabhedakalpanam || 67 || evam uktaprakāreṇa | tatphalabhedaḥ yantraphalabhedaḥ | saptaviṃśatidhā vaśyākarṣaṇaśāntibhistisṛbhiḥ stambhanādibhiścaturviṃśatibhiśca | vaśyaṃ trayamityādibhiḥ tayetyantaiḥ pañcabhiḥ ślokairetaduktaṃ bhavati proktāni pañcapañcāśadyantrāṇi vaśyaviṣaye trīṇi | ākarṣaṇaviṣaye ca dvayam | śāntiviṣaye ca dvayam | anyeṣāṃ stambhanādīnāṃ maṇḍalarakṣāntānāṃ caturviṃśatividhānāṃ prayogānāṃ pratyekaṃ dvayaṃ dvayaṃ evaṃ pañcapañcāśadyantrāṇāṃ saptaviṃśatividhaphalayojanaṃ teṣu sarvatra nāmākṣaravinyāsa prakārakauśalena tatra tatra traividhyādikalpanaṃ, tena sarvāṇyetāni pañcapañcāśadyantrāṇi ekaikaṃ saptaviṃśatividhaphalapradāni iti || 68 || 69 || 70 || 71 || vidyāyāmityādinā yojanamityantenārddhādhikena ślokadvayena svaravikṛtamūlavidyākṣaraiḥ ṣoḍaśayantrāṇyupadiśati | tatra ekādaśa hakārarephanakāratakārayakārakakāralakāramakāradakāravakāra- sakārāḥ | nātrāsaṃyuktasvarābhāvātsvaropādānam || 72 || proktayantreṣu pañcāśatproktayantrarekhāvinyāsata ityarthaḥ | ekādaśa vibhāgataḥ | proktasvaravikṛtākṣarāṇi ekādaśaikādaśata ityarthaḥ || 73 || tatraitaduktaṃ -------------------------------------------- p. 173) prathamena tu yantreṇa kanyakāḥ svavaśaṃ nayet | tenaiva tāsāmārttiṃ ca śamayetsekadhāraṇaiḥ || 75 || svasthāveśaṃ ca tenaiva kuryānmantrajapaṃ tathā | tanmayīṃ(tatsthāṃ ca ) bhāvayetkanyāṃ dhūpaiḥ sarjjarasairdahet || 76 || āviṣṭe tāṃ samabhyarcya proktaistairupacārakaiḥ | pṛcchetsvavāñchitānarthānācaṣṭe sā'tmanaḥ sadā || 77 || tato'bhyarcyātmanā yojyaṃ tāṃ tadātmā bhavetsvayam | tāsāmavasthāmanyaiśca śamayedasya dhāraṇāt || 78 || dvitīyena tu yantreṇa karpaṭe gairikadravaiḥ | likhettena jayedvāde prativādinamantarā || 79 || sthāpanāttasya niyatamatiprauḍho'pi tatkṣaṇāt | stabdhajihvo nirudyogaḥ śuṣkāsyo lolalocanaḥ || 80 || -------------------------------------------- bhavati prokte tasmin yantre madhyaṣaṭkoṇaṣaṭke antarvṛttavīthīmadhyasthacaturdikṣu yathākramaṃ tattadekādaśākṣarāṇyālikhya bāhyavṛttavīthyāṃ mātṛkāmante vidyayopetāṃ tadaṅgatayā'bhidhayā sahāgrādiprādakṣiṇyenālikhya sarvamadhyākṣaramadhye ca prāgvannāma samālikhediti | evaṃ tadakṣarairvilikhitairekādaśavarṇoparisthairekādaśabhirekādaśabhi- rakṣaraiḥ ṣoḍaśayantrakalpanam | mātṛkānte mūlayojanaṃ tadante nāmākṣarayojanaṃ kṛtvā tena veṣṭanamiti sampradāyārthaḥ | ṣoḍaśānāmityādibhiḥ grahādita ityantairarddhādyaiḥ pañcaviṃśatyā ślokaisteṣāṃ viniyogakramamupadiśati || 74 || tatra tenaiva prathamena yantreṇa | tāsāṃ kanyakānām || 75 || svasthasya devatāveśanaṃ tenaiva kuryāt tasmin prathame yantre kanyakāṃ sthāpayitvetyarthaḥ | mantraṃ mūlavidyāṃ tanmayīṃ devatāmayīm | sarjjarasaiḥ sarjjarasonāma dhūpadravyaviśeṣaḥ || 76 || āviṣṭe devatāyā āveśe sati | tāṃ devatāviṣṭāṃ kanyakām | ācaṣṭe sā devatā'viṣṭakanyaketiśeṣaḥ || 77 || abhyarcya mūlavidyayā | tāṃ -------------------------------------------- p. 174) vilokayan daśadiśastyaktalajjaḥ palāyate | patedvā pādayoḥ kṣipraṃ jito'smīti tvayā vadan || 81 || tṛtīyena niśāpiṣṭatoyena likhitena tu | karpaṭe kharpare vāpi sthāpitenoṣṇabhūtale || 82 || cullyadho vā dinairdvitraiḥ stambhayetsudṛḍhaṃ ripoḥ | roṣaṃ gatiṃ matiṃ jihvāṃ samaraṃ sarvameva ca || 83 || āyāntamagratorātrau mārgamadhye khanannidam | baliṃ dadyāttu tadyonyā tannakṣatroktayā punaḥ || 84 || tena tatpṛtanā bhraṣṭā rugṇā gatasamudyamā | bhītā na tanmukhā jātu ghaṭate yantravaibhavāt || 85 || caturthenārinakṣatravṛkṣotthaphalakātale | likhitena puroktena sthāpitena puraṃ ripoḥ || 86 || nāśameti ripuḥ kṛcchrairvairirogādisambhavaiḥ | teṣu teṣu prayogeṣu kuryādrakṣāmathātmanaḥ || 87 || pañcamenātha ṣaṣṭhena saptamenāṣṭamena ca | navamena ca kurvīta rakṣāṃ rāṣṭrapurālaye || 88 || -------------------------------------------- devatām | tadātmā devatātmā | tāsāṃ kanyakānām | anyairapi piśācādibhiḥ | asya prathamasya yantrasya dhāraṇādabhiṣekapuraḥsarāditiśeṣaḥ || 78 || antarā sthāpanādityanvayaḥ | tayoritiśeṣaḥ || 79 || tasya dvitīyayantrasya || 80 || 81 || niśāpiṣṭena toyena piṣṭaharidrārasenetyarthaḥ | karpaṭe vastre | kharpare mṛṇmaye kapāle || 82 || vā pakṣāntare | cullyadhaḥ | aśmantakādhaḥ vā prāgvat || 83 || āyāntaṃ ripuṃ jñātvetiśeṣaḥ | idaṃ tṛtīyayantram || 84 || ghaṭate ceṣṭate || 85 || puroktena haridrārasena || 86 || teṣu teṣu amaṅgalarūpeṣu rakṣāṃ abhiṣekāditaḥ || 87 || pañcametyādibhiḥ prayojakamityantaiścaturbhiḥ ślokairetaduktaṃ bhavati prokteṣu -------------------------------------------- p. 175) prāgādiṣu caturdikṣu bāhyādiṣvaṣṭadikṣvapi | madhye ca sthāpayedyantraṃ tāmrapaṭṭeṣu kalpitam || 89 || krameṇa pañcamaṃ madhye sthāpayettatprayogataḥ | svarāṣṭre nagare rājagṛhe proktakramāt khanet || 90 || tena vairikṛtāḥ kṛtyāprayogāḥ krūravigrahāḥ | praveṣṭumatrāśaktāste nāśayanti prayojakam || 91 || daśame rājate paṭṭevilikhya kavacaṃ dadhat | raṇaṃ vīraḥ praviśyāśu nāśayed drāvayecca tat || 92 || ekādaśaṃ niśātoye ghṛṣṭagairikalekhanāt | karpaṭe sthāpitaṃ śīghraṃ śamayedbhabhṛtāṃ raṇam || 93 || dvādaśenendukāśmīralikhitena dhṛtena tu | bhūrjapatrapuṭe samyak sarvarakṣā bhavennṛṇām || 94 || trayodaśena yantreṇa tālapatrakṛtena tu | tālaliptena kuḍyāntaḥ sthāpitenārcitena ca || 95 || gṛharakṣā bhavedvyādhicoragrahabhujaṅgamāt | rājato vairito bādhādanyakṣudrāditastathā || 96 || caturdaśena yantreṇa bhūrjapatre sthitena vai | bhṛtena kāminīnāṃ tu saubhāgyamatulaṃ bhavet || 97 || -------------------------------------------- pañcayantreṣu pañcamādi aṣṭamāntaṃ yantracatuṣkaṃ prāgādiṣu dikṣu puna staccatuṣkaṃ bāhyādiṣu koṇadikṣu ca sarvamadhye proktānāṃ pañcamaṃ navamaṃ yantram | proktakrameṇa sthāpanataḥ proktaphalāni syuriti | prayojakaṃ prayoktāraṃ vairipakṣasthaṃ tatpratibalamityarthaḥ || 88 || 89 || 90 || 91 || 92 || niśā prāgvat || 92 || 93 || induḥ karpūram | kāśmīraṃ kuṅkumam | bhūrjapatre bhūrjatvaci || 94 || tālaliptena haritālaliptena | kuḍyāntaḥ bhittimadhyataḥ || 95 || rājataḥ bādhāt rājakṛtāt bādhāt | evaṃ -------------------------------------------- p. 176) tathā pañcadaśenāpi svarṇapaṭṭadhṛtena tu | vandhyāpi labhate putraṃ guṇāḍhyaṃ dīrghajīvinam || 98 || ṣoḍaśenoktarūpeṇa sābhiṣekaṃ dhṛtena vai | sapatnīṣvapi kāntena bhartuḥ sā'tyantavallabhā || 99 || bhūrjasthena dhṛtenaivaṃ sarveṣāmapi sarvadā | rakṣā bhavati martyānāṃ rājacauragrahāditaḥ || 100 || sparśatattvamayī vyāptiriti samyaksamīritā | asyā niṣphālanātcitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate navamaṃ paṭalam || 9 || -------------------------------------------- vairita ityādāvapi | kṣudrāditaḥ vairikṛtakṣudraprayogāditaḥ || 96 || 97 || 98 || uktarūpeṇa svarṇapaṭṭādiṣu vilikhitena || 99 || dhṛtenaivaṃ evaṃ dhṛtena ṣoḍaśena yantreṇetyarthaḥ | rājacauragrahādita ityatra grahaḥ devatāgaṇaviśeṣāḥ | ādiśabdaḥ śatrukṛtakṣudraprayogādiviṣayaḥ || 101 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ bhagamālinīnityāvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ navamaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 9 || granthasaṅkhyā ekasaptatisaṃkhyāni yantrāṇi navame tathā | vyākhyā granthaśataṃ satripādamekonaviṃśakam || atha daśamapaṭalam atha ṣoḍaśanityāsu bheruṇḍā pañcamī tu yā | tadvidhānaṃ śṛṇu prājñe ! kathayāmi yathāvidhi || 1 || mantroddhāraḥ tṛtīye'bhūdaṅgānyāvṛtidevatāḥ | pūjākramaṃ ca yantrāṇi tathaiva ripunigraham || 2 || kīlaprayogānvijayaṃ samareṣu mahībhṛtām | rakṣāṃ puragajāśvānāṃ rāja(jya)rakṣāṃ ca vai kramāt || 3 || ādyantadvayamadhysthaiḥ ṣaḍbhiḥ kuryāt ṣaḍaṅgakam | randhrājñāmukhakaṇṭheṣu hṛnnābhyācārapaddvaye || 4 || nyasenmantrārṇanavakaṃ mātṛkānyāsapūrvakam | tataḥ śaktīrāvṛtisthā dhyānaṃ ca śṛṇu pārvati ! || 5 || -------------------------------------------- atha daśamaṃ paṭalam | pūrvasminnavame paṭale caturthyā nityaklinnānityāyā vidyāmupadiśyānantaraṃ pañcamyā bheruṇḍānityāyā vidhānamupadiśati | atha ṣoḍaśetyādinā tanmaya ityantena ślokaśatarūpeṇa daśamena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādibhiḥ kramādityantaistribhiḥ ślokaiḥ paṭalārthānuddiśati | tatra kolaprayogān t) sādhyanakṣatravṛkṣādikīlakasthāpanena vairinigrahaviśeṣān (t) || 1 || 2 || 3 || ādyanta ityādinā pārvatītyantena ślokadvayena nyāsajā(tā)lādikamupadiśati | tatra ādyantadvayamadhyasthaiḥ ādyamekamakṣaraṃ antatodvayaṃ ca hitvā'vaśiṣṭairvarṇaiḥ ṣaḍaṅgāni kuryādityarthaḥ | randhraṃ brahmarandhram | ājñā bhruvormadhyam | paddvaye pādadvaye akṣaradvayam || 4 || mātṛkānyāsapūrvakaṃ upariṣṭādvakṣyamāṇamātṛkānyāsapuraḥsaramityarthaḥ || 5 || -------------------------------------------- p. 178) bāhyāvṛttau tu brāhmādyā yugaśaktīstu pūjayet | tadantaraṣṭapatreṣu vijayāṃ vimalāṃ subhām || 6 || viśvāṃ vibhūtiṃ vinatāṃ vividhāṃ viratāṃ kramāt | tadantaraṣṭakoṇeṣu kamalāṃ kāminīṃ tathā || 7 || kirātāṃ tīrtisahitāṃ kuṭṭanīṃ kulasundarīm | kalyāṇīṃ kālakolāṃ ca pūjayeduktayogataḥ || 8 || ḍākinīṃ rākinīṃ tadvallākiṇīṃ kākinīṃ tathā | sākinīṃ lākinīṃ ṣaṭsu koṇeṣu parito'rcayet || 9 || icchājñānakriyāśaktīrarcayedantarāvṛtau | aṣṭakoṇāntarāleṣu pūjayedāyudhāṣṭakam || 10 || caturasradvayaṃ kṛtvā dikṣu dvārasamanvitam | tadantaraṣṭapatrābjaṃ vṛttayugmamathāntarā || 11 || -------------------------------------------- (brahme) bāhyetyādibhiraṣṭakamityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairāvaraṇaśaktīrupadiśati tatra yugaśaktīḥ kṛtayugaśaktiḥ tretāyugaśaktiḥ dvāparayugaśaktiḥ kaliyugaśaktirityetāḥ | atra brāhmyādyaṣṭaśaktīḥ paścimādidikṣu sthiteṣu dvāreṣu devīdakṣiṇabhāgādipārśvayoḥ pārśvayośca kṛtayugādiśaktīḥ vāyvādikoṇeṣu prādakṣiṇyenetyarthaḥ || 6 || 7 || uktayogataḥ bījadvayasaptākṣarīmadhye tattannāmayojanaprādakṣiṇyādiyogataḥ | sarvatra parivāraśaktīnāṃ viśeṣānuktau sāmānyoktaṃ bījadvayamādāvante saptākṣarīṃ yojayediti sampradāyaḥ || 8 || tathā nair- ṝtadigādi || 9 || 10 || caturasradvayamityādibhirāvṛtāmityantaistribhiḥ ślokaiḥ devyā nityasaparyācakramupadiśati | tatra aṣṭāsraṃ bhūpuradvandvāt | etaduktaṃ bhavati prākpratyak sūtraṃ kṛtvā tasya sūtrasya mānaṃ daśadhā vibhajya teṣu pūrvāgrāttṛtīyāṃśāvasāne paścimāgrācca tanmānena cihnaṃ kṛtvā tasya sūtrasya pūrvāgramavaṣṭabhya tayoḥ paścimacihnamānena tatpaścimāgramavaṣṭabhya -------------------------------------------- p. 179) aṣṭāsraṃ bhūpuradvandvāttacca vṛttasamanvitam | tadantastādṛśaṃ kuryāt ṣaṭkoṇaṃ vā tu vigraham || 12 || tadantastādṛśīṃ kuryādyoniṃ tanmadhyatoyajet | bheruṇḍāṃ pañcamīṃ nityāmuktaśaktibhirāvṛtām || 13 || arghyaṃ ṣadaṅgamūlābhyāṃ saṃsādhya prāṅmukho yajet | baliṃ ca ṣoḍaśārṇena dadyādādyantayoḥ kramāt || 14 || atha dhyānaṃ pravakṣyāmi devyāḥ sarvārthasiddhidam | tadāvṛttisthaśaktīnāṃ krameṇa śṛṇu pārvati || 15 || taptakāñcanasaṅkāśadehāṃ netratrayānvitām | cārusmitāñcitamukhīṃ divyālaṅkārabhūṣitām || 16 || -------------------------------------------- tayoḥ pūrvacihnamānena ca bhramaṇāt dakṣiṇottarayoḥ pārśvayoḥ matsyadvayaṃ niṣpādya tanmatsyadvayamadhyāvaṣṭambhena dakṣiṇottaraṃ sūtramāsphālya paścāttanmadhyahaṃsapadamārabhyābhīṣṭamānena caturṣu pārśvasūtreṣu cihnāni kṛtvā tattaccihnamavaṣṭabhya madhyahaṃsapadāvadhikamānena caturṣu koṇeṣu matsyānvidhāya teṣu matsyānmatsyamiti krameṇa sūtracatuṣṭayamāsphālayet | evaṃ kṛte catuṣkoṣṭhopetaṃ samacaturasraṃ bhavati | tatra madhyahaṃsapadamadhyamavaṣṭabhya caturasrakoṇamānena bahirbhrameṇa vṛttaṃ kṛtvā madhyasūtradvayāgracatuṣṭayaṃ tadvṛttāvadhi vikāsya prāgagrāddakṣiṇāgraṃ dakṣiṇāgrātpaścimāgraṃ paścimāgrāduttarāgramuttarāgrātprāgagraṃ ca sūtracatuṣṭayamāsphālayet | evaṃ kṛte caturasradvayenāṣṭasu dikṣu aṣṭakoṇāni sambhavantīti | evaṃ sarvatrāṣṭakoṇanirmāṇakramaḥ | tādṛśaṃ vṛttasahitam || 11 || 12 || tādṛśīṃ vṛttasahitām | cakraviracanākramo yathā caturdikṣu dvārayuktaṃ caturasradvayaṃ yathāmānaṃ kṛtvā tadantarvṛttaṃ vidhāya tadantaraṣṭadalapadmaṃ kṛtvā tadantaryathāmānamaṣṭāsraṃ kṛtvā tadantarvṛttaṃ tadantaḥ prāgvat ṣaṭkoṇaṃ kṛtvā tadantarvṛttasahitāṃ samatrirekhāṃ yoniṃ niṣpādya tatra devīmuktakrameṇa pūjayediti || 13 || arghyamityādinā ślokenārghyakalpanaṃ balidānādikaṃ copadiśati | tatrādyantayorapi ṣoḍaśārṇenaiva baliṃ dadyādityarthaḥ | kramā dbalidravyaṃ mudrāsahitam || 14 || atha dhyānaṃ ityādibhiḥ sadā ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ saparivārāyā devyā -------------------------------------------- p. 180) tāṭaṅkahārakeyūraratnavastrakamaṇḍitām | rasanānūpurormyādibhūṣaṇairatisundarīm || 17 || pāśāṅkuśau carmakhaḍgau gadāvajradhanuḥśarān | karairdadhānāmāsīnāṃ pūjāyāmanyadā sthitām || 18 || śaktīśca tatsamākāratejohetibhiranvitāḥ | pūjayettadvadabhitaḥ smitasaumyamukhaḥ sadā || 19 || evaṃ devīmāvṛtibhirāvṛtāmarcayettathā | balimādyantayordadyāt pūrvoktavidhinā yutam || 20 || snātomaunī payobhakṣaḥ prajapennavalakṣakam | taddaśāṃśaṃ hunedagnau trimadhvaktaiḥ kuśeśayaiḥ || 21 || tāvacca tarpayettoyairinducandanavāsitaiḥ | arcayennityaśo devīṃ sahasraṃ prajapedapi || 22 || tataḥ svaguruṇoddiṣṭaprayogānvidhinā caret | anyathā niṣphalaṃ bhūyāt pratyutainaṃ nihanti ca || 23 || -------------------------------------------- nityasaparyādhyānamupadiśati | tatra vāmorddhvahastādi dakṣiṇādhohastāntaṃ vāmādidakṣiṇakrameṇāyudhāni kalpayet || 15 || 16 || 17 || anyadā prayogeṣu || 18 || tadvat pūrvoktavat || 19 || evamityādinā ślokena pūjānigamanamupadiśati | tatra tatheti prādakṣiṇyaṃ bījadvaya saptākṣarīsametattvaṃ cocyate | pūrvoktavidhineti atra vyañjanādikaṃ kathayati || 20 || snāta ityādibhiḥ nihanti cetyantaistribhiḥ ślokairvidyāsādhanaprakāra tadviniyogakramamanyathā kramakaraṇe pratyavāyaṃ copadiśati | tatra navalakṣakamiti viśeṣavidhānena kevalamakṣarasaṅkhyaṃ lakṣamityarthaḥ || 21 || 22 || pratyuta na kevalaṃ naiṣphalyaṃ svavināśamapītyarthaḥ || 23 || -------------------------------------------- p. 181) dvitīyādyaistribhirbījaiḥ ṣaṣṭhena ca samīritam | nigrahārthamathānyaistu tribhirantyadvayena ca || 24 || ṣaṭkoṇaṃ vṛttayugmaṃ ca kṛtvā tanmadhyatolikhet | dvitīyārṇaṃ sādhyayutaṃ koṇeṣvanyatrayaṃ likhet || 25 || adhareṣu samāyāni tāni lekhyāni sarvadā | vṛttayorantarā sādhyasametaiḥ pavanārṇakaiḥ || 26 || saṃveṣṭya tāni saṃjapya riporaṣṭamarāśige | śmaśāne sthāpayettatra lagne vidveṣaṇaṃ bhavet || 27 || nimbapatrarase piṣṭā śmaśānāṅgāralekhanāt | pṛṣadākhutvaci ca vatatsahasradvayajāyata (?) || 28 || dvīpivaktratvaci likhettadyantraṃ gomukhatvaci | samālikhya svasaṃjñāṃ tu pūrvasminnuttare ripoḥ || 29 || -------------------------------------------- dvitīyādyairityādinā ślokena vidyāyā nigrahānugrahayorvidyākṣarāṇi vibhajati | tatra athānyaistu tribhiḥ antyadvayena ca śāntikaṃ kuryāditi śeṣaḥ || 24 || ṣaṭkoṇamityādibhiryamamityantairekādaśabhiḥ ślokairvidyāyā dvitīyākṣarādipradhānaṃ yantraṃ tenaṃ yantreṇa vidveṣaṇaṃ vādavijaya uccāṭanaṃ māraṇaṃ ceti caturaḥ prayogānupadiśati | tatra dvitīyārṇaṃ kro/kāraḥ | anyacca trayaṃ mantrasya tṛtīyacaturthaṣaṣṭhākṣarāṇi trīṇi || 25 || adhareṣu samāyāni ṣaṭkoṇeṣu adhastheṣu triṣu tānyakṣarāṇi visarjanīyasahitānyālikhedityarthaḥ | tena uparitanānāṃ binduyuktatvamukta meva | prādakṣiṇyena pavanākṣaradaśakalekhanānantaraṃ sādhyākṣaralekhanaṃ kuryāt || 36 || tāni dvitīyatṛtīyacaturthaṣaṣṭhākṣarāṇi catvāri | tatra aṣṭamalagnodaye || 27 || pṛṣat biḍālaḥ | ākhuḥ mūṣakaḥ | (jāyate ityantena vidveṣaṇaprayogakathanam || 28 || -------------------------------------------- p. 182) uttarādharamādhāya śilādhaḥ sandhyayorjapet | japitvā proktasaṅkhyaṃ ca jayettaṃ prativādinam || 30 || etanmukhāvalokena pratipādī hatodyamaḥ | niruttaraḥ palāyeta jito'smīti vadettu vā || 31 || haritālena ghṛṣṭena niśārasayutena tu | vilikhedvā(da)ravijaye(dyu) yuktamuktameṇa vai || 32 || rurucarmaṇi(raktena) tadrakta likhitaṃ tadriporgṛhe | proktakāle khaneduktakramapūjājapānvitaḥ || 33 || uccāṭayedripuṃ māsānniyataṃ yantravaibhavāt | nṛcarmaṇi ca tadraktalikhitaṃ tachmaśānake || 34 || pūjājapakramopetaṃ nikhaneduktakālataḥ | māsena yāti vairī tu dāhajvarayuto yamam || 35 || tṛtīyaṃ madhyataḥ kṛtvā tvitarān parito likhet | sādhyarkṣayonestvacitanmadhūcchiṣṭena pīḍitam || 36 || śmaśānabhasmalikhitaṃ nikṣiptaṃ naṣṭakūpake | proktakālasamopetaṃ nāśayetsalile ripum || 37 || -------------------------------------------- tadyantraṃ pūrvaṃ vidveṣaṇasyoktaṃ yantram | dvīpivaktratvaci gomukhatvaci ca | lekhanadravyamupariṣṭādvakṣyamāṇaṃ haritālam | pūrvasmin vyāghramukhacarmaṇi || 29 || uttare gomukhacarmmaṇi * uttarādharaṃ svasaṃjñopetaṃ carma uttarasthaṃ ripusaṃjñopetaṃ (carma) adhaḥsthitaṃ ca | sandhyayoḥ prātastanasāyantanyoḥ || 30 || 31 || uktakrameṇa vai vādavijaye stambhanaproktapārthivadaśākṣarairveṣṭayet || 32 || 33 || 34 || uktakālataḥ prāgvadaṣṭame rāśāvityarthaḥ || 35 || tṛtīyamityādibhirvaibhavāt ityantairekādaśabhiḥ ślokairvidyāyāṃ tṛtīyākṣarādipradhānayantra -------------------------------------------- p. 183) tadeva vahnimūlena piṣṭena manujāsṛjā | likhitaṃ gotvaci kṣiptaṃ cullyāmupari vahninā || 38 || jvalitenāniśaṃ māsādagninā'gnau patedripuḥ | tṛtīyena tu madhyena veṣṭitairitarairapi || 39 || ulūkakākapakṣābhyaṃ prathamoktena saṃlikhet | gardabhatvaci tat khātvā kuṇḍamadhye tadūrdhvataḥ || 40 || sādhyavṛkṣendhane vahnau bījairunmattasambhavaiḥ | kadrutailaplutairhomānmatto'rirmriyate dhruvam || 41 || sādhyarkṣavṛkṣakīlaṃ tu proktayantrasamanvitam | kharasnāyubhirābaddhaṃ khātaṃ vairipure niśi || 42 || rāśau tadaṣṭame māsāttatpuraṃ pitṛkānanam | kākolūkabakaśyenakaṅkatittiripādayoḥ || 43 || vilikhya yantrāṇyuktāni pretacīre nibadhya tat | khanenmaṅgalavāre tu proktakāle catuṣpathe || 44 || trisaptāhādvrajedvairī syādunmatto diśo daśa | tānyeva tattaccarmasthaṃ tadālayabhuvi sthitam || 45 || nāśayedgajamartyāśvagokharoṣṭrājasairibhān | saptāhāttadva(dbha)yānmāsā (?) niyataṃ yantravaibhavāt || 46 || -------------------------------------------- vidhānaṃ tatprayogāṃstrayodaśa copadiśati | tatra itarān dvitīyacaturthaṣaṣṭhān vilikhet | sādhyanakṣatrayoneḥ prāgvat unmattaḥ syādityanvayaḥ | diśodaśa vrajedityanvayaḥ | tānyeva yantrāṇītiśeṣaḥ || 36 || 37 || 38 || 39 || 40 || 41 || 42 || 43 || 44 || 45 || sairibhān mahiṣān | asmin prakaraṇe yantranirmāṇaṃ sukaram || 46 || -------------------------------------------- p. 184) tacchāntiṃ śṛṇu deveśi yantradhyānābhiṣekataḥ | tanmantravarṇairyantrasthaiścintāmantrārthavaibhavāt || 47 || padmamaṣṭadalaṃ kṛtvā madhye tvādyaṃ snāmakam | likhitvā'ṣṭasu patreṣu catuṣkaṃ taddvirālikhet || 48 || bahirvṛttāntarā kuryānmātṛkākṣaraveṣṭanam | prāguktaireva tairdravyaiḥ saṃpūjya viniyogataḥ || 49 || tattatkleśavināśaḥ syāt tathā mantrānubhāvataḥ | vijayaṃ samare rājñāṃ śṛṇu vairivināśataḥ || 50 || mantrākṣarāṇi pratyekaṃ yojayetṣoḍaśasvaraiḥ | tena mantrākṣarāṇi syuḥ saṅkhyayā ca śataṃ punaḥ || 51 || catvāriṃśacca catvāri tairyantraracanaṃ śṛṇu | yena sarvatra samare vijayobhavati dhruvam || 52 || -------------------------------------------- tacchāntimityādibhiranubhāvata ityantairaddhyardhaistribhiḥ ślokairvidyāyāṃ prathamapañcamasaptamāṣṭamanavamākṣaraiḥ pañcayantrāṇi tairuktakrūraprayogāṇāṃ śāntiprayogaṃ copadiśati | tatra dhyānaṃ dhyānapaṭale vakṣyamāṇam | abhiṣekataḥ yantramadhye niveśitaiḥ prāgvattadakṣarapañcakajapādinetyarthaḥ || 47 || 48 || prāguktaiḥ *?ntikarmaṇi proktasitacandanakarpūrādilekhanadravyasitaprasūnādyaiḥ | viniyogataḥ sādhāraṇasekāditaḥ | etaduktaṃ bhavati yathāmānamaṣṭadalaṃ padmaṃ tadbīhirvṛttadvayaṃ ca vidhāya tatkarṇikāmadhye prathamākṣaraṃ sasādhyamālikhya bahiragrādiprādakṣiṇyenāṣṭasu daleṣu pañcamasaptamāṣṭamanavamākṣarāṇi dvirālikhya bāhyavṛttavīthyāmagrādiprādakṣiṇyenādikṣāntāṃ mātṛkāmālikhedityetat prathamaṃ yantram | evamanyeṣāmapi caturṇāmakṣarāṇāṃ pratyakaṃ madhyatoniveśanāt taditaraveṣṭanataścatvāri sambhūya pañca yantrāṇi prāguktopadravaśāntikārīṇīti || 49 || vijayamityādibhirbhavedityantairarddhādyaistrayodaśabhiḥ ślokairvidyāyāṃ svaravikṛtākṣarāṇi tatsaṅkhyāṃ tairyantranirmāṇaṃ tatprayogāṃścopadiśati | tatra mantrākṣarāṇi pratyekamityuktyā apunaruktākṣarayojanaṃ nātra vivakṣitam || 50 || 51 || 52 || -------------------------------------------- p. 185) prākpratyagdakṣiṇodakca kuryādrekhāstrayodaśa | tena tāvanti koṣṭhāni sambhavanti samantataḥ || 53 || kṛtvā'ṣṭāsraṃ tato bāhye vṛttayugmaṃ tatolikhet | akṣarāṇi śivādyantu nir-ṛtyantamanukramāt || 54 || tatra mantrārṇakoṣṭheṣu navasvākhyāṃ samālikhet | bahiraṣṭasu koṇeṣu dvitīyārṇādi sa/llikhet || 55 || antarāleṣu vilikhedādyaṃ vṛttadvayāntarā(n) | tānyeva mātṛkākhyābhirvidarbhitamatho nyaset || 56 || etat paṭe samālikhya dhvajīkṛtya raṇodyame | darśayettena ripavaḥ palāyante diśo daśa || 57 || -------------------------------------------- tāvanti yāvadakṣarasaṃkhyāni catuścatvāriṃśadadhikaśatasaṃkhyānītyarthaḥ | samantataḥ samacaturasrarūpataḥ || 53 || aṣṭāsraṃ prāgvat || 54 || 55 || tāni vidyākṣarāṇi | navamātṛkāravyābhiḥ mātṛkākṣarasādhyākṣaraiḥ | vidarbhitaṃ dvyantarīkṛtam | likhet | prāgityādibhirnyasedityantaiścaturbhiḥ ślokairetaduktaṃ bhavati samāntarālāni prākpratyagagrāṇi dakṣiṇottarāgrāṇi ca trayodaśakoṇasūtrāṇyāsphālya tadbahiḥ koṇaspṛṣṭāspṛṣṭikayā bhrameṇa vṛttaṃ kṛtvā tadbahiḥ prāgvaccaturasraṃ kṛtvā tadbahirekāṅgulāntarālaṃ vṛttadvayaṃ vidhāya tatkoṣṭheṣu śivādinir-ṝtyantaṃ tāni svaravikṛtānyakṣarāṇi pratipaṅkti uttarārambhaṃ dakṣiṇāvasānaṃ ca samālikhya tatra mantrākṣaranavakopetanavakoṣṭheṣu sādhyanāma vilikhya tadbahiragrādiprādakṣiṇyenāṣṭasu koṇesu vidyādvitīyākṣarādīnyaṣṭākṣarāṇi vilikhya prathamākṣaraṃ tadaṣṭakoṇāntarāleṣvaṣṭasvālikhya bahirvṛttavīthyāṃ mātṛkākṣarasādhyākṣarairvidarbhitāni vidyākṣarāṇyālikhediti | yasya (ya)mantrasya varṇasya svarayojane kṛte yasmin svare yojite mantrākṣaraṃ bhavati tadakṣaraṃ yasmin koṣṭhe patati tatra sādhyaṃ likhet | evaṃ mantrasthanavavarṇāśrayakoṣṭheṣu | atra navasvityuktermantrasthadvitīyavarṇasya o/ kārayojane mantrasthacaturthavarṇasya oṃkārayojane -------------------------------------------- p. 186) praṇameyurnijāṃ lakṣmīṃ prābhṛtīkṛtya tatkṣaṇāt | tadeva vairiśibire nikhanedudaye śaneḥ || 58 || sadyastvanonyakalahānnāśameti suniścitam | tadeva svapure madhye sthāpayeddhiṣaṇodaye || 59 || parābhicārakṛtyādiduritāni na tatra vai | saṃspṛśanti purāntasthādyantraśaktyanubhāvataḥ || 60 || tadyantraṃ tāmrapaṭṭe tu vilikhyābhyarcya tat punaḥ | sthāpayet sādhyabhūbharturekādaśasamudyame || 61 || gajavājigṛheṣvasya(svastha)bhāṇḍāgāre'stra(sva)maṇḍape | antaḥpure nagaryāstu dikṣu madhye ca tat khanet || 62 || yatra saṃsthāpitaṃ yantraṃ tatrārcā nityaśonṛpaḥ | kārayettena tat sarvaṃ śaśvataṃ vṛddhaye bhavet || 63 || bījāni tāni pratyekamaṣṭapatrasaroruhe | madhye daleṣu parito likhedekaikaśaḥ kramāt || 64 || bahirmātṛkayā'veṣṭya sañjapyābhyarcya nityaśaḥ | svajanmarkṣādinavake kuryācchāntimanukramāt || 65 || yannakṣatre bhavedasya grahato rājato'tha(pi) vā | rogato vairito vā'pi tasmin tattena śāmayet || 66 || -------------------------------------------- mantravarṇatvaparyavasānepi tatra na sādhyalikhanamiti || 56 || 57 || tadeva tadyantrameva | śanerudaye śanisthitarāśyudayakāle || 58 || tadeva yantraṃ | dhiṣaṇodaye dhiṣaṇo bṛhaspatistasyodayaḥ prāgvat || 59 || purāntaḥsthān janānitiśeṣaḥ || 60 || tadyantraṃ pūrvoktam | ekādaśasamudyame sādhyasya janmalagnarāśeścandralagnarāśervā ekādaśe rāśau lagnagate || 61 || dikṣu madhye ceti gajagṛhādisāmānyam || 62 || tatsarvaṃ proktagajādikam | vṛddhaye vṛddhyai bhavedityarthaḥ || 63 || -------------------------------------------- p. 187) mantrārṇopyatha bhasmasthaṃ yantraṃ kṛtvā tu tena tu | rakṣāṃ kurvīta sarveṣāṃ sarvāpattāraṇāya vai || 67 || tattadyantraṃ taddineṣu snānapānāsanādinā | grahajaṃ vairijaṃ duḥkhaṃ śāmyatyeva na saṃśayaḥ || 68 || krameṇa navayantrāṇi navagrahamayāni tu | tasmātattadgrahakleśaṃ tattadyantraṃ (na) (ca) śāmayet || 69 || saṅkāśate (sekāsana) vibhūtyādiprayogairuditaiḥ kramāt | vividhāni viṣāṇyebhiryantrairjalanive(śitaiḥ) śanaiḥ || 70 || nāśayetpāna(se)kābhyāṃ dhāraṇenārcanena ca | ebhistu navabhiryantrairya(ttat)nna sādhyaṃ na kutracit || 71 || deśe vā nagare grāme maṅgale parvatādike | prathamaṃ madhyataḥ khātvā prāgādiṣu tato'ṣṭasu || 72 || dvitīyādīni tu khanet tatra lakṣmīriti sthirā | dharmārthau cātisaṃvṛddhau bhavetāmuktayogataḥ || 73 || dvitīyaṃ madhyataḥ khātvā tvitarāṇyabhitaḥ khanet | dhārmikāstena tatrasthāḥ prasīdanti ca devatāḥ || 74 || saptasvanyeṣu ca tathā kāntyārogyayaśodhanaiḥ | putrajñānadhaiścāḍhyāḥ prabhavanti ca nityaśaḥ || 75 || dṛṣṭeṣu ghoraiḥ phaṇibhiḥ navabhirnavarandhragaiḥ | dhyānairmṛto'pi māhātmyānmantrasyottiṣṭhate dhruvam || 76 || -------------------------------------------- bījānītyādibhistatsiddhaye ityantaiḥ ṣoḍaśabhiḥ ślokairvidyākṣarairnavabhirnavayantraviracanaṃ tadviniyogāṃstatphalāni copadiśati | tatra svajanmarkṣaṃ janmatrayaṃ -------------------------------------------- p. 188) aśvinyādiṣu ṛkṣeṣu navāni navasu kramāt | vilikhya devīṃ tatrasthāṃ navākārāṃ navasvapi || 77 || pūjayedupacāraistā nityaśobhaktisaṃyutaḥ | prāguktaparivārādirahitāṃ pūjayannapi || 78 || siddhimeti naro bhaktyā parayā cetsamanvitaḥ | strībālavṛddhāśaktānāṃ gatireṣā ca (sva) siddhaye || 79 || bheruṇḍā karṇayorjapyādviṣārtasya tadaiva saḥ | nirviṣo jāyate'cintyā mantrāṇāṃ śaktayaḥ śive ! || 80 || trailokyamohanī vidyā sarvato bhavatāstutā | na kadācittu sā proktā tāṃ me brūhi maheśvara ! || 81 || sarveṣāmeva mantrāṇāṃ vidyānāṃ ca yaśasvini ! | vyāptarūpaṃ pravakṣyāmi śṛṇu tvamidamadbhutam || 82 || yena nārīnaranṛpadevatāḥ sarvajantavaḥ | bhajantyenaṃ yathā māṃ tvaṃ tatprayogabalāddhruvam || 83 || akārādikṣakārāntairmātṛkārṇaiḥ savindubhiḥ | pratyekaṃ puṭitān kṛtvā mantrānvidyā athāpi ca (vā) || 84 || vidyayā mātṛkāvarṇān puṭayenmantrato'pi vā | proktaṃ tadyantranavakaṃ kumbhe saṃsthāpya caitayā || 85 || -------------------------------------------- navakamityuktyā ekaikanakṣatreṇa cābhiṣeko'pyabhihitaḥ | eṣāmanyārthaḥ sugamaḥ || 64 || 65 || 66 || 67 || 68 || 69 || 70 || 71 || 72 || 73 || 74 || 75 || 76 || 77 || 78 || 79 || bheruṇḍāmityādinā ślokena viṣāpaharaṇamupadiśati tatrā'rthaḥ sugamaḥ || 80 || -------------------------------------------- p. 189) japatarpaṇahomārcāsiddhayā seka īritaḥ | kucandanairgairikairvā daradaiścandanestathā || 86 || sindūraistaṇḍulairmudgaistilaiḥ kṛṣṇaiḥ sitairapi | navānāṃ navabhiḥ kuryādebhiryantraprakalpanam || 87 || caitrādiviṣuvadvandve tathaivāyanayordvayoḥ | rakṣottarākṣayorjanmatritaye varṣayoḥ kramāt || 88 || rājā vā rājamahiṣī senāpatyādhipo'thavā | anyovāśa(bha)ktiśīlāḍhyaḥ kārayedabhiṣecanam || 89 || dakṣiṇāmabhiṣeke tu dadyādbhūri svaśaktitaḥ | vittaśāṭhyaṃ na kurvīta yadi kurvīta lobhataḥ || 90 || saṃdahetyepāvakavatputralakṣmīkalatrakaiḥ(?) | tasmātsarvatra tantre'smin vittaśāṭhyaṃ na cintayet || 91 || abhiṣekaphalaṃ devi ! śṛṇu vakṣye yathāvidhi | somasūryāgnirūpeṇa jalenepsitamantrataḥ || 92 || -------------------------------------------- trailokyetyādibhirapivā ityantairadhyarddhaiścaturbhiḥ ślokaistrailokyamohanavidyāyogamupadiśati | tatra vyāptarūpaṃ aśeṣamantrasādhāraṇatvāt || 81 || 82 || enaṃ sādhakam | etadvidyābhajanaparaṃ sarve āvāmiva bhajantītyarthaḥ || 83 || 84 || vidyāyā mātṛkāvarṇānpuṭayenmantratopi vā mātṛk`akṣarāṇi pratyekaṃ vidyayā mantreṇa vā saṃpuṭīkuryādityarthaḥ | proktamityādinā prakalpanamityantenārddhādyena ślokadvayena trailokyamohanavidyayā abhiṣekaṃ navayantrāṇāṃ vilekhanadravyāṇi yathākramaṃ nava copadiśati | tatra etayā trailokyamohanīvidyayā || 85 || 86 || navānāṃ yantraprakalpanamiti svātantryāt || 87 || caitretyādibhiścintayedityantaiścaturbhiḥ ślokernavānāṃ yantrāṇāṃ navābhiṣekakālānabhiṣekayogyānabhiṣekakarturdakṣiṇāpradāna- mapradānena -------------------------------------------- p. 190) japapūjādinā siddhavaibhavenābhiṣekataḥ | durlakṣaṇasamutthāni tathā duṣkarmajāni ca || 93 || tadvaddurnītijanitānyanyāni duritāni ca | nāśayettatkṣaṇāddevī salilairiva pāvakaḥ || 94 || aputrovittavidyāyurārogyādisamanvitān | labhate ca bahūn putrān sukhī ca ciramedhate || 95 || kemadrumādiyogeṣu janma tat prāktanādyataḥ | yobhṛśaṃ nityadā vidyāt kliṣṭaḥ so'pi śriyaidhate || 96 || prāgjanmasañcitaiḥ pāpairapathyādiniṣevaṇaiḥ | anītyā vairivihitairabhicārādibhistu vā || 97 || ye rogāḥ pīḍayantyenaṃ te vinaśyantyaśeṣataḥ | kāntilakṣmīdhanārogyavidyāvijayakīrtibhiḥ || 98 || suciraṃ jīvati khyātaḥ putrapautrādibhiryutaḥ | navābhiṣekaṃ navasu prokteṣu vidhinā caran || 99 || apamṛtyuṃ vijityāsmāt bhaktaḥ śuddhāntamānasaḥ | jīvanmuktaściraṃ yogī bhuvi jīvati manmathaḥ || 100 || śabdatattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niṣphālanāt citte tattatvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || -------------------------------------------- pratyavāyaṃ copadiśati | tatra vittaśāṭyaṃ vittanigūhanam | anyat sugamaṃ tat || 88 || 89 || 91 || abhiṣekaphalaṃ ityādibhirmanmatha ityantairnavabhiḥ ślokairabhiṣekaphalamupadiśati | tatra pāvakaḥ naśyeta iti śeṣaḥ | kedrumamonāma nityadāridryakaroyogaviśeṣaḥ | navasu kāleṣvitiśeṣaḥ | manmayaḥ śivātmā || 100 || -------------------------------------------- p. 191) iti śrī ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate daśamaṃ paṭalam || 10 || -------------------------------------------- iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ bhagamālinīnityāvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ navamaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 10 || granthasaṅkhyā | daśame paṭale santi yantrāṇyekonaviṃśatiḥ | adhyarddhāṣṭottaraśataṃ vyākhyānaṃ granthasaṅkhyayā || ekādaśapaṭalam atha ṣoḍaśanityāsu yā ṣaṣṭhī samudīritā | sā vidyā vahnivāsinyāḥ kathitā te navākṣarā || 1 || tadaṅgāni lipinyāsaṃ dhyānaṃ śaktibhirarcanam | tatsādhanavidhiṃ tasyāḥ prayogānvividhānapi || 2 || homayantravibhedaiśca kathayāmi śṛṇu priye | vidyādvitīyabījena svarān dīrghānniyojayet || 3 || māyāntān ṣaḍbhirevāṅgānyācaret svakarāṅgayoḥ | navākṣarāṇi vidyāyā navarandhreṣu vinyaset || 4 || vyāpakaṃ ca samstena kuryāddevyātmasiddhaye | sarvāsvapi ca vidyāsu vyāpakaṃ tat samācaret || 5 || tena tattanmayo bhūyātsādhakastena siddhayaḥ | tasyācireṇa devānāṃ prasādāt sambhavanti ca || 6 || -------------------------------------------- atha ekādaśapaṭalaṃ prārabhyate | pūrvasmin daśame paṭale pañcamyā bheruṇḍānityāvidyāyā vidhānamupadiśyānantaraṃ ṣaṣṭhyā vahnivāsinonityāvidyāyā vidhānamupadiśati | atha ṣoḍaśetyādi bhuvi ityantena ślokaśatarūpeṇaikādaśena paṭalena | atha ṣoḍaśetyādinā priyetyantenārddhādhikena ślokadvayena paṭalārthānuddiśati | tatra kathitā tṛtīye paṭale | anyat sugamam || 1 || 2 || vidyetyādibhiḥ samīrita ityantairarddhādyaiḥ pañcabhiḥ ślokaiścaturvidhanyāsādikamupadiśati | tatra svarān dīrghānniyojayet | māyāntān sarvaviṣaṇḍhān ā ī ū (ai) au (au) aḥ ityetān ṣaṭdīrghasvarān kathayati || 3 || navarandhreṣu dṛkśrotranāsādvandveṣu | ṣaṭvarṇān āsyamehanapāyuṣu triṣu trayaṃ itikrameṇa navarandhreṣu -------------------------------------------- p. 193) mātṛkāyāḥ ṣaḍaṅgaṃ ca mātṛkānyāsameva ca | sarvāsāṃ prathamaṃ kṛtvā paścāttatroditaṃ nyaset || 7 || lalitāyāstu vargaistatproktamaṣṭābhireva ca | tena tasyāstu lipiśo nyāsannaiva(?) samīritam || 8 || taptakāñcanasaṅkāśāṃ navayauvanasundarīm | cārusmeramukhāmbhojāṃ visalannayanatrayām || 9 || aṣṭābhirbāhubhiryuktāṃ māṇikyābharaṇojjvalām | padmarāgakirīṭāṃśusambhedāruṇitāmbarām || 10 || pītakauśeyavasanāṃ ratnamañjīramekhalām | ratnamauktikasaṃbhinnastabakābharaṇojjvalām || 11 || raktāvjakambupuṇḍrekṣucāpapūrṇendumaṇḍalām | dadhānāṃ bāhubhirvāmaiḥ kahlāraṃ hemaśṛṅgakam || 12 || puṣpeṣu mātuliṅgaṃ ca dadhānāṃ dakṣiṇaiḥ karaiḥ | svasamānābhirabhitaḥ śaktibhiḥ parivāritām || 13 || evaṃ dhyātvā'rcayedvahnivāsinīṃ viśvavigrahām | jvālinīvisphuliṅginyau maṅgalā sumanoharā || 14 || -------------------------------------------- navākṣarāṇi dakṣiṇapūrvaṃ nyaset | vyāpakaṃ prāgvat || 3 || 4 || 5 || 6 || mātṛkāyāḥ ṣaḍaṅgamiti | mātṛkānyāsaṃ tatṣaḍaṅganyāsaṃ ca pañcadaśe kulasundarīpaṭale vakṣyamāṇatvādiha na vyākaromi || 7 || 8 || taptakāñcanetyādibhirviśvavigrahāmityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairdevyāḥ saparivārāyā nityasaparyādhyānamupadiśati | tatrāyudhāni ūrddhvādivāmadakṣiṇayoḥ kalpayet || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || -------------------------------------------- p. 194) kanakāṅkitavāviśvāvividhācetiśaktayaḥ | a.qṭakoṇeṣu sampūjyāstadagrāttu(tsu) pradakṣiṇam || 15 || daleṣu dvādaśasvetā rāśiśaktīḥ samarcayet | meṣāṃ vṛṣāhvayāṃ śaktiṃ mithunāṃ karkaṭīmapi || 16 || siṃhāṃ kanyāṃ tulāṃ kīṭāṃ cāpāṃ ca makarāmapi | kumbhāṃ mīnāṃ yajetprāgvadagrādārabhya śāṅkari || 17 || caturasreṣu dvāreṣu pārśvayoḥ koṇadikṣu ca | anyayośca diśoḥ śaktīḥ proktā daśa samarcayet || 18 || māyāsaptākṣarīmadhye gatairnāmabhirīritaiḥ | ghasmarā sarvabhakṣā ca viśvāsā vividhodbhavā || 19 || citrarūpā niḥsampannā nirātaṅkā ca pāvanī | acintyavaibhavā raktā daśamī parikīrtitā || 20 || balidevīti samproktā kurukullādyavidyayā | yatra noktā devatā tu balikarmaṇi tatra tām || 21 || saptākṣaryā samopetāṃ vidadhyādbalidevatām | vṛttayornavayoniṃ tu kṛtvā tadbahirambujam || 22 || dvādaśachadasaṃyuktaṃ vidadhyādvṛttayugmakam | tadbahiścaturasre dve dvāradvayasamanvite || 23 || -------------------------------------------- jvālinītyādibhirdevatāṃ ityantairaṣṭabhiḥ ślokairdevyā āvaraṇaśaktīstatpūjanaprakāraṃ tattanmantrayojanāprakāraṃ copadiśati | tatra kīṭaṃ vṛścikamityarthaḥ || 14 || 15 || 16 || 17 || koṇadikṣu vāyavyādiṣu || 18 || māyā hṛllekhā || 19 || 20 || 21 || saptākṣaryā kurukullādyavidyayā || vṛttayorityādibhiḥ kṣatamityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ devyā nityasaparyācakraṃ tatra -------------------------------------------- p. 195) pūrvapaścimayoratra devīṃ cakre tathā'rcayet | anukteṣvaṅgamūlābhyāmarghyaṃ saṃsādhayettathā || 24 || dravyānuktau homavidhau ghṛtamannādyameva ca | saṅkhyānuktau sahasraṃ syācchataṃ vā tantracoditam || 25 || pūjāsamāptirapyevamanuktā prāgvadīritā | vidyāyāḥ sādhanaṃ tadvattantre'smin parameśvari || 26 || anyamantrānapekṣitvātpūrṇatvaṃ nāmuna kṣatam | kāmyahomavidhiṃ vakṣye śṛṇu vāñchitadāyakam || 27 || śālitaṇḍulamādāya prasthaṃ bhāṇḍe nave kṣipet | samānavarṇavatsāyā raktāyā gopaya (?) stathā || 28 || dviguṇaṃ tatra nikṣipya śrapayet saṃskṛte'nale | ghṛtena siktaṃ sikthaṃ tu kṛtvā tatsasitaṃ kare || 29 || nidhāya vidyāmaṣṭordhvaṃ śataṃ japtvā hunettataḥ | evaṃ homo mahālakṣmīmāvahetpratipatkṛtaḥ || 30 || śukravāreṣvapi tathā varṣānnṛpasamobhavet | pañcamyāṃ tu viśeṣeṇa prāgv`ddholaṃ samācaret || 31 || -------------------------------------------- nityasaparyākramaṃ copadiśati | tatra cakranirmāṇaṃ sugam | japahomayoḥ || 22 || 23 || 24 || 25 || prāgvat lalitāpūjāvasānavat | tadvat lalitāsādhanavat | etadekākṣarādinavākṣarāntānāṃ mantrāṇāṃ saṅkhyānuktau eṣāpi navārṇatvāt lalitāvadityarthaḥ | amunā asmin tantre pūrvāparaproktāṅgīkāreṇa || 26 || kāmyahomaṃ viśeṣapūjāphalaṃ copadiśati | tatra saṃskṛte'nale homārthaṃ vidhānapratiṣṭite | sikthakaṃ annapiṇḍam | sasitaṃ śarkarāsahitam || 27 || 28 || 29 || 30 || -------------------------------------------- p. 196) tasyāṃ tithau trimadhvaktairmallikādyaiḥ sitairhutaiḥ | annājyābhyāṃ tu niyataṃ hutvānnādyobhavennaraḥ || 32 || yadyaddhi vāñchitaṃ vastu tāni sarvāṇi sarvadā | ghṛtahomādavāpnoti tathaiva tilataṇḍulaiḥ || 33 || pañcamīṣu viśeṣeṇa pūjāṃ kuryādvratī bhavet | pratipattithimārabhya pañcadaśyantamambike || 34 || kāmeśvaryādicitrāntā devyastvekaikavigrahāḥ | yatastena svasvatithau tāstā pūjyā hutādibhiḥ || 35 || prīṇayedvratasaṅkalpasameto bhaktisaṃyutaḥ | tenāyuḥśrīdhanārogyavidyākīrtisamanvitaḥ || 36 || jīvedvarṣaśataṃ bhūmau svakulyāgryaśca tadbalī | yattithau yā samākhyātā sutā samamavāpnuyāt || 37 || vidyāvidhivadevaitāḥ proktāḥ pañcadaśāpi ca | samprāpya japahomārcāyogatarpaṇasekataḥ || 38 || -------------------------------------------- tathā pratipaddhomavat | viśeṣeṇa vahnivāsinyāḥ asādhāraṇatithitvāt | prāgvat pratipaddhomavat || 31 || tasyāṃ pañcamyām | sitaiḥ puṣpairitiśeṣaḥ || 32 || tāni sarvāṇi sarvadā ghṛtahomādavāpnoti ghṛtahomātsarvāṇīṣṭāni vastūni avāpnotītyanvayaḥ || 33 || vratī bhavet svasaṅkalpasahitaḥ || 34 || pratipadityādibhirācaredityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ pañcadaśānāṃ nityānāṃ yathākramaṃ pañcadaśatithimayattvaṃ tattithiṣu tattadvidyāprāptiṃ bhajanaviśeṣaṃ copadiśati | tatra ekaikavigrahāḥ ekaikatithirūpāḥ | vratasaṅkalpaḥ prāgvat || 35 || 36 || yattithau yāsu tithiṣvityarthaḥ || 37 || 38 || akhilaṃ prayogādi | -------------------------------------------- p. 197) vidyayā devatātmānaṃ samprāpyā'khilamācaret | vidyāprāptividhiṃ deva brūhi samyak mamādhunā || 39 || āsāṃ pañcadaśānāṃ ca yenaitāḥ sādhakonmukhāḥ | śṛṇu vakṣyāmi te devi vidyāprāptividhiṃ śubham || 40 || yena vidyādevatābhyāmaikyayogena siddhyati | tadbhāvamāyayoraikyarūpamānandavigraham || 41 || yadavāptuṃ yatante'dyāpyaneke munayo'mbike | kucandanaiḥ kuṅkumairvā sindūrairgairikaiḥ śubhaiḥ || 42 || vidadhyādvipulaṃ cakraṃ vyaktarekhaṃ suśobhanam | yasyā yaccakramāravyātaṃ nityapūjāvidhikrame || 43 || tatra kumbhaṃ nidhāyāntarjale sampūjya devatāḥ | proktakramasamopetaṃ pūrvedyurgītanṛtyakau || 44 || kṛtvotsavamathānyedyuḥ prāgvadabhyarcya tāṃ tathā | tattithau prāṅmukhaṃ śiṣṭamuktalakṣaṇasaṃyutam || 45 || tathāvidho guruḥ kumbhajalaistamabhiṣecayet | tajjalaṃ prāgudaṅmadhyadikṣugaṃ sarvasiddhidam || 46 || anyāsu kramato'niṣṭānyavāpnoti suniścitam | vahnidāhaṃ mṛtiṃ rogaṃ dāridryaṃ deśamocanam || 47 || kramādvahnyādi vāyvantaṃ phalāni syurimāni vai | tato'sau paridhāyāsu śubhreśuddhe ca vāsasī || 48 || -------------------------------------------- vidyāprāptividhimityādibhiḥ samīritamityantairaṣṭādaśabhiḥ ślokairasmi/stantre sarvāsāṃ vidyānāṃ sādhāraṇaṃ vidyāprāptiprakāraṃ praśnapūrvakamupadiśati | tatra yenavidhinā || 39 || 40 || 41 || 42 || 43 || proktakramasamopeta maṣṭatriṃśatkalārcanādi || 44 || -------------------------------------------- p. 198) samācamya nijaiścittaiḥ samastairvā puroditaiḥ | abhyarcya pādayornāthaṃ pañcaślokaiḥ stuvaṃstriśaḥ || 49 || praṇamyotthāya puratobaddhāñjalikarobhavet | tatogurustamāhūya cakramdhye niveśya ca || 50 || manasā bhāvayannaikyamātmānaṃ devatātmanā | proktakrameṇa tāṃ devīṃ vidyārūpāṃ mahādyutim || 51 || samāvāhyāsya mūrddhāditriṣu sthāneṣu tu kramāt | saṃsthāpya proktarūpāṃ tāṃ dhyātvā'bhyarcya vadenmanum || 52 || jīvakarṇe triśaḥ pūrṇo devatātmā samāhitaḥ | tatastatraiva tāṃ vidyāṃ śataṃ japyāttadātmavān || 53 || punastadājñayotthāya puṣpairabhyarcyataṃ stuvan | praṇamya trirupāsīta mūrddhabaddhāñjaliḥ stuvan || 54 || āhūya kramamācāraṃ proktā samyak bhajeti tam | ādiśeddeśikastasmāddinādārabhya so'pi tām || 55 || nityaśojapapūjādyairupāsīta śivāṃ gurum | evaṃ pañcadaśānāṃ ca nityānāṃ krama īritaḥ || 56 || vidyāprāptividhau devi sarvaṃ samyaksamīritam | tāsāṃ naimittikaṃ kāmyaṃ lalitoktavidhānataḥ || 57 || -------------------------------------------- prāgvat nityakrameṇa || 45 || madhyamityatra īśānadigucyate || 46 || 47 || 48 || 49 || 50 || 51 || 52 || 53 || 54 || 55 || taiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ || 56 || tāsāmityādinā ślokena pañcadaśānāṃ nityānāṃ naimittikakāmyavidhānamupadiśati | tatra pratiṣṭhādyaṃ tattannityasaparyācakramūrttyoḥ | ādyaśabdena pūrṇābhiṣeka ucyate | pūrṇābhiṣekaśca tattannityasaparyācakreṇa || 57 || -------------------------------------------- p. 199) kuryātpratiṣṭhādyamevaṃ yata etāstu tanmayā | āsāmanyonyamaṅgāni pūjāsu parameśvari || 58 || ekāṅgitve sthitā'nyāstat parivārāstathāvidhāḥ | anyadā proktarūpāstāstatratatrārcane matāḥ || 59 || tāsāṃ kāmyakalāvāptidhyānaṃ tatpaṭaloditam | evaṃ sarvaṃ samākhyātaṃ sādhāraṇavidhānakam || 60 || vidyāmantrā iti proktaṃ yattadbhedaṃ vada prabho | śṛṇu devi viśeṣantu sandarbhaṃ vai same'pi vā || 61 || varṇānāṃ devatābhedā dvidhāḥ syuste tvaśeṣataḥ | tvaddaivatyāḥ smṛtā vidyā maddaivatyāstu mantrakāḥ || 62 || punarasyāstu yantrāṇi tatphalāni śṛṇu priye | vidyākṣareṣvanāvṛttānyakṣarāṇyaṣṭa taistathā || 63 || svarāṇāṃ saṅgamā dṛṣṭaviṃśatyā śatamīritam | vidhāya vṛttayormadhye tvaṣṭakoṇe tatodvayam || 64 || -------------------------------------------- āsāmityādinā vidhānakamityantenārddhādhikena ślokadvayena pañcadaśānāṃ nityānāmanyonyāṅgitvena nityanaimittikakāmyeṣu ca dhyānopadeśaṃ proktanigamanaṃ ca karoti | tatra tathāvidhāḥ aṅganityāsamānarūpāḥ | anyadā pṛthak pṛthak svasvāṅgitvapūjāsu || 58 || 59 || tatpaṭaloditaṃ dhyānapaṭaloditam | evaṃ ukta prakāreṇa || 60 || vidyā ityādinā mantrakā ityantenārddhādyenaikena praśnapūrvakaṃ vidyāmantrayorbhedamupadiśati | tatra tvaddaivatyāḥ strīdaivatyāḥ | maddaivatyāḥ pundaivatyāḥ || 61 || 62 || punarityādibhiraśeṣataḥ ityantairadhyarddhaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ ṣoḍaśa yantrāṇyupadiśati | tatra asyāḥ vahnivāsinīnityāvidyāyāḥ | anāvṛttāṇyakṣarāṇi aṣṭau oṃkārahakārarephavakāranakārasakārapakāramakārāḥ -------------------------------------------- p. 200) kṛtvā teṣu nyasedvarṇānaṣṭasvaṣṭau tu madhyataḥ | māyāṃ nāmānvitāṃ kṛtvā tāṃ tāreṇa praveṣṭayet || 65 || antavṛttāntarāle tāṃllikhedvarṇān daśakramāt | karmānurūpān pañcāśallikheduktakrameṇa vai || 66 || vṛttāntarā prāgvadādirādikṣāntākṣarāṇi ca | evaṃ ṣoḍaśa yantrāṇi jāyante tairyathākramam || 67 || tairyantraiḥ sādhayennityaṃ manīṣitamaśeṣataḥ | prathamaṃ kharpare raktavahnimūlena saṃyutam || 68 || sinduraṃ tadrase piṣṭvā dhattūrarasasaṃyute | likhitvā khadirāṅgāre tāpayenniśi jāpavān || 69 || nārī naronṛpo'nyovā samāyāti ca tadbalāt | taddevatena tāmre vā vā kāṃsyo vā prāgvadālikhet || 70 || -------------------------------------------- apunaruktānyakṣarāṇyaṣṭetyarthaḥ | sarvatrāsaṃyuktasvaropādānaṃ bhavati | svarāṇāṃ cāpunaruktatvavargataḥ | vyañjanānāmakṣarata iti sarvatra samayaḥ || 63 || tato dvayaṃ aṣṭakoṇāntarvṛttayordvayaṃ kṛtvetyarthaḥ || 64 || tāreṇa praṇavena || 65 || tān prāgvat | prādakṣiṇyena taiḥ svaravikṛtākṣaraiḥ | yantraviracanākramoyathā iṣṭamānena bhrameṇa ekāṅgulāntarālaṃ vṛttadvayaṃ niṣpādya tanmadhye prāgvadaṣṭakoṇaṃ kṛtvā tadantarāpi vṛttadvayaṃ vidhāya teṣu aṣṭasu koṇeṣu agrādiprādakṣiṇyena āditaḥ aṣṭau samālikhya sarvamadhye hṛllekhāṃ prāgvannāmasahitāṃ praṇavena veṣṭitāmālikhya antarvṛttāntarā karmānurūpāṇi pañcabhūtākṣarāṇi daśadaśasamālikhya bahirvṛttavīthyāmagrādiprādakṣiṇyena akārādikṣakārāntānyekapañcāśadakṣarāṇyālikhet etatprathamaṃ yantram | asyaivāṣṭasu koṇeṣu pūrvapūrvalikhitavidyāsvaravikṛtākṣarāṣṭakāduparitana- makṣarāṣṭakamakṣarāṣṭakaṃ vilikhet | tena ṣoḍaśayantrāṇi sambhavanti tairmanīṣitaṃ sādhayediti || 69 || -------------------------------------------- p. 201) tattāpanādapi bhavet pūrvoktaṃ phalamīśvari | dvitīyaṃ kharpare tena vilikhya niśi tāpayet || 71 || nārī vaśyā samāyāti janmācāravilaṅghinī | tṛtīyaṃ tena tatraiva likhitvā niśi tāpayet || 72 || śmaśānāgnau muktakeśā kṣaṇādvairijvarāturā | tadeva dampatī dagdhavahnyāgāraṃ tu nimbaje || 73 || rase piṣṭvā likhitvā'gnau saṃtāpya niravanettataḥ | śmaśāne vairiṇāṃ proktakāle kruddhāśayo japet || 74 || manuṃ tadeva sambhrāntaḥ piśācārtoripurbhavet | caturthaṃ vilikhetkṛṣṇapaṭṭacīre'sitāmbare || 75 || pūrvavattatra nikhanedrātrāvuktakrameṇa ca | dāhajvareṇa saptāhādripuryāti yamālayam || 76 || pañcame'pyatha vā ṣaṣṭhe dvayornāma likheddvayoḥ | kālolūkajapakṣotthalekhalyā kharparadvaye || 77 || śmaśāne nikhanet prāgvannadītīradvaye dvayam | nadyāṃtu vāriṇā pūrṇā yāṃ dveṣāsyāttayormithaḥ || 78 || -------------------------------------------- prathamamityādibhirbhuvi ityantairarddhādyaiḥ strayastriṃśadbhiḥ ślokaiḥ prokteṣu ṣoḍaśayantreṣu tṛtīyacaturthapañcamaṣaṣṭhasaptamāṣṭamaiḥ ṣaḍbhiryantrairnigrahān ekādaśena nigrahānugrahān śeṣaiḥ śubhāśubhāni copadiśati | tatra tadrase raktavahnirase | raktavahnirnāma raktacitrakam | khadirāṅgāre khadirendhanāṅgāre || 69 || tena pūrvoktadravyeṇa | asmin prakaraṇe sarvatra dravyānuktau tāpanaṃ khādirāṅgāre || 70 || 71 || 72 || 73 || proktakāle prāgvat || 74 || asitāmbare iti pūrvasambandhaḥ || 75 || pūrvavat -------------------------------------------- p. 202) saptame nāma saṃlikhya sisapaṭṭeyathāvidhi | śiraḥkapāle niḥkṣipya śmaśāne nikhanenniśi || 79 || ripoḥ puroktakāle tu piśācairgrasyate ripuḥ | aṣṭamaṃ kharpare kṛtvā ripudvāre khanenniśi || 80 || saptāhāttadgṛhādvairī prayātyuccāṭito'nyataḥ | navamaṃ hemni kṛtvā tadūrmikāyāṃ vare dine || 81 || siddhayoge śubhe lagne dhiṣaṇodaya eva vā | kṛtyāpamṛtyurogādiduḥkhebhyomucyate naraḥ || 82 || daśamaṃ rājate paṭṭe kṛtvā veśmani kutracit | nidhāya pūjayedveśmanyaśmapātādiśāntaye || 83 || tathā bhūtagrahārtā/śca rakṣedetasya dhāraṇāt | ekādaśe likhedbhūrje pāṭīrendudravaistu tat || 84 || uktakramasamopetaṃ gulikīkṛtya tāṃ punaḥ | sitasikthamaye liṅge saṃsthāpyābhyarcya tat punaḥ || 85 || sthāpayet kṣaudramadhye tu pūjayennityaśaśca tat | sandhyāsu susitaiḥ puṣpaiḥ saurabhādyairvidhānataḥ || 86 || māsāttadarddhātsaptāhadvaśe syuḥ śatravo dhruvam | bhaveyurvyādhitāstena ghṛtenārogyamāpnuyuḥ | 87 || jvarārtāstu viśeṣeṇa sukhitāḥ syurayatnataḥ | amlasauvīramadhyasthe vidveṣayati vairiṇau || 88 || -------------------------------------------- nimbarasādinā || 76 || dvayoḥ yantrayoḥ | dvayoḥ vidveṣyayoḥ || 77 || atrāpi lekhanadravyaṃ nimbarasādi | etadevāsminnigrahaprakaraṇe dravyānuktau dravyam || 78 || 79 || 80 || -------------------------------------------- p. 203) tatraiva kathanādrogaṃ tayorutpādayedapi | śuṇṭhīmarīcapippalyaḥ susūkṣmāḥ paricūrṇitāḥ || 89 || lakucasya rasopetāḥ tanmadhye tadvinikṣipet | tāpayet triṣu sandhyāsu yatrārātistu tanmukham || 90 proktakāle jvarairārtastāpatṛṣṇāsamanvitaḥ | dvādaśaṃ kharpare rātrirasenālikhya tatpunaḥ || 91 || iṣṭakāyugamadhyasthaṃ kṛtvā tat śleṣayeddṛḍham | sthāpayeccaṇḍikāgehe śāsturāyatane'pi vā || 92 || svagṛhe bhittimadhye vā śayanasthāpanato'pi vā | stambhayedvairiṇoroṣamudyogaṃ vā'tha cintanam || 93 || vyavahāraṃ ṛṇaṃ cānyadyadyadasyāhitātmakam | trayodaśena bhūrjasthenāśu dhāraṇato'ṅganā || 94 || vandhyāpi labhate putraṃ vicitrā yantraśaktaśayaḥ | caturdaśagataṃ nāma kṛtvā bhūrje catuṣpathe || 95 || siksthamadhyagataṃ kṛtvā tanniśīthe'bhitāpayet | saptāhādvaśamāyānti striyo vā puruṣā nṛpāḥ || 96 || gajā hayā mṛgāstvanye ye jīvā bhūtalāśrayāḥ | pareṇa nāmnā yuktena phalakālikhitena vai || 97 || -------------------------------------------- dhiṣaṇodayaḥ prāgvat | vā pakṣāntare || 82 || 83 || 84 || sitasikthamaye sitamadhūcchiṣṭamaye | tat liṅgamitiśeṣaḥ || 85 || 86 || 87 || 88 || tatraiva amlasauvīre || 89 || 90 || rātrirasena haridrārasena || 91 || 92 || 93 || 94 || 95 || 96 || -------------------------------------------- p. 204) sukhaprasūtiḥ syāt strīṇāṃ tatpūjāprekṣaṇādinā | ṣoḍaśe nāma saṃlikhya dhāraṇātprāṇināṃ tathā || 98 || rakṣā bhavati sarvatra graharogabhayādiṣu | tadeva svarṇapaṭṭasthaṃ vidhāya vidhinā yutam || 99 || ūrmikāṅgadabhūṣādau mūrdhni vā bibhṛyāttataḥ | ādhivyādhivinirmuktoniḥsapatnojitendriyaḥ || 100 || bhoktā bhaktaśca puṇyānāṃ jīvedvarṣaśataṃ bhuvi | yonitattvamayī vyāptiritisamyaksamīritā || 101 || asyā niṣphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam | iti śrīṣodaśanityātantreṣu śrikādimatākhyasya paripūrṇasya-tantrasya ekādaśapaṭalaṃ paripūrṇam || 11 || -------------------------------------------- pareṇa pañcadaśena || 97 || atrānugrahaprakaraṇe dravyānuktau paṭīrādisvarṇapadastham | haimapaṭṭotkīrṇam || 98 || 99 || ādhiḥ mānasī pīḍā | atra dvādaśatamaḥ ślokaḥ ṣaṭcaraṇāgāthā || 101 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya tantrasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ bhagamālinīnityāvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ ekādaśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 11 || granthasaṅkhyā yantrāṇi ṣoḍaśa vyākhyā granthaiścārddhādhikā bhavet | catuḥṣaṣṭiritiprekṣya proktamekādaśe'khilam || 0 || dvādaśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityāsu saptamī yā samīritā | tasyā vidhānaṃ vakṣyāmi śṛṇu sarvārthasādhakam || 1 || proktaiva vidyā prāgeva dvādaśākṣaravigrahā | tadaṅgāni lipinyāsaṃ dhyānaṃ śaktibhirarcanam || 2 || sādhanaṃ homakarmāṇi (sarvato) yantrāṇi phalabhedataḥ | proktakrameṇa sakalaṃ kathayāmi yathāvidhi || 3 || dvayamekaikamatha ca dvayaṃ dvayamatho dvayam | māyayā puṭitaṃ kṛtvā kuryādaṅgāni ṣaṭkramāt || 4 || pratyekaṃ śaktipuṭitairmantrārṇairdaśabhirnyaset | dṛkśrotranāsāvāgvakṣonābhiguhyeṣu ca kramāt || 5 || raktāṃ raktāmbarāṃ raktagandhamālāvibhūṣaṇām | caturbhujāṃ trinayanāṃ māṇikyamukuṭojjvalām || 6 || -------------------------------------------- atha dvādaśapaṭalam | pūrvasminnekādaśe paṭale ṣaṣṭhyā vahnivāsinīnityā(yā)vidyāvidhānamupadiśyānantaraṃ saptamyā mahāvajreśvarīnityāvidyāyā vidhānamupadiśati | atha ṣoḍa?śetyādinā avāptaye ityantena ślokaśatarūpeṇa dvādaśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādibhiryathāvidhi ityantaistribhiḥ ślokaiḥ paṭalārthānuddiśati | tatra prāgeva tṛtīyapaṭale || 1 || 2 || 3 || dvayamityādinā kramādityantena ślokadvayena nyāsakramamupadiśati | tatra ekaikaṃ śiraḥ śi(va)khayoriti śeṣaḥ | māyayā hṛllekhayā | aṅgāni hṛdayādīni | kramājjātiyuktāni śaktipuṭitaiḥ hṛllekhāpuṭitaiḥ daśabhiḥ | hṛllekhādvayavarjavāgvakṣonābhiguhyeṣu | ekaikamitiśeṣaḥ | guhyaṃ nāma mehanam || 4 || 5 || raktāmityādibhirnāyikāmityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairdevyāḥ saparivārāyā nityapūjādhyānamupadiśati ! -------------------------------------------- p. 206) pāśāṅkuśāvikṣucāpaṃ dāḍimīsāyakaṃ tathā | dadhānāṃ bāhubhirnetraiḥ dayā (para) damasuśītalaiḥ || 7 || paśyantī sādhakaṃ tryasraṣaṭkoṇābjamahīpure | cakramadhye sukhāsīnāṃ smeravaktrasaroruhām || 8 || śaktibhiḥ svasvarūpābhirāvṛtāṃ potamadhyage | siṃhāsane'bhitaḥ preṅkhatprotasthābhiḥ svaśaktibhiḥ || 9 || vṛttāntābhirvinodāni yātāyātādibhiḥ sadā | kurvāṇāmaruṇāmbhodhau cintaye (dvajra)nmantranāyikām || 10 || icchājñānakriyāstatra trikoṇasthāśca śaktayaḥ | ḍākinyādyāḥ ṣaḍasrasthāḥ padmadvādaśapatragāḥ || 11 || hṛllekhā kledinī klinnā kṣobhiṇī madanāturā | nirañjanā rāgavatī tathaiva madanāvatī || 12 || mekhalā drāviṇī vegavatī dvādaśaśaktayaḥ | tataḥ ṣoḍaśapatrasthāḥ śaktīrākarṇayāmbike || 13 || kamalāṃ kāminīṃ kalpāṃ kalāṃ kalitakautuke | kirātāṃ kālakadane kauśikāṃ kambuvāhinīm || 14 || -------------------------------------------- āyudhakalpanaṃ vāmordhvahastādidakṣiṇādharahastāntaṃ vāmadakṣiṇavāmadakṣiṇakrameṇa || 6 || 7 || tryasraṣaṭkoṇābjamahopure cakramadhye | etaduktaṃ bhavati samatrirekhāṃ yoniṃ vidhāya tadbahiryathāmanaṃ ṣaṭkoṇaṃ kṛtvā tadbāhye dvādaśayantraṃ dvādaśapadmaṃ vidhāya tadbāhye ṣoḍaśadalaṃ padmaṃ kṛtvā tadbahiścaturdikṣu dvāropetaṃ samacaturasradvayaṃ kuryāt tatra cakre sukhāsīnāṃ tāṃ cintayediti || 8 || 9 || aruṇāmbhodhau śoṇāmbhodhau || 10 || icchetyādibhiryajedityantaiḥ saptabhiḥ ślaukairdevyāḥ parivāraśaktīrupadiśati tatra ṣaḍasrasthāḥ nair-ṝtyādikrameṇa || 11 || madanāturā madanā iti madanāturā iti ca dveśaktī || 12 || 13 || kalitākautuke kalitā kautukā iti ca dveśaktī | -------------------------------------------- p. 207) kātarāṃ kapaṭāṃ kīrtikumārīṃ kuṅkumāmapi | caturasrasthitāṃ cāpi śaktīrākarṇaya kramāt || 15 || jambhikā veginī nāmnī capalā peśalā satī | ratiḥ śraddhā bogalobhamadonmatte manasvinī || 16 || dikṣu dvāreṣu (pārśveṣu) koṇa (adi) dikṣu ca saṃsthitāḥ (nanāḥ) | dvādaśaitā mahādevi caturasre'bhitojapet || 17 || kṛtvā'rghyamaṅgamūlābhyāṃ proktarūpaṃ tato'rcayet | śoṇābdhiṃ hemapotaṃ ca siṃhāsanamanāntaram || 18 || tatra cakraṃ tato devīṃ prāgvadāvāhya śaktibhiḥ | māyāsaptākṣarīmadhyaṃgatairnāmabhirarcayet || 19 || baliṃ ca dadyāttadanu saptākṣaryā puroktayā | devyāstu kurukullāyā homaṃ kuryādyathāvidhi || 20 || ghṛtāktairaruṇaiḥ puṣpairghṛtairvā homamācaret | prāgvat samāpayeditthamarcanaṃ te samīritam || 21 || -------------------------------------------- kālakadane kālākadanā iti ca dve || 14 || 15 || madonmatte madā unmattā ca iti dve || 16 || dikṣu sthiteṣu dvāreṣvityarthaḥ | pārśveṣu dvārāṇāmitiśeṣaḥ | prathamaṃ paścimādicaturdikdvārapārśveṣu paścāt vāyvādikoṇadikṣu prādakṣiṇyenārcayet | sarvatrāvaraṇeṣu agrātprādakṣiṇyena pūjayet || 17 || kṛtvetyādibhiḥ samīritaṃ ityantaiścaturbhiḥ ślokairdevyā nityapūjākramamupadiśati | tatra proktarūpaṃ agnisomasūryātmakabhāvanādiyutam | śoṇābdhiḥ śoṇasāgaraḥ || 18 || tatra siṃhāsane sthitāyāmitiśeṣaḥ | prāgvat trikhaṇḍāmudrādibhiḥ | māyāsaptākṣarīmadhyagataiḥ hṛllekhāsaptākṣarīmadhyayojitaiḥ | śoṇasāgarādīnāmapi evameva mantrayojanakramaḥ | (māyā)saptākṣaryā kurukullādya(vidya)yā sarvatra a(nya)ntyabalerviśeṣānuktau kurukullādyavidyayā baliṃ dadyāt | yathāvidhi atrābhyupetam || 20 || prāgvat tejorūpayā svātmayojanāditi || 21 || -------------------------------------------- p. 208) vasantakāle grīṣme vā pūrṇāmārabhya sādhayet | haviṣyāṣī payobhakṣaḥ phalamūlāśano'tha vā || 22 || snātaḥ sugandhisalilairaruṇāṃśukavān śuciḥ | candracandanakāśmīracarcālohitavigrahaḥ || 23 || añjanāktākṣiyugalastāmbulāruṇavaktravān | mukhārpitenduśakalo hṛṣṭacetā jitendriyaḥ || 24 || maunī trikālapūjāsu kṛtasaṅkalpasādhanaḥ | naktāśī hutaśiṣṭena japedvidyāṃ samāhitaḥ || 25 || nityaśobho japedvidyābhaktān bhajanakautukān | trayādahīnā madhuraṃ pāyasaṃ bhojyabhaktimān || 26 || praṇamyābhyarcya visṛjennityaśastaddineṣu tu | gurujīvaṃ samāsādya praṇamyā'sakṛdātmavān || 27 || dhanadhānyāmbarādyaistaṃ santoṣya tadanujñayā | kṛtārambho nityaśaśca pūjayettaṃ ca bhaktitaḥ || 28 || ante ca cittaiḥ stotraiśca taṃ saṃtoṣya kṛtī bhavet | vittaśāṭyaṃ ca darpaṃ ca dambhaṃ cāsatyameva ca || 29 || na kadācicca kurvīta viśeṣādgurusannidhau | evaṃ lakṣatrayaṃ japtvā taddaśāṃśaṃ hunet ghṛtaiḥ || 30 || -------------------------------------------- vasantakāle ityādibhiḥ sādhaka ityantairadhyarddhairekādaśabhiḥ ślokaiḥ sarvavidyāsādhanasādhāraṇaṃ guṇavidhānamupadiśati | tatra haviṣyāśo nirlavaṇapakkavrīhitaṇḍulāhārī || 22 || 23 || 24 || kṛtasaṅkalpasādhanaḥ kṛtasvasaṅkalpayogyakramaḥ || 25 || bhajanakautukān nityabhajananiratān || 26 || taddineṣu puraścaraṇadineṣu || 27 || 28 || ante puraścaraṇāvasāne | stotraiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ | taṃ gurum | dambhaṃ -------------------------------------------- p. 209) āragvadhaprasūnaiśca prasūnairbakulādbhavaiḥ | madhūkajaiścampakairvā trimadhvaktaiśca nityaśaḥ || 31 || candracandanakastūrīkāśmīrasurabhīkṛtaiḥ | tarpayet salilaistāvaddinaśobhaktimān dṛḍhaḥ || 32 || evaṃ saṃsiddhamantrastu kuryātkāmyāni sādhakaḥ | gurubhaktonityakṛtyakṛtasaṅkalpasaṃyutaḥ || 33 || sahasrajāpī sthiradhīrmantravīryavidātmavān | yaḥ so'pi kāmyān kurvīta prayogānnānyathā śive || 34 || yadyajñānena mohena cāpalenāpi vā''caret | anarthān kleśanāśādi pīḍāṃ prāpnoti niścitam || 35 || aruṇaiḥ paṅkajairhomaṃ kuyāttrimadhurāplutaiḥ | maṇḍalāllabhate lakṣmīṃ mahatīṃ ślāghyavigraham(hām) || 36 || kahlāraiḥ kṣaudrasaṃsiktaiḥ paurṇādyaṃ (tri)taddi dināvadhi | juhuyānnityaśobhaktyā sahasraṃ vikacaiḥ śubhaiḥ || 37 || tattaddineṣu pūrvoktān (pū)bhojayeduktarūpataḥ | tāvacca japyāddhomānte yāvatsaṅkhyāhutaṃ kṛtam || 38 || -------------------------------------------- mithyāsvarūpanirvahaṇam || 29 || lakṣatrayamitiviśeṣavidhānātkevalaṃ lakṣatrayaṃ japedityarthaḥ || 30 || 31 || tāvat daśāṃśataḥ | dinaśaḥ pratidinam | atra puraścaraṇavidhau proktamakhilaṃ sakalavidyāpuraścaraṇam || 32 || evaṃ uktaprakāreṇa || 33 || gurubhakta(mi)ityādinā niścitamityantenārddhādyena ślokadvayena puraścaraṇamantareṇāpi prayogayogyatāmanyathākaraṇe pratyavāyaṃ copadiśati | tatra anyathā (anyathā) anyaḥ naivaṃvidhaguṇa ityarthaḥ || 34 || 35 || aruṇairityādibhirbhavedityantaiḥ saptaviṃśatyā ślokairnānāvidhairdravyairhomādinā -------------------------------------------- p. 210) campakaiḥ kṣodrasaṃ(si)yuktaiḥ sahasrahavanāddhruvam | labhate svarṇaniṣkāṇāṃ śataṃ māsena pūrvavat || 39 || pāṭalairghṛtasaṃsiktaiḥ trisahasraṃ hutaiḥ tathā | darśādisāsā/llabhate citrāṇi vasanāni ca || 40 || karpūracandanādīni sugandhīni ca māsataḥ | vastūni labhate hṛdyairanyairbhogopa(bho)yogibhiḥ || 41 || śālibhiḥ kṣīrasiktābhiḥ saptamīṣu śataṃ hunet | tena śālisamṛddhiḥ syāt māsaiḥ ṣaḍbhirasaṃśayam || 42 || tilairhutaistaddivase varṣādārogyamāpnuyāt | svajanmasu triṣu tathā dūrvābhirjuhayāttathā || 43 || nirātaṅko mahābhogaḥ śataṃ varṣāṇi jīvati | guḍūcītiladūrvābhistriṣu janmasu vā hunet || 44 || tenāyuḥśrīryaśobhogāpuṇyanidhyā dibhāgbhavet | ghṛtapāyasadugdhaistu hutaisteṣu triṣu kramāt || 45 || āyurārogyavibhavairnṛpamānyobhavettathā | saptamyāṃ kadalīhomāt saubhāgyaṃ labhate vṛtaḥ || 46 || -------------------------------------------- nānāvidhaphalāvāptimupadiśati | tatra maṇḍalān prāgvat || 36 || taddināvadhi pūrṇādināvadhi || 37 || tattaddineṣu sarvaprayogadineṣu | pūrvoktān vidyāvidaḥ | uktarūpataḥ madhurasaprāyādi | etatsarvaprayogasādhāraṇam | tāvadityādyuktaṃ sarvahomasādhāraṇam || 38 || 39 || darśā'dimāsān darśādi darśāntamityarthaḥ || 40 || 41 || saptamīṣu tithiṣu asya vāsanā gurumukhādavagantavyā | ekādaśe paṭale svasvatithiṣu nityānāṃ viśeṣataḥ pūjāhomādividhānāt atra ṣaṣṭhīṣvapi viśeṣavidhānaṃ kartavyam || 42 || taddivase saptamyām | svajanmarkṣeṣu triṣu svajanmanakṣatrataddaśamaikonaviṃśatinakṣatreṣu | -------------------------------------------- p. 211) dūrvātrikaistu prādeśamātraistrisvādusaṃyutaiḥ | juhuyāddinaśoghore sannipātajvare gade || 47 || mahārogeṣu dūrvābhiḥ tilaiślichinnodbhavaistathā | tribhirvā nityaśohomaṃ kuryāttrisvādusaṃyutaiḥ || 48 || ṣaṇmāsādabdato vā'pi rogānmuktaḥ sukhī bhavet | taddineṣu japedvidyāṃ nityaśaḥ salilaṃ spṛśat || 49 || sahasravāraṃ tattoyaiḥ snānaṃ pānaṃ smācaret | pākādyamapi taireva kuryādrogavimuktaye || 50 || sādhyarkṣavṛkṣaṃ saṃcūrṇya lavaṅgaṃ sarṣapaṃ tilam | piṣṭaṃ ca sādhyapādottha rajasā ca samanvitam || 51 || kṛtvā puttalikāṃ taistu hṛdaye nāma saṃyutām | prāgvacchittvā'yasaistīkṣṇaiḥ śastraiḥ puttalikāṃ hunet || 52 || evaṃ dinaiḥ saptabhirvā tribhirvaikadinena vā | sādhyo vaśo bhavecchīghramapi dūrasthito dṛḍhaḥ || 53 || tathāvidhāṃ puttalikāṃ kuṇḍamadhye khanedbhuvi | uparyagni nidhāyātra vidyayā dinaśo(vaṃ) hunet || 54 || -------------------------------------------- tathā śatam | tathā arogaḥ || 43 || nirātaṅkaḥ avyākulaḥ | guḍūcī amṛtā | guḍūcyādīni trīṇi dravyāṇi janmatraye yathākramaṃ juhuyāt | vā pakṣāntare triṣu janmasvitiśeṣaḥ | kramāt yathākramam || 45 || 46 || dūrvātrikaiḥ trisaṅkhyābhiḥ dūrvābhirityarthaḥ | trisvādusaṃyutaiḥ trimadhurasaṃyuktaiḥ || 47 || mahārogeṣu mahārogā nāma vātādayo'ṣṭau | chinnodbhavaiḥ amṛtālatābhiḥ ekaikairitiśeṣaḥ | -------------------------------------------- p. 212) trisahastraṃ triyāmāyāṃ sarṣapaistadrasaplutaiḥ | śatayojanadūrādapyānayedvanitāṃ balāt || 55 || tāṃ tu puttalikāmarddhamadhūcchiṣṭasamanvitām | kṛtaprāṇapratiṣṭāṃ ca śmaśāne nikhanenniśi || 56 || sādhyayoniṃ ca tatraiva chitvā datvā baliṃ tataḥ | kṛtābhiṣekastāṃ vidyāṃ prajapecca śatatrayam || 57 || arāteraṣṭame rāśau māsānnānāvidhairapi | rogairbhūtādisaṃkleśairnāśameti suniścitam || 58 || yadyantarā samuddhṛtya salile tāṃ khanenniśi | kleśaistaiḥ sa vinirmuktaḥ sukhī jīvati bhūtale || 59 || sādhyavṛkṣeṇa kṛtvā tāṃ sarṣapājye niveśitām | toyamadhye nidhāyaitatkvāthayeduktavāsaraiḥ || 60 || vairī tīvrajvareṇārtaḥ kṛte prāgvat sukhī bhavet | tāmeva caṇḍikāgehe tathā baliyutaṃ khanet || 61 || sādhyo naraścat nārī cet śāsturāyatane khanet | tadvidhānena sahitaṃ śatrurunmādavān bhavet || 62 || -------------------------------------------- tribhiḥ dūrvādibhiḥ samuditaiḥ | vā pakṣāntare | taddineṣu mahārogapratīkāraprayogadineṣu || 49 || tattoyaiḥ abhimantritajalaiḥ ! pākādyaṃ annādyam | taireva jalaireva || 50 || 51 || taiḥ sādhyarkṣavṛkṣacūrṇādibhiḥ samuditaiḥ || 52 || 53 || 54 || 55 || arddhamadhūcchiṣṭasamanvitām arddhāṃśamadhūcchiṣṭasahitaiḥ prāguktaiḥ kṛtām || 56 || kṛtābhiṣeka ityādi sarvakrūraprayogānantarakṛtyam | abhiṣekastu tattaddevatā nityasaparyācakreṇa || 57 || aṣṭame rāśau nikhanediti sambandhaḥ | sarvatra krūraprayogān sādhyasya aṣṭame rāśau kuryāt || 58 || 59 || tāṃ puttalikāṃ śmaśāne nikhātām | etat sarṣapājyapātram | uktavāsaraiḥ māsādibhiḥ || 60 || prāgvatkṛtesalilasthāpane kṛte | tāmeva sādhyanakṣatravṛkṣakṛtām | tathā baliyutaṃ sādhyayonibaliyutam || 61 || -------------------------------------------- p. 213) mahāvajraṃ ca vajraṃ ca yantrāṇyanyānyanuktamāt | prayogānapi vakṣyāmi samāhitadhiyā śṛṇu || 63 || prākpratyakdakṣiṇodik ca viṃśatsūtrāṇi pātayet | tena koṣṭhāni jāyante tvekaṣaṣṭyā śatatrayam || 64 || teṣu koṇa(upātteṣu)catuṣke'pi mārjayet pañcakena ca | catvāriṃśattatra śeṣaṃ vajrākāraṃ yathā bhavet || 65 || dikṣu catvāri catvāri mārjayitvā trikoṇakam | kuryāccheṣāṇi koṣṭhāni pañcaṣaṣṭyā śataṃ bhavet || 66 || teṣu pūrvādiparito likhe(dā)dvidyākṣarāṇi tu | prāgvatsvaravibhinnāni prāguktavidhinā tathā(taḥ) || 67 || catvāricatvāriṃśacca śataṃ teṣāṃ tu madhyataḥ | ekaviṃśatikoṣṭhāni śiṣṭāni punarambike || 68 || -------------------------------------------- naranāryoryathākramaṃ caṇḍikāśāstrorgṛhe | tadvidhānena aṣṭamarāśyādi || 62 || mahāvajrāmityādibhiḥ kāryānurūpata ityantairekādaśabhiḥ ślokairmahāvajrādiyantranirmāṇakramupadiśati | tatra prāgvat ekādaśānāvṛttākṣarāṇi prāguktavidhinā prādakṣiṇyapraveśagatyā teṣāṃ ṣaṭsaptatyadhikaśatasaṅkhyāsvaravikṛtavidyākṣarāṇāṃ samanvitaṃ śiṣṭavikṛtākṣareṣu ṣaṭkamitiśeṣaḥ | cakārādvikṛtavidyākṣarasahitamitiśeṣaḥ | anyatsugamam | lekhanakramasya sampradāyaprāpyatvāt ayamatra vilekhanakramaḥ yathā prākpratyak dakṣiṇodak ca samāntarālāni viṃśativiṃśatisūtrāṇi pātayet | evaṃ kṛte ekaṣaṣṭhyadhikaśatatrayaṃ koṣṭhāni sambhavanti || 63 || 64 || teṣu caturdikṣu sarvamadhyakoṣṭhacatuṣṭayavarjam | bāhyavīthyāṃ koṣṭhānyanyānyabhitaḥ pratikoṇaṃ saptadaśasaptadaśa mārjayet | tadantaḥ dvitīyavīthyāṃ prāgvat pūrvaparityaktakoṣṭhapārśveṣu ekamekaṃ koṣṭhaṃ parityajya anyāni trayodaśa trayodaśa koṣṭhāni pratikoṇamabhitomārjayet | tadantarepi tṛtīyavīthyāṃ prāgvat ekamekaṃ tyatkvā pratikoṇaṃ nava koṣṭhāni mārjayet | tadantaścaturthavīthyāṃ prāgvadekaikaṃ tyatkvā pratikoṇaṃ -------------------------------------------- p. 214) teṣu paryāyanityāṇuvarṇaṣaṭkasamanvitam | ghaṭikāyugavarṇau ca likhet prāguktayogataḥ || 69 || śiṣṭeṣu vidyāvarṇāṃśca likheddvādaśaśeṣayoḥ | sādhyākhyamālikheduktakrameṇa puṭayordvayoḥ || 70 || caturdikṣu likhetkoṇeṣvabhito bhautikārṇakān | dvitrikrameṇa prākpratyakkoṇayostu trayaṃ trayam || 71 || etat prokteṣu saṃlikhya saṃpūjya vidhinā yutam | spṛśan japenmanuṃ paścāttrisahasraṃ tatastu tat(tam) || 72 || viniyuṃjyādyathokteṣu kāryeṣu kramataḥ śive | bhūtākṣarāṇi ca punarlikhetkāryānurūpataḥ || 73 || -------------------------------------------- pañcapañcakoṣṭhāni mārjayet | tadantaḥ pañcavīthyāṃ prāgvaccaikaikamekaṃ parityajya pratikoṇamekaṃ ekaṃ koṣṭhaṃ mārjayet | evaṃ kṛte ekāśīvyadhikaśatakoṣṭharūpaṃ pratidiśaṃ ekādipratipaṅkti pratipārśvaṃ ekaikakoṣṭhābhivṛddhyā vajrākāraṃ dṛśyate | teṣu caturdikṣu prathamadvitīyapaṅktisthakoṣṭhacatuṣṭayaṃ mārjayitvā tatropāntyarekhāgradvayāvaṣṭambhena trikoṇaṃ kuryāt | evaṃ kṛte pañcaṣaṣṭhyadhikaśatakoṣṭhāni dṛśyante | teṣu pūrvapaṅktisthakoṣṭhapañcakamadhyasthakāṣṭhamārabhya sarvabāhyavīthyāṃ prādakṣiṇyena ṣaṭsaptatyadhikaśatasaṅkhyeṣu svaravikṛtavidyākṣareṣvāditaḥ ṣaṭtriṃśadakṣarāṇyālikhya tadantardvitīyavīthyāmapi madhyamakoṣṭhamārabhya pūrvalikhitākṣarorddhaṃ dvātriṃśadakṣarāṇi prāgvadālikhya tadantastṛtīyavīthyāmapi likhitākṣaroparitanānyaṣṭāviṃśatyakṣarāṇyālikhya tadantaścaturthavīthyāmapi amuktākṣarakramaṃ caturviṃśatyarāṇi prāgvadālikhya tadantaḥ pañcamavīthyāṃ tadvat viṃśatyakṣarāṇyālikhya tadantaḥ ṣaṣṭhavīthyāṃ catvāri sambhūya catuścatvāriṃśadadhikaśatākṣarāṇyālikhya tataḥ śeṣākṣaradvātriṃśatkeśareṣu krameṇaikaviṃśativarṇaiḥ saha pañcaviṃśapaṭalavakṣyamāṇaparyāyanityāvarṇaṣaṭkaṃ ṣaṭsu samālikhya tadanu yugaghaṭikā kṣaradvayaṃ yathā sampradāyamekasmin koṣṭhaṃ samālikhya tato dvādaśasu koṣṭheṣu vidyāyā a(vi)dhikṛtāni dvādaśākṣarāṇi samālikhyāvaśiṣṭayordvayoḥ koṣṭhayorlikhitākṣaradvayamadhye prāgvadadhastātsādhyamupariṣṭāt sādhakakarmaṇī ca samālikhya caturdikṣu trikoṇeṣu prāgādiprādakṣiṇyena bhūtākṣarāṇi dvitrikramādālikhyāvaśiṣṭavikṛtavidyākṣaraikādaśakaṃ -------------------------------------------- p. 215) mahāvajramitikhyātaṃ sarvatraivāparājitam | vijayastambhavidveṣavaśyoccāṭanakarmasu || 74 || rakṣayet puṣṭiśāntyai ca tathaiva ripunigrahe | deśarāṣṭrapuragrāmaniveśāderviśeṣataḥ || 75 || ghaureṣutpātajāteṣū bhūmau saṃlikhya garikaiḥ | madhye devīṃ samāvāhya pūjayennityaśaḥ śivām || 76 || sadhyāsu tisṛṣu proktakramānnaurājanaṃ tathā | kuryāt trirātraṃ dviguṇaṃ triguṇaṃ kāmyarūpataḥ || 77 || rājñāṃ vairivirodhena purīmātrāvaśeṣite | vibhave maṇḍape tasya proktavajaṃ likhenmahat || 78 || daradenārcayettasya madhye devīṃ śucismitām | nṛtyagītādibhīḥ sārddhaṃ sandhyāsu ca viśeṣataḥ || 79 || evaṃ prāgvaddinairuktairvijayī nṛpatirbhavet | vairināśena vā tasya bhaṅgādvyasanato'pi vā || 80 || tatastanmārjayitvā tu bhāle kṛtvā purīṃ balaiḥ | pratīyā(parīyā)ddeśikaṃ tvagre gaje jivecciraṃ sukhī(m) || 81 || niḥsapatno nirātañkaḥ ṣaḍaṅgaḥ khyātavaibhavaḥ | evametasya vajrasya vaibhavaṃ konu varṇayet || 82 || -------------------------------------------- prākpaścimayostrayaṃ trayaṃ dakṣiṇottarayordvayaṃ trayaṃ cā'likhediti || 63 || 64 || 65 || 66 || 67 || 68 || 69 || 70 || 71 || 72 || 73 || mahāvajramityādibhirvarṇayedityantairnavabhiḥ ślokairmahāvajrayantraprayogaviśeṣā/statphalāni copadiśati | tatra proktakramāt lalitāproktakramataḥ || 74 || 75 || 76 || 77 || 78 || 79 || prāgvat dinaiḥ māsādibhiḥ | gaje sthāpayitveti śeṣaḥ || 80 || 81 || -------------------------------------------- p. 216) athānyadvajranirmāṇaṃ vidhānaṃ ca śṛṇu priye | yena hastagatena syuḥ siddhayo'pi svahastagāḥ || 83 || prākpratyagdakṣiṇodakca daśasūtrāṇi pātayet | tenaikāśītikoṣṭhāni jāyante ta(cca)dapūrvavat || 84 || mārjayeddaśakoṇeṣu śiṣṭeṣu vilikhettathā | trikoṇāni caturdikṣu teṣu tā(nyeva)vacca pūrvavat || 85 || vilikhedavaṣiṣṭeṣu mantrārṇāstadviśastathā | ekasminmadhyame śaktiḥ jaṭhare sādhyamālikhet || 86 || etacca pūrvamukteṣu viniyuñjyānnijecchayā | na bhedastvanayorasti prayogeṣu tu sarvataḥ || 87 || etadvajrasya madhyasthaṃ nāma kṛtvā mahībhujaḥ | daśake hṛdaye śīrṣe saṃsthāpya samare kṛte || 88 || -------------------------------------------- nirātaṅkaḥ ṣaḍaṅgaḥ ṣaḍaṅgāni nāma amātyarāṣṭradurgakośabalasuhṛtsaṃjñāni svāmyupasarjanāni | anyatsugamam || 82 || athetyādibhirālikhedityantaiścaturbhiḥ ślokairvajrāntaranirmāṇamupadiśati | tatra pūrvavat | vajrākāreṇa daśakoṇeṣu teṣu koṣṭheṣu caturṣu koṇeṣu pratikoṇaṃ daśa koṣṭhāni mārjayedityarthaḥ | śiṣṭeṣu koṣṭheṣu | tathāpratidiśaṃ ekaṃ koṣṭhaṃ mārjayedityarthaḥ | trikoṇāni vilikhediti sambandhaḥ | tāni karmānurūpāṇi bhūtākṣarāṇi | arvāśaṣṭeṣu saptatriṃśatsaṅkhyeṣu koṣṭheṣu mantrārṇān dvādaśeti śeṣaḥ | dviśaḥ dvayaṃ dvayam | tathā prāgādi prādakṣiṇyena | śaktijaṭhare hṛllekhāmadhye | likhanakramo yathā prāk pratyagdakṣiṇodak ca samāntarālāni daśadaśasūtrāṇyāsphālya tatra pūrvavatpratikoṇaṃ bāhyavīthyāṃ saptakaṃ tadantardvitīyavīthyāṃ dvayaṃ tadantastṛtīyavīthyāmekamevaṃ krameṇa daśakoṣṭhānyabhitomārjayitvā caturdiggatakoṣṭhacatuṣṭayaṃ mārjayitvā tatra trikoṇāni vidhāya trikoṇeṣu teṣu prāgvat bhūtākṣarāṇyālikhya tatasteṣu saptatriṃśatkoṣṭheṣu dvayaṃ dvayaṃ mantrākṣarāṇi prāgvat ṣaḍāvṛttyā vilikhet sarvamadhyagate koṣṭhe hṛllekhāṃ sasādhyāṃ likhediti || 83 || 84 || 85 || 86 || -------------------------------------------- p. 217) nihatya vāhinīṃ śatroścaturaṅgāṃ mahībhujaḥ | akṣatārogasarvāṅgo yaśolakṣmīdhanānvitaḥ || 89 || nirvartya suciraṃ jīvedbhogī bhūmau nijecchayā | etattāmratale kṛtvā sthāpayedabhivṛddhaye || 90 || vidhāya vṛttayormadhye ṣaṭkoṇaṃ tasya madhyataḥ | bāhye kṛtvā ca vidyāyā bījamādyamathāntim || 91 || ṣaṭsu koṇeṣu tu punaragrapaścimayorlikhet | ekaikaṃ pārśvakoṇeṣu dve dve vṛttāntarā punaḥ || 92 || mātṛkāṃ vilikhedādikṣāntāṃ bindusamanvitām | madhyabījasya madhyasthaṃ likhettaṃ nijavāñchitam || 93 || bharturdamanabhītānāṃ kumārīṇāmidaṃ bhuje | kaṇṭhe vā dhārayetsadyo vallabhā tasya jāyate || 94 || svaraprasāritairmantravarṇaiḥ padmāni kārayet | vṛttāṣṭapatrayuktāni ṣoḍaśāni manoharam || 95 || -------------------------------------------- etadityādibhiḥ abhivṛddhaye ityantaiścaturbhiḥ ślokaistatprayogān tatphalāni copadiśati | tatra daṃśakaḥ kavacaḥ | anyat sugamam || 87 || 88 || 89 || 90 || vidhāyetyādibhirjāyata ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ saubhāgyakaraṃ yantramupadiśati | tatra etaduktaṃ bhavati yathāmānaṃ ṣaṭkoṇaṃ kṛtvā tadantavṛttādvahirekaikāṅgulā(mānā)ntarālaṃ vṛttadvayaṃ kṛtvā tatrāntarvīthyāṃ yathāsampradāyaṃ hṛllekhāveṣṭanaṃ tadbāhyavīthyāṃ mātṛkākṣaraveṣṭanaṃ agrādiprādakṣiṇyena kuryāt iti | anyat sugamam | atra tantre sarvahṛllekhāveṣṭanaṃ krūreṣu karmasu rephāṃśena kuryāt, anyatra caturthasvarāṃśena kuryāt || 91 || 92 || 93 || 94 || svaraprasāritairityādibhiravāptaye ityantaiḥ ṣaḍabhiḥ ślokaiḥ ṣoḍaśa padmānyupadiśati | -------------------------------------------- p. 218) karṇikāsu ca patreṣu likhedekaikamakṣaram | karṇikārṇasya madhyasthaṃ kuryānnāma nijepsitam || 96 || ghaṭikākṣarasaṃyuktaṃ viniyuñjyāttu nityaśaḥ | ahorātraṃ ṣoḍaśadhā kṛtvā tāṃ teṣu yojayet || 97 || samastaṃ vāñchitaṃ tattattanmadhye vilikhettadā | dhārayedabhiṣiñcecca ja(yurja)pediṣṭārthasiddhaye || 98 || prākpratyakdakṣiṇodakca pañca sūtra nipātanāt | koṣṭhāni ṣoḍaśāni syusteṣu padmāni kārayet || 99 || prāgukteṣu vidhāyaivamarcayedyāmataḥ kramāt | devīṃ tu sthāpayedbhūmau sarvasampadavāptaye || 100 || pāyutattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niṣphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || -------------------------------------------- tatra prāgukteṣu suvarṇādiṣvadhikaraṇeṣu | etaduktaṃ bhavati vidyāyā anāvṛttānyekādaśākṣarāṇi svaraprasāraṇāt ṣaṭsaptatyadhikaśatasaṅkhyāni bhavanti | teṣvakṣareṣvāditaḥ prathamamakṣaraṃ karṇikāmadhye vilikhya tadakṣaramadhye dvitīyamakṣaraṃ, tatra tadadhoghaṭikākṣarasthāne tṛtīyamakṣaraṃ, bahiraṣṭasu daleṣu agrādiprādakṣiṇyena aṣṭākṣarāṇi, evamekādaśākṣarāṇi ahorātrasya ṣoḍaśātmakeṣu khaṇḍeṣu prathamakhaṇḍasya tattadghaṭikākṣaraṃ tatra tadātadā vilikhet | etat prathamaṃ padmam | anantaraṃ pūrvalikhitākṣaraikādaśakāduparitanaṃ ekādaśakaṃ prāgvadvilikhya ahorātrasya dvitīyakhaṇḍasya tattadghaṭikākṣaraṃ prāgvadvilikhet | etaddvitīyaṃ padmam | evaṃ krameṇānyāni caturdaśa padmāni kṛtvā tatra tatra tadā tadā devīpūjanādiṣṭāvāptiḥ | tāniṣoḍaśapadmāni svarṇādiṣoḍaśakoṣṭhātmake maṇḍale pratikoṣṭhamekaikaṃ prāgvadvilikhya pūjanācca prāguktā siddhiriti || 95 || 96 || 97 || 98 || 99 || 100 || 101 || -------------------------------------------- p. 219) iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate dvādaśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 12 || -------------------------------------------- iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya tantrasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ mahāvajreśvarīnityāvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ dvādaśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 12 || granthasaṅkhyā ekonaviṃśadyantrāṇi vyākhyāgranthāḥ śatātparam | dvādaśa syurihaivetthaṃ dvādaśe paṭale smṛtāḥ || atha trayodaśapaṭalam atha ṣoḍaśanityāsu yā proktā tvaṣṭamī tadā | tadvidhānaṃ śṛṇu prājña samīhitaphalapradam || 1 || vidyoddhāraḥ kṛtaḥ pūrvamatha nyāsakramaṃ tathā | tadāvaraṇaśaktiśca taddhyānaṃ tatprapūjanam || 2 || tatsādhanaṃ tatprayogān homayantrādibhistathā | prāṇapratiṣṭhāṃ vidyāṃ ca tadvidhānaṃ ca tatphalam || 3 || krameṇa vakṣye saṃproktānyaśeṣeṇa maheśvari | yairmantrairbhuvane khyāto nigrahānugrahakṣamaḥ || 4 || kuryāt prāgvat ṣaḍaṅgāni vidyādyenoktamārgataḥ | tenaiva puṭitairarṇairnyasecchrotrādipañcasu || 5 || ṣaṣṭhaṃ manasi vinyasya vyāpakaṃ vidyayā nyaset | prāgvadarghyaṃ samuddiṣṭaṃ tacchaktī śṛṇu pārvati || 6 || -------------------------------------------- atha trayodaśapaṭalam | pūrvasmin dvādaśe paṭale saptamyā mahāvajreśvarīnityā vidyāyā vidhānamupadiśyānantaramaṣṭamyā śivadūtīnityāvidyāyā vidhānamupadiśati | atha ṣoḍaśetyādividhānakamityantena ślokaśatarūpeṇa trayodaśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādibhiḥ kṣama ityantaiḥ caturbhiḥ ślokaiḥ paṭalārthānuddiśati | tatra pūrvaṃ tṛtīye paṭale | anyat sugamam || 1 || 2 || 3 || 4 || kuryādityādinā pārvatītyantena ślokadvayena nyāsavidhiṃ arghyasādhanādikaṃ copadiśati | tatra uktamārgataḥ dīrghasvaraṣaṭkajātiyuktenetyarthaḥ | tenaiva hṛllekhayā | śrotrādipañcasu yathākramaṃ śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇākhyeṣu iti śeṣaḥ || 5 || tatra tvaci sarvāṅgeṣu ukteṣu sthāneṣu hṛllekhāpuṭitenaikaikena varṇena nyasedityarthaḥ || 6 || -------------------------------------------- p. 221) vihvalā karṣaṇī lolā nityā madanamālinī | vinodā kautukā puṇyā purāṇā caturasragāḥ || 7 || vāgīśā varadā viśvā vibhavā vighnakāriṇī | vīrā vighnaharā vidyetyuktā yantrāṣṭaśaktayaḥ || 8 || sumukhī sundarī sārā samarā ca sarasvatī | samayā sarvagā siddhetyuktā aṣṭāsraśaktayaḥ || 9 || ḍākinyādyāḥ ṣaḍasreṣu sarvāstvagrātpradakṣiṇam | mūladevīsamākāravarṇāyudhasamanvitāḥ || 10 || śivāṃ vāṇīṃ dūrasiddhāṃ tyaivigrahavatīmapi | nādāṃ manomayīṃ ṣaṭsu patreṣu parito'rcayet || 11 || icchājñānakiryāśaktī striṣu koṇeṣu pūjayet | madhye devīṃ hetivṛttāṃ pūjayedaṣṭamīṃ śivām || 12 || tasyā dhyānaṃ śṛṇu prājñe yanmayaṃ viśvamīritam | tathāpi bhaktasantrāṇahetoḥ kḷptāṃ parāṃ tanum || 13 || -------------------------------------------- vihvaletyādibhiḥ śivāmityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairdevyāḥ parivāraśaktīrupadiśati | tatra madanamālinī madanā mālinī ceti dve śaktī | caturasragāḥ caturasradvārayugasya pārśvayoḥ pratyekaṃ dvayaṃ dvayamevaṃ catuṣṭayaṃ koṇacatuṣṭaye catuṣṭayam | uttaradakṣiṇadiśordvayaṃ evaṃ daśa caturasragāḥ caturasrasthitā ityarthaḥ || 7 || yantrāṣṭa(ka)śaktayaḥ aṣṭayantrasthaśaktayaḥ || 8 || 9 || sarvā ityuktyā atra ḍākinyādyāśca agryādārabhya prādakṣiṇyenārcayet | tacchaktyavasthānantu prāgvannir-ṛtikoṇādiṣu tena hākinīrākinī sākinī lākinī ḍākinī ityevaṃ pūjākramaḥ || 10 || śivāmityādayo vidyāyā dvitīyākṣarādināmaśaktayaḥ | tyaivigrahavatī tyaivigrahetyarthaḥ || 11 || hetipūjanaṃ tattannāmabhiḥ saptākṣaryantairbāhyādinir-ṝtyantaṃ prādakṣiṇyena || 12 || -------------------------------------------- p. 222) nidāghakālamadhyāhnadivākarasamaprabhām | navaratnakirīṭāṃ ca trīkṣaṇāmaruṇāmbarām || 14 || nānābharaṇasambhinnadehakāntivirājitām | śucismitāmaṣṭabhujāṃ stūyamānāṃ maharṣibhiḥ || 15 || pāśaṃ kheṭaṃ gadāṃ ratnacaṣaka vāmabāhubhiḥ | dakṣiṇairaṅkuṣaṃ khaḍgaṃ kuṭhāraṃ kamalaṃ tathā || 16 || dadhānāmādhukābhīṣṭadānodyamasamanvitām | dhyātvaivaṃ pūjayeddevīṃ dūtīṃ durnītināśinīm || 17 || bṛttadvayaṃ bahistryasraṃ taddvayaṃ ṣāḍdalāmbujam | tathā ṣaḍasramaṣṭāsraṃ tadvadaṣṭadalāmbujam || 18 || bhupure vahnivāsinyā kṛtvā tanmadhyagāṃ śivām | āvāhyābhyarcya tāḥ śaktīḥ prāguktavidhinā sthitāḥ || 19 || japtvā hutvā namaskṛtya svātmanyudvāsayettathā | sādhanaṃ coktamārgeṇa kuryāllakṣamatandritaḥ || 20 || kāmyahomavidhiṃ devi śṛṇu saṅkalpasiddhidam | yenāsau vāñchitaṃ kṣipramavāpnoti suniścitam || 21 || -------------------------------------------- tasyā ityādibhirnāśinīmityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairdevyā nityapūjāvidhānamupadiśati | tatra parāṃ tanuṃ śṛṇu iti pūrvatrānvayaḥ | etat sarvadevatāsamānam | bhujeṣu pāśāṅkuśādikaṃ ūrdhvādivāmadakṣiṇakrameṇa kalpayet | kahlāraṃ asidhenuḥ | durnītināśinīṃ samyak vivekapradānāt || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || vṛttadvayamityādibhiratandrita ityantaistribhiḥ ślokairnityapūjācakraṃ tatra pūjānigamanaṃ vidyāsādhanāti deśaṃ copadiśati | tatra bhūpure caturasradvayaṃ vahnivāsinīnityāsaparyācakravat caturasradvayaṃ kuryāt ityarthaḥ | anyaccakranirmāṇaṃ -------------------------------------------- p. 223) vaśayedvanitāṃ homādguggulairmadhumiśritaiḥ | nālikeraphalopetairguḍairlakṣmīmavāpnuyāt || 22 || tathājyasiktaiḥ kahlāraiḥ kṣīrāktairaruṇotpalaiḥ | trimadhvaktaiścampakaiśca prasūnairbakulodbhavaiḥ || 23 || madhūkajaiḥ prasūnaiśca hutaiḥ kanyāmavāpnuyāt | punnāgajairhutairvastrāṇyājairiṣṭamatāpnuyāt || 24 || māhiṣairmāhiṣānājyai rājyairgavyaiśca gāstathā | avāpnoti hutaiḥ sājyai ratnai ratnaṃ ca sādhakaḥ || 25 || śālipiṣṭamayīṃ kṛtvā puttalīṃ sitasaṃyutām | hṛddeśanyastanāmārṇāṃ pacettailājyayorniśi || 26 || tāmanaśnan divā rātrau vidyājaptāṃ tu bhakṣayet | saptarātraprayogena naro nārī nṛpo'tha vā || 27 || dāsavadvaśamāyāti vittaprāṇādimarpayet | hayāripuṣpairaruṇaiḥ sitairvā juhuyāttathā || 28 || trisaptarātrānmahatīmavāpnoti śriyaṃ naraḥ | chāgamāṃsaṃ trimadhvaktairhomātsvarṇamavāpnuyāt || 29 || -------------------------------------------- sugamam || 18 || 19 || tathā yathā lalitāyāḥ proktamārgeṇa yugānurūpamakṣaratrilakṣādikaṃ prāgvat || 20 || kāmyetyādibhirdirnerityantairdaśabhiḥ ślokairdravyaviśeṣahomāt phalaviśeṣaprāptimupadiśati | tatra aruṇotpalaṃ prāgvadraktakairavam | madhūkātpūrvāṇi guḍādīni pañcadravyāṇi lakṣmīkarāṇi || 21 || 22 || 23 || punnāgajaiḥ prasūnairitiśeṣaḥ | campakādīnāṃ punnāgāntānāṃ caturṇāṃ dravyāṇāṃ trimadhuśleṣaṃ kuryāt || 24 || māhiṣairityādīni ājyairityasya viśeṣaṇāni || 25 || sitasaṃyutā śarkarāsahitām | tailājyayormiśrībhūtayoritiśeṣaḥ || 26 || anaśnan annamitiśeṣaḥ || 27 || hayāripuṣpaiḥ karavīraiḥ | -------------------------------------------- p. 224) kṣīrāktaiḥ sasyasampannāṃ bhuvamāpnoti maṇḍalāt | padmākṣairhavanāllakṣmīmavāpnoti tribhirdinaiḥ || 30 || atha yantrāṇi vakṣyāmi nānābhīṣṭapradāni taiḥ | śṛṇu teṣu vidhānāni samāhitamanāṃ śive || 31 || tūtīnityākṣareṣu syuranāvṛttāni vai daśa | taiḥ ṣoḍaśasvarayutaiḥ ṣaṣṭyāśatamudīritaiḥ || 32 || caturasradvayaṃ kṛtvā tadantarvṛttayugmakam | tadantaraṣṭakoṇaṃ ca tadantarvṛttayugmakam || 33 || kṛtvā tatra likhenmadhye vidyādyaṃ nāmasaṃyutam | vṛttayorantarāśeṣaṃ bahiḥ koṇeṣu cāṣṭasu || 34 || likheddvedve'kṣare teṣu bāhyavṛttadvayāntarā | karmānurūpān bhūtārṇān daśabhūpuramadhyataḥ || 35 || mātṛkāṃ vilikheddikṣu dvādaśa dvādaśa kramāt | antyaṃ caturṣu koṇeṣu śeṣāṇāṃ ca vilekhane || 36 || -------------------------------------------- vā pakṣāntare || 28 || trisaptarātrān ekaviṃśatidinān | kṣīrāktaiḥ chāgamāṃsairityanvayaḥ | chāgomeṣaḥ || 29 || 30 || atha yantrāṇītyādibhirvai ityantaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ daśayantrāṇi upadiśati | tatra etaduktaṃ bhavati iṣṭapramāṇabhrameṇa vṛttadvayaṃ niṣpādya tadbahiraṣṭakoṇaṃ prāgvadvidhyāya tatkoṇāgraspṛṣṭāspṛṣṭikayā vṛttadvayaṃ vidhāya tadbahirantarbahirvibhāgena dvyaṅgulāntarālaṃ samacaturasradvayaṃ niṣpādya sarvamadhye vidyāyāṃ hṛllekhāṃ sanāmākṣarāmālikhya a(dhi)vikṛtavidyāśeṣākṣaraṣaṭkamantarvṛttavīthyāmālikhya svaravikṛtākṣareṣu ṣaṣṭyadhikaśatasaṅkhyeṣu āditaḥ ṣoḍaśākṣarāṇi bahiraṣṭasu koṇeṣu pratikoṇamagramārabhya prākṣiṇyena dvayaṃ dvayaṃ samālikhya bāhyavṛttavīthyāmapi karmānurūpaṃ bhūtākṣarāṇi tathā samālikhya bahiścaturasravīthyāṃ tathaiva mātṛkākṣarāṇi pratidiśaṃ dvādaśa dvādaśa īśāgninir-ṛtivāyvādi samālikhet | tadvilekhane tu teṣu mātṛkākṣareṣu svarāṇāmantyayorbinduvisarjanīyayorbinducaturdaśasu svarākṣareṣu saṃyojya visarjanīyaṃ -------------------------------------------- p. 225) svarairbinduṃsamāyojya yojayedvyañjane param | evaṃ yantrāṇi jāyante daśasiddhyā spadāni vai || 37 || prathamaṃ gairikaiḥ kṛtvā tatrāvāhya śivāṃ yajet | saptamyāṃ triṣu sandhyāsu sitāpūpasamanvitam || 38 || katvā nivedyaṃ payasaḥ prātarmadhyandine tathā | dadhibhaktantu sāyantu kṣīraṃ mocāphalaṃ tathā || 39 || evaṃ maṇḍalamarddhaṃ vā kuryāt pūjāṃ samāhitaḥ | vāñcchitaṃ prāpnuyāddevyāḥ prasādenālpayatnataḥ || 40 || dvitīyaṃ daradaiḥ kṛtvā tatrāvāhyātha taddine | supakvaṃ chāgamāṃsena kṣaudramannaṃ nivedayet || 41 || tāvadbhajenmahīpālaṃ vaśe kurtumayatnataḥ | tathaiva vanitāṃ hṛdyāṃ vaśayedyāvadāyuṣaḥ || 42 || tṛtīyamapi sindūrairvidhāyāvāhya tatra tām | tāvaddinaṃ tathā'bhyarcya vaśayeddvividhān ripūn || 43 || -------------------------------------------- kādilāntākṣareṣu catustriṃśatsu saṃyojya antyaṃ kṣakāraṃ caturasrakoṇe catuṣkābhyantare aṣṭakoṇabahirvṛttadvayādbahiḥ savisarjanīyamālikhet | etat prathamaṃ yantram | dvitīyādīni yantrāṇi asyaiva yantrasyāṣṭakoṇeṣu dvitīyākṣarādiṣo śakaṃ prāgvadālikhet | anyāni daśa susamā(nā)nīti || 31 || 32 || 33 || 34 || 35 || 36 || 37 || prathmamityādibhiḥ samīritā ityatyantairadhyardhaistrayoviṃśati(bhiḥ) śokairdaśavidhayantraprayogāṃstatphalāni copadiśati | tatra prathame yantre | yajet nityakramataḥ | sitā śarkarā || 38 || pāyasādīni trīṇi nivedyadravyāṇi yathākramaṃ sandhyātraye nivedayat ityarthaḥ || 39 || evamarddhaṃ maṇḍalārddham || 40 || daradaiḥ jātiliṅgaiḥ | taddine saptamyām || 41 || tāvat prāguktamaṇḍalādi | bhajet nityakramataḥ | atraprakaraṇe -------------------------------------------- p. 225) caturthaṃ kuṅkumaiḥ kṛtvā tatra madhye'rcayettathā | saptāhādāpadaḥ sarvāḥ prayāntyasyāḥ prasādataḥ || 44 || pañcamaṃ candanaiḥ kṛtvā tanmadhye pūjayecchivām | kevalaṃ pāyasaṃ mocāṃ sitāṃ ghṛtasamanvitām || 45 || nivedayaṃstrisandhyāsu māsādrogānaśeṣataḥ | jitvā sukhī ciraṃ jīveccheṣamāyurnirāmayaḥ || 46 || abhiṣiñcecca tatraiva kumbhaṃ saṃsthāpya tairyajan (jayam) | kṛtvā tasmai dakṣiṇāṃ ca dadyā(ddravyaṃ)dbhūri svaśaktitaḥ || 47 || prāṇapradātre tasmai tu dadyātsarvasvameva vā | yenāsau toṣamāyāti tāvadvittaṃ samarpayet || 48 || ṣaṣṭhaṃ karpūrasaṃyuktaṃ paṭīrairālikhettataḥ | masṛṇe vā śilāpaṭṭe pīṭhe vā saudhabhūtale || 49 || annājyaṃ pāyasāpūpavyañjanāni nivedayet | pūjayettriṣu sandhyāsu japanvidyāṃ tathā vaśī || 50 || trisaptarātramātreṇa jvarādbhīmābhicārajāt | mucyante prāṇino'cintyāḥ śaktayo mantrayantrayoḥ || 51 || saptamaṃ tāmrapaṭṭe tu kṛtvā'vāhyābhipūjya vā | sthāpayenmandire tasmilla/kṣmīrāste'tisusthirā || 52 || aṣṭamaṃ rājate kṛtvā bibhṛyāt sarvasampade | navamaṃ hemagaṃ kṛtvā bhūṣādau dhārayecchive || 53 || -------------------------------------------- sarvā(trā)rcanaṃ nityakramataḥ | tathaiva pūrvavat | dvitīyayantre pūjanāt || 42 || tāvaddinaṃ prāgvat | tathā dvitīyayantrapūjānivedyadravyasahitam | dvividhān sahajakṛtrimān | tatra sahajaḥ svakulotpannaḥ, kṛtrimaścāparādhakṛt || 43 || tathā -------------------------------------------- p. 227) daśame sarvakāryāṇi sādhayedarcayan śivām | yadyaddhi vāñchitaṃ kāryyaṃ tattanmadhyagataṃ tathā || 54 || kṛtvā tāṃ pūjayettatra tatkāryaṃ hṛdaye smaran | taddinaistadavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā || 55 || daśaiva tāni yantrāṇi bhūrje kṛtvā'bhipūjya ca | sikthanirmitapātrasthakṣaudramadhye niveśya tat || 56 || trisandhyamarcayedraktagandhapuṣpaiḥ samāhitaḥ | sādhyasyābhimukho vidyāṃ japannitthamanusmaran(ret) || 57 || pāśena kaṇṭhamābadhya yānti(pāti) taṃ nijapādayoḥ | nyastāñjalikaraṃ śīrṣe dāsohamitivādinam || 58 || trisaptarātrādvaśyāḥ syurnaranārīnṛpādayaḥ | tadeva koṣṇaṃ kṛtvā ca sandhyāsu triṣu nityaśaḥ || 59 || kāmārtā vanitāḥ kāmajvarataptāśayāt śanaiḥ | kulaṃ lajjāṃ vivekaṃ ca parityajyāsya kiṅkarāḥ || 60 || bhaveyuriti yantrāṇāṃ prayogāste samīritāḥ | prāṇapratiṣṭhāvidyāṃ te vakṣye'haṃ śṛṇu pārvati || 61 || -------------------------------------------- prāguktanivedyadravyasahitam || 44 || pāyasādi pratisandhyamekaikam || 45 || 46 || taiḥ yantravilikhitavidyākṣaraiḥ | tasmai abhiṣektre || 47 || asau abhiṣektā || 48 || 49 || annādi pratisandhyaṃ sarvam | japan śataṃ sahasraṃ vā || 50 || 51 || 52 || 53 || tanmadhyagataṃ daśamayantramadhyagatam | tathā prāgvat || 54 || tāṃ dūtīnityām | taddinaiḥ prāgvanmaṇḍalādibhiḥ || 55 || daśaiva tāni pratyekamitiśeṣaḥ | abhipūjya prāṇapratiṣṭhāpuraḥsaraṃ tattallikhitākṣaraiḥ | sikthaṃ madhūcchiṣṭam | tat yantramitiśeṣaḥ || 56 || itthamiti vakṣyamāṇa prakārataḥ || 57 || 58 || tadeva yantrādhiṣṭhitaṃ kṣaudram || 59 || asya prayoktuḥ || 60 || bhaveyuriti pūrvatrānvayaḥ | -------------------------------------------- p. 228) vātonabhodharāyuktaṃ sparśo vyāptena saṃyutaḥ | javī dāhamarudyukto vyomāpi marutā yutam || 62 || agnirhaṃsaśca pūrvāṇau paścādāditrayaṃ tathā | jyāvahniyuktārtho'mbu syāt ṣaṣṭhasaptamakau punaḥ || 63 || hṛcchikhyagniyutaṃ māyā rayagāditrayaṃ punaḥ | hṛdāhāmbucaraiḥ svena gotrādāhāgnibhiḥ param || 64 || vyāptaṃ marutsamopetaṃ vyomāgnigamanantaram | punarādyatrayaṃ cāmbumaruddyu nabhasā yutam || 65 || śūnyaṃ māyānvitaṃ paścāccaturthaṃ pañcamaṃ tathā | agnirhaṃso marudyukto vyāptaṃ ca marutā yutam || 67 || svaṃ syādrayadharāyuktaṃ hṛdambumarudanvitam | haṃsaśca marutā yuktaścatvāriṃśallipirmanuḥ || 68 || -------------------------------------------- prāṇetyādinā ślokottarārddhena sarvatantrasādhāraṇāṃ prāṇapratiṣṭhā vidyāṃ prastauti || 61 || vāta ityādibhirmanurityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiścatvāriṃśadakṣarāṃ prāṇapratiṣṭhā vidyāmupadiśati | tatra vātaḥ akāraḥ | nabhodharāyuktaṃ mu iti | sparśovyāptena saṃyutaḥ ṣya iti | javī dāhamarudyuktaḥ prā iti | vyomāpi marutāyutam ṇa iti || 62 || agniḥ īkāraḥ | haṃso haḥ | pūrvārṇau ityasya pūrvavarṇau prāṇā iti | āditrayaṃ amuṣya iti | jyā vahniyuktā jī iti | ambu vakāraḥ | ṣaṣṭha saptamakau i ha iti || 63 || atha hṛcchikhyagniyutaṃ sthi iti | māyā visarjanīyaḥ | ra ya gā takāroparisthitā ta iti | āditrayaṃ prāgvat amuṣya iti akṣaratrayam | hṛt sakāraḥ | dāhāmbucaraiḥ svena vai iti | ityekaṃ(va) trayoviṃśamakṣaram | gotrādāhāgnibhiḥ paraṃ(dri)tri ityetat caturviṃśamakṣaram | tri(ndriya)ityatra ādau binduḥ sampradāyaprāptaḥ || 64 || vyāptaṃ marutsamopetaṃ yā iti | vyomāgnigamanantaraṃ ṇi iti ṣaḍaviṃśamakṣaram | ādyatrayaṃ amuṣya ityekṣaratrayam | ambumarut -------------------------------------------- p. 229) yādisaptākṣaraiḥ kuryāt ṣaḍaṅgāni dviyogataḥ | tvagādiṣu ca tānyeva nyasecchaktipuṭasthitam || 69 || dhyāyeddevīṃ prāṇaśaktimaruṇāmaruṇāmbarām | aruṇākalpamukuṭāmaruṇādharapallavām || 70 || aruṇāyatanetrābjayugmacārusmitānanām | prasūnapiṇḍaṃ pāśaṃ ca dadhānāṃ pāṇiyugmataḥ || 71 || svasamānābhirabhito veṣṭitāṃ daśaśaktibhiḥ | anantaśaktiyuktābhiḥ pūjayetpadmamadhyataḥ || 72 || -------------------------------------------- ambusahitomarudityarthaḥ vā iti | dyunabhasāyutaṃṅma iti | ekatriṃśamakṣaramitiśeṣaḥ (jama)iti || 65 || śūnyaṃ māyānvitaṃ māyāvisarjanīyaḥ naḥ iti | caturthaṃ prā iti | pañcamaṃ ṇa iti | agniḥ īkāraḥ | haṃsomarudyuktaḥ hā iti | vyāptaṃ ca marutāyutaṃ yā iti || 67 || svaṃ syādrayadharāyukta nnu iti | hṛdambumarudanvitaṃ svā iti | haṃsaśca marutāyuktaḥ hā iti | evaṃ catvāriṃśadakṣaraḥ prāṇapratiṣṭhāmantraḥ | eṣaṃ sarvatantreṣu sarvayantraputtalikābhiṣekakumbhadevatāveśādīnāṃ prāṇapratiṣṭhāmantraḥ || 68 || yādītyādinā ślokena prāṇapratiṣṭhāvidyāyā ṣaḍaṅgādinyāsamupadiśati | tatra dviyogataḥ akṣaradvayayogataḥ | tadyathā (ya)parābhyāṃ hṛdayaṃ, ralābhyāṃ śiraḥ, lavābhyāṃ śikhā, vasābhyāṃ kavacaṃ, śaṣābhyāṃ netraṃ, ṣasābhyāmastraṃ, evaṃ ṣaḍaṅgāni jātibhiḥ sahitaṃ kuryādityarthaḥ | tvagādiṣu tvagasṛṅmāṃsamedo'sthimajjāśukreṣu saptasu dhātuṣu | tānyeva prāguktāni yādi(sā)śāntāni saptākṣarāṇi | śaktipuṭasthitaṃ etattriyāviśeṣaṇam | saptasu pratyakṣaraṃ hṛllekhāpuṭitaṃ yathā syāttathā tattanāmayukteṣu hṛddordvayamūlaparamaṅgalakakṣādvayahṛdādipāṇipāda-yugākhyeṣu sthāneṣu hṛdaya eva vā nyasediti sampradāyārthaḥ || 69 || dhyāyedityādibhirmadhyata ityantaistribhiḥ ślokaiḥ prāṇaśaktidhyānamupadiśati | tatra prasūnapiṇḍaṃ dakṣiṇe devyāḥ prāṇātmakatvāt | tataḥ prāṇanaṃ prasūnapiṇḍam | daśaśaktibhiḥ prāṇādibhiḥ | anantaśaktiyuktābhiḥ pratyekamitiśeṣaḥ || 70 || 71 || 72 || -------------------------------------------- p. 230) prāṇāpānasamānāśca vyānodānā ca śaktayaḥ | nāgā kūrmā sakakarā devadattādhanañjayā || 73 || caturasradvayaṃ kṛtvā tadantarvṛttayugmakam | tadantardaśapatrābjaṃ tadantastaddvayaṃ tathā || 74 || kṛtvā madhye samāvāhya kṛtārghyaḥ pūjayecca tāḥ | lakṣaṃ japetpayobhakṣastaddaśāṃśaṃ hunettathā || 75 || tilaiḥ suddhaiḥ sarṣapaiśca sitairmadhurasaṃyutaiḥ | tarpayetsaurabhādyena jalenetthaṃ susādhayet || 76 || tantre'smin yāstu puttalyo yantrāṇyuktāni sarvataḥ | anayā vidyayā sādhya prāṇāṃstatra niyojayet || 77 || yantra masyāḥ śṛṇu prājñe sadyaḥ pratyayakārakam | yena puttalikā jīvaspandayuktā manorbalāt || 78 || prākpratyakdakṣiṇodakca sūtrāṇyaṣṭau nipātayet | koṣṭhānyekonapañcāśajjāyante teṣu vinyaset || 79 || prāguttaraṃ samārabhya paritopi praveśataḥ | śiṣṭeṣu madhyanavasu likhedaṅgāditaḥ kramāt || 80 || -------------------------------------------- prāṇetyādinā ślokena prāṇaśaktidevyāḥ parivāraśaktīrupadiśati | tatra pradhānāprāṇaśaktireṣāṃ samaṣṭirūpā || 73 || catusradvayamityādibhiḥ sādhayedityantaistribhiḥ ślokaistatpūjāmaṇḍalaṃ tatpūjāṃ tanmantrasādhanaprakāraṃ copadiśati | tatra taddvayam vṛttadvayam | anyaccakranirmāṇaṃ sugamam || 74 || kṛtārghyaḥ prāgvat || 75 || sitaiḥ gauraiḥ || 76 || tantre'smin ityādinā ślokena sarvatra puttalyādiprāṇapratiṣṭhāvidhānamupadiśati | tatra tatra teṣu | anyat sugamam || 77 || yantramityādibhirbhavendityantairadhyarddhaiścaturbhiḥ ślokaiḥ tadyantravidhānaṃ tatprayogaṃ copadiśati | tatrajīvaspandayuktā sādhyajīvāgamataḥ | vinyaset prāṇapratiṣṭhāvidyākṣarāṇītiśeṣaḥ || 78 || 79 || prāguttaraṃ aiśānyām | paritaḥ prādakṣiṇyena | -------------------------------------------- p. 231) tataḥ śiṣṭadvaye sādhyanāmālikhyātha sādhakam | sañjapya vidyāṃ hastena sajīvena spṛśan śatam || 81 || tena puttalikāḥ kuryātsiddhaye nānyathā bhavet | sādhyajīvādyānayanaṃ śṛṇu vakṣyāmi te'dbhutam || 82 || mantravīryaṃ smṛtiṃ kurvan tayā taddehagarbhataḥ | jñānakarmendriyāṇyarthān manojīvaṃ tanuṃ tathā || 83 || tasmātsādhyaśarīrāntātputtalyā nāmabhistathā | raktarajjvāśaktimayyā(dhyā) tānyānīyārpayeddhiyā || 84 || vidyāyāstryakṣarānteṣu sādhyanāmāni yojayet | evaṃ niyojitāṃ vidyāṃ sahasraṃ prajapetspṛśan || 85 || jīvahastena(ma) taccitte niśāmadhyeṣu sādhakaḥ | evaṃ saṃsthāpitaprāṇā puttalī spandate'bdataḥ || 86 || -------------------------------------------- praveśataḥ amu(nu)ktakramam | aṅgoditāni yakārādisaptākṣarāṇi | yantranirmāṇe anyat sugamam || 80 || spṛśan yantramitiśeṣaḥ || 81 || tena dravyeṇa | etaduktaṃ bhavati yairdravyaiḥ saptaputtalikākaraṇamuktaṃ tāni dravyāṇi yantrenidhāya vā teṣu dravyeṣu yantraṃ nidhāya vā tairdravyaiḥ puttalikāṃ kuryāditi | sādhyetyādibhirabdata ityantairarddhādyaiścaturbhiḥ ślokaiḥ puttalyādiṣu sādhyajīvādyānayanamupadiśati | tatra mantravīryasya pañcatriṃśatpaṭale vakṣyamāṇatvādiha nocyate || 82 || tayā smṛtyā sārddhamitiśeṣaḥ | taddehagarbhataḥ sādhyadehābhyantarāt | arthān indriyārthān daśa | jīvaṃ ātmānam | tanuṃ tvagasṛṅmāṃsamedo'sthimajjāśukraujaḥ saṃjñānaṣṭadhātūn | sabindūni yādīnyaṣṭākṣarāṇi sarvādau saṃyojya tadanu tattaddhātūnāṃ nāmoccāraṇānantaraṃ ākṛṣya pratiṣṭāpayābhyuktyā yathopadeśamānayedityarthaḥ || 83 || 84 || tryakṣarānteṣu, etaduktaṃ bhavati prāṇapratiṣṭhāvidyāyā amuṣya iti tryakṣarānteṣu sādhyanāmāni yojayediti || 85 || jīvahastena saśvāsapravāhapārśvasthahastena -------------------------------------------- p. 232) sādhyasya janmanakṣatrāṇyākarṇaya vadāmi te | tajjanmalagnasañjātanavāṃ(ṣṭa)śarkṣapradhānakam || 87 || anyāni ca navarkṣāṇi navagrahasamanvayāt | teṣu teṣu prayogeṣu vakṣyāmyaparahomake || 88 || ripornakhañca keśañca caraṇotthaṃ rajastathā | anyāni cāṅgaromāṇi puttalyāṃ yojayenmṛtau || 89 || vaśyādiṣu ca sarvatra puttalyāṃ proktayā tayā | evaṃ sarvaṃ samākhyātaṃ prāṇākarṣaṇakarma te || 90 || anayā vidyayā kṛtvā prāṇākarṣaṇamuktayā | tatonirdiṣṭaputtalyāṃ tatra tatroktamācaret || 91 || sarvatra māraṇe prokte sādhyarkṣagrahasaṃsthitim | uktānāṃ tu na varkṣāṇāṃ tathaivāṣṭakavargakam || 92 || -------------------------------------------- taccitte puttalīcitte evamityetaduktaṃ bhavati prāgukte yantramadhye puttalīṃ saṃsthāpya sādhyajīvādyānayanaṃ kuryāditi || 86 || sādhyasyetyādinā homake ityantena ślokadvayena sādhyaprāṇināṃ janmanakṣatrāṇi daśavidhānyupadiśati | tatra tajjanmalagrasañjātanavāṃśarkṣaṃ pradhānakam | etaduktaṃbhavati yasya janmasamayalagnanavāṃśe tannavāṃśaviśiṣṭamaṃśakaṃ tannavāṃśāviśiṣṭanakṣatraṃ ca tasya pradhānamiti || 87 || anyāni ca navarkṣāṇi anyonyasamāni gauṇānītyarthaḥ | navagrahasamanvayāt | nakṣatraṇāmitiśeṣaḥ | saca rāśyanvayaḥ homake homapaṭale || 88 || riporityādibhirācaredityantaiḥ tribhiḥ ślokaiḥ puttalīnirmāṇe guṇavidhānopadeśaṃ uktanigamanaṃ ca karoti | tatra mṛtau māraṇaprayoge || 89 || vaśyādiṣvityatra ādiśabdena ākarṣaṇavidveṣaṇādi | tayā sādhyanakhakeśādirahitayā tatra tatra proktadravyanirmitayā | tatra prayoga iti śeṣaḥ || 91 || sarvatretyādinā kṣaṇādityantena ślokadvayena abhicāraprayoge abhicāryasya grahānukūlyavīkṣaṇaṃ tadanapekṣaṇe pratyavyayaṃ copadiśati | tatra sādhyarkṣagrahasaṃsthitiṃ sādhyasya pradhānanakṣatrarāśyorgraṇāṃ balābalaṃ ca | tannavarkṣāṇāṃ tatsādhyasya navagrahadaśāprāptajanmanakṣatrāṇāṃ navānāṃ aṣṭavargakaṃ ādityādi saptagrahāṇāṃ janmalagnasya ca | -------------------------------------------- p. 233) daśāsthitiṃ ca saṃvīkṣya kuryānmāraṇamātmavān | anavekṣya kṛtaṃ karma svātmānaṃ hanti tatkṣaṇāt || 93 || brāhmaṇaṃ dhārmikaṃ bhūpaṃ vanitāmāstikaṃ naram | vadānyaṃ sadayaṃ nityamabhicāre na yojayet || 94 || yojayedyadi vaireṇa pratyagenaṃ nihanti tat | abhicārasya viṣayānākarṇaya vadāmi te || 95 || pāpiṣṭhānnāstikā/ścaurān devabrāhmaṇanindakān | prajānāṃ ghātakān sarvakleśakarmasu saṃsthitān || 96 || kṣetravittadhanastrīṇāmāhartāraṃ kulāntakam | nindakaṃ samayānāṃ ca piśunaṃ rājaghātakam || 97 || viṣāgnikṣuraśastrādyairhiṃsakaṃ prāṇināṃ sadā | niyojayenmāraṇeṣu karmasvetairna pātakī || 98 || kṛtvā'śu māraṇaṃ karma tadante svadhanārddhataḥ | pādatovā guruṃ viprānārādhya svena nityayā || 99 || abhiṣiṃcya tatovidyāṃ japellakṣaṃ haviṣyabhuk | janmatraye pyabdamātramabhiṣekaṃ samācaret || 100 || -------------------------------------------- anyonyānugrahajñāpakaṃ jyotiḥśāstroktamupāyamaṣṭavargakamiti kathayati || 92 || daśāsthitiṃ kālacakramahādaśādisthitim | grahāṇāmānukūlyaprātikūlyāvekṣaṇaṃ māraṇe karmmaṇyeva, nānyatra || 93 || brāhmaṇamityādinā tadityantenārddhādyena ślokenānabhicāryān tadabhicāraṇepratyavāyaṃ copadiśati | tatra dhārmikamiti bhūpamityasya viśeṣaṇam | a`hicāre māraṇe, anyat sugamam || 94 || abhicāretyādibhiḥ pātakītyantairarddhādyaistribhiḥ ślokairabhicāryānupadiśati | tatra etaiḥ māraṇakarmabhiḥ | pātakī sādhaka itiśeṣaḥ || 95 || 96 || 97 || 98 || -------------------------------------------- p. 234) sadūrvāhomamabdantu tatpāpaireṣa mucyate | etatte kathitaṃ sarvaṃ dūtīnityāvidhānakam || 101 || pādatattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niṣphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 102 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate trayodaśapaṭalam | -------------------------------------------- kṛtvetyādibhirvidhānata ityantaistribhiḥ ślokairabhicārakaraṇaprāyaścittamupadiśati | tatra āśu iti padacchedaḥ | haviṣyabhuk haviṣyaṃ nāma nirlavaṇapakvavrīhitaṇḍulānnam || 99 || 100 || tatpāpaiḥ abhicārakaraṇapāpaiḥ | eṣa sādhakaḥ | 101 || 102 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya tantrasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ śivadūtīnityāvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ trayodaśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 13 || granthasaṃkhyā yantrāṇyekādaśa vyākhyāgranthāḥ proktāḥ śatātparam | sārddhasaptadaśaiva syuḥ paṭale'smi/strayodaśe || 0 || atha caturdaśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityāsu navamī yā samīritā | proktaiva tvaritā vidyā prāgeva dvādaśākṣarā || 1 || tadvidhānaṃ śṛṇu prājñe homa tantrādibhiḥ saha | yena mantrī manmathābho vikṣobhayati bhūtalam || 2 || vidyācaturthavarṇādisaptabhistvakṣaraistathā | kuryādaṅgāni yugmārṇaiḥ ṣaṭkrameṇa karāṅgayoḥ || 3 || śirolalāṭakaṇṭheṣu hṛnnābhyādhārake tathā | ūrvorjānvorjaṅghayośca pādayośca krameṇa vai || 4 || dvitīyopāntyamadhyasthairmantrārṇairitarairnyaset | tārādyaiḥ śṛṇu taddhyānaṃ tacchaktīstatprapūjanam || 5 || śyāmavarṇāṃ śubhākārāṃ navayauvanaśobhinīm | dvidvikramādaṣṭanāgaiḥ kalpitābharaṇojjvalām || 6 || -------------------------------------------- atha caturdaśapaṭalam | pūrvasmi/strayodaśe paṭale aṣṭamyā dūtīnityāyā vidhānamupadiśyānantaraṃ navamyāstvaritānityāvidyāyā vidhānamupadiśati atha ṣoḍaśetyādi pārvato ityantena ślokaśatarūpeṇa caturdaśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādinā bhūtalamityantena ślokadvayena paṭalārthānuddiśati | tatra prāgeva tṛtīyapaṭale || 1 || vikṣobhayati svātmanā prasiddhiṃ karoti || 2 || vidyetyādibhiḥ pūjanamityantaistribhiḥ ślokairnyāsādikamupadiśati | tatra tathā yathā prāṇapratiṣṭhāvidyāyāṃ śṛṅkhalābandhena ṣaḍaṅgayojanaṃ ūrujānujaṅghāpādayorekaikam || 3 || 4 || dvitīyopāntyamadhyasthaiḥ dvitīyā hṛllekhā, antyasya samīpamupāntyaṃ tayormadhyasthairmantrārṇairitarairapi tārādyaiḥ | etaduktaṃ bhavati prathamaṃ hṛllekhā, tadanu -------------------------------------------- p. 236) tāṭaṅkamaṅgadaṃ tadvadraśanānūpurānvitaiḥ | viprakṣatriyaviṭśūdrajātibhirbhīmavigrahaiḥ || 7 || pallavāṃśukasaṃvītāṃ śikhipucchakṛtaiḥ śubhaiḥ | valayairbhūṣitabhujāṃ māṇikyamukuṭojjvalām || 8 || bahirbarhakatāpīḍāṃ tacchattrāṃ tatpatākinīm | guñjāguṇalasadvakṣaḥkucakuṅkumamaṇḍanām || 9 || trinetrāṃ cāruvadanāṃ mandasmitamukhāmbujām | pāśāṅkuśavarābhītilasadbhujacatuṣṭayām || 10 || dhyātvaivaṃ totalāṃ devīṃ pūjayecchaktibhirvṛtām | tadagrasthāṃ ca sphāṭkārīṃ śaracāpakarojjvalām || 11 || prasāde phaladāne ca sādhakānāṃ tvarānvitām | yataḥ sā tvaritetyuktā māyānityā navamyasau || 12 || -------------------------------------------- praṇavastata upāntyaṃ hṛllekhāmityevaṃ krameṇānyānmantravarṇān varmādi phaḍantān daśasaṅkhyān prokteṣu daśasu sthāneṣu nyasediti || 5 || śyāmavarṇāmityābhirvṛtāmityantairaddhyarddhaiḥ pañcabhiḥślokairdevyā nityasaparyādhyānamupadiśati | tatra dvidvikramādityādinā vigrahairityantenārddhādyenaikena ślokenaitaduktaṃ bhavati dvidvikramāt brāhmaṇakṣatriyavaiśyaśūdrajātibhiraṣṭabhirbhujagendraḥ || 6 || kramāt kalpitatāṭaṅkādaraśanānūpurayugalāmiti | atra cāturvarṇyotpattikrameṇābharaṇakalpanamiti boddhavyam || 7 || pallavāṃśukasaṃvītāṃ kisalayaśākhāparidhānam | barhibarhakṛtāpīḍāṃ āpīḍā cūḍā | tacchatrāṃ barhibarhacchattrām | tatpatākinīṃ tadvat | āyudhakalpanaṃ vāmaurddhādidakṣiṇādharahastāntaṃ vāmadakṣiṇakrameṇa || 10 || trotalāṃ tvaritām | devyāstu tvaritātrotalātūrṇetināmāni || tadagrasthetyādibhirmanmatha ityantairarddhādyaiḥ pañcabhiḥ ślokairdevyāḥ parivāraśaktyādikamupadiśati | tatra śaracāpakarojjvalāṃ dhanurbāṇojjvalakarayugalām || 11 || -------------------------------------------- p. 237) kṛṣṇavarṇogadāpāṇirvarvarorddhaśiroruhaḥ | kiṅkaraścāgratastasyāḥ pūjyaḥ sarvārthasiddhaye || 13 || taddvārapārśvayoḥ pūjye jayāvijayasaṃjñike | śaktī tatsadṛśe svarṇavetravellatkarāmbuje || 14 || huṅkārī khecarī caṇḍā chedinī kṣepaṇī tataḥ | strīhuṅkāryau kṣemakarī lokapālasamā imāḥ || 15 || pūjyāḥ padmāṣṭapatreṣu sthitā mantrārṇaśaktayaḥ | yābhirnityārcitābhiḥ syānnaronārīṣu manmathaḥ || 16 || śṛṇu pūjāvidhiṃ tasyā stvaritāyā maheśvari | prāgvadarghyaṃ vidhāyeśāmaṣṭasiṃhāṅghrike śubhe || 17 || āsane hemaracite vidadhyātbhūpuradvayam | paścimadvārasaṃyuktaṃ tadantarvṛttayugmakam || 18 || tadantaraṣṭapatrābjaṃ vidhāyātra parāṃ śivām | prāgvadāvāhya paritaḥ śaktibhirveṣṭitāṃ tathā || 19 || -------------------------------------------- prasāde ābhimukhye | anena ślokena devyā nāmanirvāhaḥ || 12 || gadāpāṇiḥ asyāpi pāṇidvayam | varvaraḥ kuṭilaḥ | kiṅkaraḥ devyāḥ preṣyabhūto bhūtaviśeṣaḥ || 13 || tatsadṛśe devatāsamānavarṇe | svarṇavetravellatkarāmbuje anayorapi bāhudvayam || 14 || strīhūṅkāryo strīkārī huṅkārī iti ca dveśaktī | lokapālasamāḥ | varṇāyudhavāhanairiti śeṣaḥ || 15 || mantrārṇaśaktayaḥ tvaritāmantrākṣaraśaktayaḥ | yābhiḥ akṣaraśaktibhiḥ | syāt sādhaka iti śeṣaḥ | manmathaḥ sarvāḥ striyaḥ kāmavat svātmadarśanena kṣobhayatītyarthaḥ || 16 || ṛṇvityādibhiḥ samāpayedityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairdevyā nityasaparyākramamupadiśati | tatra prāgvat ṣaḍaṅgamūlābhyām | īśāṃ sarvādhiṣṭhātrīm | aṣṭasiṃhāṃghrike aṣṭasiṃhapādasahite || 17 || vidadhyādityādinā vidhāyetyantena pādādyena ślokottarārddhena devyā nityasaparyācakramupadiśati | tatra etaduktaṃ bhavati paścimadvāropetaṃ caturasradvayaṃ vidhāya tadantarvṛttadvayopetamaṣṭadalaṃ padmaṃ sakarṇikaṃ vidadhyāditi || 18 || atra cakre | -------------------------------------------- p. 238) mudrādarśanapūrvaṃ tu pūjayettāṃ yathoditam | agrapatrāgrake vṛttamadhye vā'rcyau puroditau || 20 || kiṅkarasya baliṃ dadyāddevyagre prāgudīritaiḥ | svasamānagaṇākīrṇamaṇḍalasthasya bhaktitaḥ || 21 || evaṃ pūjāṃ vidhāyāgre japedvidyāṃ sahasrakam | śataṃ vā kṛtahomastu pūjāṃ prāgvatsamāpayet || 22 || tataḥ sādhitavidyastu prayogānācarennaraḥ | bailvairdaśāṃśāṃ juhuyātpatrādyaiḥ sādhane jape || 23 || evaṃ saṃsiddhamantraistu mantritaiśculukodakaiḥ | phaṇidaṃṣṭrāmṛtānāntu mukhe santāḍya jīvayet || 24 || tatkarṇayorjapedvidyāṃ yaṣṭyā vā japasiddhaye | santāḍya śīrṣe sahasā mṛtamutthāpayediti || 25 || kāmyahomavidhiṃ devi śṛṇu vakṣye yathāvidhi | kṛtvā yoniṃ kuṇḍamadhye tatrāgnau vidhivaddhunet || 26 || -------------------------------------------- etaduktaṃ bhavati āvāhya karṇikāmadhye iti śeṣaḥ || 19 || mudrādarśanapūrvaṃ sthāpanādimudrācatuṣṭayapūrvam | etatsarvasādhāraṇam | yathoditam agrādi prādakṣiṇyena | agrapatrāgrake agra evāgrake aṣṭadalānāṃ devyagradalāgre vṛttamadhye padmabāhyasthavṛttadvayavīthyām | puroditau phaṭkārīkiṅkarautau yathākramamagradalāgre vṛttamadhye vīthyorarcayedityarthaḥ || 20 || baliṃ antyamitiśeṣaḥ | devyagre prāgvattvaritāsannidhau | sarvatra balidānaṃ tattanmūledevatāsannidhau | prāgudīritaiḥ annādyaiḥ tanmantreṇeti śeṣaḥ | (prāgurīrita)maṇḍalaṃ vṛttamadhyam || 21 || prāgvat lalitāsaparyāsamāptivat || 22 || tata ityādibhiritītyantaistribhiḥ ślokairvidyāsādhanaṃ siddhavidyasya viṣaharaṇavidhānaṃ copadiśati | tatra patrādyaiḥ ādyaśabdena puṣpamūlakāṇḍaphalānyabhidhīyante | jape yugānurūpamakṣaralakṣasaṅkhyāke daśāṃśaṃ juhuyādityanvayaḥ || 23 || mantritaiḥ | -------------------------------------------- p. 239) tilasarṣapagodhūmaśālidhānyayavairhunet | trimadhvaktairekaśovā sametairvā samṛddhaye || 27 || bakulaiścampakairabjaiḥ kahlārairaruṇotpalaiḥ | kairavairmallikākundamadhukairindirāptaye || 28 || aśokaiḥ pāṭalairbilvairjātīvicakilaiḥ sitaiḥ | navairnīlotpalairaśvaripujaiḥ karṇikārajaiḥ || 29 || homāllakṣmīṃ ca saubhāgyamāyurvittaṃ yaśonidhim | yadyaddhi vāñchitaṃ sarvamavāpnoti suniścitam || 30 || dūrvāguḍūcīmaśvatthaṃ vaṭamāragvadhaṃ tathā | sitārkaṃ plakṣajaṃ hutvā rogānmuktonaro'cirāt || 31 || ikṣujambūnārikelamocāguḍasitairhutaiḥ | acalāṃ labhate lakṣmīṃ bhoktā ca bhavati dhruvam || 32 || etairudīritairājyamadhukṣīraplutairhutaiḥ | ekaikairvanitā vaśyā yāvajjīvaṃ dhanādibhiḥ || 33 || -------------------------------------------- śatavāramitiśeṣaḥ | tatkarṇayoḥ daṣṭasya karṇayoḥ | japan jīvayeditiśeṣaḥ || 24 || vā pakṣāntare | japasiddhayā karāgrasṛṣṭikayā vidyāsahasravārajapasiddhayā | mṛtaṃ phaṇidaṃśataḥ utthāpayet | eṣa tṛtīyaḥ pakṣaḥ || 25 || kāmya homa ityādibhiḥ priye ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairnānāvidhadravyahomānnānāvidhaphalāvāptimupadiśati | tatra yoniṃ kuṇḍamadhye kuṇḍapaṭalavakṣyamāṇaprakāreṇa kuṇḍaṃ kṛtvā tanmadhye yoniṃ kuryādityarthaḥ | etatsarvahomasādhāraṇam | tatra yonyām | agnau sthāpite iti śeṣaḥ | vidhivat prāgvadagnimukhādikaṃ kṛtvetyarthaḥ || 26 || ekaśaḥ ekaikaiḥ || 27 || aruṇotpalaṃ prāgvat | kairavaiḥ sitairitiśeṣaḥ || 28 || vicakilāni gurumukhādavagantavyāni | smitaiḥ vikasitaiḥ | aśvaripujaiḥ karavīrapuṣpaiḥ || 29 || 30 || guḍūcīṃ prāgvadamṛtālatām | sitaiḥ -------------------------------------------- p. 240) taistairājyaplutaḥ bhūpā vaśyāḥ syurhavanātpriye | kṣīrāktaistairhutairmartyā vaśe tiṣṭhantyaśeṣataḥ || 34 || sarṣapājyairhunenmṛtyukāṣṭhāgnau vairimṛtyave | tadaktairvairiyonyutthamāṃsairapi ca tatkṛte || 35 || akṣendhanāghnau yonyutthakṣatajotpācitaṃ carum | āruṣkaraghṛtopetaṃ phaṇiśīrṣasru cā hunet || 36 || kṛṣṇāṃśukaśiroveṣṭya khaḍgapāṇiśca roṣavān | niśāmadhye hunetsadyo nihantuṃ vairiṇaṃ haṭhāt || 37 || mṛtyukāṣṭhānale tasya phalaiḥ patraiśca homataḥ | saptarātrādarātestu gajāśvā rogamāpnuyuḥ || 38 || caturaṅgulajairhomāccaturaṅgaṃ balaṃ ripoḥ | saptāhādrogaduḥkhārtaṃ bhavatyeva na saṃśayaḥ || 39 || evamasyāstu vidyāyā vaibhavaṃ konu varṇayet | tathāpi daddiśā kiñcidvarṇyate tacchṛṇu priye || 40 || -------------------------------------------- śarkarābhiḥ || 31 || 32 || etairudīritaiḥ tilādibhiriti śeṣaḥ | ājyamadhukṣīraplutaiḥ trimadhusiktaiḥ | trimadhusiktatvaṃ sarvasādhāraṇameva | ekaikairitisarvaprayogasādhāraṇameva | dhanādibhirityatrādiśabdaḥ prāṇaviṣayaḥ || 33 || taistairājyaplutaiḥ kevalaghṛtābhyaktaistilādibhiḥ sarvaiḥ ṣaṭtriṃśaddravyairuktakrameṇa homaṃ kuryādityarthaḥ | kṣīrāktaistairuktakrameṇa homaṃ kuryāditi yāvat | etaduktaṃ bhavati tilādibhiḥ sitāntaiḥ ṣaṭtriṃśaddravyaistattatprayogeṣu proktakrameṇa trimadhvaktairjuhuyāditi prathamapakṣaḥ | kevalaghṛtābhyaktaistairjuhuyāditi dvitīyaḥ pakṣaḥ | kevalakṣīrāktairjuhuyāditi tṛtīyaḥ pakṣaḥ iti | mṛtyuḥ kāraskaraḥ | tadaktaiḥ sarṣapājyasiktaiḥ ! vairiyonyutthamāṃsaiḥ śatrunakṣatrayonimāṃsaiḥ | tatkṛte vairimṛtyave || 35 || yonyutthakṣatajotpācitaṃ sādhyanakṣatrayonirudhirapācitam | phaṇiśīrṣasrucā srugbhūtena chinnena -------------------------------------------- p. 241) atha yantrāṇi vakṣyāmi samastābhīṣṭasiddhaye | tāni sarvāṇi deveśi ! kuru citte krameṇa vai || 41 || prākpratyakdakṣiṇodak ca sūtrāni dvādaśārpayet | tadagrāṇyabhitaḥ kuryāttiśikhānyasya madhyage || 42 || koṣṭhe tārasya madhyasthaṃ nāma kṛtvā śivādiṣu | prādakṣiṇyapraveśena dvādaśāvṛtti māyayā || 43 || vidyāmālikhya sañjapya bibhṛyāt sarvasiddhaye | śriyai kīrtyai ca vaśyāya saubhāgyāyākhilāptaye || 44 || viṣagrahagadonmādaśāntyai yuddhe jayāptaye | naranārīnṛpādīnāṃ vaśyāya bibhṛyācca tat || 45 || prākpratyak dakṣiṇodaka ca nava sūtrāṇi pātayet | jāyante ca catuḥṣaṣṭikoṣṭhāni parameśvari ! || 46 || -------------------------------------------- bhujaṅgamaphaṇenetyarthaḥ | nihantuṃ vairiṇaṃ vairinidhanāya hunediti pūrvatrānvayaḥ || 37 || tasya phalaiḥ mṛtyuphalaiḥ | patraiḥ mṛtyupatrairityarthaḥ || 38 || caturaṅgulajaiḥ āragvadhaprasūnaiḥ || 39 || tat vaibhavam | diśā ekadeśena | tatvaibhavaṃ sṛṇvityanvayaḥ || 40 || atha yantrāṇītyādibhistadityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairekaviṃśatyadhikaśatakoṣṭhānugrahayantraṃ tadviniyogaṃ tatphalāni copadiśati | tatra triśikhāni pratyagraṃ triśūlāni | madhyage koṣṭhe sarvamadhyasthe koṣṭhe || 41 || 42 || māyayā hṛllekhayā sārddhamitiśeṣaḥ || 43 || tat yantramitiśeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati prākpratyagagrāṇi dakṣiṇodagagrāṇi ca samāntarālāni dvādaśadvādaśasūtrāṇyāsphālyābhito'ṣṭācatvāriṃśatsaṅkhyāni tadagrāṇi pratyekaṃ triśūlīkṛtya ekaviṃśatyadhikaśatasaṅkhyeṣu koṣṭheṣu sarvamadhyasthakoṣṭhamadhye praṇavaṃ nāmagarbhaṃ samālikhya śivādiprādakṣiṇyapraveśenāmuktakramaṃ mūlavidyāyāḥ praṇavādīni prathamahṛllekhāvidhuraṃ daśākṣarāṇi dvitīyahṛllekhodare dvādaśakṛtvaḥ samālikhya proktakrameṇa vibhṛyāditi || 44 || 45 || -------------------------------------------- p. 242) teṣu sarvanirṛtyādi likhellakṣmīmanukramāt | bahistūrṇākṣarairante vaṣaḍyuktaistu (pūjayet) veṣṭayet || 47 || anugrahaṃ mahācakraṃ vidyāṃ śṛṇu maheśvari | sarvatobhadravinyāsānuṣṭubhaṃ sarvasiddhidam || 48 || dāhavahniyutaṃ cādya viyaddhṛnmarutā tataḥ | nabhaśca marutopetaṃ vyāptaṃ tena samanvitam || 49 || etānyeva vilomāni prathamaṃ caraṇaṃ bhavet | dvitīyādyaṃ dvitīyaṃ syādbhuvā śūnyaṃ dvitīyakam || 50 || tṛtīyaṃ taccaturthaṃ syājjyā (tu) ca sābhracarā tataḥ | pratilomaṃ tathaiteṣaṃ dvitīyaṃ caraṇaṃ bhavet || 51 || -------------------------------------------- prāgityādinā veṣṭayedityantena ślokadvayena catuḥṣaṣṭikoṣṭhānugrahayantramupadiśati | tatra etaduktaṃbhavati prākpratyagagrāṇi dakṣiṇodagagrāṇi ca samāntarālāni nava nava sūtrāṇyāsphālya catuḥṣaṣṭikoṣṭhāni kṛtvā tatra śivanir- ṛtikoṣṭhārambhapaṅktiśodakṣiṇottarāvasānaṃ catuścatuḥpaṅktikaṃ vakṣyamāṇaṃ(aṃ) sarvatobhadrarūpaṃ(aṃ) śrīvidyānuṣṭubhamālikhya tadbahiḥ prāgādiṣu catasṛṣu dikṣu īśādīśāntaṃ caturāvṛtti tadbāhyarekhāspṛṣṭāṃ tvaritāvidyāmantargatavaṣa(pha)ṭkāraiḥ tvaritākṣarairveṣṭayediti || 46 || 47 || anugrahamityādibhiḥ saṅkathetyantaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ prastāvapūrvakasarvatobhadrākārānuṣṭup śrīvidyoddhāraṃ tadvaibhavaṃ copadiśati | tatra sarvatobhadravinyāsānuṣṭubhaṃ sarvatobhadrapratipādakatvaṃ tu catasṛṣu paṅktiṣu pratilomānulomato'ṣṭakṛtvovācanasiddheḥ || 48 || dāhavahniyutaṃ cādyaṃ viyat dāhavahnibhyāṃ sametaṃ viyadakṣaraṃ śrīvidyāyā ādyamakṣaramityarthaḥ śrī iti | hṛnmarutā tataḥ sā iti dvitīyam | nabhaśca marutopetaṃ mā iti tṛtīyam | vyāptaṃ tena samanvitam tena marutā pā iti caturtham || 49 || etānyeva uktakramasthitāni catvāryakṣarāṇyeva | vilomāni uktakramaviparyāsataḥ | caraṇaṃ pādaḥ | etaduktaṃ bhavati uktakramasthitāni catvāryakṣarāṇi uktakramaviparyāsatovilomāni tānyeva yamosāśrī -------------------------------------------- p. 243) tṛtīyaturyau parata ilā vanhyā tatastvilā | marudyutā prāgvadetatpratilomaṃ tṛtīyakam || 52 || caturthaṃ dvādaśaṃ viṃśaṃ tatpūrvaṃ te vilomagāḥ | etaccaturthaṃ caraṇaṃ śrīvidyāyāṃ maheśvari || 53 || sarvatobhadrarūpaiṣā vidyā sarvārthasādhikā | yatra sthitā'sau cakrasthā na tatrāśubhasaṅkathā || 54 || -------------------------------------------- ityevamaṣṭākṣarāṇi śrīvidyānuṣṭabhaḥ prathamaḥ pādaḥ iti | dvitīyādyaṃ dvitīyaṃ syāt proktaprathamapādasya dvitīyākṣaraṃ dvitīyapādasya ādyamakṣaramityarthaḥ | sā iti dvitīyapādasya ādyamakṣaram | bhuvāśūnyaṃ dvitīyakaṃ (ko) no iti dvitīyamakṣaram || 50 || tṛtīyaṃ taccaturthaṃ syāt prathamapādasya pā iti caturthamakṣaraṃ dvitīyapādasya tṛtīyamakṣaraṃ bhavedityarthaḥ | jyā ca sābhracarā tataḥ jyā jakāraḥ | abhraṃ jñakāraḥ | cara ekāraḥ jñe iti caturthamakṣaraṃ bhavet | eteṣāmuktakramasthitānāṃ caturṇāmakṣarāṇāṃ caraṇaṃ prāgvat | etaduktaṃ bhavati proktakramasthitānāṃ caturṇāmakṣarāṇāṃ prāgvat jñeyānosā iti vytkramaṃ paṭhet | tasyā anuṣṭubhodvitīyaḥ pādobhavediti || 51 || tṛtīyaturyau parataḥ prathamapādasya tṛtīyacaturthākṣare sāyā iti tṛtīyapādasya prathamadvitīyākṣare syātāmityarthaḥ | ilā vanhyā vanhinā strotvaṃ svātantrāt | lī iti tṛtīyamakṣaram | ilā marudyuktā lā iti caturthamakṣaram | etatpratilomaṃ proktakramasthitasyākṣaracatuṣṭayasya pratilomaṃ lālīyāmā iti tṛtīyaḥ pādobhavedityarthaḥ | tṛtīyakaṃ caraṇamitiśeṣaḥ | pāda-ityarthaḥ || 52 || caturthaṃ dvādaśaṃ viṃśaṃ tatpūrvaṃ asyā vidyāyā caturthaṃ pā ityakṣaraṃ dvādaśaṃ jñe ityakṣaraṃ, viṃśaṃ lā ityakṣaraṃ, tatpūrvaṃ ekonaviṃśaṃ lī ityakṣaramevaṃ catvāryakṣarāṇi proktakrameṇa bhaveyuḥ | te vilomagāḥ uktakramasthitā ete catvārovarṇā vilomataḥ paṭhitāḥ | etat varṇāṣṭakam | caraṇaṃ prāgvat | etaduktaṃ bhavati uktakramasthitāścatvārovarṇāstatkramavilomapaṭhitāśca cayo jñe lā līlā jñeyā ityeva varṇāṣṭakaṃ tasyāḥ śrīvidyānuṣṭabhaścaturthaḥ pādobhavediti || 53 || sarvatobhadrarūpaiṣā etaduktaṃ bhavati pūrvoktacatuḥṣaṣṭikoṣṭheṣu ūrdhvādiṣu prathamadvitīyatṛtīyacaturthapaṅktiṣu sarvādi dakṣāntaṃ caturaḥ pādān samālikhya tāneva pādān -------------------------------------------- p. 244) daśasūtranipātena kṛtvaikāśīti(saṃ)kaṃ padam | tanmadhyakoṣṭhe (dāvasthaṃ kṛtvā) madhyasthe dāve nāmāsya vīthiṣu || 55 || likhedvarṇacaturthaṃ tat (ṣkaṃtu) śṛṇu bhadre yathāvidhi | jyādharāsvairmāyayā hṛttato'mbu sparśagā ilā || 56 || tataḥ śriyo likhedvidyāṃ śivarakṣodigādikām | prāgvattūrṇāmṛtārṇaistairveṣṭayedvṛddhiyojitaiḥ || 57 || tato'mbu svayutaṃ tena mā(lā)yākalitarūpiṇā | vṛttadvayena niṣpādya kumbhaṃ padmādharottaram || 58 || kṛtvā svarṇādisūtreṣu sampūjyābhyarcya tat punaḥ | sthāpayejjapasaṃsiddhiṃ teṣu pūrvoditeṣu vai || 59 || -------------------------------------------- adhasthapaṅktiṣu catasṛṣu sarvādhastāt prathamapādo yathā bhavati tathā tadvat pratilomena samālikhya paśyedbāhyapaṅktiṣu catasṛṣu pratilomānulomataḥ prathamapādo dṛśyate | sarvatra dvitīyapaṅktiṣu catasṛṣu tathāvidho dvitīyapādaśca dṛśyate | tathā tṛtīyāsu catasṛṣu paṅktiṣu tṛtīyapādaśca dṛśyate | tadvaccaturthīṣu paṅktiṣu caturthapādaśca dṛśyata iti | asau śrīvidyetiśeṣaḥ || 54 || daśetyādibhiḥ sampadetyantaiḥ saptabhiḥ ślokairekāśītipadopetāmṛtakumbhāhvayaṃ yantraṃ tadviniyogaṃ tatphalāni copadiśati | tatra dāvaḥ ṭhakāraḥ || 55 || tat śṛṇvityanvayaḥ | jyādharāsvaiḥ jū/ iti | māyayā hṛt visarjayīyena sahitaḥ sakāraḥ sa iti | ambu vakāraḥ | sparśagā ilā ṣala (ṭa) iti | etāni catvāryakṣarāṇi sarvamadhyasthakoṣṭhapārśvasthacatuḥpaṅktisthakoṣṭhacatuṣṭayeṣvabhyant arāt nirgamanagatyā krameṇa vilikhediti sampradāyārthaḥ | atra kevalasampradāyinaścatasṛṣu paṅktiṣu catvāryakṣarāṇi paṅktikrameṇa ekaikamakṣaraṃ caturṣu caturṣu vilikhediti kathayanti | tannābhimatamasmadārādhyapādānām || 56 || tūrṇāmṛtārṇaiḥ tūrṇāmṛtākṣaraiḥ tūrṇāmṛtākṣarāṇi nāma phaṭviyuktāni vaṣaṭyuktāni tvaritāvidyākṣarāṇi || 57 || ambusvayutaṃ vaṃ iti | tena kevalaṃ vaṃ ityakṣareṇa | mālākalitarūpiṇā anyonyānuṣaktalikhitavigraheṇa sārddhaṃ iti śeṣaḥ | padmādharottaraṃ adharottarataḥ ūrdhvādhomukhābhyāṃ padmābhyāmupetaṃ kumbhamityarthaḥ || 58 || samprajya -------------------------------------------- p. 245) tatra lakṣmīratisphītā nīrogāśca prajāstathā | gajāścā paśavastvanye prāṇinaḥ mukhino'niśam || 60 || bhūtapretapiśācādi pīḍāsu vibhṛyādidam | alakṣmīśāntaye vaśyasiddhaye sarvasampade || 61 || nigrahaṃ śṛṇu deveśi ! śatravo yasya śaktitaḥ | svalpenaiva tu kālena bhavantyeva parāsavaḥ || 62 || prāgvadekāśītipadaṃ kṛtvā tanmadhyakoṣṭhake | dāhagarbhe nāma kṛtvā tathā digvīthiṣu kramāt || 63 || -------------------------------------------- devatāmitiśeṣaḥ | abhyarcya yantramitiśeṣaḥ | pūrvoditeṣu ekādaśarāśyudayakāleṣu tattadrāśisthāneṣu cetiśeṣaḥ || 59 || etaduktaṃ bhavati prākpratyak dakṣiṇodak ca samāntarālamāsphālitairdaśabhiḥ sūtrairekāśītipadāni vidhāya tatra sarvamadhyakoṣṭhe upari binduyuktaṭhakārodare nāmālikhya tatkoṣṭhapārśvasthapaṅktiṣu catasṛṣu krameṇāgrādiprādakṣiṇyena jū/ ityakṣaraṃ saḥ ityakṣaraṃ vakāraṃ ṣaṭ iti caturṣu koṣṭheṣu ca abhyantarānnirgamanagatyā vilikhya tata īśādikaṃ nirṛtyādikaṃ ca prāguktāṃ śrīvidyānuṣṭubhaṃ madhyavīthicatuṣṭayava(rga)rjamālikhya sarvabāhye abhitaḥ īśādīśāntaṃ tūrṇāmṛtākṣarāṇi caturāvṛttyā prāgvatsamālikhya sarvamadhyakoṣṭhamadhyamavaṣṭabhya catuṣkoṇasthatūrṇāmṛtākṣaramānena bhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya tadbāhye'(na)ṅgulamāne ca tathāvṛttaṃ niṣpādya uparitanabhāge ca adhobhāgeca madhyataścaturaṅgalāntarālaṃ vṛttadvayaṃ mārjayitvā tadagracatuṣṭayāt manāgvakraṃ samāntarālamupari caturaṅgulaṃ kumbhamukhākāraṃ yathā bhavati tathā samunnamayya tatkumbhamukhe tiryak(ca) rekhādvayaṃ prasārya tatkumbhavīthīmadhyaṃ anyonyaspṛṣṭavakāramālayā śṛṅkhalārūpayā antarmukhayā samāpūrya sarvatropari binduṃ samālikhya kumbhādhastāt padmakarṇikāsthaṃ kumbhaṃ yathā bhavati tathā samālikhya kumbhamukhe ca adhomukhamūrddhanālaṃ ca padmaṃ samālikhya proktakrameṇa manīṣiteṣu viniyogāt proktāni phalāni ca syuriti || 60 || 61 || nigrahamityādibhirasurairapītyantairaṣṭādaśabhiḥ ślokaiḥ ekāśītipadopetaiḥ nigrahayantraṃ tatra lekhyāni kūṭākṣarāṇi sarvatobhadrākārāṃ kālīvidyāṃ tathāvidhaṃ yamamantra -------------------------------------------- p. 246) likhedbījacatuṣkantu vahnimārutavigraham | yaiḥ sadyovairiṇaḥ svīyaṃ vimuñcanti kalevaram || 64 || numbering switces from 64 directly to 66 in tekṣt rasodāhakṣmāsvayuto grāsodāhakṣmayā khagaḥ | prabhā dāhakṣmāsvayuta haṃsodāhādisaṃyutaḥ || 66 || īśarakṣodigārambhātpaṅktiśovilikhettataḥ | kālyā yamasya kramato vidyāṃmantramasaṃkramam || 67 || sarvatobhadrarūpā tu kālyanuṣṭubhamīśvari | śṛṇu vakṣyāmi parato yamānuṣṭubhamīśvari || 68 || prāṇomarutsamopeta ilā vanhyā samanvitā | nabo marudyutaṃ dāhaścaturṇāṃ pratilomataḥ || 69 || prathamaṃ caraṇaṃ tasya dvitīyaṃ śūnyameva ca | nabhobhuvā grāsa etat pratilomāt dvitīyakam || 70 || tṛtīyamekādaśamaṃ tato gotrā carānvitā | rayasteṣāṃ vilomaṃ ca tṛtīyaṃ caraṇaṃ manoḥ || 71 || -------------------------------------------- tatphalaṃ copadiśati | tatra yasya nigrahaprayogasya || 62 || dāhagarbhe upari binduyuktarephodare || 63 || vahnimārutavigrahaṃ vahnimārutavigrahattvaṃ nāmākṣarato'nubhāvataśca | yaiḥ kūṭākṣaraiścaturbhiḥ | kalevaraṃ śarīram || 64 || raso dāhakṣmāsvayutaḥ bhrūṃ iti | grāso dāhakṣmayāsvagaḥ kṣū/ iti | prabhā dāhakṣmāsvayutā vlū/ iti | haṃsodāhādi saṃyutaḥ hū/ iti || 66 || 67 || 68 || prāṇomarutsamopetaḥ kā iti | ilāvanhyā samanvitā lī iti | nabhomarudyutaṃ mā iti | dāhaḥ rephaḥ | caturṇāṃ pratilomataḥ prathamaṃ caraṇaṃsyāt || 69 || etaduktaṃ bhavati uktakramasthitānāṃ caturṇāmakṣarāṇāṃ prāgvat pratilomapaṭhanātkālīvidyānuṣṭubhaḥ pādaḥ syāditi | dvitīyaṃ asyā vidyāyāḥ prathamapādasya dvitīyamakṣaraṃ dvitīyapādasya prathamamakṣaramityarthaḥ lī iti | śūnyaṃ nakārodvītīyamakṣaram | nabhobhuvā mo iti tṛtīyamakṣaram | grāsaḥ -------------------------------------------- p. 247) caturthaṃ dvādaśaṃ viṃśaṃ rayobālavilomakam | caturthaṃ caraṇaṃ proktaṃ vidyaiṣā sarvanāśinī || 72 || vyāptaṃ kālī tṛtīyaṃ ca marutāmbusamanvitam | nāda eṣāṃ vilomaṃ ca prathamaṃ caraṇaṃ yame || 73 || etadvitīyaturyau ca nabhasā bhūśca nādakam | eteṣāṃ pratilomaṃ ca dvitīyaṃ caraṇo manāḥ || 74 || -------------------------------------------- kṣakāraḥ caturthamakṣaram | etatprātilomyāddvitīyakam proktakramasthitānāṃ caturṇāmakṣarāṇāṃ prāgvatprātilomyatodvitīyaḥ pāda ityarthaḥ || 70 || tṛtīyaṃ prathamapādasya tṛtīyaṃ mā ityakṣaraṃ tṛtīyapādasya prathamākṣaraṃ bhavati | ekādaśamaṃ asyā anuṣṭubhaḥ ekādaśaṃmo iti dvitīyamakṣaram | gotrā carānvitā de iti tṛtīyamakṣaram | rayaḥ takāraḥ caturthamakṣaram | eṣāṃ vilomañca tṛtīyaṃ caraṇaṃ proktakramasthitānāṃ caturṇāmakṣarāṇāṃ pratilomapaṭhanaṃ tṛtīyapāda ityarthaḥ | manoḥ vidyāyāḥ | manuritimantravidyayoḥ sādhāraṇaḥ śabdaḥ || 71 || caturthaḥ asyā vidyāyāḥ va iti caturthamakṣaraṃ caturthapādasya ādyamakṣaraṃ ityarthaḥ | dvādaśaṃ kṣakāro dvitīyam | viṃśaṃ takāraḥ tṛtīyakṣaram | rayaḥ takāraḥ | abā ambuvāstrotvaṃ svātantryāt tva iti caturthamakṣaram | vilomakaṃ proktakramasthitānāmeṣāṃ caturṇāmakṣarāṇāṃ vilomapaṭhanāt caturthapādo bhavatītyarthaḥ | eṣā evaṃ proktā | sarvanāśinī prayogāditiśeṣaḥ | evameṣā prāgvat sarvatobhadrākārā kālyanuṣṭubuktā || 72 || vyāptamityādibhiḥ śive ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ sarvatobhadrākārāṃ yamānuṣṭubhamupadiśati | tatra vyāptaṃ yakāraḥprathamamakṣaram | kālītṛtīyaṃ kālyanuṣṭubhastṛtīyamakṣaraṃ mā iti asyā dvitīyamakṣaram | marutāmbusamanvitaṃ vā iti tṛtīyamakṣaram | nādaḥ ṭhakāraḥ caturthamakṣaramityarthaḥ | eṣāṃ vilomaṃ caturṇāmakṣarāṇāṃ prāgvadvilomapaṭhanātprathamaḥ pādo bhavati | yame yamayantre || 73 || etaddvitīyaturyau ca etasya yamamantrasya dvitīyacaturthākṣare dvitīyapādasya prathamadvitīyākṣare sāṭa iti bhavataḥ | nabhasā bhūḥ so iti tṛtīyamakṣaram | nādaḥ ṭhakāraścaturthamakṣaram | eṣāṃ pratilomāt proktakramasthitānāṃ caturṇāmakṣarāṇāṃ pratilomapaṭhanāt prāgvat -------------------------------------------- p. 248) ambuyukto manuścāsminnekādaśakameva ca | rasaḥ kṣmayā vahnidāhau pratilomāt tṛtīyakam || 75 || nādo nādo dāhavahnīrayorvā tadanantaram | pratilomaṃ tu teṣāṃ syāccaturthaṃ caraṇaṃ śive || 76 || evaṃ mantradvayaṃ koṣṭheṣvālikhya bahirapyatho | veṣṭayedvyāptadāhābhyāmuktakramasamanvitam || 77 || markaṭidaṇḍigaralairāliptaṃ sthāpitairakam | japtaṃ vinikṣipedakṣavivare catvare'tha vā || 78 || valmīke mātṛbhavane śāsturāyatane'tha vā | śmaśāne proktasamaye proktakramasamanvitam || 79 || yatra deśādigaṃ yantraṃ tatrālakṣmīrgadaiḥ samam | mārītu susthirā sādhyā sarvaiḥ devāsurairapi || 80 || -------------------------------------------- dvitīyaḥ pāda ityarthaḥ || 74 || ambuyukto marut vā iti tṛtīyapādasya prathamamakṣaram | asminnekādaśaṃ asmin yamayantre mo ityekādaśamakṣaraṃ tṛtīyapādasya dvitīyamakṣaram | rasaḥ kṣmayābhra iti tṛtīyamakṣaram | agnidāhau ri iti caturthamakṣaraṃ pratilomāt | etaduktambhavati proktakramasthitānāmeṣāṃ caturṇāṃ varṇānāṃ prāgvadvilomapaṭhanāt tṛtīyaḥ pāda iti || 75 || nādonādaḥ ṭadvayaṃ caturthapādasya prathamadvitīyākṣare gaga iti bhavataḥ | dāhavahnī rī iti tṛtīyamakṣaram | yoccatva (yoṃ vadyātva) iti caturthamakṣaram | pratilomaṃ ca teṣāṃ prāgvat proktakramasthitānāṃ caturṇāmakṣarāṇāṃ pratilomapaṭhanāccaturthaḥ pādaḥ syādityarthaḥ || 76 || vyāptadāhābhyāṃ yakārarephābhyām | uktakramasamanvitam anuṣṭhitāntarālam || 77 || daṇḍī brahmadaṇḍī | garalayojanāprakāramuttaratra svayameva vakṣyati | sthāpitairakaṃ prāgvat kṛtaprāṇapratiṣṭham || 78 || 79 || deśādigamityatrādiśabdasya grāmanagarakheṭakharvaṭādayo viṣayaḥ | mārī janapadanāśarī śaktiḥ | nigrahayantraviracanākramastu pradarśyate | yathā prākpratyagdakṣiṇodagagraiḥ samāntarālairdaśabhiḥ sūtrairekāśītipadāni niṣpādya tatra sarvamadhyekoṣṭhe uparibindusahite -------------------------------------------- p. 249) prāgvacca navabhiḥ sutrairaṣṭāṣṭakapadaṃ śive ! | kṛtvā teṣvīśarakṣodigārambhātkālikāmanum || 80 || vilikhya yamamantreṇa proktabījadvayena ca | veṣṭayitvā bahiścakraṃ sthāpayet tadadhomukham || 81 || etacca pūrvacakroktaphalakṛt parameśvari ! | anukteṣvapi nāmāni yojayetkoṣṭhamadhyataḥ || 82 || lavaṇoṣaṇamehāmbugṛhadhūmāgnisaṃyuta(ai)m | śmaśānāṅgāranimbotthaniryāso viṣamīritam || 83 || -------------------------------------------- rephodare nāmālikhya prāgvat tatpārśvapaṅktiṣu catasṛṣu caturṣu koṣṭheṣu prāguktakrameṇa bhū/ kṣra/ vrū/ hrū/ ityakṣaracatuṣṭayaṃ abyantarānnirgamanagatyā abhitaḥ samālikhya abhicāryaḥ puruṣaścettadantaḥ kālyanuṣṭubhaṃ bahiryamamantraṃ, vanitā cet antaryamamantraṃ bahiḥ kālīvidyāñca samālikhet | lekhane tu īśādikaṃ nirṛtyādikaṃ ca kālīmantraṃ, anyadā tathā yamamantraṃ vilikhya anyataraṃ bahirīśādinirṛtyantaṃ nirṛtyādīśāntaṃ ca nirantaraṃ dvirālikhya tadbahistannirantaraṃ binduyuktaṃ pakāraṃ rephaṃ ca īśādīśāntaṃ yathākramamantarbahirvibhāgena samālikhya manīṣiteṣu viniyuñjyāt | etat strīpakṣe ca | strī cet śāsturāyatanāgra evādhastāt, puruṣaścet kālyādyāyatanāgra evādhastācca khanediti || 79 || prāgvat ityādibhiḥ koṣṭhamadhyata ityantaistribhiḥ ślokaiścatuḥṣaṣṭikoṣṭopetaṃ nigrahayantraṃ tadviniyogaphalādiviśeṣañcopadiśati | tatra yamamantreṇa veṣṭanakathanaṃ puruṣanigrahaviṣayaḥ | etana strīnigrahaviṣaye antaryamamantraṃ bhavati, bahiḥ kālīmantraveṣṭanaṃ ca boddhavyamiti sampradāyārthaḥ || 80 || bījadvayena bindusahitarephayakārābhyāṃ pūrvavadveṣṭayet || 81 || anukteṣvapītyuktiḥ strīviṣayā | atra kālīyamamantrābhyāṃ prasiddhamamoghanigrahamuktvā tasyāpi pratikārastvaritāvidyānugrahayantravidhānena bhavati | etadarthameva mantrākṣarābhyāṃ nigrahakathanam | yantraviracanākramo yathāprāgvannavabhiḥ sūtraiścatuḥṣaṣṭikoṣṭhāni kṛtvā teṣu īśādikaṃ nirṛtyādikañca abhicāryaḥ puruṣaścedantaḥ kālikāmantraṃ bahiryamamantraṃ strī cedantaryamamantraṃ bahiḥ kālīvidyāñca prāgvat samālikhya pūrvoktābhyāṃ bindusahitābhyāṃ yakārarephābhyāṃ -------------------------------------------- p. 250) vidyādyavarṇajaṭhare sādhyamālikhya tadbahiḥ | aṣṭacchedeṣu phaṭvarṇamālikhedaṣṭavarṇakam || 84 || karṇikāsthaṃ tato'bjaṃ ca veṣṭayenmāyayā tataḥ | bahiḥ kumbhaṃ vidadhyācca proktākṣaravidhānataḥ || 85 || evamanyaiśca navabhiḥ vidyāvarṇairyathākramam | vidadhyānnava yantrāṇi daśānāṃ ca phalaṃ śṛṇu ! || 86 || sarvarakṣāṃ jayaṃ vaśyaṃ naranārīnṛpādinām | stambhaṃ lakṣmīyaśohemavāsāṃsi (ca) samavāpnuyāt || 87 || -------------------------------------------- prāguktakrameṇa veṣṭayitvā proktakrameṇa prokteṣu sthāneṣu adhomukhaṃ sthāpayet | tena pūrvoktānyeva phalāni syuriti || 82 || lavaṇetyādinā ślokena nigrahayantrālekhanārthaṃ viṣasvarūpamupadiśati | tatra ūṣaṇaṃ ūṣaḥ | mehāmbu prasravaḥ agniḥ citrakam | anyadārādhyamukhādavagantavyam || 83 || vidyetyādinā yantrāṇītyantena tripādādhikena ślokadvayena mūlavidyākṣareṣu daśabhirdaśabhiḥ akṣarairdaśayantravidhānamupadiśati | tatra proktākṣaravidhānataḥ pūrvoktasabindukaśṛṅkhalārūpavakārākṣaramālāveṣṭanataḥ | etaduktaṃ bhavati aṣṭadalaṃ padmaṃ vidhāya tatkarṇikāmadhye vidyāprathamahṛllekhāṃ tadudare vidyādyabhūtaṃ praṇavaṃ tanmadhye nāma cālikhya śeṣāṇyaṣṭau mantrākṣarāṇi hṛllekhādvaya phaṭkāravidhurāṇi krameṇa agrādiprādakṣiṇyenāṣṭasu daleṣu samālikhya tatpadmaṃ dvitīyahṛllekhayā uktakrameṇā'veṣṭya tadbahiḥ prāgvat sabindukaśṛṅkhalitatakārākṣaramālopetaṃ uparyadhaśca padmadvayopetaṃ kumbhaṃ kuryāt | etat prathamaṃ yantram | evaṃ asyaiva yantrasya karṇikāmadhye hṛllekhodare vidyātṛtīyākṣarāṇi krameṇa ekamekaṃ nāmagarbhaṃ vinyasya tada(na)ntarā ditatapūrvāntaṃ prāgvadebhirakṣaraiḥ dalasthaiḥ prūrvoktena sārddhaṃ nava yantrāṇi hṛllekhāmadhye sanāmakaṃ phaṭkāramālikhya praṇavavidhuraistṛtīyādibhiḥ śeṣākṣaraiḥ prāgvat dalasthaiḥ daśamaṃ ca evaṃ daśayantrāṇi kuryāt iti || 84 || 85 || daśānāmityādinā āpnuyādityantena pādādyena ślokena daśānāṃ yantrāṇāṃ krameṇa asādhāraṇāni daśaphalānyapadiśati | tatra arthaḥ sugamaḥ || 86 || 87 || -------------------------------------------- p. 251) anāvṛttānyakṣarāṇi anteṣvekādaśātha taiḥ | svarabinnairbhavet saṅkhyā ṣaṭsaptatyā śataṃ smṛtam || 88 || tairyantrakaraṇaṃ teṣāṃ phalāni ca yathākramam | śṛṇu vakṣyāmi deveśi ! sādhakābhīṣṭasiddhaye || 89 || vṛttayormadhyagaṃ kṛtvā padmaṣoḍaśapatrakam | tanmadhye karṇikāmadhye śaktiṃ sādhyasamanvitām || 90 || pareṣu ṣoḍaśārṇāni veṣṭayettacca māyayā | vṛttayorantarā bāhye kumbhaṃ proktaṃ samālikhet || 91 || evamekādaśoktāni yantrāṇi prathitāni vai | viniyogānathaiteṣāṃ krameṇa śṛṇu pārvati ! || 92 || prathamaṃ hayarakṣākṛt dvitīyaṃ gajarakṣakam | tṛtīyaṃ nṛparakṣāyāṃ caturthaṃ daṇḍarakṣakam || 93 || pañjamaṃ kurute rājaveśmarakṣāṃ tu sarvataḥ | -------------------------------------------- anāvṛttānītyādibhirvai ityantairadhyarddhaiścaturbhiḥ ślokaiḥ svaravikṛtamūlavidyākṣarairekādaśayantrāṇyupadiśati | tatra śaktiṃ hṛllekhām || 88 || 89 || 90 || pareṣu daleṣvityarthaḥ | tat padmam | māyayā hṛllekhayā | vṛttayorantarā padmabāhyavṛttadvayavīthyām | vṛttayorantarā māyayā veṣṭayedityanvayaḥ | bāhye sarvabāhye | proktaṃ prāgvatsabindukaśṛṅkhalitavakāramālāsahitam | etaduktaṃ bhavati ṣoḍaśadalaṃ padmaṃ vidhāya tat bahirvṛttadvayaṃ kṛtvā tadbahiḥ prāgvat sabindukaśṛṅkhalitavakāramālāsahitamuparyadhaśca padmadvayopetakumbhaṃ ca vidhāya tatpadmakarṇikāmadhye nāmagarbhāṃ hṛllekhāmālikhya ṣoḍaśadaleṣu vidyāyāḥ svaravikṛteṣu ṣaṭsaptatyadhikaśatasaṅkhyeṣvakṣareṣu āditaḥ ṣoḍaśākṣarāṇi agrādiprādakṣiṇyenālikhya padmabāyavṛttayorantarā hṛllekhayā samāveṣṭayet | etat prathamaṃ yantram | evamasyaiva yantrasya ṣoḍaśadaleṣu anyāni ca ṣoḍaśākṣarāṇi samālikhet | evaṃ proktena sārddhamekādaśayantrāṇi bhavantīti || 91 || -------------------------------------------- p. 252) ṣaṣṭhaṃ sacivarakṣākṛt saptamaṃ purarakṣakam || 94 || aṣṭamaṃ gṛharakṣā syāt sarveṣāmapi sarvadā | phaṇicoragrahādibhyo bhayebhyaḥ śatrutastathā || 95 || navamaṃ sarvarogārtteḥ sarveṣāmapi sarvadā | uttārakaṃ syāddeveśi ! prākproktavidhinā yutam || 96 || daśamaṃ bhurjagaṃ kṛtvā prāgvatsikthoktaliṅgakam | sthāpayecchītale toye ghaṭādau savidhe'tha tam || 97 || pūjayettāni ca japet spṛśan jīvakareṇa ta(m)t | ghorābhicārakṛtyādijāto dāhajvaraḥ kṣaṇāt || 98 || vimucya taṃ prayoktāraṃ nāśayet tatkṣaṇāt priye ! | evametāni yantrāṇi nāmataḥ sarvakāryakṛt || 99 || sarvāsāmapi nityānāṃ prātareva samṛddhaye | pūjādau ca baliṃ dadyāt ṣoḍaśārṇena pārvati ! || 100 || pāṇitattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niṣphālanātcitte tattatvaṃ svātmasāt kṛtam || 101 || -------------------------------------------- viniyogetyādibhiḥ kāryakṛdityantairarddhādyai saptabhiḥ ślokaisteṣāṃ yantrāṇāṃ viniyogānupadiśati | tatra daṇḍarakṣakaṃ senārakṣākaramityarthaḥ || 92 || 93 || 94 || 95 || prākproktavidhinā yutamiti prāṇapratiṣṭhābhiṣekodhāraṇamarcanaṃ cocyate || 96 || daśamaikādaśayoḥ prayogasya samānatvāt pṛthak nābhihitaḥ | savidhe rogārtasyetiśeṣaḥ | taṃ ghaṭam || 97 || tāni likhitānyakṣarāṇi || 98 || taṃ rogārtam | prayoktāraṃ abhicārakṛtyādīnāmitiśeṣaḥ | nāmataḥ sarvakāryakṛt etāni sarvāṇi yantrāṇi madhye nāmākṣaravinyāsakauśalāt sarvakāryakarāṇītyarthaḥ || sarvāsāmapi ityādinā ślokena sarvāsāṃ nityānāṃ prātaḥ pūjāsamārambhe ca balividhānamantramatidiśati | tatra sarvāsāmitiśeṣaḥ | ṣoḍaśārṇena tṛtīyapaṭalāvasānoktena mantreṇetiśeṣaḥ || 99 || 100 || p. 253) iti śriṣoḍaśanityātantreṣu śrikādimate caturdaśaṃ paṭalam | -------------------------------------------- iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya tantrasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ śivadūtīnityāvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ caturddaśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 12 || granthasaṅkhyā ṣaḍviṃśatiśca yantrāṇi vyākhyāgranthāḥ śatadvayāt | sārddhapādā viṃśatiśca paṭale'smi/ścaturdaśe || atha pañcadaśapaṭalam atha ṣoḍaśanityāsu daśamī yā samīritā | vidyoktā kulasundaryāstasyāḥ pūjāvidhiṃ śṛṇu || 1 || taddhyānamatha tannyāsaṃ tacchaktīstatsamarcanam | tatsādhanaṃ tathā rūpabhedān yāgāṃśca vākpradān || 2 || lohitāṃ lohitākāraśaktivṛndaniṣevitām | lohitāṃśukabhūśāsṛglepanāṃ ṣaṇmukhāmbujām || 3 || prativaktraṃ trinayanāṃ tathā cārusmitānvitām | anarghyaratnaghaṭitamāṇikyamukuṭojjvalām || 4 || tāṭaṅkahārakeyūrarasanānūpurojjvalām | raktastabakasambhinnalasadvakṣasthalāṃ śubhām || 5 || kāruṇyānandaparamāmaruṇāmbujaviṣṭarām | bhujairdvādaśabhiryuktāṃ sarveṣāṃ sarvavāṅmayīm || 6 || pravālākṣasrajaṃ padmaṃ kuṇḍikāṃ ratnanirmitām | vasupūrṇaṃ saccaṣakaṃ luṅgivyākhyānamudrikām || 7 || -------------------------------------------- pañcadaśapaṭalam | pūrvasmi/ścaturddaśe paṭale navamyāstvaritānityāyā vidhānamupadiśyānantaraṃ daśamyāḥ kulasundarīnityāvidyāyā vidhānamupadiśati | atha ṣoḍaśetyādi vigāhata ityantena ślokaśatarūpeṇa pañcadaśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādi pradānityantena ślokadvayena paṭalārthānuddiśati | tatra uktā tṛtīyapaṭala iti śeṣaḥ | taddhyānaṃ nityasaparyārthamiti śeṣaḥ | tatsādhanaṃ vidyāsādhanam | tayoḥ vidyādevatayoḥ || 1 || 2 || lohitāmityādibhirapekṣayā ityantairnavabhiḥ ślokairnityapūjādhyānaṃ kāmyadhyānabhedā/ścopadiśati | -------------------------------------------- p. 255) dadhānāṃ dakṣiṇairvāmaiḥ pustakaṃ cāruṇotpalam | haimīṃ ca lekhanīṃ ratnamālāṃ kambuvaraṃ bhujaiḥ || 8 || abhitaḥ stūyamānāṃ ca devagandharvakinnaraiḥ | yakṣarākṣasadevarṣisiddhavidyādharādibhiḥ || 9 || dhyātvaivamarcayennityaṃ vāglakṣmīkāntisiddhaye | sitāṃ kevalavāksiddhyai lakṣmyai hemaprabhāmapi || 10 || dhūmābhāṃ vairividviṣṭyai mṛtaye nigrahāya ca | nīlāṃ ca mūkikaraṇe(tāṃ) smaretta(tta)dapekṣayā || 11 || tribhistairuditairmula lavarṇaiḥ kuryāt ṣaḍaṅgakam | ādimadhyāvasāneṣu pūjājapavidhau kramāt || 12 || pratyekaṃ taistribhirbījairdīghasvarasamanvitaiḥ | kuryātkarāṅgavaktrāṇāṃ nyāsaṃ proktaṃ yathāvidhi || 13 || -------------------------------------------- tatra ṣaṇmukhāmbujāṃ ūrdhvaprāgdakṣiṇodakpaścimāparata ityupariṣṭāt vaktranyāse svayameva vakṣyati || 3 || 4 || 5 || sarvavāṅmayīm sarvavedabhāṣāśabdamayīm || 6 || taccaṣakaṃ ratnacaṣakam | luṅgī mātuluṅgī || 7 || dakṣiṇaiḥ bhujairityanvayaḥ | aruṇotpalaṃ raktakairavam | atra ubhayapārśvayorūrdhvādyāyudhakalpanam || 8 || 9 || 10 || prati(vi)grahāya vyādhyādikleśāya | tattadapekṣayā tattatprayogānuguṇyena || 11 || tribhirityādibhirvarṇakairityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ nyāsakramamupadiśati | tatra ādimadhyāvasāneṣu japapūjāvidhau japasya saṅkalpitasaṅkhyāyā arddhāṃśāvasānam | tatra nyāsaṃ kṛtvā'nyārddhāṃśaṃ japet | japamadhye nyāsaḥ | asyāḥ kulasundaryā eva saparyāmadhyamāvāhanātpūrvaṃ japamadhyanyāsakālavarjaṃ anye nyāsakālāḥ sarvasādhāraṇāḥ | kramāt yathākramam || 12 || dīrghasvarasamanvitaiḥ prathame kūṭe dīrghasvarayojanaṃ nāma tasya svarākṣaratvāt ā/ ī/ ū/ ai/ au/ aḥ iti kevaladīrghasvaraṣaṭkoccāraṇam | evaṃ sarvatra svarākṣareṣu dīrghasvarayojanam | anyayoḥ prāgvat | karāṅgavaktrāṇāṃ karāṅgayoḥ -------------------------------------------- p. 256) ūrddhvaprāgdakṣiṇodakca paścimāparanāmabhiḥ | śucinatyantarasthaistaistadātmasu yathākramam || 14 || ādhārarandhrahṛtsvetaddvitīyaṃ locanatraye | tṛtīyaṃ śrotracibuke caturthaṃ ghrāṇatāluṣu || 15 || pañcamaṃ cāṃsanābhīṣu tataḥ pāṇipadadvaye | mūlamadhyāgratonyasyennavadhā mūlavarṇakaiḥ || 16 || -------------------------------------------- prāgvat | vaktrāṇāntu vakṣyamāṇaprakāreṇa || 13 || śucinatyantarasthaiḥ ai/kāranamaḥ śabdamadhyagataiḥ | taiḥ vaktranāmabhiḥ | tadātmasu tattattalāsthānākāreṣu | pūrvoktatattatṣaḍaṅgabījānāṃ kramāt ekaikamekaikanyūne * ai/ r ūdhvavaktrāyanamaḥ iti ūrdhvāvaktre nyaset | evamitareṣu | pūrvadakṣiṇottarapaścimāparaktreṣu pañcasu tathāvidhaistattannāmamantrairuddiṣṭakrameṇa nyasediti sampradāyārthaḥ | pūjāsamaye cāvāhanāntaraṃ devatāyāstattavaktreṣu prathamakūṭākṣaraṣaṭke tattanmantraiḥ pūjayet | etaduktaṃ bhavati vidyāyāḥ kulasundaryāstrīṇi bījānyekaikamuktakrameṇa dīrgha svaraṣaṭkayojanāt ṣoḍhāṣoḍhā kṛtvā sambhūya aṣṭādaśasaṅkhyeṣvakṣareṣu prathamakūṭākṣaraṣaṭkona(ṇa)pūjājapavidhistatprārambhe proktakrameṇa karāṅgavaktratrayanyāsaṃ kuryāt | tanmadhye dvitīyakūṭākṣaraṣaṭkonaṃ(ṇaṃ)proktakrameṇa karāṅgavaktratrayanyāsaṃ kuryāt | avasāne tṛtīyakūṭākṣaraṣaṭkonaproktakramāt nyāsatrayaṃ kuryāditi || 14 || ādhāretyādinā ślokena mūlavidyākṣaraistribhirnavāvaraṇaṃ | nyāsakramamupadiśati | tatra ekaṃ ekavāramitiśeṣaḥ | evaṃ dvitīyamityādīnyapi vāravācīni || 15 || pāṇipādadvaye pādadvaye pādadvaye ca evaṃ catuṣṭayepi | ekaikasminmūlamadhyāgreṣu triṣu sthāneṣu ṣaṣṭhavāraṃ saptamaṃ vāramaṣṭavāraṃ navamavāraṃ ca evaṃ pūrvoktaiḥ saha navadhā nyasedityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati atra ādhārādiṣu navasu trikoṇākāreṣu trikeṣu uddiṣṭakrameṇa tattatsthāneṣu tribhirvidyākṣarairnavavāraṃ nyāsaṃ kuryāditi | pūjājapavidhānārambhamadhyāvasāneṣu vyāpakāntamevaitān proktān nyāsān kuryāditisampradāyaḥ || 16 || -------------------------------------------- p. 257) bhāṣā sarasvatī vāṇī saṃskṛtā prākṛtā parā | khaḍgarūpā vittarūpā ramyāpyānandakautuke || 17 || etā ekādaśa proktā navayoniṣu pūjayet | bahiraṣṭacchadāmbhoje brāhmyādyāśca samarcayet || 18 || caturasre lokapālān śaktirūpāṃstathā'rcayet | indrāgniyamarakṣobhirvaruṇānilasomakān || 19 || īśānaṃ tadvidhiṃ prāgādyaṣṭadikṣvadharottaram | śaktyantairnāmabhiḥ prāgvat pūjayet sarvasiddhaye || 20 || caturasradvayaṃ kṛtvā prākpratyagdvārasaṃyutam | tanmadhye vṛttayugmasthaṃ kuryādaṣṭacchadāmbujam || 21 || catustripañcacatvāribhāgatonavayonikam | kṛtvā'tra tāṃ samāvāhya prāgvatsamyagathārcayet || 22 || -------------------------------------------- bhāṣetyādibhiḥ siddhaye ityantaiścaturbhiḥ ślokairdevyāḥ parivāraśaktīruddiśati tatra ānandakautuke ānandā kautukā iti ca dve śaktī || 17 || navayoniṣu madhyayonyāntu triṣu koṇeṣu prathamāṃ daśamīmekādaśīṃ ca pūjayet || 18 || tathā vakṣyamāṇaprakāreṇa || 19 || śaktyantairnāmabhiḥ indraśaktītyādiprāgvat * saptākṣaryantaiḥ || 20 || caturasradvayamityādibhirvai ityantairaddhyarddhaiścaturbhiḥ ślokairnityapūjācakraṃ pūjākramaṃ copadiśati | tatra catustripañcacatvāribhāgataḥ vṛttavyāsasyetiśeṣaḥ | catvārīti svātantryoktiḥ | etaduktaṃ bhavati vṛttavyāse prākpratyagrūpaṃ brahmasūtraṃ kṛtvā tat ṣoḍaśadhā vibhajya prāgādicatustripañcāṃśeṣu cihnāni vidhāya teṣu cihneṣu triṣu triyak sūtradvayaṃ vṛttāvasānakaṃ niṣpādya teṣu madhyamasūtrasya dakṣiṇottaravṛttaravṛttasandhidvayamārabhya brahmasūtrasya paścimavṛttasandhyavadhi sūtradvayamāsphālya paścimasūtrasya dakṣiṇottaravṛttasandhidvayamārabhya brahmasūtrasya pūrvasvavṛttasandhyavadhi sūtradvayamāsphālya tataḥ prāk sūtradakṣiṇottaravṛttasandhidvayamārabhya paścimasūtrasya brahmasūtrasandhyavadhisūtradvayamāsphālya -------------------------------------------- p. 258) ekādaśasvantaśaktī madhyayonestu pārśvayoḥ | tathaiva lokapālāntaśaktī dvāradvaye'rcayet || 23 || viśeṣa eṣa sāmānyamanyadarcanamambike | saptākṣaryā baliṃ dadyātpūjānte kurukullayā || 24 || evaṃ nityārcanaṃ kuryānnityahomaṃ ghṛtena vai | prātaḥ salilapānaṃ ca kuryādvidyātmasiddhaye || 25 || candanośīrakarpūrakastūrīrocanānvitaiḥ | kāśmīrakālāgurubhirmṛgasvedamadairapi || 26 || -------------------------------------------- prathamāsphālitaṃ brahmasūtraṃ sammārjayet | evaṃ kṛte vṛttaspṛṣṭāṣṭāmrakaṃ susamaṃ navayonicakraṃ niṣpannaṃ bhavati | tadbahiraṣṭadalaṃ padmaṃ kṛtvā tadbāhye prākpratyagdvārayuktaṃ caturasradvayaṃ kṛtvā tatra uktakrameṇa tāṃ pūjayediti || 21 || 22 || ekādaśasu bhāṣādiṣu śaktiṣvitiśeṣaḥ | antaśaktiṃ * daśamīṃ ānandākhyāṃ śaktimekādaśīṃ kautukākhyāṃ śaktiṃ ca | madhyayonestu pārśvayoḥ madhyasthāyā yonyā uttaradakṣiṇayoḥ koṇayorarcayet | prathamāyā bhāṣākhyāyāḥ śaktermadhyayonyagrakoṇasthānāṃ aṣṭāsrapūjanantu madhyayoniśaktitrayārcānantaram | lokapālāntaśaktī anantabrahmaśaktī | dvāradvaye pūrvapaścimayoriti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati pūrvadvārasyāṃ dakṣiṇapārśve indraśaktiṃ uttarapārśve anantaśaktiṃ paścimadvāre dakṣiṇapārśve varuṇaśaktiṃ uttarapārśve brahmaśaktiṃ anyāśca tattaddikṣu samarcayediti || 23 || viśeṣa eṣaḥ madhyayonestu pārśvayorityādyuktaḥ | atra aṣṭacchade padme navayoniṣu ca agrādārabhya prādakṣiṇyena pūjayet | caturasre tu uktakrameṇa pūrvadvāramārabhya prādakṣiṇyenārcayediti yāvat | sāmānyaṃ pūrvoktavadityarthaḥ || 24 || evaṃ uktaprakāreṇa | prātarityādinā ślokottarārddhena jñānasiddhyupāyamupadiśati tatra vidyātmasiddhaye kevalayā anayā kulasundarīvidyayā trivārajaptaculukasalilapānena samyak jñānasiddhyātmaśuddhiḥsyāditi yāvat || 25 || candanetyādinā siddhaye ityantenādhyarddhena ślokadvayena sādhakasya pūjārambhe guṇavidhānaṃ devīpūjāgandhadravyāṇi copadiśati | tatra mṛgasvedamadaiḥ mṛgasvedaiḥ mṛgamadaiśca || 26 || -------------------------------------------- p. 259) āliptagātro hṛṣṭāntaḥkaraṇomaunamāsthitaḥ | citrabhūṣāmbaraḥ sragvī japedvidyāṃ niśāmukhe || 27 || pūjayecca śivāmetairgandhaiḥ sarvārthasiddhaye | sarvābhirapi nityābhiḥ prātarmātṛkayā samam || 28 || trijaptābhiḥ pibettoyaṃ tathā vāksiddhaye śive ! | anyairapi ca matraistairvidyābhistatprasiddhyati || 29 || prāgvallakṣatrayaṃ japtvā taddaśāṃśaṃ ca tarpayet | sugandhisalilairhomaṃ tāvattṛmadhurāplutaiḥ || 30 || pālāśapuṣpairvikacairaduṣṭairavikhaṇḍitaiḥ | siddhavidyā(=)punaḥ kuryātkāmyakarmāṇi sādhakaḥ || 31 || devyā varṇavibhedena phalabhedāḥ samīritāḥ | vidyāsvarūpabhedā/stu śṛṇu vakṣye yathāvidhi || 32 || -------------------------------------------- hṛṣṭāntaḥkaraṇaḥ devatāhaṃbhāvanayeti śeṣaḥ | pūjayecca cakāreṇa | niśāmukhe ityākṛṣyate | etairgandhaiḥ candanādibhiḥ daśavidhairdravyaiḥ || 27 || sarvābhirityādinā prasiddhyatītyantenārddhādyena caikena ślokena sarvanityābhiranyavidyābhiḥ sarvamantraiśca vāksiddhiprayogamupadiśati | tatra sarvābhiḥ ṣoḍaśabhiritiśeṣaḥ || 28 || vidyābhiḥ anyābhiriti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati prātaḥ sandhyāviddhyavasāne culukenodakamādāya tanmadhye vakṣyamāṇaṃ mātṛkāyantraṃ vibhāvya mātṛkāmakārādikṣakārāntāmekapañcāśadakṣarāṃ pratyakṣaraṃ bindumatīṃ trivāraṃ saṃjapya paścāt svābhimatāṃ nityāmanyāṃ vidyāṃ mantraṃ vā trivāraṃ sañjapya tatsalilamamṛtamayaṃ bhāvayan mūlādhārāt jihvāgrāntāṃ sarasvatīṃnāḍīṃ dīpaśikhākārāṃ dhyātvā tasyāṃ homadhiyā ācāmet | evaṃ pratidivasaṃ prātarvidadhataścaturvidhaṃ pāṇḍityaṃ svātmajñāñca niyataṃ bhavatītyupahvaraḥ sampradāyārthaḥ || 29 || prāgvadityādinā sādhaka ityantena ślokadvayena vidyāsādhanaprakāramupadiśati | tatra prāgvat lalitāvat | tāvat taddaśāṃśam || 30 || aduṣṭaiḥ kṛmyādyanupahataiḥ | avikhaṇḍitaiḥ vṛttasthaiḥ || 31 || -------------------------------------------- p. 260) trayīmayatvaṃ vidyāyā stathā vyañjanasaṅgamāt | vācyavācakarūpasya prapañcasyāmitātmanaḥ || 33 || kāraṇatvaṃ parātmattvamameyattvaṃ ca vai kramāt | kathayāmi śṛṇu prājñe ! vidhivistaravaibhavāḥ || 34 || akārādiḥ sāmavedo ṛgvedaśca tadādikaḥ | yajurveda ikārādisteṣāṃ saṃyogataḥ śuciḥ || 35 || tanniṣpattiṃ śṛṇu prājñe proktaṃ pūrvāparakramāt | vilikhya yojayetpūrvaṃ śabdaśāstrānusārataḥ || 36 || guṇasandhyā ṛgyajuṣāṃ tatastenāparaṃ tathā | vṛddhisandhyā samāyujyādityutpannaṃ śucervapuḥ || 37 || tena trayīmayīvidyākāryakāraṇayogataḥ | ādyakṣaraprasūtāni sarvāṇyanyāni yena vai || 38 || -------------------------------------------- devyā ityādibhirvaibhavā ityantaistribhiḥ ślokairvidyāvyāptivaibhavādikaṃ prastauti | tatra devyā varṇavibhedena sitāṃ kevalavāksiddhyai ityādipūrvoktena devīrūpavarṇabhedena || 32 || trayīmayatvaṃ vedamayatvam | vidyāyāḥ kulasundaryā iti śeṣaḥ | vācyavācakarūpasya śabdātmanā arthātmanā ca || 33 || parātmattvaṃ paramotkṛṣṭattvam | ameyattvaṃ deśakālākārairaniyantritattvam || 34 || akārādirityādibhirvai ityantaiścaturbhiḥ ślokairvidyāyāḥ prathamakūṭasya vāgmayasya trayīmayatvamupadiśati | tatra etaduktaṃ bhavati sāmavedasyādibhūtamakāraṃ tatpārśve ṛgvedasyādibhūmakāram | ubhayorapyupari yajurvedasyādibhūtamikāraṃ ca vilikhya pūrveṇākāreṇa (u) ikārayogāt guṇasandhyā ekāraṃ uktarekheṇākāreṇa tenaiva ekāreṇa coktaprakāreṇa vṛddhisandhyā ekāraṃ ca niṣpādya evaṃ trayīprathamākṣaraniṣpannatvādaikārasya trayyāḥ prathamākṣarata eva uparitanayorakṣarasandarbhasya bījāṅkuravat teṣāṃ kāraṇatvāt tanmayatvādaikārasya ca trayīmayatvamuktamiti || 35 || 36 || 37 || 38 || -------------------------------------------- p. 261) madhyamārṇagataprāṇā vyañjanādestu mātṛkā | prāgvatkāraṇakāryatvayogādvācakarūpakam || 39 || tadarṇakarasāyogā bhūtāditvena vācyatā | iti vācakavācyatvarūpādviśvātmatoditā || 40 || parārūpaṃ tṛtīyena triṃśa(to)koktaṃ trikātmakam | evameṣā viśvamayī vidyārūpabhidāḥ śubhāḥ || 41 || śucirādyā vāksvarūpā dvitīyā vahnirīritā | bindusargātmanoraikyarūpā sātvāvayorvapuḥ || 42 || -------------------------------------------- madhyametyādinā uditā ityantena ślokadvayena vidyāyā viśiṣṭasandarbharūpaṃ trayīmayatvamukkā aśeṣaśabdānāmaśeṣārthānāṃ cānyonyavyāptirūpatāṃ vidyāyāśca aikyamupadiśati | tatra etaduktaṃ bhavati vidyāyā dvitīyākṣaragatakakāralakārayormadhye vyañjanātmamātṛkādibhūtatvātkakārasya pañcabhūtādistṛtīyakhaṇḍasya tasyā stotrokaṃ vyañjanasya jñeyarūpattvaṃ acāṃ jñānarūpattvaṃ visarjanīyasya jñātṛrūpatvaṃ evaṃ jñātṛjñānajñeyarūpatrikātmakaviśvātmakattvakattvamasyāstṛtīyakhaṇ. dasyāpyuktabhūtapṛthivyakṣarātmakatvāllakārasyacaivamādigrahaṇabalād aśeṣaḥ śabdaḥśeṣaḥ pañcabhūtātmakovācyavācakarūpaḥ prapañca evamabhinnarūpo'nayā vidyayā vyāpta iti || 39 || 40 || parārūpamityādinā ślokena pūrvaṃ vidyāyāḥ prathamadvitīyākṣaravyāptimupadiśya tṛtīyākṣaravyāptyādikamupadiśati | tatra etaduktaṃ bhavati prāgupadiṣṭatriṃśikākhyāgamaproktaparāvidyārūpatvāt (asyāvidyāyāstṛtīyakhaṇḍasya tasyāstatroktaṃ vyañjanasya jñeyarūpatvaṃ coktajñānarūpattvaṃ visarjanīyasya jñātṛrūpattvaṃ ca, evaṃ jñātṛjñānajñeyarūpatrikātmakaviṣṇavātmakatvamasyāstṛtīyakhaṇḍasy āpyuktamiti) evamasyā vidyāyāḥtribhiḥkhaṇḍaistriprakārato'śeṣaviśvātmatā pratipāditā | evaṃ rūpatomeyatvaṃ ca supratipāditatvādvyaktaṃ tena anayā vidyayā nāsādhyamasti satsampradāyataḥ sādhakasyetyarthaḥ | rūpabhidā asyā vidyāyāḥ svarūpabhedān śṛṇu ityarthaḥ || 41 || śucirityādibhirātmikā ityantaistribhiḥ ślokaiḥ sakalatraipuravidyārāśikandabhūtāṃ saṅketavidyākhyaparamarahasyabhṛtāṃ vidyāmupadiśati tatra śucirādyā vāksvarūpā -------------------------------------------- p. 262) tena bījena viśvātmarūpā sā samyagīritā | vanaṃ tṛtīyamākhyātaṃ māyayā svena vā yutam || 43 || eṣā traipurakaṃdā syātsaṅketeti nigadyate | jñātṛjñānajñeyadoṣaguṇatejastrayātmikā || 44 || asyāstu madhyame bīje rasāprāṇaniyojanāt | vācyavācakarūpātmā prapañcasya hi kāraṇe || 45 || tṛtīye hṛtsamāyogāt trikaviśvātmatoditā | haṃsahṛdyogasteṣu jaṅgamā sthāvarātmatā || 46 || ekadvyādisamāyogādvyañjanānāṃ tathā triṣu | jñātuṃ na śakyate saṃkhyā vidyānāṃ parameśvari || 47 || -------------------------------------------- prathamā vāgbhavākhyā dvādaśasvaravigrahā | dvitīyā vahniḥ sakalamātṛkākṣarakāraṇabhūtavinduvisarjanīyaikyarūpaśivaśaktyātmaka ścaturthasvaraḥ || 42 || tena bījena turyasvarūpeṇa | viśvātmarūpā sā pratipāditaśivaśaktirūpeṇa caturthasvareṇa sā vidyā viśvātmarūpā proktetyarthaḥ | vanaṃ tṛtīyam kevalañcaturdaśasvarāstṛtīyā vidyā | māyayā svenavā visarjanīyena vindunā vetyarthaḥ || 43 || traipurakandeti saṅketeticāsyāvidyāyāḥ saṃjñeti | tatra kandavatkandattvam | asyā vidyāyāstriṣu khaṇḍeṣu vakṣyamāṇaikadvyādivyañjanayogasambhūtānāmasaṅkhyānāṃ traipuravidyārāśīnāṃ mūlabhūtetyarthaḥ | jñātṛjñānajñeyadoṣaguṇatejastrayātmikā | etaduktaṃ bhavati jñātṛjñānajñeyātmatvena vātapittaśleṣmarūpatvenāgnisūryasomātmakatvena cāśeṣaṃ viśvaṃ sampūryāvatiṣṭhata iti || 44 || asyā ityādinā ātmatā ityantena ślokadvayen asyāvidyāyā madhyame kakāralakārayogāduparame sakārayogācca prāgupadiṣṭāṃ savyāptiṃ trikhaṇḍeṣu hakārasakārayogāt vyāptivāsanāṃ copadiśati | tatra asyāḥ saṅketavidyāyāḥ kāraṇeti svātantryoktiḥ | kāraṇatetyarthaḥ || 45 || trikaviśvātmatā jñātṛjñānajñeyātmarūpaviśvātmatā | teṣu triṣu kūṭeṣvitiśeṣaḥ | jaṅgamasthāvarātmatā | etaduktaṃ bhavati | teṣu triṣu bījeṣu pratyekaṃ bhakārasakārasaṃyogāt asyāśca saṅketavidyāyā jaṅgamasthā varātmatvavāsanokteti || 46 || -------------------------------------------- p. 263) evaṃ sā'nantavibhavā tāṃ niḥśeṣaṃ vadetkatham | tathāpi bhaktasantrāṇahetoḥ kāñcana vacmi te || 48 || āyurlakṣmīkīrtibhogasaundaryārogyadāyikā | aihikāmuṣmikajñānamayī sakalasiddhidā || 49 || vidyāyāḥ kulasundaryā haṃsayogāttriṣu kramāt | vijayākhyā mahāvidyā viśvasaṃtrāṇatatparā || 50 || hṛtsamāyogatasteṣu jīvākhyā viśvacinmayī | dvayorniyojanātteṣu jāyate (sā) āvayorvapuḥ || 51 || hṛdādistvanmayī vidyā haṃsādirmanmayo manuḥ | teṣu dāhasamāyogādviśvākhyā viśvavigrahā || 52 || -------------------------------------------- ekadvetyādinā ślokena tasyāḥ saṅketavidyāyā ekadvyādivyañjanayogādinā'saṅkhyātarūpatvamupadiśati | tatra etaduktaṃ bhavati tasyāḥ saṅketavidyāyā striṣukhaṇḍeṣu dvitīyatṛtīyavidhuraṃ prathame vā prathamatṛtīyavidhuraṃ dvitīye vā prathamadvitīyavidhuraṃ tṛtīye vā teṣvanyatamavidhuramitarayorvā samasteṣu vā kādikṣāntākṣarāṇāṃ pañcatriṃśatsaṅkhyākānāṃ kramavyuktramāpakrama ekadvyādisamāyogāt yā vidyāḥ saṃbhavanti tāsāṃ saṃkhyāsvarūpaṃ jñātuṃ vaktuṃ vā na kenāpi śakyamiti || 47 || evamityādinā siddhidā ityantena ślokadvayena uktavakṣyamāṇāstraipuraratnabhūtāvidyāstavanamukhena prastauti | tatra sā saṅketa sā saṅketavidyā | tāṃ ekadvyādisambhūtām | asaṅkhyātā vidyāḥ | kāñcana pradhānabhūtām | aihikāmuṣmikajñānamayī ityuktyā asamīcīnataddvayapratipādakavidyābhyoviśeṣayati || 49 || vidyāyā ityādibhiḥ smṛtā ityantaiḥ ṣaḍbhiślaukairekādaśavidyāsvarūpopadeśaṃ sambhūyoktānāṃ traipuraratnabhūtānāṃ vidyānāṃ saṅkhyānigamanaṃ ca karoti | tatra etaduktaṃ bhavati kulasundaryāstriṣu khaṇḍeṣūpari pratyekaṃ hakārayojanādvijayākhyā sarveṣāmaihikāmuṣmikajñānapradānāt sarvarakṣākarīvidyā || 50 || teṣu hakāramapāsya tatra sakārayojanāt viśvacaitanyarūpiṇī (vījā) jīvākhyāvidyā || 51 || teṣu tatra hakārapūrvasakārayojanāt mantrākhyomantraḥ sakārapūrvahakārayojanāt vidyākhyāvidyā teṣu triṣu -------------------------------------------- p. 264) pratyekaṃ śaktipuṭitā vidyā viśvavimohinī | khecarāmburasopetamāyābhyāṃ puṭitā tu sā || 53 || tripurāmṛtasaṃjñā sā sarvāpyayana vigrahā | māyādyā mohinī proktā tanmadhyā kṣobhiṇī matā || 54 || tadantā klenidīkhyātā vātādisyānmahodayā | trayodaśeti kathitātripurā(rinama)vidhayaḥ smṛtāḥ || 55 || āsāṃ kramaviparyāsajātāvidyāṣṭasaptatiḥ | tāsāṃ vidhānaṃ te proktamaśeṣaṃ lakṣasāgare || 56 || sampatkarīti kāpyasti vidyā sā'cintyavaibhavā | tāṃ vakṣye śṛṇu deveśi sādhābhīṣṭasiddhaye || 57 || -------------------------------------------- kūṭeṣu prathame hakārasakārayoradhastādantyayorvyañjanāntere ca phayojanāt viśvamayī viśvākhyāvidyā || 52 || kevalakrame sundaryāstrikhaṇḍāni pratyekaṃ hṛllekhābhyāṃ puṭayet | sā viśvamohinī vidyā || 53 || punarapi tasyāeva hṛllekhā(llekārā)bhyāṃ puṭanāt tripurāmṛtākhyā vidyā || 54 || tattvajñānāt sarvalābhāt (saṃyoga) saṃpoṣaṇavigrahā | tasyāḥ kulasundaryāḥ prathamakūṭamapāsya tatra hṛllekhāyojanāt mohinīnāmavidyā | tathāmadhyamakhaṇḍamapāsya tatra hṛllekhāyā niyojanāt kṣobhiṇīnāma vidyā | tadvatcaramaṇḍasthāne hṛllekhāniyojanāt kledinīnāma vidyā | punastasyāḥ kulasundaryāḥ prathamakhaṇḍamapāsya tatra akārayojanāt mahodayākhyā vidyā | evaṃ tripurākandākhyā saṅketavidyā taduvakulasundarīvidyābhyāṃ sametā vijayādikāmahodayāntā kaṇadaśavidyāḥ sambhūya trayodaśavidyāḥ tripurāratnākhyā samīritā iti || 55 || āsāmityādinā ślokena tāsāṃ trayodaśavidyānāṃ pañcatriṃśatpaṭaloktakramāpakramavyutkramayogān pratyekaṃ ṣaṭbhedataḥ sambhūya aṣṭasaptatisaṅkhyātā vidyāstāsāṃ prapañcitaṃ vidhānaṃ lakṣasāgarākhyāgame samupadiṣṭamiti copadiśati || 56 || saṃpatkarītyādibhiḥ samunnayedityantenaikādaśabhiḥ ślokaistatprastāvapūrvaṃmanvartha saṃjñasampatkarīvidyopadeśaṃ taddhyānopadeśaṃ tadvidhānopadeśaṃ pūrvoktāṣṭasaptatividyānāmupāstikramaṃ ca karoti | tatra prāṇorasāmarudvahnisvayogādādyamīritaṃ kakāralakāra ākāra īkārabindubhistasyāḥ -------------------------------------------- p. 265) prāṇorasāmarudvahnisvayogādādyamīrita(a)m | vātena ca carasvābhyāṃ dvitīyamapi pārvati || 58 || haṃsahṛdvanamāyābhistṛtīyaṃ parameśvari | evaṃ trivarṇā sā vidyā vidhānaṃ cātha kathyate || 59 || tṛtīyabījenāṅgāni dīrghasvarayujā kramāt | kuryātkarāṅgayoḥ prāgvaditthaṃ dhyāyecca tāṃ tataḥ || 60 || dāḍimīkesaraprakhyadehavāsovibhūṣaṇām | caturbhujāṃ trinayanāṃ prasannasmeravaktrakām || 61 || ratnābhiṣekasampannāmaṣṭapatrābjamadhyage | trikoṇe svastikāsīnāṃ karuṇānandamandirām || 62 || pravālākṣasrajaṃ ratnacaṣakaṃ ratnapūritam | pustakaṃ ca varaṃ(daṃ) hastairdadhānāṃ sarvamaṅgalām || 63 || akārādisakārāntaṣoḍaśatrayakalpite | kulāsane halakṣārṇamadhye tadvidyayā'nvite || 64 || -------------------------------------------- prathamaṃ kūṭamuktamiti yāvat | atra ākāra īkārayorguṇasandhirna bhavati | vātena ca carasvābhyāṃ dvitīyam akāra ekārabindubhirdvitīyaṃ kūṭam | atrāpi vṛddhisandhirna bhavati || 57 || 58 || haṃsahṛdvanamāyābhistṛtīyam hakārasakāra aukāravisarjanīyaistṛtīyaṃ kūṭam | parameśvarīti devīsambuddhiḥ || 59 || karāṅgayoḥ karāṅganyāsayoḥ | binduyuktena dīrghasvarayujā tṛtīyabījena kuryādityarthaḥ | itthaṃ vakṣyamāṇaprakāreṇa || 60 || 61 || svastikāsīnāṃ svastikasaṃjñakena āsanena sthitām | mandirāmiti svātantryoktiḥ mandiramityarthaḥ || 62 || kareṣu dakṣiṇordhvādi vāmādharāntaṃ dhāryāṇi pārśvakrameṇa kalpayet || 63 || akārādisakārāntaṣoḍaśatrayakalpite akārakakārathakāropakramavisarjanīyatakārasakārāvasānatrirekhā sarvatra trikoṇakḷptiḥ tanmadhye śiṣṭahalāṅghridvayākṣādiśabdārthaprapañcavigrahā paramā śaktiḥ sthiteti | śaktimantreṣu paramopahvaraḥ sampradāyārthaḥ | kulāsanaṃ nāma evaṃ viśiṣṭaṃ cakraṃ trikoṇam | tadvidyayā'nvite -------------------------------------------- p. 266) samāvāhyārghyasañkalpapūrvaṃ tāmarcayetkramāt | madhye trikoṇakoṇeṣu ratiprītimanobhavān(m) || 65 || āgrādisavyagāstadvadaṣṭapatreṣu mātaraḥ | caturasre lokapālān prāgvacchaktīḥ samarcayet || 66 || vidhānamaṣṭasaptatyā iti samyaksamīritam | balidvayaṃ ca homaṃ ca prāgvadanyat samunnayet || 67 || caturguṇacaturthāṃśasvasamānaniyojite | brāhmīrasavacādugdhe śṛtaṃ sarpistribhirdinaiḥ || 68 || -------------------------------------------- tadvidyayā sahite | etatkulāsanaviśeṣaṇam || 64 || arghasaṅkalpaḥ prāgvat || 65 || savyagāḥ vāmāvartakrameṇa | tadvat agrādivāmāvartakrameṇa | aṣṭamātaraḥ brāhmyādyāḥ prāgvat | śaktīḥ śaktirūpān prāgādisthitānityarthaḥ || 66 || aṣṭasaptatyā vidyānāmitiśeṣaḥ | aṣṭasaptatividhānāṃ vidyānāmetadeva vidhānamityarthaḥ | balidvayaṃ ādyantayoritiśeṣaḥ | homaṃ nityahomaṃ prāgvat | etaduktaṃ bhavati pūjādau ṣoḍaśākṣareṇa mantreṇāvasāne kurukullāsaptākṣaryā ca proktakrameṇa balidvayaṃ datvā nityapūjākramato homaṃ kuryāditi | anyat ādyantayormantrāṇāṃ bījadvayasaptākṣarīyojanādi | āsāṃ nityasaparyācakraviracanākramo yathā prākpratyakdvāropetaṃ samacaturasradvayaṃ vidhāya tadantaraṣṭadalaṃ padmaṃ vidhāya tatkarṇikāyāṃ yathāmānaṃ samatrirekhāṃ yoniṃ vidhāya tatra proktakrameṇa proktāḥ śaktīḥ pūjayediti || 67 || caturguṇetyādinā kavirityantena ślokadvayena brāhmoghṛtotpādanavidhiṃ tena ghṛtena mūkasya vāksiddhiprayogaṃ copadiśati tatra brāhmīva ce * gurumukhādāgantavye | sarpiḥ ghṛtam | etaduktaṃ bhavati sampādanīyaghṛtamānasya caturguṇaṃ brāhmīsvarasamānaṃ ghṛtamānacaturthāṃśaṃ vacāmānaṃ ghṛtamānasamānaṃ kṣīraṃ, evamuktamānakrameṇa catvāri saṃyojya tribhirdinairmṛdvagninā sampācya cikkaṇaghṛtabhāṇḍe saṃśodhyāvatārya śiśire tasminvakṣyamāṇamātṛkāyantraṃ rajatapaṭṭe vidhāya kṛtaprāṇapratiṣṭhaṃ tadyantramasmin ghṛte nikṣipya kuśadūrvādarbheṣvanyatamena ghṛtaṃ saṃspṛśan sabindukāṃ mātṛkāmayutavāraṃ -------------------------------------------- p. 267) sayantraṃ mātṛkāvidyājaptaṃ tvayutamādarāt | dinaśovilihet prātarabdānmūkobhavet kaviḥ || 69 || śivo'mbikā kumāraśca vidhirviṣṇustathā ramā | kuberoravicandrārajñāgurūsitasaurayaḥ || 70 || vāreśāsteṣu vāreṣu tāṃstu taddinavidyayā | nāmasaptākṣarīyuktyā pūjayettarpayeddhunet || 71 || varṇauṣadhisamutthena bhasmanā mantritena tu | mātṛkānyāsasahitaṃ spṛśedrakṣākṛte manum || 72 || viśeṣato mahīpānāmārtānāṃ ca vidhiṃ caret | tena te sukhinobhūyaḥ sānvayā yāvadāyuṣam || 73 || -------------------------------------------- japitvā paścāt proktavidyāsvanyatamāṃ(ca) tatsaṃkhyaṃ japitvā surakṣitaṃ nikṣipya kvacittrisandhyaṃ mātṛkayā vidyayā ca samarcayet | prātaḥ prātaḥ mātṛkāvidyābhyāṃ trivāramabhijaptaṃ niṣkatrayamānaṃ tadghṛtaṃ lihataḥ saṃvatsarāt proktaphalasiddhiriti || 68 || 69 || śiva ityādi hunedityantena ślokadvayena arkādisaptavārāṇāṃ prativāraṃ devatādvayaṃ tatpūjādikaṃ tatprayojanaṃ copadiśati | tatra ramā lakṣmīḥ | āraḥ bhīmaḥ | sitasauraya iti svātantryāt | sitasaurītyarthaḥ | sitaḥ śukraḥ || 70 || teṣu saptasvarkādiṣviti śeṣaḥ | tān vāreśān | dvividhān | tattaddinajavidyayātattaddinanityāvidyayā | nāmasaptākṣarīyuktyā tattannāma tadante ca saptākṣarīyuktetyarthaḥ | hunet juhuyāt | tena vāñchitasiddhiḥ syāditi śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati arkādiṣu saptasu vāreṣu prativāraṃ proktān dvividhān vāreśān proktakrameṇa dvau dvau tattaddinanityāvidyāyuktena saptākṣaryantena tattannāmamantreṇa tattanmaṇḍale pūjātarpaṇahomādinā vāñchitasiddhīḥ riti || 71 || varṇauṣadhītyādinā yāvadāyuṣamityantena ślokadvayena vakṣyamāṇavidyayā mātṛkāvarṇauṣadhibhasmanā mātṛkāyantralekhanaprāṇapratiṣṭhāpuraḥsaraṃ vidyāmātṛkābhijaptena vidyayā sametayā mātṛkayā vakṣyamāṇamātṛkākṣarasthāneṣu krameṇa sandhyayoḥ sparśataḥ sarvāpadbhyo rakṣā bhavati sarveṣāmityupadiśati || 72 || 73 || -------------------------------------------- p. 268) krūreṣu vyādhiṣu prāpteṣvabhyarcyaivaṃ tu maṇḍale | navakoṣṭhe nava proktān rāhuketusamanvitān || 74 || madhyendrayamapāśīnduvahnirakṣo'nile(sva)pare | koṣṭhetāṃstairyajetsadyomuktarogaḥ sukhī bhavet || 75 || grahārttiṣu ripukleśe durbhikṣe trividhe tathā | utpāte samarodyoge kuryāduktārcanādikam || 76 || sampūjya tadvidāṃ samyagdadyādgāṃ svarṇamambaram | tena sarvāpadunmuktaḥ sukhī jīvati bhūtale || 77 || brūhi me mātṛkānyāsaṃ tadyantraṃ parameśvara | kathayāmi dvayaṃ te'dya vakṣye tatpaṭale'khilam || 78 || hrasvadīrghasvaradvandvapuṭitaiḥ ṣaṇḍhavarjitaiḥ | kuryādaṅgāni ṣaḍvargaiḥ pañcapañcadaśākṣaraiḥ || 79 || -------------------------------------------- krūreṣvityādibhirbhūtale ityantaiścaturbhiḥ ślokairnavagrahapūjayā vipattāraṇamupadiśati | tatra evaṃ aṣṭāviṃśapaṭalavakṣyamāṇaprakārataḥ | maṇḍale navakoṣṭhe gate tattanmaṇḍale ityarthaḥ || 74 || madhyetyādinā grahāṇāṃ vakṣyamāṇaṃ digvibhāgaṃ smārayati | śubhāśubhakramāt | tān navagrahān | taiḥ uktaprakārairdinanityāsaptākṣarīmadhyagatairnavabhirnāmamantraiḥ || 75 || trividhe ityasya utpāte ityatrānvayaḥ || 76 || tadvidāṃ vidyāvidām | gāṃ dhenum | tena arccanādinā | etaduktaṃ bhavati prākpratyakdakṣiṇodagagraiścaturbhiḥ sūtraiḥ samāntarālaṃ navakoṣṭhāni niṣpādya teṣūktakrameṇa navagrāhāṇāṃ aṣṭāviṃśapaṭalavakṣyamāṇāni maṇḍalāni vidhāya tatra tattaddinanityāsaptākṣarīmadhyagatastattannāmamantrairnavabhiḥ pūjātarpaṇahomādinā tadvidyāvidāṃ sampūjanasvarṇādidānena sarvāpadbhyovimuktaḥ sukhī bhavatīti || 77 || brūhītyādibhirnyasedityantairaṣṭabhiḥ ślokairmātṛkāṣaḍaṅganyāsādikaṃ mātṛkānyāsaṃ copadiśati | tatra tadyantraṃ mātṛkāyantram | dvayaṃ nyāsaṃ yantraṃ ca | adya asmin paṭale | tatpaṭale mātṛkāpaṭale | akhilaṃ anyaditiśeṣaḥ || 78 || hṛsvetyādinā itthamityantena tripādādhikena ekena ślokena etaduktaṃ bhavati svareṣu ṛ ṝ ḷ ḹ iti catvāri ṣaṇḍhākṣarāṇi | tadvarjitairanyairdvādaśabhiḥ a i u e o aṃ iti -------------------------------------------- p. 269) svareṣu madhyataḥ proktāścatvāraḥ ṣaṇḍhavigrahāḥ | karāṅgayorvidhāyetthaṃ ādikṣāntākṣarāṇi vai || 80 || bhāle vaktrāvṛtau netraśrotranāsākapolataḥ | oṣṭhadantaśirojihvāsvekaśovinyasetsvarān || 81 || karayoḥ pādayormūlamadhyasandhiṣvathāgrataḥ | vinyaseccaturovargān pañcamaṃ pārśvapṛṣṭhataḥ || 82 || nābhau hṛdi ca vinyasya vyāpakān daśadhātuṣu | tvagsṛṅmāṃsamedo'sthimajjāśukrāntagāmiṣu || 83 || prāṇaśaktyātmasu tathā nyasedevaṃ samāhitaḥ | hṛdayasparśināṃ teṣāṃ smaran dhātuśu vinyaset || 84 || athavā hṛdaye skandhayuge ca trikakakṣayoḥ | hṛdayādhastathāpādajaṭhare vadane nyaset || 85 || -------------------------------------------- ṣaḍbhirhrasvaiḥ, ā ī ū ai au aḥ iti dīrghasvaraiḥ ṣaḍbhiśca sabindukaiḥ kacaṭatapavargān pañcapañcākṣarān yādikaṃ daśākṣaraṃ vargaṃ ca sabindukān tān proktakrameṇa puṭitān kṛtvā taiḥ ṣaḍbhiḥ antato jātiyuktairmantraiḥ karāṅganyāsaṃ kuryāditi || 79 || 80 || ādikṣāntetyādibhiḥ nyasedityantaiḥ pādādyaiḥ pañcabhiḥ ślokairdehe mātṛkākṣaravinyāsakramamupadiśati | tatra mūlamadhyasandhyoḥ | mūlasandhyoritidoḥkūrparayoḥ, madhyasandhyoritimaṇibandhāṅguli mūle cocyate, pādayostu mūlamadhyaśabdena kaṭī jānunī ucyete | tatra madhyasandhidvayamiti prapadāṅgulisandhī ucyete | pañcamaṃ vargamitiśeṣaḥ || 81 || 82 || vyāpakān varṇānitiśeṣaḥ | yādikṣāntānāṃ vyāpakatvaṃ teṣāṃ dhātvādisvarūpatvāt || 83 || prāṇaśaktyātmasu prāṇaśaktyātmānopi dhātutveneṣyante | teṣāṃ dhātūnām | dvitīyārthaṃ ṣaṣṭhī dhātūnityarthaḥ || 84 || athavā pakṣāntare | trike aparagate * hṛdayāddhastapādāgraṃ hṛdayādi hastayoragrāvadhi parāmṛśan sakāraṃ hṛdayādipādayugāgrāvadhi parāmṛśan hakāraṃ ca nyasedityarthaḥ || 85 || -------------------------------------------- p. 270) vṛttadvayāvṛtaṃ cāṣṭapatramabjaṃ mahīparam | vidhāya vilikhenmadhye haṃsahṛdvanaśaktijam || 86 || kūṭaṃ svarān keśareṣu vargān patreṣu cālikhet | pañcapañcākṣaropetān dārucāmbuni dikṣu ca || 87 || svareṣvapunaruktāni pañcānyāni tu pañca vai | savyañjanāvyañjanatvabhedato'bhūddviranvayaḥ || 88 || savātāgnidharāsvena śaktistatpañcakaṃ bhavet | anyānyekādaśa śive sandhimātrādi sambhavā || 89 || -------------------------------------------- vṛttadvayetyādibhirvitanvata ityantaiḥ saptabhiḥ ślokairmātṛkāyantranirmāṇaṃ tadviniyogaṃ tatphalāni copadiśati | tatra haṃsahṛdvanaśaktijaṃ kūṭaṃ hakārasakāra aukāravisarjanīyai saṃhatairekaṃ kūṭākṣaram || 86 || svarān kesareṣu ṣoḍaśasvarān kesareṣu pratidalamūlaṃ dvandvaśolikhet | vargān kādīn pañcapañcākṣaropetān vargānityanvayaḥ | saptetiviśeṣaḥ | dāvāmbu ṭhakāravakārau | dikṣu ṭhakāraṃ vidikṣu vakāraṃ cālikhediti kecana kathayanti | tadasmākaṃ nābhimatam | ubhayamapyaṣṭasu dikṣu lekhyamityasmatsampradāyārthaḥ || 87 || apunaruktapañcasvarākṣarāṇi vakṣyamāṇāni aṣṭame dale likhedityarthaḥ | anyāni tu pañca vai anyeṣu saptasu daleṣu pañcapañcākṣarāṇi likhitāni | vai iti hetau | savyañjanāvyañjanatvabhedataḥ svarāṇāṃ sthitirdvidhā vyañjanāśliṣṭā ekā svayaṃ rājate iti svaraśabdanirvāhāt | svatantrā cāparā | tenāṣṭadalakesarayordviranvyaḥ | etaduktaṃ bhavati svareṣu vakṣyamāṇānyapunaruktāni pañcākṣarāṇi aṣṭame dale vilikhediti | tatrāṣṭame dale pañcākṣaralekhanantu anyeṣu saptasu daleṣu pañcapañcākṣarāṇāṃ likhitatvāt | evaṃ vyañjanasahitattvena vyañjanarahitatvena ca svarāṇāṃ dvidhā sthitatvāt atra dviranvayoḥ bhavati || 88 || savātāgnidharāsvena śaktiḥ akāra ikāra ukāra bindusahito visarjanīyaḥ | tatpañcakaṃ apunaruktasvarākṣarapañcakam | etaduktaṃ bhavati akāra ikāra ukāra bindu visarjanīyākṣarāṇi svareṣvapunaruktāni | itarāṇi teṣāmeva savarṇadīrghāditaḥ sambhūtāni catvāri ṣaṇḍhākṣarāṇi -------------------------------------------- p. 271) etadyantrasya madhyasthaṃ nāma kṛtvā prayojayet | prātarmurddhnismaredindubimbasthaṃ sarvasampadam || 90 || abhiṣekāddhāraṇācca pūjanāllohakalpite | sthāpanādgṛhadeśādau yantraṃ sarvārthasiddhidam || 91 || etadyantrasya madhyasthā devatāḥ sakalā api | sannidhiṃ phaladānaṃ ca sādhakānāṃ vitanvate || 92 || -------------------------------------------- akārarahitarephalakāreṇa vibhaktarūpāṇi | tena teṣāṃ pañcānāmeva svareṣu prādhānyamanyānyekādaśākṣarāṇi sandhimātrādisambhūtatvāt punaruktānīti | yantraviracanākramo yathā svābhimatamānena bhrameṇa vṛttaṃ kṛtvā tadbahiśca ekāṅgulamānena vṛttaṃ kṛtvā dvītīyavṛttavyāsārddhamānena tadbahiśca vṛttaṃ kṛtvā tadantaraṣṭadalāni digvibhāgena kṛtvā tadantaḥ keśarasthānaṃ ca samāntarālaṣoḍaśarekhābhiḥ ṣoḍaśadhā kṛtvā tadbahirekāṅgulamānena caturthaṃ vṛttaṃ vidhāya tasya tryaṅgulāt bahiścaturasramekaṃ rekhāgrāṣṭaśūlopetaṃ kṛtvā karṇikāyāṃ hakāra sakāra aukāra visarjanīyopetāṃ śaktiprasādākhyāmekākṣararūpāṃ vidyāṃ hakārasakārāntarālasthanāmavatomālikhya keśarasthāneṣu ṣoḍaśasvagrādiprādakṣiṇyena ṣoḍaśakharānālikhya bahiraṣṭadaleṣu agrādiprādakṣiṇya krameṇa kacaṭatapayaśādīn pañcākṣarān saptavargān saptasu daleṣu samālikhya aṣṭame a i u aṃ aḥ iti pañcākṣarāṇi samālikhya caturthavṛttāt bahiraṣṭasu dikṣu prāgvat ṭhakāravakāro bahiraṣṭo samālikhet sarvāṇi proktānyakṣarāṇi karṇikāsthākṣaramantareṇa sabindūnyālikhediti || 89 || etad yantramitiśeṣaḥ || 90 || lohakalpite yantra iti śeṣaḥ | pūjanādityasyāntenānvayaḥ | sthāpanāt yantrasyetiśeṣaḥ | ādiśabdogrāmādi viṣayaḥ || 91 || etadyantrasyetyādinā ślokena sakaladevatācakrapratiṣṭhāsu hemarajatābhrāṇāmanyatamena kṛte yantramutkīrya madhye sannidhehoti nāmākṣaropetaṃ saprāṇapratiṣṭhaṃ māsamātramabhyarcitaṃ lakṣajaptamātṛkaṃ prathamaṃ tattvavit pūrṇātmā supūjitam saṃsthāpya tanmadhye sakaladevatāveraṃ sthāpayet | evaṃ kṛte tasmin vere tāsāṃ devatānāṃ sphuraṇaṃ samīcīnaṃ bhavati | sthāpayiturmanīṣitaphalaṃ ca sambhavatītyupadiśati || 92 || -------------------------------------------- p. 272) vidyāṃ tāntu naromūrkho jaḍomūko'tipātakī | nityaśojapapūjādyaiḥ kāle matsamatāṃ vrajet || 93 || jihvāyāmakṣarāṇyetānyasakṛdbhāvayeddhiyā | praviṣṭovidvadgoṣṭhīṣu yujyate vāgmibhirjanaiḥ || 94 || mūrddhendubimbamadhyasthaṃ sudhāvarṣavidhāyinam | vibhāvayannitimanuṃ japedekāgramānasaḥ || 95 || maṇḍalātkavitāsiddhiḥ sarvabhāṣāmayī bhavet | vādādiṣu tu sarvatra devatātma jayī bhavet || 96 || yantrāṇi nityānityāyāḥ samānyekātmayogataḥ | prayogajātamanyonyaṃ vidadhyādaikyayogataḥ || 97 || tenātmanoktāni śive sarvasiddhikarāṇi vai | ṣoḍaśasvapi nityāsu yantrādanyatsamīritum || 98 || -------------------------------------------- vidyānāmityādinā bhavedityantaiḥ caturbhiḥ ślokaiḥ kulasundarīvidyāyāḥ prayogaviśeṣaiḥ phalaviśeṣānupadiśati | tatra tāṃ kulasundarīṃ vidyām | mūrkhaḥ ajñaḥ | jaḍo bālaḥ | ādyaśabdastarpaṇahomādiviṣayaḥ | matsasatāṃ śivasamatām || 93 || akṣarāṇyetāni kulasundarīvidyāyā iti śeṣaḥ || 94 || sudhāvarṣavidhāyinaṃ indumaṇḍalakṣobhataḥ | manuṃ kulasundarīvidyāṃ vibhāvayannityanvayaḥ | japenmanuṃmityanvayaḥ || 95 || ādiśabdovyavahāradyūtādiviṣayaḥ | devatātmā devatāhambhāvanayā | vādavyavahārādiṣu sarvatra devatāhambhāvanayā tattatkaraṇādvijayo bhavedityarthaḥ || 96 || yantrāṇītyādinā ślokena ṣoḍaśapaṭale nityānityāproktāni yantrāṇi vidyayoraikarūpyādasyāśca tānyapi yantrāṇi sādhāraṇānītyatidiśati | tatra tadyantrātideśādatriktaṃ yantradvayaṃ ca nityānityāsādhāraṇam || 97 || ṣoḍaśasvapītyādinā ślokena nityānāṃ sarvāsāṃ viśeṣasāmānyavidhānaṃ vibhajate | tatra anyaditi japatarpaṇahomārcāsekabhāvanādikam | aikyayogataḥ āsāṃ ṣoḍaśānāmekarūpaparamārthayogataḥ | -------------------------------------------- p. 273) vṛttayugmaṃ ṣaḍasraṃ ca kṛtvā madhyādyamadhyataḥ | nāmālikhya bahiḥ ṣaṭsu tattrayaṃ svena māyayā || 99 || vilikhya mātṛkāṃ vṛtte kṛtvā taddhāraṇānmukhe | jihvāyāṃ bhāvanāt sarvagoṣṭhīṣvagraṃ vigāhate || 100 || vācātattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niṣphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate pañcadaśaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 15 || -------------------------------------------- etaduktaṃ bhavati sarvāsāṃ ṣoḍaśānāṃ nityānāṃ tattatpaṭalaproktāni yantrāṇi vidhurāṇi prayogajātānyanyonyamāsāmaika(kya)rūpyāt sādhāraṇānīti || 98 || vṛttayugmamityādinā vigāhate ityantena vidyāgoṣṭhīvijayapradaṃ yantramupadiśati | tatra madhyādyamadhyataḥ kulasundarīvidyāyā madhyamakūṭasya ādyasya kakārākṣarasya madhye ityarthaḥ | tattatrayaṃ vidyākūṭattrayam | māyayā visarjanīyena || 99 || agraṃ vigāhate agresarobhavati gariṣṭhobhavatītyarthaḥ | yantraviracanākramo yathā iṣṭamānena bhrameṇa vṛttaṃ vidhāya tanmadhye prāgvadabhimatamānena ṣaṭkoṇaṃ vistīrya vṛttādbahirekāṅgulamānena ca vṛttaṃ kṛtvā ṣaṭkoṇasya madhye vidyāyā madhyamakūṭākṣaramālikhya tasyādibhūtasya kakārasyodare nāmābhilikhya tasya ṣaṭsu koṇeṣu adhastheṣu triṣu madhyādiprādakṣiṇyena vidyākṣarāṇi trīṇi sabindūni kramāt samālikhya uparistheṣu triṣu koṇeṣu amuktaprādakṣiṇyakramāt visarjanīyopetāni tāni samālikhya bahivṛttavīthyāmagrādiprādakṣiṇyena sabindukānyakārādikṣakārāntānyekapañcāśadakṣarāṇi samālikhya gulikīkṛtya proktakramopetamāsye tāṃ kṛtvā tacca jihvāyāṃ vibhāvayan proktāni phalānyavāpnoti iti || 100 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya tantrasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ śivadūtīnityāvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ pañcadaśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 15 || granthasaṅkhyā atra yantradvayaṃ proktaṃ vyākhyāgranthāḥ śatatrayāt | satripādonaviṃśāḥ syuḥ paṭale daśapañcake || atha ṣoḍaśa paṭalam | atha ṣoḍaśanityāsu yā proktaikādaśī tu tām | nityānityāṃ śṛṇu prājñe yadāyattamidaṃ jagat || 1 || vidyoddhāraḥ kṛtaḥ pūrvaṃ tadvidhānamihocyate | yāsau samastajīvānāṃ deha sthitividhāyinī || 2 || nyāsaṃ dhyānaṃ tataḥ śaktīstābhiḥ pūjāṃ ca sādhanam | yantrāṇi vajrarūpāṇi ṣaḍādhāreṣu saṃsthitim || 3 || nigrahānugrahau ṣaḍbhiḥ kālavyāptiriti kramāt | dīrghasvarasametābhyāṃ haṃsahṛdbhyāṃ ṣaḍaṅgakam || 4 || -------------------------------------------- atha ṣoḍaśapaṭalam | pūrvasmin pañcadaśe paṭale daśamyāḥ kulasundarīnityāvidyāyā vidhānamupadiśyānantaramekādaśyā nityānityāyā vidhānamupadiśati | atha ṣoḍaśetyādinā sarvata ityatnena ślokaśatarūpeṇa ṣoḍaśena paṭalena | atra ṣoḍaśetyādibhiḥ kramādityantairadhyarddhaistribhiḥ ślokaiḥ paṭalārthānuddiśati | tatra nityānityādhīnam | jagat jaṅgamam | dehasthitikaratvāt || 1 || pūrvaṃ tṛtīye paṭale | tadvidhānaṃ vidyāvidhānam | samastajīvānāṃ samastaprāṇinām | dehasthitividhāyinī ṣaḍādhārādisthitatvāt || 2 || saṃsthitim devatā śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati ṣaḍādhāreṣu ḍākinyādīnāṃ ṣaṇṇāṃ devatānāmavasthitaṃ tadadhiṣṭhātṛrūpatvena nityānityāyāḥ sthitiṃ ca vakṣyāmīti || 3 || ṣaḍbhiḥ ādhāradevatābhirḍākinyādibhiḥ | phalāvāptim kālena devatāyā aikyavyāptiṃ ca || dīrghasvaretyādinā yutamityantenārddhādyantena ślokena nyāsakramamupadiśati | tatra dīrghasvarasametābhyāṃ prāgvat haṃsahṛdbhyāṃ hakārasakārābhyāṃ hsā/ hsī/ ityādibhiryuktairmantraiḥ prāgvat ṣaḍaṅgāni vinyasedityarthaḥ || 4 || vidyākṣarāṇi kūṭaproktāni -------------------------------------------- p. 276) bhrūmadhye kaṇṭhahṛnnābhiguhyādhāreṣu ca kramāt | vidyākṣarāṇi kramaśonyasedvinduyutāni tu vai || 5 || vyāpakaṃ ca samastena vidhāya vidhinā yutam | dhyāyet samastasampattihetoḥ sarvātmikāṃ śivām || 6 || udyadbhāskarabimbābhyāṃ māṇikyamukuṭojjvalām | padmarāgakṛtākalpāmaruṇāṃśukadhāriṇīm || 7 || cārusmitalasadvaktraṣaṭsarojavirājitām | prativaktraṃ trinayanāṃ bhujairdvādaśabhiryutām || 8 || pāśekṣuguṇapuṇḍrekṣucāpakheṭatriśūlakān | vahantīṃ varadāṃ vāmairaṅkuśaṃ pustakaṃ tathā || 9 || puṣpekṣu maṇḍalāgrañca nṛkapālābhaye tathā | dadhānāṃ dakṣiṇairhastairdhyāyeddevīmananyathā || 10 || anantāḥ śaktayodevyāstāścākarṇaya vadāmi te | lalitāśaktivṛndo'yaṃ bijadvayamathokramāt || 11 || -------------------------------------------- hakārādi ḍakārāntāni saṃketavidyāvidhurāṇi ṣaḍakṣarāṇi | binduyutāni pratyekaṃ binduyuktāni | etaduktaṃ bhavati vidyāyā hakārādiḍakārāntāni pratyekaṃ binduyuktāni prokteṣu ṣaṭsu sthāneṣu kramādekaikaśonyasediti || 5 || vyāpakaṃ prāgvat | samastena tribhiḥ kūṭaiḥ saṅketavidyopetaiḥ || dhyāyedityādibhiranyadhīrintyairarddhādyaiścaturbhiḥ ślokairdevyā nityasaparyādhyānamupadiśati | tatra sarvātmikāṃ sarvacaitanyarūpatvāt | caitanyarūpatvantu dhāturūpadehātmikānāṃ ḍākinyādīnāmadhiṣṭhātṛrūpasvātmarūpatvāt || 6 || 7 || vaktraṣaṭ (ka)saro javirājitāṃ ṣaḍvaktrapadmavirājitāmityarthaḥ || 8 || bhujeṣvāyudhānyūrddhādi kalpayet | kheṭaṃ carmaphalakam || 9 || maṇḍalāgraṃ saḍgiviśeṣaḥ | nṛkapālaṃ śiraḥkapālam || 10 || antantā ityādibhirānatā ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairdevyā āvaraṇaśaktīrupadiśati | atra anantā ityatra śaktīnāmakṣaravigrahatvānna vaktuṃ śakyate | devyā anantaśaktiparivāratvantu -------------------------------------------- p. 277) pūrṇamaṇḍalavarṇāḥ syuste śaktīti ca saṃyutāḥ | saptākṣaryā yutā saṃjñā vidyāḥ syurdvādaśākṣarāḥ || 12 || ṣaṭsaptatyā'pica śataṃ yajettābhirvṛtāṃ śivām | ṣaṭkoṇakoṇeṣvāsīnāṃ ḍākinyādyāstathā'rcayet || 13 || rakṣonilendravahnīśavaruṇeṣu kramācca tāḥ | ḍākinīṃ śākinīṃ paścāllākinīṃ kākinīmapi || 14 || sākinīṃ hākinīṃ mūle devīsadṛśavigrahāḥ | hetīstāmabhitaḥ śaktirūpāstanmukuṭānatāḥ || 15 || kṛtanyāsārghasaṅkalpaḥ pūjayedīritakramāt | kuryācca nityahomantu japedvidyāṃ yathoditam || 16 || -------------------------------------------- svātmasvarūpatvāt | kāścana ākarṇaya vakṣyamāṇaśaktīritiśeṣaḥ || 11 || pūrṇamaṇḍalavarṇāḥ akārādayaḥ kṣaḥ ityantāḥ proktasaṅkyāḥ | akārādi kṣakārāntānāṃ ṣaṭtriṃśadvarṇānāṃ pratyekaṃ ṣoḍaśasvarayojanena ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyāḥ eṣāṃ pūrṇamaṇḍalattvaṃ pañcaviṃśapaṭale vakṣyamāṇatvādiha nocyate | saṃjñāvidyā nāmarūpāvidyāḥ dvādaśākṣarāḥ hrīṃ śrī/ aṃśaktipādukāṃ pūjayāmītyādibhiḥ hrīṃ śrī/ kṣaḥ śaktipādukāṃ pūjayāmi ityantāḥ evaṃrūpeṇa dvādaśākṣarāḥ ityarthaḥ | tāsāṃ śaktīnāṃ vargakrameṇa ṣoḍaśadalāni ṣaṭtriṃśatpadmāni ṣaṭkoṇādbahiḥ kṛtvā teṣu daleṣu tāḥ śaktīḥ pūjayediti sampradāyaḥ | athavā vargadvayakrameṇa dvātriṃśaddalāni aṣṭadalapadmāni kṛtvā teṣu tāḥ samarcayediti svapāramparyārthaḥ | ḍākinyādīnāṃ ṣaṭkoṇeṣvatroktāni sthānāni pūrvameva vyākhyātāni || 12 || 13 || 14 || mūladevīsadṛśavigrahāḥ nityānityāsamānarūpāḥ | tanmukuṭāḥ tattadāyudhopetamukuṭāḥ | natāḥ (kṛtāñjalayaḥ prahvā) kucabharanamrāḥ tattadbhujasthānasthitāḥ | sarvasādhāraṇametat || 15 || kṛtetyādibhirgatā ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ cakraviśeṣaiḥśaktiviśeṣaiśca trividhaṃ pūjākramamupadiśati | tatra arghasaṅkalpa prāgvat | īritakramāt proktakramāt | yathoditaṃ prāgvat || 16 || śatārddhaikadalānvitaṃ ekapañcāśaddalānvitamityarthaḥ | -------------------------------------------- p. 278) ṣaṭkoṇādbahirajvantaśatārddhaikadalānvitam | kṛtvā teṣvapi tābhistu vṛttāṃ pūjāsu madhyamāḥ || 17 || dvicatuḥṣaṭdaśadalairdvādaśāṣṭadvayacchadaiḥ | padmairāvṛttaṣaṭkoṇe yajelladhvīsmṛtārcanāt || 18 || caturasradvayaṃ bāhye caturdvārasamanvitam | vidhāya teṣu śākhāsu śaktīnāṃ viṃśatiṃ yajet || 19 || brāhmyādilokapālākhyāḥ ṣoḍaśadvārasaṃsthitāḥ | anantabrāhmaniyatikālarūpā vigarhitāḥ || 20 || -------------------------------------------- tābhiḥ akārādikṣakārāntaikapañcāśadakṣarāṇāṃ śaktibhiḥ || 17 || aṣṭadvayacchadaiḥ ṣoḍaśadalaiḥ || 18 || śaktīnāṃ viṃśatim brāhmyādilokapālāntānāmaṣṭādaśaśaktīnāṃ niyatikālaśaktidvayena viṃśatitvam | etaduktaṃ bhavati iṣṭamānena bhrameṇa vṛttaṃ kṛtvā tadbahiḥ ṣaṭkoṇopetaṃ vṛttaṃ kṛtvā tadbahiḥ sampradāyāt ṣoḍaśadalāni ṣaḍviṃśatpadmāni kṛtvā tadbahistryaṅgulāntarālaṃ caturasradvayaṃ kṛtvā tataścatasṛṣu dikṣu dvārāṇi saśākhāni kṛtvā tatra sarvamadhye devīṃ bahiḥ ṣaṭkoṇeṣu proktakrameṇa ḍākinyādiṣaṭkaṃ tadbahiḥ pūrṇamaṇḍalākṣaraśaktīrvargakrameṇākṣarakrameṇa ca ṣaṭtriṃśatpadmeṣu tattatṣo śadleṣu ca proktakrameṇābhyantarānnirgamanagatyā pūjayet | tadbahiścaturasre catasṛṣu dikṣu paścimadvāradakṣapārśvādi tadvāmapārśvāntaṃ prādakṣiṇyakrameṇa caturdvārapārśvāṣṭakasthāneṣu brāhmyādyaṣṭaśaktīḥ prādakṣiṇyakrameṇārcayet | tatastatra pūrvadvārottaraśākhādi uktadvāradakṣiṇaśākhāvasānaṃ prādakṣiṇyakrameṇāṣṭasu śākhāsu indrādīśāntaṃ lokapālaśaktīraṣṭāvarcayet | tadanu tatrānantabrahmaniyatikālaśaktīrāgneyādiṣu īśāneṣu caturṣu dikkoṇeṣu prādakṣiṇyakrameṇārcayediti ca sampradāyārthaḥ | athavā proktaṣaṭkoṇādbahiḥ prāgvat sampradāyāt dvātriṃśaddvātriṃśaddalānyaṣṭādaśapadmāni kṛtvā tatra vargadvayakrameṇa pūrṇamaṇḍalavarṇaśaktīḥ samabhyarcya caturasre prāgvadarcayedeṣa pakṣaścottamaḥ | madhyamastu prāguktaṣaṭkoṇādbahirekapañcāśaddalaṃ padmaṃ kṛtvā taddaleṣvakārādikṣakārāntakapañcāśadakṣaraśaktīranyat prāgvat samarcayediti | laghuprakriyāyāṃ ṣaṭkoṇādbahiḥ ṣoḍaśadalaṃ tadbahirdvādaśadalaṃ tadbahirdaśadalaṃ -------------------------------------------- p. 279) vidadhyātsādhanaṃ prāgvadvarṇalakṣaṃ payovrataḥ | trisvādusiktairaruṇairambujairhavanaṃ tathā || 21 || japatarpaṇahomārcāsekasiddhamanurnaraḥ | kuryāduktān prayogā/śca nacettaddhātudevatāḥ || 22 || prāṇā/stasya grasantyeva kupitāstatkṣaṇaṃ śive | anayā vidyayā loke yanna sādhyaṃ na tat kvacit || 23 || vidyākṣarāṇi sapta syustaiḥ prāgvatsvarasaṃyutaiḥ | śataṃ dvādaśasaṃyuktaṃ tairyantrāṇi vadāmi te || 24 || vṛttadvayāntaḥ ṣaṭkoṇaṃ tadantarvṛttayugmakam | vidhāya madhye māyāsthamekamakṣaramākhyayā || 25 || bahiḥ ṣaḍālikhetṣaṭsu vṛttayorbhūtamātṛkā | kṛtvā navabhirevaṃ syuḥ kramādyantrāṇi ṣoḍaśa || 26 || -------------------------------------------- tadbahiḥ ṣaṭdalaṃ tadbahiścaturdalaṃ ca padmaṃ kṛtvā'nyat prāgvadvilikhya teṣu padmeṣu tattadaleṣu lakāraśaktirahitā akārādikṣakārāntapañcāśadakṣaraśaktīḥ ṣaḍādhārokta pūjākrameṇa prāgvadarcayet ityevaṃ trayaḥ pakṣā iti || 19 || 20 || vidadhyādityādibhiḥ kvacidityantaistribhiḥ ślokairvidyāsādhanavidhimasiddhasya prayogakaraṇe pratyavāyaṃ vidyāyā anubhāvaṃ copadiśati | tatra prāgvat lalitā vidyāvat | payovrataḥ kṣīrāhārī | tathā japadaśāṃśataḥ || 21 || nacettaddhātudevatāḥ ityatra tacchabdaḥ sarveṣāṃ ṣaḍdhātvadhīśatvāt || 22 || tasya prayoktuḥ || 23 || vidyetyādinā ślokena vidyākṣarāṇāṃ svarasaṃyogena yantrārthaṃ vistāramupadiśati | tatra sapta anāvṛttāni tāni prathamakūṭākṣarāṇi || 24 || vṛttadvayetyādinā ṣoḍaśetyantena ślokadvayena svaravikṛtavidyākṣaraiḥ ṣoḍaśayantrāṇyupadiśati | tatra māyāsthaṃ hṛllekhāstham | etaduktaṃ bhavati abhimatamānena bhrameṇa vṛttadvayamekāṅgulāntarālamantarbahirvibhāgena kṛtvā tadbahiḥ ṣaṭkoṇaṃ tadbahistathāvidhaṃ kṛtvā sarvamadhye prokteṣu svaravikṛteṣu dvādaśādhikaśataśaṅkhyeṣu vidyākṣareṣu ādyaṃ nāmagarbhahṛllekhodare samālikhya dvitīyādiṣu ṣaḍakṣarāṇi ṣaṭsu koṇeṣu agrādi prādakṣiṇyenālikhyāntarvṛttavitthyāṃ karmānurūpāṇi -------------------------------------------- p. 280) prathamena dhṛtena syādaudaravyādhisaṃhṛtiḥ | dvitīyena śirorogā naśyanti parameśvari || 27 || tṛtīyenākṣirukśāntiḥ śrotrajānāṃ pareṇa tu | pañcamena bhujārogāḥ prayāntyūrddhvena pādajāḥ || 28 || saptamenāntarādhisthā dhṛtena nidhanāśrayāḥ | dhṛtenāṣṭamayantreṇa jñānendriyagatā gadāḥ || 29 || pareṇa karmendriyagā daśamenānilodbhavāḥ | ekādaśena pittotthā dvādaśena kaphodbhavāḥ || 30 || trayodaśena doṣāṇāṃ sannipātasamudbhavāḥ | prayānti vilayaṃ sadyo yantrāṇāṃ śaktivaibhavāt || 31 || caturdaśena yantreṇa bhūtapretapiśācakāḥ | prayānti bhītāḥ kṣaṇataḥ sarve'nyepi grahāḥ śive || 32 || -------------------------------------------- bhūtākṣarāṇyālikhya bāhyavṛttavīthyādiprādakṣiṇyena mātṛkāṃ savindukāmālikhet | etat prathamaṃ yantram | evaṃ ṣaṭkoṇamadhyasthaiḥ koṇasthaiśca evaṃ saptabhiḥ pūrvapūrvalikhitoparitanaiḥ svaravikṛtavidyākṣarairanyāni pañcadaśa yantrāṇi bhavantītyevaṃ pūrvoktena saha ṣoḍaśa yantrāṇi bhavanti || 24 || 26 || prathametyādibhiranyathā ityantairnavabhiḥ ślokaiḥ ṣoḍaśāṇāṃ yantrāṇāṃ samastarogaśāntiṣu viniyogāt sarvatrābhiṣekakramādikaṃ copadiśati | tatra audaravyādhiḥ gulmādiḥ | parameśvarīti devīsambuddhiḥ || 27 || śrotrajānāṃ rogāṇāmitiśeṣaḥ | pareṇa caturthena yantreṇetiśeṣaḥ | ūrddhena ṣaṣṭhena yantreṇetiśeṣaḥ | prāgvat pādajā rogā iti śeṣaḥ || 28 || antarādhisthā antarādhiriti kaṭerūrdhvaṃ karādhasthāt karadvayādhastāddehapradeśaḥ tatsthā rogā iti śeṣaḥ | nidhanāśrayāḥ maraṇāśrayabhūtāḥ antarādhisthā ityatrāsyānvayaḥ | jñānendriyagatāḥ śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇasambhūtāḥ | gadā rogāḥ || 29 || pareṇa navamena yantreṇetiśeṣaḥ | karmendriyagāḥ vākpāṇipādapāyūpasthasambhūtāḥ | anilodbhavāḥ vātarogasambhavāḥ gadā iti śeṣaḥ | kapodbhavāḥ śleṣmadoṣasamudbhavāḥ | asmin prakaraṇe anukteṣu viśeṣyeṣu rogā ityetadviśeṣyam || 30 || -------------------------------------------- p. 281) tatpareṇa mahārogā dhṛtenāṣṭau na bādhakāḥ | ṣoḍaśena dhṛtena syādāyurārogyamīśvari || 33 || yantrāṇi ṣoḍaśaitāni dhārayedvyādhiśāntaye | sarveṣāṃ prāṇināṃ samyaganukteṣu gadeṣvapi || 34 || sarvatra yantradharaṇaṃ sābhiṣekaṃ sadakṣiṇam | savaṃdanaṃ saviśvāsaṃ phalatyevānyathā'nyathā || 35 || kurvihīnā tu sā vidyā pañcakūṭābhidhā śive | vāksiddhimanyatsakalaṃ kurute na bhidā tayoḥ || 36 || tadvidyākūṭabhedāḥ syurviṃśatyā śatasaptakam | tairvajrayantranirmāṇaṃ phalāni ca śṛṇu priye || 37 || -------------------------------------------- trayodaśena yantreṇetiśeṣaḥ | doṣāṇāṃ sannipātasamudbhavā vātādīnāṃ trayāṇāṃ doṣāḥ sannipātātsamudbhūtāḥ | vaibhavāt atiśayādityarthaḥ || 31 || yantreṇetyetadasmin prakaraṇe yantrānuktau sarvatrānveti | grahā bhūtādyāḥ | śive iti devīsambuddhiḥ || 32 || tatpareṇa pañcadaśena | mahārogā vātādayaḥ | ṣoḍaśena dhṛtena dhṛtena ṣoḍaśena yantreṇetyarthaḥ | atra prakaraṇe sarvasādhāraṇārcanasekasthāpanādirvini yuñjyāditisampradāyārthaḥ || 33 || vyādhiśāntaye sarvavyādhiśāntaye | etaduktaṃ bhavati etāni sarvāṇi ṣoḍaśa yantrāṇi anukteṣvanyeṣu rogeṣu tattadvyādhiśāntaye dhāraṇādīni kuryāditi | etena sarvāṇi yantrāṇi pratyekaṃ sarvarogaharāṇi bhavantītyarthaḥ || 34 || asmi/stantre iti śeṣaḥ | anyathā'nyathā proktānyathākaraṇe na phalatye(va) | etaduktaṃ bhavati sarvasādhāraṇaṃ yantradhāraṇaṃ yantreṇābhiṣekaṃ kṛtvā'bhiṣekturyāvatsantoṣaṃ vittāni ca dattvā taṃ samabhivandyaitatphalatyeveti viśvasya yantradhāraṇaṃ kuryāt | evaṃ kṛte phalatyeva anyathā na phalatyeva || 35 || kurvihīnetyādinā ślokena pañcakūṭavidyāvidhāna tasyāścaitadvidyāvidhānaṃ tasyāścaitadvidyātmakatvaṃ copadiśati | tatra kurvihīnā (ḍa) ukāravihīnā | na bhidā tayoḥ ṣaṭkūṭapañcakūṭavidyayoḥ || 36 || tadvidyetyādinā ślokena nityānityāvidyākṣarāṇāṃ sandarbhabhedasañjātasvarūpa -------------------------------------------- p. 282) prākprayakdakṣiṇodakca sūtrāṇyaṣṭādaśa kṣipet | taistu koṣṭhāni jāyante navāśītiśatadvayam || 38 || prāgvattatkoṇakoṣṭhāni ṣaṭatriṃśanmārjayetkramāt | madhye vajraṃ yathā bhūyāttathā kuryāt samantataḥ || 39 || sapañcacatvāriṃśatkaṃ śataṃ koṣṭhaistu vajrakam | tryasrāṇi catvāryagrāṇi catuḥkoṣṭhaistu pūrvavat || 40 || vidhyāya tasya madhyādhaḥkoṣṭhamārabhya saṃlikhet | prādakṣiṇyapraveśena kūṭa(a/ stānā)ntasyādyakhaṇḍajān || 41 || madhye'vaśiṣṭanavake vāmadakṣatrayadvaye | pratilomānulomātmavidyādvayamathālikhet || 42 || śiṣṭeṣu triṣu koṣṭheṣu sādhakākhyāṃ tadūrdhvage | karmamadhye'dhare sādhyamālikhedapi sarvataḥ || 43 || -------------------------------------------- saṃkhyāpūrvaṃ vajrarūpayantranirmāṇādikaṃ prastauti | tatra tadvidyābhedāḥ ṣaṭkūṭavidyāyāḥ pañcatriṃśatpaṭalavakṣyamāṇakrameṇa akṣarāṇāṃ kramapaurvāparyā(yātā)t svarūpabhedāḥ | teṣāṃ saṅketavidyākhaṇḍatrayapaurvāparyāt tatprakārajanita saviṃśatiśatatrayādhikacatuḥsahasreṣu saṅketavidyākhaṇḍajairbhedaireva ṣaḍyantranirmāṇamatroktam | taiḥ kūṭabhedaiḥ | priye iti devīsambuddhiḥ || 37 || prāgityādibhiḥ śive ityantairaṣṭabhiḥ ślokaiḥ prastutavidyākūṭākṣarabhedaiḥ koṣṭhavajrākārāṇi ṣaṭyantrāṇyupadiśati tatra ṣaṭtriṃśat pratikoṇamitiśeṣaḥ || 38 || 39 || tryasrāṇi catvāryagrāṇi vajrayantrasya catvāryagrāṇi trikoṇāni kuryādityarthaḥ | catuḥkoṣṭhaistu pūrvavat pratidiśaṃ caturbhiścaturbhiḥ koṣṭhairityarthaḥ || 40 || tasya yantrasya | madhyādhaḥkoṣṭhaṃ adhasthatryasroparisthapaṅktisthakoṣṭhapañcakamadhyasthakoṣṭham | ādyakhaṇḍajān ṣaṭsvitiśeṣaḥ | tān kūṭānviṃśatyadhikaśatasaṅkhyākān | ṣaṇāṃ teṣāṃ krameṇa vidyākṣaraṣaṭkopakramatvāt khaṇḍatvam || 41 || madhye'vaśiṭanavake vāmadakṣatrayadvaye madhyastheṣu navasu koṣṭheṣu ūrdhvādhaḥkramasthiteṣu tripaṅktikeṣu koṣṭheṣvityarthaḥ | -------------------------------------------- p. 283) catustrikoṇamadhyasthaṃ dvirekhābhirnavīkṛtam | madhyavadvilikhetteṣu vajrayantramitīritam || 44 || evamanyaiḥ pañcabhiśca khaṇḍaiḥ pañca prakalpayet | iti ṣaṭvajrayantrāṇi proktāni kramaśaḥ śive || 45 || lohatrayakṛte paṭṭeśilāyāṃ vā caturṣu vā | -------------------------------------------- pratilomānulomātmavidyādvayaṃ nityānityāvidyāyāstrīṇi khaṇḍāni kuryādityarthaḥ || 42 || pratilomānulomakrameṇa likhedityarthaḥ || 43 || dvirekhābhi(rna)vīkṛtaṃ pratikoṇaṃ samāntarālaṃ madhyatastrirekhā(tratā)mātrānuguṇyena dvidvikrameṇa saḍabhīrekhābhi rnavatrikoṇāni kuryādityarthaḥ | madhyavadvilikhetteṣu teṣu tryasrodarasthatrikoṇanavakeṣvapi vāmadakṣiṇapārśvasthatrikoṇatraye prāgvadvidyāṃ madhyatrikoṇatraye sādhakādināmākṣarāṇi ca likhedityarthaḥ || 44 || pañcabhiśca khaṇḍaiḥ nityāvidyāyāḥ prāguktarūpaiḥ pratyekaṃ viṃśatyadhikaśatakūṭākṣarātmabhiritiśeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati prākpratyakdakṣiṇodagagrāṇi aṣṭādaśasūtrāṇi samāntarālāni kṛtvā taiḥ sañjāteṣu navāśītyadhikadviśatasaṅkhyeṣu koṣṭheṣu caturṣu koṇeṣu pratikoṇaṃ (ṣaṭtriśat) ṣaṭtriṃśatkoṣṭhāni kṛtvā prāgvanmadhye vajrākārānuṇyena mārjayet | paścādavaśiṣṭeṣu vajrarūpeṣu pañcacatvāriṃśadadhikaśatasaṅkhyeṣu koṣṭheṣu catasṛṣu catasṛṣu dikṣu pratidiśaṃ catvāri catvāri koṣṭhāni mārjayitvā tatra prāguktakrameṇa pratidiśamekaikakrameṇa catvāri trikoṇāni samatrirekhāṇi vidhāya tatra trikoṇarekhātrayaṃ vibhāgīkṛtya teṣu madhye madhye cihnadvayaṃ (cihnadvaya.) vidhāya cihnaccihraṃ sūtradvayānuguṇyena dvayaṃ dvayamitikrameṇa ṣaḍrekhāḥ samālikhet | evaṃ kṛte ūrdhvādhaḥkrameṇa trikoṇatrayaṃ tatpārśvayoruddhvayo (rūpaṃ) strikoṇadvayaṃ (trikoṇadvayaṃ) tatpārśvayorekaikamekaṃ trikoṇa ityevaṃ navakoṇāni sambhavanti | tatrādhaḥsthatrikoṇoparisthapaṅktikoṣṭhapañcakamadhyasthakoṣṭhamārabh ya bāhyavīthikoṣṭheṣu yāvadupakrāntakoṣṭhaṃ tatsaṅkhyāni kūṭākṣarāṇi prathamakhaṇḍakūṭākṣareṣvālikhyāmuktakramamantaḥ praviśya dvitīyapaṅktau ca prāgvadālikhya evamantaryāvadviṃśatyadhikaśatasaṅkhyāvasānavidyāprathamakūṭākṣa rāṇi vilikhya madhyato'vaśiṣṭeṣu navasu koṣṭheṣu madhyagateṣu triṣu koṣṭheṣūrddhvādyadharāntaṃ krameṇa sādhakakarmmasādhyākṣarāṇi vilikhya teṣāṃ vāmabhāgasthapaṅkti gatakoṣṭhatraye adharakoṣṭhādūrdhvakoṣṭhāntadakṣiṇabhāgapaṅktisthakoṣṭhatraye ūrdhvakoṣṭhādyadhaḥsthakoṣṭhāntaṃ -------------------------------------------- p. 284) paṭṭe vā phalakāyāṃ vā ṣaṭkaṃ ṣaṭsu prakalpayet || 46 || phalakāpaṭṭayoḥ pūjāṃ kuryānnityaśa eva tu | itarāṇi tu saṃsthāpya yajettatraiva tāṃ śivām || 47 || tatsthāpanapradeśe tu vidadhyānmaṇḍapaṃ śubham | navahastāyāmatataṃ patākātoraṇānvitam || 48 || phalapuṣpavitānāḍhyairupetaṃ parikalpayet | utsedhāyāmavistārahastāṃ vedīṃ ca madhyataḥ || 49 || ekaṃ cet ṣaṭkamatha cetkuryādvedyādikaṃ tathā | īśaprāgvahnirakṣāṃ tu vāyudikṣu yathākramam || 50 || prathamaṃ rākṣase tvanyānyanyeṣūktakrameṇa vai | nivedya gandhapuṣpādyairnṛtyagītādibhistathā || 51 || samārādhyaivamevantu tridinaṃ proktaśaktibhiḥ | hutvā japitvā jīvocce bhānūcce vā sthirodaye || 52 || -------------------------------------------- ca vidyātrikhaṇḍaṃ samālikhya bahiścaturdikṣu likhitatrikoṇodarasthatrikoṇanavakeṣvapi vidyānāmākṣarāṇi madhyavat samālikhet | etat prathamaṃ vajrayantram | evamanyānyapi pañcavajrayantrāṇi vidyāyāḥ pañcabhiḥ khaṇḍaiḥ kuryāt | evaṃ pūrvoktena sārddhaṃ ṣaḍvajrayantrāṇi sambhavantīti || 45 || lohatrayetyādibhirapi vā ityantaistrayodaśabhiḥ ślokaisteṣāṃ vajrayantrāṇāṃ sāmarthyāpādanārthaṃ maṇḍapavedikānirmāṇaṃ tatra teṣāṃ sthāpanaṃ tatra devatāmūrtisaptakapratiṣṭhāṃ tadārādhanaprakāraṃ tatphalāni phalakāpaṭayostadyantrāṇi vilikhya tadārādhanasya phalaṃ copadiśati | tatra śilāyāṃ dṛṣadi | ṣaṭkaṃ saṭsu ekadvyādiṣu ṣaṭsvadhikaraṇeṣu ekādvyādikāni ṣaṭasu pratyekaṃ vā yathākramamekaikaṃ sarvāṇi vā sarvatra vā ṣaḍyantrāṇi vajrarūpāṇi kalpayedityarthaḥ || 46 || pūjāṃ yantrasyeti śeṣaḥ | itarāṇi lohatrayaśilālikhitāni ca ṣaḍyantrāṇi | tatraiva saṃsthāpiteṣu vajreṣu | tāṃ nityānityām || 47 || tatsthāpanapradeśe vajrayantraṣaṭkasthāpanapradeśe | tataṃ -------------------------------------------- p. 285) svavāma(bhā)ge bhūmyudaye saṃsthāpya parameśvari | devyātmā tacchilābhistu dṛḍhamābadhya tatra vai || 53 || devīṃ ṣaḍbhirvṛtāṃ tābhirḍākinyādibhirambike | mūrtisaptakamutpādya pratiṣṭhāpya samarcayet || 54 || nityaśastatpurovidyābhajanaṃ cāpi kārayet | yatra tatra gadālakṣmīripugrahapiśācakā,h || 55 || durbhikṣakṣudrakarmotthapīḍākṛtyāḥ pareritāḥ | na kadācitsambhavanti vidyāyantrānubhāvataḥ || 56 || maṅgalānyeva jāyante sarveṣāṃ sarvataḥ sadā | dhārmikāścaiva rājānaḥ pūrṇasaptāṅgasaṃyutāḥ || 57 || phalakāpaṭayoḥ kḷptapūjātonijamandire | vāñchitaṃ samavāpnoti maṇḍalānmāsato'pi vā || 58 || -------------------------------------------- vistāraḥ || 48 || madhyataḥ maṇḍapasyeti śeṣaḥ || 49 || ekaṃ yantramitiśeṣaḥ | ṣaṭkaṃ yantrāṇāmiti śeṣaḥ || 50 || uktakrameṇa ḍākinyādīnāṃ prāguktarakṣovāyuśakravahnīśavaruṇadikṣu sthāpanādityarthaḥ || 51 || proktaśaktibhiḥ ḍākinyādīnāṃ parivārabhūtābhirvakṣyamāṇābhiḥ | jīvoccai bṛhaspaterubhayocce nityocce vā | bhānūccepi tadvat sthirodaye sthirarāśyudaye || 52 || bhūmyudaye śvāsapaṭalavakṣyamāṇapṛthivyudaye | tat yantramiti śeṣaḥ | tatra vedikāsu || 53 || ādiśabdorākinyādiviṣayaḥ | mūrtisaptakaṃ (ḍā)rākinyādīnāṃ ṣaṇāṃ devyāśceti śeṣaḥ || 54 || tatpuraḥ tāsāṃ sannidhau | vidyābhajanaṃ mūlavidyābhajanaṃ kārayedityarthaḥ || 55 || kṣudrakarmotthapīḍāḥ vidveṣaṇādiprayogajāḥ kleśāḥ | vidyāyantrānubhāvataḥ ubhayoḥ sāmarthyāt || 56 || 57 || kḹptapūjātaḥ klaptayantraṣaṭakapūjanāt | maṇḍalāt prāgvat | etaduktaṃ bhavati proktāni ṣaṭvajrarūpāṇi devīnityapūcakraṃ (yantraṃ) ca lohatraye śilāyāṃ vā uktakrameṇa samutkīrya teṣāṃ sthāpanārthaṃ proktāyāmavistāraṃ patākādyalaṅkṛtaṃ maṇḍapaṃ parikalpya sthāpanīyaṃ yantramekaṃ cet tanmadhyataḥ proktotsedhāyāmavistārāmekāṃ vedikāṃ kṛtvā sthāpanīyāni yantrāṇi ṣaṭcet ṣaṭhvedikāḥ -------------------------------------------- p. 286) āsāṃ dehasthitiṃ vakṣye śṛṇu sarvārthadāyinīm | suṣumnāmadhyasaṃstheṣu ṣaḍādhārāmbujeṣu tāḥ || 59 || tiṣṭhanti prāṇināṃ devyaḥ siddhyanti jñānapūjitāḥ | bahiśca maṇḍale pūjānugrahānigrahātmikā(m) || 60 || viśuddhākhye kaṇṭhadeśe ṣoḍaśasvarapatrake | dhūmravarṇāmbuje devīṃ ḍākinīṃ tatsamākṛtim || 61 || śaktibhiḥ svararūpābhirāvṛtāṃ tatra pūjayet | tayā sarvajñatāsiddhirbhavatyeva na saṃśayaḥ || 62 || -------------------------------------------- proktadikṣu pariklpya tanmadhye caikāṃ vedikāmutpādya tatra proktakrameṇa ṣaṭyantrāṇi niveśya madhye vedikāyāṃ devīnityapūjācakraṃ niveśya gandhapuṣpadhūpādyaisteṣu yantreṣu ḍākinyādibhirvakṣyamāṇābhistatparivāraśaktibhirdevīṃ ca dinatrayaṃ samārādhya pratidinaṃ sahasrāvāraṃ japitvā taddaśāṃśaṃ hutvā bṛhaspatyucce dvividhe taraṇerucce tathāvidhebhānūcce vā sthirarāśyudaye vā svavāmanāsāpuṭapṛthivīsthānaśvāsodaye vā tāni yantrāṇi tāsu vedikāsu proktakrameṇa saṃsthāpya śilābhirdṛḍhamābadhya tāsu vedikāsu prativedikaṃ ḍākinyādīnāṃ ṣaṇāṃ devyāśca mūrtisaptakamutpādya pratiṣṭhāpya samabhyarcya tāsāṃ sannidhau mūlavidyābhajanaṃ cāpi kārayet | evaṃ yatra kriyate tatra proktānyamaṅgalāni na sambhavanti | proktāni maṅgalāni bhavantyeva | etāni sarvāṇi vā ekamekaṃ vā phalakāyāṃ paṭe vā kṛtvā nijamandire kvacitsthāne sthāpayitvā pūjanāt proktakālāt samastaṃ vāñchitaṃ prāpnoti || 58 || āsāmityādibhirāspadamityantaistrayodaśabhiḥ ślokaiḥ ṣaḍādhārasthānāni tannāmāni tattadgatāmbujāni tattadambujasthānyakṣarāṇi tattadambujagatāni daivatāni tattadvarṇaṃ tattadanugrahārthaṃ pūjākramaṃ tattannigrahārthaṃ pūjākramādikaṃ copadiśati | tatra āsāṃ ḍākinyādīnām | dehasthitiṃ sarvaprāṇināṃ deheṣu sthitim | tāḥ devyaḥ ityatrānvayaḥ ,dākinyādaya iti śeṣaḥ || 59 || jñānapūjitāḥ āsāṃ dehādhiṣṭātṛrūpattvaṃ paramārthaṃ gurumukhājjñātvā pūjitā ityarthaḥ | bahiśca maṇḍale vakṣyamāṇarūpe | pūjāṃ vakṣye ityatrānvayaḥ || 60 || tatsamākṛtiṃ mūladevatā samākṛtim | āsāṃ varṇastu tattadādhārāmbujasamānaḥ | vigrahastu mūladevatāsamānaḥ || 61 || -------------------------------------------- p. 287) anāhatākhye hṛddeśe sindūrāruṇapaṅkaje | rākinīṃ dvādaśadale kādiḍhāntākṣarātmabhiḥ || 63 || śaktibhiḥ pūjayennityaṃ kīrtyāyuḥśrīdhanāptaye | maṇipūrakasaṃjñe ca nābhisthe daśapatrake || 64 || indranīlanibheḍādi daśavarṇātmaśaktike | lākinīṃ pūjayedvairivi jayaśrīsamṛddhaye || 65 || dhvajamūle samastāpattāraṇāyeṣṭasiddhaye | vādiṣaḍvarṇaśaktībhirāvṛtāṃ ḍākinīṃ yajet || 66 || svādhiṣṭhānāhvaye padme bālārkatviṣi ṣaḍadale | ādhārākhye catuṣpatre suvarṇābhe saroruhe || 67 || vādiśāntārṇaśaktībhirāvṛtāṃ śākinīṃ yajet | pāyudhvajāntarā tryasramadhye tejaḥ samanvitām || 68 || ājñākhyebjebhruvormadhye dvidale śu(bha)ddhavigrahe | sevitāṃ hakṣaśaktibhyāṃ hākinīṃ pūjayettatha || 69 || trikālajñonaraḥ sarva(to)cintālokanakāriṇīm | viśvasṛṣṭisthitidhvaṃsaśaktidāmapyayatnataḥ || 70 || uktakramaviparyāsānnigrahontarbahistathā | pūjanaṃ sarvaduḥkhārtināśanaṃ sampadāspadam || 71 || -------------------------------------------- tayā pūjayā || 62 || 63 || 64 || 65 || 66 || dhvajamūle mehanamūle || 67 || pāyudhvajāntarā gudarandhramehanāntarālapradeśe | tryasramadhye tejaḥ samanvitāṃ kuṇḍalinītejorūpām || 68 || tathā samuccaye || 69 || cintālokanakāriṇīṃ hākinī mityatrānvayaḥ | sādhakasya citteṣu bhūtabhaviṣyavartamānakāryajñānasāmarthyapradāyinīmityarthaḥ || 70 || antarbahiḥ ṣaḍādhāreṣu vakṣyamāṇarūpe bāhyagatayantre ca | tathā pūjanaṃ antarbahiśca ūktavakṣyamāṇakramānulomapūjanamityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati prokteṣu kaṇṭhādiṣu bhrūmadhyānteṣu ṣaṭsvādhāreṣu proktarūpāṇāṃ padmānāṃ madhye ḍākinyādihākinyantāḥ -------------------------------------------- p. 288) bhūmau vidhāya ṣaṭkoṇasaptakaṃ proktadikkramāt | madhye ca tatra tāṃ nityānityā gandhādinā'rcayet || 72 || abhitastatṣaḍasreṣu tatṣaṭkaṃ tatkramādyajet | bāhyeṣvapi ca tāḥ prāgvatproktavarṇāḥ samarcayet || 73 || tāsāṃ ṣaṇāmapi tathā ṣaṭsu koṇeṣu śaktayaḥ | ṣaṭtriṃśattāḥ samādevyāḥ sarvarūpāyudhādibhiḥ || 74 || prāgvatsvareṣu pañca syurapū(rvā) kādimāntakāḥ | pareṣu yavalakṣārṇarahitā staistathā'rcayet || 75 || -------------------------------------------- ṣaṭdevatā mūladevatāsamānavigrahāstattadādhārāmbujaproktavarṇasamāna- rūpavarṇāḥ svasvasamānākāravarṇābhirakṣaraśaktibhiḥ pratyekamādhārāmbuja proktadalasaṅkhyābhirāvṛtāḥ proktakrameṇānugrahākhyāṃ sṛṣṭikramapūjāṃ kuryāt | tatra bījadvayādīni svasvanāmāni saptākṣaryantāni tatpūjāvidyāḥ tattannāmavidyā pūjānte mūlavidyayā ca pūjayet | tattadāvaraṇaśaktīnāmakṣarātmikādīnāṃ nityānityapūjoktadvādaśākṣaravidyayā āsāmavasānabhūtahākinyādyupakramabhūtaḍākinyantāḥ pūjānigrahākhyā saṃhārakramapūjā evamantarbahiścānugrahapūjāṃ ca kuryāditi || 71 || bhūmāvityābhirarcayedityantaiḥ caturbhiḥ ślokairbāhyānugrahaṃ cakraṃ tatra pūjanīyaśaktidhyānaṃ tatpūjākramaṃ copadiśati | tatra proktadikkramāt nir-ṛtivāyuśakravahnīśavaruṇamadhyadikkramāt | madhye ca tatra tasmin cakre sarvamadhyastha(koṇa)ṣaṭke madhye | gandhādibhirityādiśabdena ṣoḍaśopacārā ucyante || 72 || tatṣaḍasreṣu madhye ṣaṭkoṇeṣu | tatṣaṭkaṃ tatkramāt ḍākinyādiśaktiṣaṭkaṃ nir- ṛtyādi proktakramadikṣu | bāhyeṣvapi ca apiceti samuccaye | bahiṣaṭkoṇaṣaṭke | tāḥ ḍākinyādyāḥ prāgvat nir-ṛtyādikrameṇa proktavarṇāḥ | svasvādhāraproktavarṇā || 73 || tathā nir-ṛtityādikrameṇa | samādevyāḥ tattanmadhyadevyā tattanmadhyadevatāsamānarūpavarṇarūpāyudhā ityarthaḥ || 74 || prāgvat svareṣu pañcasyuḥ kulasundarīpaṭalaproktamātṛkāyantrasyāṣṭama dalākṣarāṇi tāni a i u aṃ aḥ iti pañca apūrvāḥ | apunaruktāḥ pañcāśadvarṇa iti śeṣaḥ | pareṣu yavalakṣārṇarahitāḥ yādikṣānteṣu daśasu varṇeṣu punaruktayavalakṣavarṇa catuṣṭya rahitāḥ teṣāṃ caturṇāṃ punaruktatvaṃ yaṇādeśandhisambhavetvāt yakāravakārayoḥ | anyayoṣtu ralayorabhedatvāt kakāraṣakārarūpatvāt ca kṣakārasya | taiḥ ṣaṭtriṃśadbhirakṣaraiḥ | p. 289) tathā prāguktadvādaśākṣararūpaiḥ | tatrākārādikakārāntāḥ ṣaṭśaktīḥ prathame cakre pūjayet | evamanyeṣvapi yathākramaṃ (ṣaṭ) ṣaṭśaktīḥ pūjayet | etaduktaṃ bhavati anyonyānuguṇareikhābhiḥ sambaddhāni sapta ṣaṭkoṇāni madhyarakṣovāyuśakravahnīśavaruṇadiggatāni varuṇavāyvīśaśakravahninir-ṛtispṛṣṭāgrakāṇi vidhāya teṣu madhyaṣaṭkoṇamadhye prāguktāruṇavigrahāṃ nityānityāmāvāhya ṣoḍaśopacārairabhyarcya tat(tri)koṇaṣaṭake(tu)ḍākinyādihākinyantāḥ ṣaṭśaktīstanmadhyasthanityānityāsamānāyudhavigrahāstattadā- dhāravarṇapadmaparṇāśca dhyātvā ṣoḍaśabhirupacāraiḥ kramaḥdabhyarcya tā eva ḍākinyādivahninir- ṛtyādiggataṣaṭkoṇaṣaṭkamadhyeṣu proktakrameṇāvāhya paścimābhimukhā ādhāravaddhyātvā samabhyarcya tāsāmabhitaḥ ṣaṭkoṇeṣvapi tattadāvaraṇaśaktīḥ ṣaṭtriṃśataṃ tattadabhimukhāḥ nir- ṛtyādiproktakrameṇa tattaddvādaśākṣaravidyābhiḥ ṣaḍbhiḥ ṣaṭṣaṭkrameṇa vakṣyamāṇatattannivedyaviśeṣopacārasahitamarcayet | evamiyamanugrahapūjā sarvasampadavāptikarīti | asya cakrasyāyaṃ viracanākramasrayodaśabhiḥ ślokaiḥ sāṅkaiḥ vyākhyāyate | caturviṃśāṅgulāyāmabhramāt vṛttaṃ vidhāya tu | tatra madhye brahmasūtraṃ kṛtvā tasyārddhamānataḥ || 1 || tatpārśvayościhnayugaṃ vṛtte kṛtvā tathā'nyataḥ | vidhāya cihnayugalaṃ cihnāccīhnaṃ dvayorapi || 2 || kṛtvā sūtradvayaṃ tiryak paścimāgrayugāntayoḥ | brahmasūtrasthapūrvāgrāvadhi sūtradvayaṃ bhavet || 3 || prāk sūtrāgradvayāttadvatkuryātsūtradvayaṃ tataḥ | paścimabrahmasūtrāntamitthaṃ ṣaṭkoṇakaṃ bhavet || 4 || tatastadvahnikoṇādivāyukoṇāntagaṃ tataḥ | (tatheśāni)taddigādi ca rakṣontaṃ brahmasūtradvayaṃ bhavet || 5 || pratyekaṃ brahmasūtrāṇi tridhā kṛtvā tu cihnakam | kṛtvābhito'tha vṛttāni tattadarddhāṃśatobhramāt || 6 || teṣvekaṃ brahmasūtreṣu caturviṃśatibhāgakam | kṛtvā taddaśamāṃśeṣu ṣaṭsūtrāṇi nipātayet || 7 || dikkoṇavṛttaparyantaṃ vāyuvṛtteṣu ṣaṭsvapi | vṛttaspṛksūtrayugmāraṃ madhye madhye nipātayet || 8 || sūtrāṇi ṣaṭtatasteṣu vṛttaṃ koṇeṣu madhyataḥ | kṛtvā trirbrahmasūtrāṇi mārjayeccakramuttamam || 9 || -------------------------------------------- p. 290) eṣāmapi ca cakrāṇāṃ śaktīnāṃ ca vilomataḥ | pūjā nigrahasaṃjñā syāt sā śatrūṇāṃ vipattaye || 76 || ṣaṭsu cakreṣu ṣaṭkumbhānvidhāyārimahīruhaḥ | kkāthatoyābhisampūrṇān kṛṣṇāmbarasamanvitān || 77 || arddharātre yajettāstu tadyonibalidānataḥ | kṣipraṃ tvagādibhiste syuḥ pūrṇāḥ śatroḥ kalevarāḥ || 78 || nivedyaṃ yoniraktena sampannaṃ caruṇā ripoḥ | homaṃ ca kuryāttenaiva phaṇiśīrṣasrucā ruṣā || 79 || dhyāyeddevīśca kupitā daṣṭauṣṭhā bāhubhirnijaiḥ | praharantīḥ piśācebhyovikirantīśca tattanum || 80 || jayāgulucchavilasatkarṇā bhīmārtanisvanāḥ | dhyātvaivaṃ nigrahaṃ kuryādripūṇāṃ māraṇāya vai || 81 || -------------------------------------------- rakṣomārutaśakrāgniśivavārigatāni ca | dhūmrasindūranīlodyadbhānuhemendu (bhāṃsi)bhāni ca || 10 || madhyakoṣṭhaṃ vidhāyetthaṃ ḍākinyādīḥ samarcayet | udyadaryamabimbābhe nityānityāṃ ca madhyame || 11 || etaccakravinirmāṇamajānananmāntrikonaraḥ | nigrahānugrahavidhau yatamāno vinaśyati || 12 || rogārtau dvandvayuddhe ca śatrūṇāṃ ca nipātane | tathā manīṣitaprāptau siddhirasyārcanādbhavet || 13 || ---------------------------- ataḥ paraṃ vyākhyeyāni || 75 || eṣāmityādibhirmaraṇāya vai ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaireṣveva cakreṣu nigrahākhyapūjācakramupadiśati | tatra cakrāṇāṃ saptānāṃ ṣaṭkoṇarūpāṇāmiti śeṣaḥ | śaktīnāṃ tatratatroktaṣaṭśaktīnām | vilomataḥ cakraśaktyoranugrahokta pūjākramavilomataḥ || 76 || arimahīruhaḥ kvāthatoyābhisampūrṇān śatrunakṣatra vṛkṣasya kaṣāyakvathitajalapūrṇān || 77 || tadyonibalidānataḥ śatrunakṣatrayonīśchitvā -------------------------------------------- p. 291) cakraṃ ca nigrahe proktaṃ vajarūpaṃ bhayaṅkaram | kāṃsye sīsepi vā kṛtvā sthāpayedvairibhūmiṣu || 82 || prākpratyakdakṣiṇodak ca daśasūtranipātanāt | ekāśītipadāni syusteṣu koṇacatuṣṭaye || 83 || pratyekaṃ daśa koṣṭhāni mārjayecchiṣṭavajrakaiḥ | caturdikṣu trikoṇāni catuḥkoṣṭhaiḥ prakalpayet || 84 || -------------------------------------------- balidānataḥ | te kumbhāḥ | kalevarāḥ śarīrāṇi || 78 || yonirakteṣu śatrunakṣatrayonirudhireṇa | tenaiva caruṇā | phaṇiśīrṣasrucā bhujaṅgamasya phaṇaṃ chitvā sruggatena tena phaṇenetyarthaḥ || 79 || tattanuṃ śatrudeham || 80 || guluchuḥ kālikā | etaduktaṃ bhavati prokteṣu saptasu ṣaṭkoṇacakreṣu tattacchaktīḥ sāvaraṇā(he)bhīmarūpā stiṣṭhantorāvāhya tattadabhimukhā dhyātvā tattaccakrasthānasthitā evānugraha pūjākrama(prati)vilomakramataḥ sacakrāvṛtiśaktīnāṃ vakṣyamāṇabaliṃ nivedya homasahitaṃ pūjayet | teṣveva saptasu ṣaṭkoṇacakreṣu madhyacakravarjaṃ ṣaṇāṃ madhyeṣu ṣaṭkumbhānnidhāya teṣu kumbheṣu śatrunakṣatravṛkṣakaṣāyakvathitajalānyabhipūrya proktabhīmarūpāḥ sarveṣāṃ tvagādidhātvīśāḥ prāgvattadabhimukhāstiṣṭhantīḥ śatrostattatvagādidhātūnākṛṣya tattatkumbheṣu sampūrya taddehaṃ svāyudhaiḥ śakalīkṛtya piśācebhyovikirantīstairbhakṣyamāṇaṃ tattaddehaṃ bhāvayan tadindriyamanaḥprāṇān svacetasā prāṇapratiṣṭhāproktaprakiryayā madhyadevatāyāṃ niyojayannanugrahapūjoktakramapratilomataḥ pūjayan śatrunakṣatrayoni baliṃ chindan taduktena sampāditacaruṇā nivedyaṃ ca kurvaṃstena homaṃ phaṇiphaṇāsrucā kurvannevaṃ pūjayan proktaṃ phalamavāpnoti iti | āsāṃ vaṇāṃ ḍākinyādīnāṃ tvagādīnāṃ ca nityānityāvidyāsambandhādhārādiṣu tattannigrahānugrahapūjeṣu rahasyārthaśca svagurumukhādevāvagantavyaḥ || 81 || cakramityādibhirmardanamityantairadhyarddhaiḥ ṣaḍbhi ślokairnigrahakoṣṭhavajracakra nirmāṇaṃ tatprayogaviśeṣaṃ tatphalaṃ copadiśati | tatra catuḥkoṣṭhaiḥ pratidiśamekaikaṃ koṣṭhaṃ mārjayitvā tatra trikoṇāni kuryādityarthaḥ || 82 || 83 || 84 || madhyādhaḥ -------------------------------------------- p. 292) teṣu madhyasthakoṣṭhe ca sādhyaṃ karma samālikhet | śiṣṭeṣu madhyādhaḥkoṣṭhamārabhya pratilomajān || 85 || vidyākūṭāṃstu ṣaṭtriṃśadālikhedapradakṣiṇam | sādhyayonyasṛjā piṣṭatadvṛkṣakṣodalepitān || 86 || sthāpayetproktasamaye ripukṣetragṛhādiṣu | śmaśāne caṇḍikāgehe kulotsādakaraṃ bhavet || 87 || iti nigrahamākhyātaṃ samastaripumardanam | anugrahaṃ śṛṇu prājñe pūjācakravidhānataḥ || 88 || devīstāḥ proktarūpāstu dhyātvā cakreṣu pūjayet | navedyamāsāṃ samproktaṃ yadāsāṃ prītidāyakam || 89 || -------------------------------------------- koṣṭhamārabhya sarvamadhyakoṣṭhasyādhaḥ sthitaṃ koṣṭhamārabhyāprādakṣiṇyenāmuktakramaṃ nirgamanagatyā likhedityarthaḥ | pratilomajān pañca(triṃ)viṃśapaṭalavakṣyamāṇakramabhedeṣu pratilomataḥ kramarūpān || 85 || sādhyayonyasṛjā śatrunakṣatrayoniraktena | piṣṭaḥ tadvṛkṣakṣodaḥ śatrunakṣatravṛkṣakṣodaḥ paṅkaḥ || 86 || proktasamaye arātervaināśikanakṣatre aṣṭamarāśyudaye | ādiśabdo deśādiviṣayaḥ | tatra tatrāpi aṣṭamarāśisthāne || 87 || iti uktaprakāreṇa | arimarddanaṃ śatrunāśakaramiti yāvat | etaduktaṃ bhavati prāgvadekāśītikoṣṭhāni kṛtvā teṣu koṣṭheṣu pratikoṇaṃ daśadaśakoṣṭhāni madhyavajrākāreṇa mārjayitvā caturdikṣu pratidiśamekamekaṃ koṣṭhaṃ mārjayitvā tatra tatra trikoṇāni vidhāya teṣu trikoṇeṣu madhye ca sādhyamālikhya sarvamadhyakoṣṭhādhaḥpaṅktimadhyakoṣṭhamārabhyaprādakṣiṇyenāmukt akramaṃ nirgamanagatyā pañcatriṃśe paṭale vakṣyamāṇakramabhinnavidyākūṭān pratilomajān ṣaṭsaṅketavidyājanitaṣaṭprakārasambandhān ev'm krameṇa ṣaṭtriṃśatkūṭānālikhya sādhyanakṣatrayonyasṛgghṛṣṭatannakṣatravṛkṣapaṅkenālikhya proktasamayeṣu proktasthāneṣu sthāpayitvā proktaṃ phalamāpnuyāditi || 87 || anugrahamityādibhirlaghuvigraha ityantai rarddhādyaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ prāguktānugrahacakrapūjanaṃ tattaddevatānāṃ nivedyaviśeṣāṃstāsāmaṅganāsu samarcanamanugrahakoṣṭhavajrayantraṃ -------------------------------------------- p. 293) pāyasānnaṃ guḍānnaṃ ca mudgabhinnānnakaṃ tathā | haridrānnaṃ tilānnaṃ ca śuddhānnaṃ ṣaṭakameva ca || 90 || cakreṣu saptasu tathā tadvarṇāścāruvigrahāḥ | yuvatīḥ sapta saṃsthāpya prāgvadabhyarcya tāḥ kramāt || 91 || bhūṣaṇāmbaragandhā sṛgbhojanādyaistu toṣayet | tāsu tuṣṭāsu tuṣṭāḥ syuḥ śaktayastāḥ samāstadā || 92 || prāguktavajre sādhyākhyaṃ tathālikhyānulomajān | kūṭānuktasamārambhān prādakṣiṇyena sallikhet || 93 || prokteṣu proktarūpeṇa sthāpayet proktabhūmiṣu | proktānyeva phalāni syuryogo'yaṃ laghuvigrahaḥ || 94 || -------------------------------------------- tatra pūjākramaṃ tatphalāni copadiśati | tatra pūjācakravidhānataḥ pūjāvidhānataḥ cakravidhānataśca | tatra pūjāvidhānaṃ ḍākinyādīnāṃ yuvatīnāṃ ca | cakravidhānaṃ tu vajrayantrādi || 88 || tāḥ ḍākinyādīḥ | proktarūpā ityanenādhāra(ca)kramokta varṇāḥ mūladevīsamānabāhumukhāśceticocyate | saputradevyā raktatvameva ṣaṭkaṃ madhyasthāyā devyā iti śeṣaḥ || 89 || 90 || tadvarṇaḥ ādhāraproktadevatāmūladevatāsadṛśavarṇāḥ prāgvadabhyarcya madhyādiprāgantam | tāḥ śaktīḥ || 91 || bhojanaṃ tattaddevatāproktam | ādiśabdena yāvacchaktidakṣiṇārūpaṃ vittaṃ cocyate | tāsu yuvatiṣu | tāḥ ḍākinyādīḥ | etaduktaṃ bhavati prāgukteṣu saptasu cakreṣu proktakrameṇa proktāḥ śaktīḥ samāvāhya sampūjya tattannivedyaṃ tattaddevatāyai nivedya tannivedyaṣaṭkaṃ samuditamadhyadevatāyai nivedayet | teṣveva saptasu cakreṣu tattaddevatāsamānavarṇāḥ saptayuvatīśca saṃsthāpya tāsu tāḥ śaktīḥ proktakrameṇa samāvāhyābhyarcya tattannivedyapuraḥsaraṃ bhūṣādibhistāsāṃ yuvatīnāṃ toṣaṇāttattacchaktayaḥ parituṣṭāḥ samastavāñchitaṃ dadyuriti || 92 || prāguktavajre nigrahaprokte ekaśītikoṣṭhe proddhṛte vajrayantre | anulomajān pañcatriṃśatpaṭaloktakramabhinnavidyānulomarūpān ṣaṭtriṃśadvidyākūṭān | uktasamārambhān sarvamadhyakoṣṭhādhaḥpaṅktimadhyakoṣṭhasamārambhān || 93 || prokteṣu svarṇādidhiṣvakaraṇeṣu -------------------------------------------- p. 294) ādikṣāntākṣaraiḥ prāgvadrūpiṇīśaktisaṃyutaiḥ | bījadvayādyaiḥ saptākṣaryantaiḥ pañcadaśākṣaraiḥ || 95 || pañcāśacchaktayaḥ pūjyāḥ pañcāśatkṣetrapālakaiḥ | dineṣu ghaṭikāyogāt pañcāśanmithunānyapi || 96 || teṣāṃ bījadvayaṃ varṇārūpakṣetreśasaṃyutāḥ | saptākṣaryā ca saṃyuktā mantrāḥ pañcadaśākṣarāḥ || 97 || catuḥṣaṣṭipade madhye catuṣke dinavidyayā | manīṣitaṃ samālikhya (rabhya) teṣu tanmithunāni ve || 98 || ghaṭikākramayogena hṛnmāyāmadhyamarcayet | evaṃ maṇḍalamāsārddhāt prāpnotyevābhivāñchitam || 99 || -------------------------------------------- maitrādiṣu nakṣatreṣu ekādaśarāśyudaye ekādaśarāśisthāneṣu cetyarthaḥ | proktabhūmiṣu gṛhamaṇḍapādiṣu | proktānyeva phalāni syuḥ āyuḥkīrtivijayādilābharūpāṇi | yogaḥ prayogaḥ | laghuvigrahaḥ anayā sarūpaḥ | etaduktaṃ bhavati prāguktarūpe vajrayantre madhyakoṣṭhādhaḥpaṅktimadhyamārabhya prādakṣiṇyenāmuktakramaṃ nirgamanagatyā pañcatriṃśatpaṭalavakṣyamāṇakramabhinnavidyānulomarūpān ṣaṭsaṅketa vidyājanitaṣaṭprakāraṃsaṃyuktānevaṃ ṣaṭtriṃśatsaṅkhyān kūṭānālikhya prāgvanmadhye caturdiggatatrikoṇeṣu ca sādhyākhyāmālikhya proktakrameṇa prokteṣu kāleṣu prokteṣu adhikaraṇesūtkīrya proktabhūmiṣu prokteṣu sthāneṣu sthāpanāt proktaphalāvāptiḥ syāt evameṣa prayogeṣvapiyatnasādhya iti || 94 || ādikṣāntetyādibhiḥ sarvata ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ kālaghaṭikārūpapañcāśat mithunānāṃ tanmaṇḍale samarcanādabhīṣṭaphalāvāptimupadiśati | tatra etaduktaṃ bhavati samāntarālaṃ prākpratyak dakṣiṇodakca nava sūtrāṇyāsphālya tatra catuḥṣaṣṭipade cakre madhyata ūrddhvādhodvidvikrameṇa catuḥkoṣṭhānyekīkṛtya tatraiva pañcaviṃśapaṭala vakṣyamāṇaprakriyayā tattadinanityāvidyākṣarāṇi trīṇi manīṣitaprārthanamadhyamālikhya tadanantare bāhyādhaḥpaṃktisthamadhyadvayadakṣiṇakoṣṭhamārabhyaṃ prādakṣiṇyakrameṇāmuktakramaṃ nirgamanagatyā cakravāmapaṅktyādhaḥkoṣṭhāvadhi teṣu pañcatriṃśatpaṭalavakṣyamāṇodayādakṣādīni -------------------------------------------- p. 295) nityaśastāḥ samāvāhya tasmin cakre samarcanāt | samastavāñchitaprāptiḥ sadā bhavati sarvadā || 100 || prāṇatattvamayī vyāptiriti samyaksamīritā | asyā niṣphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || iti śrī ṣoḍaśanityātantrekādimate ṣoḍaśapaṭalam || 16 || -------------------------------------------- mātṛkāproktapañcāśadakṣarāṇyapagatakṣakāramapagata-visarjanīyaṃ vā sakāropetahṛllekhāgarbhasthitamālikhya śoṣṭesu koṣṭhṣu punarapyudayādīni daśākṣarāṇi samālikhya teṣu likhitakrameṇa udayādiṣu ṣaṣṭighaṭikāsu tattanmithunāni ṣoḍaśabhirupacārairabhyarcya tattatphalamavāpnuyāt | tanmantrāstu bījadvayānantaraṃ (rūpakṣetrāntaraṃ) aṃrūpiṇīśaktipādukā pūjayāmītyādayaḥ tacchaktividyāḥ pañcāśata | punarapi bījadvayānantaraṃ arūpakṣetreśapādukāṃ pūjayāmītyādayastatkṣetrapālamantrāya pañcāśat evaṃ pratyekaṃ pañcāśadakṣaraiḥ pañcāśatpañcadaśākṣarātmabhirvidyā)rmantraiśca tā nimithunāni pūjayediti | asya cakrasya prāguktārambhāt aprādakṣiṇyakrameṇa lekhanārcanāt nigrahobhavatīti sampradāyārthaḥ || 95 || 96 || 97 || 98 || 99 || 100 || 101 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya tantrasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ śivadūtīnityāvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ pañcadaśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 16 || granthasaṅkhyā ṣaṭtriṃśatiśca yantrāṇi vyākhyāgranthāḥ śatadvayāt | pañcāśītiḥ sārddhapādāḥ ṣoḍaśe paṭale smṛtāḥ || 0 || atha saptadaśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityāsu dvādaśī yā samīritā | tasyā nīlapatākāyā vidhānaṃ sarvasiddhidam || 1 || nyāsakramavidhānaṃ ca dhyānaṃ śaktīḥ prapūjanam | sādhanaṃ siddhavidyasya vijayaṃ kāmarūpatām || 2 || pādukāmañjanaṃ khaḍgaṃ vetālā/śca piśācakān | yakṣiṇīśceṭakānmāyāṃ yantrāṇi ca vadāmi te || 3 || prayogānānupūrvyeṇa sandiṣṭānāmaśeṣataḥ | daśabhiḥ siddhibhirmartyobhavedvidyādharo'paraḥ || 4 || mūlavidyākṣarairaṅgānyācaret ṣaḍitikramāt | dvicatuṣṭayaṣaḍavarṇaiḥ krameṇa ṣaḍitīritaiḥ || 5 || -------------------------------------------- saptadaśapaṭalam | pūrvasmin ṣoḍaśe paṭale ekādaśyā nityānityāvidyāyā vidhānamupadiśyānantaraṃ dvādaśyā nīlapatākānityāvidyāyā vidhānamupadiśati | tatra atha ṣoḍaśetyādibhiḥ para ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ paṭalārthānuddiśati | tatra vidyā tṛtīye paṭale proktatvādiha na kathitā | vidhānaṃ vadāmītyanvayaḥ || 1 || nyāsakramamityādividhānarūpāṇi | śaktīḥ āvaraṇaśaktīḥ sādhanaṃ vidyāyāṃ iti śeṣaḥ | siddhavidyasya puruṣasyeti śeṣaḥ | vijayādīnāṃ siddhīnāṃ daśānāmupariṣṭātsvameva vakṣyamāṇatvādiha svarūpāṇi nocyante || 2 || yantrāṇi tāsāṃ sādhanārthāni yantrāṇi || 3 || sandiṣṭānāṃ siddhyādīnām || 4 || mūlavidyetyādibhiryathāvidhītyantaistribhiḥ ślokaiḥ nyāsaprakāramupadiśati | tatra dvicatuṣṭayaṣaṭtryarṇaiḥ krameṇa mūlavidyāyāḥ prathamadvitīyābhyāmakṣarābhyāṃ hṛdayaṃ, tadanantaraiścaturbhiḥ śiraḥ, taduparitanaiḥ ṣaḍbhiḥśikhā tadanantareṇaikena kavacaṃ, tadupari -------------------------------------------- p. 297) śrotrākṣināsāyugale vāci kaṇṭhe hṛdi kramāt | nābhāvādhārake pādasandhiṣu triṣu ca kramāt || 6 || mantrākṣarāṇi kramaśonyasetsaptadaśāpi vā | vyāpakaṃ ca samastena vidadhyācca yathāvidhi || 7 || indranīlanibhāṃ bhāsvanmaṇimaulivirājitām | pañcavaktrāṃ trinayanāmaruṇāṃśukadhāriṇīm || 8 || daśahastāṃ lasanmuktāprāyābharaṇamaṇḍitām | ratnastabakasambhinnadehāṃ cārusmitānanām || 9 || pāśaṃ patākāṃ carmāṇi śārṅgacāpaṃ varaṃ karaiḥ | dadhānāṃ vāmapārśvasthaiḥ sarvābharaṇabhūṣitaiḥ || 10 || aṅkuśaṃ ca tataḥ śaktiṃ khadgaṃ bāṇaṃ tathā'bhayam | dadhānāṃ dakṣiṇairhastairāsīnāṃ padmaviṣṭare || 11 || -------------------------------------------- sthenaikena netraṃ tadanantareṇaikenāstraṃ avaśiṣṭayormantrārṇayoḥ pūrvameva hṛdayamantre viniyogāt punaruktyā nopādānam | krameṇa ṣaḍitīritaiḥ ityevaṃbhedakrameṇa iti īritaiḥ jātyantairvarṇai ṣaḍaṅgāni karayoraṅgeṣu ca nyasedityarthaḥ | ṣaḍitidvirupādānasya saṅkṣepavikāsārthatvānna punaruktidoṣaḥ || 5 || śrotretyādinā yathāvidhītyantena ślokadvayena mantrākṣaranyāsakramaṃ savyāpakaṃ nyāsakramamupadiśati | tatra vākkaṇṭhahṛdayanābhyādhāreṣu pañcasvekaikaṃ, anyeṣu ṣaṭsu śrotrākṣināsikāpādadvayasandhitrayeṣu dvayaṃ dvayaṃ, tatra ekapādanyāsatrayānantaramanyapādanyāsatrayam evaṃ mūlavidyākṣarāṇi saptadaśoddīṣṭasthānanakramaṃ nyasedityarthaḥ | vyāpakaṃ ca samastena vidadhyācca yathāvidhi samastena mūlamantreṇa prāgvadvyāpakanyāsaṃ ca kuryāditi yāvat || 6 || 7 || indranīlanibhāmityādibhiḥ krame ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairdevyāḥ saparivārāyā nityasaparyādhyānamupadiśati | tatra mauli rmukuṭaḥ | pañcavaktrāṃ tadavasthānaprakārastu ūrddhaṃ caturdikṣu cetyarthaḥ | ūrdhvasthaṃ mukhaṃ sādhakābhimukhamiti sampradāyaḥ | trinayanāṃ prativaktramityarthaḥ || 8 || daśahastāṃ sambhūyetiśeṣaḥ || 9 || śārṅgacāpamityekaṃ -------------------------------------------- p. 298) svākāravarṇaveṣāsyapāṇyāyudhavibhūṣaṇaiḥ | śaktivṛndairvṛtāṃ dhyāyeddevīṃ nityārcanakrame || 12 || triṣaṭkoṇayutaṃ padmamaṣṭapatraṃ tato bahiḥ | aṣṭāsraṃ bhūpuradvandvādvṛtte tatpurayugmakam || 13 || caturdvārayutaṃ dikṣu śākhābhiśca samanvitam | kṛtvā tāmāvṛtāṃ śaktigaṇaistatrārcayecchivām || 14 || icchājñānakriyāśaktīstriṣu koṇeṣu pūjayet | agrātpradakṣiṇenaiva yajedāvṛttipañcakam || 15 || -------------------------------------------- śṛṅgamayatvāccāpasya | teṣāmubhayataḥkramamūrddhādi kalpayet || 10 || padmaviṣṭare vakṣyamāṇarūpe || 11 || āsyaṃ mukham || 12 || triṣaḍityādinā śivāmityantena ślokadvayena nityasaparyāmaṇḍalavidhānaṃ tatrapūjāprastāvaṃ ca karoti | tatra triṣaṭkoṇayutaṃ trikoṇena ṣaṭkoṇena ca yutam | tato bahiḥ aṣṭadalapadmādbahiḥ | bhūpuradvandvāt digvidigbhūtakoṇāt | vṛte iti dvivacanaṃ | tatparayugmakaṃ bhūpuradvayamityarthaḥ | kṛtveti pūrvatrānvayaḥ || 13 || tatra maṇḍale | etaduktaṃ bhavati abhīṣṭamānena vakṣyamāṇamārgeṇa samacaturasradvayamantarbahirvibhāgena kṛtvā catvāri tatkoṇānyantaḥcaturasrarekhāgrairbāhyacaturasrasparśena catuṣkoṇāni kṛtvā catasṛṣu dikṣu madhyatomadhyataḥ śākhādvayopetāni catvāri dvārāṇi nirmāya tadanantaramantasthacaturasra spṛṣṭaṃ tadantara pyekāṅgulāntarāle vṛttaṃ vidhāya tadvṛttamadhye samāntarālaṃ sūtracatuṣṭayaṃ digvidiggatāṣṭāgrakaṃ vṛttarekhāntaṃ kṛtvā teṣvekāntaritaṃ sūtrāgrāt sūtrāgramaṣṭasūtrāsphālanādaṣṭakoṇāni vidhāya sūtracatuṣṭayaṃ mārjayitvā tadantaraṣṭāsrarekhāṣṭakamadhye spṛṣṭaṃ vṛttadvayaṃ prāgvanniṣpādya (tadantaścaturaṅgulamānena vṛttadvayaṃ prāgvanniṣpādya) tatrāṣṭadalāni yathāmānaṃ kṛtvā tanmadhyakarṇikāyāṃ prāgvat ṣaṭkoṇaṃ tanmadhye vṛttadvayaṃ tadantarvṛttasya samānāṃśākṛṣṭyā gurūktayuktyā samatrirekhaṃ koṇaṃ ca kṛtvā tatra saparivārāṃ devīṃ vakṣyamāṇakrameṇārcayediti || 14 || -------------------------------------------- p. 299) ḍākinyādīryajetṣaṭsu koṇeṣu paritaḥ kramāt | brāhmyādīraṣṭapatreṣa tatkoṇeṣa bahistathā || 16 || prāguktāstā yajecchaktīḥ nityānityādiṣūditāḥ | balidvayaṃ ca kurvīta pūjāṃ prāgvatsamāpayet || 17 || sarvatra nityahomaṃ(ca) tu kuryādannājyato'pi vā | tilataṇḍulakairvāpi proktaṃ dravyānudīraṇe || 18 || vidyākṣarāṇāṃ sarveṣāṃ svaravyañjanavindukān | pṛthakkṛ(tyā)tvā'thagaṇite tripañcāśadbhavanti hi || 19 || tena tallakṣasaṅkhyantu japedvidyāṃ payovrataḥ | taddaśāṃśaṃ hunedagnau sarvatrākṣaralakṣake || 20 || prāṅmukhonityapūjāsu sādhaneṣu ca sādhakaḥ | nityānāmapi sarvāsāṃ vāsanāyāmudīritam || 21 || -------------------------------------------- icchetyādibhiḥ samāpayedityantaistribhiḥ ślokairdaivyāḥ pañcāvaraṇārcanakramamupadiśati | tatra paritaḥ kramādityuktyā ḍākinyādīnāṃ prāgvatsthitānāmevāgrādiprādakṣiṇyena pūjanamityarthaḥ | tatpūjākramaḥ prāgeva trayodaśapaṭale daśame śloke vyākhyāto'smābhiḥ | tatkoṇeṣu aṣṭakoṇeṣu | bahiḥ caturasre || 15 || 16 || nityānityādiṣūditā iti prāguktātideśaparatvānna punaruktidoṣaḥ | tatrādiśabdena dūtīnityocyate, tena tatpaṭaloktāḥ samukhādyā aṣṭakoṇaśaktayaḥ procyante tāḥ śaktīścaturasre tatroktārambhakrameṇa pūjayedityarthaḥ | anenātra brāmyādīnāṃ dvirarcanamāyātam | ṣoḍaśākṣarakurukullāsaptākṣarībhyāṃ yathākramamādyantayoriti śeṣaḥ | prāgvat ādhāratraye, teja(sa)strayabhāvanādisahitamityarthaḥ || 17 || sarvatretyādinā ślokena dravyānuktau sarvadevatāsādhāraṇāni nityahomadravyāṇyupadiśati | tatra prokta uktaprakārataḥ | dravyamiti śeṣaḥ || 18 || vidyetyādibhirudīritamityantaistribhiḥ ślokairvidyāsādhanādikamupadiśati | tatra pṛthakkṛtya pratyekaṃ viyujya | hiḥhetau || 19 || tatra prathamādicatuṣṭayaṣaṣṭhāṣṭamaṣoḍaśasaptadaśākṣarāṇi caturbhedāni pañcamasaptamanavamaikādaśa(dvādaśa)caturdaśākṣarāṇi dvibhedāni | -------------------------------------------- p. 300) tataḥ siddhamanurmantrī kuryāt siddhiṣu kautukam | tadvidhānaṃ śṛṇu prājñe vakṣye vidyāvibhedataḥ || 22 || daśānāmapi siddhīnāṃ vidyāstāsāṃ bhidāgatām | saṅkhyāṃca tāśca samproktāḥ krameṇāsāṃ phalāni ca || 23 || vidyādikūṭe tvādye tu yojayeddaśasu kramāt | tābhyāmeva vilomābhyāṃ puṭayeduparauritān || 24 || mantravarṇān daśānāṃ ca tattatsaṅkhyāśca tāḥ śṛṇu | parastāttatprabhedānāṃ mantrānvakṣye yathāvidhi || 25 || -------------------------------------------- daśamatrayodaśapañcadaśākṣarāṇi tribhedāni vidyākṣarāṇi saptadaśetyarthaḥ | tallakṣasaṅkhyamiti viśeṣavidhānāt sarvayugeṣvapi tripañcāśallakṣamityarthaḥ | payo vrataḥ kṣīrāhārī | taddaśāṃśaṃ akṣaralakṣadaśamāṃśamitiyāvat || 20 || vāsanāyāṃ vāsanāpaṭale | udīritaṃ prāṅmukhattvakāraṇam || 21 || tata ityādinā phalāni cetyantena ślokadvayena siddhavidyasya daśasiddhisādhanayogyatopadeśapuraḥsaraṃ mūlavidyākṣarabījarūpādayo daśasiddhividyāḥ pratyekaṃ siddhividyāvāntarabhidāṃ saṅkhyāṃ siddhyasiddhisvarūpāṇi tatphalāni ca vakṣyāmīti prastauti | tatra siddhiṣu vijayādiṣu daśasu | kautukaṃ ādaram | tadvidhānaṃ daśasiddhividhānam | vidyāvibhedataḥ mūlavidyāyāḥ svarūpabhutānāmakṣarāṇām | bhidātaḥ bhitvābhitvā vakṣyamāṇaprakārayojanata ityarthaḥ || 22 || tāsāṃ siddhīnāṃ vidyānāṃ ca | bhidāgatāṃ upariṣṭātsvayameva sphuṭaṃ vakṣyamāṇām | tāḥ siddhīḥ | āsāṃ siddhīnām | etaduktaṃ bhavati mūlavidyāyāḥ svarūpayojanābhedaprakārajanitavidyāviśeṣān siddhīnāṃ daśānāṃ tadvidyānāṃ pratyekamavāntarabhidāsaṅkhyāstāḥ siddhīstatphalāni sarvāṇi paṭalaśeṣe vakṣyamāṇāni prastauti (iti) || 23 || vidyādītyādinā yathāvidhītyantena ślokadvayena vakṣyamāṇānāṃ sarveṣāṃ siddhividyāviśeṣāṇāṃ svarūpayojanāsādhāraṇakūṭākṣarapaṭalādikamupadiśati | tatra vidyādikūṭe mūlavidyāyā ādibhūtaṃ saṃyuktākṣaradvayam | ādye atrāpidvivacanam | -------------------------------------------- p. 301) caturvidhaḥ syādvijayo dvandve sacaturaṅgake | kūṭayuddhe durgaje ca teṣāṃ mantrāścaturvidhāḥ || 26 || kāmarūpatvamuditaṃ svecchayā'bhīṣṭavigraham | vidhātumātmanaḥ śaktiṃ sa eko mantra īritaḥ || 27 || pādukāyugalaṃ vidyāvaibhavāptaṃ tu pādayoḥ | kṛtvā smaredvāñchitantu deśaṃ tatra tadā sthitiḥ || 28 || tanmantraḥ syādekavidhastathaivāñjanamīritam | yenāktākṣonidhiṃ paśyeddevādyāṃścāntarikṣagān || 29 || khaḍgaśca tādṛśaḥ proktaḥ karasthenāhitāḥ kṣaṇāt | palāyitā vā padayoḥ praṇameyurvaśaṅgatāḥ || 30 || vetālāḥ syurasaṅkhyātāḥ siddhyante cai(ka)va vidyayā | nidhāya sādhanaṃ skandhe careyurvāñchayā'sya te || 31 || -------------------------------------------- siddhimantrāṇāmādyamakṣaradvayaṃ yojayedityarthaḥ | daśasu siddhiṣu vidyānāmiti śeṣaḥ | tābhyāṃ saṃyuktākṣarābhyām | puṭayet siddhimantrānte yojayediyarthaḥ | uparīritān upariṣṭādvakṣyamāṇān || 24 || daśānāṃ ceti kākākṣivatpūrvāparanveti | tattat saṅkhyāḥ siddhitadvidyāvāntarābhidhānasaṅkhyāḥ | tāḥ siddhīḥ | parastāt siddhisaṅkhyāsiddhisvarūpopadeśānantaram | tatprabhedānāṃ pratyekaṃ siddhyavāntarabhedānām | mantrān tatsaṅkhyādibhiḥ || 25 || caturvidha ityādibhiḥ prasādane ityantaiḥ pañcadaśabhiḥ ślokairdaśānāṃ siddhīnāṃ svarūpaṃ tadbhidāsaṅkhyāstadvidyābhedasaṅkhyāścopadiśati | tatra caturityādinā ślokena vijayasiddhisvarūpādikamupadiśati | tatra dvandve yuddha iti śeṣaḥ | tannāmavairiṇīḥ pradhānayoḥ sasainyaṃ anyonyaṃ yuddhe(m) | sacaturaṅgake śeṣaṃ prāgvat | durgaje durgasaṃjāte śeṣaṃ prāgvat | teṣāṃ vijayānāṃ caturvidhānām || 26 || kāmetyādinā ślokena kāmarūpatvasiddhirūpādikamupadiśati tatra śaktiḥ sāmarthyam | saḥ kāmarūpapradaḥ || 27 || -------------------------------------------- p. 302) vikṛtāṅgamukhāḥ kecitkecittiryaṅmukhāṅgakāḥ | kecidbhīṣaṇādāṅgāḥ vetālā bahuvigrahāḥ || 32 || sarve'pi vaśagā vākyādasya śatrūn grasanti ca | kiṅkarāḥ proktakaraṇādbhaveyuryāvadāyuṣam || 33 || piśācāstādṛśāḥ proktā kārśyavairūpyavigrahāḥ | kruddhāḥ kṣudrāśayāḥ proktakāriṇaḥ syurasaṅkhyakāḥ || 34 || teṣāmekā bhavedvidyā tayā te kiṅkarāḥ sadā | taireva praharecchatrumajñātamaniśaṃ raṇe || 35 || ṣaṭtriṃśadrūpasayuktā yakṣiṇyo vāñchitapradāḥ | sarūpā dvibhujāścitravasanābharaṇānvitāḥ || 36 || -------------------------------------------- pāduketyādinā antarikṣagān ityantena ślokadvayena pādukāsiddhisvarūpādikamupadiśati | tatra vidyāvaibhavāptaṃ pādukāsiddhividyāprasādīkṛtam | pādayoḥ svasyetiśeṣaḥ | tatra deśe || 28 || tanmantraḥ pādukāmantraḥ | athaiva yathā pādukālābhaḥ tanmantrasaṅkhyā vā | yena añjanena || 29 || khaḍgaśca tādṛśetyādinā ślokena khaḍgasiddhisvarūpādikamupadiśati | tatra tādṛśaḥ (lābha)mantravidyābhyāṃ karasthena khaḍgeneti śeṣaḥ | ahitāḥ ripavaḥ || 30 || vetālā ityādibhirāyuṣamityantaistribhiḥ ślokaivetālādisiddhisvarūpādikamupadiśati | tatra asya sādhakasya | te vetālāḥ || 31 || tiryaṅmukhāṅgakāḥ mṛgamukhā mṛgaśarīrāśca | bahuvigrahāḥ proktavigrahāntareṇāpi || 32 || sarve vetālā asyeti pūrvāparayoranveti || 33 || piśācā ityādinā raṇe ityantena ślokadvayena piśācasiddhirūpādikamupadiśati | tatra tādṛśā nānāvidhā ityarthaḥ | kṣudrāśayāḥ alpasattvāḥ || 34 || teṣāṃ sādhane iti śeṣaḥ | tayā vidyayā | te piśācāḥ | taiḥ piśācaiḥ | ajñātaṃ apratyakṣam || 35 || ṣaṭtriṃśadityādibhiḥ sammatā ityantaistribhiḥ ślokairyakṣiṇīsiddhirūpādikamupadiśati | tatra ṣaṭtriṃśadrūpasaṃyuktāḥ ṣaṭtriṃśatsaṅkhyātā ityarthaḥ || 36 || -------------------------------------------- p. 303) asahāyā yauvanāḍhyāḥ sragālepanasaurabhaiḥ | sametya sarvābhīṣṭāni dadyustāḥ sādhakāya vai || 37 || tāsāṃ vidyāśca ṣaṭtriṃśadvakṣye tāśca śṛṇu priye | yābhiḥ siddhābhiraniśaṃ sādhakāḥ sarvasammatāḥ || 38 || cetakāḥ syuścatuḥṣaṣṭisteṣāṃ mantrāśca tatsamāḥ | te'pi nānāvidhākārāḥ siddhāste dadyurīpsitam || 39 || māyāsaṅkhyāścitrarupāścitrāṇyasyecchrayā'niśam | vasūnyupahareyustā vidyaikā tatprasā(dha)dane || 40 || vidyāyā navamārṇādivarṇaiḥṣaḍbhirudīritaiḥ | daśavidyāḥ prajāyante śṛṇu vakṣye ca tāḥ kramāt || 41 || -------------------------------------------- asahāyāḥ parivārarahitāḥ | tāḥ yakṣiṇyaḥ || 37 || tāsāṃ yakṣiṇīnām | tāḥ vidyāḥ | yābhiḥ vidyābhiḥ || 38 || ceṭaketyādinā ślokena ceṭakasiddhirūpādikamupadiśati | tatra teṣāṃ ceṭakānām | tatsamāḥ catuḥṣaṣṭisaṅkhyā ityarthaḥ | te ceṭakāḥ | te prāgvat | īpsitaṃ sādhakasyeti śeṣaḥ || 39 || māyetyādinā ślokena māyāsiddhirūpādikamupadiśati | tatra māyā'saṃkhyā iti svātantryoktiḥ | māyāḥ śaktayaḥ asaṅkhyā ityarthaḥ | citrāṇi vastūnīti sambandhaḥ | asya sādhakasya | tāḥ māyāḥ | tatprasādane māyāprasādane | prasādanaṃ prāptiḥ | etaduktaṃ bhavati vijayānāṃ yakṣiṇīnāṃ ceṭakānāṃ vidyā yathākramaṃ catasraḥ ṣaṭtriṃśaccatuḥṣaṣṭiḥ | anyāsāṃ saptānāṃ pratyekamekaikarūpato vidyāḥ sapta, sambhūya daśānāṃ siddhīnāṃ vidyāsaṅkhyāḥ ekādaśādhikaṃ śatamiti || 40 || vidyāyā ityādibhiḥ vyākulakramādityantairekatriṃśatślokaiḥ siddhīnāṃ prāguktaikādaśādhikaśatasaṃkhyāmantrasvarūpāṇyupadiśati | tatra vidyāyāḥ mūlavidyāyāḥ | udīritai rvakṣyamāṇaiḥ | daśavidyā iti siddhyapekṣayoktiḥ | tāḥ vidyāḥ || 41 || nityetyādinā ślokena vijayasiddhividyāṃ caturvidhāmupadiśati tatra nitya iti -------------------------------------------- p. 304) nityeti vijayaṃ dehītyuktvā sampuṭayettataḥ | vidyā sā vijayaprāptyāṃ caturṣvekādaśākṣarāḥ || 42 || madeti kāmarūpaṃ me dehītipuṭayettathā | trayodaśākṣarī vidyā kāmarūpapraderitā || 43 || nityadepādukāṃ dehītyuktvā kuryācca sampuṭam | dvādaśārṇā bhavedvidyā siddhā dadyācca pāduke || 44 || tathā nityapradetyuktvā dehyañjanamitīrayet | pūjayettaddvayenātra dvādaśārṇā samīritā || 45 || dravītyedehiṣaṅgāramityuktvā puṭayettathā | dvādaśārṇā bhavetsiddhā satyā dadyātsuśobhanam || 46 || -------------------------------------------- mantrayojanā | vijayaprāptyāṃ caturṣu dvandvayuddhādiṣu vijayaprāptyāmityanvayaḥ | vijayasiddhividyāyā ekādaśākṣaryāścātuvidhyaṃ dvandvayuddhādiproktanāmaviśeṣayojanataḥ | yathā dvandvayuddhe caturaṅgayuddhe kūṭayuddhe durgayuddhe iti tāni vijayaśabdātpūrvaṃ yojanīyāni | tena pañcadaśākṣarāstisraḥ | ekā saptadaśākṣareti | atirahasyatvādvidyā āñjasyena na likhyante || 42 || madetyādinā ślokena kāmarūpasiddhividyāmupadiśati | tatra mada iti mantrayojanā uktetiśeṣaḥ | asmin prakaraṇe uktetyādyanuktāvukteti śeṣaḥ | tathā kūṭadvayenetyarthaḥ | anyatsugamam || 43 || nityetyādinā ślokena pādukāsiddhividyāmupadiśati | tatra nitya iti mantrāyojanāt | vidyeti pūrvāparayoranveti | pāduke iti dvivacanam || 44 || tathetyādinā ślokenāñjanasiddhividyāmupadiśati | tatra tathā yathā pādukāvidyāyojanam | nityamada iti mantrayojanā | taddvayena kūṭadvayena | dvādaśārṇā vidyeti śeṣaḥ || 45 || dravanityetyādinā ślokena khaḍgasiddhividyāmupadiśati | tatra dravanitye iti mantrayojanā | tathā prāgvat | dvayena dvādaśārṇā vidyeti śeṣaḥ | siddhā prāgvaccheṣaḥ || 46 || -------------------------------------------- p. 305) nityadraveti vetālān dehīti puṭayettathā | trayodaśākṣarāṃ vidyāṃ siddhāṃ tān darśayettathā || 47 || piśācānme prayaccheti pūrvaṃ nityamadadrave | puṭayetpūrvavaddvābhyāṃ vidyā saptadaśākṣarā || 48 || ṣaṭatriṃśaduktā yakṣiṇyastāḥ sarvā vāñchitapradāḥ | tāsāṃ nāmāni vidyāśca śṛṇu vakṣye yathāvidhi || 49 || vicitrā vibhramā haṃsī bhīṣaṇī janarañjikā | viśālā madanā rūddhā kālakaṇṭhī mahābhayā || 50 || māhendrī śaṅkhinī cāndrī maṅgalā vaṭavāsinī | mekhalā sakalā lakṣmīrmālinī viśvanāyikā || 51 || sulocanā saśobhā ca kāmadā savilāsinī | kāmeśvarī nandinī ca svarṇarekhā manoramā || 52 || pramodā rāgiṇī siddhā padminī saratipriyā | kalyāṇadā kalādakṣā tataśca surasundarī || 53 || -------------------------------------------- nityetyādinā ślokena vetālasiddhividyāmupadiśati | tatra nityadrava iti mantrayojanā | tathā prāgvat dvayena | tān vetālānitiśeṣaḥ || 47 || piśācānityādinā ślokena piśācasiddhividyāmupadiśati | tatra pūrvaṃ piśācaśabdānnityamadadrava iti mantrayojanā | dvābhyāṃ bījābhyāmitiśeṣaḥ || 48 || ṣaṭtriṃśadityādibhiḥ sundarītyantaiḥ pañcabhiḥ ślokairnāmavidyāprastāvapūrvaṃ yakṣiṇīnāmānyupadiśati | tatra tāsāṃ yakṣiṇīnām || 49 || vicitretyādinā ślokena dvādaśa nāmānyupadiśati | tatra mahābhayā iti daśamī || 50 || māhendrītyādinā ślokena daśa nāmānyupadiśati || 51 || sulocanetyādinā ślokenāṣṭa nāmānyupadiśati | tatra sulocaneti caturakṣaraṃ nāma | saśobhetyatra sakāraḥ sahārthaḥ | savilāsinī ityatrāpi sakārastadvat || 52 || -------------------------------------------- p. 306) iti ṣaṭtriṃśadākhyātā yakṣiṇyo'bhīṣṭadāyikāḥ | tāsāṃ vidyāḥ krameṇaiva tadbījadvayasampuṭaiḥ || 54 || nityadravamadetyantaiḥ ṣaḍvarṇaiḥ svoktanāmabhiḥ | vidyāḥ ṣaṭtriṃśadākhyātāstāḥ siddhā dadyurīpsitam || 55 || tāsāṃ vidyārṇasaṅkhyāstu śṛṇu vakṣye yathākramam | pañcamī pañcadaśamī viṃśatiśca tathā'ntimā || 56 || catasraḥ pañcadaśakāstṛtīyā sā'ṣṭamī tathā | trayodaśī cāṣṭadaśī dvāviṃśā dvādaśākṣarā || 57 || saikatriṃśacca tadvatsyuścaturdaśasamanvitāḥ | navamī daśamī caikaviṃśā tadvadanantaram || 58 || -------------------------------------------- pramodetyādinā ślokenāṣṭa nāmānyupadiśati | tatra saratipriyetyatrāpi sakāraḥ prāgvat | kalādakṣetyekā | anyāni nāmāni sugamāni || 53 || itītyādinā īpsitamityantena ślokadvayena proktanigamanaṃ yakṣiṇīsiddhividyāṃ copadiśati | tatra tāsām yakṣiṇīnām | krameṇa vakṣyamāṇena | tadbījadvayasampuṭaiḥ mūlavidyādyantabījadvayapuṭitaiḥ || 54 || ṣaḍvarṇaiśca svanāmabhirityatrottaraślokenānvayaḥ | nityadravamada * iti mantrayojanā | etāni mūlavidyādyanta ityuktyā svasvarūpopadeśāni bījadvayapuṭena sahitāni ṣaḍakṣarāṇi yakṣiṇīvidyāsarvasādhāraṇāni | uktanāmabhiḥ vicitrādyaiḥ ṣaṭtriṃśadbhirvidyāṣaḍakṣarāntairyojitaistannāmabhireva mantrabhedaḥ || 55 || tāsāmityādibhiḥ parā ityantaiścaturbhiḥ ślokairvidyānāṃ pratyekamakṣarasaṅkhyāmupadiśati | tatra tāsāṃ yakṣiṇīnām | antimā ṣaṭtriṃśā || 56 || catasraḥ vidyā iti śeṣaḥ | pañcadaśakāḥ pañcadaśākṣarā ityarthaḥ || 57 || saikatriṃśaccetyasya (dvādaśa)dvādaśākṣarā ityatrānvayaḥ | evaṃ sambhūya dvādaśākṣarāvidyāḥ ṣaṭ | tadvatsyuścaturdaśasamanvitāḥ yadvat dvādaśākṣarāḥ tadvaccaturdaśākṣarā ityarthaḥ || 58 || -------------------------------------------- p. 307) caturviṃśā pañcaviṃśā saptaviṃśā tadūrdhvagā | trayastriṃśā(dhi)dikāstisrastrayodaśayutāḥ parāḥ || 59 || ceṭakānāṃ catuḥṣaṣṭiṃ tanmātrāṃ ca vadāmi te | śṛṇu śuddhyāstu te nityaṃ sādhayeyuḥ samīhitam || 60 || vibhramo vāhako vīro vikarṣaḥ krokaraḥ kaviḥ | siṃhanādo mahānādaḥ sugrīvomarkaṭaḥ śaṭaḥ || 61 || biḍālākṣo biḍālāsyaḥ kumāraḥ khacarobhavaḥ | mayūro maṅgalobhīmo dvīpivaktraḥ ṣaḍānanaḥ || 62 || mātaṅgaśca niśācārī viṣagrāhī vṛkodaraḥ | sauribhāsyo gajamukhaḥ paśuvaktro gajānanaḥ || 63 || kṣobhakomaṇibhadraśca krīḍakaḥ siṃhavaktrakaḥ | śyenāsyaḥ kaṅkavadanaḥ kākāsyo hayavaktrakaḥ || 64 || -------------------------------------------- tadūrdhvagā iti | aṣṭaviṃśetyarthaḥ | trayastriṃśādikāstisraḥ trayastriṃśādikāḥ pañcatriṃśāntāstisra ityarthaḥ | sambhūya caturdaśākṣaravidyā daśa | trayodaśayutāḥ parāḥ anyāḥ ṣoḍaśavidyāstrayodaśākṣarāḥ, tāśca prathamadvitīyacaturthaṣaṣṭhasaptamaikādaśadvādaśacaturdaśa- ṣoḍaśaptadaśaikonaviṃśatitrayoviṃśaṣaḍviṃśaikonatriṃśa- (triṃśa)dvātriṃśāḥ | tatra tāsāṃ nāmāni vidyāṣaḍakṣarānte sambuddhirūpāṇi yojayitvā tadante bījadvayaṃ prāgvadyojanīyamiti sampradāyārthaḥ || 59 || ceṭakānāmityādibhiḥ kīrtitā ityantairaṣṭabhiḥ ślokaistanmantraprastāvapūrvaṃ ceṭakānāṃ nāmānyupadiśati | tatra te tavetyarthaḥ | te ceṭakāḥ || 60 || vibhrametyādinā ślokena ekādaśa nāmānyupadiśati || 61 || viḍālākṣa ityādinā ślokena daśa nāmānyupadiśati || mātaṅga ityādinā ślokenāṣṭa nāmānyupadiśati || 63 || -------------------------------------------- p. 308) mahodaraḥ sthūlaśirā vikṛtāsyā varānanaḥ | capalaḥ kukkuṭāsyaśca māyāvī madanālasaḥ || 65 || manoharo dīrghajaṅghaḥ sthūladanto daśānanaḥ | sumukhaḥ pīḍitaḥ kruddho varāhāsyaḥ saṭāmukhaḥ || 66 || kapaṭaḥ kautukī kālaḥ kiṅkaraḥ kitavaḥ khalaḥ | bhakṣakobhayadaḥ siddhaḥ sarvagaśceti kīrtitāḥ || 67 || bījadvayapuṭāntasthairmadanitya(a)draveyutaiḥ | nāmabhistairdvitīyāntairdehītipadasaṃyutaiḥ || 68 || evaṃ mantrāścatuḥṣaṣṭiḥ kramāduktā maheśvari | teṣāṃ saṅkhyāmapi tathā śṛṇu vakṣye yathāvidhi || 69 || caturdaśākṣarāsteṣu nava mantrāḥ samīritāḥ | tathā pañcadaśārṇāḥ syuḥ ṣaḍviṃśatiritīritāḥ || 70 || -------------------------------------------- kṣobhaka ityādinā ślokenāṣṭa nāmānyupadiśati | tatra siṃhavaktraka iti pañcākṣaraṃ nāma | hayavaktraka iti pañcākṣaraṃ nāma || 64 || mahodaretyādinā ślokenāṣṭa nāmānyupadiśati || 65 || manoharetyādinā ślokena nava nāmānyupadiśati || 66 || kapaṭa ityādinā ślokena daśa nāmānyupadiśati | tatra bhayada iti padacchedaḥ | anyatsugamam || 67 || bījetyādinā maheśvarītyantenārddhādyenaikena ślokena ceṭakānāṃ mantrānupadiśati | tatramadanityadrave iti mantrayojanā | nābhabhiḥ vibhramādibhiḥ catuḥṣaṣṭibhiḥ | dvitīyāntaiḥ dvitīyāvibhaktyantaiḥ | sampuṭitāni etāni mūlavidyāyā upakrama rūpāṇi | ṣaḍakṣarāṇi sarvamantrasādhāraṇānīti nāmabhireva mantrabhedaḥ | mantrayojanakramo yathā bījadvayaṃ mūlavidyāyāḥ ṣaḍakṣarāṇi iti dvitīyāntaṃ tattannāma, tadante dehītipadaṃ tadante bījadvayaṃ vilomamiti || 68 || evaṃ uktaprakārataḥ || teṣāmityādinā kramādityantenārddhādyena ceṭakanāmamantrākṣarasaṅkhyāmupadiśati | -------------------------------------------- p. 309) ṣoḍaśārṇāstu manavaḥ pañcaviṃśatirīritāḥ | tathā saptadaśārṇāśca catvārovyākulakramāt || 71 || vidyākṣarairanāvṛttānyakṣarāṇi caturdaśa | sasvaraistairbhavetsaṅkhyā caturviṃśacchatadvayam || 72 || tairyantrāṇi ca sapta syusteṣu proktāḥ kramādyajet | devatāḥ saptavāreṣu bhāskarādiṣu bhaktitaḥ || 73 || -------------------------------------------- tatra teṣāṃ mantrāṇām || 69 || caturdaśākṣarāsteṣu navamantrāḥ samīritāḥ teṣu mantreṣu nava mantrāścaturdaśākṣarā ityanvayaḥ | te ca tṛtīyaṣaṣṭhaikādaśaṣoḍaśaikonaviṃśadvipañcāśasapta- pañcāśasaptapañcāśaṣaṣṭitriṣaṣṭitamāḥ | pañcadaśārṇāḥ syuḥ ṣaḍaviṃśatiḥ te ca prathamadvitīyacaturthapañcamanavamadaśamacaturdaśapañcadaśasaptadaś āṣṭādaśadvāviṃśatriṃśadvātriṃśacatustriṃśaddvicatvāriṃśaccatvā riṃśatpañcāśadekapañcāśatpañcapañcāśatṣaṭ pañcādaṣṭapañcāśadekonaṣaṣṭidviṣaṣṭidviṣaṣṭicatuḥṣaṣṭita-māḥ || 70 || ṣoḍaśārṇāstumanavaḥ pañcaviṃśatiḥ te ca saptamāṣṭamadvādaśatrayodaśaviṃśaikaviṃśatrayoviṃśādye- konatriṃśāntasaptakaikatriṃśāṣṭatriṃśaikonacatvāriṃśaccatvāriṃśaik acatvāriṃśattricatvāriṃśatṣaṭcatvāriṃśatsaptacatvāriṃśadaṣṭacatvāri. mśaikonapañcāśatripañcāśaccatuḥpañcā-śattamāḥ | saptadaśārṇāścatvāraḥ te ca trayastriṃśatpañcatriṃśatsaptatriṃśaccatvāriṃśattamāḥ | vyākulakramāt uktakramataḥ | anyat sugamam | atra māyāsiddhiviṣayasya mantrasya ceṭakāntargatatvādanuktamiti mukhyāgamaḥ | tena sarvagaśabdasthāne māyā itiśabdasamādeśāt tanmantraścaturdaśākṣaraḥ | evamekādaśādhikaśatasaṅkhyāmantramūlamantrā svarūpabhedasambhinnāḥ samīcīnaṃ darśitāḥ || 71 || vidyākṣarairityādibhiḥ naramityantaiścaturviṃśatyā ślokaiḥ prāguktānāmekādaśādhikaśatasaṅkhyānāṃ siddhimantrāṇāṃ sādhanārthaṃ saptavārāṇāṃ svaravikṛtamūlavidyākṣaraiḥ sapta yantrāṇi tattatsādhanasthānāni tattatpratyakṣaprakārāṃstatphalāni copadiśati | tatra sasvaraiḥ prāgvatṣoḍaśasvaraprasāditaiḥ caturviṃśacchatadvayaṃ caturviṃśacchatadvayaṃ caturviśtyādhikadviśatamityarthaḥ || 72 || taiḥ ak.qaraiḥ | teṣu yantreṣu | proktāḥ prāguktadaśavidhasiddhiproktāḥ | saptavāreṣu bhāskarādiṣu ravivārādiṣu saptavāreṣu prativāraṃ proktāḥ siddhidevatāḥ sakalāḥ saptasu yantreṣu ekasminnekasmin pratyekaṃ tattatsādhanādiṣu -------------------------------------------- p. 310) vārākhyāṃ saptamīyuktāmiṣṭaṃ dehīti cālikhet | yantrasya madhye māyāsthaṃ tatra siddhīśca pūjayet || 74 || vṛttayornavayoniṃ tu kṛtvā bāhye'ṣṭakoṇakam | bahiḥ kalābjabhūpadmayugaṃ kuryādyathāvidhi || 75 || vilikhya teṣu kramaśo varṇān dvātriṃśadālikhet | daleṣu koṇeṣu tathā vṛttamadhyatraye punaḥ || 76 || mātṛkāmakathādyāṃ vai vilikhedāntarakramāt | tasya koṇāntarāleṣu halakṣārṇān kramāllikhet || 77 || agrātpradakṣiṇaṃ tvevaṃ sapta yantrāṇi tairbhavet | siddhīnāṃ yakṣiṇīnāṃ ca ceṭakānāṃ tathaikaśaḥ || 78 || ceṭakānāṃ viśeṣo'yaṃ madhye'ṣṭacchadamambujam | teṣāmuktakrameṇaiva sādhanāni phalāni vai || 79 || -------------------------------------------- yajedityarthaḥ || 73 || saptamīyuktāṃ saptamīvibhaktyantām | māyāsthaṃ hṛllekhāgarbhastham | iṣṭaṃ dehīti cālikhediti pūrvatrānvayaḥ | tatra māyodare | siddhīḥ sarvasiddhidevatāḥ || 74 || bāhye vṛttadvayataḥ | bahiḥ aṣṭakoṇāt | kalābjaṃ ṣoḍaśadalaṃ padmam | yathāvidhi yathāmānaṃ vilikhyeti pūrvatrānvayaḥ || 75 || teṣu daleṣu | koṇeṣvityuttaratrānvayaḥ | vṛttamadhyatraye navayonibāhyagatāṣṭakoṇabāhyagataṣoḍaśadalabāhya gatavṛttadvayamadhyavīthītraye ityarthaḥ || 76 || akathādyāṃ akārādivisarjanīyāntān ṣoḍaśa kakārāditakārāntān ṣoḍaśathakārādi sakārāntān ṣoḍaśa varṇānityarthaḥ | tasya tadbāhyalikhitasya purayugmasya | koṇāntarāleṣu halakṣārṇān kramāt bhūpadmayugasya koṇāntarāleṣu caturṣu uktamakṣaratrayaṃ vilikhedityarthaḥ || 77 || agrātpradakṣiṇaṃ sarvākṣarāṇīti śeṣaḥ | sapta yantrāṇi syuritiśeṣaḥ | taiḥ yantraiḥ | ekaśaḥ ekaikasya sādhanādikamiti śeṣaḥ | bhavedityatrāsya śeṣasyānvayaḥ || 78 || madhye'ṣṭacchadamambujaṃ navayonisthāne'ṣṭadalapadmamityarthaḥ || 79 || tenāpi sakarṇikāni -------------------------------------------- p. 311) prayogān śṛṇu deveśi yaiḥ siddhairmatsamobhuvi | pūjyate sarvalokaiśca sarvataḥ sarvadāpi ca || 80 || araṇyavaṭamūle ca parvatāgre guhāsu ca | udyānamadhye kāntāre mātṛpādapamūlataḥ || 81 || sindhutīravane caitā yakṣiṇīḥ sādhayettriśaḥ | ekaikasmin varṇalakṣaṃ japeduktavidhānataḥ || 82 || -------------------------------------------- navasthānāni bhavanti | teṣāṃ vijayādiceṭakāntānām | yaiḥ prayogaiḥ | matsamaḥ parameśvara ityarthaḥ | etairnavabhiḥ ślokairetaduktaṃ bhavati abhīṣṭamānabhrameṇāntarbahirvibhāgenaikāṅgulāntarāla-vīthikaṃ vṛttadvayaṃ vidhāya tanmadhye prāguktamānavidhānato navayoniṃ kṛtvā tadbahirdgvidiggatakoṇacaturasradvayenāṣṭakoṇaṃ vidhāya tadbahirekāṅgulāntarālavīthikaṃ vṛttadvayaṃ kṛtvā tadbahiḥ ṣoḍaśadalāni sabāhyagatavṛttadvayaṃ vidhāya tadbahiścaturasradvayamantarbahirvibhāgena kṛtvā sarvamadhyasthayonyāmamuṣminvāre imāṃ siddhiṃ dehīti hṛllekhāyāṃ svasaṃjñāyāṃ māyāṃśe vārākhyāṃ rephāṃśe tadantarāle siddhiṃ dehīti samālikhya tadbahiragrādiprādakṣiṇyenāṣṭasu koṇeṣu svaravikṛtamūlavidyākṣareṣu caturviṃśatyadhikaśatasaṅkhyeṣu ādito'ṣṭakaṃ tadbahiḥ (aṣṭāsreṣvaṣṭakaṃ tadbahi) ṣoḍaśapatreṣu ṣoḍaśaṃ(kaṃ)ca evaṃ dvātriṃśadakṣarāṇyālikhya vṛttāntarā vīthītraye antarnavayonibāhyagatavṛttadvayavīthyāṃ akārādivisarjanīyāntān ṣoḍaśasvarānālikhya madhyasthāyāmaṣṭakoṇabāhyagatavṛttadvayavīthyāṃ akārādivisarjanīyāntān ṣoḍaśasvarānālikhya madhyasthāyāmaṣṭakoṇabāhyagatavṛttadvayavīthyaṃ kakārāditakārāntāni ṣoḍaśākṣarāṇyālikhya ṣoḍaśadalabāhyagatavṛttadvayavīthyāṃ thakārādisakārāntāni ṣoḍaśākṣarāṇi tadbahiścaturasrakoṇāntarāleṣu caturṣu halakṣa ityakṣaratrayaṃ prati(tri)koṇāntarāle samālikhet | etat prathamaṃ yantram | anyeṣu ṣaṭsu yantreṣu pūrvapūrvalikhitākṣaradvātriṃśakoparitanamuparitanaṃ dvātriṃśatkaṃ ca vilikhet | evaṃ sapta yantrāṇ kṛtvā sarvatrārkādikeṣu saptasu vāreṣu proktakrameṇa viniyuñjyāditi || 80 || mātṛpādapamūlataḥ mātṛpādapāstvaṣṭau ca pūrvaṃ pradhānanityākāmyakathane kathitāḥ tenāṣṭau sthānānyāyatanāni || 81 || sindhutīravane nadītīrasthavane ityarthaḥ | evaṃ sambhūya dvādaśa sthānāni sambhavanti | triśaḥ ekaikasmin dvādaśasu sthāneṣu ekasminnekasmiṃstisrastisro yakṣiṇīḥ -------------------------------------------- p. 312) taddaśāṃśaṃ tarpaṇaṃ ca homaṃ kuryāt prasūnakaiḥ | kadambabandhūkajayāhayamāraiśca lohitaiḥ || 83 || tataḥ prītāḥ samāgatya pratyakṣā vāñchitapradāḥ | suvarṇāni ca vāsāṃsi bhūṣaṇāni phalāni ca || 84 || āsvādyāni ca peyāni bhojyāni vividhāni ca | ālepanāni mālyāni dadyurājīvitāvadhi || 85 || āyāte sarvadā grāhyaṃ pratyakṣādehi vāñchitam | ityuktvā nityaśastāstu pūjayeccajapettathā || 86 || aṣṭottarasahasraṃ tu tāṃ tāṃ vidyāmananyadhīḥ | evaṃ tāḥ sarvayakṣiṇyaḥ phalaṃ dadyuryathepsitam || 87 || ceṭakānāntu sarveṣāṃ teṣūkteṣu krameṇa vai | ekasmin pañca pañca syuḥ siddhāḥ sindhutaṭe nava || 88 || teṣāṃ ca varṇalakṣantu japamuktavidhānataḥ | maunaṃ dineṣu satataṃ kuryāt siddhyai na cālayet || 89 || madhyarātre sadā homaṃ tarpaṇaṃ ca samīritam | japeddivāniśaṃ proktaṃ sarveṣāmapi sādhane || 90 || -------------------------------------------- sādhayedityarthaḥ | varṇalakṣaṃ tatadvidyāyāḥ || 82 || tattacchabdena japasaṃkhyocyate | hayamāraiśca lohitaiḥ raktakaravīrapuṣpairityarthaḥ || 83 || tat ityādīpsitam ityantaślokacatuṣṭayoktayakṣiṇīpratyakṣīkaraṇataddeyārtha nityatadupāsanādigranthārthaḥ sugamaḥ || 84 || 85 || 86 || 87 || teṣu sthāneṣu | ekasmin pañca pañca ekasminnekasmiṃsthāne pañca pañca ceṭakāḥ | sindhutaṭenava dvādaśe sthāne nava ceṭakāḥ | pūrvaṃ yakṣiṇīproktadvādaśa sthāneṣu ekādaśeṣvekaikasmin sthāne pañca pañca dvādaśa sindhutaṭe vana sthāne navaceṭakān evaṃ catuḥṣaṣṭiṣvekamekaṃ ceṭakaṃ proktakramāt sādhayedityarthaḥ | etāni sthānānyanyasarvasiddhyaṣṭakasādhanasādhāraṇānīti sampradāyaḥ || 88 || varṇalakṣaṃ mantrasya | dineṣu -------------------------------------------- p. 313) ceṭakāste samāgatya madhyarātre'tibhīṣaṇāḥ | kṣobhayuramuṃkṣomaṃ nacedetyatha tatpuraḥ || 91 || pratyakṣāḥ kiṃ taveṣṭaṃ tat karomiti vadenniśi | pratyekaṃ te tathetyuktā na māṃ muñcata ityapi || 92 || nityaśastān japārcābhirupāsītācaretpunaḥ | (smṛ)sate tametya sandiṣṭaṃ sādhayeyuḥ samīhitam || 93 || śatrūṇāṃ samare bhaṅgaṃ prahāramahite jane | kurvanti prārthitārthānāṃ pradānaṃ ca divā'niśam || 94 || ānayeyuśca vanitā vāñchitāṃstatkṣaṇāt dhruvam | niścalīkurvate mattaṃ dantinaṃ vā hayaṃ naram || 95 || nityāṣoḍaśake siddhe devarṣipitṛrākṣasaiḥ | piśācairuragaiḥ siddhaiḥ kinnarairapsarogaṇaiḥ || 96 || marudbhirvamubhiḥ sapta ṛṣibhiryakṣadānavaiḥ | rudrairekādaśavidhaiḥ sādhyaiśca navabhirgrahaiḥ || 97 || -------------------------------------------- sādhana(a)dineṣu, etat sarvasādhāraṇam || 89 || divāniśaṃ sarvadetyarthaḥ | sarveṣāṃ proktānāmanyeṣāṃ vijayādimāyāntānāmaṣṭānāmanyeṣāṃ ca || 90 || amuṃ sādhakam | tatpuraḥ sādhakapuraḥ || 91 || pratyekaṃ eka ekaśceṭaka ityarthaḥ | asya vadedityatrānvayaḥ | te ceṭakāḥ | tathetyādinā ślokaśeṣaḥ sādhakaprārthanāvacanam || 92 || nityaśaḥ tattacceṭakasiddhyanantaramuktakramāt | (smṛ)te ceṭakāḥ | samīhitaṃ sādhakasyeti śeṣaḥ || 93 || śatrūṇāmityādi samīhitasādhanāprakāraḥ | etaduktaṃ bhavati ceṭakeṣu svābhimataṃ svābhimatamekamekaṃ ceṭakaṃ proktakramātsādhayediti | tatra bahuvacanāni sarvaceṭakasādhāraṇatvāt sādhanāderiti sampradāyaḥ | evaṃ māyāsiddhividhānādikaṃ vijayādīnāṃ saptānāṃ vidhānādikamapyevam || 94 || 95 || nityetyādibhirbhavedityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ ṣoḍaśanityāsiddhilakṣaṇānyupadiśati | -------------------------------------------- p. 314) dvādaśārkairlokapālaistathā'nyairapi daivataiḥ | rājabhirvanitābhiśca narairanyairmṛgaistathā || 98 || pūjyate sarvadā siddhasamīhitasukhāspadaḥ | hṛṣṭāśayo vadānyaśca dayāvān sumukhaḥ kṣamī || 99 || pūrṇāśayaḥ sadānandonirapekṣaphalānvitaḥ | dhanī bhoktā'paradveṣī premabhūrāvayorbhavet || 100 || jihvātattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niṣphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate saptadaśaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 17 || -------------------------------------------- tatra anyaiḥ daśaprājāpatyādibhiḥ || 96 || 97 || 98 || siddhasamīhitasukhāspadaḥ siddhasamīhitaśca sukhāspadaścetyarthaḥ || 99 || pūrṇāśayaḥ jñātavyanirapekṣatvāt | nirapekṣa iti vittādiviṣayaḥ | aparadveṣo iti padacchedaḥ | paradveṣakaraṇaparāṅmukha ityarthaḥ | āvayoḥ śivaśaktyoḥ || 100 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya tantrasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ śivadūtīnityāvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ saptadaśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭham || 17 || granthasaṅkhyā yantrāṇi sapta proktāni vyākhyānaṃ granthasaṅkhyayā | paṭale'smin saptadaśe saṣoḍaśaśatadvayam || athāṣṭādaśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityāsu samproktā yā trayodaśī | tadvidhānaṃ śṛṇu prājñe vidyā prāguditā tava || 1 || tadaṅgānyakṣaranyāsaṃ dhyānārce'syāstu śaktibhiḥ | tadyantraviniyogāṃśca vakṣye'haṃ vijayapradān || 2 || vidyāyā vyañjanairdīrghasvarayuktaiścatuṣṭayam | śeṣābhyāṃ ca dvayaṃ kuryāt ṣaḍaṅgāni karāṅgayoḥ || 3 || jñānendriyeṣu śrotrādiṣvatha citte ca vinyaset | akṣarāṇi kramādvinduyutānyanyattu pūrvavat || 4 || -------------------------------------------- athāṣṭādaśapaṭalam | pūrvasmin saptadeśe paṭale dvādaśyā nīlapatākānityāvidyāyā vidhānamupadiśyānantaraṃ trayodaśyā vijayānityāvidyāyā vidhānamupadiśati | atha ṣoḍaśetyādinā samīritā ityantena ślokaśatarūpeṇāṣṭādaśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādinā pradānityantena ślokadvayena paṭalārthānuddiśati | tatra trayodaśī vijayānityetyarthaḥ | prāk tṛtīyapaṭale || 1 || dhyānārce iti dvitīyādvivacanam | dhyānaṃ cārcā cetyarthaḥ | tadyantraviniyogān tadyantrāṇi tadviniyogāṃścetyarthaḥ || 2 || vidyāyā ityādinā pūrvavadityantena ślokadvayena mūlavidyākṣaraiḥ karāṅgajñānendriyaṣaṭkanyāsavidhānādikamupadiśati | tatra vidyāyā vyañjanairdīrghasvarayuktaiścatuṣṭayam | śeṣābhyāṃ ca dvayaṃ kuryāt ṣaḍaṅgāni karāṅgayorityantena ślokenaitaduktaṃ bhavati bhā/ mī/ rū/ yai/ ityantarmūlavidyāyā dīrghasvarayuktavyañjanākṣaraiścaturbhiḥ sabindukaiḥ sajātikairhṛdayaśiraḥśikhākavacāni nyasya vidyāyāḥ śeṣasvarākṣaradvayena, aukāra ūkārarūpeṇa sabindunā śeṣajātiyujānetrāstre(?) ca, evaṃ ṣaḍaṅgāni karanyāsapūrvaṃ vidadhyāditi || 3 || jñānendriyādiṣu śrotrādiṣu śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇeṣu | tatra tvacivinyāsovyāpakavat | anyat vyāpakam | pūrvavat samastayā vidyayā -------------------------------------------- p. 316) pañcavaktrāṃ daśabhujāṃ prativaktraṃ trilocanām | bhāsvanmukuṭavinyastacandrarekhāvirājitām || 5 || sarvābharaṇasaṃyuktāṃ pītāmbarasamujjvalām | udyadbhasvadbimbatulyadehakāntiṃ śucismitām || 6 || śaṅkhaṃ pāśaṃ kheṭacāpau kahlāraṃ vāmabāhubhiḥ | cakraṃ tathā'ṅkuśaṃ khaḍgaṃ sāyakaṃ mātuluṅgakam || 7 || dadhānāṃ dakṣiṇairhastaiḥ prayoge bhīmadarśanām | upāsane'tisaumyāṃ ca siṃhopari kṛtāsanām || 8 || vyāghrārūḍhābhirabhitaḥ śaktibhiḥ parivāritām | samare pūjane'nyeṣu prayogeṣu sukhāsanām || 9 || śaktayaścāpi pūjāyāṃ sukhāsanasmanvitāḥ | sarvādevyā samākāramukhapāṇyāyudhānyapi || 10 || -------------------------------------------- prāguktavidhānenetyarthaḥ | etaduktaṃ bhavati śrotrādiṣu pañcasu jñānendriyeṣu manasi ca sambhūya ṣaṭsu sthāneṣu śrotrādiṣu triṣu dvandvasthāneṣu pratidvandvamekamekamanyayoścaikamekaṃ ityevaṃ sabindukāni bha/ ma/ ra/ ya/ au/ ū/ ityetāni mūlavidyāyāḥ ṣaḍakṣarāṇi krameṇa vinyasya samastarūpayā vidyayā vyāpakaṃ ca nyasediti || 4 || pañcavaktrāmityādibhirapītyantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairdevyāḥ saparivārāyā nityasaparyā dhyānaṃ prayogadhyānaṃ copadiśati | tatra pañcavaktrāvasthānaṃ nīlapatākāyāḥ proktaprakāreṇa | daśabhujāmiti ca tadvat | bhujeṣvāyudhāni vāmordhvādi dakṣiṇorddhādiva (ca) boddhavyāni || 5 || 6 || 7 || prayoge samarādivijayaprayoga ityarthaḥ | upāsane nityabhajane | siṃhopari kṛtāsanāṃ siṃhārūḍhām || 8 || samare pūjane samaravijayārthe pūjana ityarthaḥ | siṃhādhirūḍhāṃ bhayaṅkarām vyāghrārūḍhābhiḥ svasamānābhiḥ śaktibhiḥ parivāritām yuddhavijayārthaṃ dhyātvā pūjayedityarthaḥ | anyeṣu vaśyādiṣu || 9 || pūjāyāṃ nityāyām | apītibhinnakramaḥ | sarvā apītyarthaḥ śaktaya iti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati vaśyādiṣu prayogeṣu nityopāsanapūjāyāṃ ca sukhāsīnāṃ saparivārāṃ devīṃ dhyāyediti || 10 || -------------------------------------------- p. 317) caturasradvayaṃ kṛtvā caturdvāropaśobhitam | dalāṣṭakasamopetaṃ tatra prāgvat samarcayet || 11 || tadantarvṛttayugmāntaraṣṭakoṇaṃ vidhāya tu(tat) | tadantaśca tathā padmaṃ ṣoḍaśacchadasaṃyutam || 12 || tathaivāṣṭacchadaṃ padmaṃ vidhāyāvāhya tatra tām | tattacchaktyā vṛtāṃ samyagupacāraistathā'rcayet || 13 || annājyābhyāṃ nityahomaṃ kuryādvā tilataṇḍulaiḥ | balidvayaṃ ca kurvīta pūjāṃ cā'pi samāpayet || 14 || lalitārahitāḥ pañcadaśanityāstithīśvarāḥ | candrakhaṇḍalasanmauliyutā sā tanmayī matā || 15 || māyāsaptākṣarīmadhyagatairnāmabhirarcayet | tadāvaraṇagāḥ śaktīstatsamākāraśaktikāḥ || 16 || -------------------------------------------- caturasradvayamityādibhiḥ sukhī ityantaiḥ pañcadaśabhiḥ ślokaiḥ devyā nitya saparyāmaṇḍalaviracanākramaṃ tatra caturāvaraṇaṃ nityasaparyākramavidhānamanyāsāṃ pañcadaśanityānāṃ candrakalādhāraṇavāsanāṃ lalitāyāstaddhāraṇavāsanāṃ āvaraṇaśaktināmāni copadiśati | tatra prāgvat caturasre nityā(nityārcanavadityarthaḥ || 11 || tadantaḥ caturasrāntaḥ || 12 || tatra cakre tathā vakṣyamāṇaprakāreṇa | nityasaparyāmaṇḍalaviracanākramo yathā antarbahirvibhāgena yathāmānaṃ caturasradvayaṃ pratyekaṃ śākhādvayopetaṃ caturdvāraṃ vidhāya tadantarvṛttadvayamantaścaturasrarekhāspṛṣṭāspṛṣṭaṃ vidhāya tadantaraṣṭakoṇaṃ prāgvat kṛtvā tadantaḥ ṣoḍaśadalaṃ padmaṃ kṛtvā tadantaraṣṭadalaṃ viracya (?) tatkarṇikāyāṃ saparivārāṃ devīmāvāhyābhyarcayediti || 13 || vā vikalpe | balidvayaṃ prāgvat || 14 || tejastrayabhāvanādinā | sā tanmayī sā lalitā akṣayacandrakalārūpiṇī ityarthaḥ | anena ślokenaitaduktaṃ bhavati kṣayavṛddhyupetacandrakalāpañcadaśakarūpāḥ pañcadaśatithayo'nyatra vyavacchinnāḥ sarvāḥ pratyekaṃ sarvakalākāraṇatvānusyūtarūpayā ṣoḍaśyā kalayā'kṣayayā -------------------------------------------- p. 318) agrāt pradakṣiṇenaiva tāḥ sarvāsteṣu pūjayet | tāsāṃ krameṇa nāmāni śṛṇu vakṣye yathāvidhi || 17 || nityānityāvaduditamarcanaṃ caturasrake | antaḥsthitāṣṭakoṇeṣu pūjayeduktavigrahāḥ || 18 || jayāṃ ca vijayāṃ durgāṃ bhadrāṃ bhadrakarīmapi | kṣemāṃ kṣemaṃkarīnityāmaṣṭakoṇeṣu bhaktitaḥ || 19 || tadantaḥ ṣoḍaśadaleṣvarcayetṣoḍaśābhitaḥ | śaktīstā(stā) gandhapuṣpā(di)yutobhaktisamanvitaḥ || 20 || vidārikāṃ viśvamayīṃ viśvāṃ viśvavibhañjikām | vīrāṃ vikṣobhiṇīṃ vidyāṃ vinodāñcitavigrahām || 21 || vītaśokāṃ viṣagrīvāṃ vipulāṃ vijayapradām | vibhavāṃ vividhāṃ viprāṃ proktākārasamanvitāḥ || 22 || tandantaraṣṭapatreṣu śaktīraṣṭābhito yajet | proktakrameṇa gandhādyairbhaktiniṣṭhāśayo vaśī || 23 || -------------------------------------------- sahitāḥ kila bhavanti | tena lalitārahitānāṃ pañcadaśānāṃ nityānāṃ pañcadaśatithirūpatvāttāsāmapyakṣayaṣoḍaśacandrakalā-dhāraṇaṃ bhavati | lalitā tu sarvatithimayatvādanavacchinnā sarvakalākāraṇarūpā'kṣayā ṣoḍaśo kalā bhavati | tena tasyāścandrakalārāhityamiti || 15 || māyāsaptākṣarīmadhyagataiḥ hṛllekhādyaiḥ saptākṣaryantairityarthaḥ | nāmabhiḥ mantrairiti śeṣaḥ || 16 || tāḥ śaktīḥ teṣu caturasrādisthāneṣu | tāsāṃ āvaraṇaśaktīnām || 17 || antaḥsthitāṣṭakoṇeṣu caturasrādikasyeti śeṣaḥ | uktavigrahāḥ jayāmityādyanantaraślokavakṣyamāṇāḥ || 18 || aṣṭakoṇeṣvityasya dvirupādānaṃ saṅkṣepavistārarūpatvādadoṣaḥ | bhaktitaḥ pūjayeditiśeṣaḥ || 19 || tadantaḥ aṣṭakoṇāntaḥ | tāḥ tāḥ anantaraṃ vidārikā mityādiślokadvayavakṣyamāṇāḥ || 20 || vidārikāṃ vidāriṇīmityarthaḥ | viśvavibhañjikāṃ viśvavibhañjinīmityarthaḥ || 21 || vividhāmiti | pañcadaśyānāmaproktākārasamanvitāḥ mūladevatāsamānā ityarthaḥ | arcayedityanvayaḥ || 22 || tadantaḥ -------------------------------------------- p. 319) manoharāṃ maṅgalāṃ ca madotsiktāṃ manasvinīm | māninīṃ madhurāṃ māyāṃ mohinīmuktavigrahām || 24 || evaṃ pūjājapadhyānahomopāsanato vaśī | bhajate nityaśodevīṃ yo'sau syātsarvataḥ sukhī || 25 || pūrvoktakramatovidyāvarṇalakṣaṃ japedvaśī | homaṃ raktāmbujaiḥ kṛtvā siddhamantrodayānvitaḥ || 26 || prayogānācarenmantrī homayantravidhānataḥ | japena tarpaṇenāpi pūjanena yathāvidhi || 27 || kamalaiḥ kairavairaktaiḥ sitaiḥ saugandhikotpalaiḥ | sugandhiśephālikayā trimadhvaktairyathāvidhi || 28 || homāt saptasu vāreṣu kuryātproktaistu saptabhiḥ | proktavāreśayoścāpi tanmaṇḍalata eva vai || 29 || -------------------------------------------- ṣoḍaśadalāntaḥ | śaktīḥ manoharāmityādyanantaraślokavakṣyamāṇāḥ || 23 || uktavigrahāḥ prāgvat | asyā āvaraṇārcanakramobāhyādāvābhyantarapraveśataḥ || 24 || evaṃ proktarūpataḥ || 25 || pūrvetyādinā yathāvidhītyantena ślokadvayena puraścaraṇavidhānaṃ kṛtapuraścaraṇasyaiva prayogavidhānayogyatāṃ copadiśati | tatra pūrvoktakramataḥ nīlapatākāproktakramataḥ | tena mūlavidyāyāṃ svaravyañjanabindūn varṇān pṛthakkatya gaṇayitvā tadakṣaralakṣasaṃkhyaṃ japyādityuktaṃ bhavati | tadakṣarasaṅkhyātu sapta | avaśiṣṭamanyatsugamam || 26 || 27 || kamalairityādibhirniścitamityantairarddhādhikaistribhiḥ saptasu vāreṣu proktasaptapuṣpapūjāhomavidhānakramataḥ proktāṃ vijayasiddhimupadiśati | tatra raktaiḥ sitairityasya kamalaiḥ kairavairityubhayatrānvayaḥ | tena raktaiḥ kamalaiḥ sitaiḥ kamalaiḥ raktaiḥ kairavaiḥ sitaiḥ kairavaiścetyuktaṃ bhavati | trimadhvaktatvameteṣāṃ homavidhāveva || 28 || homāditilyablope pañcamī | homaṃ kṛtvetyarthaḥ | saptasu vāreṣu ravivārādiṣu | proktaistu saptabhiḥ puṣpairiti śeṣaḥ | proktavāreśayoḥ kulasundarīpaṭale iti śeṣaḥ | tanmaṇḍalataḥ tānyapi tatraivoktāni yadaṣṭāviṃśatipaṭale'vekṣaṇīyāni | etaduktaṃ -------------------------------------------- p. 320) vijayaṃ samavāpnoti samare dvandvayuddhake | mallayuddheca vādeca dvaye dyūtadvaye'pi ca || 30 || vyavahāreṣu sarvatra jayamāpnoti niścitam | caturaṅgulajaiḥ puṣpairhomātsaṃstambhayedarīn || 31 || tathaiva karṇikārotthaiḥ punnāgotthairnamerujaiḥ | campakaiḥ ketakairājavṛkṣajairmāgandhodbhavaiḥ || 32 || prāgvadvāreṣu juhuyātkramātpuṣpaistu saptabhiḥ | prokteṣu stambhanaṃ śatrorbhaṅgo vā bhavati dhruvam || 33 || śatornakṣatravṛkṣāgnau tatsamidbhistu homataḥ | sarpiṣājyāplutābhiste praṇamantyeva pādayoḥ || 34 || mṛtyukāṣṭhānale mṛtyupatrapuṣpaphalairapi | samidbhirjuhuyātsamyagvāreśārcanapūrvakam || 35 || -------------------------------------------- bhavati proktairaktakamalasitakamalaraktakairavasitakairavasaugandhikotpala- sugandhiśephālikākhyaiḥ saptabhiḥ (karṇikārādyaiḥ) puṣpairuddiṣṭakramato ravivārādiṣu saptasu tadvāreśadvayasya tanmaṇḍale'rcanatomūlavidyayā tairhomataścoktaphalasiddhiriti || 29 || samare iti vakṣyamāṇasaptakaviṣayaḥ | dvandvayuddhake prāgv`t | dyūtadvaye sajīvanirjīvarūpe || 30 || sarvatra anyeṣu vivādeṣvapi || caturaṅgulajairityādinā dhruvamityantenārddhādyena ślokadvayena sarvadā āragvadhaiḥ saptasu vāreṣu saptabhiḥ puṣpaiśca homavidhānācchatrustambhanādikamupadiśati | tatra caturaṅgulajarāragvadhotthaiḥ || 31 || namerujaiḥ suparṇīpuṣpaiḥ | rājavṛkṣajaiḥ āragvadhapuṣpaiḥ || 32 || prāgvat vāreśārcanapūrvam | vāreṣu saptasu ravivārādiṣu | saptabhiḥ karṇikādyaiḥ | atrāragvadhasya dvirupādānaṃ sarvadā ca tatprāpta? vāreṣu ca homavidhānārtham | prokteṣu dvandvayuddhādiṣu | etaduktaṃ bhavati proktaiḥ puṣpaiḥ saptabhiḥ prāgvatsaptavāreṣu tattadvāre śārcanapūrvakamāragvadhaiḥ sarvadā ca homātproktaphalasiddhiriti || 33 || śatrorityādibhiḥ saṃśaya ityantairekaviṃśatyā ślokaistithivārādiṣu dravyaviśeṣaiḥ -------------------------------------------- p. 321) arāteścaturaṅgantu balaṃ rogārditaṃ bhavet | tenāsya vijayobhūyānnidhanenāpi vā punaḥ || 36 || arkavāre'rkajairidhmaiḥ samiddhe'gnau tadudbhavaiḥ | patraiḥ puṣpaiḥ phalaiḥ kāṇḍaiḥ mūlaiścāpi hunetkramāt || 37 || savarṇāruṇavatsāyā ghṛtasiktaistu maṇḍalāt | arātidiṅmukhobhūtvā kuṇḍe tryasrevidhānataḥ || 38 || palāyate vā rogātaḥ praṇamedvā bhayānvitaḥ | vairī balasamagropi śauryamānānvito'pi ca || 39 || palāśedhmānale tasya pañcāṅgaistadghṛtāplutaiḥ | homena somavāre ca bhavetprāgvanna saṃśayaḥ || 40 || khadiredhmānale tasya pañcāṅgaistadghṛtāplutaiḥ | vāre bhaumasya havanāttadāpnoti suniścitam || 41 || apāmārgedhmaje vahnau tatsamidbhirhunettathā | budhavāreṣu śubhrāyāḥ savatsāyā ghṛtānvitam || 42 || -------------------------------------------- homaviśeṣavidhānādvijayaprāptiprakārānupadiśati | tatra tatsamidbhiḥ nakṣatravṛkṣasamidbhiḥ | te śatravaḥ || 34 || samidbhiḥ mṛtyoritiśeṣaḥ || 35 || nidhanena śatrubalasyetiśeṣaḥ || 36 || tadudbhavaiḥ arkasaṃbhavaiḥ | kramāt uddiṣṭakramaiḥ patrādyairmūlāntaiḥ pañcabhiraṅgairityarthaḥ || 37 || savarṇāruṇavatsāyāḥ aruṇavarṇavatsāyāḥ aruṇavarṇāyāḥ gorityarthaḥ | ghṛtasiktaiḥ pūrvoktapañcāṅgairityarthaḥ | maṇḍalāt prāgvat ekonapañcāśaddinairityarthaḥ | ttyasre trikoṇakuṇḍe ityarthaḥ || 38 || 39 || tasya palāśasya | pañcāṅgaiḥ patrapuṣpaphalakāṇḍamūlaiḥ | punaśca tatghṛtāplutaiḥ savarṇavatsāruṇagoghṛtāplutaiḥ | prāgvaditi bhinnakramaḥ | prāgvadbhavediti vijayo bhavedityarthaḥ || 40 || tasya khadirasya | pañcāṅgāni prāgvat | taddhṛtāplutaiḥ prāgvat | tat- vijayaphalam || 41 || tatsamidbhiḥ apāmārgasya samidbhiḥ || 42 || pūrvoktaphalasaṃ -------------------------------------------- p. 322) pūrvoktaphalasaṃsiddhirbhavatyeva ca taddinaiḥ | takṣavāreṣu(?) te janma pūrvameva hi tatkriyā || 43 || sarvatra proktrahomārcājapamantrādikarmasu | tattannityārcanaṃ tattaddvāreśadvayapūjanam || 44 || vidhāya paścāt karmāṇi tāni kuryāt samāhitaḥ | śīghraṃ tatphalasaṃsiddhyaibhavatyevānyathā'nyathā || 45 || pippalāgnau gurau vāre tadutthaistadghṛtaplutaiḥ | hunettathā tatphalāptistaddinaiḥ syādasaṃśayam || 46 || udumbarāgnau bhṛguje vāre homaṃ tadudbhavaiḥ | tatsiktairvidadhītetthaṃ taddinaistacca siddhyati || 47 || śamīvahnau tadutthaistu juhuyātkṛṣṇagoghṛtaiḥ | taddināttatphalāni syuriti vāreṣu saptasu || 48 || vijayo'bhihitaḥ samyak havanāttithi ṛkṣayoḥ | viyayaṃ śṛṇu deveśi kathayāmi krameṇa te || 49 || -------------------------------------------- siddhiḥ vijayasiddhirityarthaḥ | taddinaiḥ maṇḍalādityarthaḥ | tatkriyā bhavediti śeṣaḥ || 43 || sarvatra tantre ityarthaḥ | tattannityārcanamiti tattaddivasaprāptatattattithiprāptanityāṃ cārcayedityabhidhatte || 44 || anyathā- nityadvayārcākaraṇe | anyathā niṣphalāni | etaduktaṃ bhavati sarvatra tantreṣu sarvaprayogeṣu tattatprayogadinaprāptāṃ tattattithiprāptāṃ nityāṃ tadvāreśadvayaṃ ca pūjayitvā paścāt prayogān kuryāditi || 45 || pippalāgnau aśvatthendhanavahnau || tadutthaiḥ aśvatthasamidbhirityarthaḥ | tadghṛtaplutaiḥ savarṇavatsaśubhragoghṛtāplutaiḥ | tatphalāptiḥ jayāptiḥ | taddinaiḥ- prāgvanmaṇḍalāt || 46 || udumbarāgnau prāgvadudumbarendhanavahnau | tadudbhavaiḥ udumbarasamidbhirityarthaḥ | tatsiktaiḥ pūrvoktaśubhragoghṛtasiktaiḥ | taddinaiḥ prāgvat | tat jayaphalamiti śeṣaḥ || 47 || śamīvahnau prāgvat śamīndhane'gnau | tadutthaiḥ śamīsamidbhirityarthaḥ | juhuyāt mandavāra itiśeṣaḥ | kṛṣṇagoghṛtaiḥ savarṇavatsakṛṣṇagoghṛtaiḥ | -------------------------------------------- p. 323) pratipattithimārabhya pañcamyantakrameṇa vai | śālīcaṇakamudgaiśca yavamāṣaiśca homataḥ || 50 || mahiṣājyaplutaistābhistithibhiḥ samavāpnuyāt | ṣaṣṭhyādi ca daśamyantamajābhavaghṛtaistathā || 51 || prāguktairnistuṣairhomātprāguktaphalamāpnuyāt | tadūrdhvaṃ pañcadaśyante samastaiśca tiladvayaiḥ || 52 || sitānnaiḥ pāyasaiḥ siktairāvikaistu ghṛtaistathā | havanāttadavāpnoti yadāsau phalamīritam || 53 || evaṃ nakṣatravṛkṣotthavahnau taistairmadhuplutaiḥ | havanādapi tatprāptirbhavatyeva na saṃśayaḥ || 54 || -------------------------------------------- taddināt prāevanmaṇḍalāt | tatphalāni jayaphalāni | iti proktarūpataḥ || 48 || vijayo'bhihita iti pūrvatrānvayaḥ | havanāditi pūrvāparayoranveti | pūrvastu iti evamuktaprakārataḥ saptavāreṣu ca jayo'bhihita ityarthaḥ | aparastu tithi ṛkṣayorhavanādvakṣyamāṇaṃ vijayaṃ śṛṇvityarthaḥ || 49 || 50 || tābhiḥ tithibhiḥ pratipadādibhiḥ pañcamyantābhiḥ pañcabhiḥ | samavāpnuyāt vijayamitiśeṣaḥ | tathā ṣaṣṭyādibhirdaśamyantābhiḥ pañcatithibhiḥ || 51 || prāguktaiḥ śālyādibhiḥ pañcabhiḥ | nistuṣaiḥ vigatatvagādibhiḥ | prāguktaṃ phalaṃ vijayaphalam | tadūrdhvaṃ pañcadaśyante ekādaśyādipañcadaśyante tithipañcake ityarthaḥ | samastaiḥ śālyādibhiḥ pañcabhiḥ ekādaśyām | tiladvayaiḥ kṛṣṇasitarūpaiḥ dvādaśyāṃ kṛṣṇarūpaiḥ, trayodaśyāṃ sitarūpaiśca tilairjuhuyādityarthaḥ || 52 || sitānnaiḥ kevalānnaiḥ | taiścaturdaśyām | pāyasaiḥ pañcadaśyām | siktaiḥ śālyādibhiḥ samastapañcakādibhiḥ | tathā tābhistithibhiḥ | phalamīritaṃ vijayaphalamityarthaḥ || 53 || nakṣatravṛkṣotthavahnau viṣavṛkṣāditattannakṣatravṛkṣendhaneddhe vahnau | taistaiḥ tattannakṣatravṛkṣāṅgaistattatsamidbhirityarthaḥ | madhu kṣudram | havanāt nityaśaḥ | tatprāptiḥ vijayāprāptiḥ | etaduktaṃ bhavati aśvinyādiṣu saptaviṃśatisaṅkhyeṣu nakṣatreṣu ekasmin kramāt tattannakṣatroktavṛkṣendhaneddhe vahnau tattadvṛkṣasamidbhiḥ madhusiktairhomāt tattatphalāvāptiriti || 54 || -------------------------------------------- p. 324) vidyāyāṃ prāgvadarṇāni pañca yuñjyātsvaraistathā | aśītyarṇavatīṃ vidyāṃ tairyantrāṇi śṛṇu priye || 55 || prākpratyakdakṣiṇodak ca daśasūtranipātanāt | ekāśītipadāni syusteṣu tāni likhetkramāt || 56 || madhyakoṣṭhe'bhidhāṃ kṛtvā prāguktavidhinā yutam | śūlīkṛtya ca rekhāgrāṇyatrāvāhyābhipūjya tām || 57 || upāsīta purovidyāṃ japaṃ nityaṃ samarcayet | vidyākramaṃ tatra yantre yajettatphalamāpnuyāt || 58 || -------------------------------------------- vidyāyāmityādibhirāpnuyādityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ svaravikṛtamūlavidyāpañcakajanitāśītyakṣaranirmitakoṣṭhayantra- pūjanena vijayāprāptimupadiśati | tatra prāgvat apunaruktānītyarthaḥ | pañca tāni bhakāramakārarephayakāraukārākṣarāṇi vakṣyamāṇāni | ūkāravindvoranupādānaṃ svaratvapaunaruktyāt | svaraiḥ ṣoḍaśabhiḥ | tathā prāguktakramādityarthaḥ | sa tu pratyakṣaraṃ ṣoḍaśasvarayojanārūpaḥ | taiḥ akṣaraiḥ | yantrāṇi vakṣyamāṇāni || 55 || daśasūtranipātanāt samāntarālamiti śeṣaḥ | teṣu koṣṭheṣu | tāni vidyākṣarāṇyaśītiśaṅkhyānīti śeṣaḥ | kramāt agrātprādakṣiṇyapraveśagatyetyarthaḥ || 56 || madhyakoṣṭhe ekāśītitame | abhidhāṃ sādhakasādhyakarmaṇām | prāguktavidhinā uttarādharāntarāleṣvityarthaḥ | rekhāgrāṇi catvāriṃśatsaṅkhyāni | atra yantre | tāṃ vijayānityām || 57 || upāsīta pūjājapādinā | nityaṃ khanityakramam | vidyākramam vidyākramaṃprayogārtham | asmin yantre svanityakramaṃ prayogārthaṃ vidyākramaṃ ca pūjayedityarthaḥ | yajet proktaprakāreṇa | tatphalam vijayaphalam | ayamatra yantraviracanākramo yathā prāk pratyak dakṣiṇodakca samāntarālaṃ daśasūtrāṇyāsphālya tena sañjāteṣu ekāśītisaṅkhyeṣu koṣṭheṣu sarvādhaḥsthapaṅktimadhyasthakoṣṭhamārabhya prādakṣiṇyapraveśagatyā svaravikṛtamūlavidyākṣarāṇyaśītisaṅkhyānyālikhya śiṣṭe ekasminmadhyakoṣṭhe prāguktalekhanakramataḥ sādhakāditrayābhidhāmālikhya yantrasya viṃśatirekhānāṃ catvāriṃśadagrāṇi bahiḥ kiñcidvikāsya pratyekaṃ triśūlīkṛtya tasminyantre vijayānityāṃ tamāvāhya pūrvoktanityasaparyāmaṇḍalamapāsya tataḥ svanityakramaṃ nityamarcayet | tasmin prayogārthaṃ vidyākramañcārcayet | tena vijayaphalasiddhiriti || 58 || -------------------------------------------- p. 325) prākpratyakdakṣiṇodak ca catuḥsūtranipātanāt | navāni sambhavantyatra koṣṭhāni parameśvari || 59 || teṣu pratyekamabjāni cāṣṭapatrāṇi saṃlikhet | teṣu madhyasthapadmasya karṇikāyāṃ samālikhet || 60 || nāmagarbhāntu tāṃ vidyāṃ tadbahiścāṣṭapatrake | teṣvādito'ṣṭau saṃlikhya vindunā tadbahistathā || 61 || karṇikāyāṃ tu nāmnaikaṃ bahiraṣṭau tathā'ṣṭasu | evamaṣṭasu saṃlikhya veṣṭayenmātṛkākṣaraiḥ || 62 || vilomairanulomaiśca māyābindusamanvitaiḥ | caturasratraye bāhye yantrasyāgre samālikhet || 63 || evaṃ kṛtvā hastayugmamāne kumbhaṃ nidhāya tām | vidyākṣarauṣadhikvāthajalairāpūrya pūrvavat || 64 || -------------------------------------------- prāgityādibhiḥ puṣkalāmityantairaddhyardhaiḥ pañcadaśabhiḥ ślokairnavakoṣṭhasthapadmayantramabhiṣekārcanādinā vijayādiphalāvāptimupadiśati | tatra catuḥsūtranipātanāt - samāntarālamitiśeṣaḥ | atra sūtrapātapradeśe || 59 || teṣu-- nvasu koṣṭheṣu teṣupadmeṣu navasu || 60 || nāmagarbhāṃ *bhakārodare (sādhanāt samāntarālamiti śeṣaḥ)sādhakasya rephāṃśe sādhyasya tadantarāle karmaṇaścālekhanataḥ | tāṃ vidyām vikṛtām | tadbahiḥ karṇikādbahiḥ | teṣu sarvasvaravikṛtavidyākṣareṣu aśītiṣu | aṣṭau varṇān | vindunā sahetiśeṣaḥ | tadbahiḥ madhyapadmāt bahiḥ sthiteṣu padmeṣu || 61 || ekaṃ pūrva (pūrva) likhitāṣṭakāduparitanaṃ uparitanam | bahiḥ karṇikāyāḥ | aṣṭau karṇikāyāṃ likhitākṣaraḥllikhitākṣarāduparitanamaṣṭakam | aṣṭasu daleṣu | evaṃ uktarūpataḥ | aṣṭasu- madhyasthapadmavarjiteṣu sarvādhaḥsthapaṅktimadhyakoṣṭhasthāneṣu pakṣeṣvityarthaḥ || 62 || māyā visarjanīyaḥ | caturasratraye caturasratrayāntarālavīthodvaye ityarthaḥ | tat mātṛkāsthānam | bāhye caturasratrayāt | agre yantrasyāsya bāhyeityatrānvayaḥ || 63 || hastayugmamāne navakoṣṭhe iti śeṣaḥ | navakoṣṭhaṃ hastadvayamānaṃ kuryādityarthaḥ | -------------------------------------------- p. 326) abhyarcya vidyāmayutaṃ japitvā tairvidhānataḥ | abhiṣiñcettataḥ kleśairvimukto jāyate sukhī || 65 || vijayaḥ sarvatobhūyāt tat prokeṣvapi saptasu | navagrahārtoripubhiḥ sarvataḥ kleśasambhave || 66 || samarasyodyame kīrtisamṛddhyorathavā'ptaye | putrāptyai vāñchitaprāptyai triṣu janmasu kārayet || 67 || etadyantraṃ gairikena pīṭhe saṃlikhya tatra tām | devīmāvāhya sampūjya japedvidyāṃ tathā'yutam || 68 || -------------------------------------------- taṃ kumbhaṃ pratikarṇikamitiśeṣaḥ | pūrvavat phalapallavādibhiḥ || 64 || abhyarcya nityakramāditaḥ vidyāṃ avikṛtām | ayutasaṃkhyoktirekākṣaratvāt (taiḥ jalaiḥ) tataḥ abhiṣekataḥ || 65 || prokteṣu saptasu anyasmin paṭale pūrvatra triṃśattamaślokaprokteṣu handvayuddhādiṣu saptasu ca || 66 || kīrtisamṛddhyorityetat vāñchitadvayam | triṣu janmasu prāgvat | kārayet abhiṣekamiti śeṣaḥ | ebhirnavabhiḥ ślokairekaduktaṃ bhavati | prāk pratyak dakṣiṇodakca hastadvayamite pradeśe samāntarālaṃ catuḥsūtranipātanānnavakoṣṭhāni kṛtvā teṣu nava padmāni aṣṭadalopetāni kṛtvā teṣu madhyakoṣṭhasthapadmakarṇikāmadhye vidyāmavikṛtāṃ prāgvannāmagarbhāmālikhya svaravikṛtamūlavidyākṣareṣvaśītiṣvāditoṣṭakaṃ aṣṭasu daleṣu agrādiprādakṣiṇyāt pratidalamekamekaṃ sabindukamālikhet | tadbahiḥ sarvādhaḥsthapaṅktimadhyakoṣṭhasthādiṣvaṣṭasu prādakṣiṇyāt pūrvapūrvalikhitāṣṭakāduparitanoparitanātmakamakṣaraṃ sādhyakarṇikāyāṃ taduparitanoparitanakoṣṭhākṣarāṣṭakamaṣṭadaleṣvaṣṭadaleṣvagrāt- pradakṣiṇādālikhya evamaśītibhirakṣarairnavapadmoda *? navakoṣṭhayantraṃ kṛtvā tadbahiḥ caturasradvayamekāṅgulāntarālaṃ kṛtvā tadantarālavīthīdvaye'ntarvīthyāṃ mātṛkāṃ vilomāṃ savisarjanīyāṃ ālikhya tadbahirvīthyāṃ tāmeva sabindukāmanulomāmālikhya sarvayantrabāhye'gre lakṣamityakṣaradvayaṃ cālikhya teṣu navasu koṣṭhasthapadmanavakarṇikāmadhye pratipadmamekamekaṃ kumbhaṃ nidhāya vidyāvarṇauṣadhikvāthajalairāpūrya prāgvat saṃpūjya nityakramataḥ phalapallavādikaṃ nidhāya tatra devīmāvāhya nityakramato'bhyarcya sañjapya triṣu janmasvabhiṣekāt proktaphalasiddhiriti || 67 || -------------------------------------------- p. 327) evaṃ trisaptatriḥ saptarātrādviśvaṃ vaśaṃ nayet | rājānaṃ vanitāṃ martyānanyāṃśca prāṇino'khilān || 69 || haridrāyāḥ paṭe kṛtvā kalaśe vā śarāvayoḥ | nidhāya bhittimadhye vā śayanasthānake nije || 70 || abhyarcya vidyayā jāpaṃ kuryātsandhyāsu nityaśaḥ | sahasraṃ proktakālena stambhayedakhilaṃ dṛḍham || 71 || śatrorudyogaroṣābhyāmaniṣṭakaraṇaṃ tathā | vyavahāraṃ raṇodyogaṃ vāde vācaṃ matiṃ ruṣām || 72 || etatprāguktasurabhidravyairālikhya tatra tām | sandhyāsu pūjayennityaṃ sahasraṃ prajapettathā || 73 || proktakālaprayogeṇa śriyaṃ prāpnoti puṣkalām | athānyadvajrarūpaṃ tu yaṃtraṃ vakṣyetivaibhavam || 74 || prāgvaddvisaptasūtrāṇāṃ pātenotpādayettathā | koṣṭhāni navaṣaṣṭyā ca yutaṃśatamitisphuṭam || 75 || -------------------------------------------- etat navapadmodaranavakoṣṭharūpam tatra yantre tathā sampūjya nityakramataḥ | tathā yathā'bhiṣeke || 68 || trisaptatriḥsaptarātrāt | etaduktaṃ bhavati trirātrātsaptarātrādekaviṃśatirātrādveti | viśvaṃ vakṣyamāṇarājādisaṅgrahoktiḥ | akhilān uktaśeṣān tiryagādīnapi prāṇinaḥ || 69 || kṛtvā navakoṣṭhayantramiti śeṣaḥ | śarāvayoḥ ūrdhvādhaḥsthayoranyonyābhimukhāśliṣṭamukhayoḥ | vā vikalpe | śayanasthānake sthāpayitveti śeṣaḥ || 70 || sahasraṃ pratisandhyam | proktakālena trirātrādinā | akhilaṃvakṣyamāṇam || 71 || vāde tarke | vācaṃ prativādinaḥ || 72 || etat yantram | prāguktasurabhidravyaiḥ aṣṭamapaṭaloktaiścandanāgurukasturīkuṅkumaiḥ | tatra yantre | tāṃ vijayānityām | prayogadineṣu sahasraṃ pratisandhyam || 73 || proktakālāt prāgvatpuṣkalāṃ rājyaśrīsamām | athānyadityādibhiḥ samīritā ityantairarddhādyaiḥ ṣaḍviṃśatyā ślokaiḥ svaravikṛtamūlavidyākṣarairekāśītikoṣṭhavajrayantranirmāṇaṃ tatprayogā/statphalāni copadiśati | tatra ativaibhavaṃ anyebhyaḥ || 74 || prāgvat prākpratyakdakṣiṇodakca | -------------------------------------------- p. 328) taccatuṣkoṇakoṣṭhāni mārjayetsaikaviṃśatim | madhye ca sambhavatyevāśītikoṣṭhairyathāvidhi || 76 || taccaturdikṣu vilikhettrikoṇānyekakoṣṭhataḥ | sarvamadhyasthakoṣṭhe ca caturdikṣvagratastathā || 77 || vidyāṃ nāmodarāṃ kṛtvā prāgvadvarṇā/stu saṃlikhet | etadagracatuṣkasya sparśāttricaturasrakam || 78 || vidhāya tatra vilikkhenmātṛkāṃ prāgvidhānataḥ | ekena vajrayantreṇa vijayā vijayapradāḥ || 79 || etat prokteṣu saṃlikhya sthāpayet proktrarūpataḥ | vijayaṃ samavāpnoti prokteṣvapi ca saptasu || 80 || -------------------------------------------- dvisaptasūtrāṇāṃ caturdaśasūtrāṇām || 75 || saikaviṃśatiṃ pratikoṇamiti śeṣaḥ | madhye vajraṃ prāguktarūpataḥ || 76 || ekakoṣṭhataḥ pratidiśamiti || 77 || vidyāṃ avikṛtām | nāmodarām prāgvat sarvādhaḥsthapaṅktisthakoṣṭhatrayamadhyakoṣṭhādiprādakṣiṇya praveśagatyāmuktakramādityarthaḥ | varṇān svaravikṛtānaśītisaṅkhyān | etadagracatuṣkasya sparśāt yantrāgrabhūtacaturdiggatatrikoṇacatuṣkāgrasprarśādityarthaḥ | tricaturasrakaṃ antarbahirvibhāgāccaturasratrayamityarthaḥ || 78 || tatra tadantarālavīthīdvaye | prāgvidhānataḥ savisarjanīyāṃ vilomāṃ sabindukāmanulomāṃ cetyarthaḥ | ekena anyanirapekṣeṇa | yantraviracanākramo yathā prāk pratyakdakṣiṇodakca caturdaśabhiścaturdaśabhiḥ sūtrairāsphālitaiḥ samāntarālaṃ navaṣaṣtyadhikaṃ śataṃ koṣṭhāni prāguktena krameṇa niṣpādya teṣu koṇeṣu catuṣṭaye'pi madhye vajrākāraṃ yathā bhavati tathā pratikoṇamekaviṃśatikoṣṭhāni mārjayitvā śiṣṭeṣu pañcāśītikoṣṭheṣu caturdikṣu pratidiśamekaikakoṣṭhamārjanatastrikoṇacatuṣṭayaṃ kṛtvā śiṣṭeṣvekāśītikoṣṭheṣu sarvamadhyasthakoṣṭhadiggatatryasre catuṣṭaye cāvikṛtāṃ prāgvannāmasampuṭāṃ mūlavidyāṃ likhitvā tataḥ śiṣṭeṣvekāśītikoṣṭheṣu sarvādhaḥsthapaṅktikoṣṭhatrayamadhyakoṣṭhādiprādakṣiṇya- praveśagatyā muktakramaṃ svaravikṛtamūlavidyākṣarāśītikramātsamālikhyadiggatatryasra- catuṣkāgrasparśādantarbahirvibhāgāccaturasratrayaṃ vidhāya tadantarālavīthīdvaye -------------------------------------------- p. 329) vilikhyāśvatthaphalakātale yantra kucandanaiḥ | japārādhanasaṃsiddhaṃ sthāpayecchūnyaveśmasu || 81 || deśe vā tatra dinaśo varddhate śrīracañcalā | piśācā rākṣasāḥ kṛtyā vetālāḥ syurna tatra vai || 82 || palāśaphalakāyāntu vilikhyaitadyathāvidhi | sthāpayedyatrakutrāpi tatkṣetraṃ brāhmaṇāspadam || 83 || pūrvoktasthāpanādrājadhānī bhavati susthirā | vaṭe vilikhya khananāt pattanaṃ bhavati dhruvam || 84 || udumbare vidhāyetthaṃ sthāpanādacireṇa vai | āhitānāśrayaṃ sthānaṃ bhavatyeva na saṃśayaḥ || 85 || vajrasya diktrikoṇāntarālāt kuryāt triśūlakam | dāhavyāpte svasaṃyukte likhet tacchṛṅgamadhyayoḥ || 86 || tatra saṃsthāpya gadinaṃ vidyājaptavibhūtinā | bhālasthenābhijaptena tamāviśya gado vadet || 87 || -------------------------------------------- prāgvanmātṛkāṃ vilomāṃ savisarjanīyāṃ tāmevānulomāṃ savindukāmantarbāhyagatyā vilikhya anena yantreṇānyanirapekṣeṇa viniyogato vijayādisarvvaphalaprāptiriti || 79 || prokteṣu aṣṭamapaṭaloktalohatrayādiṣu | prokteṣvapi ca saptasu asmin paṭale triṃśattamena ślokena proktadvandvayuddhādiṣu saptasvityarthaḥ || 80 || yantraṃ vajrākāraṇam | kucandanaiḥ prāgvat | deśe śūnya iti śeṣaḥ | tatra gṛhadeśayoḥ || 82 || etadvajrarūpaṃ yantram | yatra kutrāpi kṣetra iti śeṣaḥ | pūrvoktasthāpanāt rājadhānī sthāpitabhūḥ | pattanaṃ sthāpitadeśaḥ || 84 || sthānaṃ yantrādhiṣṭhitam || 85 || vajrasya diktrikoṇāntarālāt caturdiggatatrikoṇamadhyāvakāśādityarthaḥ | dāhavyāpte rephayakārau | rephayakārau | svamiti vinduḥ | tatśṛṅgamadhyayoḥ trikoṇāntarālagatatriśūlamadhyarekhāpārśvadeśaśṛṅgayoḥ | etaduktaṃ bhavati prāguktavajradiggatatrikoṇagatamadhyāvakāśe triśūlaṃ kṛtvā tacchṛṅgayoḥ rephayakārau vahnimārutātmakau savindukau vilikhya tatra vakṣyamāṇaṃ prayogaṃ kuryāditi || 86 || tatra triśūlopete vajre | taṃ gadinam || 87 || -------------------------------------------- p. 330) svāveśakāraṇaṃ karmasthāpayāpakrama yathā | grahabhūtapiśācādyāḥ asyāviśyāpayānti vai || 88 || tadaivadāsavattasya vaśe bhavati tadbalāt | yantrametadvilikhyāśmanyabhyarcya sthāpayet kvacit || 89 || rājño gehe tasya rājakṣamā muñcati nāvayam | sthāne gajānāṃ vāhānāṃ nava kṛtvā navasvapi || 90 || sthāneṣu sthāpitānyetānyarcayeddinaśastathā | dikṣu madhye ca tatraiva rogāḥ kṛtyāḥ pareritāḥ || 91 || vīkṣituṃ taṃ tu te naiva śaktāḥ syustatprabhāvataḥ | candracandanakāśmīrairālikhyābhinave paṭe || 92 || abhyarcya vidyājaptaṃ taṃ paṭamāstīrya śāyayet | dāhajvarārtamacirānmucyate tajjvareṇa saḥ || 93 || anyeṣvapi gadeṣvevaṃ kārayettadvimuktaye | samareṣu mahīpānāṃ yantrametadudīritam || 94 || niśāne paṭahe'nyeṣu vādyeṣu ca samālikhet | daradenātha tanmadhye tāmāvāhya samarcayet || 95 || vijayāṃ vijayāvāptyai yugapattāḍayan vrajet | pratyarthisenā tacchabdaśravaṇena palāyate || 96 || diśo daśa bhayodvigno nābhiyāti kadācana | sajīvadyūtakāleṣu yantrametadvinirmitam || 97 || -------------------------------------------- yathā gadaḥ || 88 || yantraṃ triśūlarahitam || 89 || kṣamā bhūmiḥ || 90 || nava sthānāpekṣayā | navasu sthāneṣu || 91 || tatprabhāvataḥ | candracandanakāśmīrai sammilitaiḥ || 92 || dāhajvarārtamiti śāyayedityatrānvayaḥ | sa gadī || 93 || tadvimuktaye rogavimuktaye | etat vajrarūpam || 94 || 95 || tāḍayan nissārayan | tacchabda iti nissāraṇa śabdaḥ || 96 || 97 || -------------------------------------------- p. 331) gulakīkṛtya tatkaṇṭhe baddhvā paścāttu yojayeta | etaddarśanamātreṇa palāyante diśo daśa || 98 || nirjīveṣu ca tadyantraṃ jayamāpnoti sarvataḥ | nāsādhyaṃ vidyate tena vajrayantreṇa pārvati || 99 || dhyāyedvaktre riporyantraṃ vidyāṃ vā lohitākṛtim | tadaiva dāsavattasya vaśo bhavati tadbalāt || 100 || iti te vijayānityāvaibhavāḥ syuḥ samīritāḥ | netratattvamayī vyāptiriti samyaka samīritā || asyā niṣphālanāccitte tattattva svātmasātkṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate'ṣṭādaśaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 18 || -------------------------------------------- tatkaṇṭhe kukkuṭādikaṇṭhe || 98 || jayamāpnoti dadhajjana iti śeṣaḥ || 99 || vidyāṃ mūlavidyāṃ vāvikalpena | lohitākṛtimiti yantrasyāpi viśeṣaṇaṃ tadā lohitākṛtītyanveti | tasya dhātuḥ | bhavati ripuriti śeṣaḥ | tadbalāt dhyānabalāt | uktaprakārataḥ || 100 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya tantrasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ śivadūtīnityāvidyāvidhānaprakāśanaparamaṣṭādaśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ paramāmṛṣṭam || 18 || granthasaṅkhyā- yantrāṇi dvādaśa vyākhyāgranthāstvaṣṭādaśaṃ śatam | sārddhapādatripādorddhvadvānavatyāyutaṃ smṛtāḥ || -------------------------------------------- ūnaviṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityāsu yā proktā tu caturddaśī | ekākṣarā sā kathitā vidyā sā sarvamaṅgalā || 1 || nyāsakramaṃ dhyānavidhiṃ śaktīrāvaraṇasthitāḥ | pūjākramaṃ sādhanañca viniyogādikān kramāt || 2 || mūlavidyākṣarairdīrghasvarabhinnaiḥ ṣaḍaṅgakam | tāni tatsvarabhinnāni nyaset sveṣu mano'vadhi || 3 || suvarṇavarṇarucirāṃ muktāmāṇikyabhūṣaṇām | māṇikyamukuṭāṃ netradvayapreṅkhaddayābharām || 4 || -------------------------------------------- pūrvasminnaṣṭādaśe paṭale trayodaśyā vijayānityāyā vidhānamupadiśyānantaraṃ caturddaśyāḥ sarvamaṅgalānityāyā vidhānamupadiśati atha ṣoḍaśetyādinā api cetyantena ślokaśatarūpeṇa ekonaviṃśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādinā kramādityantena ślokadvayena paṭalārthānupadiśati | tatra kathitā tṛtīye paṭale | viniyogādikān yantrādīnāmiti śeṣaḥ || 2 || mūlavidyetyādinā ślokena nyāsajātakramamupadiśati | tatra mūlavidyākṣarairmūlavidyāyāḥ sakāravakāravindubhiḥ piṇḍībhūtairityarthaḥ | atra bahuvacanaṃ avāntaratrayāpekṣayā dīrghasvarabhinnaiḥ prāgvat | etaduktaṃ mavati svāṃ ityādinā krameṇa mūlavidyayā dīrghasvarayujā sajātikayākṣaranyāsapūrvakamaṅganyāsaṃ kuryāditi | tāni dīrghasvarayuktaṣaḍvidhavidyāsvarūpāṇi sveṣu śrotādiṣu jñānendriyeṣu pañcasu | mano'vadhi manaḥ ṣaṣṭheṣvityarthaḥ | tatra śrotrādiṣu caturṣu dvandvasthāneṣvapi pratidvandvamekamekamakṣaraṃ nyasedityarthaḥ | tatra tvaci nyāsaḥ prāgvat | sarvanyāsajātasyānantaraṃ vyāpakaṃ | prāgvannyasediti sampradāyaḥ || 3 || suvarṇetyādibhiḥ sthitā ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairdevyāḥ saparivārāyā nityasaparyāmaṇḍalanirmāṇagarbhaṃ nityapūjādhyānādikamupadiśati | tatra netradvayapreṅkhaddayābharāṃ -------------------------------------------- p. 334) dvibhujāṃ svāsanāṃ padme tvaṣṭaṣoḍaśataddvayaiḥ | patrairupete sacaturdvārabhusadmayugmage || 5 || mātuluṅgaphalaṃ dakṣe dadhānāṃ karapaṅkaje | vāmena nijabhaktānāṃ prayacchantīṃ dhanādikam || 6 || svasamānābhirabhitaḥ śaktibhiḥ parivāritām | ṣaṭsaptatibhiranyabhirakṣarotthābhiranvitām || 7 || prayogeṣvanyadā nityasaparyyāsūktaśaktikām | tāḥ śaktīḥ śṛṇu deveśi yā nityāvaraṇe sthitāḥ || 8 || bhadrāṃ bhavānīṃ bhavyāñca viśālākṣīṃ suvismitām | karuṇāṃ kamalāṃ kalpāṃ pūjayedaṣṭapatrake || 9 || -------------------------------------------- raktāruṇakāruṇyabharasūryāmṛtāṃśunetradvayāṃ ityarthaḥ | svāsanāṃ padme vakṣyamāṇarūpe maṇḍale sukhasthitāṃ ityarthaḥ | aṣṭaṣoḍaśataddvayaiḥ patraiḥ taddvayairiti ṣoḍaśadvayairiti yāvat | dvātriṃśatpatrairityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati āntarakramādaṣṭapatraiḥ ṣoḍaśapatraiḥ dvātriṃśatpatrairupeti iti | sacaturdvārabhūsadmayugmage caturdikṣu caturdvārayutacaturasradvayamadhyage ityarthaḥ | tannityasaparyāmaṇḍalanirmāṇakramo yathā | yathāmānamantarbahirvibhāgarūpaṃ caturdiggatacaturdvāropetaṃ samacaturasradvayaṃ kṛtvā tanmadhye dvātriṃśaddalaṃ padmaṃ tadantaḥ ṣoḍaśadalaṃ padmaṃ tadantaraṣṭadalaṃ ca padmaṃ kṛtvā tatkarṇikāyāṃ devīmaṣṭapatrādiṣu parivāraśaktīścāvāhya pūjayedityarthaḥ | vāmena karapaṅkajeneti śeṣaḥ | śaktibhiḥ nityāvaraṇaśaktibhiḥ | ṣaṭsaptatibhiḥ aṣṭatriṃśanmithunarūpābhiḥ | anyābhirityakṣarotthaśaktiviśeṣaṇam | akṣarotthābhiḥ vakṣyamāṇabhiramṛtādyābhiḥ somasūryāgnirūpākṣaraśaktibhiḥ anvitām | prayogeṣviti sambandhaḥ | anyadā nityasaparyyāsviti sambandhaḥ | uktaśaktikāṃ vakṣyamāṇabhadrādiśaktikāṃ smarediti prakaraṇaśeṣaḥ | śaktīḥ nityapūjāvaraṇaśaktīḥ | etaduktam bhavati nityasaparyāyāṃ bhadrādiśakti sahitāmeva prayogādiṣu tābhiśca vakṣyamāṇābhiramṛtādibhirmātṛkākṣarotthābhiḥ somasūryāgnikalākhyābhiraṣṭatriṃśanmithunarūpataḥ ṣaṭsaptatibhiḥ śaktibhiścānvitāṃ proktarūpato dhyātvā pūjayediti || 8 || bhadrāmityādibhiḥ sahasrakamityantairnavabhiḥ ślokaiḥ nityasaparyāvaraṇapañcakaśaktināmāni -------------------------------------------- p. 335) kalāñca pūriṇīṃ nityāmamṛtāṃ jīvitāṃ dayām | aśokāmamalāṃ pūrṇāṃ puṇyāṃ bhāgyāmathodyatām || 10 || vivekāṃ vibhavāṃ viśvāṃ vitatāñcāṣṭayugmake | pūjayedabhitaḥ śaktīḥ prādakṣiṇyakrameṇa vai || 11 || kāminīṃ khecarīṃ sarvāṃ purāṇāṃ parameśvarīm | gaurīṃ śivāmameyāñca vimalāṃ vijayāṃ parām || 12 || pavitrāṃ padminīṃ divyāṃ viśveśīṃ śivavallabhām | aśeṣarūpāmānandāmambujākṣīmaninditām || 13 || varadāṃ vākpradāṃ vāṇīṃ vividhāṃ vedavigrahām | vidyāṃ vāgīśvarīṃ sandhyāṃ saṃyātāñca sarasvatīm || 14 || nirmalāṃ dānarūpāñca pūjayet ṣoḍaśadvaye | prāgvadindrādibhiḥ sarvvāḥ kramādanvarthasaṃjñakāḥ || 15 || -------------------------------------------- pūjāsamāpanādikañcopadiśati | tatra bhadrāmityādinā ślokenāṣṭapatrapūjyaśaktyaṣṭakanāmānyupadiśati | kalāmityādinā ślokena ṣoḍaśadalapūjyaśaktiṣu dvādaśaśaktināmānyupadiśati || vivekāmityādinā ślokenāvaśiṣṭaśakticatuṣṭayanāmāni sarvāḥ śaktīragrādiprādakṣiṇyāt pūjayediti copadiśati | tatrāṣṭayugmake ṣoḍaśadaleṣu | kāminīmityādinā ślokena dvātriṃśaddalapūjyaśaktiṣvekādaśaśaktināmānyupadiśati | pavitrāmityādinā ślokenāvaśiṣṭāsu ekaviṃśatiśaktiṣu navaśaktināmānyupadiśati | varadāmityādinā ślokenāvaśiṣṭāsu dvādaśaśaktiṣu daśaśaktināmānyupadiśati | tatra vāgīśvarīmiti saptaviṃśatiśaktināma | nirmalāmityādinā ślokenāvaśiṣṭaśaktidvayaṃ tatpūjādikañcopadiśati | tatra ṣoḍaśadvaye dvātriṃśaddaleṣvityarthaḥ | prāgvat pradakṣiṇādagnyādilokapālākhyā indrādīśāntā aṣṭau śaktīḥ strīrūpāḥ dvāreṣu pārśvadvayasahiteṣu paścimādicatasraḥ paścimādicaturdiggatadvāreṣu caturṣuṃ pratidvāraṃ catasraḥ catasraśca pūjayedityarthaḥ | catasra iti śabdasyārthadvayavaśāddviranvayo bhavati tenānyadā catasra ityanantabrahmaniyatikālaśaktaya ucyante | proktavigrahāḥ sambhūya viṃśatiśaktīśca pūjayedityarthaḥ | nityānityāpaṭaloktārambhavaccaturasradiggatadbārapārśvasthānagā ityarthaḥ | -------------------------------------------- p. 336) brāhmyādyā lokapālākhyāḥ śaktīrddhāreṣu pūjayet | paścimādicaturddikṣu catasraḥ proktavigrahāḥ || 16 || validvayañca homañca kuryyāt prāgvat samāpanam | japantu nityaśaḥ kuryyādagre tasyāḥ sahasrakam || 17 || prāgvattāṃ sādhayedvidyāṃ dvātriṃśallakṣamānataḥ | homaṃ daśāṃśataḥ kuryyādannājyābhyāṃ ghṛtena vā || 18 || evaṃ saṃsiddhavidyastu kuryyāt proktānaśeṣataḥ | prayogānanyathā tasya naiṣphalyamayaśo mṛtim || 19 || vidadhyāttena tāṃ proktakrameṇārādhya bhaktitaḥ | saṃsādhya paścāt kurvvīta maṅgalānmaṅgaloditān || 20 || -------------------------------------------- etaduktaṃ bhavati brāhmyādyaṣṭamātṝ rindrādyā īśāntā aṣṭalokapālaśaktīḥ evaṃ sambhaya ṣoḍaśaśaktīścaturasradvāracatuṣṭaye pratidvāraṃ catasra iti krameṇa pūjane tu brāhmyādyaṣṭau paścimadvāradakṣapārśvāditadvāmapārśvāntaṃ aṣṭasu pārśveṣu pūjayitvā tataścaturasrapūrvadvārottarapārśvāduttarapūrvapārśvāvasānam indrādilokapālaśaktīraṣṭau samabhyarccya tato'nantabrahmaniyatikālaśaktīścaturasrāgneyādīśānteṣu koṇeṣvarcayet | evaṃ trirāvartanāt pūjane kṛte pratidiśaṃ paścimādicaturdiggatadvāreṣu catasraścatasraḥ koṇādiṣu ekaikā caivaṃ viṃśatiśaktyastiṣṭhantīti | validvayaṃ prāgvat samāpanam | prāgvattejastrayabhāvanādinā | tasyā devyāḥ || 17 || prāgvadityādibhiruditānityantaistribhiḥ ślokaiḥ puraścaraṇavidhānaṃ kṛtapuraścaraṇasya prayogavidhānayogyatāṃ anyathākaraṇe pratyavāyādikamupadiśati | tatra prāgvat kṛtasandhyātrayapūjanādibhiḥ | vā vikalpe anyathā proktasādhanādīnāmakaraṇe tasya sādhakasya naiṣphalyādikaṃ vidadhyādvidyeti śeṣaḥ | tena kāraṇena tāṃ mūlavidyām ārādhya nityopāsanādibhiḥ saṃsādhya paścāt sādhanādeḥ maṅgalān prayogāniti śeṣaḥ | maṅgaloditān sarvvamaṅgaloktān | etatsarvamaṅgalāpaṭaloktānmaṅgalān prayogānityarthaḥ || 20 || -------------------------------------------- p. 337) prayogārthā varṇaśaktīrvakṣye devīḥ śṛṇu priye | somasūryyāgnirūpāśca tāstvaṣṭatriṃśadeva tāḥ || 21 || amṛtā mānadā pūṣā tuṣṭiḥ puṣṭī ratirdhṛtiḥ | śaṃśinī candrikā kāntirjyotsnā śrīḥ prītiraṅgadā || 22 || pūrṇā pūrṇāmṛtā kāmadāyinyaḥ sasvarāḥ kalāḥ | etāḥ ṣoḍaśa candrasya kalāḥ kalpadrumopamāḥ || 23 || tapinī tāpinī dhūmrā marīcirjvālinī ruciḥ | suṣumnā bhogadā viśvā bodhanī dhāraṇī kṣamā || 24 || etāḥ syuḥ śaktayaḥ proktāḥ kramāddvādaśabhānugāḥ | bhakārādi ḍakārāntavarṇoccāro vilomataḥ || 25 || -------------------------------------------- prayogetyādibhirbhavedityantaistrayodaśabhiḥ ślokairaṣṭatriṃśatkalārūpamithunībhūtāḥ prāk prastutā mātṛkākṣaraśaktīḥ prayogārthamupadiśati | tatra prayogārthāḥ | pūrvvaprayoge ṣvityantaṃ smārayati | varṇaśaktīḥ mātṛkāyāḥ tāḥ pūrvoktarūpasaṃkhyā mithunarūpataḥ somasūryāgnirūpāḥ mātṛkāyā vakṣyamāṇakramāḥ akṣaravibhāgataḥ tadrūpāstā mithunībhūtāḥ śaktīḥ || amṛtetyādinā ślokena ṣoḍaśasu somakalāsu caturdaśaśaktīrupa diśati | tatra pūṣeti ṭāvantā | puṣṭīratiḥ puṣṭiḥ ratiḥ iti padacchedaḥ || pūrṇe tyādinā ślokena śiṣṭakalādvayanāmanī tāsāmekaikasyāḥ ṣoḍaśasvarāṇāmekaikasya kramādyojanādikamupadiśati | tatra kāmadāyinyaḥ iṣṭapradāḥ | atra bahuvacanaṃ ṣoḍaśatvāpekṣayā | sasvarāḥ svarāṇāṃ ṣoḍaśānāmekaikasya krameṇādau yojanātaḥ || tapinītyādinā ślokena sūryakalādvādaśanāmānyupadiśati | kramāduddiṣṭādvilomataḥ bhādiḍāntāni dvādaśākṣarāṇi vilomarūpāṇi tāsāṃ mūloktakramāṇāṃ ādau prāgvadyojayedityarthaḥ || dhātaṃtyādinā ślokena dvādaśārkanāmasu daśanāmānyupadiśati | tatra samanantaraḥ navamasya daśama ityarthaḥ | tvaṣṭetyādinā ślokena śiṣṭanāmadvayaṃ tadakṣarāṇi copadiśati | tatra kādiṭhāntārṇatanavaḥ anulomataḥ kakārādiṭhakārāntākṣaradvādaśakaṃ tannāmādau yojayedityarthaḥ | tatra tanmantrayojanākramaḥ pūrvoktatapinyādiśaktitadakṣarasahitaḥ | yathākramaṃ kaṃ bhaṃ dhātṛtapinībhyāṃ namaḥ ityādayaḥ ṭhaṃ ḍaṃ viṣṇu -------------------------------------------- p. 338) dhātāryyamā ca mitraśca varuṇaḥ śaubhagastathā | vivasvānindrapūṣārkāḥ parjanyaḥ samanantaraḥ || 26 || tvaṣṭhā viṣṇuriti proktā dvādaśārkāḥ krameṇa vai | kādiṭhāntārṇatanavaḥ sarvagāḥ sarvvasiddhidāḥ || 27 || dhūmrārciruṣmā jvalinī jvālinī visphuliṅginī | suśrīḥ surūpā kapilā havyakavyavahe api || 28 || yādikṣāntākṣaramayāḥ śaktayo daśa kīrttitāḥ | teṣāṃ daśānāṃ nāmāni vāsanoktāni te śive || 29 || kādikṣāntākṣarāṇāntu dvāviṃśanmithunāni vai | proktakrameṇa saṃpūjya vidhiṃ yuñjyāttu sarvataḥ || 30 || svarāṇāntu svatantratvāt svatantrāḥ śaktayastathā | tāsāṃ nāthāstatsadṛśanāmarūpāḥ samīritāḥ || 31 || -------------------------------------------- kṣamābhyāṃ namaḥ ityantā dvādaśamantrā evaṃ dvādaśamithunarūpeṇārkakalādevatāścaturviṃśatiḥ || dhūmretyādinā ślokena vahnikalādaśakanāmānyupadiśati | tatra havyakavyavahe havyavahā kavyavahā ca | yādikṣāntākṣaramayāḥ yakārādikṣakārāntākṣaradaśakapūrvā ityarthaḥ | teṣāṃ daśānāṃ vahnīnāṃ vāsanoktāni pañcatriṃśe vāsanāpaṭale agnirvahnirityādinoktāni | etaduktaṃ bhavati yakārādi kṣakārāntākṣaradaśakaṃ krameṇa vahnikalānāmekaikasyā ādāvekamekaṃ vahnināmāni ca tadvat yojayediti | tanmantrā yathā yaṃ agnidhūmrārcirbhyāṃ namaḥ ityādayaḥ kṣaṃ grāsakavyavahābhyāṃ namaḥ ityantā daśamantrāḥ evaṃ vahnikalādevatāmithunadaśakarūpatvāt viṃśatiḥ dvāviṃśanmithunāni saurāṇi dvādaśa āgneyāni daśa evaṃ sambhūya kādikṣāntākṣarāṇāṃ dvāviṃśanmithunānītyarthaḥ | proktakrameṇa tatra kramo'smābhirdarśitaḥ | svatantratvāt svayaṃ rājante iti nirvacanāt svatantrāḥ svaramayatvāt tatsadṛśanāmarūpāḥ śaktināmāni pumantāni yojayedityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati svarāṇāṃ svatantratvāttadadhiṣṭhātryastu śaktayaḥ somakalāḥ pūrvoktā amṛtādyāḥ ṣoḍaśa svatantrāḥ tena tatpatayastatsadṛśarūpanāmānaḥ tasmācchaktināmāni pumantāni yojayedityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati svarādikāni -------------------------------------------- p. 339) mithunānyevamuktāni triṃśadaṣṭakrameṇa vai | tāni saṃpūjya tattejastrayātmani jale śive || 32 || proktāni davatārūpāṇyāvāhyābhyarcya tairjalaiḥ || abhiṣekāttu tattejastrayaṃ devyātmatā bhavet || 33 || vātādyairgrāsamāyāntaiḥ ṣaṭsaptatiyutaiḥ śataiḥ | pañcabhiryojayennityāṃ vidyāṃ tāṃ sarvamaṅgalām || 34 || tatastasyā valasthāne svarān ṣoḍaśa yojayet | tataḥ sahasrairnavabhirdviśatena ca ṣoḍaśa || 35 || -------------------------------------------- tāni stryantānyeva yojanīyāni | tanmantrā yathā aṃ amṛtāmṛtābhyāṃ nama ityādayaḥ aḥ pūrṇāmṛtapūrṇāmṛtābhyāṃ nama ityantāḥ ṣoḍaśa | etāni somakalāmithunāni sarvamithunānāmādau pūjyāni | atra sūryakalāśaktimithunānāṃ pratyekaṃ varṇadvayātmakatvaṃ tanmithunaṃ bhedavivakṣayopapannam | anyeṣāṃ mithunānāmekākṣarātmakatvaṃ mithunaikyavivakṣayā copapannam | triṃśadaṣṭau aṣṭatriṃśadityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati somakalāśaktimithunaṣoḍaśakena sūryakalāmithunadvādaśakena vahnikalādaśakena caivamaṣṭatriṃśanmithunaiḥ ṣaṭsaptatiḥ kalā mātṛkākṣarāḥ santi | tānyuktakrameṇa viniyuñjyāditi tattejastrayātmani proktamithunārccanataḥ | śive iti sambuddhiḥ | proktāni sarvatantreṣūktāni svābhimatānītyarthaḥ | abhyarcya tatkramataḥ tattejastrayaṃ devyātmatā sarvadevatānāṃ somasūryāgnimayamātṛkākṣararūpatvāt tattaddevatātmatetyarthaḥ | abhiṣecyasyeti śeṣaḥ || 33 || vātetyādibhirvadāmi te ityantaistribhiḥ ślokaiḥ mūlavidyāyāḥ svarūpabāhulyopadeśaṃ tadviniyogaprastāvañca karoti | tatra vātādyairgrāsamāyāntairakārādyaiḥ kṣakārāntaiḥ mātṛkāvisarākṣaraiḥ proktasaṃkhyairityarthaḥ | śataiḥ pañcabhiḥ pañcaśatairityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati akārādīnāṃ ṣoḍaśānāṃ svarāṇāṃ kakārādikṣakārāntānāṃ pañcatriṃśatāñca pratyekaṃ ṣoḍaśasvarayojanataḥ śoḍaśānāṃ ṣoḍaśānāñcaivaṃ sambhūya ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyānāṃ mātṛkāvisarākṣarāṇāṃ mūlavidyāyā ādau kramaśaḥ pratyekaṃ yojanataḥ ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyāni vidyārūpāṇi bhavanti iti | tasyā valasthāne mūlavidyāyāścaturddaśasvarasthāne svarān ṣoḍaśa yojayet | ṣoḍaśasvarān kramaśaḥ -------------------------------------------- p. 340) rūpāṇi nityāvidyāyā jāyante parameśvari | tairyantrāṇi prayogāṃstu phalāni ca vadāmi te || 36 || vṛttadvayaṃ vidhāyāsya vahiḥ ṣaṭkoṇamālikhet | tadbahiścāṣṭapatrāvjaṃ tadbahistattrayaṃ tathā || 37 || kṛtvā teṣu nyasedvidyākūṭānyuktakrameṇa tu | teṣvādyaṃ madhyataḥ sādhyasametaṃ vilikhedbahiḥ || 38 || vahiḥ koṇeṣu catvāri pratyekaṃ vilikhettataḥ | aṣṭacchadeṣu pratyekaṃ pañca pañca samālikhet || 39 || bahirvṛttāntarayuge mātṛkāṃ māyayānvitām | vilomāmanulomāñca svena samyak samālikhet || 40 || -------------------------------------------- pratyekaṃ yojayet | nityāvidyāyāḥ sarvvamaṅgalānityāvidyāyāḥ | etaduktaṃ bhavati pūrvoktairvidyādiyojitaiḥ ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyairmātṛkāvisarākṣaraistat- saṃkhyarūpabhedāyā antye pratyekaṃ kramāt ṣoḍaśasvarayojanataḥ saṣoḍaśadviśatādhikanavasahasrasaṃkhyāvidyātattvarūpāṇi bhavantīti | taiḥ proktasaṃkhyairvidyārūpaiḥ prayogān yantrairiti śeṣaḥ || 36 || vṛttadvayamityādibhiḥ kramādityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ proktasaṃkhyāvidyārūpairekaikā vṛttitaścatuścatvāriṃśadadhikaśatayantrāṇyupadiśati | tatra asya vṛttadvayasya | tadbahiḥ ṣaṭkoṇādbahiḥ | tadvahiḥ aṣṭātrābjādvahiḥ | tattrayaṃ vṛttatrayaṃ kṛtveti sarvvatrānvayaḥ | teṣu sthāneṣu vidyākūṭān bhūlavidyāyāḥ proktasaṅketarūpānityarthaḥ | uktakrameṇa vakṣyamāṇakrameṇa | teṣvādyaṃ proktasaṃkhyeṣu kūṭeṣvādyaṃ madhyataḥ sarvamadhyataḥ sādhyasametaṃ sakārasyādhastādvakāramālikhya tayormadhyāntarālapradeśe ca sādhakāditrayaṃ likhedityarthaḥ | vahirmadhyāt catvāri catvāri pratikoṇaṃ tāni ca madhyalikhitākṣarādīni sambhūya ṣaṭkoṇalekhanīyākṣarāṇi caturviṃśatiḥ | vahiḥ ṣaṭkoṇāt pratyekaṃ pañca pañca pratidalaṃ pañca pañcākṣarāṇi likhedityarthaḥ | sambhūyāṣṭapatralekhanīyākṣarāṇi catvāriṃśat | evaṃ sambhūya cāsmin yantre lekhanīyākṣarāni catuḥṣaṣṭiḥ | vahiḥ aṣṭapatrāt | vṛttāntarayuge aṣṭapatravāhyagatavṛttatrayāntarālavīthīdvaye | māyayā visarjanīyena | svena vindunā | antaḥṣaḍantarāleṣu antargataṣaṭkoṇaṣaḍantarāleṣu paryāyadinasambhave -------------------------------------------- p. 341) antaḥṣaḍantarāleṣu paryyāyadinasambhave | nitye likhedagratastu prādakṣiṇyena sarvataḥ || 41 || evaṃ yantrāni jāyante taiḥ kūṭairuktabhedataḥ | śatañca catvāriṃśacca catvāri ca tataḥ kramāt || 42 || evamanyāni kūṭāni proktāni vilikhet kramāt | madhye nāmasametāni tadanyānyabhito likhet || 43 || -------------------------------------------- nitye pratyekamakṣaratrayātmakatayā ṣaḍakṣararūpe vidye | sarvataḥ yantrasya sarvasthāneṣu | evamuktayogata ityatrānvayaḥ | uktayogata ityetaduktaṃ bhavati pūrvapūrvalikhitākṣaracatuḥṣaṣṭikāduparitanamuparitanaṃ catuḥṣaṣṭikaṃ vahirvahirevaṃ krameṇoktasaṃkhyavidyākṣarairekāvṛttitaḥ proktasaṃkhyāni yantrāṇi jāyanta iti | yantraviracanākramo yathā prāguktamānataḥ ṣaṭkoṇaṃ vṛttadvayagarbhaṃ kṛtvā tadvahiḥ aṣṭadalaṃ padmaṃ kṛtvā tadvāhyavṛttadvayādvahirvṛttadvayaṃ vidhāya sarvamadhye saṣoḍaśadbiśatādhikanavasahasrasaṃkhyeṣu mātṛkāvisarasvarasaṃyogādutpannayogasañjāteṣu vidyārūpeṣvādyaṃ prāgvat sanāmakamālikhya tadbahiḥ ṣaṭkoṇeṣu pratikoṇaṃ madhyalikhitākṣarādīni catvāri catvāryakṣarāṇi sambhūya caturviṃśatyakṣarāṇyālikhya tadbahiraṣṭapatreṣu pratipatraṃ ṣaṭkoṇābhilikhitacaturviṃśatikāduparitanāni pañcapañcākṣarāṇi sambhūya tatra catvāriṃśadakṣarāṇyālikhyaivaṃ sambhūya catuḥṣaṣṭisaṅkhyānyakṣarāṇyālikhya tadbahirvṛttatrayāntarālavīthīdvaye mātṛkāṃ vilomāṃ savisarjanīyāmantarvīthyāmālikhya tadvāhyavīthyāmanulomāṃ sabindukāmālikhet | etat prathamaṃ yantram | evaṃ pūrvoktayantralikhitacatuḥṣaṣṭikāduparitanamuparitanaṃ catuḥṣaṣṭikam evaṃ krameṇoktasaṅkhyānāṃ vidyākṣarāṇāmekāvṛttito vahirvahirlekhanataścatuścatvāriṃśadadhika śatasaṃkhyāni yantrāṇi jāyanta iti || 42 || evamityādibhirvadedityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ pūrvoktānāṃ catuścatvāriṃśadadhikaśatasaṃkhyānāṃ yantrāṇāmevākṣaranyāsasthānabhedena jātānāṃ yantrāṇāṃ saṃkhyāmanyanityāpañcadaśakasyāpyevaṃ krameṇa yantrāṇi sambhavantīti copadiśati | tatra evamuktaprakāreṇa anyāni kūṭāni proktāni pūrveṣāṃ pūrvoktasaṃkhyānāṃ yantrāṇāṃ madhyalikhitakūṭākṣarāduparitanamuparitanaṃ -------------------------------------------- p. 342) trayodaśamitairlakṣaiḥ saptaviṃśatisaṃkhyakaiḥ | sahasraiśca śatenāpi caturbhistāni saṃkhyayā || 44 || yantrāṇi devi jāyante taiścāsau sarvvamaṅgalā | evamāsāntu nityānāṃ yantrāṇi syuḥ pṛthak pṛthak || 45 || -------------------------------------------- kūṭākṣaramuparitanānāṃ proktasaṃkhyānāṃ yantrāṇāṃ madhye madhye likhedityarthaḥ | tadanyāni tattatprathamaprathamayantreṣu madhyamadhyalikhitākṣarādīni catuḥṣaṣṭisaṃkhyāni | saptaviṃśatisaṃkhyakaiḥ sahasraiḥ saptaviṃśatisahasrairityarthaḥ | tairyantraiḥ | etaduktaṃ bhavati yathā pūrvoktānāṃ catuścatvāriṃśadadhikaśatānāṃ yantrāṇāṃ prathamasya yantrasya madhye saṣoḍaśadviśatādhikanavasahasrasaṃkhyānāṃ vidyārūpakūṭākṣarāṇāṃ prathamaṃ madhye vilikhya tadvahiḥ sthāneṣu prokteṣu likhitairmadhyalikhitaprathamākṣarādikaiścatuḥṣaṣṭikūṭaiḥ prathamaṃ yantram | dvitīyaṃ pañcaṣaṣṭitamakūṭādikairvahirlikhitaiścatuḥṣaṣṭikaiḥ evaṃ krameṇa sarvaprathamakūṭe karṇikāstha evoktasaṃkhyāni yantrāṇi likhitāni | tathā dvitīyaṃ kūṭaṃ tatprathamasya yantrasya madhye vilikhya vahistadādikaiścatuḥṣaṣṭikaiścatuḥṣaṣṭikairlikhitaiś- catuścatvāriṃśadadhikaśatasaṃkhyāni yantrāṇi jāyante | evaṃ teṣāṃ teṣāṃ tathā tathā ekaikakūṭamadhyastha eva lekhanāt proktasaṃkhyāni yantrāṇyevameva | madhyataḥ proktasaṃkhyānāṃ sarveṣāṃ kūṭānāṃ kramāt yāvattattatkrameṇa kūṭasaṃkhyāvṛttilekhanataḥ | saṣoḍaśadviśatādhikanavasahasrasaṃkhyayantrāṇāṃ catuścatvāriṃśadadhikaśatakaṃ sambhūya trayodaśalakṣaṃ caturuttaraśatādhikasaptaviṃśatisahasrottaraṃ yantrāṇi bhavantīti | tatra pūrvapūrvacatuścatvāriṃśadadhikaśatayantraprathamaprathama- yantramahyamadhyalikhitakūṭāt pūrvvapūrvakūṭākṣarāṇi tattaccaramacaramayantrasya caramacaramākṣarāṇi bhavanti iti || evamāsāntu nityānāṃ yantrāṇi syuḥ pṛthak pṛthak | etaduktaṃ bhavati ṣoḍaśānāṃ nityānāṃ pratyekaṃ hṛllekhāvatīnāṃ daśānāṃ tasyāṃ hṛllekhāyāmevaṃ sarvamaṅgalāvadādyantayormātṛkāvisarasvaraṣoḍaśakayojanataḥ sarvamaṅgaloktasaṃkhyāni tasyā rūpāṇi bhavanti | taistadvat tatsaṃkhyāni yantrāṇi ca vidheyāni | hṛllekhāvihīnānāṃ yantrāṇāṃ pañcānāṃ sarvamaṅgalāvadādyakṣarāṇāmādyantayormātṛkāvisarasvara- yojanatastatsaṃkhyāni rūpāṇi taistatsaṃkhyāni ca yantrāṇi bhavanti | tatastaistaistāstāḥ siddhayaśca bhavantīti | tatra bheruṇḍākulasundarīnityayorādyākṣarasya -------------------------------------------- p. 343) tasmādābhirasādhyāni na kadācicca kutracit | vidyante teṣu yatkiñcidvakṣye kaḥ śeṣato vadet || 46 || nāthātmakāni yena syustena tāni navakramaiḥ | bhittvā ṣoḍaśadhā devi vidadhyādviniyogakam || 47 || viśālāmadhyavinyāsaṃ vidhāya navakoṣṭhakam | prāgādimadhyasaṃyuktaṃ nāthān devīśca tatkramāt || 48 || 49 || * * * * * * * * * yadyadvivāñchitaṃ karmma tatteṣu viniyojayet | pīṭhe vā bhūtale vāpi pūjayet proktavāsaram || 50 || -------------------------------------------- halamātrābhāvāt mātṛkāvisaramādiṃ kṛtvā tasya vidyākṣarasya sthāne pratyekaṃ ṣoḍaśasvarayogena tattatsaṃkhyāṃ sampādayedityupadeśaḥ | evamatrātirahasyamapi nāthājñayā sarvaṃ vivicya samīcīnamuktamasmābhiḥ | ābhiḥ pañcadaśanityābhiḥ asādhyāni kāryāṇi kadācit kāle kutracit sthāne ca teṣu kāryeṣu yatkiñcidekadeśataḥ | ataḥ kaḥ śeṣato vadet sākalyena tatsādhyāni kāryāṇi ahamapi vaktuṃ na śaknomītyarthaḥ || 46 || nāthātmakānītyādibhirjapādinetyantaistrayodaśabhiḥ ślokaiḥ proktayantrāṇāṃ viniyogaprakārānupadiśati | tatra nāthātmakāni yena navasaṃkhyayā āharaṇe yantrāṇāṃ niḥśeṣatvāt tāni yantrāṇi navakramairbhittvā navakaṃ navakaṃ vibhajyetyarthaḥ | ṣoḍaśadhā bhittveti militveti sambandhaḥ | pūrvavibhaktaṃ navakaṃ ṣoḍaśakaṃ ṣoḍaśakaṃ vibhajya viniyogaṃ kuryāt | tena ṣoḍaśabhiḥ ṣoḍaśabhirnavakairviniyogaṃ kuryādityuktaṃ bhavati | viśālāmadhyavinyāsaṃ pratikoṣṭhaṃ yantranirmāṇayogyamadhyavikāśaṃ vidhāya navakoṣṭhakam | yathā prāk pratyagdakṣiṇodak ca caturbhiḥ sūtraiḥ samāntarālamāsphālitairnavakoṣṭhāni kuryāditi | prāgādimadhyaparyantaṃ prādakṣiṇyakramāt likhet | navāni navasu prāgdiggatapaṅktisthakoṣṭhatrayamadhyakoṣṭhamārabhya madhyamadhyasthakoṣṭhāntaṃ prādakṣiṇye nā(mu)yuktakramaṃ navayantrāṇi likhedityarthaḥ | teṣu navasu yantreṣu tryakṣarāṇi prathameṣu navasu krameṇāśvinyādīni nava nakṣatrāṇi dvitīyanavake maghādīni nava nakṣatrāṇi tṛtīyanavake mūlādīni nava nakṣatrāṇi evaṃ yāvat phalavāptyuparitaneṣu navakeṣvapi -------------------------------------------- p. 344) tataḥ prāpte vāñchitārthe svātmanyudvāsya devatāḥ | cakraṃ prakṣālya tattoyaṃ kedārādiṣu nikṣipet || 51 || evamanyāni yantrāṇi proktāni kramataḥ śive | viniyuñjyādabhīṣṭeṣu kāryyeṣu kramataḥ śive || 52 || parasaṃkhyāsametāni teṣu teṣvapyayaṃ vidhiḥ | sarvataḥ saumyakarmmāṇi sidhyantyevānayā dhruvam || 53 || vaśyeṣu jñānasaṃprāptyai sarvapratyūhaśāntiṣu | lakṣmīprāptyai tathārogya siddhau rogārttiśāntiṣu || 54 || vijayāya samastāpattāraṇāyābhisiddhaye | putrāptyai sarvarakṣāyai pūjayetteṣu tatkramāt || 55 || gajāśvagokharoṣṭrāṇāṃ mahiṣāṇāṃ viddhaye | teṣāṃ rogādipīḍāsu tacchāntyai ca yathākramāt || 56 || -------------------------------------------- sarvvatra kāryyeṣu nakṣatrāṇi nava krameṇa punaḥpunarlikhet | saptamyā vibhaktyā saptamīvibhaktyantaṃ nakṣatralekhanamiti yāvat | nāthānekasminnekamekaṃ devīriti yantra vāhulyāpekṣayā bahuvacanam | nāthāndevīḥ pūjayedityuratra ślokenānvayaḥ | tatkramāt prāgādikramāt proktavāsaraṃ maṇḍalāni tāni devatāḥ prāgvadvahuvacanam | kedārādiṣu kedāramiti kṣetramucyate | ādiśabdaḥ udyānaniṣkuṭādiviṣayaḥ | evamityādibhiruktārthaḥ | saumyakarmāṇi vakṣyamāṇavaśyādīni | anayā proktaprakriyayetyarthaḥ | parasaṃkhyetyādinā etaduktaṃ bhavati | sarvamaṅgalāmetāmantareṇānyāsāṃ pañcadaśānāṃ nityānāṃ proktakramato nirmitānāṃ parasaṃkhyāpūrvoktasaṃkhyāsametānāṃ yantrāṇāmapyuktakramato'yameva viniyogakrama iti | tathā lakṣmīprāptyai teṣu yantreṣu tatkramāt prāguktakramataḥ pīḍāsu satīṣu tacchāntyai pīḍāśāntyai yathākramaṃ navanavakramataḥ teṣu teṣu yantreṣu vaśyādiṣakteṣu anyeṣvapi cetyarthaḥ | navaprākārayuktāni ṣoḍaśaṣoḍaśanavakānītyarthaḥ | prathamādiṣu tithiṣu pūjayedityuttaratrānvayaḥ | prathame navake -------------------------------------------- p. 345) nirmmāya nava yantrāṇi tatra tatrāccayecchivām | teṣu teṣūktakāryyeṣu tattat samprāptihetave || 57 || navaprākārayuktāni ṣoḍaśa prathamādiṣu | tithiṣu proktarūpāṇi tatra tāṃ sarvamaṅgalām || 58 || pūjayedvāñchitāvāptyai prathame sarvadāpayet | evameṣā mahāsiddhikarī pūjājapādinā || 59 || -------------------------------------------- eṣā sarvamaṅgalā ṣoḍaśayantranavakavinyāsārthaṃ maṇḍalaṃ sampradāyaprāptaṃ likhyate | yathā prākpratyagdakṣiṇodakkapañcapañca sūtrāṇi sveṣṭamānāt samāntarālāni kṛtvā teṣu ṣoḍaśasu koṣṭheṣu pratyekaṃ madhye madhye tiryagūrddhvañca samāntarālarekhādvayavinyāsena navanava koṣṭhāni kṛtvā teṣu ṣoḍaśasvīśānādimadhyāntaṃ praveśagatyā tadantargateṣu navasu navasu koṣṭheṣu prāgādiprādakṣiṇyapraveśagatyā madhyāntañcaiva kramātteṣu sarvatra yantrāṇi kalpayediti | sambhūyaitaduktaṃ bhavati proktasaṃkhyānāṃ yantrāṇāṃ navadhāharaṇaniḥśeṣatayā nava nava yantrāṇi pūrvoktanavakoṣṭhamaṇḍale prāgādiprādakṣiṇyānmadhyaparyantaṃ vilikhya tadyantramadhye saptamīvibhaktyantānyaśvinyādīni maghādīni mūlādīni ca navanavanakṣatrāṇi tattatsādhyasahitānyālikhyaivaṃkrameṇa punaḥpunarvilikhyoparitananavakeṣvapi tattannakṣatre tadyantrārcanādika yāvat phalāvāpti kuryāt | kiñca prāguktayantranava navaṣoḍaśakaṃ prāguktanavakoṣṭhagarbhe ṣoḍaśakoṣṭhe maṇḍale prāguktakrameṇa vilikhya pratipadādipañcadaśyantaṃ pañcadaśasu tithiṣu pratitithi ekasminnekasminnavake dvitīyanavakādiṣu pañcadaśasu navakeṣvabhyarcya sarvāsu tithiṣu pūrvvamīśadiggataprathamanavakeṣvarccayet | evaṃ yāvat phalāpti taduparitanānyapi navakaṣoḍaśakānyālikhya tithiṣu pūjanāt sarvaphalāvāptikarī sarvamaṅgaleti | atra parasaṃkhyāvāntarasaṃkhyācatuścatvāriṃśadadhikaśatarūpā nava saṃkhyābharaṇataśca niḥśeṣā bhavati parasaṃkhyāpi tathaiva | tena nāthātmakatvaṃ ṣoḍaśanityātmakatvaṃ caiṣāmiti sampradāyaḥ || 59 || -------------------------------------------- p. 346) laghumantrakriyāñcāsāṃ pūjāṃ sarvārthasiddhidām | pūrṇāmanativistāraṃ maṅgalāṃ brūhi me śiva || 60 || devarṣisiddhagandharvayakṣadevāṅganāśrayām | pūjāṃ vakṣyāmi te devi guhyāṃ śṛṇu manohare || 61 || vidyayā kulasundaryyā karāṅganyāsapūrvakam | arcitayā vidhāyātha pīṭhe cakraṃ vidhāya tat || 62 || candanāgurukarpūrarocanādaradādiṣu | ekena tatra tāḥ samyaguktarūpamathārcayet || 63 || ratnādiṣūkteṣvālikhya pratiṣṭhāpyātra pūjayet | vṛttasyāyāmavistāradvaye tvekaturīyataḥ || 64 || -------------------------------------------- laghumantretyādibhiḥ pūjayedittantairadhyarddhaiścaturbhiḥ ślokaistatpraśnottararūpaprastāvapūrvaṃ vakṣyamāṇāyāṃ laghumantrakriyāyāṃ pūjāyāṃ ṣoḍaśanityāsādhāraṇāyāṃ karāṅga nyāsamarghavidhānaṃ yantralekhanadravyādhiṣṭhānādikañcopadiśati | tatra laghumantrakriyāyāṃ laghumantrāṃ laghukriyāñcetyarthaḥ | āsāṃ ṣoḍaśanityānāṃ pūrṇāṃ ladhutvaparihārāya maṅgalāṃ maṅgalakarīṃ guhyāṃ divyatvāt | tayā kulasundaryā cakraṃ vakṣyamāṇadvādaśakoṇarūpaṃ | taditi cakraviśeṣaṇam | ekena dravyeṇa vidhāyeti pūrvatrānvayaḥ | tatra cakre tāḥ nityā uktarūpaṃ vakṣyamāṇarūpaṃ yathā ratnādiṣūkteṣu pradhānanityākāmyokteṣu pratiṣṭhāpya cakramiti śeṣaḥ | atra cakre || 63 || vṛttasyetyādinā samāsrakāmityantenārddhādyena ślokadvayena dvādaśāsracakranirmāṇa kramamupadiśati | atra āyāmavistāradvaye tvekaturīyataḥ āyāmavistārayoranyatamasya caturthāṃśamānata ityarthaḥ | teṣu cihneṣu sūtrāṇi dvādaśeti śeṣaḥ | trayaṃ cihnānāṃ dvādaśakoṇacakramiti śeṣaḥ | teṣāṃ marmasu sūtrāṇāṃ dvādaśānāṃ rekhādvayasaṅgatisthāneṣu madhye sarvamadhye yoniṃ svābhimukhaṃ trikoṇam | etaduktaṃ bhavati abhīṣṭamānena bhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya tasya vyāsārddhaṃ caturviṃśatidhā vibhajya teṣvaṃśeṣu -------------------------------------------- p. 347) vṛttaṃ vidhāya cihnāni teṣu sūtrāṇi pātayet | trayamantarato muktā tena dvādaśakoṇakam || 65 || teṣāṃ marmasu madhye ca vidadhyādvṛttayugmakam | madhyavṛttasya madhye tu yoniṃ kuryyāt samāsrakām || 66 || prāgvattisro'rcayennityāstatkoṇeṣu pradakṣiṇam | anyā anyeṣu koṇeṣu pūjayeddvādaśa kramāt || 67 || agrāt pradakṣiṇaṃ paścādbaliṃ dadyādyathāvidhi | saptākṣaryyā kevalayā kevalāṃ lalitāṃ yajet || 68 || -------------------------------------------- vṛttāt saptamāṃśādantastadantaḥ | ṣaṣṭhāṃśādantaśca vṛttadvayaṃ kṛtvāsarvavāhyavṛttasya madhyavyāsasyāyāmavistārayoranyatamasya caturaṃśīkṛtasya caturthāṃśataḥ sarvavāhyavṛtte'bhito dvādaśacihnāni vidhāya teṣu cihneṣu tricihnāntaritaṃ cihnācihnamityevaṃ krameṇa dvādaśasūtrāṇyāsphālya sarvamadhyavṛttamadhye prāgvat samatrirekhāṃ svābhimukhāṃ yoniṃ kuryāt | evaṃ kṛte tanmarmadvādaśakamadhyayonivṛttopetaṃ sarvamadhyavṛtāntargatayonikaṃ proktarūpaṃ dvādaśāsraṃ cakraṃ bhavatīti || 66 || prāgvadityādinā yajedityantena ślokadvayena taccakre proktaśeṣāṃ laghupūjāmupadiśati | tatra prāgvanmadhyasthāyā uparitanāḥ tatkoṇeṣu sarvamadhyasthatrikoṇatraye pradakṣiṇam agrādi | anyāḥ tisṛbhyo mityābhyaḥ | anyeṣu vāhyastheṣu koṇeṣu dvādaśasu dvādaśa nityā iti śeṣaḥ | kramāt yathākramaṃ agrāt pradakṣiṇamiti pūrvatra sambandhaḥ | valiṃ dadyāt pūjānta eva yathāvidhi annādidravyairmudrayā ca saptākṣaryā kevalayā kurukullayeti śeṣaḥ | asya padasya valiṃ dadyāt ityatrānvayaḥ | pūjāntarā | kevalāṃ lalitāṃ lalitānityāyāḥ tṛtīyakhaṇḍasyāpi laliteti nāma tāmityarthaḥ | etatpradhānanityāyāmaṅgitvapūjane anyāsāṃ pañcadaśānāmaṅgitvapūjane tattadvidyāṃ japedityarthaḥ | lalitāvidyāyāstṛtīyakhaṇḍātmakatvamanyasya khaṇḍadvayasya tṛtīyapaṭale svayamevopadiṣṭavān | evamuktaṃ bhavati prāgukte dvādaśāsre cakre madhyayonimadhye lalitāṃ vidyātṛtīyakhaṇḍenābhyarcya tadyonikoṇatraye agrādiprādakṣiṇyāt tisraḥ -------------------------------------------- p. 348) nityānāṃ lalitādyānāṃ ṣoḍaśānāñca nāmabhiḥ | nityāsaptākṣarībhiḥ syurvidyāḥ pūjāsu sarvadā || 69 || tābhiḥ ṣoḍaṣavidyābhirnityāstāḥ ṣoḍaśārcayet | tadvidyākṣarasaṃkhyāntu śṛṇu vakṣye yathākramam || 70 || prathamāyāśca saptamyā vidyā syāt ṣoḍaśākṣarī | dvitīyāyāścaturthyāḥ syuścaturdaśabhirakṣaraiḥ || 71 || tṛtīyāyāśca ṣaṣṭhyāśca daśamyā daśapañcakam | dvādaśyāśca caturdaśyāḥ pañcadaśyāḥ krameṇa vai || 72 || -------------------------------------------- kāmeśvarīvajreśvarībhagamālinīḥ samārādhya tattadvidyābhiranyā dvādaśanityā nitya klinnādīḥ dvādaśakoṇeṣvagrādiprādakṣiṇyena tattadvidyābhirarccayet | kurukullāsaptākṣaryā valimante dattvā kevalatṛtīyakhaṇḍaṃ japet | anyāsāṃ pañcadaśānāṃ aṅgāṅgitvapūjaneṣu taduparitanāstisrastadvidyābhiḥ prāgvadabhyarcya taduparitanā dvādaśanityā yathākramaṃ dvādaśakoṇeṣu tattadvidyābhirarccayitvā sarvāsāṃ kurukullā saptākṣaryā valiṃ dattvā tattadvidyāṃ japet | tatra pūjane antardvādaśe antaḥ dvādaśakoṇe madhyasthāṃ pūjayediti || 68 || nityānāmityādibhiruditā ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairnityānāṃ ṣoḍaśānāṃ nāmarūpā vidyā pratyekaṃ tadakṣarasaṃkhyāstābhirnāmarūpavidyābhiśca tasmin dvādaśāre cakre pūjāvidhānañcopadiśati | tatra nāmatastṛtīyapaṭalaproktatripurasundarītyādināmabhiḥ | nityā saptakṣarāṇi syuḥ | nityā ityakṣaradvayaṃ prāguktasaptākṣarīti syurityanayoḥ pūrvāparayoranvayaḥ | tena iti proktaprakāravidyāḥ syurityarthaḥ | sarvadā nityaṃ tābhirnāmarūpābhirityarthaḥ | vidyātrayasyāpi daśapañcakamityatrānvayaḥ | pañcamyā ityādi padatrayaṃ vidyāpadaviśeṣaṇaṃ prāgdhat trayodaśākṣarāṇi | ekādaśyā ityāditrayaṃ prāgvat dvādaśoditā varṇā iti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati ṣoḍaśānāṃ nityānāṃ tṛtīyapaṭale ṣoḍaśavidyopadeśe yasyāḥ tripurasundarītyādirūpaṃ yannāma proktaṃ tattadante nityāsaptākṣarīti sarvāsāṃ navākṣarayojanamādau sampradāyāt sarvāsām pratyekaṃ -------------------------------------------- p. 349) pañcamyāśca navamyāśca trayodaśyāstrayodaśī | ekādaśyāstu sāṣṭamyāḥ ṣoḍaśyā dvādaśoditāḥ || 73 || asminnevārcayeccakre caturviṃśatibhistathā | saviṃśatiśatā vidyā japettāstāśca siddhaye || 74 || anyā viṃśat saptaśataṃ tairyantrairna ca pūjanam | āsāṃ pūjājapādyeṣu yantreṣu ca samīritam || 75 || etallaghuprakārante yantraṃ sarvvārthadāyakam | tena tantroktamakhilaṃ sādhayedvajrarūpiṇā || 76 || -------------------------------------------- krameṇa praṇavahṛllekhāyojanañca kuryāt | tāsāṃ tatroditanāmākṣarasaṃkhyāmanuṣṭup vākyarūpeṇaiva vyākhyāyate'smābhiḥ | yathāḥ samastomavanāsaṅgabhūtāgītāvatācalaiḥ | itthamarṇaiḥ ṣoḍaśabhiḥ saṃkhyā nāmārṇagāḥ kramāt || iti | evaṃ proktasaṃkhyākṣaranāma vidyā ṣoḍaśamīkṣyate pūrvavidyā svasvanāmarūpābhiḥ proktadvādaśāracakre pūrvoktakrameṇa ṣoḍaśanityāḥ samarccayediti || 73 || asminnityādinā samīritamityantena ślokadvayenopariṣṭādvakṣyamāṇārṇābhiḥ pradhamā"gninityāyā lalitāyā vidyāyāstatkhaṇḍākṣarāṇāṃ ṣaṇāṃ caturakṣarabhedajanitābhiścaturviṃśatibhedajanitābhiścaturviṃśati- bhidāṅgividyābhistatpañcākṣaraprabhedasthābhirviṃśatyadhika- śatasaṃkhyābhirvidyābhistat- ṣaḍakṣarajanitābhirviṃśatyadhika- saptaśatasaṃkhyābhirbidyābhiścāsminneva dvādaśāre prokte cakre tasyā lalitāyāḥ samārādhanamupadiśati | tatra tāstā yābhirvidyābhirarcitaistairvidyāsvarūpabhedaiḥ | yantreṣu tattatpaṭalavakṣyamāṇeṣu | āsāṃ proktasaṃkhyāvidyānām | pūjājapādyeṣu ādyaśabdastarpaṇahomādiviṣayaḥ | samīritaṃ vidhānamiti śeṣaḥ | āsāṃ vidyānāṃ uktasaṃkhyānāṃ pūjanādiṣu yantreṣu ca vidhānamuktamityarthaḥ | atra yantreṣviti dvirupādānaṃ saṃkṣepavivaraṇarūpam | etaduktaṃ bhavati pradhānanityāyā lalitāyāstaddvādaśāracakramadhye pūjāvidhau tadvidyātārtīyakhaṇḍākṣaraprabhedajanitābhiḥ proktasaṃkhyābhirvidyābhiścārcayet | ābhiryantrapaṭalavakṣyamāṇayantreṣvapi pūjādikaṃ kuryāt || 75 || etadityādibhiḥ koṇata ityantairaṣṭabhiḥ ślokaiḥ ṣoḍaśanityānāmavidyābhiḥ -------------------------------------------- p. 350) tadvajraṃ dbibidhaṃ proktaṃ koṣṭhakoṇātmabhedataḥ | koṇātmavajranirmmāṇaprayogāḥ parataḥ śive || 77 || tayostu koṣṭharūpantu vajraṃ vakṣye yathāvidhi | yatsādhakārthitāvāptyai surāṅghripasamo bhavet || 78 || prākpratyagdakṣiṇodakka caturviṃśatisūtrataḥ | navaviṃśatibhiḥ pañcaśataṃ koṣṭhāni tena vai || 79 || koṇeṣu mārjayet ṣaḍbhiḥ ṣaṣṭikoṣṭhāni pūrvavat | śiṣṭeṣu vakojraṣṭhāni pañcaṣaṣṭyā śatadvayam || 80 || -------------------------------------------- lalitācaturviṃśatibhedaiśca koṣṭharūpavajrayantranirmāṇakramamupadiśati | tatra etadvakṣyamāṇaṃ te vakṣyāmīti śeṣaḥ | tena yantreṇa tantroktamakhilaṃ sādhayet | ṣoḍaśanityāvidyākṣaramayatvāt | parataḥ yantrapaṭale | tayoḥ koṣṭhakoṇātmakayoḥ yadyantraṃ surāṅghi pasama iti svātantryaṃ samamityarthaḥ | teṣu koṣṭheṣu navaviṃśatyadhikapañcaśatasaṃkhyeṣu koṇeṣu koṇadikṣu | ṣaḍbhiḥ sahitānīti śeṣaḥ ṣaṭṣaṣṭikoṣṭhānītyarthaḥ | pūrvavat madhye vajrarūpaṃ yathā bhavettathetyarthaḥ | teṣu pañcaṣaṣṭyadhikadviśatasaṃkhyeṣu koṣṭheṣu ca catuṣṭayaiḥ pratidiśaṃ adhomadhyavāhyārambhāt sarvādhaḥsthapaṅktistha- koṣṭhapañcakamadhyakoṣṭharūpavāhyakoṣṭhādārabhya citrādilalitāntikaṃ nāmavidyākṣarāṇi sambhūya pañcaviṃśatyadhikadviśatasaṃkhyānītyarthaḥ | avaśiṣṭeṣu caturviṃśatikoṣṭheṣvityarthaḥ | lalitārṇacatubhedajanitāmityasya caturviṃśatimityatrānvayaḥ | nāmaśaktiyuk tatcaturviṃśatigatahṛllekhodare prāgvannāma likhedityarthaḥ | lalitāṃ tārttīyāṃ sādhyagarbhāṃ prāgvat hṛllekhāgatasādhyāṃ | madhyakoṇataḥ madhye ca trikoṇeṣvityarthaḥ | tena pratilomataścaturviṃśatirūpāṃ vidyāṃ likhedityarthaḥ | evaṃ kṛte anulomarūpāścaturbiśatitayā likhitā madhye bhavantīti yāvat | tāmeva trikoṇacatuṣṭayeṣu ca likhedityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati prāk pratyagdakṣiṇodakkasamāntarālāni caturbiṃśatisūtrāṇyāsphālya navaviṃśatyadhikapañcaśatakoṣṭhāni sampādya teṣu catasṛṣu koṇadikṣu pratikoṇadiśaṃ ṣaṭṣaṣṭiṣaṭṣaṣṭisaṃkhyāni ca ebaṃ sambhūya catuḥṣaṣṭyadhikadviśatasaṃkhyāni koṣṭhāni madhye vajrarūpeṇa mārjayitvā madhye vajra -------------------------------------------- p. 351) teṣu prāgvattrikoṇāni caturdikṣu catuṣṭayaiḥ | koṣṭhairvidhāyādho madhye vāhyārambhāt pradakṣiṇam || 81 || praveśagatyā vilikheccitrādilalitāntakam | madhye'vaśiṣṭe khaṇḍārṇacaturvviṃśatimālikhet || 82 || lalitārṇacaturbhedajanitāṃ nāmaśaktiyuk | lalitāṃ sādhyagarbhāntu vilikhenmadhyakoṇataḥ || 83 || evaṃ yantraṃ samālikhya śilālohatrayādiṣu | saṃsthāpya kutracit sthāne pūjayedvāñchitāptaye || 84 || yasmin deśe vajrayantraṃ sthāpitaṃ yojanābadhi | maṅgalānyeva jāyante nāmaṅgalakathā bhavet || 85 || -------------------------------------------- rūpāvaśiṣṭeṣu pañcaṣaṣṭyadhikadviśateṣu koṣṭheṣu prāgvaccaturdikṣu koṣṭhacatuṣṭayamevaṃ sambhūya ṣoḍaśakoṣṭhāni mārjayitvā tatra samatrirekhaṃ trikoṇacatuṣṭayaṃ kṛtvā śiṣṭe ṣvekonapañcāśadadhikadviśatasaṅkhyakoṣṭheṣu sarvādhaḥsthapaṅktikoṣṭhapañcakamadhyakoṣṭa mārabhya prādakṣiṇyapraveśagatyā muktakramaṃ citrādilalitāntāni ṣoḍaśanityānāmarūpavidyākṣarāṇi pañcaviṃśatyadhikadviśatasaṅkhyāni yāvatsaṅkhyāparisamāptyā vilikhyāntarāvaśiṣṭeṣu caturviṃśatikoṣṭheṣu pūrvalikhitānantarakoṣṭhādyamupāttaṃ pradakṣiṇapraveśagatyā lalitācaturakṣarabhedajanitaṃ tattat hṛllekhodarasthasādhakāditrayasahitaṃ vidyācaturbiṃśatikamanulomarūpā tatprathamabhūtā lalitā madhye yathā bhavettathā vilomataḥ samālikhya sarvamadhyagatānulomarūpalalitā hṛllekhodare prāgvat nāmatrayaṃ likhitvā tāmeva caturdiggatatrikoṇacatuṣṭaye'pi sādhyagarbhāṃ samālikhet iti || 83 || evamityādinā bhavedityantena ślokadvayena pūrvoktayantraprayogaphalānyupadiśāta | tatra lohatrayādiṣu ādiśabdo ratnādiviṣayaḥ | saṃsthāpya nidhāya prāṇapratiṣṭhādipuraḥsaraṃ amaṅgalakathā amaṅgalamiti śabdastasminniti śeṣaḥ || 85 || -------------------------------------------- p. 352) pūjācakre ca tāsāntu nāmāni pratikoṇake | vilikhya madhye lalitāṃ sādhyagarbhāṃ samālikhet || 86 || vahirvṛtte mātṛkāñca taccakraṃ sthāpayedbhuvi | tenāpi pūrvvavat proktaṃ deśe na syādabhavyakam || 87 || tasmin sarvatra saṃlikhya tāṃ vidyāṃ sarvamaṅgalām | madhye sādhyākṣaropetāṃ sthāpayettatphalāptaye || 88 || prāguktavajrayantre vā dvādaśāre'pi vā śive | saṃsthāpya kumbhaṃ tadvarṇabhūruhakvāthapūritam || 89 || vidyāyā vidhivajjaptairabhiṣiñcejjalaiḥ śubhaiḥ | janmarkṣeṣu viśeṣeṇa samastalayaśāntaye || 90 || pūrvasampatsamṛddhyai ca graharogādiśāntaye | -------------------------------------------- pūjācakretyādinā abhavyaktamityantena ślokadvayena pūrvoktadvādaśakoṇacakre ṣoḍaśaślokaiḥ prāguktapūjākrameṇa proktasthāneṣu pratisthānamekaikanāmamantralekhanaṃ tadvahirvṛttavīthyāṃ mātṛkālekhanagatasvasvaviniyogamupadiśati | tatra etaduktaṃ bhavati dvādaśāre cakre sarvamadhye lalitāṃ prāgvat sasādhyāmabhilikhyānyeṣu sthāneṣu pañcadaśanityānāṃ nāmavidyāḥ pūjākramato likhitvā sarvavāhyavṛttavīthyāṃ mātṛkāmanulomāṃ savindukāmālikhya pūrvoktadeśe sthāpanāt pūrvoktaphalasiddhiriti || 87 || tasminnityādinā ślokena prāguktadvādaśakoṇe cakre sarvasthāneṣu sarvamaṅgalāvidyālekhanato viniyogāt pūrvoktaphalasiddhirityupadiśati | tatra madhyasādhyākṣaropetāṃ nānyatreti yāvat || 88 || prāguktetyādinā śāntaye ityantenādhyarddhena ślokadvayena prāguktavajrayantradvādaśakoṇacakrayorabhiṣekavidhānato vā bhavyāni phalānyupadiśati | tatra tadvarṇabhūruhaṃ tadaṅgividyāvarṇaproktauṣadhirdvādaśakoṇe vajre vā lalitāyā eva vidyāyā aṅgirūpatayā janmarkṣeṣu trijanmasu pūrvasampatsamṛddhyai pūrvoktaphalasamṛddhaye || 91 || -------------------------------------------- p. 353) tathānyadapi deveśi prayogaṃ sarvapāvanam || 91 || dāridryavanadāvāgniṃ pāpāvdhivaḍavānalam | saṅkocadhvāntamārttaṇḍaṃ santoṣāvdhividhūdayam || 92 || prāguktākṣarasambhinnāṃ vidyāṃ nityāṃ samāhitaḥ | maunī japet prasūnaiśca pūjayet saurabhānvitai || 93 || tarpayet salilaiḥ sindhugāminīsambhavaiḥ śivaiḥ | saurabhādyaistilaiḥ śubhraistaṇḍulairvidhivaddhunet || 94 || saṃsthāpya kumbhaṃ proktāmbupūrṇaṃ saṃjapya bhaktitaḥ | samastaṃ tatkramādekavāraṃ tairabhiṣekataḥ || 95 || ghorābhicārakṛtyādiduḥkhebhyo mucyate kṣaṇāt | bhūtapretapiśācāpa * * * || 96 || kumārā guhyakā vīrā ḍākinyādyāśca dāruṇāḥ | vimucya tatkṣaṇādbhītāḥ prayānti cānyataḥ kṣaṇāt || 97 || -------------------------------------------- tathānyadapītyādibhiḥ kṣaṇādityantairarddhādyaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ sarvamaṅgalānityāyā ādyantayormātṛkāvisaraṣoḍaśasvarayojanato janitānāṃ proktasaṃkhyānāṃ vidyānāṃ japādinā phalamupadiśati | tatra prayoge vakṣyāmīti śeṣaḥ | dāridryavanadāvāgniṃ dāridryaṃ nāmātuṣṭiḥ | pāpo nāmāvimṛśyakāritā | saṅgoca iti durvāsanā | santoṣaḥ svarūpānubhavaḥ | prāguktākṣarasambhinnāṃ mātṛkāvisaraṣoḍaśasvarairādyantayoḥ sambhinnāmiti | vidyāṃ sarvamaṅgalāṃ ca karoti bhinnakramaḥ | pūjayecca sarvamaṅgalāṃ nityāṃ saurabhādyaiḥ salilairiti pūrvatrānvayaḥ | śubhrairiti tilataṇḍulayorbiśeṣaṇam | saṃsthāpya dvādaśaguṇitādiṣvanyatama ityarthaḥ | proktāmbupūrṇaṃ mūlaviḍyākṣarauṣadhikvāthāmbubhiḥ | samudragāvahatsalilasaridambubhirvā pūrṇaṃ samastaṃ tatproktasaṃkhyārūpameka vāraṃ ekāvṛttitaḥ saṃjapyetyatrānvayaḥ | tairjalairghorābhicārakṛtyādiduḥkhebhyaḥ | ādiśabdo grahādiviṣayaḥ | tam abhiṣiktam || 97 || -------------------------------------------- p. 354) samudragāsarittoye tāḥ samāvarttayet sthitaḥ | kaṇṭhamātre majjanāttu prāgjanmādyairvimucyate || 98 || tathaiva ghṛtahomena tarpaṇaiḥ śuddhavāribhiḥ | evaṃ sakalakalyāṇasaṃproktā sarvamaṅgalā || 99 || nāmānurūpaṃ bhajatāṃ kṛpayā phalamānataḥ | kṣipraprasādato nityaṃ harṣotpādanato'pi ca || 100 || ghrāṇatattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanā citte tattattvasvātmasāt kṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātantre kādimate ekonaviṃśati paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam | -------------------------------------------- samudragetyādibhirapicetyantaistribhiḥ sarvamaṅgalāyāḥ proktasaṅkhyāvidyājapāditaḥ pāpanāśādikaṃ phalamupadiśati | tatra prāgjanmādyaiściratanaṃ durvāsanābhiḥ | tathaiva prāgjanmādyairmucyata ityarthaḥ | evamuktaprakārataḥ | sakalakalyāṇā sakalairmaṅgalarūpā ityarthaḥ | kṛpayeti pūrvottaratrānvayaḥ | phaladānata ityādinā siddhānāṃ padānāṃ nāmānurūpetyatrānvayaḥ | harṣotpādanataḥ svarūpānubhavataḥ || 100 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasāra-siṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ sarvamaṅgalānityāvidyāvidhānaprakāśanaparamekonabiṃśa-paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 19 || granthasaṃkhyā- ūnaviṃśe tu paṭale vyākhyāgranthaśatatrayam | adhyarddhāṣṭādaśa ślokāḥ saṃkhyātāḥ samyagīkṣaṇāt || atra yantrāṇi lakṣāṇi trayodaśa tathā punaḥ | ṣaḍuttaraśatenāpi sahasramuniviṃśakam || -------------------------------------------- yāhā taka bhejā gayā hai 26/5/08 viṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityāsu pañcadaśyuditā tu yā | tadvidhānaṃ śṛṇu prājñe jvālāmālinyudāhṛtā || 1 || nyāsaṃ dhyānaṃ tathā śaktīḥ pūjāmapi ca sādhanam | yantrāṇi viniyogāṃśca phalāni ca śṛṇu kramāt || 2 || ekadvayacatuḥpañca catuṣṭayadaśākṣaraiḥ | kuryādaṅgāni mūlārṇairāditaḥ ṣaṭ karāṅgayoḥ || 3 || jvalajjvalanasaṅkāśāṃ māṇikyamukuṭojjvalām | ṣaḍvaktrāṃ dvādaśabhujāṃ sarvābharaṇabhūṣitām || 4 || -------------------------------------------- (26 la 27 sa 1 śaddīśrīḥ) pūrvasminnekonaviṃśe paṭale caturddaśyāḥ sarvamaṅgalānityāvidyāyā vidhānamupadiśyānantaraṃ pañcadaśyā jvālāmālinīnityāyā vidhānamupaditi | atha ṣoḍaśanityetyādinā vaibhavāditītyantena ślokaśatarūpeṇa viṃśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādinā kramādityantena ślokadvayena paṭalārthānuddiśati | tatra jvālāmālinyudāhṛtā tṛtīye paṭale jvālāmālinīvidyopadiṣṭetyarthaḥ | śaktīḥ āvaraṇagāḥ | viniyāgān teṣāṃ yantrāṇāmiti śeṣaḥ | kramāt proktakramādityarthaḥ || 2 || eketyādinā ślokena karāṅganyāsamupadiśati | tatra āditaḥ mūlabidyāyāḥ | etaduktaṃ bhavati mūlavidyāyā ādibhūtena praṇavākṣareṇa hṛdayaṃ taduparigatenākṣaradvayena śirastaduparigatākṣaracatuṣkeṇa śikhāṃ taduparigatākṣarapañcakena kavacaṃ taduparigatākṣaracatuṣṭayena netrāṇi taduparigatākṣaradaśakenāstraṃ evaṃkrameṇa bhinnaiḥ sajātibhiḥ mūlavidyākṣareṣvāditaḥ sambhūya ṣaḍviṃśatyakṣararūpaiḥ ṣaḍbhirmantraiḥ ṣaḍaṅgāni karanyāsapūrvaṃ nyasediti || 3 || jvaladityādibhiranvitāmityantaiḥ tribhiḥ ślokairdevyāḥ saparivārāyā nityasaparyādhyānamupadiśati | atra ṣaḍvaktrāṃ ūrddhvaparacaturdigantāni etāni | dvādaśabhujāṃ -------------------------------------------- p. 356) pāśāṅkuśau khaḍgakheṭau cāpavāṇau gadādharau | śūlavahnī varābhītī dadhānāṃ karapaṅkajaiḥ || 5 || svasamānābhirabhitaḥ śaktibhiḥ parivāritām | cārusmitalasadvaktrasarojāṃ trīkṣaṇānvitām || 6 || dhyātvaivamupacāraistairarccayettāntu nityaśaḥ | caturasradvayaṃ kṛtvā caturdvārasamanvitam || 7 || saśākhamaṣṭapatrābjaṃ antaraṣṭāsrakaṃ tataḥ | ṣaṭkoṇaṃ madhyatastryasraṃ vidhāyātra śivāṃ yajet || 8 || icchājñānakriyāśaktīrarccayettryasragāḥ kramāt | ḍākinyādyāśca ṣaṭkoṇe aṣṭāsre ghasmarādikāḥ || 9 || ghasmarā viśvakavalā lolākṣī lolajihvikā | sarvabakṣā sahasrākṣī niḥsaṅgā saṃhṛtipriyā || 10 || -------------------------------------------- bhujāṃ prativaktraṃ dvidvikramāt | atrāyudhakramastu vāmorddhvādidakṣiṇādharāntaṃ ekaikavyatyāse sati niboddhavyaḥ | trīkṣaṇānvitāṃ prativaktramiti śeṣaḥ | dhyāyediti śeṣaḥ || 6 || dhyātvaivetyādinā yajedityantena ślokadvayena nigamanapuraḥsaraṃ nityasaparyācakranirmāṇamupadiśati | tatra evamuktaprakārataḥ | taiḥ ṣoḍaśabhiḥ | tāṃ mūladevatāṃ | saśākhaṃ caturṣu dvāreṣu śākhādvayasahitamityarthaḥ | antaḥ yantrāntaḥ tataḥ aṣṭāsraḥ antariti śeṣaḥ | madhyataḥ sarvamadhye ityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati prāgvadantarvahirvibhāgena caturasradvayaṃ saśākhādvayadvāracatuṣṭayopetaṃ vidhāya tadantaḥ savṛttadvayamaṣṭapatraṃ padmaṃ tadantarapi savṛttadvayamaṣṭāsraṃ prāgvadantarapi savṛttadvayaṃ prāgvat ṣaḍasraṃ tadantarapi savṛttadvayaṃ samatrirekhaṃ tryasrañca yathāmānaṃ kṛtvā tatrārcayet || 8 || icchetyādibhiḥ samīritamityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ nityasaparyāyāṃ pañcāvaraṇaśaktiṃ tatpūjāñcopadiśati | tatra kramāt agrādiprādakṣiṇyena ṣaṭkoṇe ṣaṭkoṇakoṇeṣu nityānityāpaṭaloktabannir- ṛyādidiggatakoṇakrameṇa ghasmarādikāḥ anantaraśloke -------------------------------------------- p. 357) bahiraṣṭacchadeṣvetāḥ pūjayecca pradakṣiṇam | acintyāmaprameyāñca pūrṇarūpāṃ durāsadām || 11 || sarvagāṃ siddhirūpāñca pāvanāmekarūpiṇīm | vahirdvāreṣu koṇeṣu pūjayet prāgudīritāḥ || 12 || prāgvat kṛtārccaścakre tāmukte proktakramād yajet | valihomāvasānāntamiti samyak samīritam || 13 || aṣṭalakṣaṃ haviṣyāśī japedvidyāṃ jitendriyaḥ | taddaśāṃśaṃ tarpaṇañca homaṃ kuryācca goghṛtaiḥ || 14 || evaṃ saṃsiddhamantrastu kuryyād yantrāṇyanukramāt | -------------------------------------------- vakṣyamāṇaghasmaretyādinā ślokenāṣṭāsreṣu pūjyā aṣṭaśaktīrupadiśati | tatra agrādiprādakṣiṇyena pūjanam | bahiraṣṭāsrād bahiraṣṭacchadeṣvetā vakṣyamāṇā acintyādyāḥ | pradakṣiṇam agrādi | etat ḍākinyādivarjaṃ sarvasādhāraṇam | acintyādinā ekarūpiṇīmityantenārddhadvayenāṣṭapatreṣu pūjyāḥ śaktīrupadiśati | vahirdvāreṣu caturasradvāreṣu | prāgudīritāḥ etaduktaṃ bhavati nityānityāyā vidhānapaṭale proktabrāhmyādīraṣṭāvindrādīśāntā lokapālaśaktīraṣṭāvanantabrahmaniyatikālaśaktīścatasraścaturasre tatroktārambhakrameṇa pūjayediti | prāgvat aṅgamūlābhyāṃ | cakre prāgukte | tāṃ devīṃ proktakramāt abhyantarādvāhyanirgamanagatyā agrādiprādakṣiṇyakramataḥ valihomāvasānāntam | etaduktaṃ bhavati ādau ṣoḍaśākṣareṇānte kurukullāsaptākṣaryā valiṃ dattvā proktakramato homañca kuryādityarthaḥ | samīritaṃ pūjanamiti śeṣaḥ || 13 || aṣṭalakṣamityādinā ślokena vidyāyāḥ puraścaraṇakramamupadiśati | tatra haviṣyāśī prāgvat | jitendriyaḥ strīsevanālāpādirāhityāt | tato japasaṃkhyāyāstarpaṇañca cakāreṇa saśāṃśamityākṛṣyate | goghṛtaiḥ ajādighṛtanivṛttyarthaṃ gograhaṇam || 14 || evamityādibhirdhruvamityantaiḥ saptabhiḥ ślokairdaśayantranirmāṇopadeśaṃ tadviniyogādiprastāvañca -------------------------------------------- p. 358) pūjācakre vahirbhūtaṃ caturasre tvakhaṇḍite || 15 || vidhāya tatra vilikhedakṣarāṇi yathāvidhi | sarvamadhye tāragarbhe śaktimākhyāsamanvitām || 16 || yantrañca triṣu koṇeṣu ṣaṭsu ṣaṭkamathāṣṭasu | aṣṭakaṃ vahirapyevaṃ vāhye dikṣu nava kramāt || 17 || evaṃ mūlākṣaraiḥ kṛtvā yantraṃ tenaiva sādhayet | samastaṃ vāñchitaṃ pūjādhāraṇaṃ sthāpanaiḥ śive || 18 || akārādikṣakārāntavarṇeṣu svarayogiṣu | catuṣṭayaṃ proktayantre vairṇaistatsthānato likhet || 19 || -------------------------------------------- karoti | tatra yantrāṇi vakṣyamāṇāni | caturasre tvakhaṇḍite vidhāya caturdvārasyāntarekhākhaṇḍanamantareṇa caturasradvayaṃ vidhāyetyarthaḥ | tatra yantre akṣarāṇi jvālāmālinīvidyāyāḥ | yathāvidhi vakṣyamāṇavidhinā | sarvamadhye trikoṇamadhye | tāragarbhe vidyādibhūtapraṇavamadhye | śaktiṃ mūlavidyāpañcacatvāriṃśadakṣararūpāṃ hṛllekhātrayaṃ vidyādvitīyākṣarādi | triṣu koṇeṣu trikoṇasyetyarthaḥ | ṣaṭsu koṇeṣviti śeṣaḥ | ṣaṭkaṃ pūrvoktatrayāduparitanam | aṣṭasu koṇeṣvityanvayaḥ | aṣṭakaṃ prāguktaṣaṭkāduparitanaṃ vahirapyevam | aṣṭapatreṣu prāguktāṣṭakāduparitanamaṣṭaka likhediti yāvat | vāhye dikṣu navakramāt caturasre pratidiśaṃ nabanavakrameṇa caturdikṣu sambhūya ṣaṭtriṃśadakṣarāṇi prāguktaṣaṭcatvāriṃśattamākṣarahṛllekhāvidhurāṇi likhedityarthaḥ | mūlākṣaraistriṣaṣṭisaṃkhyaiḥ | tena yantreṇa | akārādītyādinā samanvitamityantenādhyarddhena ślokena etaduktaṃ bhavati akārādikṣakārāntaiḥ ṣaṭtriṃśatsaṃkhyairakṣaraiḥ pratyekaṃ ṣoḍaśasvarayogataḥ ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyairmātṛkāvisarākṣaraiḥ caturvargākṣaracatuḥṣaṣṭikramataḥ prāguktayantre vidyākṣarasametaṃ tattatsthānalikhitaistriṣaṣṭibhiḥ sarvamadhyalikhitacatuḥṣaṣṭitamalekhanataśca nava yantrāṇi prāguktaiḥ kevalamūlavidyākṣarairekaṃ yantraṃ sambhūya daśayantrāṇi saṃjātānīti | teṣāṃ yantrāṇām | viniyogād yantrāṇāmityanvayaḥ | phalāvāptiṃ viniyogāt | yairbiniyogaiḥ | -------------------------------------------- p. 359) śiṣṭamevaṃ likhenmadhye sādhyākṣarasamanvitam | evaṃ yantrāṇi jāyante daśa teṣāmanukramāt || 20 || viniyogāt phalāvāptiṃ pravakṣyāmi śṛṇu priye | yairiṣṭamakhilaṃ prāpnotyayantrāt sādhako dhruvam || 21 || -------------------------------------------- daśayantraviracanākramo yathā antarvahirvibhāgena akhaṇḍitaṃ caturasradvayaṃ yathāmānaṃ kṛtvā tadantaraṣṭadalapadmaṃ savṛttaṃ kṛtvā tadantarvṛttāddigvidikspṛṣṭāspṛṣṭakoṇamaṣṭakoṇaṃ prāgvat kṛtvā tadantaḥ savṛttaṃ prāgvat ṣaṭkoṇaṃ kṛtvā tadantaḥ savṛttaṃ trikoṇaṃ samatrirekhaṃ kṛtvā tatra sarvamadhyatrikoṇamadhye mūlavidyāyā ādyākṣaraṃ praṇavamālikhya tadudare vidyāyāḥ ṣaṭcatvāriṃśattamākṣararūpāṃ hṛllekhāṃ nāmagarbhāmālikhya trikoṇasya trikoṇeṣvagrādiprādakṣiṇyena vidyādvitīyākṣarādīni trīṇyakṣarāṇyālikhya tadvahiḥ ṣaṭkoṇasya koṇeṣu ṣaṭsvagrādiprādakṣiṇyena pūrvalikhitoparitanāni ṣaḍakṣarāṇi samālikhya tadvahiraṣṭakoṇasyāṣṭakoṇeṣu prāgvat krameṇa ṣaṭkoṇalikhitākṣarāduparitanānyaṣṭākṣarāṇyālikhya tadvahiraṣṭadalapadmasyāṣṭasu patreṣu agrādiprādakṣiṇyena pūrvalikhitākṣarāduparitanānyaṣṭākṣarāṇyālikhya sarvavāhyāgatacaturasradvayāntaravīthyāṃ pūrvalikhitākṣarāduparitanānyakṣarāṇi madhyalikhitahṛllekhāvarjaṃ paścimādiprāgvat pratidiśaṃ nava nava krameṇa catasṛṣu dikṣu ṣaṭtriṃśadakṣarāṇyālikhya evaṃ mūlavidyāyāstriṣaṣṭisaṃkhyānyakṣarāṇyālikhya tena yantreṇa sarvavāñchitāni sādhayet | etat prathamaṃ yantram | prāguktayantrasthamūlavidyākṣaraiḥ sārddhaṃ ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyamātṛkākṣareṣvāditaścatur- vargākṣarāṇi catuḥṣaṣṭisaṃkhyāni vidyākṣarasthāneṣu dviṣaṣṭisaṃkhyeṣu trirādiṣaṣṭisaṃkhyāni madhye punarapi śiṣṭamekamakṣaraṃ likhet | evaṃ kṛte madhye dve akṣare dṛśyate | etaddvitīyaṃ yantram | evamanyānyapi mātṛkāvisarākṣarāṇi pūrvalikhitacaturvargākṣaracatuḥṣaṣṭikoparitanoparitanacaturvargā- kṣaracatuḥṣaṣṭikālekhanato yāvatparisamāpti pūrvoktābhyāṃ yantrābhyāṃ saha daśa yantrāṇi sambhavanti tairiṣṭheṣu viniyogān kuryāditi || 21 || -------------------------------------------- p. 360) dvitīyādīni yantrāṇi mātṛkārṇayutāni vai | kramānnavagrahāṇāṃ syustattadvāreṣu taddiśi || 22 || teṣu devyarccanāt prītāstvaniṣṭaṃ te na kurvate | rāhuketū sthitau yatra tadrāśyadhipavārake || 23 || ṣaḍaṣṭāsrāntarāleṣu grahanāma dvitīyayā | vibhaktyā bhājane samyak prīṇayāmīti saṃlikhet || 24 || ādye tu yantre saṃlikhya proktakramamathārccayet | sarveṣvapi ca vāreṣu sarveṣāṃ prītisiddhaye || 25 || aniṣṭaśāntyai niyatamarccayettān grahān priye | evaṃ yantreṣu daśasu pūjitā nityayā saha || 26 || ------------------------------------------- dvitīyetyādyairvidhānata ityantairekonaṣaṣṭyā ślokaiḥ proktānāṃ daśānāṃ yantrāṇāṃ prayogaviśeṣānupadiśati | tatra dvitīyādītyādibhirvitanvata ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ jvālāmālinīnityayā saha navagrahāṇāṃ tattadvāreṣu pūjanāddaśasu yantreṣu prayogānupadiśati | tatra dvitīyādīni kevalavidyākṣararacitaprathamayantravidhurāṇi nava yantrāṇītyarthaḥ | mātṛkārṇayutāni prāguktamātṛkāvisarākṣaropetāni | taddiśi aṣṭaviṃśatpaṭalavakṣyamāṇakramānmadhye raviḥ prāgādiprādakṣiṇyena mahādikṣu candrādiśubhagrahān vahnyādīśāntāsu catasṛṣu vidikṣu kūṭagrahānityarthaḥ | teṣu navasu yantreṣu madhyagatahṛllekhoparisthāneṣviti śeṣaḥ | devyarccanāt jvālāmālinīpūjanāt | te navagrahāḥ | rāhvityādinā ślokottarārddhenaitaduktaṃ bhavati | yasmin yasmin rāśau rāhuketū tiṣṭhataḥ tattadrāśyadhipavāra eva tayorvāraḥ tena tasmiṃstasmin vāre tattadvārādhipapūjanānantaraṃ tattatprāpte yantretayoḥ pūjāṃ kuryāditi | ṣaḍaṣṭāsrāntarāleṣu ca grahanāma pratyantarālamiti śeṣaḥ | bhājane samālikhedityanvayaḥ | etaduktaṃ bhavati ṣaṭkoṇāntarāleṣu aṣṭakoṇāntarāleṣu ca pratyantarālaṃ tattadvārādhipatvaprāptagrahanāma dvitīyāntaṃ samyak prīṇayāmīti vākyāntaṃ vilikhediti || 24 || ādye mātṛkāvisarākṣararahite | proktakramaṃ prāguktatattadgrahaprāptadigvilekhanaṃ madhye devīpūjanādikaṃ | sarveṣāṃ navānāṃ grahāṇām | tān grahān tattannāmālekhanasthāneṣu -------------------------------------------- p. 361) prītāḥ krūrā api krūrasthānasthā api sarvadā | saumyāḥ saumyagatānāntu phalānyeva vitanvate || 27 || daśasvapi ca yantreṣu daradairgairikaistu vā | likhiteṣvarcciteṣvevaṃ kumāraṃ kanyakāntu vā || 28 || suśubhāvayavāmmugdhāṃ snātāṃ dhautāmbarāṃ śubhām | tathāvidhaṃ kumāraṃ vā saṃsthāpyābhyarcya vidyayā || 29 || spṛṣṭvā śīrṣe japedvidyāṃ śatavāraṃ tathārccayet | prasūnairaruṇaiḥ śubhraiḥ saurabhādyairathāpi vā || 30 || dadyād gugguladhūpañca yāvat kāryyāvasānakam | tato devyā samāviṣṭe tasmin saṃpūjya yatnataḥ || 31 || -------------------------------------------- nityayā jvālāmālinyā | krūrā ādityāṅgārakaśanirāhuketavaḥ pañca krūraḥ krūrasthānasthāḥ janmadvādaśāṣṭamādisthāḥ | etannavagrahasādhāraṇam | saumyāḥ prāguktapañcagrahetarāścatvāraḥ saumyagatānāṃ teṣāmiti śeṣaḥ | saumyasthānāni ekādaśādīni | etaduktaṃ bhavati proktatattaddiggateṣu dvitīyādiṣu navasu yantreṣu tattadvāreṣu proktasthāneṣu tattadvārādhipagrahanāma proktakrameṇālikhya sarvamadhye devīmabhyarccya nāmālekhanasthāneṣu tattadgrahān saṃpūjya nityāvaraṇaśaktīstattatsthāneṣu pūjayet | prathamaṃ yantraṃ sarveṣu vāreṣu tattaddiggataṃ kṛtvā tattadgrahanāma pūrvoktasthāneṣu prāgvadālikhya tatra prativāramekaikagrahārccanāt sarvamadhye devyarccanācca proktaphalasiddhiriti || 27 || daśasvityādibhiḥ sukhītyantaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ proktadaśayantraiḥ svasthāveśaprakārādikamupadiśati | tatra daśasvapi ca ekasminnekasminniti śeṣaḥ | arcciteṣu tattallikhitavidyākṣarādikaiḥ | vā vikalpe | mugdhām skhalitendriyāṃ | tathāvidhaṃ suśubhāvayavaskhalitendriyatvādiyuktaṃ | vidyayā jvālāmālinyāḥ śatavāramabhyarcyetyarthaḥ | spṛṣṭaśīrṣaṃ āveśya tathārcayet śatavāraṃ pūrvoktārcanāprakāra eva | athāpiveti vikalpārthaḥ | yāvat kāryābasānakaṃ devatāyāḥ samāveśāvadhi tasmin devatā samāviṣṭādhikaraṇadvaye tāṃ devatāmupacāraiḥ sampūjyeti pūrvatrānvayaḥ | prāguktaiḥ ṣoḍaśabhiḥ | vidyayā mūlavidyayā upacāramantrabhūtayā prajapan vidyāmiti śeṣaḥ | -------------------------------------------- p. 362) tatastāmupacāraistaiḥ prāguktairvidyayā vaśī | pūjayettāṃ tataḥ pṛcchedabhīṣṭaṃ kathayecca sā || 32 || bhūtaṃ bhavadbhaviṣyañca yadanyanmanasi sthitam | janmāntarāṇyatītāni sarvaṃ saṃpūjitā vadet || 33 || tatastāṃ prāgvadabhyarcya svātmanyudvāsya tāṃ japet | sahasravāraṃ sthiradhīḥ pūrṇātmā vicaret sukhī || 34 || tathā ṣaṭkoṇakoṇeṣu madhye vālikhya dāhakam | tatra saṃsthāpya gadinam abhyarcyodīritakramāt || 35 || āveśya rogiṇaṃ rogaṃ pṛcchettatkāraṇaṃ śamam | proktā tat sakalaṃ tasya nideśādapayāti ca || 36 || -------------------------------------------- tāṃ devatāṃ | sā devatā | anyadvāñchitaṃ sā devatā | tāṃ devatāṃ prāgvat ṣoḍaśopacāraiḥ sampūjyeti śeṣaḥ | tāṃ vidyāṃ pūrṇātmā devatāsvaikyena | etaduktaṃ bhavati prokteṣu daśasu yantreṣu anyatamasmin prāgvat sampūjite madhye proktarūpaṃ kumāraṃ kanyakāṃ vā saṃsthāpya mūlavidyayābhyarcya śatavāraṃ proktaiḥ puṣpairgandhādibhiśca tacchiraḥ spṛśan mūlavidyāṃ śatavāraṃ japitvā punarapi prāgvadabhyarcya gugguladhūpaṃ devatāsamāveśāvadhi dattvā devatāsamāviṣṭe tasminnadhikaraṇadvaye anyatamasmiṃstāṃ devatāṃ ṣoḍaśabhirupacārairmūlavidyayābhyarcya tāṃ vidyāṃ japet tāṃ devatāmātmano'bhīṣṭaṃ bhūtaṃ bhavadbhaviṣyacca pṛcchet tayā sarvasmin praśnajāte kathite sati prāgvadupacārairabhyarcya prāgvat svātmanyudvāsya pūrṇāśayaḥ sukhī vicarediti || 34 || tathetyādinā apayāti cetyantena ślokadvayena rogāveśārthaṃ ṣaṭkoṇayantranirmāṇaṃ tatprayogādikamupadiśati | tatra dāhakaṃ vidyāgataṃ saptakṛtvaḥ proccāryamāṇaṃ repham | tatra ṣaṭkoṇamadhye gadinaṃ rogiṇaṃ udīritakramāt vidyāyantralikhitākṣarasaptakābhyāṃ rogamāveśyetyanvayaḥ | tatkāraṇaṃ rogakāraṇaṃ tatsvāveśakāraṇaṃ | tasya mantriṇaḥ | apayāti roga iti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati abhīṣṭamānabhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya tatra prāguktakramāt ṣaṭkoṇaṃ kṛtvā tanmadhye ṣaṭsu koṇeṣu ca sūlavidyāgataṃ rephasaptakamālikhya tairvidyayā ca tadyantramabhyarcya tatra madhye rogiṇaṃ -------------------------------------------- p. 363) prathamaṃ strīkapālasya madhyasthaṃ tāpayenniśi | japan vidyāṃ smaran sādhyāṃ sadya ākṛṣyate'tha sā || 37 || bhītilajjābhimānādirahitā vepitāṅgakā | nirastetarasadbhāvā manmathārttābhiyāti sā || 38 || tat yantraṃ puṃkapālasthaṃ tāpayet prajapettathā | rājāno rājaputrā vā tathānye cāpi kecana || 39 || vivekavidhurā mūḍhāstyaktajātikulakramāḥ | vaśagā dāsavadbhūmau tiṣṭhantyāmaraṇād dhruvam || 40 || sarbāsāmapi nityānāmupadeśe'tha taṃ guruḥ | tattaccakrasya madhyasthaṃ veṣṭavidyājapānvitam || 41 || -------------------------------------------- saṃsthāpya śatavāraṃ mūlabidyayābhyarcya tāmeva tacchiraḥ spṛṣṭikayā śatavāraṃ japitvā rogiṇaṃ taṃ rogamāveśya tadābeśakāraṇaṃ pṛṣṭvā tena tasmin kāraṇe kathite apehīti sādhakasyādeśena sa rogo'payātīti || 36 || prathamamityādibhirdhruvamityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ prathamayantreṇākarṣaṇavaśīkaraṇādika mupadiśati | tatra prathamaṃ yantraṃ strīkapālasya madhyasthaṃ prāguktairdravyaiḥ strīkapālamadhye prathamaṃ yantraṃ likhitvetyarthaḥ | tāpayet aṅgāre prāṇapratiṣṭhāvidyāśatavārajapapuraḥsaramaṅgāre tāpayet iti sampradāyaḥ | vidyāṃ japan tāpanakāle smaran sādhyāṃ tadapi tatkāla eva | sādhyā nirastetarasadbhāvā ananyacittā abhiyāti svayamevābhisaratītyarthaḥ | sā sādhyā | tat prathamaṃ puṃkapālasthaṃ prāgvattāpayet | prāgvat prāṇapratiṣṭhādisahitaṃ prajapedvidyāṃ | tathā yathā strīkapālasthaṃ | tenaitaduktaṃ bhavati puṃkapālalikhitaṃ tadyantraṃ kṛtaprāṇapratiṣṭhādikaṃ niśi aṅgāre vidyā japan sādhyaṃ smaran tāpayan vakṣyamāṇān vaśayatīti | dāsavadbhūtvā asya sādhakasya rājādayaḥ sādhyavargāḥ || 40 || sarvāsāmityādibhistata ityantaistribhiḥ ślokairvakṣyamāṇarūpasya vedhadvayasya sādhāraṇarūpaṃ yāmalavedhamupadiśati | tatra sarvāsāṃ ṣoḍaśānāṃ nityānāmupadeśe vidyādevatayoraikyarūpyāt | taṃ śiṣyaṃ tattaccakrasya tattannityasaparyācakrasya vā atroktadaśayantreṣvanyatamasya -------------------------------------------- p. 364) vahnijvālāparītāṅgaṃ bhāvayannindriyāṇyapi | manaḥṣaṣṭhāni cākarṣenmanasā prāgvadātmani || 42 || evaṃ kṛte kṣaṇādevaṃ visaṃjño nipated bhuvi | tatastamutthāpya mukhe kṣiptvārghyāmbu vadettataḥ || 43 || eṣa vedhastridhā proktaḥ sadyaḥ pratyayakārakaḥ | śāktaśāmbhavabhedābhyāṃ dvayoraikyātmayāmalāt || 44 || śiṣyasya mūlādhārādisthāneṣu brahmarandhrake | smara dāhārṇakān saptetyuktvā prāgvadudīkṣaṇāt || 45 || -------------------------------------------- vetyarthaḥ | atra nityasaparyācakrasyopādānaṃ gurorbhāvanāsiddhitva śiṣyaviṣayam | vidyājapānvitam tattannityānāṃ | vahnijvālāparītāṅgaṃ bhāvayet nityasaparyācakragataścettaṃ kevalāgnijvālāvṛttarūpaṃ śiṣyaṃ proktayantradaśakānyatamagataścettattadgatarephasaptakarūpavahnijvālāvṛtt arūpaṃ ca bhāvayan ityarthaḥ | indriyāṇi jñānarūpāṇi śrotrādīni pañcamataḥ ṣaṣṭhāni mano yeṣāṃ ṣaṣṭhantānīti | manasā bhāvanayā prāgvat prāṇapratiṣṭhoktaprakriyayā svātmanyākṛṣya tato visaṃjñaṃ bhuvi nipātitaṃ tanmukhe'rghyajalaṃ kṣiptvā samutthāya tataḥ prāguktaprakriyayādhāratraye vidyāntejastrayarūpiṇīṃ svāntādāvāhya saṃsthāpya tajjīvakarṇe vidyāṃ vadediti || 43 || eṣa ityādibhiḥ sama ityantaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ trividhe vedhe dvivedharūpādikamupadiśati | tatra eṣaḥ pūrvoktasāmānyarūpo yāmalavedhaḥ | tridhā proktarūpeṇa svātmanā vakṣyamāṇābhyāṃ ca pratyayakārakaḥ gurudevatātmaikyaviśvāsakārakaḥ | dvayoḥ śāktaśāmbhavayoḥ | aikyātmayāmalāt proktarūpayordvayoḥ śāktaśāmbhavayoraikyātmarūpād yāmalādityarthaḥ | mūlādhārādisthāneṣu ṣaṭsviti śeṣaḥ | brahmarandhrake evaṃ sambhūya saptasu sthāneṣvityarthaḥ | smara dāhārṇakān saptetyuktveti śiṣyasya svabhāvanīyagurūpadeśataḥ | dāhārṇakān mūlavidyāgatarephasaptakaṃ prāgavadagnijvālāvṛtāṅgatvāditaḥ | etat sarvavedhasādhāraṇaṃ vidadhyāduktarūpataḥ | siddhavidyayā upadeṣṭavyayā | etaduktaṃ bhavati prāguktayantramadhyagataṃ śiṣyaṃ gururmūlādhārādibrahmarandhrāntasthānasaptake vidyāgatarephasaptakaṃ smaretyuktvā prāgvadupadeṣṭavyavidyayā vīkṣya bhāvanādinā bhuvi -------------------------------------------- p. 365) vidadhyācchāktavedhantu deśikaḥ siddhavidyayā | śāmbhavantu śṛṇu prājñe vedhamadbhutavigraham || 46 || tūṣṇīṃ saṃsthāpitaṃ śiṣyaṃ tattaccakre tadātmanā | svayaṃ praviśya taddehamekībhūtvā punaḥ svake || 47 || samāgatyātmarūpeṇa tadātmānaṃ vibhāvya vai | kṛtanyāsajapārccastu tattanuṃ vahninā dahet || 48 || syādeṣa śāmbhavo vedhaḥ proktaḥ prāgeva yāmalaḥ | iti vedhatrayaṃ proktaṃ tvadbhāvasiddhisūcakam || 49 || yāmale tu viśeṣo'yaṃ siddhaḥ paścād guroḥ śrutam | jñānamanyacca sakalaṃ saṃkramettetna tat samaḥ || 50 || -------------------------------------------- nipātitaṃ prāgvadutthāpya tattadvidyāṃ vadet | eṣa śāktavedha iti | tatra śāmbhavamityādibhiḥ sama ityantaiḥ śiṣṭairarddhādyaiścaturbhiḥ ślokairapunarāvṛttikaraṃ śāmbhavavedhaṃ yāmalavedhaphalañcopadiśati | tatra śāmbhavaṃ vakṣyamāṇarūpamadbhutavigrahaṃ sadyaḥ apunarāvṛttikaratvāt | tūṣṇīṃ saṃsthāpitaṃ prāguktaśāktavedhabhāvanādirāhityena | tattaccakre nityasaparyācakrādiṣu | tadātmanā śiṣyātmarūpeṇa | svayaṃ guruḥ praviśya sarvātmabhāvanayā taddehaṃ śiṣyadehaṃ praviśyetyanvayaḥ | ekībhūtvā śiṣyātmādibhiḥ punaḥ svātmādibhiḥ śiṣyātmādīnāmekīkaraṇasthairyānantaraṃ svake dehe gururiti śeṣaḥ samāgatya svake ityatrānvayaḥ| ātmarūpeṇa svātmarūpeṇa svātmavilāpanenetyarthaḥ | tadātmānaṃ śiṣyātmānaṃ kṛtanyāsajapārccaḥ svātmanastattanuṃ śiṣyatanum mṛtāmityarthaḥ | vahninā dahenmṛtatvādagnisāt kuryādityarthaḥ | śāmbhavo vedhaḥ proktarūpaḥ | etaduktaṃ bhavati tattaścakrādiṣu sadguruḥ prāguktabhāvanāvirahitaṃ tūṣṇīṃ śiṣyaṃ sthāpayitvā tadātmarūpeṇa taddehaṃ sarvātmabhāvanayā praviśya tadātmādibhirekībhūtvā punaḥ svaśarīramāgatya svātmani śiṣyātmānaṃ niḥśeṣaṃ vilīnaṃ vibhāvya kṛtanyāsādikaḥ śiṣyaśarīraṃ mṛtaṃ śmaśānaṃ nītvāgnisāt kuryādityarthaḥ | eṣa śāmbhavo vedhaḥ kevalamokṣecchoriti | proktaḥ prāgeva visaṃjño nipatedityādinā | vedhatrayaṃ vedhastu svātmanā saccidānandasphuraṇarūpaparipūrṇaparāhantātmanā śiṣyātmanaḥ saṅkacitarūpasya ekīkaraṇataḥ pūrvoktaparāhantākhyasvātmīyakaraṇam | -------------------------------------------- p. 366) raktacandanapaṅkena likhitvā prathamaṃ śive | lohairviracite paṭṭe phalakāyāṃ śilātale || 51 || bhūmau vā susame śuddhe loṣṭāṅgāravivarjite | devīmāvāhya tatraiva pūjayecchaktibhiryutām || 52 || dinaṃ dinatrayaṃ saptavāsaraṃ saptameva vā | māsaṃ maṇḍalamityevaṃ kramādiṣṭamavāpnuyāt || 53 || vaśyamākarṣaṇaṃ stambhaṃ nigrahaṃ lābhamīpsitam | anyacca sakalantviṣṭamavāpnotyarccanādbhutam || 54 || tadā proktān gadān sarvān jayedanyāni cākhilān | sādhayet prathamenaiva yantre,na yatnataḥ śive || 55 || -------------------------------------------- eṣāmetāni trīṇi śāmbhavādīni nāmānitattat siddhāntasiddhāni | bhāvanāsiddhisūcakaṃ 1 guroḥ iti śeṣaḥ | yāmaletyādinā etaduktaṃ bhavati yāmalarūpe vedhe śiṣyātmanaḥ samākṛṣya cātmanaikīkṛtya pratiṣṭhāpanato viddhe punaśca tattaddehe tasmin gurugataṃ jñānādikaṃ sakalaṃ saṃkramet | tena gurusamaḥ śiṣya ityeṣa viśeṣo bhavati itarābhyāmasyeti || 50 || raktacandanamityādibhiḥ sādhayedityantaiḥ trayoviṃśatyā ślokairdaśabhiryantraiḥ vaśyādiprayogānupadiśati | tatra raktacandanetyādibhiḥ śive ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ teṣu prathamayantreṇa sādhyānyupadiśati | tatra prathamaṃ yantramiti śeṣaḥ | lohairviracite paṭṭe tatrāpi kucandanameva dravyaṃ phalakāśilātalayorapi tadeva | vā vikalpe | tatra yantramadhye | śaktibhiḥ nityapūjāvaraṇoktādibhiḥ | dinam ekamiti śeṣaḥ | maṇḍalaṃ prāgvat iṣṭaṃ vakṣyamāṇavaśyādikaṃ | īpsitaṃ lābhamityanvayaḥ | anyat proktebhyaḥ arcanānnityoktakramataḥ | proktān ṣaṣṭhapaṭale kāmyaprakaraṇaproktān vakṣyamāṇān prame hādīṃśca | anyāni cākhilān akhilān anyānīti sāmānādhikaraṇyamāgamatvādarthānīti śeṣaḥ | śive iti devīsambuddhiḥ || 55 || -------------------------------------------- p. 367) dvitīyaṃ darade kṛtvā prokteṣūccaṃ gate ravau | pūjayet proktakālena phalānyuktānyavāpnuyāt || 56 || vilikhya rājate patte japitvā dinaśaḥ spṛśan | sahasravāraṃ tannityāvidyāṃ tadvāsitāmbubhiḥ || 57 || snānaṃ pānaṃ pākajātaṃ kuryāduktadinaṃ tataḥ | pramehaistrividhairghoramūtrakṛcchraiḥ sudāruṇaiḥ || 58 || aśmarīmūtrapālyā dirogairmuktaḥ sukhī bhavet | jīvecca suciraṃ bhūmau nīrogaḥ svasthamānasaḥ || 59 || tṛtīyaṃ gairikaiḥ kṛtvā vairinakṣatravṛkṣaje | tale bhūmau tataḥ khātvā tatrāgniṃ jvālayet sadā || 60 || proktaistairvāsarairvairī dāhajvaragadādibhiḥ | taccotkṣipya salile na prakṣipeccedvinaśyati || 61 || -------------------------------------------- dvitīyamityādibhirmānasa ityantaiścaturbhiḥ ślokairdvitīyayantrasādhyānyupadiśati | tatra dvitīyaṃ yantraṃ | prokteṣu prathamayantraproktalohādiṣu teṣvapi daradameva dravyam | uccaṃ gate uccarāśibhūtameṣasthe āditye caitramāsa ityarthaḥ | tatrāpi uccakāle pūjayeddevīṃ nityapūjākramataḥ iti śeṣaḥ | proktakālena dināditaḥ | uktāni vaśyādīni | vilikhya dvitīyaṃ yantraṃ tatrāpi idameva dravyaṃ spṛśan yantraṃ | nityāvidyāṃ jvālāmālinīvidyāṃ | tadvāsitāmbubhiḥ yantroṣitajalaiḥ | pākajātaṃ annādi | uktadinam atyantasaṃyoge dvitīyā prāgvaddināni | trividhairdoṣatrayānubandhāt | mūtrapālīti tatrākāramehavāriko rogaviśeṣaḥ | svasthamānasaḥ ādhirāhityāt || 59 || tṛtīyamityādinā vinaśyatītyantena ślokadvayena tṛtīyayantraprayogeṇa vairinigrahamupadiśati | tatra tṛtīyaṃ yantraṃ | tale phalakāyāmityarthaḥ | tatra yantrakhananapradeśe | proktairdinādibhiḥ | tat yantraṃ | salile na jalāśaye vinaśyati tadā dāhajvareṇa ripurityarthaḥ || 61 || -------------------------------------------- p. 368) caturthaṃ rocanāpañkairālikhyoktaprapūjanāt | prāpnoti vijayaṃ prokteṣvakhileṣu suniścitam || 62 || vādeṣu dvividhe dyūte graheṣvanyeṣu sarvataḥ | sarvadā jayinaḥ sarve bhavantyetasya vaibhavāt || 63 || pañcamaṃ kuṅkumaiḥ kṛtvā tatra tatpūjanāddinaiḥ | vaśe bhavanti manujā dantino vājinaḥ striyaḥ || 64 || ṣaṣṭhaṃ haridrayālikhya karpaṭe nāmasaṃyutam | mandocce sthāpayet kvāpi suvaddhantviṣṭakāpuṭe || 65 || śatrorjihvāṃ gatiṃ śeṣaṃ divyaṃ rājñāṃ samudyamam | vādecchāṃ sakalañcānyadaniṣṭaṃ stambhayed dhruvam || 66 || saptamaṃ candanairindumilitairālikhettathā | tatrārcayennityaśastāṃ sandhyāsu bhavane nije || 67 || -------------------------------------------- caturthamityādinā vaibhavādityantena ślokadvayena caturthayantraprayogeṇa dyūtādiṣu jayamupadiśati | tatra caturthaṃ yantraṃ | uktaprapūjanādityuktiradhikaraṇasaparivāradevatādivasasaṃkhyā-viṣayā | tatrādhikaraṇādīni prathamayantraproktānīti sampradāyaḥ | prokteṣu vakṣyamāṇeṣu vādādiṣu graheṣu paṇabandheṣu | etasya pūjitasya yantrasya || 63 || pañcametyādinā ślokena pañcamayantraprayogeṇa marttyādivaśyamupadiśati | tatra tatra yantre adhikaraṇādīni prāgvat | tat pūjanānnityakramataḥ | dinaiḥ prāgvat || 64 || ṣaṣṭhamityādinā dhruvamityantena ślokadvayena ṣaṣṭhayantraprayogeṇa śatrustambhanamupadiśati | tatra ṣaṣṭhaṃ yantraṃ nāmasaṃyutam etat sarvayantrasādhāraṇaṃ | mandocce śanau tūlārāśisthite tatrāpi taduccakāla iti sampradāyaḥ | subaddhaṃ tviṣṭakāpuṭe iṣṭakāmadhye yantrasanniveśānurūpaṃ randhraṃ tadiṣṭakotsedhārddhakhātamānaṃ kṛtvā iṣṭakāntareṇa ślakṣṇairveṣṭitayā suvaddhayā dṛḍhataramāvaddhamityarthaḥ | divyaṃ samudyamam || 66 || saptamamityādinā śaktaya ityantena ślokadvayena saptamayantraprayogeṇa lakṣmīprāptimupadiśati | -------------------------------------------- p. 369) taddinairindirā tasya sarvalokātiśāyinī | bhavatyeva maheśāni vicitrā yantraśaktayaḥ || 68 || aṣṭamantvagurukṣodairālikhet phalakāpuṭe | pīṭhe vā tatra tāṃ devīṃ gurāvuccaṃ gate dine || 69 || taduccakāle surabhiprasūnairarcayettathā | vāsāṃsi ca vicitrāṇi bhūṣaṇānyapyavāpnuyāt || 70 || mṛgasvedaistu navamamālikhyābhyarcya tatra tām | tadālipto vrajed yatra kutrāpi janasaṃsadi || 71 || sarve taṃ guruvadvuddhvā vaśyāḥ syurvanitā yadi | tadiṣṭasādhikā yāvajjīvamasyānubhāvataḥ || 72 || vilikheddaśamaṃ proktadravyaiḥ sarvaistathaikaśaḥ | yadyattairīritaṃ sarvaṃ kāryyametat susādhayet || 73 || -------------------------------------------- tatra saptamaṃ yantraṃ | tathā prāguktādhikaraṇapūjākramata ityarthaḥ | tatra yantre tāṃ devīṃ taddinaiḥ praguktadinādibhiḥ | maheśānīti devīsambuddhiḥ || 68 || aṣṭamamityādinā avāpnuyādityantena ślokadvayenāṣṭamayantraprayogeṇa vāsobhūṣaṇāvāptimupadiśati | tatra aṣṭamaṃ yantram | agurukṣodaiḥ agurupaṅkaiḥ | tatra yantre gurāvuccaṃ gate vṛhaspatau karkaṭasthe | taduccakāle tadrāsau nabhomadhyaṃ gate | evamarkādīnāmapyuktaḥ kālaḥ | tathā nityakramataḥ || 70 || mṛgasvedairityādinānubhāvata ityantena ślokadvayena navamanyatraprayogeṇa lokastrīvaśyasiddhimupadiśati | tatra navamaṃ yantramālikhya prāguktādhikaraṇeṣu abhyarcya nityakramataḥ tāṃ jvālāmālinīṃ | tadālipto vrajet pūjānte tadyantraṃ mārjayitvā tanmṛgasvedāliptaḥ | sarve tatrasthā janāḥ | taṃ sādhakaṃ vanitā yadi sādhyā | asya prayogasya || 72 || vilikhedityādinā ślokena daśamayantreṇa prāguktanavamayantravācyaphalānyanena prāptuṃ prayogādikamupadiśati | tatra proktadravyaiḥ sarvaiḥ prathamayantraproktakucandanādibhirnavamayantraproktamṛgasvedāntairnavabh irdravyaiḥ -------------------------------------------- p. 370) prokteṣu daśasu proktradravyairālikhya teṣu tu | saṃsthāpya kumbhaṃ vidhinā japitvogre grahe tadā || 74 || abhiṣiñcettadgrahasya doṣasthānagataṃ phalam | na bhavecca bhavedevaṃ vaśyo yantreṣvaśeṣataḥ || 75 || tathā taducce tatpūjāṃ homamantrājyapāyasaiḥ | nivedyañca praṇamyārcya dadyācchivatmavāpnuyāt || 76 || tattadgrahārttiṣu kṣipraṃ te grahāstatprabhāvataḥ | ekādaśasthaphaladā nityaśo yajanādapi || 77 || suvarṇe rajate vā tadyantreṣvanyatamaṃ śive | vilikhyābhyarcya tadvidyāvide dadyāt supūjitam || 78 || -------------------------------------------- sametairityarthaḥ | ekaśaḥ vikalpārthaḥ ekenaikena vā | tairnavabhiryantraiḥ | sarvamadhye nāmākṣaravinyāsabhedataḥ | etaddaśamaṃ yantram || 73 || prokteṣvityādinā aśeṣata ityantena ślokadvayena prokteṣu daśasu yantreṣu abhiṣekavidhānād grahadoṣaśāntimupadiśati | tatra daśasu yantreṣviti śeṣaḥ | vidhinā aṣṭatriṃśatkalāmithunārcanādipuraḥsaraṃ | japitvā vidyāṃ | ugre pratikūle | tadgrahasya aśeṣataḥ evaṃ sarvayantreṣvityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati daśasu yantreṣu prāguktakramāt tattadgrahe prāpte yantre tattadgrahapratikūlyaproktakramābhiṣekāttattadgrahaprātikūlya-śāntiriti || 75 || tathetyādinā apītyantena ślokadvayena prokteṣu yantreṣu prāguktakramato navagrahāṇāṃ pratikūlyaśāntikaraṃ pūjanamupadiśati | tatra taducce pratikūlagrahocce | tatpūjāṃ pratikūlagrahapūjāṃ | nivedya cakāreṇa pāyasairityākṛṣyate | te pratikūlāḥ nityaśo yajanādapi kālayajanamantareṇāpi | etaduktaṃ bhavati prokteṣu daśasu yantreṣu tattadgrahasya prāguktakramaprāpte yantre tattatkevalapratikūlagrahoccakāle tatkālamantareṇa nityaśastadgrahapūjanena devīpūjāmantareṇa tattannāmamantraiḥ annājyapāyasairhomena ca tannivedyenārghyapuraḥsareṇa ca tattadgrahāḥ prītāḥ sadyaḥ anukūlā bhavantīti || 77 || suvarṇetyādibhirvidhānata ityantaistribhiḥ ślokairyantrāṅkitasuvarṇapaṭṭādidānena tat -------------------------------------------- p. 371) ṣoḍaśa dvādaśa nava ṣaṭ triniṣkaprakalpitam | nityārcakasya nityānāmekāṃ pūjayituṃ tu vā || 79 || dadyād gandhādinārcyaitaṃ praṇamya grahavigraham | paścimāmukhamāsīnaṃ tasmai proktavidhānataḥ || 80 || vidyājaptāmbupānaina varddhate kukṣigo'nalaḥ | bhukte ca jaṭharasparśajapādapi suniścitam || 81 || meṣādirāśige bhānau māseṣu dvādaśasvapi | prokteṣu daśayantreṣu pratyekañca trivāsaram || 82 || pūjayeddevīmabdena dhanadhānyagṛhādibhiḥ | samṛddho jīvati ciramarogaḥ sumanā bhuvi || 83 || -------------------------------------------- phalāvāptimupadiśati | tatra tadyantreṣu daśasviti śeṣaḥ | anyatamaṃ tattadgradvaprāptaṃ abhyarcya vidyāvide tadvidyāvide jvālāmālinīvidyāvide | supūjitaṃ yantraṃ ṣoḍaśadvādaśottarahīnamānamaśaktaviṣayam | ekāṃ pūjayituḥ ṣoḍaśanityāsu bā bikalpe | dadyāditi dviruktiḥ prastāravistārārthatvādadoṣaḥ | paścimāmukhaṃ graharūpatvāt | tasmai vidyāvide graharūpāya | etaduktaṃ bhavati proktayantreṣu tattadgrahaprāptaṃ yantraṃ proktakāle suvarṇādipaṭṭe vikīrya tadyantrāṅkitaṃ suvarṇapaṭṭaṃ vidyāyā pūjitaṃ jjvālāmālinīnityāvidyāvidaṃ vā ṣoḍaśanityāvidaṃ vā etāsvanyatamanityāvidaṃ vā paścimābhimukhaṃ mūmau vilikhite tadyantre saṃsthāpya gandhādibhistadvidyābhistadgraharūpaṃ dhyātvābhyarcya tasmai dadyāditi || 80 || vidyetyādinā ślokena jaṭharāgnivṛddhyupāyamupadiśati | tatra vidyā japtāmbhupānena jvālāmālinyāḥ | tatra japasaṃkhyā aṣṭottaraśatam || 81 || meṣādītyādinā bhūvītyantena ślokadvayena prokteṣu daśasu yantreṣu ekasminnekasmin yantre trivāsaraṃ kramāt dvādaśasu māseṣu bhāskarādidevatārccanādavāpyāni phalānyupadiśati | tatra meṣādirāśige bhānāvityuktyā caitramāsasamārabhyeti pratyekaṃ tritrivāsam ekasmin ekasmin yantre tridinamityarthaḥ | evaṃ pratimāsamekāvṛttirbhavati | pūjayet bhāskarasahitāṃ devīṃ | tatra bhāskarārccanasthānaṃ prāgvaditi || 83 || -------------------------------------------- p. 372) yadrāśau yo grahastiṣṭhatyeko dvau vahavo'thavā | taddineṣu taducceṣu kāleṣu ca tadarcanāt || 84 || tattadgrahāḥ susaṃprītāḥ pālayantyaniśañca tam | tathā tarpaṇahomābhyāṃ japadānādināpi vā || 85 || navasvapi ca yantreṣu navagrahamayatnataḥ | tattat kṣobhaṃ vilikhyāntaḥ pūjayedvairimardane || 86 || ripunāmayutānyuktānyālikhya ravicandrayoḥ | uparāge same bhūmau dinaśo jayamāpnuyuḥ || 87 || vidyākṣarauṣadhānāntu pratyekaṃ karṣamarpitam | bhāṇḍe nave pañcagavye khārimāṇe pacecca tat || 88 || -------------------------------------------- yadrāśāvityādinā api vetyantena ślokadvayena teṣu yantreṣu sarvagrahasamārādhanāt phalamupadiśati | tatra athavā vikalpe dineṣu tattadrāśitattadgrahāvasthānadineṣu tattaddvāreṣvityarthaḥ | taducceṣu kāleṣu prāgukteṣu | tadarcanāt tattadyanteṣu tattadgrahaiḥ samaṃ devatārcanāt | asmin prakaraṇe sarvvagrahārcaneṣu mūladevatāyā sārddhaṃ pūjanam | tam upāsakaṃ japadānādinā pūrvoktakramataḥ | dānaṃ suvarṇapaṭṭasya yantrāṅkitasya || 85 || navasvityādinā āpnuyurityantena ślokadvayena prokteṣu dvitīyādinavayantreṣu prāgvadgrahapūjayā śatrumardanamupadiśati | tatra tattat kṣobhaṃ vilikhyāntaḥ sādhyasya śatroḥ pratikūlaṃ grahaṃ karṇikāsthāne devadattam ādityaḥ kṣobhayatvityādi | vairimardanaprayoge uparāge grahaṇe ravicandrayorityanvayaḥ | āpnuyuḥ śatravaḥ || 87 || vidyetyādibhirvibhañjakamityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ sarvavidyākṣarauṣadhabhasmasādhanatadviniyogādikamupadiśati | tatra karṣaṃ niṣkatrayam etanmānamapunaruktānāṃ vidyākṣarauṣadhānāṃ punaruktānāntu prāgvattadāptasaṃkhyāguṇitāḥ | bhāṇḍe nave tat auṣadhaṃ vidyayā saṃskṛte tanmūlavidyayā saṃskṛte tadudarotthite bhāṇḍodarotthite vahnau hutvā sahasravārādahīnaṃ | tatra bhasmani | tatra bhasmagate yantre | devīṃ tāṃ tathā nityākramataḥ arcayet | tadbhasma sarvābhiḥ ṣoḍaśanityābhiḥ | tadgṛhe bhasmādhiṣṭhite | śrīkhaṇḍādyaiḥ candanakuṅkumādyaiḥ | etaduktaṃ bhavati nave bhāṇḍe khārimāṇaṃ pañcagavyaṃ sarvaṃ samāṃśaṃ tattadupāsyamantravidyādibhirnikṣipya tatra sarvamantravidyā punaruktākṣarauṣadhāni tattadvidyājapasahitaṃ proktamānato nikṣipya tattadvidyā saṃskṛte vahnau -------------------------------------------- p. 373) vidyayā saṃskṛte vahnau tatastadudarotthite | ghṛtena vidyayā hutvā tadbhasmādāya tatra vai || 89 || yantrāṇi daśa niṣpādya tatra devīṃ yajettathā | tatastadbhasma saṃgṛhya nidadhyāddinaśo'rcayet || 90 || tadbhasma sarvarakṣākṛt sarvābhirapi sādhayet | gadacoragrahāriṣṭakleśā na syuśca tadgṛhe || 91 || nityaśo dhāraṇaṃ dehe śrīkaṇṭhādyairvilepanam | bhakṣaṇaṃ sarvakṛtyādi duritārttivibhañjakam || 92 || vahnyakṣareṣu daśasu vyañjanaiḥ saptabhiḥ pṛthak | svaratrayaṃ kramād yuñjyāttena tānyekaviṃśatiḥ || 93 || trikoṇadvayamālikhya bāhyābhyantarayogataḥ | tadantarvṛttamadhyasthaṃ ṣaḍasrañca vidhāya tu || 94 || -------------------------------------------- dṛḍhapihitabhāṇḍamukhaṃ pācya tatastadbhāṇḍodaraprokte vahnau tattadvidyayā sahasravārādahīnaṃ hutvā paścāttadbhasmādāya tadanu aspṛṣṭabhūtalamākāśa eva gomayaṃ gṛhītvā tena tadbhasma viloḍya piṇḍīkṛtya saṃśodhya sakarīṣaṃ dagdhvā paścāttatrauṣadhasahitaṃ piṇḍabhasmādāya paṭaloḍite tasmiṃstasyā daśayantrāṇi niṣpādya anyāsāṃ tattannityasaparyāyantrāṇi niṣpādya tatra tattaddevatāmāvāhya nityakramato'bhyarcya sahasravāraṃ japtvā tadbhasma samudgake nidhāya pratidinaṃ tattadvidyayā puṣpāñjaliṃ vidhāya proktavidhānataḥ proktaphalasiddhiriti || 92 || vahnyakṣareṣvityādibhiritītyantairaṣṭabhiḥ ślokaiḥ pañcabhūtaproktāgneyākṣaradaśakasyānyonyamelitajanita- saṃkhyākṣarairekaviṃśatiyantrāṇi tairjaṭharāgnivṛddhiprayogādikamupadiśati | tatra vahnyakṣareṣu pañcabhūtākṣarāṇāṃ madhye ityarthaḥ | tāni īkārādikṣakārāntāni daśa | saptabhiḥ ādigatasvaratrayarahitaiḥ khakārādivargadvitīyarephakṣākṣaraiḥ | pṛthak prati vyañjanaṃ | svaratrayaṃ i ī ai iti tadādibhūtamakṣaratrayaṃ | tāni svaratrayasahitāni vyañjanāni tadrūpāṇi yathā khi/ khī/ khai/ ityādīni kṣi/ kṣī/ kṣai/ ityantāni | tadantaḥ trikoṇadbayāntaḥ | nāmnā saha iti śeṣaḥ sādhyādīnāmiti | -------------------------------------------- p. 374) nāmnādyaṃ bilikhenmadhye ṣaṭkoṇeṣu ca ṣaṭ kramāt | vilikhedagramārabhya prādakṣiṇyena pārvati || 95 || trikoṇāntarato likhya caturdaśa tathā kramāt | śiṣṭe sādhyākṣarantvagre likhet pañcadaśasvapi || 96 || krameṇa madhye tvanyeṣāṃ niveśādekaviṃśati | bhavanti yantrāṇi tathā taiḥ kukṣyagniḥ pravarttate || 97 || trikoṇākārake paṭṭe tāmre tāni vilikhya vai | spṛśan vidyāṃ japellakṣa tadvarṇakṛtasampuṭam || 98 || -------------------------------------------- ādyaṃ khi/ ityakṣaraṃ svaratrayayukteṣu ekaviṃśatisaṃkhyeṣu āgneyavyañjanākṣareṣu ādyaṃ | kramāt ekasminnekasminnekaikakramāt | pārvvatīti sambuddhiḥ | caturdaśa tathā kramāt svasya vāmapārśve adharādi ūrddhvāntañcaikaikaṃ pañcakaṃ dakṣiṇapārśva ūrddhvādyadharāntaṃ pañcakamagre dakṣiṇādivāmāntañcatuṣṭayaṃ tadante pañcadaśamasthāne sādhakāditrayaṃ vā (ca) likhet | pañcadaśasvapi viṃśatiyantreṣu pañcadaśasthāneṣvityarthaḥ | anyeṣāṃ dvitīyādīnāmakṣarāṇāṃ | tairekaviṃśatibhiḥ | trikoṇākārake paṭṭe kukṣyagnivarddhanaprayogārthamekaviṃśatiyogyādhikaraṇarūpe ityarthaḥ | tāni yantrāṇi | tadvarṇakṛtasampuṭaṃ praguktaikaviṃśatyakṣarāṇi vidyāyā ādyantayoranulomarūpeṇa yojayitvā japedityarthaḥ | tadyantrapaṭṭaṃ japapūjitaṃ uktarūpayā vidyayā | pākaḥ prāgvadannādibhirbhavati pradīptirityatrānvayaḥ | prāgjanmāghakṣayeṇa pūrvajanmapāpanāśāt abhiṣekādikṛtāt | jāyate pradīptirjāyate iti nigamanarūpaṃ | nityānāmityuktyā eṣa prayogaḥ sarvasādhāraṇa ityarthaḥ | iti proktā iti śeṣaḥ | ekaviṃśatiyantraviracanāprayogakramo yathā pañcabhūtākṣareṣu vahnyakṣarāṇi anyonyasammelanajanitaikaviṃśatisaṃkhyāni | proktarūpāṇyakṣarāṇi trikoṇākārake tāmrapaṭṭe vāhyābhyantarayogāt samatrirekhaṃ trikoṇadvayaṃ prāgagramālikhya tadantarvṛttamantargatatrikoṇarekhātrayaspṛṣṭāspṛṣṭaṃ vidhāya tadantaḥ prāguktamānena ṣaṭkoṇaṃ vidhāya tatra likhet yatha sarbamadhye ādyākṣaraṃ nāmagarbhaṃ samālikhya tadvahiḥ ṣaṭsu koṇeṣu agrādiprādakṣiṇyena ṣaḍakṣarāṇyālikhya tadbahistrikoṇadvayāntarālavīthyāṃ -------------------------------------------- p. 375) satoyabhāṇḍe dinaśo nikṣipejjapapūjitam | tattoyenānnapākābhiṣekato bhavati dhruvam || 99 || pradīptirjaṭharāgnestu prāgjanmāghakṣayena vai | jāyate parameśāni nityānāṃ vaibhavāditi || 100 || śrotratattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niṣphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātantre śrīkādimate viṃśatipaṭalam | -------------------------------------------- svasya vāmapārśvādhobhāgamārabhya tadūrddhvabhāgāntapañcakaṃ dakṣiṇapārśvorddhvabhāgāditadadhobhāgāntapañcakaṃ agredakṣiṇapārśvādi vāmapārśvāntaṃ catuṣṭayaṃ tatra tadantye pañcadaśamasthāne sādhyākṣaram | evaṃ sādhyākṣarāntāni śiṣṭāni caturddaśākṣarāṇyālikhya evaṃ sambhūyaikaviṃśatyakṣarāṇi likhet | etat prathamaṃ yantram | asminneva yantre sarvamadhye dvitīyādīnāṃ viṃśākṣarāṇāṃ niveśāditareṣāṃ madhye madhyalikhitākṣaroparitanādīnāṃ tattatpūrvapūrvākṣarāntānāṃ viṃśatyakṣarāṇāṃ vahiḥ prāguktakramaniveśanācca pūrvoktena yantreṇa sārddhamekaviṃśatiyantrāṇi sambhavanti | eṣvanyatamaṃ yantraṃ vidyayā tadbarṇapuṭitayā saprāṇapratiṣṭhaṃ lakṣavārajaptapūjitaṃ dinaśaḥ śatavārādahīnaṃ vidyayā tadvarṇapuṭitayābhijaptapūjitaṃ toyabhāṇḍe nikṣipya tairjalaiḥ kṛtāḥ pānapākābhiṣekāḥ asya cirantanapāpāni nāśayitvā jaṭharāgnivṛddhikarāṇi bhavantīti || 100 || iti śrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ jvālāmālinī nityāvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ viṃśatitamaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃparāmṛṣṭam || 20 || granthasaṃkhyāḥ- yantrāṇi viṃśe paṭale dvātiṃśadvyākriyā kṛtā | adhyarddhapādarahitaṃ triśataṃ granthasaṃkhyayā || -------------------------------------------- ekaviṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityāsu yā citrā ṣoḍaśī śive | proktā tatkalpamadhunā śṛṇu sarbārthasiddhidam || 1 || vidyā prāgeva kathitā tadaṅganyāsasaṃyutam | dhyānaṃ śaktīḥ pūjanañca sādhanaṃ tatphalāni ca || 2 || homatarpaṇayantrārccābhāvanāḥ kathayāmi te | upāyaiḥ pañcabhistaistaiḥ sādhayedakhilepsitam || 3 || vidyādyavāyunā kuryyāddīrghasvarayujā kramāt | ṣaḍaṅgāni yathāpūrvaṃ mātṛkāṃ vidyayā nyaset || 4 || -------------------------------------------- pūrvasmin viṃśe paṭale pañcadaśyā jvālāmālinīnityāvidyāyā vidhānamupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśyāścitrānityāvidyāyā vidhānamupadiśati atha ṣoḍaśetyādinā agraṇīrityantena ślokaśatarūpeṇaikaviṃśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādibhirīpsitamityantaistribhiḥ ślokaiḥ paṭalārthānupadiśati | tatra śive iti sambuddhiḥ | tatkalpaṃ tadvidhānaṃ | prāgeva tṛtīyapaṭale | śaktīḥ āvaraṇasthāḥ | sādhanaṃ puraścaraṇaṃ | tatphalāni siddhavidyasya phalāni | etairhomādibhiḥ || 3 || vidyetyādinā ślokena ṣaḍaṅganyāsopadeśaṃ mātṛkānyāsātideśañca karoti | tatra vidyādyavāyunā vidyādibhūtacakāreṇa | dīrghasvarayujā prāgvat | cā/ cī/ ityādirūpeṇa | yathāpūrvam etat kākākṣivat arthavaśāt pūrvāparayoranveti tena pūrvatrānvaye jāte sahitaṃ nyasedityarthaḥ paratrānvaye tattat sthāneṣu prāgukteṣu nyaseccetyarthaḥ | vidyayā prāguktanyāsakramātideśenaikaikenākṣareṇānte yutāmiti śeṣaḥ | nyaset kulasundarīpaṭaloktakramādityarthaḥ || 4 || -------------------------------------------- p. 377) udyadādityabimbābhāṃ navaratnavibhūṣitām | navaratnakirīṭāñca citrapaṭṭāṃśukojjvalām || 5 || caturbhujāṃ trinayanāṃ śucismitalasanmukhīm | sarvānandamayīṃ nityāṃ samastepsitadāyinīm || 6 || caturbhujāṃ bhujaiḥ pāśamaṅkuśaṃ varadābhaye | dadhānāṃ maṅgalāpadmakarṇikānavayonigām || 7 || tacchaktibhistu taccakre tathaivārccanamīritam | navayonāvaṣṭavargayutā vrāhmyādikā yajet || 8 || -------------------------------------------- udyadityādibhirnavayonigāmityantaistribhiḥ ślokaiḥ saviśeṣanityasaparyyāmaṇḍalātideśagarbhe devyā nityasaparyādhyānamupadiśati | tatra citrapaṭṭāṃśukojjvalāṃ citrapaṭṭāṃśukaparīdhānāmityarthaḥ | sarvānandamayīṃ ānandarūpavigrahavatīṃ | caturbhujāmiti punaruktirāyudhadhāraṇaprastāvārthatvādabhyupagantavyā | atrāyudhakrama ūrddhādivāmadakṣiṇakrameṇa | maṅgalāpadmakarṇikānavayonigāṃ sarvamaṅgalānityānityapūjācakrādasyādhikyaṃ karṇikāmadhyagatanavayonyeva | etaduktaṃ bhavati tatroktaṃ caturdvārasahitaṃ caturasradvayaṃ tadantaḥ dvātriṃśaddalaṃ padmaṃ tadanta ṣoḍaśadalaṃ padmaṃ tadantaraṣṭadalaṃ padmaṃ tatkarṇikāyāṃ navayoniṃ proktamānena kuryyāditi || 7 || tacchaktibhirityādinā antike ityantena ślokadvayena devyā nityasaparyākramaṃ ṣaḍāvaraṇamupadiśati | tatra tacchaktibhiḥ sarvamaṅgalāvaraṇacatuṣṭayaśaktibhiḥ | tathaiva 1 abhyantarād vāhyanirgamanakrameṇāṣṭavargayutāḥ akacaṭatapayaśādivargāṣṭakapūrvāḥ | tena brāhmyādīnāṃ dvirarcanamāyātaṃ | paritaḥ madhyatrikoṇādvahirityarthaḥ | tadbhujāntike dakṣiṇādharabhujādi vāmādharabhujāntaṃ prādakṣiṇyenetyarthaḥ | etaduktaṃ bhavati pūrvoktasarvamadhyakarṇikāgatanavayonimadhyaviśiṣṭe sarvamaṅgalānityapūjācakre sarvamadhye citrānityāmāvāhyopacārairabhyarccya tatpṛṣṭhabhāge prāguktāntarāle navanāthapaṃktiṃ prāgvattritrikramato'bhyarcya sarvamadhyayoni koṇeṣu tadicchājñānakriyāśaktistadvahirdevyāstattadbhujāntike dakṣiṇādharādi vāmādharāntaṃ prādakṣiṇyāttadāyudhānyabhyarcya tadvahiraṣṭasu koṇeṣu agrādiprādakṣiṇyena vargopetā brāhmyādīrabhyarcya -------------------------------------------- p. 378) icchājñānakriyāśaktīrarccayenmadhyakoṇataḥ | hetīśca parito devyāḥ pūjayettadbhujāntike || 9 || sarvāsāmapi nityānāṃ nāthān devyāstu paścime | pūjayettattadākārāṃstattanmantrairyathāvidhi || 10 || gurumaṇḍalapūjādi sādhāraṇamudīritam | sarvāsāmapi nityānāṃ yadādyāsyandajā imāḥ || 11 || sādhanañca tathā proktaṃ tadaṅgahavanantathā | evaṃ saṃsādhitā vidyā viniyogāya kalpate || 12 || -------------------------------------------- tadvahistadvadaṣṭapatreṣu sarvamaṅgalāpaṭaloktā bhadrādyaṣṭaśaktīrabhyarcya tadvahistadvat ṣoḍaśapatreṣu tatroktāḥ kalāyāḥ ṣoḍaśaśaktīrabhyarcya tadvahistadvaddvātriṃśaddaleṣu tatroktāḥ kāminyādidvātriṃśacchaktīḥ samabhyarcya tadvahiścaturasre prāgvattattroktāḥ paścimadvārādbrāhmyādīḥ pūrvadvārādindrādikā āgneyāda nantādikāśca pūjayediti | tatra validvayaṃ pūjāsamāptyādi prāgvat || 9 || sarvāsāmityādinā imā ityantena ślokadvayena sarvāsāṃ nityānāṃ sādhāraṇaṃ navanāthārcanopadeśaṃ tattanmaṇḍalādiṣu pratiparvva tadarcanātideśaṃ ca karoti | tatra tattadākārānmadhyamadhyadevīsadṛśarūpādikān | tattanmantraiḥ['tri] dvitīyapaṭaloktaiḥ | yathāvidhi tritrikramapaṃktitaḥ | ādyāsyandajāḥ ādyāyāḥ lalitāyāḥ svecchollāsarūpatvāt | āsāṃ sarvagurumaṇḍala saparyyādikaṃ tat samānamevetyarthaḥ || 11 || sādhanamityādinā ślokena puraścaraṇamupadiśati | tatra tathā yathā lalitāyāḥ | tadaṅgahavanaṃ sādhanāṅgo homaḥ | tathā prāgvattenākṣaratrilakṣaṃ kṛtayuge dvādaśalakṣaṃ japaṃ daśāṃśamannājyādibhirhomañca kuryyādityarthaḥ || 12 || -------------------------------------------- p. 379) kāmyahomavidhiṃ vakṣye śṛṇu sarvārthadāyakam | yenātimandabhāgyo'pi śrīmān bhoktā sukhī bhavet || 13 || madhuratrayasaṃsiktairaruṇairambujaiḥ śriyam | prāpnoti maṇḍalāddhomāt sitaistaiśca mahāyaśaḥ || 14 || kṣaudrāktairutpalairaktairhavanāt proktakālataḥ | suvarṇaṃ samavāpnoti nidhiṃ vā ca sudhāntu vā || 15 || kṣīrāktaiḥ kairavairhomāt proktakālamavāpnuyāt | dhānyāni vividhānyāśu subhagaḥ sa bhevennaraḥ || 16 || ājyāktairutpalairhomādvāñchitaṃ samavāpnuyāt | tadaktairapi kahlārairhavanādrājavallabhaḥ || 17 || palāśapuṣpaistrisvāduyuktaistatkālahomataḥ | caturvidhantu pāṇḍityaṃ bhavatyeva na saṃśayaḥ || 18 || lājaistrimadhuropetaistatkālahavanena vai | kanyakāṃ labhate yatnāt samastaguṇasaṃyutām || 19 || nālikelaphalakṣodaṃ sasitaṃ saguḍantu vā | kṣaudrāktaṃ juhuyāttadvadayatnāddhanadopamaḥ || 20 || -------------------------------------------- kāmyahomamityādibhiścetana ityantaiḥ saptadaśabhiḥ ślokairnānā homadravyaistriṃśatsaṃkhyān maṅgalarūpān homavidhīnupadiśati | tatra yena vidhinā | tairambujairut palaiḥ | raktairaktakumudairityarthaḥ | kairavaiḥ sitairiti śeṣaḥ | utpalairnīlotpalaiḥ | tadaktairājyāktaiścaturvidhaṃ prāgvadvāditvakavitvavaktṛtvajñātṛtvataḥ | labhate yatnādayatnāditi padacchedaḥ | sasitaṃ khaṇḍaśarkarāmilitaṃ | vā vikalpe | tadvaditi ca vikalpārthe tathaiva dhanadopama ityarthaḥ | tadvat prāgvadannājyatilataṇḍulasarvāruṇapuṣpavandhūkapuṣpahomāddhana- dopamo bhavatītyarthaḥ | sitaraktaiḥ puṣpaiḥ | guḍucyāḥ prāgvadamṛtālatayā -------------------------------------------- p. 380) tathaivānnājyahomena sataṇḍulatilairapi | prasūnairaruṇaistadvattathā bandhūkasambhavaiḥ || 21 || sitaiḥ prasūnairvāksiddhiṃ havanāt samavāpnuyāt | sitaraktaistu militairāyurārogyamāpnuyāt || 22 || dūrvātrikaistrimadhvaktairhavanāttu jayed gadān | tathā guḍucyā homena pāyasena tilena vā || 23 || śrīkhaṇḍapaṅkakarpūramilitaiḥ śatapatrakaiḥ | havanācchriyamāpnoti sā tadanvayagā bhavet || 24 || kuṅkumaṃ himatoyena piṣṭvā karpūrasaṃyutam | tatpaṅkamarditairhomāt kahlārairvikacaiḥ śubaiḥ || 25 || rājakalpaḥ śriyā bhūyājjīvedvarṣaśataṃ bhuvi | niḥsapatno nirātaṅko nirdvandvo nirmalāśayaḥ || 26 || ikṣukāṇḍasya sakalairhavanādvastramāpnuyāt | tathaiva karavīrotthaiḥ prasūnairaruṇaiḥ sitaiḥ || 27 || kṣaudrāktaiḥ pāṭalīpuṣpairhavanādvaśayedvadhūḥ | tathaiva campakairhomādrūpājīvā vaśaṃ nayet || 28 || sarūpavatsāsitagoḥ kṣīrāktasitahomataḥ | labhate'nupamāṃ lakṣmīmapi pāpiṣṭhacetanaḥ || 29 || -------------------------------------------- cakāreṇa gadāñjayedityākṛṣyate | śrīkhaṇḍaṃ candanaṃ | śatapatrakaiḥ tannāma gurumukhādavagantavyaṃ | sā lakṣmīḥ tadanvayagā śāntāṃ śriyamavāpnotīrthaḥ | śubhaiḥ ghuṇakṣatādirahitaiḥ akhaṇḍitaiḥ | nirdvandvaḥ nirūpamaḥ | tathaiva vastramāpnuyādityarthaḥ | rūpājīvāḥ veśyāḥ | sitahomataḥ śarkarāhomataḥ | pāpiṣṭhacetanaḥ avivekī tasya lakṣmī suṣprāpatvāt || 29 || -------------------------------------------- p. 381) sauvīrāktaistu kārpāsavījaistatkālahomataḥ | ardhendukuṇḍe niyataṃ vidviṣṭā ripavo'mbike || 30 || ariṣṭapatraistadvījaistattailāktaistathā hutaiḥ | mṛtyuvījairnimbatailasiktairhomāttu dantinaḥ || 31 || rāgāktaisturagāstadvattatpañcāṅgairhutairdhruvam | akṣabījaistu tailāktairhomaḥ sarvavināśavān || 32 || karañjavījaistatsiktairhomādvairivināśanaḥ | tathaivākṣatarūdbhūtapañcāṅgahavanādapi || 33 || nimbatailāplūtairakṣadrūmavījaistu homataḥ | taddine syādapasmārī vairī bhavati niścitam || 34 || arāterjanmanakṣatravṛkṣaiśca na gataistale | tadyonipiśitaistaiśca havanaṃ mṛtyukṛdripoḥ || 35 || yakṣākṣavijaiḥ sarṣapatailāktairhavanāttathā | jāyante veriṇaḥ kuṣṭharogā dehavilāpakāḥ || 36 || marīcaiḥ sarṣapairhomāttailāktairmmadhyarātrake | dāhajvareṇa grastaḥ syādarātistaddinairdhruvam || 37 || -------------------------------------------- sauvīretyādirbhiṃdhruvamityantairaṣṭabhiḥ ślokairnavasaṃkhyaṃ nigrahahomamupadiśati | tatra arddhendukuṇḍe vakṣyamāṇe | tadvījaiḥ ariṣṭavījaiḥ | tattailāktairnimbatailāktaiḥ | tathā vidviṣṭā bhavantītyarthaḥ | tadvad yadvat dantinaḥ | tatpañcāṅgaiḥ mṛtyupañcāṅgaiḥ | tadaktairnimbatailākaiḥ | sarvavināśavān sarvajantuvināśakaraḥ | tatsiktairnimvatailāktaiḥ taddinairmaṇḍalādibhiḥ | tadyonipiśitaiḥ śatrunakṣatrayonimāṃsaiḥ | taiśca nakṣatravṛkṣaiḥ yakṣākṣabījāni gurumukhādavagantavyāni | tailāktaistilasambhavatailārkteḥ || 37 || -------------------------------------------- p. 382) evaṃ nigrahahomeṣu svarakṣāyai tathānvaham | snigdhaiḥ samprāptasadvidyairjapahomādi kārayet || 38 || mṛtuñjayena vā tadvat prayogastābhireva ca | vidyābhiranyathā siddhaṃ mantramapyāśu nāśayet || 39 || prāguktānāntu kurvvīta nigrahaṃ svasya roṣataḥ | vittāśayā vā na kadāpyācaredbhūtikāmukaḥ || 40 || nityaklinnāvidhau proktaistarpaṇaistāni sādhayet | anayā vidyayā karmāṇyaśeṣāṇi maheśvari || 41 || atha yantrāṇi vakṣyāmi nānābhīṣṭapradāni vai | yaiḥ sarvve sarvvadā sarvvasamīhitamavāpnuyuḥ || 42 || svarayuktalipivrātagarbhāṃ vidyāṃ samālikhet | sarvvatrokteṣu vidhivat sthāneṣu parameśvari || 43 || -------------------------------------------- evamityādinā nāśayedityantena ślokadvayenābhicārakarttuḥ svarakṣāvidhānakramamupadiśati | tatra snigdhaiḥ ātmasamasukhaduḥkhaiḥ | mṛtyuñjayena catustriṃśatpaṭalavakṣyamāṇena | vā vikalpe | anyathā svarakṣāvidhānavaiparītyena || 39 || prāguktetyādinā ślokenābhicāreṇa guṇavidhānamupadiśati | tatra prāguktānāṃ trayodaśapaṭale navatitamādiślokatrayoktānāmevetyarthaḥ | ācarennigraham abhicāryyāṇāṃ tatroktānāmityarthaḥ || 40 || nityaklinnetyādinā ślokena tarpaṇānyupadiśati | tatra tāni tatroktāni || 41 || atha yantrāṇītyādibhirvicakṣaṇa ityantairarddhādhikaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairvidyāyā ādye mātṛkāvisarākṣarayojanāt sañjāteṣu ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyeṣu rūpeṣvāditaḥ ṣoḍaśādhikacatuḥśatasaṃkhyaistaiḥ vargakramataḥ ṣaddhiṃśatividhāni yantrāṇyupadiśati | tatra sarve sādhakāḥ | svarayuktalipivrātagarbhāṃ akārādikṣakārāntāni ṣaṭsaptatyadhika pañcaśatānyakṣarāṇi vidyāyā ādau ekamekaṃ yojayet | tena tatsaṃkhyāni vidyārūpāṇi sambhavantītyarthaḥ | ukteṣu vakṣyamāṇeṣu | parameśvarīti devīsambuddhiḥ | taddvayaṃ vṛttadvayaṃ | tadvahiḥ ṣaṭakoṇādvahiḥ | tattrayaṃ vṛttatrayaṃ | -------------------------------------------- p. 383) trikoṇaṃ vṛttayugmañca ṣaṭkoṇaṃ taddvayantathā | tadvahiḥ ṣaḍdalaṃ padmaṃ tattattrayañca saṃlikhet || 44 || ādyakūṭaṃ likhet sādhyaṃ garbhe madhye vidhānataḥ | trikoṇeṣu ca ṣaṭkoṇe ṣaṭpatreṣu samālikhet || 45 || kūtānyanyāni coktāni tatra pañcadaśānyapi | antarvṛttāntaradvandve bhūtārṇāṃśca kriyocitān || 46 || -------------------------------------------- trikoṇeṣu yantrasya sarvamadhyatrikoṇatraye ityarthaḥ | anyāni dvitīyādīni | tatra pañcadaśasu sthāneṣvityarthaḥ | antarvṛttāntaradvandve koṇavāhyabṛttadvayavīthyāṃ ṣaṭkoṇavāhyavṛttavīthyāñcetyarthaḥ | kriyocitān stambhanavaśyādikriyocitān pārthivavarṇādīn | tatra lekhanakramaḥ prativīthikaṃ daśadaśakramāt | sasādhyakarmmavarṇaiśca ante sahitamiti śeṣaḥ | māyābinduyuktāṃ kramotkramāt | etaduktaṃ bhavati pratyakṣaraṃ visarjanīyayuktāṃ pratilomāṃ mātṛkāṃ sarvavāhyavṛttāntaravīthīdvaye antarvṛttavīthyām abhitaḥ samālikhya pratyakṣaraṃ binduyuktāmanulomāmeva vahirvīthyā mabhitaḥ samālikhediti | evaṃ ṣaḍviṃśatividhaṃ | kramotkramāt vargakramataḥ | ṣaḍviṃśatiyantraviracanākramo yathā | iṣṭapramāṇabhramāt vṛttaṃ sampādya tadanantaraikaikāṅgulamānena vṛttadvayaṃ kṛtvā tadantaraṃ caturaṅgulamānena hṛtaṃ kṛtvā tatra ṣaḍdalāni kṛtvā tadantare ekāṅgulamānena vṛttaṃ sampādya tadvṛttavyāsārddhamānataḥ prāgvat ṣaṭkoṇaṃ kṛtvā tadantarastatsandhispṛṣṭāspṛṣṭavṛttaṃ vidhāya tadantaraikāṅgulamānena vṛttaṃ niṣpādya tadvṛttarekhāspṛṣṭatryasraṃ samarekhaṃ trikoṇaṃ vidhāya tatra sarvamadhye mūlavidyāyā ādau mātṛkāvisarasaṃyogasañjāteṣu ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyeṣu kūṭarūpeṣvādyaṃ kūṭaṃ sasādhyanāmakamālikhya trikoṇasya trikoṇeṣu agrādiprādakṣiṇyena dvitīyādīni trīṇi kūṭākṣarāṇyālikhya tadvahiḥ ṣaṭsu koṇeṣu agrādiprādakṣiṇyena pañcamādīni ṣaṭkūṭākṣarāṇyālikhya tadvahiḥ ṣaṭsu yantreṣu ekādaśākṣarādīni ṣaṭkūṭākṣarāṇi saṃlikhya evaṃ ṣoḍaśākṣarāṇyekavargajāti samālikhya trikoṇavāhyavṛttadvayāntaravīthyāṃ ṣaṭkoṇavāhyavṛttadvayāntaravīthyāñca karmmocitāni bhūtākṣarāṇyagrādiprādakṣiṇyena daśadaśālikhya padmavāhyavṛttatrayāntaravīthīdvaye binduvisarjanīyayuktāmanulomapratilomamātṛkāñcānte sādhyādisahitāṃ vāhyavīthyārambhataḥ prāgvadvilikhya prathamaṃ yantraṃ sampādyānantaramasminneva -------------------------------------------- p. 384) sasādhyakarmmavarṇaiśca vahirvṛttāntaradvaye | mātṛkāṃ vilikhenmāyābinduyuktāṃ kramotkramāt || 47 || evaṃ ṣaḍviṃśatividhaṃ yantraṃ kuryyādvicakṣaṇaḥ | parastāttu śatenāpi ṣaṣṭyā kūṭairlikhet pavim || 48 || prākpratyagdakṣiṇodakka sūtrāṇyaṣṭādaśa kṣipet | taistu koṣṭhāni jāyante navāśītiśatadvayam || 49 || tatra koṇeṣu koṣṭhāni dvātriṃśanmārjayettathā | tato vajraṃ bhavenmadhye tvekaṣaṣṭyā śatātmakam || 50 || tasya dikṣu trikoṇāni vidadhyādekakoṣṭhataḥ | madhyakoṣṭhe likhedvidyāṃ sādhyākhyākarmmasaṃyutām || 51 || trikoṇeṣu tu tat kūṭānyālikhet sādhyavanti ca | prāgvadārabhya vilikhet prādakṣiṇyapraveśataḥ || 52 || -------------------------------------------- yantre vargakramataḥ pratyekaṃ yāvat ṣaḍviṃśatisavargaṣoḍaśākṣaralekhanataḥ pūrvoktena yantreṇa sārddhaṃ ṣaḍviṃśatisaṃkhyāni yantrāṇi sambhavantīti || 47 || parastādityādibhiḥ śubhamityantaiḥ arddhādyaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ mūlavidyāyāḥ prāguktaṣaḍviṃśatiyantraviniyuktaśiṣṭaiḥ kūṭarūpaiḥ ṣaṣṭyadhikaśatasaṃkhyaiḥ koṣṭhavajrayantranirmmāṇaṃ tadanubhāvañcopadiśati | tatra parastāt viniyuktakūṭarūpebhyaḥ | pavirvajraṃ | taiḥ sūtraiḥ | dvātriṃśat pratikoṇamiti śeṣaḥ | tathā yathā viṣamavajrākāraṃ madhye'vaśiṣṭaṃ bhavet | tadvaiṣamyametadyantraracanāvyākhyāne vyākhyāsyāmaḥ | śatātmakaṃ śatakoṣṭhātmakamityarthaḥ | ekakoṣṭhataḥ pratidiśaṃ | vidyāṃ śuddharūpāṃ mūlavidyāṃ | tatra sādhyākṣaralekhanaṃ kakārodare prāgvat | kūṭānīti saptaviṃśatimavargaprathamākṣarādi prokteṣu uktasaṃkhyeṣu āditaścatvāryyakṣarāṇyagrakoṇāt prādakṣiṇyāccaturṣu koṇeṣvālikhedityarthaḥ | prāgvadārabhya agratrikoṇorddhapaṃktikoṣṭhapañcake madhyakoṣṭhamārabhya trikoṇatrikoṇacatuṣkalikhitākṣaracatuṣṭhayoparitanānītyarthaḥ | etat proktarūpaṃ | etatkoṣṭhavajrayantraviracanākramo yathā | prākpratyagdakṣiṇodakkasamāntarālamāṣphālitairaṣṭādaśabhiḥ sūtrairekonanavatya -------------------------------------------- p. 385) etadvajraṃ mahadyantraṃ samastāpannivāraṇam | samastābhīṣṭadaṃ sarvvavijayaśrīpradaṃ śubham || 53 || -------------------------------------------- dhikaddviśatasaṃkhyāni koṣṭhāni niṣpādya tatra paritaḥ sarvavāhyapaṅktiṃ mārjayitvā tataścatasṛṣu dikṣu sarvamadhyapaṃktiparyyantapaṃktiddvayavāhyarekhāddvayāgrāṇi trikoṇākārāṇi kṛtvā tatastadantaścaturṣu koṇeṣu pratikoṇaṃ dṛśyamānavāhyavīthyāṃ nava navakoṣṭhāni mārjayitvā tatastadantaścaturṣu koṇeṣu pratikoṇaṃ dṛśyamānavāhyavīthyāṃ pañca pañca koṣṭhāni mārjayitvā tatastadantaścaturṣu koṇeṣu pratikoṇaṃ dṛśyamānavāhyavīthyāṃ trīṇi trīṇi koṣṭhāni mārjayitvā sambhūyaivaṃ pratikoṇe dvātriṃśat ddvātriṃśat koṣṭhāni sambhūyāsmin yantre trikoṇavajramaṣṭaviṃśatyadhikaśatakoṣṭhāni mārjayet | evaṃ kṛte catasṛṣu dikṣu pratidiśaṃ trikoṇacatuṣṭayāntarālasthānāntarālasthapaṃktyā pañca pañcakoṣṭhāni tadantarālasthānāntarālasthapaṃktidvaye pratidiśaṃ sapta sapta koṣṭhāni tadantarālasthapaṃktau pratidiśaṃ tat koṣṭhasaptakādadhikaṃ caturṣu koṇeṣu catvāri koṣṭhāni pratikoṇamekaikakrameṇa pṛthak nirgatāni bhavanti | tatastadantaraḥ asamacaturasrasthāni ekonapañcāśat koṣṭhāni caivaṃ sambhūya sarvavāhyagatatrikoṇacatuṣṭhayena sārddhamekaṣaṣṭyadhikaśatasaṃkhyāni viṣame'smin vajre yantre sambhavanti | asya vajrasya mūle pūrvoktaṃ tathāśabdābhipretaṃ vaiṣamyaṃ tu catasṛṣu dikṣu vāhyato dvitīyatṛtīyapaṃktyoḥ samasaṃkhyakoṣṭhatvaṃ | tatra sarvamadhyakoṣṭhe śadvāṃ vidyāṃ prāgvat kakārodaragatasādhyāditrayākhyāvatīmālikhya sarvavāhyadiggatakoṇacatuṣṭaye agrādiprādakṣiṇyena prāguktasaṃkhyeṣu mūlavidyāsvarūpeṣu pūrvoktavargakramajanitaṣaḍviṃśatiyantralikhitaṣaḍviṃśativargātma- ṣoḍaśādhikacatuḥśatākṣarebhyo'vaśiṣṭeṣu daśavargātmasu ṣaṣṭyadhikaśatasaṃkhyeṣvāditaścatvāri kūṭarūpākṣarāṇi prāgvat sādhyagarbhāṇi samālikhya taduparigatapañcakūṭādīni ṣaṭpañcāśadadhikaśatasaṃkhyāni kūṭākṣarāṇi śiṣṭeṣu tatsaṃkhyeṣu koṣṭheṣu agratrikoṇorddhvasthapaṃktigata koṣṭhapañcakamadhyakoṣṭhamārabhya prādakṣiṇya praveśagatyā yuktakramaṃ vidyāgarbhaṃ sarvamadhyakoṣṭavarjamālikhediti | etadviṣamaṃ mahadvajrayantraṃ proktaphalasiddhi pradamiti || 53 || -------------------------------------------- p. 386) saptaviṃśatiruktāni yantrāṇyevaṃ maheśvari | saptaviṃśati nakṣatrasamānyetāni cedapi || 54 || * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * || 55 || phalāni teṣāṃ kramaśo vadāmyuktakrameṇa vai | viniyogakramañcaiva susphuṭaṃ parameśvari || 56 || prathamenārccitena syādrogā naśyantyaśeṣataḥ | svaveśmani vidhāyaitat pīṭhe bhūmitale'pi vā || 57 || proktadravyāṇi saṃpiṣya tatpaṅkenātha susphuṭam | trirātraṃ saptarātraṃ vā saptaviṃśatirātrakam || 58 || sampūjya tatra kumbhantu vidyauṣadhijalānvitam | nidhāyābhyarccya gadinamabhiṣiñcettataḥ sukhī || 59 || evamanyāni yantrāṇi prokteṣu viniyojayet | teṣāṃ vilekhanadravyāṇyākarṇaya vadāmi te || 60 || kucandanaṃ candanañca sindūraṃ sendurocanam | kāśmīramaguruṃ kuṣṭhaṃ elākakkolajātibhiḥ || 61 || svarkṣavṛkṣairdvādaśabhirhimāmbu paripeṣitaiḥ | jalairnakṣatravṛkṣotthaiḥ śubhairbbā sūkṣmapeṣitaiḥ || 62 || dvitīyaṃ vijayaṃ praptyai vidadhyāt proktarūpataḥ | vāde vivāde samare dyūteṣu ca jayī bhavet || 63 || -------------------------------------------- saptaviṃśatītyādibhirāpnuyādityantaiḥ ṣoḍaśabhiḥ ślokaiḥ sambhūya saptaviṃśatiyantraiḥ saptaviṃśatinakṣatreṣu tadātmanā samarccanādikaṃ vāreṣu ca tathārccanaṃ tatastithisamarcanādikramaṃ copadiśati | tatra saptaviṃśatiyantrāṇi anantara pūrvoktena saha saptaviṃśati yantrāṇītyarthaḥ | tena kāraṇena tānyeva saptaviṃśatinakṣatrāṇyeva vibhaktyā sārddhamiti śeṣaḥ | tānyevetyatra evāsyānvayaḥ | sādhyaṃ prāgvattāni yantrāṇi | tattaddineṣu tattadyantraprāpteṣu aśvinyādinakṣatreṣu | teṣāṃ yantrāṇām | parameśvarīti sambuddhiḥ | syāt -------------------------------------------- p. 387) tṛtīyādyeṣu navasu grahānnava samarccayet | devyātmarūpāttenāsya tairbbādhā na bhaved dhruvam || 64 || stambhayeddvādaśenāśu proktakramavidhānataḥ | saṃgrāmagamanaṃ varṣāmudyogaṃ vācamāgraham || 65 || trayodaśādyairvajrāntairyantraistithimayairapi | tattattithiṣu taiḥ prāgvadvāñchitānāpnuyād dhruvam || 66 || teṣu teṣu tu yantreṣu tattattithidinādhipān | vāreśānapi saṃpūjya tattat phalamavāpnuyāt || 67 || kāryyodyogeṣu jāteṣu vāñchiteṣvitareṣvapi | vārarkṣatithisaṃproktayantre tāṃ taiśca daivataiḥ || 68 || āvṛttāmarccayedagnirakṣovāyvīśadiggataiḥ | rogaśāntiṃ samudyogaphalābhīṣṭānyavāpnuyāt || 69 || -------------------------------------------- avyayamidamākhyātaprakṣepakamavadhāraṇārthaṃ | vā vikalpe | proktadravyāṇi vakṣyamāṇāni kucandanādīni | vā vikalpe | tatra yantre nidhāya proktadivasapūjānantaraṃ | sukhī gadīti śeṣaḥ | prokteṣu kramānnakṣatreṣu kāryeṣu ca vakṣyamāṇeṣu prokteṣu senduṃ sakarpūraṃ | dvādaśabhiḥ kucandanādinakṣatravṛkṣotthairjalaiḥ | śubhaiḥ śuddharūpaiḥ | vā vikalpe sūkṣmapeṣitairdravyairiti śeṣaḥ | dvitīyaṃ yantramiti śeṣaḥ | proktarūpataḥ tattannakṣatrādiṣu tattaddinapūjanābhiṣekataḥ | tṛtīyādyeṣu tṛtīyayantrādyeṣu navasu yantreṣu ekādaśānteṣviti śeṣaḥ | devyātmarūpāt devīmayavigrahāt tena kāraṇena | asya sādhakasya | tairgrahaiḥ | etadgrahārcanaṃ tattadvāreṣu karttavyamiti sampadāyaḥ | rāhuketvorvārau prāgvat | dvādaśena proktanavakāt pareṇa yantreṇeti śeṣaḥ | proktakramavidhānataḥ tatprāptanakṣatrataddinārccanāditaḥ | trayodaśādyaiḥ pūrvoktāt paraiḥ tithimayaiḥ pañcadaśasaṃkhyāviśiṣṭatvāt | prāgvat samarcitairiti śeṣaḥ | tithidinādhipān vakṣyamāṇarūpān | vāreśān kulasundarīpaṭaloktān dvividhān | tāṃ devīṃ | tairdaivataiḥ tithyādīnāmagnirakṣovāyvīśadiggataiḥ tithinakṣatravāreśadvayapūjyarūpaiḥ proktakramadiggataiḥ daivatairityatrānvayaḥ | rogaśāntiṃ prāguktāṃ samastām | samudyogaphalāni prārabdhakāryyaphalāni || 69 || -------------------------------------------- p. 388) vārāṇāmadhipāḥ proktāstithinakṣatradevatāḥ | ṛkṣavṛkṣāṃstathā yonī rnigade parameśvari || 70 || vahnirdasrāvumā vighno bhujaṅgā ṣanmukho raviḥ | mātaraśca tathā durgā diśo dhanadakeśavau || 71 || yamo haraḥ śaśī ceti tithīśāḥ parikīrttitāḥ | nakṣatradevatāścāpi śṛṇu vakṣye yathāvidhi || 72 || aśvinau ca yamo vahnirdhātā candraḥ śivo'ditiḥ | guruḥ sarpāśca pitaraḥ aryyamā bhaga eva ca || 73 || dinakṛcca tathā tvaṣṭā mārutendrāgnimitrakāḥ | indro niṛtitoyākhyau viśvedevā haristathā || 74 || vasavo varuṇaḥ paścādaja ekapadastathā | ahirbradhnastathā pūṣā proktā nakṣatradevatāḥ || 75 || -------------------------------------------- vārāṇāmityādibhirgajā ityantairekādaśabhiḥ ślokaiḥ prāguktavāradevatāsmaraṇapuraḥsaraṃ tithinakṣatravṛkṣanakṣatradevatānakṣatrayonīścopadiśati | tatra proktā kulasundarīpaṭale | tathā yonīrnakṣatrayonīrityarthaḥ | vahnītyādinā ślokena tithidevatāsu pañcadaśasu dvādaśadevatā upadiśati | yama ityādinā ślokenāvaśiṣṭāstisrastithidevatāḥ samupadiśya nakṣatradevatāprastāvañca karoti | aśvināvityādinā ślokena saptaviṃśatinakṣatradevatāsu tatsaṃkhyātāsu dvādaśanāmānyupadiśati | tatra śivo'ditiḥ śivaḥ aditiriti padacchedaḥ | dinakṛdityādinā ślokena śiṣṭāsupañca daśasaṃkhyāsu tāsu daśadevatānāmānyupadiśati | tatra indrāgnī ityekasya nakṣatrasya devate | vasava ityādinā ślokena proktāvaśiṣṭadevatāpañcakanāmopadeśaṃ proktanigamanañca karoti | kāraskara ityādinā ślokena saptaviṃśatinakṣatravṛkṣeṣu tatsaṃkhyeṣu daśavṛkṣanāmānyupadiśati | āmalakodumbara iti divyatvāt sandhiḥ āmalaka udumbara ityarthaḥ | palāśetyādinā śiṣṭeṣu saptadaśasaṃkhyeṣu teṣu ekādaśavṛkṣanāmānyupadiśati | -------------------------------------------- p. 389) kāraskaraścāmalakodumbaro jambukastathā | khadiraḥ kṛṣṇavaṃśau ca pippalo nāgarohiṇau || 76 || palāśaplakṣakāmbaṣṭhabilvārjjunavikaṅkatāḥ | vakulaḥ saralaḥ sarjo vañjulaḥ panasastathā || 77 || arkaḥ śamī kadambaśca cūto nimba stathā'ntime | madhūkaśceti saṃproktā vṛkṣā mānāṃ kramādamī || 78 || aśvagajamajasarpasarpiṇīśvabiḍālikāḥ | ajāmārjāramūṣāśca mūṣikā vṛṣamāhiṣī || 79 || vyāghraśca mahiṣo vyāghrī mṛgī mṛgaśunī kapiḥ | gokarṇo vānarī siṃhī turagā siṃhagogajāḥ || 80 || yadā rogādi duḥkhārttirbhavettadarddhakairdinaiḥ | mūhurtaiḥ saṃkhyayāhobhiḥ śāntiḥ syāddviguṇena vā || 81 || -------------------------------------------- arketyādinā ślokena proktāvaśiṣṭaṣaḍvṛkṣanāmopadeśaṃ proktanigamanañca karoti | atra antime madhūka ityanvayaḥ | revatyāṃ madhūka ityarthaḥ | bhānāṃ nakṣatrāṇām | aśvamityādinā ślokena saptaviṃśatinakṣatrayoniṣu tat saṃkhyāsu trayodaśayonināmāni upadiśati | tatra śvaviḍālikā śvā ca viḍālikā cetyarthaḥ | vṛṣa mahiṣī vṛṣaśca mahiṣī cetyarthaḥ | vyāghra ityādinā ślokena śiṣṭayonināmānyupadiśati | tatra mahiṣavyāgrhī mahiṣaśca vyāghrī cetyarthaḥ | mṛgaśanī mṛgaśanyāviti uttarārddhapadam | atra tithidevatādinakṣatrayonyantānāṃ sarveṣāṃ nāmāni gurumukhādavagantavyāṇi || 80 || yadetyādinā ślokena jvarādirogārambhe samayajñānena rogaśāntisamayajñānopāyamupadiśati | tatra etaduktaṃ bhavati yadā jvarādirogārambhastadā yasminnakṣatre yāvatsaṃkhyāghaṭikāgatāstatsaṃkhyairahobhirvā tadarddhasaṃkhyairahobhirvā rogamuktiṃ jānīyāditi | atra saumyeṣu takṣatreṣu rogārambhaścet proktakramato rogaśāntiḥ | krūreṣu nakṣatreṣu ced rogiṇo dehatyāga iti sampradāyaḥ || 81 || -------------------------------------------- p. 390) ādhāre pañca yantrāṇi svādhiṣṭhāne catuṣṭayam | prokteṣu bhāvayettāni tāvanti maṇipūrake || 82 || anāhate tataḥ pañca yantrāṇi paribhāvayet | viśuddhākhye ca catvāri pañcājñāyāmiti kramāt || 83 || tattattithidineṣvevaṃ bhāvayet ṣoḍaśīṃ śivām | tattaccakragatāḥ sarvā bhāvayet sarvasampade || 84 || ādhārādiṣu cakrāṇi bhāvayeduktayogataḥ | natu sarvatra sarbbāṇi bhāvayenna kadāca || 85 || bhāvanāyāmaśaktānāṃ tattadyantrādvahistathā | proktānyādhārapadmāni kṛtvā tatrārcayecchivām || 86 || evaṃ dineṣu vāreṣu nakṣatreṣu triṣu kramāt | saṃpūjya devīmiṣṭāni prāpnuyāt proktavāsaraiḥ || 87 || -------------------------------------------- ādhāretyādibhiḥ kadācanetyantaiścaturbhiślokaiḥ proktānāṃ saptaviṃśatisaṃkhyānāṃ yantrāṇāṃ mūlādhārādiṣu ṣaṭsvādhāreṣu uktavibhedakramaprāptaṃ yantraṃ vibhāvayataḥ phalāvāptimupadiśati | tatra prokteṣu saptaviṃśatisaṃkhyeṣu | tāvanti catvāri ityarthaḥ | iti kramāt prathamayantrādikramataḥ | tattattithidineṣu yantraprāpteṣu | etaduktaṃ bhavati prathamādīnāṃ yantrāṇāṃ proktasaṃkhyāvibhinnānāṃ tattadyantraprāptatithidineṣu mūlādhārādiṣu pratidinamekaikasya bhāvanamiti | ṣoḍaśīṃ citrānityāṃ śivāṃ dhyāyataḥ | natu sarvatra sarvāṇi sarvādhāreṣu sarvāṇi yantrāṇi svecchayā proktasaṃkhyāvibhāgena bhāvanīyāni | ukta prathamādivibhedakramataḥ prokteṣu proktānyeva bhāvanīyāni || 85 || bhāvanāyāmityādinā vāsarairityantena ślokadvayenādhāreṣu bhāvanāyāmaśaktānāṃ vahistattadādhārapadmāni prāgvat kṛtvā tattanmadhye tattatprāptaṃ yantramālikhya tattattithivāranakṣatreṣu devīṃ samārādhya proktavāsaraiḥ prāgukta saptaviṃśatyā dinaiḥ proktāni phalānyavāpnuyādityupadiśati || 87 || -------------------------------------------- p. 391) valiñca dadyātteṣveva vāsareṣu yathāvidhi | pañcāśanmithunānāñca proktacakre'rddharātrake || 88 || madhyāhne sandhyayoścāpi cakrasthānāmapīśvari | mithunoktakrame śaktimantravaccakragāminām || 89 || kūṭānāṃ mantrarūpāṇi proktāni sphuṭamīśvari | taisteṣāṃ teṣu kāleṣu valiṃ dadyāttatheritaiḥ || 90 || devyāstvanugrahaproktanivedyaiḥ śikthakaṃ mahat | vidhāya tasya madhye tu kṛtvā dīpaṃ ghṛtāplutam || 91 || vidhāya tattanmantraistu vidadhyāttānyanukramāt | pratyekaṃ devatānāṃ vā mithunānāmathāpi vā || 92 || dadyādapūpapanasamocāghṛtaguḍānvitam | kulmāṣapāyasānnena vyañjanaṃ chāgamāṃsayuk || 93 || itthaṃ kāryyasya gurutālāghavāpekṣayā dinaiḥ | sādhayet saptabhiḥ pakṣānmāsānmaṇḍalato'pi bā || 94 || mithunānāṃ valiṃ dadyāt pratimāsaṃ gṛhe'rccayet | pratyabdaṃ vā gṛhe mantrī jīvedādyāmahodayaḥ || 95 || -------------------------------------------- valimityādibhirnarā ityantairnavabhiḥ ślokairdevyāḥ prāguktapañcāśanmithunānāñca validānaprakāraṃ tatphalāni copadiśati | tatra teṣveva vāsareṣu proktayantraprayogavāsareṣu | anyadapi maṅgalārthaṃ amaṅgalapratighātārthañca nityaśaśca pañcāśanmithunavalipradānaṃ kuryāditi sampradāyaḥ | pañcāśanmithunānāṃ ṣoḍaśapaṭaloktānāṃ proktacakre tatraivokte | etaduktaṃ bhavati ṣoḍaśapaṭale aṣṭanavatitamaślokoktacatuḥṣaṣṭipade cakre madhyataścatuṣkoṣṭhānyekīkṛtya tatra dinanityāṃ sādhyagarbhāmālikhya vahiragrādiprādakṣiṇyanirgamana ghaṭikākramato mithunānānāmarcanavalipradānādi kuryyāditi | sandhyayoḥ prātaḥsāyantanyoḥ | cakrasthānāṃ kūṭavidyāśaktīnāṃ mūla śaktisahitānāṃ valiṃ dadyādityatrānvayaḥ | īśvarīti devīsambuddhiḥ | śaktimantravat mithunoktaśaktimantravat | -------------------------------------------- p. 392) evaṃ kālātmamithunavalidānena pūjanāt | smaraṇāt kīrttanāt sarvavāñchitānāpnuyurnarāḥ || 96 || mithunānāṃ balidravyāṇyākarṇaya maheśvari | yaistuṣṭiṃ prāpya tānyāśu prayacchantyabhivañchitam || 97 || daśānāṃ pāyasaṃ dadyāddaśānāntu guḍodanam | pañcānāṃ mudgabhinnānnaṃ pañcānāṃ dadhibhaktakam || 98 || dadyādapūpaṃ pañcānāṃ pañcānāṃ kṣīraśarkare | pañcānāṃ nārikelasya phalakṣodaṃ guḍānvitam || 99 || pañcānāṃ sitabhaktābhyāṃ mocāphalamudīritam | mithunārccārato nityaṃ yo'sau syānmāntrikāgraṇīḥ || 100 || -------------------------------------------- cakragāmināṃ kūṭānāmityatrānvayaḥ | etaduktaṃ bhavati pūrvaṃ pañcāśanmithunaśaktividyāvadatroktayantragatavidyākūṭaśaktīnāmapi proktābhiḥ pratyekaṃ pañcadaśākṣarābhiḥ kūṭasahitābhirvidyābhiḥ pūjanaṃ balidānañca kuryyāditi | tāḥ vidyā yathā prathamaṃ bījadvayapūrvaṃ tattatkūṭamuccārya tato rūpiṇīśaktītyuktvā tataḥ saptākṣarīṃ vadet tena pañcadaśākṣaryyaḥ ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatavidyāḥ sambhavanti | tairmantraisteṣu kāleṣu prāguktasandhyātrayādiṣu | īritairvakṣyamāṇaidevyāścitrānityāyāḥ anugrahaproktanaivedyaiḥ ṣoḍaśe paṭale navatitamaślokoktapāyasānnaguḍānnabhinnānnaharidrānnatilānnakevala- śuddhānnairityarthaḥ | śikthakaṃ piṇḍamityarthaḥ | pratyekamityādinaitaduktaṃ bhavati pradhānadevatāyā eva ṣaḍbhiḥ sametairvā tasyāstat parivārāṇāmapi vā tasyāstatparivārāṇāṃ mithunānāmapi yugmasya ekamekaṃ vā pṛthak pṛthagiti vā balidāne pakṣatrayacatuṣṭayamuktaṃ bhavatīti | apūpādidravyanavakaṃ pūrvoktanivedyadravyasahitaṃ bhavati | tannāmāni gurumukhādavagantavyāṇi | api vā vikalpe | vā vikalpārthaḥ | smaraṇānmithunānāṃ kālarūpitvānusandhānāt || 96 || mithunānāmityādibhiragraṇīrityantaiścaturbhiḥ ślokairmithunavalidravyāṇi nityaṃdeyāni tadarccanaphalaṃ copadiśati | tatra validravyāṇi nityadeyāni prayogadeyāni ca | -------------------------------------------- p. 393) ahaṅkāramayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || 101 || iti nityātantre śrīkādimate ekaviṃśatipaṭalaṃ paripūrṇam | -------------------------------------------- dadhibhaktakaṃ dadhimiśramannamityarthaḥ | sitabhaktābhyāṃ mocāphalaṃ śarkarāmilitānnakadalīphalānītyarthaḥ | etānyeva nityavalipradāne ca mithunānāṃ dravyāṇi | asau arccakaḥ || 100 || iti ṣoḍaśanityātantre śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ citrānityāvidyāvidhānaprakāśanaparamekaviṃśatitamaṃ paṭalam paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 21 || granthasaṃkhyā - saptaviṃśatiyantrāṇi vyākhyāgranthāḥ śatadvayam | pādādhikādyuttarāḥ syuḥ paṭale tvekaviṃśake || dvāviṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityānāṃ yā proktā validevatā | sā vidyā kurukullāyāḥ pañcaviṃśākṣaroditā || 1 || saiva trikhaṇḍā tatraiva proktā vidyā tu saṃkhyayā | saptabhiḥ prathamā proktā trayodaśayutā purā || 2 || tṛtīyā sā pañcaviṃśadakṣarā sakaleṣṭadā | evaṃ sā tribhirapyetairvidyārūpairabhīṣṭadā || 3 || ikṣvirāghṛtadugdhāvdhimadhyage navaratnake | dvīpe tāṃ lalitāṃ nityavinodānanditāṃ yajet || 4 || -------------------------------------------- pūrvasminnekaviṃśe paṭale ṣoḍaśyāścitrānityāyā vidhānamupadiśyānantaraṃ sarvāsāṃ nityānāṃ validevatāyāḥ svasmāt svasmāt apṛthagbhūtāyāḥ kurukullāyā vidhānamupadiśati atha ṣoḍaśanityetyādinā tadityantena ślokaśatarūpeṇa dvāviṃśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādibhirabhīṣṭhadā ityantaistribhiḥ ślokaiḥ kurukullāvidyāyāstṛtīyapaṭaloktasvarūpaṃ traividhyaṃ teṣāṃ trayāṇāṃ khaṇḍānāṃ pratyekaṃ tatroktāmakṣarasaṃkhyāṃ tairdevatāyā vāñchādāyitvañcopadiśati | tatra pañcaviṃśākṣaroditā tṛtīye paṭale iti śeṣaḥ | tatra pañcaviṃśākṣarā prathamadvitīyakhaṇḍaprakṛtirūpā tṛtīyakhaṇḍabhūtā mūlavidyetyarthaḥ | saiva pañcaviṃśākṣaraiva | trikhaṇḍā trirūpabhedā | tatraiva tṛtīyapaṭala eva | tṛtīyā sā sā khaṇḍadvayamūlabhūtā vidyā tṛtīyakhaṇḍa ityarthaḥ | sā kurukullā || 3 || ikṣvityādinā tīrapālikāmityantena adhyarddhaślokena sarvāṅginityāyā lalitāyāścaturthādipaṭalatrayaproktapūjākramasmāraṇena atra asyāḥ kurukullāyāḥ tadaṅgatvamabhipraiti | tatra nityavinodānanditāṃ saṅgītādibhiḥ | tattoretyādinā ślokapūrvārddhena prasaṅgatastasyā lalitāyā aṅgabhūtāmuparitanapaṭalavakṣyamāṇavidhānamasyāḥ kurukullāyāḥ pūrvamevābhyarcanīyatvāt pañcamīṃ vārāhīṃ yajediti prastauti | tatra tattīre ikṣusāgaratīre tasya caturṇāṃ prathamatvāt | ikṣusāgaravelāyāṃ vārāhīmarcayet tataḥ ityāgamāntaroktatvācca | tatra tasyāḥ samavasthānaṃ dakṣiṇapaścimakoṇadik pradeśe lalitābhimukhamiti sampradāyaḥ || 4 || -------------------------------------------- p. 395) tattīre pūjayeddevīṃ pañcamīṃ tīrapālikām | tatsāgareṣu parito ratnapotacarīṃ yajet || 5 || tadājñayā ratnapotaṃ tannāmnaiva samarccayet | valicakrañca tenaiva tanmadhye ca samarccayet || 6 || pūrvapaścimadigdvārasaṃyutaṃ caturasrakam | kṛtvā tadantaḥ padmañca sāṣṭapatraṃ sakarṇikam || 7 || karṇikāyāṃ cāru kṛtvā navayoniṃ samarccayet | ṣaḍaṅgaṃ vālayā kṛtvā tenārghyamapi sādhayet || 8 || || 9 || -------------------------------------------- tatsāgareṣvityādinā samarccayedityantenārddhādyena ślokenāsyāḥ kurukullāyāḥ pūjāprastāvapūrvakaṃ tatra ratnapotavalicakrārcanamupadiśati | tatra tatsāgareṣu pañcamyadhiṣṭhita tattīrasāgarādiṣu | ratnapotacarīṃ kurukullāṃ | tatra tadājñayā tīrapālikāyāḥ pañcamyāḥ samanujñayā sāgareṣu tasyāḥ kurukullāyāḥ pūjanaṃ samavasthānamikṣusāgare uttarapaścimakoṇe | ratnapotacarīmityuktyā sādhakābhimukhamiti sampradāyaḥ | tattu dakṣiṇapaścimakoṇe pañcamyāḥ samavasthānāt | ratnapotaṃ ratnanirmmitapravahaṇarūpraṃ adyatanapravahaṇasvarūpavaditi sampradāyaḥ | tannāmnaiva ratnapotanāmnaiva namo'ntena vakṣyamāṇavisarjanīyahṛllekhāpūrveṇa | yathā hrīḥ ratnapotāya namaḥ iti samarccayet | valicakrañca vakṣyamāṇarūpaṃ | tenaiva māmnaiva prāgvannamo'ntena visarjanīyaśaktyādyena | yathā hrīḥ valicakrāya namaḥ iti samarcayet | tanmadhye ratnapītamadhye || 6 || pūrvetyādinā samarcayedityantenādhyarddhena ślokena devyāḥ kurukullāyāḥ nityasaparyācakramupadiśati | tatra pūrvapaścimadigdvārasaṃyutamityatra śākhānirmmāṇānuktāvapi uttaratra dakṣaśākhādītyuktyā pratidvāraṃ śākhādvayopetatvaṃ caturasrasyoktamiti sampradāyaḥ | cāru yathāmānaṃ | etaduktaṃ bhavati prākpaścimataḥ saśākhādvayadvārayugmaṃ samacaturasradvayaṃ koṇeṣu dikṣu ca devatāsthānacihnitaṃ vidhāya tanmadhyasthaladvayopetamaṣṭadalaṃ padmaṃ kṛtvā tasya karṇikāyāṃ navayonicakraṃ prāguktacatustripañca caturaṃśaiḥ vidhāya tannāmamantreṇa tadarccayediti || 8 || ṣaḍaṅgamityādinā ślokottarārddhena ṣaḍaṅganyāsamarghyasādhanañcopadiśati | tatra vālayā kulasundarīvidyayā sajātikayeti śeṣaḥ | tena ṣaḍaṅgena mūlavidyayā pañcaviṃśatyakṣarayā trivārādahīnamabhyarccayecca || 9 || -------------------------------------------- p. 396) trikhaṇḍamudrayā mūlamantreṇādyena cāvahet | dhyātvatthaṃ parivāraistāṃ devīṃ gandhādibhiḥ kramāt || 9 || vikīrṇakuntalāṃ nagnāṃ raktāmānandavigrahām | dadhānāṃ cintayedvāṇaṃ cāpapāśatuṇīḥ karaiḥ || 10 || tat samānāyudhākāravarṇā devyastu vāhyagāḥ | ṛtusnātāḥ sphuradyonyaḥ sadānandāruṇekṣaṇāḥ || 11 || hṛllekhayā sthāpanādīnupacārān samācaret | tatastadājñayā rohe bhrāmiṇīṃ drāviṇīṃ yajet || 12 || paścimadvāramārabhya dakṣaśākhādi pūjayet | sūryyasomaṃ tithivāraṃ yogarkṣakaraṇānyapi || 13 || -------------------------------------------- trikhaṇḍetyādibhirīkṣaṇā ityantaistribhiḥ ślokairāvāhanamudrāmantrapuraḥsaraṃ devyāḥ saparivārāyā nityasaparyyādhyānamupadiśati | tatra ādyena saptākṣararūpeṇa mantreṇeti śeṣaḥ | itthaṃ vakṣyamāṇarūpataḥ | gandhādibhiryajediti śeṣaḥ | nagnāṃ digambarāṃ devyā digambaratvakathanaṃ sacci (mbi) dānandamayatvāt | anāvṛtatvamityapaskaraḥ sampradāyārthaḥ | ānandavigrahāṃ sambidānandarūpatvāt | āyudhakramastu svadakṣiṇādharādita uttarāntaṃ aprādakṣiṇyāt | ṝtusnātāḥ sphuradyonyaḥ etaddevyā api sādhāraṇaṃ tasyāḥ ṛtusnātatvasphuradyonitvakathanaṃ prāguktasaccidānandamayatvanityollāsātiśayatvamiti sampradāyaḥ | asyā lalitāṅgatvapūjane'pyetadeva dhyānaṃ natu tatsamāna miti ca sampradāyaḥ || 12 || hṛllekhetyādibhiḥ pūjayedityantairadhyarddhaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairdevyā upacārapūrvaṃ sāvaraṇacatuṣṭayanityasaparyyākramamupadiśati | tatra hṛllekhayā savisarjanīyayeti sampradāyaḥ | tathā tattanmantrādigatayā atra sarvaśaktīryajediti | sthāpanādīn ādiśabdaḥ sannirodhādiviṣayaḥ | upacārān arghapādyādīn | tadājñayā devyājñayā | bhrāmiṇīṃ drāviṇīṃ yajet | tayoravasthānantu ratnapotapūrvapaścimakoṭyoḥ | dakṣaśākhādi devyāḥ paścimābhimukhāyā dakṣiṇapārśvaśākhādiprādakṣiṇyācca | yakṣiṇīścetyatra bahuvacanāntaṃ tāsāṃ ṣaṭtriṃśat saṃkhyāviśiṣṭatvāt | tanmantro yathā | hrīḥ yakṣiṇīrūpiṇīśaktipādukāḥ pūjayāmi iti | anyāsāṃ tattannāmānte pādukāṃ -------------------------------------------- p. 397) yakṣiṇīśca tathā tārāṃ pūrvadvārasya śākhayoḥ | vyomavāyvagnitoyakṣmārūpiṇīśaktisaṃyutam || 14 || śabdasparśañca rūpañca rasagandhañca pūrvavat | ghrāṇān buddhiṃ tathāśaktimaṣṭapatreṣu pūjayet || 15 || tadantaraṣṭakoṇeṣu vāgdevyaṣṭakamarccayet | tato vāṇān dhanuḥpāśamaṅkuśañcābhito yajet || 16 || madhyatrikoṇakoṇeṣu secchājñānakriyātmikāḥ | śaktīryaṣṭvātha tanmadhye sambidāsanamarccayet || 17 || tatastāṃ pañcaviṃśārṇamūlamantreṇa pūjayet | tatastadājñayā potaparītaṃ dvīpamāgataḥ || 18 || paścimaṃ puṣparāgañca saṃprāpyāvataret kramāt | parīyamāṇe dikṣvetānarccayettatra tatra vai || 19 || ikṣvirāghṛtadugdhābdhīn paścimādi vilomataḥ | namo'ntairnāmabhiḥ pūrbbaṃ pūjayedgandhapuṣpakaiḥ || 20 || -------------------------------------------- pūjayāmīti hrīḥ vyomarūpiṇīśabdaśaktipādukāṃ pūjayāmītyādayaḥ śabdādīnāṃ mantrā boddhavyā iti | pūrvavat agrādiprādakṣiṇyena tathā rūpiṇīśaktyādisahitam arcayet | agrādiprādakṣiṇyena abhitaḥ prāgvanmadhyatrikoṇādvahirabhitastattadbhujāntikeṣvaprādakṣiṇyena yadvā prāgvat kramāttanmadhye trikoṇamadhye | sambidāsanamiti devatāyā bharttṛbhūtaṃ sambidātmakaṃ puruṣamiti sampradāyaḥ | tatra devatāsthānaprakārastvāvaraṇaśaktīnāmavasthānaprakāraśca gurumukhādevāvagantavyaḥ | tanmantro yathā hrīḥ sambidāsanāya namaḥ iti | pañcaviṃśārṇamūlamantreṇa khaṇḍadvayaprakṛti bhūtena tṛtīyenetyarthaḥ || 18 || tata ityādinā puṣpakairityantenārddhvādyena ślokadvayena devyāḥ pradhānadevatārūpalalitāṅgatvena sthitimikṣvādisāgarapūjāñcopadiśati | tatra tadājñayā kurukullājñayā parotaṃ bhavediti śeṣaḥ | paścimaṃ puṣparāgamiti lalitādevyā nityapūjāpaṭaloktanavaratnadvīpāgrakhaṇḍasya puṣparāgamayatvāt tat smārayati | parīyamāṇe parito -------------------------------------------- p. 398) navaratnamayaṃ dvīpamityādi prāgudīritam | evaṃ samarccitaṃ devyā lalitāyāḥ priyaṅkaram || 21 || evaṃ devī pūjayituḥ śīghraṃ vahu manīṣitam | prasīdati yatastasmāt pūjayedevamīśvari || 22 || devīnāṃ kurukullāntu toyādupari pūjayet | pañcaviṃśārṇamūlena pūjānte parameśvari || 23 || devyā valiḥ samākhyātastārāśaktestu vidyayā | tāṃ śṛṇu tvaṃ priye vacmi tārāvidyāṃ daśākṣarīm || 24 || bhūḥ svena marutā yukto rayo dāhaścarānvitaḥ | rayo dharānvitaḥ paścādrayayugmaṃ marudyutam || 25 || etattṛtīyaṃ ṣaṣṭhaṃ syāccaturthaṃ saptamaṃ bhavet | ṣaṣṭhaṃ tadaṣṭamaṃ vidyāt hṛdambumarudanvitam || 26 || -------------------------------------------- bhrāmyamāṇe tatra tatra pradeśe iti śeṣaḥ | paścimādi vilomataḥ proktakrameṇa ikṣusāgarādīn namo'ntairnāmabhiḥ pūrvaṃ pūrvamiti bījadvayaṃ smārayati bījadvayaṃ nāmabhirādau saṃyojya tairityarthaḥ | tanmantrā yathā hrīḥ śrīḥ ikṣusāgarāya namaḥ ityādayaḥ || 20 || navaratnamayamityādinā īśvarītyantena ślokadvayena lalitāyā devyāḥ samārādhana viśeṣe phalaviśeṣamupadiśati | tatra prāgudīritaṃ lalitānityapūjanopadeśe proktarūpataḥ | evaṃ prāgvat | prasīdati prayacchati devī iti śeṣaḥ | īśvarīti devīsambuddhiḥ || 22 || devīnāmityādinā ślokena kurukullāyāḥ devyāḥ svatantrapūjākramamupadiśati || 23 || devyā ityādibhiḥ parameśvarītyantaiścaturbhiḥ ślokairddevyāḥ kurukullāyāḥ svatantranityapūjāyāṃ valiṃ tadvidyāṃ daśākṣarīṃ tathā balidānañcopadiśati | tatra devyāḥ kurukullāyāḥ bhūḥ svena yukteti śeṣaḥ oṃ iti | marutā yukto rayaḥ tā iti | dāhaścarānvitaḥ re iti | rayo dharānvitaḥ tu iti | rayayugmaṃ marudyutaṃ tā iti | etattṛtīyaṃ ṣaṣṭhaṃ syāt | etasyā eva vidyāyāḥ re iti tṛtīyamakṣaramevāsyāḥ | -------------------------------------------- p. 399) haṃsaśca marutā yuktaḥ proktā vidyā daśākṣarī | anayāsyā valiṃ dadyādvidyayā parameśvari || 27 || dhyānaṃ devyāḥ śṛṇu prājñe samastāpannikṛntanam | asyāstoyeṣu sarbbatra bādho na bhavit smṛteḥ || 28 || śyāmavarṇāṃ trinayanāṃ dvibhujāṃ varapaṅkaje | dadhānāṃ bahuvarṇābhirvvahurūpābhirāvṛtām || 29 || śaktibhiḥ smarevadanāṃ ratnamauktikabhūṣaṇām | ratnapādukayoḥ nyastapadāmbujayugāṃ smaret || 30 || homaṃ kuryyānnityaśastu ghṛtāktairaktapuṣpakaiḥ | sugandhibhiḥ sitaiḥ puṣpairannājyābhyāṃ ghṛtena vā || 31 || prāgvadvratayuto vidyāṃ pañcaviṃśati lakṣakam | japitvā pūjayet sandhyāsvatha tarpaṇahomakam || 32 || -------------------------------------------- ṣaṣṭhamakṣaraṃ syādityarthaḥ | caturthaṃ saptamaṃ | asyā eva vidyāyāścaturthaṃ tukārākṣaramevāsyāḥ saptamamakṣaraṃ bhavedityarthaḥ | ṣaṣṭhaṃ tadaṣṭamam | asyā eva vidyāyāḥ ṣaṣṭaṃ rephaṃ re ityakṣaramevasyā aṣṭamamakṣaraṃ vidyāt jānīyādityarthaḥ | hṛdambumarudanvitaṃ svā iti navamamakṣaraṃ | haṃsaśca marutā yuktaḥ hā iti daśamamakṣaraṃ bhavati | anayā proktayā daśākṣaryyā asyāḥ kurukullāyāḥ valim ata eva vidyayā | tārāśakteḥ sarvapūjādau ṣoḍaśārṇena valiriti sampradāyaḥ | parameśvarīti debīsambuddhiḥ || 27 || dhyānamityādibhiḥ smaredityantaistribhiḥ ślokairbalidevatāyāḥ tārāśaktervalisamayadhyānamupadiśati | tatra asyāstārāśakteḥ yasmāt kāraṇāt smṛteḥ vakṣyamāṇadhyānādityarthaḥ | varapaṅkaje vāmadakṣiṇābhyām | śaktibhiḥ āvṛtāmiti pūrvatrānvayaḥ | nyastapādāmbujayugāṃ valigrahaṇārthamabhimukhamāyāntaumityarthaḥ || 30 || homamityādinā ślokena devyāḥ kurukullāyā nityahomadravyāṇyupadiśati | tatra vā vikalpe || 31 || prāgvadityādinā kriyāmityantenādhyarddhenaikena ślokena pañcaviṃśatyarṇāyā mūlavidyāyāḥ -------------------------------------------- p. 400 kuryyānnityoditeṣvanyatamena havanakriyām | evaṃ saṃsiddhavidyastu nityārccāniratastathā || 33 || prayogānācaredbhaktyā kāmyān proktakrameṇa vai | homena pūjayā yantrabhāvanena ca tān śṛṇu || 34 || ghṛtāktaiḥ sarṣapairhomādvaśayedvanitājanam | sarṣapasnehasaṃsiktairmaricairānayecca tāḥ || 35 || tailāktaistu tilairhomānmadhyarātre yathāvidhi | nārīnaranṛpānanyān vaśayed yāvadāyuṣam || 36 || ajāghṛtāktairbbandhūkakusumairmadhyarātrake | havanādvanitāḥ sarbbā mohayet premakautukaiḥ || 37 || kṣīrāktairmallikāpuṣpairhavanādbrāhmaṇānnṛpān | vaśayecchatapatraiśca tathā vicakilaiḥ śubhaiḥ || 38 || savatsasitagodugdhasametairnārikelajaiḥ | phalakṣodaiḥ sitayutairhavanāt svarṇamāpnuyāt || 39 || nārikelaphalakṣodairguḍakṣaudraghṛtāhutaiḥ | prāguktakālato bittanicayaṃ samavāpnuyāt || 40 || kadalīphalahomena syādādyo'mbujahomataḥ | kahlārahomato'bhīṣṭaṃ labhate kumudadvayaiḥ || 41 || -------------------------------------------- puraścaraṇamupadiśati | tatra vrataṃ saṃkalpaḥ | vidyāṃ pañcaviṃśatyakṣarāṃ nityoditeṣvanyatamena nityahomokteṣu raktapuṣpādiṣvanyatamena || 32 || evamityādinā śṛṇvityantenārddhādyenaikena ślokena kṛtapuraścaraṇasyaiva prayogayogyatāṃ prayogaprakārāṃścopadiśati | tatra nityārccānirataḥ puraścaraṇānantaramapi | tān prayogān || 34 || ghṛtetyādibhiḥ kumudadvayairityantaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ caturddaśabhirdravyairhomāt nānāphalaprāptimupadiśati | tatra tā vanitāḥ | tailāktaistilasnehāktaiḥ | anyān -------------------------------------------- p. 401 utpalaiḥ pūjayeddevi samastāpadvimuktaye | padmaiḥ sitairlohitaiśca pūjayedindirāptaye || 42 || kumudābhyāṃ yajedvittalābhakāmanayā tathā | japāvandhūkakusumaistathā dāḍimajairapi || 43 || saugandhikairvicakilaiḥ kuṭajaiḥ śatapatrakaiḥ | punnāgajaiḥ pāṭalaiśca campakotthairyajecchive || 44 || saptabhiḥ saptavāreṣu bhāskarādiṣu pūjayet | proktakāleṣu vittāṭyo dharādhānyāṃśukādimān || 45 || candūnairarccayennityaṃ samastamapi vāñchitam | labhate proktakālena tathā kālāgurudravaiḥ || 46 || kuṅkumairnityaśaḥ pūjāṃ kuryyāt saubhāgyasiddhaye | karpūrairāyuṣaḥ siddhai vaśyastrīdhanasiddhaye || 47 || mṛgasvedamadābhyāñca pūjayenmāsamātrakam | kandarpasamasaubhāgyo vanitāsu naro bhavet || 48 || elālavaṅgakakkolajātibhirnityaśo yajet | abdamātraṃ tato loke viśrutaḥ syāt sa vaibhavaiḥ || 49 || karpūraśakalaiḥ pūjā sarbbābhīṣṭapradā bhavet | pūjitaistaistu jagdhaiḥ syānnaroyātyakhilapriyaḥ || 50 || -------------------------------------------- sāmantādīnapi | premakautukaiḥ praṇayotkaṇṭhābhiḥ | brāhmaṇān viprān | vaśayedityanvayaḥ | tathā vikalpa | sitayutaḥ śarkarāsaṃmilitaiḥ | prāguktakālataḥ maṇḍalāditaḥ | ādyaḥ ambujakahlārayorapi viṣayaḥ | kumudadvayaiḥ raktasitaiḥ || 41 || utpalairityādibhiḥ priya ityantairnavabhiḥ ślokairnānādravyaiḥ pūjanairnānāphalaprāptimupadiśati | tatra sitaiḥ padmairityanvayaḥ | lohitaistadvat kumudābhyāṃ prāgvajjapādibhirapi śrīlābhāya | saugandhikaiḥ kahlāraiḥ saptabhiḥ saugandhikādibhiḥ | tathā samastābhīṣṭalābha ityarthaḥ | vaśyastrīdhanasiddhaye karpūrairityanvayaḥ | -------------------------------------------- p. 402) vṛttatrayaṃ tathāṣṭāramavjaṃ tanmadhyatastathā | navayoniṃ vidhāyātra madhye māyāṃ sasādhyakām || 51 || ālikhyāṣṭasu koṇeṣu mantrārṇāṣṭakamālikhet | bahirdaleṣvapi tathā likheddvidbikrameṇa vai || 52 || bahirmātṛkayā māyāsvagayā pratilomayā | krameṇa cābhisaṃveṣṭya tena yantreṇa sādhayet || 53 || samastavāñchitaṃ pūjādhāraṇasthāpanādibhiḥ | yantraṃ rocanayālikhya bhūrje vā kṣaumakhaṇḍake || 54 || -------------------------------------------- mṛgasvedamadābhyāṃ mṛgasvedena mṛgamadena cetyarthaḥ | tataḥ yajanataḥ | taiḥ karpūrādibhiḥ | jagdhairbhakṣitaiḥ || 50 || vṛttatrayamityādibhiḥ sthāpanādibhirityantairadhyarddhaistribhiḥ ślokaiḥ pañcaviṃśatyakṣarayā tṛtīyayā mūlavidyayā yantranirmmāṇopadeśaṃ tadviniyogaprakāraprastāvaṃ ca karoti | tatra tanmadhyataḥ aṣṭadalābjamadhyataḥ | tathā kulasundarīpaṭalokta prakriyayā | atra madhye sarvamadhyayonimadhye | māyāṃ prāgvat hṛllekhāṃ savisarjanīyāṃ pañcaviṃśatyakṣaravidyāyāmekādaśākṣarabhūtāṃ | aṣṭasu koṇeṣu madhyakoṇavidhureṣu mantrārṇāṣṭakaṃ prathamadvitīyakhaṇḍaprakṛtibhūtapañcaviṃśatyakṣaramūlavidyā- kṣarapañcaviṃśakeṣu ādito'kṣarāṣṭakamityarthaḥ | ālikhet agrāt prādakṣiṇyamiti sampradāyaḥ | bahiḥ navayoneḥ | tathā prāguktakramasūcakaḥ | dvidvikrameṇa pratidalañca yonilikhita vidyākṣaranavakāduparitanāni ṣoḍaśākṣarāṇīti śeṣaḥ | vahiḥ aṣṭapatrapadmādvahirgatavṛttatrayāntarālavīthīdvaye | māyayā khagayā visarjanīyayuktayā binduyuktayā ca | krameṇa anulomena ca | sthāpanādibhirityatrādiśabdo'bhiṣekādiviṣayaḥ | yantraviracanākramo yathā abhīṣṭamānabhramato'ntarvahirvibhāgena vṛttatrayaṃ samadhyasūtraṃ niṣpādya tratrāṣṭadalaṃ padmaṃ vidhāya tatkarṇikāyāṃ prāgvat navayonicakraṃ vidhāya tatra sarvamadhyasthayonimadhye prathamadvitīyakhaṇḍaprakṛtibhūtapañcaviṃśākṣaratṛtīyamūla vidyāyāmekādaśākṣarabhūtāṃ savisarjanīyāṃ hṛllekhāṃ sādhakāditrayayuktāmālikhya vāhyakoṇeṣvaṣṭasvagrādiprādakṣiṇyāttanmūlavidyākṣareṣvādito'ṣṭau saṃlikhya tadbahiraṣṭadaleṣu prāguktakramāt sarvamadhyalikhitahṛlla khāvidhara śiṣṭākṣaraṣoḍaśakaṃ pratidalaṃ dvidvyakṣaraṃ kramāt samālikhya tadvāhyagatavṛttatrayāntarālavīthīdvaye -------------------------------------------- p. 403) gulikīkṛtya sikthasya madhyagaṃ tadvidhāya tu | tāpayedrātriṣu dinaiḥ prāguktaiḥ striyamānayet || 55 || daradena vilikhyaitat paṭe vā phalakodare | tatra devīṃ samāvāhya pūjayettairdinairbhavet || 56 || vaśe tribhuvanaṃ sarbbaṃ naranārīnṛpādikam | gajavājitarakṣāditiyyagajātīrapi dhruvam || 57 || tadyantraṃ sindhutīre vā nadītīre'thabā likhet | gaurakeṇa samāvāhya devīṃ tatraiva pūjayet || 58 || samastarogaduḥkhārttiśāntiḥ syāduditairdinaiḥ | lābhāśca pūjanāttatra paśudāsīdhanādinām || 59 || tadyantraṃ candanaiḥ kṛtvā pīṭhe taddinapūjanāt | putrapautrakalatrājñādhanadhānyādimān bhavet || 60 || tadayantraṃ hemarūpye vā bhūrje vālikhya dhāraṇāt | samastarogaduḥkhārttirahito varddhate sukhī || 61 || -------------------------------------------- antarvīthyāṃ mātṛkayā visarjanīyayuktayā pratilomayā prāgvat saṃveṣṭya tadvāhyavīthyāmanulomayā anayā binduyuktayā ca tathā prāgvat saṃveṣṭya vakṣyamāṇapūjādikrameṇa viniyogāt sarvaphalasiddhiriti || 54 || yantramityādibhiḥ sukhī ityantairarddhādyaiḥ saptabhiḥ ślokaistasya yantrasya prayogapañcakamupadiśati | tatra yantraṃ proktaṃ | ālikhyeti padacchedo vā vikalpe | sikthasya madhūcchiṣṭasya | gulikīkṛtya yantraṃ | prāguktairmaṇḍalādibhiḥ | daradena prāgvat | etad yantraṃ | vā vikalpārthaḥ | tatra yantramadhye pūjayennityakramataḥ | taiḥ prāgvat vaśe bhavediti pūrvatra sambandhaḥ | tarakṣaḥ vyāghraḥ tiryyagjātīścatuṣpadī jātīḥ vaśayediti śeṣaḥ | sindhutīre samudratīre | vā vikalpārthaḥ | athaveti ca taddhat ālikhet | tatra tatra susame bhūtale iti śeṣaḥ | tatra yantre pūjayet prāgvat | uditaiḥ prāgvat tatra pūjanādityanvayaḥ | tatreti sindhutīrādiviṣayaḥ | -------------------------------------------- p. 404) prākpratyagdakṣiṇodakka sūtraṣaṭkanipātanāt | koṣṭheṣu pañcaviṃśatsu trīṇi koṇeṣu mārjayet || 62 || koṣṭhairvvajraṃ tataḥ śeṣaistrayodaśabhirīritam | tanmadhye śaktimāyāsthāmālikhyākhyāṃ tato'bhitaḥ || 63 || likhedbidyāṃ tatastasmin pūjayedarddharātrake | vāñchitāṃ vanitāṃ mānakulalajjātilaṅghinīm || 64 || tṛṇarājadale kṛtvā yantraṃ sarṣapariṅgubhiḥ | paṭṭaśuṇṭhīmāgadhikāmaricārkapayoyutam || 65 || niśāsu sikthagaṃ dīpavahnau santāpayejjayam | vidyāṃ trayodaśārṇāntu taddigvaktro dinaiḥ striyam || 66 || -------------------------------------------- dhanādīnāṃ lābhāśceti cānvayaḥ | ājñācarā valālaṃghanīyavacanataḥ | vādvayaṃ vikalpārthaḥ || 61 || prākpratyagityādibhiḥ sannibhā ityantairdaśabhiḥ ślokaistrayodaśākṣarayā dvitīyayā mūlavidyayā koṣṭhavajrayantranirmmāṇaṃ tena yantreṇa prayogacatuṣṭayañcopadiśati | tatra trīṇi pratikoṇamiti śeṣaḥ | śeṣaiḥ koṣṭhaistrayodaśabhirityatrānvayaḥ | tanmadhye yantrasya sarvamadhyakoṣṭhe | śaktimāyāsthāṃ śaktiriti visarjanīya hṛllekhāyā īkārasyāpi nāma atra sampradāyāt prakaraṇācca visarjanīyasya nāma māyeti ca pūrvoktānāṃ nāma atra prāgvat hṛllekhāyā māyeti nāma tena vidyāyāmekādaśākṣarabhūtavisarjanoyahṛllekhāsthaṃ yathā bhavati tathā ityarthaḥ | ākhyāṃ sādhakādīnāṃ | tataḥ madhyakoṣṭhataḥ vahiriti śeṣaḥ | vidyāṃ saśaktihṛllekhāvidhurāṃ dvādaśākṣarāṃ | tasmin yantre pūjayeddevīmiti śeṣaḥ | yantraviracanākramo yathā- prākpratyagdakṣiṇodakka samāntarālāni ṣaṭasūtrāṇyāsphālya pañcaviṃśatikoṣṭhāni niṣpādya teṣu koṣṭheṣu pratikoṇaṃ pratikoṇaṃ caturṣu koṇeṣu trīṇi trīṇi koṣṭhāni sambhūya dvādaśakoṣṭhāni madhye vajrarūpaṃ yathā bhavettathā mārjayitvā śiṣṭakoṣṭhatrayodaśakeṃ sarvamadhyakoṣṭhamadhye trayodaśākṣaradvitīyamūlavidyākṣaratrayodaśake ekādaśākṣarabhūtāṃ savisarjanīyāṃ hṛllekhāṃ prāgvat -------------------------------------------- p. 405) ākarṣayennavāgacchettatra kāmajvarāñchanaiḥ | avasthābhiśca daśabhirmṛtimeti suniścitam || 67 || bhūrje tāladale vā tadālikhya spaṣṭavigraham | madhūcchiṣṭapratikṛtaiḥ ṛju taṃ tāpayettathā || 68 || naranārīnṛpañcānyaṃ prāṇināṃ snehavihvalām | karoti yāvaddehāntaṃ te pratīpā lapanti ca || 69 || kajjalairyantramālikhya bhūrje kṣaume site'thavā | japitvā dhārayet sarvarogaduḥkhārttināśanam || 70 || gairikaiścandanopetairālikhya vimalāmbare | tadā striyaḥ śayānasya vairiṇyo dāsasannibhāḥ || 71 || vṛttadvayāntarākṛtvā ṣaṭkoṇaṃ tasya madhyataḥ | bhūḥ svagarbhagataṃ nāma vilikhyāstriṣu ṣaṭsvapi || 72 || -------------------------------------------- sādhakāditrayākhyāyuktāmālikhya tadadhaḥpaṃktikoṣṭhamadhyatrikamadhyakoṣṭhamārabhya yukta kramaṃ svaprādakṣiṇyanirgamanagatyā śiṣṭakoṣṭhadvādaśake madhyakoṣṭhalikhitasavisarjanīyahṛllekhāvidhuraṃ dvitīyamūlavidyākṣaradvādaśakamālikhya tatra pūjādibhirvakṣyamāṇaiḥ prayogairvakṣyamāṇaphalasiddhiriti | tṛṇarājadale tālapatra ityarthaḥ | yantraṃ proktaṃ | paṭulavaṇaṃ māgadhikā pippalo sikthagaṃ prāgvat | dīpavahnau dīparūpāgnau | taddigvaktraḥ sādhyāśābhimukhaḥ | dinairmaṇḍalādibhiḥ | nacāgacchat sādhyāpaditi śeṣaḥ | tatra yantre sthitā avasthābhiśca daśabhiḥ nayanaprītyādibhirmaraṇādibhiḥ | mṛtimiti daśamāvasthāsvarūpaṃ | vā vikalpe | tad yantraṃ | madhūcchiṣṭaiḥ pratikṛtaiḥ sādhyāyāḥ | tannirmāṇamekatriṃśe paṭale vakṣyamāṇāṃśakānuguṇataḥ | tathā vidyājapasahitaṃ dīpāgnau proktadinādityarthaḥ | anyaśabdaḥ sāmantādiviṣayaḥ | te prāṇinaḥ | pratīpāḥ pratikūlāḥ | kajjalairmasībhiḥ | site kṣaumaviśeṣaṇametat | athaveti vikalpārthaḥ | japitvā prāṇapratiṣṭhādisahitaṃ mūlavidyām | ālikhyayantramiti śeṣaḥ | dhārayet tadyantrasahitāmbaramitiśeṣaḥ || 71 || vṛttadvayetyādibhirvahirityantairdaśabhiḥ ślokaiḥ saptākṣarayā prathamayā mūlavidyayā yantranirmāṇakramaṃ tena yantreṇa prayogakañcopadiśati | tatra tasya ṣaṭkoṇasya -------------------------------------------- p. 406) ṣaḍakṣarāṇi vilikhet saptākṣaryyāḥ krameṇa vai | yantrametattālapatre bhūrjekṣaume'rkapatrake || 73 || prajapya vidyāmayutaṃ valmīke nikṣipecca tat | tatra sthitā yebhujagāḥ palāyante'tha taddine || 74 || tadūrmmikādau saṃlikhya saṃjapyābhyarccya kutracit | vidhāya nityaśaḥ pūjāsamete rakṣato gṛhe || 75 || bhūtapretapiśācāpasmāravetālarākṣasāḥ | yakṣagandharvabhujagavṛścikādyā na tatra vai || 76 || talliptvā kumbhasalile japitvā vidyayānayā | sahasravāraṃ salilairāsekaḥ kṣveḍanāśanaḥ || 77 || tatpītaṃ jaṭhare prāptamaśeṣaṃ nāśayedviṣam | dehagaṃ parameśāni trividhaṃ bhīṣaṇātmakam || 78 || -------------------------------------------- bhūḥ svagarbhagataṃ bhūriti okāraḥ svamiti binduḥ prathamamūlavidyādivarṇabhūtasabindukatrayodaśasvaragarbhagata- mityarthaḥ | nāma prāgvat | ṣaḍakṣarāṇi madhyalikhita prathamākṣaramūlapraṇavavidhurāṇi saptākṣaryyā mūlavidyāyāḥ krameṇa agrādiprādakṣiṇyarūpeṇa etallikhatveti śeṣaḥ | athavetyadhyāhāryyaṃ | vidyāṃ saptākṣarīṃ | tadyantraṃ | taddine nikṣepadine | yantrasyāyaṃ viracanākramaḥ yathā abhīṣṭamānabhramaṇenāntarvahirvibhāgato vṛttadvayaṃ vidhāya tatrāntarbṛttamabhye prāgvat ṣaṭkoṇaṃ vidhāya tat ṣaṭkoṇamadhye prathamabhūtasaptākṣaramūlavidyādyakṣarabhūtaṃ praṇavaṃ prāgvat sādhyagarbhamālikhya bahiḥṣaṭsu kāṇasu agrādiprādakṣiṇyena madhyalikhitapraṇavavidhurāṇi mūlavidyāyāḥ saptākṣaryyāḥ (? ṣaḍakṣaryyāḥ) ṣaḍakṣarāṇyālikhet | evametadyantraṃ bhūrjādiṣvanyatame likhitvā saprāṇapratiṣṭhaṃ saptākṣarīvidyāmayutaṃ japitvā tasya yantrasya valmīkanikṣepaṇāttatrasthāḥ sarpāḥ taddina evoccāṭitā bhavantīti | tadyantraṃ ūrmmikādau ūrmiketyaṅgulīyakam ādau śabdo valayāṅgadādyābharaṇaviṣayaḥ | rakṣataḥ puruṣasya | vṛścikādyāḥ ādyaśabdo lūtāmūṣakādiviṣayaḥ | tatra sthāpitagṛhaviśeṣaṇam | tat ūrmmikādilikhitaṃ yantram | anayā prathamayā saptavarṇayā āsekaḥ abhiṣekaḥ | kṣveḍanāśanaḥ sarvaviṣāpaharaḥ | tadyantrādhivāsitābhiraṅgiḥ mekaḥ -------------------------------------------- p. 407) tadvilikhya nakhāgreṇa nārikeladale smaran | tadrūpaṃ phaṇinaṃ vidyājapapūrvvaṃ nakhādinā || 79 || pīḍanāt pāṭanādbhogī pīḍitaḥ pāṭito bhavet | evaṃ sarvvaṃ triprakrāraṃ garalaṃ nāśayedidam || 80 || vālukāsu samālikhya yantramabhyarccya devatām | tatra tairveṣṭayet sapta bhoginaṃ na brajedvahiḥ || 81 || anāvṛttāni vidyāyāmakṣarāṇi trayodaśa | taiḥ ṣoḍaśasvaropetaiḥ saṃkhyāṣṭau ca śatadvayam || 82 || -------------------------------------------- dehagamiti viṣaviśeṣaṇaṃ trividhaṃ prāgvattatsthāvarajaṅgamakṛtrimātmakam | etaduktaṃ bhavati yantrābhivāsitābhijaptaṃ jalaṃ pītaṃ jaṭharagataviṣaṃ dehagataṃ trividhañca nāśayediti | tad yantraṃ | tadrūpaṃ yantraṃ likhitanālikerapatrarūpaṃ smarannityatrānvayaḥ | pīḍitaṃ pāṭitamiti divyatvādaṅgīkaraṇīyaṃ yantrapīḍanāt pāṭanāt pīḍitaḥ pāṭitaścetyartha | evamuktarūpataḥ | triprakāraṃ | prāgvat idaṃ yantra vālukāsu sikatāṣu | yantraṃ proktam tatra yantre | taiḥ tābhirityarthaḥ | vālukāviśeṣaṇatvāt | atrāpi divyatvādacintyaṃ vrajet | prabuddhopi bhogī bahiḥ vālukāveṣṭhanāt || 81 || anāvṛttānītyādinā maheśvarītyantena ślokadvayena pañcaviṃśākṣarāyāṃ khaṇḍadvayaprakṛtibhūtāyāṃ tṛtīyāyāṃ mūlavidyāyāṃ prāgvadapunaruktaṃstrayodaśabhirakṣaraiḥ svaprasāraṇādaṣṭottaradviśatasaṃkhyaistairyantrāṣṭakamupadiśati | tatra vidyāyāṃ sarvaprakṛtibhūtāyāṃ pañcaviṃśākṣarāyāṃ mūlavidyāyāṃ trayodaśa tāni tu kakāra ukāra repha lakāra yakāra okāra hakāra sakāra vakāra jakāra nakāra śakarākṣarāṇi | avāmaspṛktasvaragrahaṇe'pi prāguktaprayojakātilaṅghanena saṃyuktasyāpi svarasya grahaṇe trayodaśetyuktiprāvalyāt tayorakṣarayoranāvṛttatvamastyeva | taiḥ anāvṛttākṣaraiḥ | tāni aṣṭottaradviśatasaṃkhyānyakṣarāṇi | pūrvādyayantra pūrvokteṣu yantreṣvādyayantre | asminneva paṭale pūrvatra vṛttatrayamityādyekapañcāśattamādyena ślokatrayeṇa prokte | madhyataḥ sarvamadhyato dvayaṃ | akṣarayoḥ | vahirmadhyayonitaḥ | prāgvadvilikhediti sambandhaḥ | taiḥ aṣṭottaradviśatasaṃkhyairakṣaraiḥ | aṣṭau sambhūya | maheśvarīti -------------------------------------------- p. 408) tāni pūrvvādyayantre tu vilikhenmadhyato dvayam | bahiḥ prāgvattatastaiḥ syād yantrāṇyaṣṭau maheśvari || 83 || teṣvādyaṃ sarvvavāreṣu viniyuñjyādudīrite | dvitīyādīni yantrāṇi sapta bhānvādivāsare || 84 || viniyuñjyāt proktakarmmasvākhyālekhanapūrvvakam | vārākhyāṃ saptamīyuktāmālikhet sādhayeti tat || 85 || vaśyākarṣaṇaśāntyāptyai vidadhyādādyayantrataḥ | proktakrameṇa vidhinā śāntimarcanatastathā || 86 || -------------------------------------------- sambuddhiḥ | etaduktaṃ bhavati pūrvokteṣu yantreṣu ādye vāhyādabhyantarapraveśakramādvṛttatrayāṣṭapatrāmbujanavayoni-rūpe yantre sarvamadhye svaravikṛtapañcaviṃśākṣare mūlavidyānāvṛttākṣaratrayodaśakasaṃjātāṣṭhottaradviśata- saṃkhyeṣvakṣareṣvādito'kṣaradvayaṃ pratyakṣaraṃ sādhyādyupetamālikhya tadvāhyagatakoṇeṣvaṣṭasu sarvamadhyalikhitākṣaradvayāduparitanānyaṣṭākṣarāṇyagrāt- prādakṣiṇyenālikhya tadvahiraṣṭapatreṣu pratipatraṃ dvayaṃdvayamitikrameṇa navayonivilikhitākṣaradaśakāduparitanāni ṣoḍaśākṣarāṇi prāgvadālikhya evaṃ saṃbhūya ṣaḍviṃśatyakṣarāṇi kramādvilikhya vāhyavṛttatrayāntarālavīthidvaye prāgvat mātṛkāveṣṭanaṃ kuryyāt | etat prathamaṃ yantraṃ | evamasminneva yantre pūrvalikhitākṣaraṣaḍviṃśatikāduparitanamuparitanamakṣaraṣaḍviṃ- śatikaṃ krameṇālikhya pūrvoktena yantreṇa sahāṣṭau yantrāṇi sampādayediti || 83 || teṣvādibhijanmināmityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaistadyantrāṣṭakaviniyogādikamupadiśati | tatra teṣu aṣṭasu yantreṣu | ādyaṃ yantramiti śeṣaḥ | udīrite vaśyākarṣaṇetyādiṣaḍaśītitamaślokena vakṣyamāṇe | sapta iti padacchedaḥ | bhānvādivārake ādiśabdaḥ somāṅgārakavudhavṛhaspatiśukraśanaiścaraviṣayaḥ teṣāṃ vāre ityarthaḥ | proktakarmasu vakṣyamāṇakarmasu | ākhyālekhanapūrvakaṃ prāgvat sādhyādināmālikhanapūrvakamityarthaḥ | vārākhyāṃ sādhyādhaḥ sādhayeti | taditi lekhanīyavākyarūpaṃ | etaduktaṃ bhavati sarvamadhyagatākṣaradvayamadhye pratyekasmin vāre etatsādhayeti -------------------------------------------- p. 409) saptamaṃ pūjitaṃ kvāpi sthāpitaṃ potagarbhake | tannāśayanti tatpotamadhau sarbbaṃ tathā śive || 87 || tathā vāreṣu teṣūktānyālikhyābhyarccayecchivām | vāñchiteṣu samasteṣu tairdinaistānyavāpnuyāt || 88 || rogaśāntiṃ jayaṃ lābhaṃ nānābhīṣṭārthavigraham | śatrubhaṅgaṃ vaśaṃ nārīnṛpamarttyādijanminām || 89 || prākpratyagdakṣiṇodakkasūtrāṇyāsphālayet kramāt | dvāviṃśatiṃ tataścaikacatvāriṃśaccatuḥśatam || 90 || teṣu koṇeṣu parito mārjayet pūrvavat kramāt | pañcapañcāśadanyāni koṣṭhavajra maheśvari || 91 || śatadvayaṃ caikaviṃśaṃ teṣu dikṣu trikoṇakam | madhye'vaśiṣṭanavakamadhye nāmodarāṃ likhet || 92 || -------------------------------------------- akṣarāṇyadharādūrddhvāntamālikhediti | ādyayantrataḥ aṣṭasviti śeṣaḥ | proktakrameṇeti vidhinetyasya viśeṣaṇam | sa vidhistu prāṇapratiṣṭhāpuraḥsaraṃ ādhārasthāpanādiḥ | arcanataḥ tatra devīpūjanataḥ | tatheti samuccaye pūjitam | tattatprāptavāreṣu nāśayantīti yantrasaptakasaṃkhyāpekṣayā bahuvacanam | śive iti devīsambuddhiḥ | teṣviti vāraviśeṣaṇam | uktāni yantrāṇīti śeṣaḥ | taiḥ prāgvanmaṇḍalādibhiḥ | tāni rogaśāntyādīni vakṣyamāṇāni | marttyādijanmināmityādiśabdaḥ amātyasāmantādi sakalaprāṇijātaviṣayaḥ || 89 || prākpratyagityādibhiḥ śive ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ prāguktaiḥ svaraprasāritairaṣṭottaradviśatasaṃkhyairmūlavidyākṣa- rairavikṛtamūlavidyākṣarapañcaviṃśatikaiścaikaviṃśatyadhikadvi- śatakoṣṭharūpavajrayantranirmāṇaṃ tadviniyogāṃścopadiśati | tatra kramāddvāviṃśatiṃ prākpratyagdvāviṃśatiṃ dakṣiṇodakkadvāviṃśatimiti evaṃ kramādityarthaḥ | tata āsphālanataḥ | teṣu ekacatvāriṃśadadhikacatuḥśatasaṃkhyeṣu koṣṭheṣu | koṇeṣu caturṣu | pūrvavanmadhye vajrākāraṃ yathā bhavati | kramāt pañcapañcāśat pratikoṇaṃ pañcapañcāśat koṣṭhāni ityevaṃ kramāditi yāvat | saṃbhūya caturṣu koṇeṣu viṃśatyadhika dviśatasaṃkhyeṣu koṣṭheṣvityarthaḥ | catuḥkoṣṭhaiḥ pratidiśamekaikakoṣṭhamārjanata ityarthaḥ | anyāni mārjranāvaśiṣṭānīti śeṣaḥ | teṣu ekaviṃśatyadhikadviśatasaṃkhyaṣu koṣṭheṣvityarthaḥ | catuḥ koṣṭheṣu pratidiśaṃ ekaikakoṣṭhamārjanata ityarthaḥ | prāṅmadhyataḥ prāgdiganta paṅktikoṣṭheṣu madhyakoṣṭhamārabhyetyarthaḥ | tāni aṣṭottaradviśatasaṃkhyāti -------------------------------------------- p. 410) māyāṃ tadabhito mantravarṇāṃstristriḥkrameṇa vai | trikoṇeṣu ca sādhyāni likhedvajramitīritam || 93 || tadvajrayantre tu paṭe kṣaume vā susite śubhe | vilikhyābhyarccya tadyantraṃ pote rakṣati vāridhau || 94 || prāguktāni samastāni sādhayedvajrarūpiṇā | yantreṇānena kālena proktena satataṃ śive || 95 || -------------------------------------------- svaravikṛtamūlavidyākṣarāṇi likhet | yāvadakṣaraparyyavasānataḥ | madhye yantrasyeti śeṣaḥ | navakamadhye navakamadhyakoṣṭha ityarthaḥ | nāmodarāṃ sādhakādināmagarbhāṃ | māyāṃ pañcaviṃśārṇamūlavidyāyā ekādaśākṣarabhūtāṃ | tadabhitaḥ tadantargatamadhyakoṣṭhānantaraprākpaṅktimadhyakoṣṭhamārabhya prādakṣiṇyanirgamanagatyā triḥtriḥkrameṇa madhyakoṣṭhavarjaṃ pratikoṣṭhamiti śeṣaḥ | trikoṇeṣu cetyatra cakārāccaturṣu trikoṇeṣvapi sādhyākṣarāṇi māyāsthāni likhediti | tadyantraṃ vajrayantramiti śeṣaḥ | yantraviracanākramo yathā prākpratyagdakṣiṇodakkasamāntarālāni dvāviṃśati dvāviṃśati sūtrāṇyāsphālya tenaikacatvāriṃśadadhikacatuḥśatasaṃkhyāni koṣṭhāni niṣpādya teṣu caturṣu koṇeṣu pratikoṇaṃ pañcapañcāśatkoṣṭhāni sambhūya viṃśatyadhika dviśatasaṃkhyāni kāṣṭhāni prāgvanmadhye vajrākāraṃ yathā bhavati tathā tathā mārjayitvā tataścaturṣu dikṣu pratidiśamekaika koṣṭhamārjanataścatvāri trikoṇāni kṛtvā śiṣṭeṣu saptadaśādhika dviśatasaṃkhyeṣu koṣṭheṣu sarvaprācīnapaṅktisthakoṣṭhatraye madhyakoṣṭhamārabhya prādakṣiṇyapraveśagatyā yuktakramamaṣṭottaraśatadviśatasaṃkhyāni svaravikṛtamūlavidyākṣarāṇi yāvadakṣaraparyyavasānamālikhya tato madhyataḥ śiṣṭeṣu navasu koṣṭheṣu sarvamadhyasthakoṣṭhamadhye pañcaviṃśārṇamūlavidyāyā ekādaśākṣarabhūtahṛllekhāṃ sādhyagarbhāmālikhya śiṣṭeṣvaṣṭasu koṣṭheṣu madhyakoṣṭhānantara prācīnapaṃktimadhyakoṣṭhamārabhyāyuktakramaṃ prādakṣiṇyanirgamanagatyā pratikoṣṭhaṃ pañcaviṃśākṣara mūlavidyākṣarāṇi hṛllekhāvidhurāṇi trīṇi trīṇyālikhya caturdiggata trikoṇacatuṣkeṣvapi madhyakoṣṭhavat sasādhyāṃ hṛllekhāmālikhya tena yantreṇa vakṣyamāṇān viniyogān kuryyāditi | vā vikalpe | susite iti kṣaumaviśeṣaṇam | rakṣati yantramityatrānvayaḥ | tena karttṛbhūta yantramiti | prāguktāni atra proktāni kāryyāṇi | proktena prāgavanmaṇḍalādinā | śive iti devīsambuddhiḥ || 95 || -------------------------------------------- p. 411) tāṃ devīṃ pāśasambaddhaṃ sādhyamaṅkuśatāḍanāt | ākarṣantīṃ svapādānte sāñjaliṃ praṇatiṃ muhuḥ || 96 || rakṣa rakṣeti bhāṣantaṃ smaran vidyāṃ japanniśi | sādhyo narotha nārī ca vaśameti suniścitam || 97 || athavā sāñjaliṃ sādhyaṃ prāgvadvādinamaṅkuśe | protakeśasamākṛṣṭaṃ japet prāgvadbaśī bhavet || 98 || mantrākṣarāṇāṃ tejobhiḥ parītaṃ vā tathāvidhām | svayamevānayettāntu smaran jāpairbbaśaṃ nayet || 99 || evaṃ sā kurukullā te proktā sarvvārthasādhikā | lalitāvigrahā yena vaśinyādiyutā tataḥ || 100 || buddhvitattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || 101|| iti ṣoḍaśanityātantre śrīkādimate dvāviṃśata paṭalam || 22 || -------------------------------------------- tāmityādibhistata ityantaiścaturbhiḥ ślokairmantradevatābhāvanākarṣaṇavaśīkaraṇaṃ traividhyaṃ tasyāḥ kurukullāyā devyā vaśinyādiśaktyaṣṭakapariddṛtatvavāsanāṃ copadiśati | tatra tāmityasyottaraśloke (vātat) smarannityanenānvayaḥ | sādhyamityasya padasyāsya ślokasyottarārddhagatākarṣantīmityanenānvayaḥ | vidyāṃ pañcaviṃśārṇāṃ | prathaveti pakṣavyāvṛttau | prāgvadvādinaṃ rakṣarakṣeti prāgvat | ākarṣantīṃ devīṃ smaran vidyāṃ japedityathaḥ | bhavet prāguktaḥ sādhyavargaḥ | mantrākṣarāṇāṃ pañcaviṃśārṇamūlavidyākṣarāṇāṃ | tathāvidhāṃ rakṣarakṣeti bhāṣaṇādiyuktāṃ | svayameva ākarṣaṇādṛte | etaduktaṃ bhavati sādhya mantākṣaratejobhiḥ parītaṃ tejaḥsahanāśaktatvāt prāgvadbhāṣamāṇādiyuktaḥ svayameva devatākarṣaṇādiva tāmantaḥ smaran vidyāṃ japan vaśayatīti | evaṃ proktarūpataḥ | te iti devīṃ nirdiśati | yena lalitāvigrahavattvakāraṇena | tataḥ kāraṇāt || 100 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrokādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ ṣoḍaśanityāvalidevatārūpakurukullāvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ dvāviṃśat paṭalam paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam | granthasaṃkhyā | dvādaśāktāni yantrāṇi dvāviṃśe vyakriyāgatāḥ | granthāḥ syuḥ sārddhapādaikacatvāriṃśacchatadvayām || trayoviṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityānāmaṅgabhūtā tu pañcamī | taddvidhā kathitā pūrvaṃ tadaṅgāni ca pūjanam || 1 || sādhanaṃ siddhamantrasya prayogadhyānapūjanaiḥ | homairyantraiśca vakṣyāmi samastābhīṣṭasiddhaye || 2 || aṅgāni kṛtvā mantrārṇaiḥ saptabhiḥ ṣaḍyugena ca | daśabhiḥ saptabhiḥ saptasaṃkhyairjātibhiranvitam || 3 || trikoṇavṛttaṣaṭkoṇavṛttadvayasamanvitam | vidhāya cakraṃ tatraiva svanāmnāvāhya pūjayet || 4 || -------------------------------------------- pūrvasmin dvāviṃśe paṭale ṣoḍaśanityānāṃ balidevatāyāḥ kurukullāyā vidhānamupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityāṅgabhūtāyāḥ pañcamyākhyāyā vārāhyā vidhānamupadiśati | atha ṣoḍaśetyādyanayetyantaślokaśatarūpeṇa trayoviṃśena patalena | tatra atha ṣoḍaśetyādinā siddhaye ityanteṇa ślokadvayena paṭalārthānupadiśati | tatra pūrvaṃ tṛtīye paṭale | sādhanaṃ vidyāyā iti śeṣaḥ || 2 || aṅgānītyādinā ślokena ṣaḍaṅganyāsamantrānupadiśati | atra aṅgāni ṣaṭ kṛtvā ityasyottaraślokottarārddhāntargatapūjayedityayānvayaḥ | mantrārṇairvakṣyamāṇasaṃkhyākramabhinnairmūlavidyāyāmāditaḥ sambhūya tricatvāriṃśatākṣaraiḥ | ṣaḍayugena ṣaḍbhirakṣaraiḥ śiromantraḥ ṣaḍbhirakṣaraiḥ śikhāmantraścetyarthaḥ | jātibhiḥ hṛdayāya namaḥ ityādibhiḥ ṣaḍbhiḥ | anvita kriyāviśeṣaṇametat || 3 || trikoṇatyādibhiritītyantaiḥ ṣaḍbhiḥ śākardevyā nityapūjācakraṃ sāvaraṇadvayapūjāvidhānaṃ nityabhajanakramaṃ tatphalañcāpadiśati | tatra samanvitaṃ cakramityasya viśeṣaṇaṃ | nityapūjācakraviracanākramoyathā abhīṣṭamāna (pramāṇa bhramādantarvahirvibhāgenaikāṅgulāntarālaṃ vṛttadvayaṃ vidhāya tadantarvṛttamadhye prāguktamānataḥ ṣaṭkoṇaṃ vidhāya tanmadhyataḥ sandhirekhāspṛṣṭāspṛṣṭaṃ vṛttaṃ vidhāya -------------------------------------------- p. 413) daśottaraśatākṣaryyā vārāhīvidyayā priye | sarvamadhye samabhyarccya vāmadakṣāgrakoṇataḥ || 5 || krodhinīṃ stambhinīṃ caṇḍoccaṇḍāñcaiva svanāmabhiḥ | ādyabījāntyasaprāṇairupetāmatha pūjayet || 6 || ṣaṭsu koṇeṣu svāgrādibrāhmyādyā vāmato'rccayet | vṛtte caiva mahālakṣmīṃ pañcamīṃ madhyatastathā || 7 || balintu ṣoḍaśārṇena kṛtvābhyarccyopacārakaiḥ | tadagre tāṃ japedvidyāṃ sahasramathavā śatam || 8 || homañca kuryyāddinaśaḥ suśuddhaistilataṇḍulaiḥ | ghṛtena vā tato vidyā siddhā syādaṣṭatastataḥ || 9 || -------------------------------------------- tanmadhye prāgvat samatrirekhaṃ trikoṇaṃ yathopadeśaṃ vidhāya tatra devīmāvāhya vakṣyamāṇakrameṇa pūjayediti | svanāmnāvāhya sabindukahṛllekhādyena nāmnā | dvitīyāntena kriyāyuktena | tanmantro yathā hrīṃ vārāhīmāvāhayāmīti pūjayet | vakṣyamāṇakramataḥ daśottaraśatākṣaryyā tṛtīyapaṭaloktayā | priye iti devīsambuddhiḥ | sarvamadhye cakrasya sarvamadhyatrikoṇamadhya ityarthaḥ | vāmadakṣāgrakoṇataḥ devyāḥ | caṇḍoccaṇḍāmityuktvā svasvanāmabhiḥ asyāḥ parivāraśaktīrnamor'ntairnāmamantraiścaturthyantaiḥ pūjayediti sampradāyaḥ | ādyabījāntyasaprāṇairityanenaitaduktaṃ bhavatīti | krodhinīṃ stambhinīñca tattannāmādyākṣare sabinduke kroṃ iti staṃ iti coccāryya tatastannāmabhyāṃ caturthyantābhyāṃ namontābhyāmarcayitvā tataścaṇḍoccaṇḍāntu mātṛkāntyākṣarabhūtakṣakārasya o/kāraprakaraṇaprāpta binduśca taiḥ saṃyutaṃ kṣo/ ityuccāryya tadanantaraṃ pāramparyyaprokta kromiti coccārya tataścaṇḍoccaṇḍāyai nama ityuktvārcayediti | atra krodhinyādiśaktitrayasya hṛllekhāvaidhurryaṃ svasvabījādyatvāditi sampradāyaḥ | vāmataḥ aprādakṣiṇyena arcayet | hṛllekhādyairnamontairnāmabhiḥ | atrāsāṃ śaktīnāṃ saptānāṃ hṛllekhādyatvaṃ svasvabījādyarāhityāditi ca sampradāyaḥ | vṛtte sarvavāhyagatavṛttaddvayavīthyāṃ | tadagre devyā agre | abhimukhaṃ cāmaratālabṛntasaṅgītādivyāhṛtābhiranantābhiḥ śaktibhirvṛttadvayavīthyāṃ paritaḥ sthitābhirmahālakṣmyādibhiriti sampradāyaḥ -------------------------------------------- p. 414) jitendriyo haviṣyāśī maunī sandhyāsu pūjayan | vidyāṃ japellakṣasaṃkhyāṃ taddaśāṃśena tarpaṇam || 10 || arccanaṃ havanaṃ kṛtvā siddhamantro dayānvitaḥ | gurubhaktaḥ susantuṣṭaḥ śāntacittaḥ kṣamānvitaḥ || 11 || prayogānācaredbhaktyā yairiṣṭamakhilaṃ kṣaṇāt | sidhyatyayatnato devyāḥ prasādādvaibhavādapi || 12 || dhyāyecca devīṃ kolāsyāṃ taptakāñcanasannibhām | ākaṇṭhaṃ vanitārūpāṃ jvalatpiṅgaśiroruhām || 13 || -------------------------------------------- pañcamīṃ vārāhīṃ mūladevatāṃ | madhyataḥ prāgvat | tathā mūlavidyayā trivārādahīnamiti śeṣaḥ | arcayediti pūrvatrānayaḥ | etaduktaṃ bhavati cakramadhye devīmāvāhya tadanantaraṃ sabindukayā hṛllekhayā vidhurairnamontairnāmabhirabhyarcya tadbahiḥ ṣaṭsu koṇeṣu brāhmyādyāścāmuṇḍāntāḥ ṣaṭśaktīśca sarvavāhyavṛttadvayavīthyāṃ devyagramabhimukhamāsīnāṃ proktarājyacihnaparivārāṃ mahālakṣīñcaivaṃ sambhūya saptaśaktīstannāmamantraiḥ hṛllekhādyairnamontairarccayitvā punarapi madhye devīṃ tadvidyayā trivārādahīnamarccayet iti | balintu ṣoḍaśārṇena ṣoḍaśākṣareṇa valimantreṇa pūjārambhāvasānasamaye valiṃ prāgvat kuryyādityarthaḥ | sarvatra validvayapradānaṃ mūladevatāgrabhāge iti sampradāyaḥ | upacārakaiḥ ṣoḍaśabhiḥ | āvāhanādyanantaraṃ pūjānte ca atrārghyasthāpanamanuktamapi pūrvameva sādhāraṇoktatvāt | ṣaḍaṅgamūlābhyāṃ prāgvat sthāpayediti mukhyāgamaḥ | tāṃ daśottaraśatākṣarīṃ | athavā vikalpārthaḥ | vā pakṣāntare iti proktanityabhajanataḥ || 9 || jitendriya ityādibhirvaibhavādapītyantaistribhiḥ ślokairmūladevatāyāḥ puraścaraṇaṃ kṛtapuraścaraṇasya prayogārhatvañcopadiśati | tatra japellakṣasaṃkhyaṃ kevalamarccanaṃ havanaṃ japadaśāṃśaṃtarpaṇaṃ havanaṃ ca kuryāditi sarvamantrasāmānyaṃ | siddhamantraḥ proktarūpataḥ dayānvita ityādisiddhamantralakṣaṇaṃ | vaibhavāt devyā vaiśvarūpyāt | apiḥ samuccaye || 12 || dhyāyedityādibhirviśruta ityantaiścatustriṃśatā ślokaiḥ devyāḥ saparivārāyāḥ svatantranityapūjāsu dhyānaṃ āvāhanañcopadiśati | tatra dhyāyedityādibhiḥ śive -------------------------------------------- p. 415) trinetrāmaṣṭahastāñca cakrasaṅkhamathāmbujam | pāśañca muśalaṃ śīramabhayaṃ varadaṃ tathā || 14 || dadhānāṃ garuḍaskandhe sukhāsīnāṃ vicintayet | nitthapūjāsu tacchaktīstatsamānāḥ smarecchive || 15 || prayogeṣu smareddevīṃ siṃhasthāṃ vyāghragāmapi | gajārūḍhāṃ hayārūḍhāṃ tārkṣyārūḍhāñca śaktibhiḥ || 16 || śyāmāmapyaruṇāṃ pītāmasitāṃ dhūmravigrahām | tatprayogeṣu ca tathā dhyāyettattadavāptaye || 17 || aruṇāmaruṇākalpāmaruṇābhiśca śaktibhiḥ | āvṛtāṃ pañcamīṃ dhyāyan japedvaśyāptaye'niśam || 18 || -------------------------------------------- ityantaistribhiḥ ślokairdevyāḥ svatantranityapūjāsu kvacitprayogeṣu ca dhyānāvāhanaviśeṣādikamupadiśati | tatra dhyāyecca devīmityatra cakāreṇa devyāḥ saparivārāyā lalitāṅgapūjāyāṃ tatsamānāyudhākārātmakadhyānamantareṇa svatantranityapūjādiṣu vakṣyamāṇakrameṇa dhyāyediti sampradāyārthaḥ | kolāsyāṃ varāhamukhīṃ ākaṇṭhavanitārūpāmityantena kaṇṭhādadhorūpavigrahasya varāhātmakatvaṃ pramādenāpi na cintanīyamiti pariharatīti yāvat | jvalatpiṅgaśiroruhāṃ jvaladiva ūrddhāgrapiṅgalakeśāṃ || 13 || atrāyudhakramastu aṣṭabhujeṣūrddhvādidakṣiṇavāmakrameṇa | dadhānāṃ bhujairiti śeṣaḥ | sīraṃ halaṃ vicintayediti nityapūjāsu | vakṣyamāṇagaruḍetaravāhanadhyāna parivārārthatvānna punaruktidoṣaḥ | tacchaktīḥ parivāraśaktīḥ smarediti nityapūjāsviti pūrvatrānvayaḥ || 15 || prayogeṣvityādinā avāptaye ityantena ślokadvayena sarvaprayogeṣu sāmānyena vāhanavarṇādikamupadiśati | tatra śaktibhiḥ parivāraśaktibhiḥ | saheti śeṣaḥ | vakṣyamāṇakrameṇa || 17 || aruṇāmityādinā ślokena tasyā eva dhyānamupadiśati | tatra aruṇākalpāṃ padmarāgādibhiḥ kṛtākalpām || 18 || -------------------------------------------- p. 416) pītāṃ pītāmbarāṃ pītabhūṣaṇasragvilepanām | pītaśaktyāvṛtāṃ dhyāyet stambhaneṣu tu sarccadā || 19 || śyāmāñca durgame mārge siṃhasthāṃ bhīmavigrahām | śaktibhiḥ svasamānābhirantābhiḥ samāyutām || 20 || cintayan prajapan vidyāṃ yajettacchaktimadhyataḥ | svātmānaṃ bhāvayanmantrī vrajedakliṣṭavaibhavaḥ || 21 || siṃharkṣadvīpiśarabhaśṛṅgikukkuraśūkaraiḥ | gavayairbhujagairbhīmairdantibhirmmadamantharaiḥ || 22 || cauraiḥ krūrapraharaṇaiḥ krūrairanyairbhayāvahaiḥ | bhūtapretapiśācādyairākule'raṇyasaṅkaṭe || 23 || alabdhamārge vipine giriśṛṅge tathāvidhe | smareddevīmuktarūpāṃ nirātaṅko brajet sukhī || 24 || samareṣvapi bhīmeṣu patatsu rathadantibhiḥ | saṅkaṭeṣu duranteṣu smṛtvetthaṃ vijayī bhavet || 25 || -------------------------------------------- pītāmityādinā ślokena stambhanaprayogamupadiśati | tatra pītaśaktyāvṛtāṃ pītavarṇābhiḥ śaktibhirāvṛtām || 19 || śyāmāmityādibhiḥ sukhī ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairdurgamamārgarakṣāvidhānamupadiśati | tatra anantābhiḥ pratyekamasaṃkhyātābhiḥ krodhinyādibhirāvaraṇasthābhiḥ | akliṣṭavaibhavaḥ adhvaśrāntādibhirapyakliṣṭaparicchadādiyutaḥ | bhīmairiti siṃhādīnāṃ sarveṣāṃ viśeṣaṇam | anyaiḥ śākhāmṛgādibhiḥ | ākule niviḍe | araṇyasaṅkaṭe araṇyaiḥ pihitamārge | alabdhamārge itaḥ pūrvamamānuṣyagocaratayeti śeṣaḥ | tathāvidhe iti pūrvatra giriśṛṅge ityanenānvayaḥ | uktarūpāṃ śyāmāmityādinā ślokeneti śeṣaḥ | nirātaṅkaḥ nitarāṃ krośarahitaḥ | brajediti proktopasaṃhārārthartvātvānna punaruktidoṣaḥ || 24 || samareṣvityādibhirmadoddhatairityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ samaravijayadhyānamupadiśati | tatra duranteṣu maraṇanirodhanapralāpanām jalpaviśeṣaḥ (?) | itthaṃ -------------------------------------------- p. 417) nakharaṃ churikāṃ khaḍgaṃ vāṇaṃ śūlaṃ gadāṃ sṛṇim | cakrañca dakṣiṇairvibhradvāhubhirbhīmavigrahām || 26 || tarjanīṃ kheṭakaṃ carmmaṃ cāpaṃ ḍamarukaṃ halam | pāśaṃ śaṅkhañca dadhatīmanyairnīlāṃ svaśaktibhiḥ || 27 || gajādhirūḍhāṃ dviradaiḥ śaktyārūḍhaiḥ samāvṛtām | vairisenāṃ samastāñca nipātya parighairbhuvi || 28 || taduparyyabhitaḥ preṅkṣat kadalīketusaṅkulam | carantīṃ śaktivṛndaiśca bhīmārāvairmmadoddhataiḥ || 29 || bhānumaṇḍalamadhyasthāṃ śūlaprotārivigrahām | taddehaniryyadraktāktaśūlāṃ devīṃ vicintayet || 30 || kaṇṭhamātre jale sthitvā japedvidyāmananyadhīḥ | saptarātraprayogeṇa vairiṇaṃ mārayej jvarāt || 31 || -------------------------------------------- vakṣyamāṇaprakāreṇa | churikaṃ asidhenuṃ bhīmavigrahāmiti devīviśeṣaṇam | anyaiḥ dāmaiḥ aṣṭabhirvāhubhiriti śeṣaḥ | tatra āyudhānāṃ nāmānyārādhyamukhādavagantavyāni | atra āyudhakramastu ubhayapārśvayorapyadharādūrddhvāntamityavagantavyam | nīlāṃ varṇeṃneti śeṣaḥ | svaśaktibhiḥ tadvarṇābhiḥ śaktibhiḥ sahitāmiti yāvat | parighaiḥ devyāḥ parivāraśaktīnāñca dakṣiṇapārśvorddhāditṛtīyabhujasthaiḥ | tadupari senopari kadalīketusaṅkulaṃ kadalīnibhagajapatākāsaṅkulaṃ deśamiti śeṣaḥ || 29 || bhānumaṇḍaletyādinā jvarādityantena ślokadvayeṇa jvareṇa ripumāraṇaprayogamupadiśati | tatra bhānumaṇḍaletyādinaitaduktaṃ bhavati | pūrvoktaṣoḍaśabhujavidhṛtāyudhāṃ nīlābhāṃ devīṃ bhānumaṇḍalamadhye nijadakṣiṇorddhvādicaturthajasthaśūlaprotārivigrahāṃ taddehānniḥsaradraktāktatacchūlāṃ vicintayanniti | ananyadhīḥ ekāgracittaḥ || 31 || -------------------------------------------- p. 418) devyāḥ saparivārāyā hetibhiḥ śakalīkṛtam | ripudehaṃ smaret pherukaṅkakravyādakukkuraiḥ || 32 || bhakṣyamāṇaṃ japedvidyāṃ tridinaṃ salile sthitaḥ | prāgvattāvaddinairvārihataṃ smṛ (śru)tvā samuttaret || 33 || dvibhujāṃ dhūmravarṇābhāṃ sādhyajihvāhṛdambujeḥ | utpāṭayantīṃ saṃcintya japan śatrūn yamaṃ nayet || 34 || tathāvidhāṃ pītavarṇāṃ smṛtvā saṃjapya vairiṇaḥ | krodhaṃ saṃśayedvāde vivāde samare'pi ca || 35 || tārkṣyārūḍhāñca tāṃ tārkṣyagaṇasthābhiśca śaktibhiḥ | vṛtāṃ tārkṣyagaṇoddāmapakṣamārutamūrcchitām || 36 || -------------------------------------------- devyā ityādinā samuttaredityantena ślokadvayena ripumāraṇaprayogaviśeṣamupadiśati | tatra devyāḥ ṣoḍaśakarāyudhanīlavarṇādiviśiṣṭavigrahāyā iti śeṣaḥ | pheruḥ kroṣṭā kravyādāḥ piśācādyāḥ kukkuraḥ sārameyaḥ bhakṣyamāṇaṃ pūrvoktaiḥ pherupramukhaiḥ | prāgvat kaṇṭhamātre jale tāvaddinaiḥ saptadinaiḥ tridinairvā | tatra kaṇṭhamātrajalāpekṣayā pakṣāntare iti | vārihataṃ jale mṛtaṃ ripumiti śeṣaḥ || 33 || dvibhujāmityādinā ślokena ripumāraṇaprayogadhyānamupadiśati | tatra sādhyajihvāhṛdambuje dvitīyādbivacanametat | yamaṃ mṛtyuṃ | etaduktaṃ bhavati sādhyaṃ ripumuttānaśāyinaṃ bhūmau nipātya tadudarakaṇṭhayoḥ pādadvayaṃ vinyasya ekena kareṇa tasya hṛdayāmbujamitareṇa tasya jihvāñcotpāṭayantīṃ dhūmravarṇāṃ devīṃ saṃcintya japan śatruṃ mārayediti sampradāyārthaḥ || 34 || tathāvidhāmityādinā ślokena krodhastambhanadhyānamupadiśati | tatra tathāvidhāṃ sādhyajihvāhṛdambujotpāṭanādinā atra devīṃ caturbhujāṃ sādhyaṃ ūrddhavāmabhujasthahalenākṛṣya taddakṣiṇabhujasthamuśalena prahṛtya prāgvadutpāṭayantīṃ dhyāyediti sampradāyārthaḥ || 35 || tārkṣyārūḍhāmityādinā kṣaṇādityantenārddhādhikena ślokena ripusenāvidrāvaṇamupadiśati | tatra tāṃ devīṃ | tārkṣyagaṇoddāmapakṣamārutamūrcchitāmityasya uttaratra senāmityanenānvayaḥ | kṣaṇāt smṛtimātreṇa || 36 || -------------------------------------------- p. 419) smṛtvā japedripoḥ senāṃ dūrato drāvayet kṣaṇāt | tathaivāṣṭabhujaiḥ khadgān dadhānāṃ śaktibhirvṛtām || 37 || tathaivārātipṛtanāṃ samare nāśayet kṣaṇāt | vikīryya keśānaruṇavāravāṇadharo hayaiḥ || 38 || tarakṣakeśarikapikolarkṣagaruḍasthitaiḥ | śaktivṛndaistriśūlāgraprotapattyaśvavāraṇaiḥ || 39 || krīḍāvinodāṃ māṇikyamaṇḍape siṃhaviṣṭare | dhyāyannarāteḥ pṛtanā nāśayet svairvalairnṛpaḥ || 40 || pītaprasūnaiḥ pītābhāmarccayet stambhanāya vai | prāguktairmmaṇḍalādyaistu vāsaraiḥ parameśvari || 41 || arātīnāṃ gatiṃ senāṃ matiṃ jihvāṃ samudyamam | iṣṭamanyacca sakalaṃ stambhayet sādhakaḥ kṣaṇāt || 42 || -------------------------------------------- tathaivetyādinā kṣaṇādityantenārddhadvayenārātisenāvināśadhyānamupadiśati | tatra tathaiva garuḍaskandhādhirūḍhāṃ | śaktibhistārkṣyādhirūḍhābhiriti śeṣaḥ | tathaiva japādinā | kṣaṇāt prāgvat || 37 || vikīryetyādinā nṛpa ityantenārddhādyena ślokadvayenārisenāvināśanadhyānamupadiśati | tatra aruṇavāravāṇadharaḥ aruṇakañcukadharaḥ | ityasya uttaratra nṛpa ityanenānvayaḥ | hayaiḥ sahita iti śeṣaḥ | triśūlāgraprotapattyaśvavāraṇairiti śaktivṛndaviśeṣaṇam | siṃhaviṭare sthitāṃ devīmiti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati tarakṣādiṣaḍvāhanārūḍhaiḥ śaktivṛndaiḥ svasvakarasthaśūlāgraprote ripusenāpattyaśvavāraṇairdarśitakrīḍāvinodāṃ māṇikyamaṇḍapāntaḥ siṃhāsanasthāṃ devīṃ dhyāyannaruṇakañcukadharaḥ svakeśān vikīryya hayavṛndasahito hayārūḍho nṛpaḥ śatrusenāṃ svavalairnāśayediti || 40 || pītetyādinā kṣaṇādityantena ślokadvayena pūjāsu puṣpādiviśeṣeṇa stambhanīyapañcāṅgādikaṃ copadiśati | tatra pītābhāṃ devīmiti śeṣaḥ | stambhanāya abhimatānāmiti śeṣaḥ | arātīnāmityasya gatyādibhiḥ pañcabhiḥ pratyekamanvayaḥ | kṣaṇāt prāgvat || 42 || -------------------------------------------- p. 420) aruṇāmaruṇaiḥ puṣpairarccayenmadhyarātrataḥ | nihantukāmaḥ sarvāṃstu ripuṃ kuryyādvaśe dhruvam || 43 || viṣanāḍyāṃ dagdhayoge mṛtiyoge sanāśake | yamakaṇṭakakāle vā kṛṣṇapuṣpaistathāvidhām || 44 || pūjayaṃstaddinaiḥ śatrūn jīviteśapuraṃ nayet | śyāmāñca saurabhādyaistaiḥ puṣpairabhyarccya vāsaraiḥ || 45 || uditairindirāḍhyaḥ syādarogaḥ sumanā vaśī | sukhaṃ jīvati bhūmau sa śatavarṣāṇi viśrutaḥ || 46 || -------------------------------------------- aruṇāmityādinā ślokena ripuvaśyārthaṃ puṣpaviśeṣāt pūjāviśeṣamupadiśati | tatra aruṇāṃ aruṇavarṇāṃ devīṃ dhyātveti śeṣaḥ | aruṇaiḥ aruṇavarṇaiḥ madhyarātrataḥ madhyarātre || 43 || viṣanāḍyāmityādinā nayedityantenārddhādyena ślokena kālaviśeṣeṣu pūjāviśeṣeṇa ripumāraṇaprayogamupadiśati | tatra sanāśake nāśayogasahite yamakaṇṭakakāle ravyādisaptavāreṣu krameṇa pañcamacaturthatṛtīyadvitīyaprathamasaptamaṣaṣṭhasaṃkhyārddha- sahitakāle | viṣanāḍyaśca yathā aśvinīnakṣatrasya pañcāśatghaṭikānantaraṃ catasro nāḍyaḥ viṣanāḍikāḥ | evamagrepi | tathācoktaṃ- aśvādīnāṃ kramājjñeyāścatasro viṣanāḍikāḥ | khākṣā 50 jjināt 24 binduguṇā 30 t khābdhe 40 rindrāt 18 kupakṣataḥ 21 | khāgne 30 rnakhāt 10 padā 32 daṣṭādaśā 18t khāgne 30 rnakhā 10 ttataḥ | kudasrāḥ 21 viṃśateḥ 20 khendo 10 rindrāt 14 khendo 10 ścaturddaśāt 14 | ṣaṭpañcato 56 jinā 24 ddviṃśāt 20 diśaḥ 10 paṅkteḥ 10 smṛteḥ 18 nṛpāt 13 | jinā 24 ttathā ca khāgneśca 30 tā nāḍyaḥ parataḥ sthitāḥ || iti || kṛṣṇaiḥ kṛṣṇavarṇaiḥ | tathāvidhāṃ kṛṣṇavarṇāṃ | taddinaiḥ prāguktamaṇḍalādyaiḥ || 45 || śyāmāmityādinā viśruta ityantenārddhādyena ślokena pūjāpuṣpādiviśeṣeṇa lakṣmīprāptiprayogādikamupadiśati | tatra śyāmāṃ śyāmavarṇāṃ | taiḥ śyāmavarṇairuditairvāsarairiti pūrvatrānvayaḥ || 46 || -------------------------------------------- p. 421) homaṃ kuryyāttathā rātrau caturasre'tha kuṇḍake | haridrāmilitairannaistilairmmāṣaiḥ sataṇḍulaiḥ || 47 || pītaiḥ puṣpaistathā pītaiḥ phalaistāladalairapi | sakalīkṛtya likhitasādhyavarṇasamanvitaiḥ || 48 || niśāghṛtasamopetaiḥ stambhayet prāgudīritān | niśācūrṇairghṛtāktaistu homaḥ stambhayate tathā || 49 || arddharātre'rivṛkṣeddhavahnau tadyonidehajaiḥ | māṃsaistaddehasambhūtasnehāktairhavanāddinaiḥ || 50 || mārayedvairiṇaṃ rogaśastraśṛṅgaphaṇījalaiḥ | dahanairvvāraṇairanyaiḥ prasādaiḥ kaṇṭakādibhiḥ || 51 || nirghātatarukuḍyādipatanādviṣabhakṣaṇāt | śatrubhirbbā prayogāmī na bhavantyeva bhaṅgurāḥ || 52 || -------------------------------------------- homamitādibhiḥ bhūtala ityantaiścaturddaśabhiḥ ślokairhomadravyādikaviśeṣaiḥ phalaviśeṣādikamupadiśati | tatra homamityādibhistathetyantaistribhiḥ ślokaiḥ stambhanahomadravyaviśeṣānupadiśati | tatra tathā rātraumadhyarātre ityarthaḥ | caturasre kuṇḍapaṭalavakṣyamānalakṣaṇe | haridrāmilitaiḥ haridrācūrṇasahitaiḥ etadannādicaturṇāṃ dravyāṇāṃ viśeṣaṇam | sakalīkaraṇaṃ sādhyādināmavilekhanādikaṃ tālapatrāṇāmeva niśāghṛtasamopetairharidrācūrṇaghṛtasamopetaiḥ tāladalairiti pūrvatrānvayaḥ | īritān arātigatyādipañcakaṃ | niśācūrṇaiḥ ghṛtāktairghṛtapariplutaiḥ | tathā maṇḍalādibhiḥ || 49 || arddharātra ityādibhiḥ bhaṅgurā ityantaistribhiḥ ślokairmāraṇaprayogahomaviśeṣaṃ tena tatra sādhāraṇamāraṇaprakāraviśeṣāṃścopadiśati | tatra arivṛkṣeddhavahnau śatrunakṣatravṛkṣasamudbhūtakāṣṭhapradīptavahnau | tadyonidehajaiḥ śatrunakṣatrayonidehasamudbhūtaiḥ | taddehasambhūtasnehāktaiḥ sādhyayonisamudbhūta snehāplutaiḥ | dinaiḥ prāgvanmaṇḍalādibhiḥ | anyairvyāghrādibhiḥ | pramādairanavadhānaiḥ | kaṇṭakādibhirityatrādiśabdaḥ śaṅkādiviṣayaḥ | nirghātaḥ aśaniḥ | prayogāmī prayogāḥ amīti divyatvāt padacchedaḥ | bhaṅgurāḥ niṣphalāḥ || 52 || -------------------------------------------- p. 422) dhūmrāṃ kaṅkasamārūḍhāṃ nakharādyāyudhairyutām | dhyāyan riporaṣṭame tu rāśau chāgaghṛtāplutaiḥ || 53 || marīcaiḥ sarṣapairhomaistaddinairmārayedripūn | tībradāhajvaragrastaṃ visaṃjñaṃ vikṛtāṅgakam || 54 || vālārkābhāṃ smarannādyahetibhiḥ saṃyutāṃ śivām | sarūpavatsāruṇagoghṛtāktairaruṇaiḥ śubhaiḥ || 55 || prasūnaiḥ kiṃśukodbhūtaistathā vandhūkasambhavaiḥ | japāprasūnaiḥ pālāśaiḥ karavīrasamudbhavaiḥ || 56 || kahlārairutpalairaktaiḥ kamalaiḥ pāṭalodbhavaiḥ | aśokajaiḥ kusumbhātthairanyaiḥ puṣpaiśca lohitaiḥ || 57 || havanānnṛpatulyaḥ syādaiśvaryyeṇājñayā dhanaiḥ | anyairapi ca tatsaktaparairaṅgaiḥ suniścitam || 58 || -------------------------------------------- dhūmrāmityādinā vikṛtāṅgakamityantena ślokadvayena māraṇahomaviśeṣamupadiśati | tatra dhūmrāṃ dhumravarṇāṃ | nakharādyāyudhairyutāṃ pūrvavannakharamityādiṣaṭtriṃśatślokaproktaṣoḍaśabhujasthairiti śeṣaḥ | chāgaḥ ajaviśeṣaḥ | marīcaiḥ sarṣapaiḥ | etaddvayaṃ ghṛtāplutairityasya viśeṣyaṃ | taddinaiḥ prāgvat vikṛtāṅgakaṃ asvādhīnāṅgam || 54 || vālārkābhāmityādibhiḥ suniścitamityantaiścaturbhiḥ ślokairaiśvaryaprāptikaraṇahomamupadiśati | tatra ādyahetibhiḥ saṃyutāṃ svatantranityapūjoktāyudhāṣṭakasaṃyutāṃ śivāṃ pañcamīṃ | sarūpavatsāruṇagoghṛtāktaiḥ nijasadṛśavatsāruṇavarṇagoghṛtāplutaiḥ | śubhaiḥ mukulapatitamlānaśīrṣajantudūṣitaghrātāṅgaspṛṣṭarahitaiḥ prasūnaiḥ ityetat pūrvatrāruṇairityasya viśeṣyaṃ karttavyaṃ | karavīrasamudbhūtaiḥ aruṇairiti śeṣaḥ | raktairityetadutpalakamalapāṭalānāṃ viśeṣaṇam | aṅgaiḥ chatracāmarādibhiḥ paricchadaiḥ || 58 || -------------------------------------------- p. 423) aruṇāṃ nakharādyaistu yutāṃ dhyāyan samāhitaḥ | madhyarātre hunet sādhyadiṅmukho maricaistathā || 59 || proktairddinairnṛpo nārīnaraloko'pi bā vaśe | bhavet kīrttīndirāyuktaściraṃ jīvati bhutale || 60 || vilikhya bhūpuraṃ madhye nijasādhyaṃ samālikhet | bhaumākṣarāṇi tadbāhye daśāgrādabhito likhet || 61 || bahiraṣṭadalaṃ padmaṃ kṛtvā tatra likhet kramāt | mantrākṣarāṇi ṛtuśastadvahirvṛttayugmakam || 62 || tatrāpi pārthivānarṇān vahiḥ ṣaṭkoṇamālikhet | tatkoṇeṣvantarāleṣu mantrārṇān bhūdaśānvitān || 63 || -------------------------------------------- aruṇāmityādinā bhūtala ityantena ślokadvayena vaśyādikahomavidhānamupadiśati | tatra nakharādyaiḥ pūrvatrāsmin paṭale ṣaṭtriṃśacchokoktanakharādyāyudhaṣoḍaśakena | samāhitaḥ ananyacittaḥ | proktairdinaiḥ prāgvanmaṇḍalādibhiḥ apivā apicetyarthaḥ || 60 || vilikhyetyādibhirānayedityantaiścatvāriṃśatā ślokairetadvidyākṣarajanitāni stambhanādikarāṇi aṣṭa yantrāṇi vidyāvaibhavañcopadiśati | tatra vilikhyetyādibhirvāhinīmityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairlokapālasya śatrusenāyāśca stambhanakaraṃ yantramupadiśati | tatra madhye bhūpurasya | tadvāhye bhūpuravāhye | bhaumākṣarāṇi pañcamaṣaṣṭhatrayodaśasvarapuraḥsarakādivargatṛtīyākṣarāṇi savindūni daśasaṃkhyāṇi | abhitaḥ prādakṣiṇyena [vahiḥ bhaumākṣaraveṣṭanāt tatra teṣu daleṣu kramāt agrādiprādakṣiṇya kramāt | ṛtuśaḥ ṣaṭṣaḍakṣarāṇi pratidalamiti śeṣaḥ | tadvahiḥ padmādbahiḥ | tatra vṛttavīthyāṃ | pārthivānarṇān prāgvat | vahirvṛttayugmāt | tatkoṇeṣu ṣaṭkoṇeṣu antarāleṣu koṇāntarāleṣu ṣaṭsu | mantrārṇān bhūdaśānvitān aṣṭadalalikhitaśiṣṭān prāgukta bhūtadaśārṇasahitān mūlavidyāvarṇān | prāgvat pratisthānaṃ ṣaṭṣaṭkrameṇa | abhitaḥ agrādipradakṣiṇaṃ bahiḥ ṣaṭkoṇāt | tatra vīthyāṃ | nyasya vilikhya | vahiḥ vṛttadvayāt | kṛtveti pūrvatrānvayaḥ mūlavidyayā saheti śeṣaḥ | -------------------------------------------- p. 424) vilikhet prāgvadabhito vahirvṛttadvayaṃ likhet | vilomamātṛkāṃ tatra nyasya bhūmipuraṃ vahiḥ || 64 || kṛtvānulomamālikhya mātṛkāṃ mūlavidyayā | pūjayannakhilaṃ lokaṃ stambhayedarivāhinīm || 65 || -------------------------------------------- pūjayan nityoktakramato devīmiti śeṣaḥ | arivāhinīṃ śatrusenāṃ | cakāro'trādhyāhāryyaḥ | ayaṃ yantravilekhanakramaḥ | abhīṣṭamānena proktalakṣaṇaṃ bhūpuraṃ vilikhya tadvahistatkoṇāgraspṛṣṭāspṛṣṭikayā vṛttaṃ kṛtvā tadvahirekāṅgula ṣaḍaṅgulamānāntarālaṃ vṛttadvayaṃ kṛtvā tatra vāhyaviṣāṇavithyāmaṣṭadalaṃ padmaṃ vidhāya vāhyavṛttādvahiḥ vṛttamekāṅgulamānena vṛttaṃ kṛtvā tadvahistadvṛttamadhyaviṣkambhārddhamānena vṛttaṃ kṛtvā tadantarāle prāgvat ṣaṭkoṇaṃ vidhāya ṣaṭkoṇāgra vṛttādvahirekāṅgulamānena vṛttaṃ kṛtvā tadvahirekāṅgulamānena caturasraṃ kṛtvā sarvamadhyasthabhūpuramadhye sādhyasādhakakarmāṇya paryyadhīntarālakrameṇa likhitvā tadvahirbhūpuravāhyavṛttadvayavīthyānmagrādiprādakṣiṇyena] bhaumāni uṃ ūṃ oṃ gaṃ jaṃ ḍaṃ daṃ vaṃ laṃ vvaṃ iti daśākṣarāṇi samālikhya tadvahiḥ padmadaleṣvaṣṭāvagrādiprādakṣiṇyena mūlavidyākṣareṣu daśottaraśatasaṃkhyeṣu pratidalaṃ ṣaṭṣaṭkrameṇāṣṭacatvāriṃ śadakṣarāṇyālikhya tadvahirvṛttavīthyāṃ prāgvat krameṇa bhaumākṣaradaśakamālikhya tadvahiḥ ṣaṭkoṇeṣu prāgvadgrādiprādakṣiṇyena pūrvamaṣṭadalalikhitabhūlavidyākṣaraśiṣṭeṣu akṣareṣu dviṣaṣṭisaṃkhyeṣu ṣaṭtriṃśadakṣarāṇi pratikoṇaṃ ṣaṭ ṣaṭkrameṇālikhya tat ṣaṭ koṇāntarāleṣu ṣaṭsu ca pratyantarālaṃ prāgvat krameṇāgrakoṇottarapārśvādidakṣiṇapārśvāntaṃ ṣaṭkoṇalikhitavidyākṣaraśiṣṭākṣaraṣaḍviṃśatikaṃ bhaumākṣaradaśakañca sambhūya ṣaṭtriṃśadakṣarāṇi ṣaṭ ṣaṭkrameṇālikhya tadvahirvṛttavithyāṃ agrādiprādakṣiṇyena vilomāṃ mātṛkāṃ savisarjanīyāmālikhya tadvahirvṛttabhūpurāntarālavīthyāmīśādīśāntaṃ prādakṣiṇyena mātṛkākṣarāṇyekapañcāśatsavindūni mūlavidyākṣaradaśottaraśatakaṃ ca sambhūyaikaṣaṣṭyuttaraśatākṣarāṇi pratidiśaṃ catvāriṃśat catvāriṃśadakṣarāṇi uttarasyāṃ diśyekacatvāriṃśa dakṣarāṇi cālikhya tatra devīmāvāhya svatantranityapūjākrameṇa pūjayan proktaṃ phalaṃ prāpnotīti || 65 || -------------------------------------------- p. 425) navāsraṃ vṛttayugmañca vasvastraṃ taddvayaṃ vahiḥ | caturasrañca saṃlikhya mantrārṇān ṣaṭ ṣaḍālikhet || 66 || aṣṭāntarāleṣvekaikaṃ vāhyavṛtte tu mātṛkām | caturasre ca vilikhet pratilomānulomakam || 67 || sādhyākhyāṃ sarvato likhya yajedaṣṭabhujāṃ śibām | stambhaḥ syāt pūrbbamuktānāṃ vidhānāt parameśvari || 68 || -------------------------------------------- navāsramityādibhiḥ parameśvarītyantaistribhiḥ ślokaiḥ sarvastambhanakaraṃ yantramupadiśati | tatra navāsraṃ navayoniṃ | vasvasraṃ prāgvadaṣṭakoṇaṃ | taddvayaṃ vṛttadvayaṃ | ṣaṭ ṣaṭ navakoṇeṣu aṣṭakoṇeṣu ca pratikoṇamityarthaḥ | aṣṭāntarāleṣu aṣṭakoṇāntarāleṣu ekaikaṃ mūlavidyākṣarāṇi koṇalikhitaśiṣṭānyaṣṭau pratyantarālamekamekamityarthaḥ | vāhyavṛtte aṣṭakoṇavāhyavṛttadvayāntarālavīthyāṃ | tuḥ samuccaye | pratilomānulomakaṃ vṛttavīthyāṃ pratilomaṃ caturasre'nulomañca | sarvvataḥ akṣaralekhasthāneṣu | pūrvamuktānāmarātigatyādīnām | parameśvarīti sambuddhiḥ | ayaṃ yantralekhanakramaḥ abhīṣṭamānena vṛttaṃ kṛtvā tanmadhye prāgvannavayoniṃ kṛtvā tadbahirekāṅgulāntarāle vṛttadvayaṃ kṛtvā tadvahirbhūpuradvayarūpadigvidiggata koṇamaṣṭakoṇaṃ kṛtvā tadvahistatkoṇāṣṭakaspṛṣṭāspṛṣṭikayā vṛttaṃ vidhāya tadvahirekāṅgulāntarāle caturasraṃ kṛtvā sarvamadhyasthayonimārabhya nirgamanagatyā grādi prādakṣiṇyakrameṇa navasu koṇeṣu pratikoṇaṃ ṣaṭ ṣaṭ kramāt mūlavidyākṣareṣu proktasaṃkhyeṣvāditaḥ pañcāśadakṣarāṇyālikhya tadvahiraṣṭakoṇeṣvaṣṭasu prāgvat agrādiprādakṣiṇyena pūrvalikhitamūlavidyāśiṣṭākṣareṣu ṣaṭpañcāśatsu pratikoṇaṃ ṣaṭ ṣaṭkrameṇāṣṭacatvāriṃśadakṣarāṇyālikhya tadaṣṭakoṇāntarāleṣu aṣṭasvagrakoṇottarapārśvamārabhya taddakṣiṇapārśvāntaśiṣṭavidyākṣarātmakaṃ pratyantarālamekaṃ vilikhya tadvāhyavṛttadvayāntarālavīthyāṃ prāgvadagrādiprādakṣiṇyena vilomāṃ savisarjanīyāṃ mātṛkāṃ vilikhya tadvahirvṛttacaturasrāntarāle prāgvadīśādīśāntaṃ prādakṣiṇyāt pratidiśaṃ trayodaśatrayodaśakrameṇottarasyāṃ diśi dvādaśakrameṇa ca sambhūya mātṛkākṣarāṇyekapañcāśat savindūni samālikhya sarvatrākṣaralekhanasthāneṣu saptaviṃśatiṣu sādhakādīnāṃ nāmatrayaṃ vilikhya tatra nityapūjākramoktāṣṭabhūjāṃ devīmāvāhya pūjayannarātigatyādikaṃ stambhayatīti || 68 || -------------------------------------------- p. 426) vṛttaṃ tryasraṃ punarvṛttaṃ ṣaḍasraṃ vṛttayugmakam | aṣṭāsraṃ tadvahirbbṛtte iti kṛtvātra vinyaset || 69 || ekaṃ madhye vahiḥ koṇeṣvantarāleṣu ca kramāt | trayaṃ trayaṃ sam1ālikhya vahiḥ śiṣṭantu pārthivaiḥ || 70 || vilikhya madhye nāmāpi japitvābhyarccyasādhakaḥ | sthāpayet kvāpi tatraiva nityaśaśca valiṃ kṣipet || 71 || -------------------------------------------- vṛttamityādibhiḥ kṣipedityantaistribhiḥ ślokaiḥ stambhanayantrāntaramupadiśati | tatra atra yantre ekaṃ madhye sarvamadhye mūlavidyāprathamākṣaraṃ trikoṇākāraṃ likhediti sampradāyaḥ | madhye sarvamadhyasthaprathamākṣararūpatrikoṇamadhye | kvāpi bhittyādiṣu | tatraiva sthāpitapradeśe | ayaṃ yantraviracanākramaḥ abhīṣṭamānena bhrameṇa vṛttaṃ kṛtvā tadvahistadvṛttaviṣkambhārddhamānaṃ vṛttaṃ kṛtvā tadantarāle prāgvat ṣaṭkoṇaṃ kṛtvā tadvahirekāṅgulamānena vṛttaṃ kṛtvā tadvahiḥ prāgvat aṣṭāsraṃ kṛtvā tadvahistatkoṇāgraspṛṣṭāspṛṣṭikayā vṛttaṃ kṛtvā tadvahirekāṅgula māne ca vṛttaṃ kṛtvā tatra sarvamadhyasthavṛttamadhye mūlavidyākṣaraprathamākṣaraṃ trikoṇarūpaṃ ca sasādhakāditrayamupari savindukaṃ samālikhya tadvahistrikoṇakoṇeṣu triṣu mūlavidyāyā dvitīyākṣarādidaśamākṣarāntaṃ pratikoṇaṃ trayaṃ trayamagrādiprādakṣiṇyena navākṣarāṇyālikhya tatkoṇāntarāleṣu triṣu ekādaśākṣarādīni ekonaviṃśākṣarāntāni prāgvat tritrikrameṇāgrakoṇottarapārśvāditaddakṣiṇapārśvāntaṃ navākṣarāṇyālikhya tadvahiḥṣaṭkoṇakoṇeṣvagrādiprādakṣiṇyena vidyāviṃśatitamākṣarādīni sapta viṃśākṣarāntāni pratikoṇaṃ tritrikrameṇāṣṭadaśākṣarāṇyālikhya tatkoṇāntarāleṣu ca prāgvadaṣṭatriṃśākṣarādīni pañcapañcāttamākṣarāntānyaṣṭādaśākṣarāṇyālikhya tadvahiraṣṭāsrakoṇāṣṭake ṣaṭpañcāśattamākṣarādīnyekonāśītitamākṣarāntāni caturviṃśatyakṣarāṇi prāgvattritrikrameṇālikhya tadantarālāṣṭake cāśītitamākṣarādīni tryadhikaśatatamākṣarāntāni caturviṃśatyakṣarāntāni prāgvadārambhakramādālikhya caturadhikaśatatamākṣarādīni śiṣṭamūlavidyāsaptākṣarāṇi tadante bhaumadaśākṣarāṇi ca sambhūya saptadaśākṣarāṇi aṣṭakoṇavāhyavṛttadvayāntarālavīthyāṃ prāgvadabhito vilikhya tatra devīmāvāhya prāgvat saṃpūjya tadyantraṃ śarāvādisaṃpuṭitaṃ kṛtvā bhittyādiṣu saṃsthāpya tatra pratidinamabhyarcya tatra valiṃ dattvā pūrvoktaphalaṃ prāpnotīti || 71 || -------------------------------------------- p. 427) kṛtvā ṣaḍaṣṭakoṇāni ṣaṭkoṇāni pṛthak pṛthak | kramāttrikoṇavṛttāntarālān ṣaṭkoṇasaṃyutān || 72 || vāhyāt krameṇa madhyāntaṃ nakṣatratithivārayuka | vilikhellipiśaḥ sarvvāṃ mātṛkāṃ śaktisaṃyutām || 73 || sādhyaṃ saptasu madhyeṣu vilikhecca pradakṣiṇam | māyāmadhyagataṃ devi dhārayet sarbbasiddhaye || 74 || bhūtapretapiśācādiśāntyai sarvvārttiśāntaye | gajavājikharoṣṭrādirogaśāntyai ca dhārayet || 75 || -------------------------------------------- kṛtvetyādibhirdvārayedityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ sarvarogaśāntikaraṃ yantra mupadiśati | tatra ṣaḍaṣṭakoṇāni ṣaṭkoṇāni aṣṭakoṇānīti padacchedaḥ | antaḥ ṣaṭkoṇāṇi vahiḥ aṣṭakoṇāni cetyarthaḥ | pṛthak pṛthak kramāt trikoṇavṛttāntarālān ṣaṭkoṇayutān pūrvalikhitaṣaṭkoṇāṣṭakoṇayoḥ ṣaṭ koṇasaṃyutān trikoṇavṛttāntarālapradeśān pṛthak pṛthak pratyekaṃ ṣaṭ koṇāni kuryyāditi granthayojanākramaḥ | vāhyāt krameṇa madhyāntaṃ vāhyāṣṭakoṇakoṇādisarvamadhyagataṣaṭkoṇaṃ koṇamadhyāntaṃ | nakṣatratithivārayuk sādhyākṣaralekhanasthāneṣviti śeṣaḥ | lipiśa ityasya śaktiyutāmityatrānvayaḥ | mātṛkāṃ visarjanīyarahitāṃ pañcāśadakṣaravatīṃ pratyakṣaraṃ visarjanīyayogāttadrāhityaṃ | śaktisaṃyutāmityasyākṣaradvayamārādhyamukhādavagataṃ likhyate yathā visarjanīyasahitāṃ mūlavidyākṣarasahitāñceti | saptasu madhyeṣu ṣaṭkoṇasaptakasya saptasu madhyeṣvityarthaḥ | vilikhecca cakāreṇa pūrvoktayantravadvidyāśiṣṭākṣaradaśakaṃ bhaumākṣaradaśakañca vāhyavṛttavīthyāṃ vilikhedityeko'rthaḥ | samākṛṣyata iti sampradāyārthaḥ | pradakṣiṇaṃ sarvāṇi uktākṣarāṇi māyāmadhyagataṃ hṛllekhayā kroḍīkṛtam | bhūtapretapiśācādiśāntyai ādiśabdenāpasmārādayaḥ | taiḥ kṛtapīḍāśāntyai gajavājikharoṣṭrādi ityatrādiśabdena gomahiṣājādayaścatuṣpadā ucyante | ayamatra vilekhanakramaḥ abhīṣṭamānena bhrameṇa vṛttaṃ kṛtvā tatranityānityāpaṭale proktānugrahacakrakrameṇa ṣaṭkoṇasaptakamālikhya tadvahiḥ prāgvadaṣṭakoṇaṃ kṛtvā tadvahiraṣṭakoṇāgraspṛṣṭāspṛṣṭikayā vṛttaṃ kṛtvā tadvahirekāṅgalamānena -------------------------------------------- p. 428) prākpratyagdakṣiṇodakkarekhādvādaśa saṃlikhet | rekhāgre sarvvataḥ śūlāstanmadhyāgre ca pārśvayoḥ || 76 || stambhayeti samālikhya madhyakoṣṭhe'rināma ca | parito vilikhenmantravarṇān bhaumasamanvitān || 77 || bhūrje vā karpaṭe lohe śilāyāṃ vā samālikhet | gṛhapaṭṭanayorlohadṛśadoriṣṭasiddhidam || 78 || -------------------------------------------- vṛttaṃ kṛtvā tatra vāhyāṣṭakoṇeṣvagrakoṇādi prādakṣiṇyena savisarjanīyānmātṛkāvarṇānāditoṣṭau samālikhya teṣveva koṇeṣu mūlavidyāyā āditaḥ ṣoḍaśākṣareṣu pratikoṇamekamekaṃ caivamaṣṭākṣarāṇyāditaḥ samālikhya tatkoṇāntarāleṣu aṣṭasu mātṛkāyā vidyāyāśca navamākṣarādīni ṣoḍaśākṣarāntamaṣṭākṣarāṇi prāgvat kramādālikhya tadantaḥ ṣaṭkroṇamārabhya prādakṣiṇyena pratiṣaṭkoṇaṃ ṣaṭsu ṣaṭsu koṇeṣu tadantarāleṣu ca ṣaṭsu ṣaṭsu ca saṃbhūya caturaśītisaṃkhyeṣu sthāneṣu mātṛkāyā vidyāyāśca saptadaśākṣarādīni pañcāśattamākṣarāntāni catustriṃśadakṣarāṇi catustriṃśatsthāneṣvālikhya śiṣṭeṣu pañcāśatsthāneṣu punarapyakārādīni visarjanīyarahitāni kṣakārāntāni pratyakṣaraṃ visarjanīyayuktāni mātṛkākṣarāṇi pañcāśat saṃkhyāni mūlavidyaikapañcāśattamākṣarādibhiḥ śatatamākṣarāntaiḥ pañcāśadbhirakṣaraiḥ saha prāgvat krameṇa samālikhya vidyāśiṣṭākṣaradaśakaṃ bhaumārṇadaśakañca prāgvat sarvavāhyavṛttavīthyāmālikhya ṣaṭkoṇasaptakamadhyasaptake tattatprayogadivasaprāptanakṣatratithivārān saptamyantānālikhya tattadupari sādhakāditrayaṃ prāgvadālikhya tatsarvaṃ yantraṃ hṛllekhāyā uparigatacaturthasvareṇa krīḍokṛtya tatra devīmāvāhyābhyarcya proktakramasandhāraṇāt proktaphalasiddhiriti || 75 || prākpratyagityādibhirdvayorityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ stambhanakara koṣṭhayantramupadiśati | tatra tanmadhyāgreca pārśvayoḥ tattacchūlaṃ madhyarekhāgre tattacchūlamadhyarekhāpārśvayośca stambhaya iti tryakṣarāṇi yathākramaṃ triśūlamadhyarekhāgre taddakṣiṇavāmapārśvayośca madhyakoṣṭhe sarvamadhyasthakoṣṭhamadhyesarvamadhyekoṣṭhādhaḥ paṅktimadhyakoṣṭhamārabhya nirgamanagatyetyarthaḥ | bhaumasamanvitān bhaumavarṇasamanvitān mantravarṇān gṛhapattanayornirmāṇastambhane tadgatāmaṅgalasthambhane vā iti śeṣaḥ lohadṛśadoḥ pūrvoktādhikaraṇacatuṣṭayasya madhye tālena haritālena śubhaṃ manoharaṃ kramataḥ śarāvādisaṃpuṭanākramataḥ yāvat phalāvāptistāvat kurvīta -------------------------------------------- p. 429) gaurakeṇātha śilāyāṃ tālena vilikhecchubham | sthāpayedbhittimadhye ca bhūmau ca kramataḥ śive || 79 || nityaśaḥ pūjayet puṣpaiḥ sugandhaiḥ prajapettathā | yāvatphalāpti kurvīta niyataṃ sandhyayordvayoḥ || 80 || prākpratyagdakṣiṇodakka kuryyāt sūtrāṇi ṣoḍaśa | taistu koṣṭhāni jāyante pañcaviṃśaiḥ śatadvayam || 81 || teṣu koṇeṣu parito mārjayet prāgvadīśvari | aṣṭāviṃśati koṣṭhāni tataḥ śiṣṭeṣu dikṣvapi || 82 || prāgvadekaikataḥ kuryyāttrikoṇāni yathāvidhi | madhye triṣu tu koṣṭheṣu sādhyasādhakakarmma ca || 83 || uparyyadho madhyataśca śeṣeṣu prāgvadālikhet | mantrārṇānagramārabhya vilikhedabhitaḥ śive || 84 || -------------------------------------------- japārccanādikamityarthaḥ | niyata pratidivasaṃ | yantraviracanākramo yathā prākpratyagdakṣiṇodakka dvādaśa dvādaśa rekhāḥ samālikhyaikaviṃśatyadhikaśatasaṃkhyāni koṣṭhāni niṣpādya tattadrekhāgrāṣṭacatvāriṃśatkoṣṭha paritaḥ pratyekaṃ triśūlaṃ kṛtvā tatra sarvamadhyasthakoṣṭhamadhye sādhakāditrayaṃ prāgvadālikhya tatkoṣṭhādhaḥpaṅktisthamadhyakoṣṭhamārabhya prādakṣiṇyanirgamanagatyā yāvadakṣarasamāpti mūlavidyākṣarāṇi vilikhya śiṣṭakoṣṭhadaśake bhaumākṣaradaśakamālikhya vāhyagatatriśūleṣu madhyagatatriśūleṣu madhyagatarekhāgrataddakṣavāmapārśvayośca stambhaya stambhayeti tryakṣaraṃ pratitriśūlamālikhyaitadyantraṃ bhūrjādyadhikaraṇacatuṣṭayādyanyatamasthaṃ proktadravyeṇa vilikhya prāṇapratiṣṭhādikaṃ kṛtvā tatra devīmāvāhyābhyarcya prāgvaccharāvādipuṭitaṃ kṛtvā proktasthānayoḥ saṃsthāpya tatra sandhyādvayepi pratidivasaṃ gandhasupuṣpairiṣṭasiddhyavadhi pūjayannabhīṣṭaṃ phalamāpnotīti || 80 || prākpratyagityādibhirdhruvamityantairaṣṭabhiḥ ślokaiḥ samastābhīṣṭaphalapradaṃ mahāvajrayantramupadiśati | tatra taiḥ sūtraiḥ | teṣu koṣṭheṣu aṣṭāviṃśatikoṣṭhāni pratikoṇamiti śeṣaḥ | śiṣṭeṣu trayodaśādhikaśatasaṃkhyeṣu | ekaikataḥ ekaikakoṣṭhāt | -------------------------------------------- p. 430) etadvajraṃ mahāyantraṃ samastābhīṣṭasādhakam | yatraitat sthāpitaṃ lohaśilādilikhitaṃ śive || 85 || tatra coragrahavyādhiripusarpasamudbhavāḥ | bhūtapretapiśācādikopajāścāpyupaplavāḥ || 86 || na bhavanti kadāpyatra sambhavanti ca sampadaḥ | vāstumarmmādiduḥkhādi śamayed gehagañca tat || 87 || yasmin gṛhe sthāpitantu yantraṃ tadnehavarttinām | kṛtyābhicārakṣudrādi pīḍā na bhavati dhruvam || 88 || -------------------------------------------- sādhyasādhakakarma ca sādhyasādhakakarmmāṇītyarthaḥ | agramārabhya vilikhedityanenānvayaḥ | uparyyadho madhyata iti pūrvatra sādhyasādhakakarma cetyanenānvayaḥ | tallesvanaprakārāstūparikoṣṭhe sādhakamadhaḥ koṣṭhe sādhyaṃ madhyakoṣṭhe karmma ceti | śeṣeṣu daśottaraśatasaṃkhyeṣu | prāgvat prādakṣiṇyapraveśagatyā daśottaraśatākṣarān mantrārṇān likhedityanenānvayaḥ | śilādītyatrādiśabdena bhūrjapatrapaṭatālānyucyante | piśācādītyatrādiśabdo'pasmārādiviṣayaḥ | upaplavāḥ upadravāḥ na bhavantīti pūrvatrānvayaḥ | marmmādītyādiśabdo dvārabhittibhāgādiviṣayaḥ | gehagañja tat gṛhasthāpitaṃ tadyantramityarthaḥ | kṣudrādītyādiśabdaḥ piśācādiviṣayaḥ | ayamatra vilekhanakramaḥ prākpratyagdakṣiṇodakka ṣoḍaśasūtrāsphālanena pañcaviṃśatyadhikaśatadvayakoṣṭhāni niṣpādya teṣu koṣṭheṣu caturṣu koṇeṣu pratikoṇamaṣṭāviṃśatyaṣṭāviṃśatikoṣṭhāni sambhūya dvādaśādhikaśatasaṃkhyāni koṣṭhāni prāgvanmadhye vajrākāraṃ yathā bhavati tathā mārjayitvā tathā śiṣṭeṣu trayodaśādhikaśatasaṃkhyeṣu koṣṭheṣu catasṛṣu dikṣu pratidiśamekaikaṃ koṣṭhaṃ sambhūya catvāri koṣṭhāni mārjayitvā tatra trikoṇāni prāgvat samatrirekhāni kṛtvā tatra sarvamadhyakoṣṭhe karmma taduparitana koṣṭhe sādhakaṃ tadadhaḥsthitakoṣṭhe sādhyañcālikhya śiṣṭeṣu caturdiggatatrikoṇacatuṣṭayasahiteṣu daśottaraśatasaṃkhyeṣu koṣṭheṣu agratrikoṇādiprādakṣiṇyapraveśagatyā tatsaṃkhyāni mūlavidyākṣarāṇi vilikhya etad yantraṃ proktādhikaraṇānyatamagataṃ kṛtvā prokteṣu deśeṣu prāṇapratiṣṭhādipuraḥsaramabhyarcya sthāpanāt proktaphalasiddhiriti || 88 || -------------------------------------------- p. 431) vāyvagninaiṛteśañca kuryyāddvādaśasūtrakam | tairvvajrarūpakoṣṭhāni ekaviṃśaśatambhavet || 89 || teṣu madhye samālikhya sādhyanāma tato vahiḥ | agrādabhita evānyānyakṣarāṇi samālikhet || 90 || nirgamena mahīvarṇapūrvvāṇi kramataḥ śive | sthāpitaṃ lohaśilādilikhitaṃ pūjitantu vā || 91 || rogabhūtagrahonmādapiśācāpasmṛtirdviṣaḥ | anyāni kleśakārīṇi yāni tāni vināśayet || 92 || -------------------------------------------- vāyvityādibhirbhūtalaityantaiḥ saptabhiḥ ślokairvajravajrābhidhaṃ yantraṃ tadviniyogādikañcopadiśati | tatra taiḥ sūtraisteṣu vajrarūpakoṣṭheṣu | madhye sarvamadhyasthavajrakoṣṭhe | sādhyanāma sādhakakarmāṇi agrānmadhyakoṣṭhādhaḥsthakoṣṭhārambhataḥ | abhitaḥ prādakṣiṇyena | anyāni koṣṭhāni | akṣarāṇi mūlavidyākṣarāṇi anyeṣu koṣṭheṣu akṣarāṇi likhedityarthaḥ | mahīvarṇapūrvāṇi pūrvaṃ bhaumākṣarāṇi vilikhya śeṣeṣu koṣṭheṣu vidyākṣarāṇi likhedityarthaḥ | śive iti sambuddhiḥ | śilādītyatrādiśabdo mūrjapatrapaṭādiviṣayaḥ | anyāni śatrusthāpitakṛtyākālabhasmādīni prokteṣu rogādiṣu ārttiṣu pīḍāsu proktarogādisañjātāsu pīḍāsvityarthaḥ | tadvajraṃ vajravajraṃ madhye sarvamadhyasthakoṣṭhamadhye turviśeṣaḥ | kṣīradrukvāthapūritaṃ aśvatthoḍumbaraplakṣavaṭānāṃ caturṇāṃ kṣīravṛkṣāṇāṃ tvagbhiḥ saha kvāthitaiḥ praśamitoṣṇaiḥ khārimāṇaistoyaiḥ pūritam | nidhāya ityasya pūrvatrānvayaḥ | devīṃ pañcamīṃ | salile kumbhasthe iti śeṣaḥ | ātmavān adhigataḥ | tairjalairyantravidyādiśaktisaṃkramataḥ kalitānubhāvaiḥ | ayamatra vilekhana kramaḥ iṣṭamānabhrameṇavṛttaṃ niṣpādya tatra prākpratyagdakṣiṇottarañca tadvṛttāvadhi brahmasūtradvayamāsphālya prākpratyagvrahmasūtrasya prāgagrāddakṣiṇottarabrahmasūtradakṣiṇāgrāntaṃ tadagrāt prākpaścima brahmasūtrapaścimāgrāntaṃ tadagrāddakṣiṇottarabrahmasūtrottarāgrāntaṃ tadagrāt prākpaścimabrahmasūtraprāgagrāntaṃ jyārūpaṃ sūtracatuṣṭayamāsphālya brahmasūtradvayasya vṛttasya ca mārjanāddiggatakoṇacatuṣṭayaṃ samacaturasraṃ vidhāya vāyudikstharekhādivahnidikstharekhāntaṃ naiṝtadikstharekhādi īśadikstharekhāntaṃ ca samāntarāladaśasūtrāsphālanena vajravajrākāramekaviṃśatyadhikaśatasaṃkhyavajrarūpakoṣṭhasahitaṃ yantraṃ vidhāya tatra -------------------------------------------- p. 432) prokteṣvārttiṣvapi tathā tadvajraṃ gaurakairbhuvi | vilikhya madhye kumbhantu kṣīradrukkāthapūritam || 93 || nidhāya devīṃ salile samāvāhyābhipūjya ca | spṛśañjalaṃ japedvidyāṃ sahasratrayamātmavān || 94 || tairjalairabhiṣiñcettaṃ gadinaṃ prāṅmukhaṃ tataḥ | taiḥ kleśairmuktadehastu sukhī jīvati bhūtale || 95 || vidyāprāptyabhiṣekantu vajre'smin koṣṭhavajrake | saikaviṃśaśate vāpi kumbhaṃ saṃsthāpya secayet || 96 || vedāṅgulaparibhrāntyā vṛttaṃ kṛtvā tato vahiḥ | dvyaṅgule dvyaṅgule kuryyādekādaśa tataḥ kramāt || 97 || teṣu dvyaṅgulamāneṣu tiryyak sūtrāṇi pātayet | ekādaśa tatasteṣu prāṅmadhyāttu pradakṣiṇam || 98 || bhūdaśārṇaistu tāṃ vidyāmālikhennirgamakramāt | rekhāgrāṇi ca śūlāni kṛtvā sādhyañca madhyataḥ || 99 || -------------------------------------------- sarvamadhyasthakoṣṭhamadhyesādhakasādhyakarmāṇi prāgvadālikhya tadadhaḥsthavajrakoṣṭhamārabhya prādakṣiṇyanirgamanagatyā bhaumākṣaradaśakaṃ vajrakoṣṭhadaśake vilikhya śeṣeṣu daśottaraśatasaṃkhyavajrarūpakoṣṭheṣu tatsaṃkhyāni mūlavidyākṣarāṇi vilikhyaitadyantraṃ proktādhikaraṇeṣvanyatamagataṃ kṛtvā sthāpanena pūjanena ca tadyantre proktakramābhiṣekena vā proktaphalasiddhaṃ bhavatīti || 95 || vidyetyādinā ślokena prokteṣu saptasu yantreṣu yantratrayaṃ vidyāprāptyabhiṣeke apyatidiśati | atra ca turviśeṣe | vajre'smin anantarapūrvoktavajravajrābhidha saptame yantre | koṣṭhavajrake koṣṭhavajrarūpe ṣaṣṭhe yantre | saikaviṃśaśate saikaviṃśaśatasaṃkhyakoṣṭharūpe pañcame yantre | vā vikalpe teṣu triṣu anyatamaṃyantre ityarthaḥ || 96 || vedāṅguletyādibhiranayetyantaiścaturbhiḥ ślokairakhilasiddhikaraṃ yantraṃ vidyāvaibhavañcopadiśati | tatra vedāṅgulaparibhrāntyā pratidiśaṃ caturaṅgulamānaparibhrāntyā | tatastadvṛttāt | dvyaṅgule dvyaṅgule dvyaṅgulamāne dvyaṅgulamāne ekādaśavṛttānīti śeṣaḥ | -------------------------------------------- p. 433) tadyantraṃ prāgvadakhilaviniyogeṣu yojitam | nāsādhyamasti bhuvane vidyayā siddhayā'nayā || 100 || manastattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || itiśrīṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate trayoviṃśapaṭalaṃ paripūrṇam || -------------------------------------------- teṣu vṛtteṣu tat dvyaṅgulamāneṣu svaikādaśāṃśasahiteṣviti śeṣaḥ | etanmānamantarvṛttasyaivoktam | tiryyaksūtrāṇi sarvamadhyavṛttāt sarvavāhyavṛttāntagarūpāṇītyarthaḥ | teṣu koṣṭheṣu | prāṅmadhyāt sarvamadhyavṛttāntarbhūtapradeśarūpakarṇikāyā vahistadanantaravīthyāṃ prāṅmadhyakoṣṭhottarakoṣṭhe ca sādhakasādhyakarmāṇi likhediti sampradāyārthaḥ | prāgvat prāṇapratiṣṭhāpuraḥsaramarccanadhāraṇasthāpanādibhiḥ | akhilaviniyogeṣu prokteṣviti śeṣaḥ | ayamatra vilekhanakramaḥ pratidiśaṃ caturaṅgulamānabhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya tadvahirdvyaṅguladvyaṅgalamānena prāgvadekādaśavṛttāni niṣpādya tatra sarvamadhyavṛtte tatsarvavāhyavṛtte ca tatta dviṣkambhamānaṃ triguṇīkṛtya tattanmānamekādaśadhā vibhajya tattaddeśeṣvekādaśa cihnāni paścimādividhāya tat sarvamadhyavṛttasthacihnaikādaśakamārabhya tat sarvavāhyavṛttasthacihnaikādaśacihnamadhye ekādaśa sūtrāṇyāsphālya tatsarvavāhyavṛttaspṛgekādaśarekhāgraṃ kiñcit prasāryya pratyekaṃ śūlākāraṃ kṛtvā evaṃ madhyakarṇikāyā vahirekaviṃśatyuttaraśatakoṣṭhasahitaṃ vṛttākāraṃ vahiḥ śūlopetaṃ yantraṃ niṣpādya tatra tatkarṇikāyāṃ sādhakādīni prāgvadālikhya tadanantaravāhyavṛttavīthyāṃ prāṅmadhyakoṣṭhamārābhya uktakramāt prādakṣiṇyanirgamanagatyā daśottara śatasaṃkhyeṣu koṣṭheṣu vidyākṣārāṇi tatsaṃkhyāni vilikhya śiṣṭakoṣṭhaikādaśake bhaumākṣaradaśakamālikhya śiṣṭe caikasmin prāgvat sādhakāditrayamālikhyaitatproktādhikaraṇeṣvanyatamagataṃ kṛtvā prāgvat proktaprayogeṣu prāṇapratiṣṭhāpuraḥsaramarccanādibhiḥ proktaphalasiddhirbhavediti || 100 | iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ ṣoḍaśanityāṅgabhūtapañcamīvidyāvidhānaprakāśanaparaṃ trayoviṃśaṃ paṭalam paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 23 || granthasaṃkhyā | trayoviṃśe tu paṭale yantrāṇi munisaṃkhyayā | vyākhyāgranthā netraśatamekāśītistathārddhakam || caturviṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityānāṃ dhyānāni vividhāni te | kathayāmi śṛṇu prājñe vāñchitārthasuradrumān || 1 || ekaikamaṅgāṅgitvena tāsāṃ tacchaktibhistathā | prayogeṣu samasteṣu vāhyābhyantarataḥ kramāt || 2 || śriyai kīrttyai jayāvāptyaivaśyākarṣaṇasiddhaye | dhyāyeddevīḥ samastāśca lohitākāramaṇḍanāḥ || 3 || vidyāptau śāntike muktābindukarpūrasannibhāḥ | vidveṣoccāṭanidhananigraheṣvasitāḥ smaret || 4 || dhūmrā vā cintayet sarvvāḥ proktadveṣādisiddhaye | sarvvatra svasamākāravarṇaśaktibhirāvṛtāḥ || 5 || -------------------------------------------- pūrvasmiṃstrayoviṃśe paṭale ṣoḍaśanityānāmaṅgabhūtāyā vārāhyā vidhānamupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityānāṃ vividhāni dhyānāni tāsaṃ pratyekamaṅgāṅgitva kramataḥ prayogādikañcopadiśati atha ṣoḍaśetyādinā siddhikṛdityantena ślokaśatarūpeṇa caturviṃśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādinā kramāt ityantena ślokadvayena paṭalārthānupadiśati | tatra suradrumān suradrumasadṛśāni abhimatārthapradānādiṣvamodhatayeti yāvat | ekaikaṃ ekaikakrameṇa tāsāṃ nityānāṃ tacchaktibhiḥ tattatparivāraśaktibhiḥ saheti śeṣaḥ | vāhyābhyantarataḥ sthūlasūkṣma bhedataḥ | dhyānānīti pūrvatrānvayaḥ || 2 || śriyai ityādinā ślokena śrīkīrtijayavaśyākarṣaṇeṣu sāmānyadhyānamupadiśati | tatra vaśyākarṣaṇasiddhaye ca vaśyasiddhaye ākarṣaṇasiddhaye ca | samastāḥ ṣoḍaśa nityāḥ saparivārā lohitākāramaṇḍanā ityatra maṇḍanaśabdo vasanabhūṣaṇamālyānulepanādiviṣayaḥ || 3 || vidyāptāvityādinā śloka pūrvārddhena vidyāprāptikaraṃ śāntikaraṃ muktisiddhikaraṃ sāmānyadhyānamupadiśati tatra indukarpūrasannibhāḥ indusannibhāḥ karpūrasannibhāśca kāntivarṇābhyāmiti śeṣaḥ || vidveṣetyādinā vṛtā ityantenārddhādyena ślokena -------------------------------------------- p. 435) kṣityādibhūtaiḥ sattvādiguṇairekaikasaṃhataiḥ | ekadbyādisamārabdhairvvarṇākāraistu śaktayaḥ || 6 || asaṃkhyātā bhavantyāsāṃ kārtsnyāddhyānantu ko vadet | ko vā śṛṇoti sākalyāt tataḥ kiñcidvadāmi te || 7 || bhaumākārāḥ pītavarṇāḥ sarvāḥ stambhanakārikāḥ | āpyāḥ sattvaguṇāḥ sarvvāḥ sitākārāḥ samīritāḥ || 8 || tāḥ sarvvā jñānaśāntiśrīkīrttisaubhāgyamuktidāḥ | āgneyā rājasāḥ sarvvā lohitākārasaṃyutāḥ || 9 || -------------------------------------------- vidveṣoccāṭananidhananigraheṣu sāmānyadhyānamupadiśati | tatra asitāḥ ākāravasanamālyabhūṣaṇānulepanādibhiriti śeṣaḥ | dhūmrāḥ prāgvadākārādibhiriti śeṣaḥ | vā vikalpe | sarvā nityāḥ | sarvatra prokteṣu dhyānabhedeṣu || 5 || kṣityādītyādinā vadāmi te ityantena ślokadvayena paricchinnarūpāyāḥ parāyāḥ śakteḥ paricchinnākāratayā vividhavarṇādyupalabdhikāraṇaṃ tattadupalabdhaśaktīnāmasaṃkhyātatvādikañcopadiśati | tatra kṣityādibhūtaiḥ pṛthivyaptejovāyvākāśaiḥ | sattvādiguṇaiḥ sattvarajastamobhiḥ ekaikasaṃhataiḥ pṛthak pṛthak sambaddhaiḥ parasparamiti śeṣaḥ | ekadvyādisamārabdhaiḥ bhūtānāṃ pṛthak pṛthak sambaddhaguṇānāmekadvyādisamasamāṃśaviṣamaviṣamāṃśapari- kalpitairvarṇākāraiḥ saṃjātā iti śeṣaḥ || āsāṃ śaktīnāṃ kārtsnyena dhyānantu ko vadet kovā śṛṇoti sākalyāt vaktṛṇāṃ śrotṝṇāñcānityatvāditi yāvat tatastasmāt kiñcidityuktisteṣu śaktibhedeṣu mantreṣu vakṣyamāṇarūpasyaikadeśatvāt | etaduktaṃ bhavati sattvādiguṇaiḥ pṛthak pṛthak nityasambandhānāṃ kṣityādibhūtānāmekadvyādisamaviṣamāṃśaparikalpanābhedabhinna- varṇākārāṇāṃ śaktīnāmasaṃkhyātatvāttāsāmākārabhedamanubhāvañca vaktuṃ śrotuṃ vā'śakyatvātteṣu śaktibhedeṣu viśvaparitrāṇārthaṃ śaktitaḥ kiñcidvadāmīti || 7 || bhīmākārā ityādibhiḥ smṛtā ityantairarddhādhikaistribhiḥ ślokairekaikaguṇayuktānāṃ pañcabhūtaśaktīnāṃ krameṇa dhyānaṃ tatprayogāṃścopadiśati | tatra bhaumākārā bhūmisvarūpāḥ | pītavarṇāḥ vigrahabasanabhūṣaṇānulepanamālyādibhiritiśeṣaḥ | sarvāḥ parivārā nityāḥ stambhanakārakāḥ | bhūmeracalātmakatvāt | āpyā jalātmikāḥ śaktayaḥ | sattvaguṇāḥ sattvaguṇayuktāḥ sarvāḥ prāgvat sitākārāḥ prāgavadvigrahādibhiḥ | -------------------------------------------- p. 436) vaśyākarṣaṇaśāntiśrīsaubhāgyavijayapradāḥ | vāyurūpā dhūmravarṇā sarvā dveṣādikārakāḥ || 10 || nābhasā nīlavarṇāstā māraṇotsādayoḥ smṛtāḥ | āsāṃ mukhabhujādehavidhānaṃ śṛṇu pārvati || 11 || ekavaktrāścaturvvaktrā navavaktrāstathā parāḥ | ṣoḍaśāsyāḥ pañcaviṃśadvadanā api kāścana || 12 || ṣaṭtriṃśadvadanā kvāpi catvāriṃśannavānanāḥ | catuḥṣaṣṭimukhāstadvadekāśītiśatānanāḥ || 13 || -------------------------------------------- tāḥ sarvā jalarūpāḥ śaktayaḥ | jalaśaktīnāṃ jñānādipradatvaṃ suṣṭhvātmakatvāt | lohitākārasaṃyutāḥ prāgvadvigrahādibhiḥ | āgneyānāṃ śaktīnāṃ vaśyādipradatvaṃ grāsādyātmakatvāt | vāyurūpāḥ śaktaya iti śeṣaḥ | dhūmravarṇāḥ prāgvadvigrahavasanādibhiḥ | dveṣādikārakā ityatrādiśabda uccāṭanādiviṣayaḥ vāyoruccāṭanādikārakatvaṃ calanātmakatvāt | nābhasā ākāśātmikāḥ śaktayaḥ | nīlavarṇāḥ prāgdvigrahādibhiḥ | tāḥ saparivārā nityā māraṇotsādanayoḥ utsādo nāma mṛtavat akiñcitkaratvaṃ tayoḥ karmaṇoriti śeṣaḥ | smṛtā dhyātāḥ | ākāśātmakaśaktīnāṃ nidhanasiddhikaratvamākāśasyāvigrahatvāt vāyunabhasorājasaguṇātmakatvabhastīti sampradāyaḥ || 10 || āsāmityādinottarārddhenaikadvyādisamaviṣamāṃśayoga- saṃjātānāṃ tāsāṃ śaktīnāṃ mukhabhujadehasvarūpabhedavidhānaṃ prastauti | tatra pārvatītisambuddhiḥ || 11 || ekavaktrā ityādinā śatānanā ityantena ślokadvayena guṇānāṃ bhūtānāmekadvyādi samasamāṃśaguṇayogāttāsāṃ vaktrasaṃkhyābhedadhyānamupadiśati | tatra ekavaktrā ekavadanayuktāḥ | caturvaktrāḥ prāgvat | aparā anyāḥ śaktaya iti śeṣaḥ | ṣoḍaśāsyāḥ ṣoḍaśamukhāḥ kāścana prāgvat śaktayaḥ | kvāpi prayogaviśeṣe catvāriṃśannavānanāḥ ekonapañcāśadānanāḥ | ekāśītiśatānanāḥ ekāśītyānanāḥ śatānanāśca bhūtānāmekadvyādidaśāntānāmaṃśānāṃ guṇānāmekadvyādidaśāntairaṃśaiḥ samasaṃkhyāṃśakrameṇa saṃguṇanādevaṃ saṃjātasaṃkhyavaktrāḥ śaktayo daśavidhā darśitā bhavanti | tāsāṃ mukhakramastu kaṇṭhapīṭhopari ekavaktraṃ caturvaktrapakṣe tu -------------------------------------------- p. 437) bahunā kiṃ mukhabhujasaṃkhyāsādhanavāñchayā | tathāpi darśitaṃ kiñcidvaktre bhujadvayaṃ dvayam || 14 || nāmarūpātigā yena tena sā'nantavigrahā | vasanti nānārūpāśca bhaveyustatra vāñchayā || 15 || ādyāyā lalitāyā syuranyāḥ pañcadaśāṅgagāḥ | lalitāṅgitvarūpeṇa sarvāsāmātmavigrahāḥ || 16 || tena tāsāntu sarvāsāṃ svāntāntāḥ paricārikāḥ | tāttadvarṇāyudhākāravāhanaiśca susaṃyutāḥ || 17 || tathāvidhaiḥ svasvaśaktivṛndaiśca veṣṭitā api | iti tāsāṃ dhyānabhedāḥ sthūlāḥ proktā maheśvari || 18 || -------------------------------------------- prathamavaktropari tiryyagrūpeṇa vaktratrayaṃ tena saha caturvaktram | navavaktrapakṣe tu tadupari ca tiryyakpaṅktirūpeṇa pañcavaktraṃ taiḥ saha navavaktram | evamuttaratrāpi upari upari saptanavaikādaśatrayodaśapañcadaśasaptadaśaikonaviṃśati- saṃkhyāntaṃ vaktraṃ parikalpanāt proktasaṃkhyavaktrā bhavanti iti ca sampradāyārthaḥ || 13 || bahunetyādinā vāñchayetyantena ślokadvayena nāmarūpātigāyā lalitāyāḥ proktakrameṇottaratrāpi bhūtāṃśānāṃ guṇāṃśānāṃ samasaṃkhyaguṇanādekadvyādidaśadaśāṃśa guṇanācca saṃjātānāṃ śaktīnāmasaṃkhyātatvāttāsāṃ mukhabhujādibhedaparikalpitavigrahādeḥ sādhakābhimatānuguṇatvamupadiśati | tatra bahunā vigrahaviśeṣaparaḥ śatena ca | vaktrevaktrebhujadvayaṃ proktānāṃ mukhasaṃkhyānāmekaikasya mukhasya dvidvibhujakrameṇa yāvat saṃkhyaṃ kalpayediti yāvat | nāmarūpātigā nāmnāṃ rūpāṇāñcāparicchinnatvāt parāyāḥ śakterbahutvācceti śeṣaḥ | āsāṃ nityānām || 15 || ādyāyā ityādibhirmaheśvarītyantaistribhiḥ ślokaiḥ ṣoḍaśanityānāmaṅgāṅgitvakramādikamupadiśati | tatra aṅgagā madhyanityāṅgagāḥ | ātmavigrahāḥ tattannityāvigrahāḥ | svāntāntāḥ tattannityāntāḥ śeṣanityāntāḥ | tattadvarṇāyudhākāravāhanaiḥ madhyasthamadhyasthanityāvarṇāyudhākāravāhanaiḥ | tathāvidhaiḥ tattadvarṇāyudhākāravāhanaiḥ | maheśvarīti sambuddhiḥ | etaduktaṃ bhavati ṣoḍaśanityānāmaṅgāṅgitvadhyāneṣvaṅgirūpeṇa madhye sthitāyā lalitāyāḥ kāmeśvaryyādipañcadaśanityāḥ parivāratvena -------------------------------------------- p. 438) sūkṣmarūpāṇi ca tathā kathayāmi tavānaghe | yena te sādhakāḥ sarvve vāṅchitaṃ prāpnuyuḥ kṣaṇāt || 19 || prokteṣvādhārapadmeṣu lohitātmaikyavigrahām | vibhāvya tejonicaye tatra siddhiñca cintayet || 20 || tena sarvvamabhīṣṭantu samavāpnotyayatnataḥ | pūjātarpaṇahomādirahitaṃ bhāvanena vai || 21 || parantudhyānamuditamakhaṇḍātmavimarśataḥ | nirvvātadīpasaṅkāśamātmanātmasamīkṣaṇāt || 22 || -------------------------------------------- vahirlalitāsadṛśavigrahāyudhavāhanādiyutāḥ | kāmeśvarīnityāyā aṅgitve tu kāmeśvarīvigrahādiyutā lalitaivamityetadātmakatvenāṅgirūpeṇa sthitā | tadanantaraṃ bhagamālinyādicitrāntāścacaturdaśanityāśca tadante kāmeśvarī ca sambhūya pañcadaśa nityāḥ parivāratvena vahiḥ sthitāḥ | evaṃ bhagamālinyādīnāmaṅgitvepi tattannityāvigrahā lalitaiva madhyāṅgitvena tadbahistadanantaranityāstattannityāntāḥ pañcadaśa nityāstattadākārāḥ parivāratvena sthitāśca dhyeyā bhavantīti || 18 || sūkṣmarūpetyādibhirbhāvanena vai ityantaistribhiḥ ślokaiḥ prastāvādipuraḥsaraṃ sūkṣmarūpadhyānaṃ tena prayogādikañcopadiśati | tatra sūkṣmarūpāṇi tāsāṃ dhyānāni iti śeṣaḥ | anaghe iti sambuddhiḥ | yena sūkṣmadhyānānusandhānena | prokteṣu nityānityāpaṭale iti śeṣaḥ | lohitātmaikyavigrahāṃ lohitākāratvena svaikyavigrahavattāṃ | tatra tejonicaye | siddhiṃ abhimatāmiti śeṣaḥ | tena bhāvanenetyanenānvayaḥ | etaduktaṃ bhavati prokteṣvādhārapadmeṣu lohitākāraṃ svasmādapṛthagbhūtaṃ tejonicayaṃ vibhāvya tattejomadhye sādhyasādhakakarmaṇāṃ svarūpeṇa bhāvanayā samīhitaphalaṃ prāpnotīti || 21 || paramityādinā ślokena paradhyānamupadiśati | tatra akhaṇḍātmavimarśataḥ kaṭakamukuṭādyakhilabhūṣaṇādiviśeṣeṣvapṛthaktvena tattadākāratayā sthitakanakasattāmātravadidamākāratayā pratīteṣu sakalapadārtheṣvapṛthaktvena tattadākāratayā sthita paraśaktivimarśataḥ | nirvātadīpasaṅkāśaṃ deśakālādyaparicchinnatayā niścalapūrṇaprakāśarūpamupalabdhamiti śeṣaḥ | ātmanātmasamīkṣaṇāt ananyaprakāśarūpatvādātmana ityarthaḥ | -------------------------------------------- p. 439) sthūlena sādhayettattadiṣṭañcaiva śubhāśubham | proktakrameṇa deveśi satataṃ sādhyasādhakaiḥ || 23 || siddhastu sūkṣmarūpeṇa dhyānena sakalepsitam | sādhayet pararūpantu sādhyaṃ sādhanasiddhaye || 24 || brūhi deva maheśāna sthūlasūkṣmasvarūpayoḥ | dhyānayoḥ karmmaṇā siddhiṃ vividhāṃ phalayogataḥ || 25 || tāsāṃ tattatkareṣūkteṣvāyudhānyapyaśeṣataḥ | śṛṇu vakṣye maheśāni krameṇa tava sāmpratam || 26 || vāmadakṣiṇayoḥ syātāṃ dvibhuje tu varābhaye | pāṣāṅkuśau caturbbāhau ṣaḍbhuje cāpasāyakau || 27 || -------------------------------------------- etaduktaṃ bhavati akhaṇḍātmavimarśataḥ ātmanātmasamīkṣaṇādupalabdhaṃ nirvātadīpasaṅkāśasvarūpaṃ paradhyānamiti || 22 || sthūletyādinā siddhaye ityantena ślokadvayena proktatrividhadhyāneṣu sādhyādīnāṃ prayogādiṣu dhyānavibhāgakramamupadiśati | tatra sthūlena dhyāneneti śeṣaḥ | sādhayet sādhayetāmityarthaḥ | turviśeṣe | pararūpaṃ vimarśātmakamiti yāvat | turviśeṣe | sādhyaṃ prāpyaṃ upapeyaṃrūpaṃviśrāntibhūmirityarthaḥ | apṛthaktvabhāvanayeti śeṣaḥ | aparicchinnāyāṃ parāyāṃ śaktau svasmādapṛthaktvena siddhāyāmapyaparaprāpyābhāvādātmalābhānna paraṃ vidyata iti vacanācca tadeva prāpyamiti yāvat || 24 || brūhītyādinā ślokena sthūlasūkṣmadhyānayoḥ karmaṇā siddhikramaṃ devī pṛcchati | tatra phalayogataḥ samīhitaphalaṃ prāpnoti || 25 || tāsāmityādinā ślokena vakṣyamāṇāyudhaviśeṣān pṛṣṭārthakathanañca prastauti | tatra apiśabdena tvatpṛṣṭavividhakarmmasiddhīśca vakṣye ityuktamiti sampradāyaḥ | maheśānīti sambuddhiḥ | krameṇa dvisaṃkhyacatuḥsaṃkhyabhujādikrameṇa || 26 || vāmetyādinā vāñchayetyantena ślokadvayenāyudhasāmānyaparimāṣākramādikamupadiśati | tatra vāmadakṣiṇayoḥ karayoriti śeṣaḥ | dvibhuje dvibhujadhyāne | varābhaye varābhayasaṃjñe mudre etat prathamādvivacanaṃ | pāśāṅkuśau caturvāhau caturbhujadhyāne | ūrddhabhujavāmadakṣiṇe pāśāṅkuśau itarayoḥ prāgvat varābhayamudre cetyarthaḥ | -------------------------------------------- p. 440) carmmakhaḍgau cāṣṭabhuje gadāśūlau daśodite | sukhapāṇyāyudhānāntu rūpasaṃkhyādivāñchayā || 28 || yasmin karmmaṇi tāṃ devi yathā smarati sādhakaḥ | tathā tasyāgrato bhūtvā pālayati tamādarāt || 29 || sarvvatra smeravadananayanāḥ śubhakarmmasu | daṃṣṭrogrā bhīmanayanavadanāḥ krūrakarmmasu || 30 || śubheṣu karmmasvāsīnā sthitā vāhanagā api | śubhetareṣu tāḥ sarvvāḥ prayogeṣu tu sarvvadā || 31 || valayairaṅgadai ratnamayairapyaṅgulīyakaiḥ | virājamānāstāḥ sarvvā divyāṃśukadharā api || 32 || -------------------------------------------- ṣaḍbhuje cāpasāyakau ṣaḍabhujadhyāne prāgvat ūrddhabhujayoḥ pāśāṅkuśau tadadhaḥsthayoḥ prāgvadvarābhayamudre ca | carmmakhaḍgau aṣṭabhuje aṣṭabhujadhyāne prāgvadūrddhvabhujayoḥ pāśāṅkuśau tadadhaḥsthayoḥ prāgvaccāpasāyakau tadadhasthayorvāmadakṣiṇakrameṇa carmmakhaḍgau tadadhaḥsthayoḥ prāgvadvarābhayamudre | gadāśūlau daśodite daśabhujadhyāne prāgvadūrddhvabhujayoḥ pāśāṅkuśau tadadhasthayoścāpasāyakau tadadhasthayoścarmakhaḍgau tadadhaḥsthayorvāmadakṣiṇakrameṇa gadāśūlau tadadhaḥsthayoḥ prāgavadvarābhayamudre ca | rūpasaṃkhyādītyatrādiśabdaḥ proktaviṣayasaṃkhyetaraviṣayaḥ || 28 || yasminnityādinā ślokenābhimatakarmmaṇi tāsāmabhimatasiddhipradatvamupadiśati | tatra tasya sādhakasya | bhūtvā ityasya tathā ityanenānvayaḥ | āvirbhūyetyarthaḥ || 29 || sarvatretyādibhirmaheśvarītyantairadhyarddhaiścaturbhiḥ ślokaiḥ śubhāśubhakarmasu sāmānyadhyānamupadiśati | tatra sarvatra ityetattantrasāmānyaṃ | sarvatretyādyarddhena śubhakarmasu dhyānaṃ | daṃṣṭrogrā ityuttarārddhenāśubhakarmmasu dhyānam || 30 || śubheṣvityādinā ślokena ślokapūrvārddhasyādyapādena śubhakarmmasu dhyānaṃ | sthitā ityādinā ślokāvaśiṣṭapādatrayeṇa taditaradhyānam | api apivetyarthaḥ | ratnamayairityetadvalayāditrayāṇāṃ viśeṣaṇam | divyāṃśukadharā ityatra divyatvaṃ tattvavedibhiḥ kaiściddṛśā dṛṣṭatvāt | sarvāḥ saparivārā nityāḥ | atra bhūṣaṇānāṃ -------------------------------------------- p. 441) hāragraiveyaratnādimudrikā nūpurādibhiḥ | navaratnamayaiḥ sarvvāstavakaiścopaśobhitāḥ || 33 || evaṃ sāmānyamuditaṃ dhyānaṃ tāsāṃ maheśvari | viśeṣaṃ śṛṇu vakṣyāmi tattatkarmmasu siddhidam || 34 || gajavājirathāruḍhā vimānasthāśca siṃhagāḥ | vyāghratārkṣyasamārūḍhā dhyeyā rakṣāsu sarvvadā || 35 || samareṣu jayāvāptyai nṛparāṣṭrādirakṣaṇe | piśācacoravyālādidurgame'raṇyavartmani || 36 || dhyāyettā devatāḥ sarvvāḥ sarvvaśaktibhirāvṛtāḥ | ekaikaśaḥ samastā vā sukhī bhavati niścitam || 37 || ṛkṣavānarabhallūkakharasauribhavāhanāḥ | uccāṭaneṣu sarvvāstā bhīmā dhyeyāḥ sudāruṇāḥ || 38 || -------------------------------------------- nāmānyārādhyapādādavagantavyāni | etāni bhuṣaṇāni sarvaprayogasādhāraṇāni | maheśvarīti devīsambuddhiḥ || 33 || viśeṣamityādibhiḥ samīritā ityantairarddhādyaiḥ saptabhiḥ ślokairviśeṣadhyānaprastāvapūrvaṃ prayogaviśeṣeṣu sāmānyavāhanabhedadhyānādikamupadiśati | tatra viśeṣa mityādyarddhena viśeṣadhyānaṃ prastauti | atra viśeṣaṃ sāmānyena proktarūpāditi śeṣaḥ || 34 || gajetyādibhirniścitamityantaistribhiḥ ślokairakṣādiṣu vāhanaviśeṣadhyānādikamupadiśati | tatra rakṣāsu ātmarakṣāsviti śeṣaḥ | rāṣṭrādītyatrādiśabdaḥ puragrāmanagarapattanakharvaṭagṛhādiviṣayaḥ | vyālādītyatrādiśabdaḥ siṃhatarakṣādiviṣayaḥ | ekaikaśaḥ samastā vā nityāsu ṣoḍaśasvabhīṣṭāṃ nityāṃ svaparivārādisahitāṃ sarvāḥ svasvaparivārasahitā vā | niścitamityantenāmoghaphalatvamucyate || 37 || ṛkṣetyādinā ślokenoccāṭane vāhanabhedadhyānamupadiśati | tatra bhīmā vigrahādibhiriti | sudāruṇāḥ karmmaṇīti śeṣaḥ || 38 || -------------------------------------------- p. 442) kaṅkaśyenakakrauñcakākakauśikavāhanāḥ | vidveṣaṇeṣu sarvāstā ghorapraharaṇākulāḥ || 39 || khaḍgagomāyuśalalīgavayāhariṇāśvagāḥ | cintayet sakalāḥ sarvvakṣudrakarmmasu sādhakaḥ || 40 || piśācavetālagā dhyeyāḥ sarvvatra māraṇe | iti vāhanabhedena phalabhedāḥ samīritāḥ || 41 || sarvāstārkṣyagatā vahnivāyuhastadvayānvitāḥ | dvinetrāstvekavadanā daṃṣṭrogrā bhīmavigrahāḥ || 42 || dahantyo vairinivahaṃ dhyeyāḥ svākāraśaktibhiḥ | bhīmarāvābhirabhito veṣṭitā raṇamurddhani || 43 || vijayī bhavati kṣipraṃ vairisenāvināśataḥ | palāyanotsagahanāt pādayoḥ patanena vā || 44 || -------------------------------------------- kaṅketyādinā ślokena vidveṣaṇeṣu vāhanabhedadhyānamupadiśati | tatra kauśikaḥ divābhītaḥ | ghorapraharaṇākulā ghorāyudhaniviḍāḥ || 39 || khaḍgetyādinā ślokena vaśyākarṣaṇādikarmmasu vāhanaviśeṣamupadiśati || kṣudrakarmasu vaśyākarṣaṇādiṣu || 40 || piśācetyādinā ślokena māraṇakarmasu vāhanabhedadhyānādikamupadiśati | tatra vāhanabhedena dhyāneneti śeṣaḥ || 41 || sarvā ityādibhiḥ ṣoḍaśa ityantaiḥ pañcaviṃśatibhiḥ ślokairvāhanavaktrāyudhādibhedena samaravijayādidhyānādikamupadiśati | tatra sarvā nityāḥ saparivārāḥ | vahnivāyuhastadvayānvitā ityatra dakṣiṇavāmahastayorvahnivāyukrameṇeti yāvat | dahantyaḥ svasvakarasthaścāpāyudhasaṃdhukṣitena vahnineti yāvat | bhīmarāvābhirbhīmarāvaṃ kurvantībhiḥ | veṣṭitā ityevaṃ tatpūrvatra sarvā ityanenānvayaḥ | vā vikalpe | vairisenāyā vināśapalāyanasaṃvyāhanapādapataneṣvanyatameneti yāvat | chindantyaḥ marddayantyaḥ | uktakrameṇārisenāvināśādicaturṣvanyatamaprakāreṇa | taddviguṇabhujā aṣṭādaśabhujāḥ | vā vikalpe | vāmairbhujairnavabhiriti śeṣaḥ | taravāribhiḥ -------------------------------------------- p. 443) caturmukhā aṣṭabhujā chindantyaḥ mahatīṃ camūm | vibhāvya vā jaya yuddhe prāpnotyuktakrameṇa vai || 45 || navānanāstaddviguṇabhujā vā bhīmavigrahāḥ | vāmaiḥ kodaṇḍanivahamanyaiḥ khaḍgañca vibhratīḥ || 46 || dhyātvārisenāṃ sakalāṃ śarabhinnakalevarām | vamadrudhiradhārāñca vijayaṃ proktamāpnuyāt || 47 || athavā navabhiḥ kheṭamanyaiḥ khaḍgañca vibhratī | caturaṅgaripoḥ senāṃ chindatīstaravāribhiḥ || 48 || cintayitvā jayaṃ yuddhve bhīmākāre sudurjaye | pattyaśvebharathāṭopavādyaniḥśanasaṅkule || 49 || prāpnotyayatnataḥ kṣipraṃ prāguktakramayogataḥ | athavā navabhirhastairgadā vāmaistathetaraiḥ || 50 || nakharān pāṇibhirbhīmā dadhatīḥ samare smaran | tadbhinnacaturaṅgāṃñca senāṃ vijayamāpnuyāt || 51 || tathā śūlakuṭhāraughaiḥ pātayantīrdviṣāṃ valam | vijayī bhavati proktakramāddvāre raṇāṅgaṇe || 52 || tathaiva carmmacchūrikānivahairnighnatīrvalam | dhyātvā vā vijayī bhūyāt samare romaharṣaṇe || 53 || -------------------------------------------- svasvadakṣiṇakarasthaiḥ khaḍgaiḥ cintayannityasya pūvatra chindantya ityanenānvayaḥ | āṭopaḥ saṃrambhaḥ | prāpnotītyasya pūrvatra vijayamityanenānvayaḥ | prāguktakramayogataḥ vairivināśādiṣvanyatamena | athavā prāgvat pakṣāntare tathā prāgvadripuvināśādinā | itarairdakṣiṇaiḥ pāṇibhirityasya pūrvatretarairityanenānvayaḥ | bhīmā vigrahādibhiḥ | tadbhinnacaturaṅgāntāsāṃ śaktīnāṃ dakṣiṇaka navahasthanakharairbhinna caturaṅgāṃ | vijayamāpnuyādityasya pūrvatra tathā ityanenānvayaḥ | tathā prāgvadvāmadakṣiṇabhujanivahakrameṇa | śūlakuṭhāraughaiḥ śūlaudhaiḥ kuṭhāraughaiśca | proktakramāt -------------------------------------------- p. 444) nidrātimirahastā vā mohayantī dviṣāṃ valam | dhyātvā vijayamāpnoti niyataṃ samare nṛpaḥ || 54 || piśācasarpahastā vā taiḥ senā mṛdatīḥ smaran | vijayaṃ samare śaśvadaśnute śaṅkaropamaḥ || 55 || pāśakarttarikābhirvvā nighnatīḥ pṛtanāṃ raṇe | smṛtvā vijayamāpnoti nṛpaḥ proktakramād dhruvam || 56 || aṅkuśakrakacābhyāñca dārayantīścamūḥ kṣaṇāt | cintayan samare mīme vijayī syāt suniścitam || 57 || halaiśca muśalairnityaṃ praharantīrdviṣāṃ balam | smaran pravijayaṃ yuddhe prāpnoti dhyānavaibhavāt || 58 || tathā ṣoḍaśavaktrāstā dvātriṃśairvvāhubhiryutāḥ | prāgvat pramathitārātipṛtanāñcintayan japet || 59 || pañcaviṃśativaktrā vā pañcāśadbhujasaṃyutāḥ | taithaikādaśabhirbhedairāyudhairnighnatīrvvalam || 60 || -------------------------------------------- senāvināśādyanyatamaprakāreṇa | tathaiva vāmadakṣiṇabhujakrameṇa carmmacchurikānivahaiḥ carmmanivahaiḥ cchurikānivahaiśca | valaṃ ripūnāmiti śeṣaḥ | vā vikalpe | romaharṣaṇe vīrāṇāmiti śeṣaḥ | nidrātimirahastā vāmadakṣiṇakrame netyarthaḥ | piśācasarpahastā vāmadakṣiṇahastakrameṇeti śeṣaḥ | aśnute prāpnoti | pāśakarttarikābhiḥ vāmadakṣiṇahastanivahasthābhiḥ | proktakramāt prāgvadvairisenāvināśādyanyatamena | aṅkuśakrakacābhyāṃ vāmadakṣiṇahastanivahasthābhyāmiti śeṣaḥ | halaiḥ vāmabhujanivahasthairiti śeṣaḥ | muśalaiḥ dakṣiṇabhujanivahasthairiti śeṣaḥ | tathā prāguktavahnivāyvādiṣu halamuśalānteṣvekādaśavidhāyudhadvandvayuktahastakrameṇa dadhānā iti yāvat | tāḥ śaktīḥ | prāgvadvairisenāvināśādiṣvanyatamena | ekādaśabhirbhedaiḥ vahnivāyādibhiriti śeṣaḥ | valaṃ ripūṇāmiti śeṣaḥ | vicintya ityasya pūrvatra -------------------------------------------- p. 445) vicintya jayamāpnoti samare sarvadā nṛpaḥ | tathā smaraṇasaṃyuktaiḥ pūjayettāstadā'grahe || 61 || ṣaṭtriṃśadvadanā devīrdvisaptatikarāḥ smaret | tathaiva daśarūpaistairvāraiḥ praharaṇairyutāḥ || 62 || ekonapañcāśadvaktrā hastaistaddviguṇairyutāḥ | praharantīstathārātīn smṛtvā jayamavāpnuyāt || 63 || catuḥṣaṣṭimukhā devīḥ karaistaddviguṇairyutāḥ | praharantīḥ smared yuddhe jayī bhavati niścitam || 64 || ekāśītimukhā devīstaddvairguṇyabhujairyutāḥ | tathāvidhaiḥ praharaṇaiḥ smaran yuddhe jayī bhavet || 65 || śatavaktrāstaddviguṇakarāstaddhetibhiryutāḥ | smṛtvā vijayamāpnoti samare tāśca ṣoḍaśa || 66 || evaṃ vaktrakarairyuktāstvanekairiṣṭarūpataḥ | tathā tairhetinivahairvyākulakramahastakaiḥ || 67 || asaṃkhyātā bhaveyustāḥ sādhakābhīṣṭasiddhidāḥ | evasuddāmasamarasaṃkaṭādiṣu cintayan || 68 || -------------------------------------------- nighnatīrityanenānvayaḥ | tathā smaraṇasaṃyuktaiḥ pūjayettāḥ proktarūparūpadhyāna saṃyuktaiḥ sādhakaistadvigrahādibhirupalakṣitānāṃ tāsāṃ nityānāṃ pūjāṃ kārayedityarthaḥ | tadā samarakāle | tathā prāgvadvairisenāvināśādiṣvanyatamena | taddviguṇairaṣṭanavatisaṃkhyaiḥ | taddviguṇaiṃraṣṭāviṃśatyuttaraśatasaṃkhyaiḥ | taddvaiguṇyabhujairyutāḥ dviṣaṣṭyuttaraśatasaṃkhyairbhujairyutāḥ | tathāvidhaiḥ dahanādibhiḥ | tadviguṇakarāḥ śatadvayasaṃkhyabhujāḥ | taddhetibhiḥ pūrvoktaikādaśavidhadvandvahetibhiḥ || 66 || evamityādibhirniścitamityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ proktasaṃkhyāmantareṇāpi vāñchitasaṃkhyavaktrabhujādiviśeṣasahitena vyākulakramāyudhādidhyānena samaravijayaprayogaṃ tatra sādhakaviśeṣāṃścopadiśati | tatra evaṃ proktakrameṇa | vyākulakramahastakaiḥ -------------------------------------------- p. 446) devīstāstarati kṣipramāpado manujo'thavā | devo vā rākṣaso yakṣaḥ kinnaro vā bhujaṅgamaḥ || 69 || piśāco vā guhyako vā siddho vā dānavo'thavā | na kadācit smarannityaṃ bhaṅgamāpnoti niścitam || 70 || corādisaṅkaṭe'raṇye giridurgamavartmani | dvividhairvairibhirjātaiḥ kṛcchre rājabhaye'thavā || 71 || kṣudrapīḍāsu bhūtāpasmārarākṣasasaṅkaṭe | piśācaḍākinīvṛndabrahmarākṣasapīḍane || 72 || anyeṣvapi ca kṛcchreṣu vistareṣu mahatsvapi | smarannitthaṃ yajet sarvā vipado dhyānavaibhavāt || 73 || ekavaktrāśca dvibhujāḥ sādhakābhīṣṭadhārikāḥ | sapādukāḥ samāgatya sarvābharaṇabhūṣitāḥ || 74 || svasamānābhirabhitaḥ śaktibhiḥ parivāritāḥ | gāyantībhiśca nṛtyeṣu vanamālābhiranvitāḥ || 75 || dhyāyannabhimataṃ sarvamāpnuyāt ṣoḍaśāpi tāḥ | nāsādhyamasti bhuvane dhyānādāsāṃ maheśvari || 76 || -------------------------------------------- vāsanāpaṭalaproktaprakāreṇeti śeṣaḥ | uddāmasamarasaṃkaṭādiṣvityatrādiśabdo vādayuddhasaṅkaṭādiviṣayaḥ | devīḥ ityetat pūrvatra cintayannityanenānvayaḥ | itthamabhīṣṭamukhakarāyudhādirūpataḥ | bhaṅgaṃ parājayam || 70 || corādītyādirbhirmaheśvarītyantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairnityānāṃ dhyānaviśeṣeṇa sarvāpattāraṇaprayogamupadiśati | tatra corādisaṅkaṭe ityatrādiśabdo vyāghrādi viṣayaḥ | dvividhaiḥ sahajaprākṛtādyaiḥ | kṣudrapīḍāsu śatrubhiḥ prayuktakālabhaṅgyādisamudbhavapīḍāsu | anyeṣu ādhyātmikāditāpatrayātmakeṣu | itthaṃ vakṣyamāṇadhyānaprakāreṇa | dvibhujābhīṣṭadhārikāḥ dvibhujābhyāṃ sādhakābhīṣṭaṃ dadhānāḥ | svasamānābhiḥ dvinayanādivigrahaviśeṣairiti śeṣaḥ | tā nityāḥ | āsāṃ nityānāṃ | maheśvarīti sambuddhiḥ || 76 || -------------------------------------------- p. 447) alaṅkṛtahayārūḍhāḥ śaktibhiśca tathāvṛtāḥ | smerānanāśca gāyantīḥ smṛtvā viśvaṃ vaśaṃ nayet || 77 || tathāvidhā gajārūḍhāstathā śaktibhirāvṛtāḥ | saṅgītāsaktamahilāvṛndasaṃkulamadhyagāḥ || 78 || smṛtvā lakṣmīmavāpnoti rājamānyāmatisthirām | nānābhogasamopetāṃ prakhyātanijavaibhavām || 79 || tathāvidharathārūḍhāstathāśaktibhirāvṛtāḥ | tathā saṅgitasaṃsaktaśaktivṛndasamanvitāḥ || 80 || smaran bhuvamavāpnoti rājā vai vairimaṇḍalam | evaṃ tattrividhadhyānāt saubhāgyamatulaṃ yaśaḥ || 81 || -------------------------------------------- alaṅkṛtetyādinā ślokena viśvavaśīkaraṇadhyānamupadiśati | tatra śaktibhiśca tathāvṛtāḥ alaṅkṛtahayārūḍhābhiḥ śaktibhiḥ parivṛtāḥ || 77 || tathetyādinā vaibhavāmityantena ślokadvayena lakṣmīprāptiprayogadhyānamupadiśati | tatra tathāvidhāḥ prāguktadvinetrādivigrahaviśiṣṭāḥ | gajārūḍhā laṅkṛtagajārūḍhāḥ tathā śaktibhirāvṛtāḥ alaṅkṛtagajārūḍhābhiḥ svasvasamānavigrahābhiḥ śaktibhirāvṛtāḥ | saṅgītāsaktamahilāvṛndaṃ nāma saṃgītāsaktayoginīvṛndam | atisthirāṃ rājacaurādyapradhṛṣyāṃ | nānābhogasamopetāṃ nānābhogyairdravyaviśeṣaistattadbhogaśaktyādibhiśca samopetāṃ | prakhyātanijavaibhavāṃ ākāra guṇavidyādarpapauruṣādibhiriti śeṣaḥ || 79 || tathāvidhetyādinā yaśa ityantena ślokadvayena bhūmiprāptyādikaprayogadhyānamupadiśati | tatra tathāvidharathārūḍhāḥ prāgvadalaṅkṛtarathārūḍhāḥ ityarthaḥ | tathā śaktibhirāvṛtāḥ alaṅkṛtarathārūḍhaśaktibhirāvṛtāḥ | tathā saṅgītasaṃsaktaśaktivṛndasamanvitāḥ alaṅkṛtarathārūḍhā saṃgītādirataśaktivṛndasamanvittāḥ | bhuvaṃ abhīṣṭāmiti śeṣaḥ | vairimaṇḍalaṃ śatrurājyaṃ | evaṃ tattṛvidhadhyānāt proktakramālaṅkṛtahayagajarathārūḍhadhyānāt | atulaṃ nirupamam || 81 || -------------------------------------------- p. 448) kadalīkānane'raṇye nirjane tāstathā smaran | pādukāsaktacaraṇā āgacchanti svaśaktibhiḥ || 82 || maṇḍalaṃ māsamarddhaṃ vā japan vidyāṃ tato viśet | nidhiṃ saṃprāpya bhuvane bhogī syād yāvadāyuṣam || 83 || pūgārāme tathā smṛtvā nidhimāpnotyayatnataḥ | evaṃ campakapunnāganameruvakuleṣvapi || 84 || tathā parvatakuñjeṣu tāḥ smṛtvā vittamāpnuyāt | rājato dhanito'nyasmād yenāsau syāt sukhī ciram || 85 || samudratīre'raṇyeṣu tathā nityaṃ smaran dhiyā | prāpnotyanargharatnāni bahūni dhyānavaibhavāt || 86 || samudragāsarinmadhyataruvāṭīṣu tāstathā | smaran kanakamāpnoti varṇotkṛṣṭamasaṃkhyakam || 87 || -------------------------------------------- kadalītyādinā āyuṣamityantena ślokadvayena nidhiprāptiprayogadhyānamupadiśati | tatra tā nityāḥ | tathā pūrvoktadvinetrādivigrahaviśiṣṭaśaktibhiḥ saheti śeṣaḥ | maṇḍalaṃ prāgvadekapañcāśaddināni | arddhaṃ maṇḍalamāsayoḥ | vā vikalpe yāvat siddhītyarthaḥ | vidyāṃ nityāvidyāsvabhīṣṭāmityarthaḥ | yāvadāyuṣaṃ yāvajjīvam || 83 || pūgetyādinā ślokena proktadhyānena nidhiprāptyāmudyānapañcakaviśeṣānupadiśati | tatra tathā anantarapūrvoktaprakāreṇa || 84 || tathetyādinā ślokena pūrvoktadhyānena vittaprāptiprayogādiviśeṣamupadiśati | tatra tathā proktaprakāreṇa | parvatakuñjeṣu parvataguhāsu | tā nityāḥ | rājataḥ rājasakāśāt | yenāsau syāt sukhī ciraṃ yāvatā dhanena sādhakaḥ ciraḥ sukhī syāttāvaddhanamityarthaḥ || 85 || samudretyādinā ślokena pūrvoktadhyānenānarghyaratnaprāptiprayogamupadiśati | tatra tathā pūrvoktadhyānaprakāreṇa || 86 || samudragetyādinā ślokena pūrvoktadhyānenāsaṃkhyātottamakanakaprāptiprayogamupadiśati | tatra tathā prāgvat dhyānaprakāreṇa || 87 || -------------------------------------------- p. 449) nirjane vipine smṛtvā prāpnoti mahilāḥ śubhāḥ | rūpayauvanaśīlāḍhyāḥ premanighnāstvananyagāḥ || 88 || ukteṣu teṣu sthāneṣu hayārūḍhāḥ smarannaraḥ | nṛpatiṃ kurute vaśyaṃ manovākkāyakarmmabhiḥ || 89 || teṣūkteṣu gajārūḍhāḥ smṛtvā nārīrnarānnṛpān | vaśīkaroti bhuvane prāṇinaścā viśeṣataḥ || 90 || tathā teṣu rathārūḍhāḥ smṛtvā devīstathoditāḥ | vāñchitaṃ samavāpnoti muktaḥ syānnigaḍāditaḥ || 91 || śatavaktrāstaddviguṇabhujāsteṣvāyudhānyapi | vāñchitāni likhitvā tāḥ paṭeṣu navasu sphuṭam || 92 || paṭāṃstānmadhyaparyyantadvaye saṃsthāpayettathā | rathadantihayānāntu tiraskaraṇikāyutān || 93 || pratisainyābhisukhye tu tāṃstu samyak pradarśayet | vajrālikhitaniśānabherīpaṇavamarddalān || 94 || -------------------------------------------- nirjanetyādināślokena pūrvoktadhyānena mahilāprāptiprayogadhyānamupadiśati | tatra smṛtvā proktaprakāreṇeti śeṣaḥ | premanighnāḥ premaparavaśāḥ || 88 || ukteṣvityādimirādita ityantai stribhiḥ ślokairnṛpādivaśīkaraṇasahitaṃ nigaḍādimocanadhyānamupadiśati | tatra ukteṣu teṣu sthāneṣu anantarapūrvokteṣu kadalīkānanādiṣu nirjanavipinānteṣu teṣu daśasu sthāneṣu | teṣu ukteṣu prāgvat sthāneṣu | prāṇinaścā viśeṣataḥ suranaramṛgapakṣisarīsṛpādyaviśeṣeṇa sarvān prāṇinaśca | teṣu prāgvat sthāneṣu | nigaḍādita ityatrādiśabdo rājādibhiḥ kṛtavandhanaviśeṣādiviṣayaḥ || 91 || śatetyādibhiranaghe ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ samaravijayaprayogaviśeṣamupadiśati | tatra vāñchitāni svaparicintitāni | tā nityāḥ | navasu navasaṃkhyeṣu | sphuṭaṃ suvyaktaṃ madhyaparyyantadvaye saṃsthāpayet | tathā rathadantihayānāntu | teṣu navasu paṭeṣvaśvarathādīnāṃ trayāṇāṃ madhye tattadvāmadakṣapārśvaparyyantadvaye -------------------------------------------- p. 450) āhatya vahayan śṛṅgaśaṅkhakāhalakādikam | vajrādabhimukhaṃ vairī dhāvatyāśu parājitaḥ || 95 || tatsenāsaṃmukhā paścānna jātu bhavati dhruvam | iti dhyānānyaśeṣeṇa kathitāni tavānaghe || 96 || sūkṣmadhyānena siddhānāṃ sādhakānāṃ phalodayaḥ | atastacchṛṇu vakṣyāmi sarvābhīṣṭābhikārakāḥ || 97 || dāḍimīkesaraprakhyatejorūpāṃ smaran dhiyā | tanmadhye sādhyarūpañca nijavāñchānurūpakam || 98 || samastamiṣṭamāpnoti śubhānapyaśubhānapi | tathā suṣumnāntastacca cintayedvā gamāgamam || 99 || tenākhilaṃ nijeṣṭantu prāpnoti dhyānavaibhavāt | sādhakaśca tathā siddhastayorevāśusiddhikṛt || 100 || -------------------------------------------- ca trīn trīn saṃsthāpayet | tiraskaraṇikāyutān tiraṣkaraṇībhiḥ saheti śeṣaḥ | tiraskaraṇikā nāma prāvaraṇapaṭī pratisainyāmimukhye | tān nava paṭāniti śeṣaḥ | vajrālikhitaniśānabherīpaṇavamarddalān vijayānityāpaṭaloktasamareṣvityādicaturnavatitamādiślokatrayaprokta- prakāravajrayantreṇālikhita niśānabherī paṇavamarddalanivahān | kāhalakādikamityatrādiśabdobheryyādiviṣayaḥ | tat senā vairisenā | anaghe iti sambuddhiḥ || 96 || sūkṣmetyādibhiḥ siddhikṛdityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ prastāvapuraḥsaraṃ sūkṣmadhyānaṃ tena prayogādikamupadiśati | tatra tat sūkṣmadhyānam ādhāreṣviti śeṣaḥ | tanmadhye nityānivahātmakatejomadhye | nijavāñchānurūpakaṃ svasamīhitakarmmānuguṇam | tathā tattejorūpatayā | suṣumnāntaḥ suṣumnānāḍīmadhye | tatnijavāñchānurūpaṃ svasādhyam | vā vikalpe | gamāgamaṃ mūlādhārādibrahmarandhrāntaṃ brahmarandhrādimūlādhārāntaṃ muhurmuhurārohāvarohakrameṇetyarthaḥ | tena proktobhayaprakāreṇa | tayoreva ityatra evakāreṇa sādhyasya sūkṣmarūpadhyānaprayogeṣvanadhikāratvamucyate || 100 || -------------------------------------------- p. 451) prakṛtyātmamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasātkṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātantre śrīkādimate caturvviṃśati paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam | -------------------------------------------- iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ ṣoḍaśanityādhyānaprapañcaprakāśanaparaṃ caturviṃśaṃ paṭalam paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 24 || granthasaṃkhyā | paṭale'smiṃścaturviṃśe yantrāṇi na bhavanti ca | vyākhyāgranthāḥ ṣoḍaśa syuradhikāste śatadvayāt || pañcaviṃśa paṭalam | atha ṣoḍaśanityānāṃ ṣaṭtriṃśattattvavigrahaiḥ | varṇaistajjanitairmmantrairyantraiḥ kālātmatāṃ kramāt || 1 || kathayāmi prayogāṃśca nānābhīṣṭāptikāraṇān | yajjñānopāstibhedābhyāṃ mantrāḥ sidhyanti varṇinaḥ || 2 || svarāḥ ṣoḍaśa nityāḥ syuḥ kādikṣāntāḥ svarānvitāḥ | teṣu tattvāni ṣaḍviṃśadvargā nāthanavātmikāḥ || 3 || -------------------------------------------- pūrvasmin caturviṃśe paṭale ṣoḍaśanityānāṃ prayogeṣu dhyānādikamupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityānāṃ ṣaṭtriṃśattattvasvarūpairvyāptyāvirbhūtavarṇaistattadyogabhūtabhedotpan nairmantrairyantraiśca kālātmakatvaṃ taiḥ prayogādikañcopadiśatyathaṣoḍaśetyādinā śiva ityantena ślokaśatarūpeṇa pañcaviṃśena paṭalena | tatra athetyādinā varṇina ityantena ślokadvayena paṭalārthāṃstadanubhāvañcopadiśati | tatra ṣoḍaśanityānāṃ ṣoḍaśasvarāṇāṃ ṣaṭtriṃśattattvavigrahaiḥ ṣaṭtriṃśadvyañjanākṣaraiḥ vyāptyeti śeṣaḥ | varṇairvakṣyamāṇasaṃkhyaiḥ saṃjātairiti śeṣaḥ | tajjanitaiḥ teṣāṃ saṃyoga bhedajātaiḥ | kālātmatāṃ kālasvarūpatāṃ yajjñānopāstibhedābhyāṃ ābhyantarānusandhānabhedena vāhyapūjābhiṣekahomādibhedena ca varṇinaḥ varṇavattāmātrāḥ | vāsanāpaṭalavakṣyamāṇāḥ sattvādivihīnāḥ || 2 || svarā ityādinā ślokena ṣoḍaśasvarāṇāṃ ṣoḍaśanityābhiḥ ṣaṭtriṃśadvyañjanānāṃ ṣaṭtriṃśattattvaiḥ mātṛkānavavargānāṃ navanāthaiśca tādātmyamupadiśati | tatra svarānvitāḥ akārākṣarasaṃyutāḥ | kakārādikṣakārāntānāṃ pañcatriṃśadakṣarāṇāṃ khareṇa saha ṣaṭtriṃśattattvātmakatvenobhayātmakatvāttadātmakasya prathamasvarasyāpi svaravyañjanātmakatvenobhayātmakatvamastītyupaskarasaṃpradāyācca svarasaṃjñayā prathamasvara evātra vivakṣita iti yāvat | turavadhāraṇe | etaduktaṃ bhavati ye ṣoḍaśa svarāsta eva ṣoḍaśa nityāḥ syuḥ | ye ṣaṭtriṃśadvyañjanavarṇā sta eva ṣaṭ triṃśattattvāni syuḥ | ye mātṛkāyā navātmakā vargāsta eva navātmakā nāthāḥ syuriti || 3 || -------------------------------------------- p. 453) aṣṭāvaṣṭau svare vargaḥ parataḥ pañca pañca vai | mātṝṇāntu svaraireko vargaḥ pūrvavaduttaram || 4 || nityānāṃ tattvasaṃyoge varṇasaṃkhyāḥ samīritāḥ | ṣaṭsaptatyā pañcaśataṃ tatsaṃkhyābdaistu pūrṇatā || 5 || tatsaṃkhyānāñca yantrāṇāṃ tāvadabdaistu pūrṇatā | pūrṇakālasamāvṛttiryugakalpādināmabhāk || 6 || trisahasrasamāvṛttyā proktaḥ kṛtayugābadhiḥ | tasya turyyāṃśaturyyāṃśahānyā tretādisambhavaḥ || 7 || -------------------------------------------- aṣṭāvityādinā ślokapūrvārddhena mātṛkāyā navavargasvarūpamupadiśati | tatra aṣṭāvaṣṭau khare vargaḥ | aṣṭabhiraṣṭamirakṣaraiḥ svareṣvekaiko vargo bhavati | mātṛṇāmityuttarārddhena vaśinyādīnāṃ mātṝṇāmaṣṭavargavyāptiṃ mātṛkākṣarāṇāṃ aṣṭavargasvarūpañcopadiśati | tatra mātṝṇāṃ vaśinyādīnāṃ | turavadhāraṇe | svaraiḥ ṣoḍaśabhiriti śeṣaḥ | pūrvavaduttaraṃ kādikṣāntākṣareṣu pañcatriṃśatsaṃkhyeṣu vyañjaneṣu vargaproktarūpeṇa pañcabhiḥ pañcabhirekaiko vargo bhavati || 4 || nityānāmityādinā nāmabhāgityantena ślokadvayena svarāṇāṃ vyañjanānāñca pratyekayogajātāṃ varṇasaṃkhyāṃ tadvarṇānāṃ tatsaṃkhyānāṃ mātṛkācakrāṇāñca tatsaṃkhyābdairvyāptiṃ tatsaṃkhyānāmabdānāmāvṛtteravāntarayugakalpādisaṃjñāñcopadiśat i | tatra nityānāṃ tattvasaṃyoge pratyekaṃ ṣoḍaśasvarāṇāṃ pratyekamakārādikṣakārāntaiḥ ṣaṭtriṃśadvyañjanākṣaraiḥ saṃyoge pūrṇatā teṣāmuktasaṃkhyānāṃ varṇānāmiti śeṣaḥ | yantrāṇāmasmin paṭale vṛttamityādinā samīritā ityantenārddhādhiślokadvayena proktānāṃ tatsaṃkhyānāṃ cakrāṇā mityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati kṛtādiyugeṣu pratiyugamārabhya ṣaṭsaptatyadhikapañcaśata (576) saṃkhyānāṃ varṇānāṃ tatsaṃkhyānāṃ mātṛkācakrāṇāñca tattadātmakatvena tatsaṃkhyaistatsaṃkhyairabdaiḥ pūrṇatā bhavatīti | yugakalpādiamabhāk yugakalpādisaṃjñā bhavati || 6 || trisahasretyādinā ślokena proktamaṇḍalābdasamāvṛttibhiḥ kṛtādicaturyugānāmabdānāṃ saṃkhyāmupadiśati | tatra tasya kṛtayugasya | etaduktaṃ bhavati pūrṇakālābdānāṃ ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatānāṃ sahasratrayāvṛttijanitasaṃkhyāṣṭāviṃśatisahasrādhikasaptadaśalakṣavarṣ aiḥ (1728000) kṛtayugo bhavati | -------------------------------------------- 454) māyādharāgnivātasvaiḥ kṛtādyarṇāḥ smīritāḥ | tān dinākṣarasaṃyuktānmadhyayonau samālikhet || 8 || dinārṇeṣu svarā nyāse bindurūpā anukramāt | vāmordhvadakṣapārśveṣu pañca pañca samīritāḥ || 9 || tattadyugārṇāstatsthāne svarūpeṇa vyavasthitāḥ | vyañjaneṣu tu sarvvatra suśliṣṭāḥ svena saṃyutāḥ || 10 || -------------------------------------------- kṛtayugasya turyyāṃśahānyā dvātriṃśatsahasrādhikacaturlakṣavihīnaistatkṛtayugābdaiḥ ṣaṇavatisahasrottaradvādaśalakṣamitairvarṣai (1296000) stretā yugo bhavati | punaḥ kṛtayugaturyyāṃśaproktavarṣavihīnaistretāyugavarṣaiścatuḥṣaṣṭi- sahasrottarāṣṭalakṣamitairvarṣai (864000) rdvāparayugo bhavati | punaśca tat kṛtayugavarṣaturyyāṃśavihīnaistaddvāparavarṣaistadarddhamitairvarṣair- dvātriṃśatsahasrādhikacaturlakṣamitairvvarṣaiḥ (432000) kaliyugo bhavati | teṣāṃ sambhūya viṃśati sahasrādhikatricatvāriṃśallakṣavarṣai (4320000) rekaścaturyugo bhavatīti || 7 || māyetyādibhiḥ saṃyutā ityantaistribhiḥ ślokaiḥ kṛtādiyugavigrahavarṇān tadvarṇānāṃ asmin paṭale vakṣyamāṇaghaṭikācakreṣu vakṣyamāṇaghaṭikāvarṇaiḥ saha lekhanakramādikañcopadiśati | tatra māyādharāgnivātasvaiḥ māyā visarjanīyaḥ, dharā ukāraḥ agnirikāraḥ vātaḥ akāraḥ, svaṃ binduḥ | etaduktaṃ bhavati aḥ uṃ iṃ aṃ iti caturvarṇāḥ kramāt kṛtādicaturyugavigrahā bhavantīti | tān yugārṇān dinākṣarasaṃyuktān ghaṭikānāṃ divasāvayavatvāt | vakṣyamāṇaghaṭikākṣarasaṃyuktānityarthaḥ | madhyayonau vakṣyamāṇaghaṭikāyantrāṇāmiti śeṣaḥ | dinārṇeṣu prāgvat ghaṭikārṇeṣu | svarāḥ visarjanīyarahitavakṣyamāṇaghaṭikātmakapañcadaśa svarāḥ | bindurūpāḥ vindvākāralikhitarūpāḥ | vāmorddhadakṣapārśveṣu pāgvadvakṣyamāṇaghaṭikāyantrāṇāṃ madhyayonau devatāyā iti śeṣaḥ | tatsthāne sarvvamadhyayonimadhye prāgvat | etaduktaṃ bhavati vakṣyamāṇaghaṭikākṣarayantreṣu ghaṭikākṣaratvena kadācit svararūpākṣare lekhanīye sati tadyantrāṇāṃ madhyayonau devatāyā vāmapṛṣṭhadakṣapārśveṣu pañca pañca cāṅgīkṛteṣu tān varṇān vāmapār"vasthāṃśamārabhya akārādīnāṃ pañcadaśasvarāṇāṃ sthānaṃ parikalpya ghaṭikākṣaratvena tatkālāyātasvarasthāṃśe ekabinduṃ tadātmakatvena vilikhya -------------------------------------------- p. 455) sarvatra yantravinyāsapratiṣṭhārccādyanugrahe | nigrahe vāstuvinyāse garbhanyāseṣṭasiddhikṛt || 11 || ārabhya bhānorudayamekaśo ghaṭikākramāt | ekaikaṃ mātṛkāvarṇapañcāśatparivṛttitaḥ || 12 || -------------------------------------------- tadā tatkālāyātayugākṣaraṃ madhye devatāsthāne svarūpeṇa likhet | vyañjaneṣu ghaṭikākṣaratvena lekhanīyeṣviti śeṣaḥ | sarvvatra asmin paṭale ghaṭikākṣarayugākṣarayorvilekhane svarūpeṇa likhet | vyañcaneṣu suśliṣṭāḥ suśliṣṭasamvaddhāḥ tattatprāptasandhikāryyavargāḥ avibhaktarūpā iti yāvat | etaduktaṃ bhavati asmin paṭale sarvatra ghaṭikākṣarayugākṣarayorvilekhane ghaṭikākṣaraṃ svararūpañcet proktarūpaprakāreṇa vāmādipārśveṣu svararūpaghaṭikākṣaraṃ svāṃśe bindurūpaṃ likhitvā madhyayonimadhye yugārṇaṃ svarūpeṇa likhet | vyañcanaṃ cettanmadhyayonimadhye tena ghaṭikākṣararūpeṇa vyañjanena yugārṇaṃ prāgvat suśliṣṭasambaddhaṃ kṛtayuge savisarjanīyamitareṣu savindukaṃ likhediti || 10 || sarvatretyādinā ślokena ghaṭikācakrāṇāṃ viniyogaṃ tat phalāni ca upadiśati | tatra garbhanyāseṣṭasiddhikṛt garbhanyāse iṣṭasiddhikṛditi padacchedaḥ | āgamānāṃ sandhirdivyatvādasmābhirna vicāraṇīyaḥ || 11 || ārabhyetyādinā pravarttata ityantena ślokadvayena mātṛkāvarṇacakrasya ghaṭikātmakatvena jyotiścakreṇa vyāptikramamupadiśati | tatra bhānorudayaṃ laṅkāyāmiti śeṣaḥ | pañcāśatparivṛttitaḥ akārādikṣakārāntānāmantyasvaravarjitānāṃ varṇānāṃ pañcāśat parivṛttitaḥ | tasyāḥ parivṛttirūpiṇyā mātṛkāyāḥ | etaduktaṃ bhavati pratiyugaṃ yugaprathamadivase laṅkārkodayamārabhyaikaikaghaṭikākrameṇa mātṛkāyā akārādikṣakārāntāni visarjanīyasvararahitāni pañcāśadakṣarāṇi pañcāśadbhiḥ ghaṭikābhirudyanti | a e ca ta ya iti pañcamātṛkā ghaṭikāpārāyaṇe jñeyāḥ | punarapi prathamadivasaśiṣṭaghaṭikābhirdaśabhirakārādiḷkārāntāni daśākṣarāṇi samudyanti | dvitīyadivase prāgvadarkodayādekādaśākṣaramekāramārabhya śiṣṭacatvāriṃśadakṣarāṇi catvāriṃśadghaṭikābhiḥ samudyanti | punardvitīyadivase śeṣaghaṭikābhirviṃśatibhirakārādi ṅakārāntāni viṃśatyakṣarāṇi samudyanti | punastṛtīyadivase tadanantaraṃ -------------------------------------------- p. 456) divasaiḥ pañcabhistasyāḥ ṣaḍāvṛttyā udīritāḥ | evaṃ yugādimārabhya kālātmārṇaiḥ pravarttate || 13 || yonau trikoṇamālikhya tasmin yoniṃ samālikhet | teṣu paryyāyanityārṇavarṇānālikhya bāhyataḥ || 14 || yugārṇaṃ ghaṭikārṇena madhye vinyasya tatra vai | nityāḥ ṣoḍhaśa deveśi pūjayennityamarccakaḥ || 15 || -------------------------------------------- cakārādi triṃśadakṣarāṇi akārādi ṇa kārāntāni triṃśadakṣarāṇi ca samudyanti | caturthe divase tadanantaraṃ takārādiviṃśatyakṣarāṇi akārādimakārāntāni catvāriṃśadakṣarāṇi ca samudyanti | pañcame divase tadanantaraṃ yakārādidaśākṣarāṇi akārādikṣakārāntāni pañcāśadakṣarāṇi ca samudyanti | evaṃ kramāt pañcabhiḥ pañcabhirdivasaiḥ mātṛkāyāḥ proktaparivṛttikramarūpiṇyāḥ ṣaṭṣaḍāvṛttayaḥ sambhavantīti || 13 || yonāvityādibhirayogyatetyantaistribhiḥ ślokairghaṭikācakraviracanākramaṃ tatra yugaparyyāyadivasaghaṭikābhedato vidyālekhanakramaṃ taccakre ṣoḍaśanityācanasyāvaśyakarttavyatāṃ tadakaraṇe sādhakasyāyogyatāñcopadiśati | tatra yonau svābhimukhāgratrikoṇamadhye | trikoṇaṃ svānabhimukhāgratrikoṇaṃ | tasmin tanmadhye | yoniṃ prāgvat | teṣu vāhyāvaraṇamadhyamāvaraṇayoryonitrikoṇarūpayostriṣu koṇeṣu | paryyāyanityārṇavarṇān anantaravakṣyamāṇasaṃkhyāsu vidyāsu gataparyyāyasaṃkhyāprāptavidyārṇatrayaṃ dinaprāptavidyārṇatrayañca | vāhyataḥ vāhyāvaraṇamārabhyeti śeṣaḥ | madhye madhyasthayonimadhye | nityaṃ pratidivasam | uttamā nityanityamityuktyā pratidivasamarccanasyāvaśyakarttavyatāmupadiśati | parvaparvaṇi ukteṣu parvasu pratiparveti yāvat | māsamātreṇa teṣu parvasu pratimāsamanyatamasmin parvaṇi | atra madhyamādhamapakṣayorvidhānaṃ rāṣṭrakṣobhadurbhikṣavyādhyādikṛccheṣveva ayogyatā dvitīye paṭale sahasramityādinā saptatitamaślokottarārddhenoktaprāyaścittamakṛtvā nityabhajanādiṣu sādhakasyeti śeṣaḥ | ayamatra ghaṭhikācakraviracanākramaḥ | iṣṭamānabhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya tatra prākpratyagbrahmasūtramāsphālya tadarddhamānena prāgbrahmasūtrāgravṛttasandhimavaṣṭabhya tadvṛttapārśvayościhnayugaṃ kṛtvā taccihnadvayagatāgrayugaṃ tiryyakṛsūtramāsphālya tadagradvayādārabhya -------------------------------------------- p. 457) uttamā nityanityaṃ hi madhyamā parvaparvaṇi | adhamā māsamātreṇa māsādūrddhvamayogyatā || 16 || pūrṇamaṇḍalavarṇāḥ syuḥ prathame tvāditaḥ kramāt | ṣaṭtriṃśattattvavarṇāstaddvitīyā marutā kramāt || 17 || tṛtīyā sarvato vahnirevaṃ vidyāstu tryakṣarāḥ | tripurāḥ sarvvasiddhānāmākarāḥ kathitāḥ kramāt || 18 || -------------------------------------------- brahmasūtrapaścimāgrāvadhi sūtradvayaṃ vinyasya yoniṃ niṣpādya tadyonivāmadakṣiṇapārśvarekhāmadhyagatāgradvayāṃ tiryyagrekhāṃ kṛtvā tadagradvayāttadyoneḥ tiryyagrekhāmadhyāntasūtradvayavinyāsāttrikoṇaṃ niṣpādya tattrikoṇapārśvadvayamadhyagatāgradvayaṃ tiryyak sūtraṃ kṛtvā tadagradvayādārabhya tattrikoṇatiryyagrekhāmadhyāntaṃ sūtra dvayāsphālanena madhyayoniṃ kṛtvā brahmasūtravṛttañca mārjayitvā evaṃ ghaṭikākālātmakaṃ cakraṃ niṣpādya tatra vāhyayoneragrādyaprādakṣiṇyena koṇatrayeṣu pūrvoktavidyāgata paryyāyāttattadvidyākṣaratrayaṃ vilikhya tadantargatatrikoṇakoṇeṣu pūrvāgrādyaprādakṣiṇyena nityāvidyākṣaratrayaṃ vilikhya tadantargatayonimadhye tattadghaṭikārṇena prāguktaprakāreṇa sahitaṃ yugārṇaṃ vilikhya tatra kālātmake cakre nānājñānaṃ manomatsthaṃ tadviddhi ityekādaśākṣaravākyajanitasaṃkhyā (94675050000) bhedābhinne proktakāle ṣoḍaśa nityāḥ samarccayediti || 16 || pūrṇamaṇḍaletyādinā kramādityantena ślokadvayena pūrṇamaṇḍalavarṇeṣvakṣarayogaviśeṣaprakriyāvaśena jātāstryakṣarāstripurāvidyāstāsāmanubhāvañcopadiśati | tatra pūrṇamaṇḍalavarṇāḥ a ā ityādīni kṣaṃ kṣaḥ ityantāni ṣaṭsaptatyadhika pañcaśatasaṃkhyānyakṣarāṇi | prathame prathamānyakṣarāṇi vidyānāmiti śeṣaḥ | vāgbhavatvena bhavatītyarthaḥ | āditaḥ kramāt akārādikramataḥ ṣaṭtriṃśattattvavarṇāḥ prāguktā akārādayaḥ kṣāntavarṇāḥ taddvitīyā varṇāḥ kāmarājātmakāḥ marutā ākāreṇa kṛtasandhikā iti śeṣaḥ | tṛtīyā lipiriti śeṣaḥ | tāsāṃ vidyānāṃ tṛtīyā lipiḥ sarvataḥ vakṣyamāṇasaṃkhyāsvāsu vidyāsu vahniḥ vahnisaṃjñālipiḥ ikāraḥ tāsāṃ vidyānāṃ śaktibījatvena sthitā ityarthaḥ | evaṃ uktaprakāreṇa tripurāḥ saṃjñayā svarūpeṇeti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati asmin paṭale -------------------------------------------- p. 458) etāḥ pustakamāropya pīṭhe saṃsthāpya pūjayet | yatra tatra gadālakṣmīgrahadurbhikṣaśātravāḥ || 19 || bhūtāpamṛtyukṛtyādyā na bhavanti purādike | abhīpsitāni sidhyanti tasya yo'rccati nityaśaḥ || 20 || ṣaṭ triṃśattat saptaśataṃ sahasrāṇi ca viṃśatiḥ | tāsāṃ saṃkhyā samākhyātā tadāvṛttistadāptikṛt || 21 || -------------------------------------------- ṣaṭtriṃśadityādyekaviṃśatitamena ślokena vakṣyamāṇasaṃkhyānāṃ pratyekaśaḥ tryakṣarātmakānāṃ tripurāvidyānāmuddhāre prathamākṣaratvena prokteṣu pūrṇamaṇṭhalavarṇeṣu yathā kramamekamekaṃ prathamamuccāryānantaraṃ taddvitīyākṣaratvena kramāt prāguktāni ṣaṭtriṃśattattvātmakānyakṣarāṇyākāreṇa kṛtasandhikāni samuccāryānantaraṃ tattṛtīyākṣaratvena sarvatra īkāramuccārayet | tena pūrṇamaṇḍalavarṇeṣu ekamekamakṣaraṃ ṣaṭtriṃśat ṣaṭtriṃśadviyānāmādyamādyamakṣaraṃ bhavati | tena vakṣyamāṇasaṃkhyā vidyāḥ sambhavantīti || 18 || etā ityādinā nityaśa ityantena ślokadvayena tāsāṃ tripurāvidyānāṃ viniyogaṃ phalāni copadiśati | tatra etā vidyāḥ | āropya vilikhya | pīṭhe pūjayedityatrānvayaḥ | saṃsyāpya pratiṣṭhāṃ kṛtvā | śātravāḥ śatrava ityarthaḥ | kṛtyādyā ityatrādyaśabdaḥ hatyādiviṣayaḥ | purādike ityatrādiśabdo grāmapattananagarakheṭakharvvaṭagṛhādiviṣayaḥ | tasya arccakasya || 20 || ṣaṭtriṃśadityādinā ślokenoktavidyānāṃ saṃkhyāṃ tadanusandhātuḥ phalaṃ tena tantreṇa parthyāyanityādikaṃ copadiśati | tatra tadāvṛttistāsāṃ vidyānāṃ vakṣyamāṇakrameṇa parivṛttiḥ | tadāptikṛt devyātmatvaṃ karoti iti yāvat | atrādyupaskaraḥ sampradāyārtho nāthājñayā likhyate | āsāṃ vidyānāṃ devyātmakatvāttacchabdena vidyocyate | tasmāddinanityātmakatvena tāsāmāvṛttiḥ tāsāṃ dinanityānāmekaikasyā eva vidyāyāḥ paryyāyātmakatvena prāptiṃ karototi yāvat | kiñca tāsāṃ vidyānāṃ paryyāyātmakatvenā vṛttiśca | tāsāmekaikasyā eva vidyāyāḥ paryyāyātmakatvena ca prāptiṃ karoti | ghaṭikācakrādiṣu paryyāyavidyālekhanasthāneṣveva paryyāye paryyāyātmikāṃ vidyāṃ tattat paryyāyavidyayā saha vilikhet | yugānteṣu yadā dinanityātvena vidyādvayaṃ bhavati tadā taddvayaṃ tat sthāneṣveva likhet || 21 || -------------------------------------------- p. 459) stambhanādyeṣu tadvarṇāstadrūpā hetivāhanaiḥ | etadgranthitajāpena mantrāḥ sidhyanti varṇinaḥ || 22 || nāthāvṛttirmmantrarāśau dvisahasraṃ śatadvayam | catvāri ceti vijñeyāstattvāvṛttirudīritāḥ || 23 || pūrṇamaṇḍalasaṃkhyaiva nityāvṛttiḥ sahasrataḥ | dviśataṃ ṣaṇavatyaśca niḥśeṣaṃ samudīritāḥ || 24 || kṛtādīnāṃ yugānāntu dineṣvekaikaśaḥ kramāt | tā vidyāstattvarūpiṇyaḥ śeṣāstvante dviśaḥ smṛtāḥ || 25 || -------------------------------------------- stambhanādyeṣvityādibhiḥ samudīritā ityantaistribhiḥ ślokaistāsāṃ proktasaṃkhyānāṃ vidyānāṃ viniyogaprakāraṃ navanāthavyāptikramaṃ ṣaṭtriṃśattattvavyāptikramaṃ ṣoḍaśanityā vyāptikramañcopadiśati | tatra stambhanādyeṣu ādyaśabdaścaturviṃśatpaṭaloktaṣaṭkarmmādiviṣayaḥ | tadvarṇāstattadvidyāvarṇāścaturviṃśatipaṭaloktapītādivarṇāśca | tadūpāḥ pañcatriṃśat paṭalavakṣyamāṇaṣaḍbhedarūpāḥ | etaiḥ prathamabhedarūpairmmantrairgranthitajāpena ekāntaritajāpena mantrāḥ sarve iti śeṣaḥ | varṇinaḥ prāgvat | etaduktaṃ bhavati nityāvidyāsu manīṣitāṃ vidyāmābhirvidyābhirekaikavidyāntaritaṃ japet | eṣa japaprakāraḥ uktaprakāreṇa sarvākṣarāṇāṃ nityātmakatvāt sarvamantrāṇāṃ akṣarātmakatvācca sarvamantrasādhāraṇa iti | asya rahasyārthastvārādhyamukhādavabhantavyaḥ | nāthāvṛttiḥ navasaṃkhyāvṛttiḥ | tattvāvṛttiḥ ṣaṭtriṃśat saṃkhyāvṛttiḥ | pūrṇamaṇḍalasaṃkhyā ṣaṭsaptatyadhikāni pañcaśatāni | nityāvṛttiḥ ṣoḍaśaṣoḍaśasaṃkhyāvṛttiḥ niḥśeṣaṃ samastavyāptiḥ || 24 || kṛtādīnāmityādinā siddhaye ityantena ślokadvayena kṛtādiṣu caturyugeṣvaharganānāmuktavidyāvyāptikramaṃ prayogeṣu tattaddinapūjāvaśyakarttavyatāṃ tatphalāni copadiśati | tatra ekaikaśaḥ ekaikā vidyāḥ | tattvarūpiṇyaḥ pratyekaṃ tattvākṣarāḥ | pratyekamakṣaratrayātmakatayā jñātṛjñānajñeyātmakatvāccāśeṣavidyānāmiti śeṣaḥ | ante yugānāmiti śeṣaḥ | dviśaḥ pratidinaṃ dve dve vidye | etaduktaṃ bhavati kṛtādiṣu caturyugeṣu parivṛttitaḥ proktasaṃkhyāvidyā ekaikasya divasasya yathākramamekaikā vidyā bhavati | tattadyugānteṣu keṣuciddineṣu pratidinaṃ dve dve vidye bhavataḥ | -------------------------------------------- p. 460) prayogeṣu tu sarvvatra tattaddinaprapūjanam | viśeṣato vidhātavyaṃ jayārogyādisiddhaye || 26 || -------------------------------------------- tat sarvamālikhyate | yathā kṛtayuge proktakrameṇa saptatriṃśadadhikacatuḥśatottaratriṃśatsahasra (30437) saṃkhyeṣu paryāyeṣu gateṣu anantaraparthyāye catuḥṣaṣṭyuttaradviśatādhikanavasahasrasaṃkhyāsu (9264) dinanityāvidyāsu gatāsu anantaraṃ tāṭā ī itirūpiṇīṃ vidyāmārabhya tatparyyāyaśeṣamanantaraparyyāyañca pratidinaṃ vidyā dvayaṃ dvayaṃ bhavati | sambhūya kṛtayuge paryyāyā ekonacatvāriṃśadadhikacatuḥśatottaratriṃśat sahasrasaṃkhyā (30439) bhavanti | tretāyuge ca proktakrameṇāṣṭāviṃśatyadhikāṣṭaśatottaradvāviṃśatisahasra- saṃkhyeṣu (22828) paryyāyeṣu gateṣu anantaraparyyāye aṣṭacatvāriṃśadadhikanavaśatottaraṣaṭsahasrasaṃkhyāsu (6948) dinanityāvidyāsu gatāsu anantaraṃ ṭhāthā ī iti rūpiṇīṃ vidyāmārabhya tatparyyāyaśeṣaṃ anantaraparyyāyaśeṣañca pratidinaṃ vidyādvayaṃ dvayaṃ bhavati | sambhūya tretāyugaparyyāyā ekonatriṃśadadhikāṣṭaśatottaradvāviṃśatisahasrasaṃkhyā (22829) bhavanti | dvāparayuge ca proktakrameṇāṣṭadaśottaraśatadvayādhikapañcadaśasahasrasaṃkhyeṣu (15218) paryyāyeṣu gateṣu anantaraparyyāye dvāviṃśadadhikaṣaṭśatottaracatuḥsahasrasaṃkhyāsu (4622) dinanityāvidyāsu gatāsu anantaraṃ jaḍā ī iti rūpiṇīṃ vidyāmārabhya tatparyyāyaśeṣamanantaraparyyāyañca pratidinaṃ dve dve vidye bhavataḥ | sambhūya dvāparaparyyāyā viṃśatyadhikaśatadvayottarapañcadaśasahasrasaṃkhyā (15220) bhavanti | kaliyuge ca proktakrameṇa navādhikaṣaṭśatottara saptasahasrasaṃkhyeṣu (7609) paryyāyeṣu gateṣu anantaraparyyāye ṣoḍaśādhikaśatatrayottarasahasradvayasaṃkhyāsu (2316) dinanityāvidyāsu gatāsu anantaraṃ ghaḍhā ī iti rūpiṇīṃ dinanityāvidyāmārabhya tat paryyāyaśeṣamanantaraparyyāyañca pratidinaṃ dve dve vidye bhavataḥ | sambhūya kaliyuge paryyāyā daśottaraṣaṭśatādhikasaptasahasrasaṃkhyā (7610) bhavanti | sambhūya caturyugaparyyāyāḥ sāṣṭanavatiṣaṭsaptatisahasrasaṃkhyā (76098) bhavantīti | yugānāmante pratidinaṃ dinanityāvidyādvayabhajanavāsanā pūjyapādamukhādavagantavyā | yugadinasaṃkhyāpi jyotiḥśāstre siddhāntaśiromaṇī draṣṭavyā | pañcāṅgarāmāstithayaḥ khavahnī sārddhadvidasrārkadinākhyamabdaiḥ | asyārthaḥ ekasmin sauravatsare pañcaṣaṣṭyadhikaśatatrayaṃ dināni (365) pañcaśadadaṇḍāḥ (15) triṃśatpalāḥ (30) sārddhadvāviṃśatirvipalāḥ (22 | 30) bhavantīti | -------------------------------------------- p. 461) tatra dvātriṃśatsahasrādhikacaturlakṣavarṣasaṃkhye (432000) kaliyuge dinasaṃkhyāpañcaṣaṣṭyadhikaśatatrayadinasambandhīni aśītisahasrādhikaṣaṭsaptatilakṣottarapañcadaśakoṭisaṃkhyāni (157680000) dināni bhavanti kaliyuge pañcadaśadaṇḍasambandhyaśītisahasrādhikacatuḥṣaṣṭilakṣadaṇḍa- sambandhīni aṣṭasahasrādhikalakṣasaṃkhyāni (108000) dināni bhavanti kaliyuga eva triṃśatpalasambandhiṣaṣṭisahasrādhikonatriṃśallakṣottarakoṭisaṃkhya- palasambandhīni ṣaṭśatādhikasahasratrayasaṃkhyāni (3600) dināni bhavanti kaliyuge sārddhadvāviṃśativipalasambandhi viṃśatisahasrādhikasaptanavatilakṣasaṃkhya (9720000) vipalasambandhīni pañcacatvāriṃśa (45) ddināni bhavanti atra kaliyuge dinasambandhīni dināni (157680000) daṇḍasambandhīni dināni (108000) palasambandhīni dināni (3600) vipalasambandhīni dināni pañcacatvāriṃśa (45) ccaivaṃ sambhūya pañcacatvāriṃśadadhikaṣaṭśatottaraikanavatisahasrādhikasaptasaptati- lakṣottarapañcadaśakoṭi saṃkhyāni (157791645) kaliyugadināni bhavanti | tataḥ ṣaṭtriṃśadadhikasapta śatottaraviṃśatisahasrasaṃkhyānāṃ (20736) mantrāṇāṃ navādhikaṣaṭśatottarasaptasahasrāvṛttibhiḥ (7609) caturviśatyadhikaśatadvayīttarāśītisahasrādhikasaptasaptatilakṣottara- pañcadaśakoṭisaṃkhyāni (157780224) dināni bhavanti tadanantaraṃ daśamāvṛttau avaśiṣṭeṣu ekaviṃśatyadhikacatuḥśatottaraikādaśasahasrasaṃkhyeṣu (11421) dineṣu ṣaḍuttaraikaviṃśatiśatasaṃkhyeṣu (2106) dineṣu ekaikā vidyā bhavati | pañcadaśādhikaśatatrayottaranavasahasrasaṃkhyeṣu (9315) dineṣu dve dve vidye bhavataḥ | tena daśamaparyyāyapūrttiriti | dvāparādidvaiguṇyādinā ūhanīyamiti | aṅkato yathā 315583290 dvāparadināni 473374935 tretāyugadināni 631166580 satyayugadināni | atraite saṃgrahaślokāḥ - pañcā(5)ṅga (6)rāmā(3)stithayaḥ(15)khā(0)gni(3)sārddhākṣi(2)cakṣuṣī(2) | dinādirvipalāntaśca kālaḥ saure tu vatsare || vāṇa (5) vedo (4) rmi (6) rātrīśa (1) graha (9) bhūdhara (7) bhūdhare (7) | vāṇa (5) ścandraḥ (1) kaliyuge dinasaṃkhyāḥ samīritāḥ || paryyāyā statra vijñeyāḥ kha (0) candra (1) rasa (6) bhūdharāḥ (7) | nava (9) śūnyā(0) ṅga (6) pātāla (7) paryyāyadivasāḥ punaḥ || veda(4) dvi(2)netra(2)khā(0)ṣṭā (8)śva(7)munī(7)ṣu (5) śaśi(1) saṃkhyayā | śiṣṭeṣu candra (1) netrā (2) bdhi (4) bhū (1) bhū (1) saṃkhyā dineṣu ca || -------------------------------------------- p. 462) dhātukṣetreśayoḥ pūjāṃ kuryyāttattadavāptaye | tatprakāraḥ prayogānāṃ paṭale sādhu vakṣyate || 27 || teṣu pañcāśadarṇānāṃ pañcāśanmithunāni vai | ghaṭikākramayogena bhajante parivarttanam || 28 || atha yantrāṇi vakṣyante proktasaṃkhyānyanukramāt | vṛttaṃ ṣaṭtriṃśadasrañca tadvadaṣṭādaśāsrakam || 29 || -------------------------------------------- paryyāye tvaṅga (6) śūnye (0) ndu (1) netra (2) saṃkhye dine gate | ekaikasmin dine dve dve vidye jñeye kramāditi || varṣe dinādikaṃ buddhvā yugavāsarakādikam | dvāparādiṣu tatsarvaṃ dviguṇatriguṇādikam || iti | prayogeṣu prayogadineṣu tattaddineṣu tattaddinaprapūjanaṃ yasmin yasmin divase prayogāḥ kriyante tattaddinapatīnāṃ pūjanaṃ | tena taddinapatayaḥ dinanityā ca tithinityā ca tithyadhipo vāsareśau nakṣatreśaśca ṣaḍvidhāḥ | teṣāṃ dinanityāsamarcanamasmin paṭale vakṣyati | tattattithinityārcanaṃ tattatpaṭale proktaṃ | tithīśanakṣatreśayornāmārcane citrānityāpaṭale prokte vāreśadvayanāmārcane kulasundarīpatale viśeṣataḥ prokte | tadakaraṇe naiṣphalyaṃ karttṛpīḍāprasaṅgāt | etaduktaṃ bhavati prayogadivaseṣu proktaṣaḍvidhadinapatīnāṃ proktakramāt pūjanamavaśyaṃ vidhātavyamiti || 26 || dhātvityādinā parivarttanamityantena ślokadvayenottaratra prayogapaṭale vakṣyamāṇaprakāreṇa dhātukṣetreśayorarcanamapi prayogadivaseṣu avaśyakarttavyatayā mātṛkāvyāptau prastauti | tatra dhātvīśāḥ ḍākinyādayaḥ | proktāḥ kṣetreśāḥ | parivarttanaṃ maṇḍalīkaraṇam || 28 || atha yantrāṇīnyādibhiranyavadityantairnavabhiḥ ślokaiḥ ṣaṭsaptatyadhikapañjaśatapūrṇamaṇḍalākṣaraistāvatsaṃkhyātā- nāmavdānāṃ pratyabdamekaikaśastāvatsaṃkhyātāni cakrāṇyupadiśati | tatra proktasaṃkhyāni ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyānītyarthaḥ | -------------------------------------------- p. 463) dvādaśāsraṃ navāsraṃ vā svare cāsraṃ navāsrakam | caturasramatha tryasramiti bhedā nava kramāt || 30 || etāni varṇavinyāsabhedāt pratyekamaṣṭadhā | tena dvāsaptatirbhedāsteṣu nityārṇabhedataḥ || 31 || pratyekamaṣṭadhetyevamuktasaṃkhyāḥ samīritāḥ | eteṣvādyasya vṛttasya vinyāsenānyadunnayet || 32 || ṣaḍaṅgulaparibhrāntyā vṛttamekantu varttayet | evaṃ punaḥ punaḥ kuryyādekaikāṅgulato vahiḥ || 33 || yadā saptadaśābhuvaṃstadā tadvibhajedaraiḥ | ṣaṭtriṃśadbhistatasteṣu nyasedarṇān tathāditaḥ || 34 || -------------------------------------------- vṛttamitthādinā ślokottarārddhena cakratrayaṃ dvādaśāstramityarddhena cakracatuṣṭayaṃ tatra khare ṣoḍaśāre cakra ityarthaḥ | caturasramityādinā ślokottarārddhādyapādena caradvayaṃ | etāni proktāni nava cakrāṇi | varṇavinyāsabhedāt asmit paṭhale anulometyādinā pañcatriṃśena ślokena vakṣyamāṇatattvārṇavinyāsabhedena | teṣu dvāsaptatibhedeṣu | nityārṇabhedataḥ ṣoḍaśasvaravinyāsabhedena | uktasaṃkhyāḥ ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyāḥ | etaduktaṃ bhavati proktānāṃ vṛttādīnāṃ asrāntānāṃ navānāṃ cakrāṇāṃ ca vakṣyamāṇaprakāreṇa tattvākṣaranityākṣaravinyāsabhedāt pratyekaṃ catuḥṣaṣṭirūpatvāt sambhūya proktasaṃkhyā bhavantīti | eteṣu navasu cakreṣu | vṛttasya vṛttarūpasya cakrasya | anyat vṛttetaraṃ cakraṃ | unnayet aṣṭāravinyāsatanmānādikaṃ kuṇḍalapaṭale vakṣyamāṇaprakāreṇohayitvā likhedityarthaḥ | ṣaḍaṅgulaparibhrāntyā pratidiśamiti śeṣaḥ | varttayet bhramayet yadā saptadaśābhuvan vṛttānīti śeṣaḥ | taccakrānteṣu pūrṇamaṇḍalasaṃkhyeṣu koṣṭheṣu | arṇān pūrṇamaṇḍalavarṇān | āditaḥ a ā ityādikramataḥ kṣaṃ kṣa ityantaḥ | cakraviracanākramo yathā same tale haṃsapādaṃ vidhāya tatsandaṃśasthānamadhyabhedena prākpratyagbrahmasūtraṃ kṛtvā tadavaṣṭambhena ṣaḍaṅgulapramāṇasūtrabhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya tadvahirekaikāṅgulāntarālaṃ ṣoḍaśavṛttāni sambhaya saptadaśavṛttāni vidhāya ekonatriṃśatpaṭale vakṣyamāṇakrameṇa -------------------------------------------- p. 464) anulomavilomau ca vāhyābhyantarasaṃpuṭe | bāhyābhyantaḥparāvṛttau tathā vyākīrṇamityapi || 35 || -------------------------------------------- paritaḥ ṣaṭtriṃśadarān samāntarālānniṣpādya brahmasūtra mārjayitvā taddvīthīgateṣu koṣṭheṣu pūrṇamaṇḍalasaṃkhyeṣu vakṣyamāṇakrameṇa tatsaṃkhyān varṇān vinyasya vṛttarūpe'sminneva cakre catuḥṣaṣṭicakrāṇi sampādayet | ṣaṭtriṃśadasrādisarvacakreṣu prāgvat sarvamaṅgalāpaṭaloktaprakāreṇa tattaduktārasaṃkhyacihnāni parito vṛtteṣu vidhāya vihnāccihnaṃ jyārūpeṇa sūtrāṇyāsphālya tadvṛttakhaṇḍamārjanāttattadasrātmakaṃ cakraṃ bhavati | aṣṭāsraṃ cakraṃ saptatriṃśadbhirvṛttaiḥ | prāgvat ṣoḍaśāraiśca kuryāt || 34 || anulometyādinā ślokena teṣu navaṣu cakreṣu varṇavinyāsabhedakramamupadiśati | tatra anulomavilomau ca cakāraḥ samuccāyārthaḥ | tenaiva svarāṇāṃ vinyāsabhedā ākṛṣyante | vāhyābhyantarasaṃpuṭau vāhyābhyantarārddhayoḥ sthānabhedādanyonyasaṃpuṭadvayaṃ vāhyābhyantaraparābṛttau prāgvadarddhadvayasya madhyakoṣṭhadvayādubhayataḥ pratilomānulomena dvighā lekhanaṃ | tathā vāhyābhyantarasthānabhedataḥ | etaduktaṃ bhavati prokteṣu navasu cakreṣu vāhyāt karṇikāvadhi pratyekaṃ ṣoḍaśakoṣṭhātmikā vīthayaḥ ṣaṭtriṃśatsaṃkhyāḥ paritaḥ sambhavanti | tāśca vīthayo'nulomānulomātmakeṣu praticakramaṣṭasvaṣṭasu bhedeṣvagrādi prādakṣiṇyena tattattattvākṣarāṇāṃ vilesvanavīthayo bhavanti | tāsu vīthauṣvagravīthīsthakoṣṭhaṣoḍaśake vāhyādābhyantarapraveśagatyā ṣoḍaśasvarān vilikhya pradakṣiṇakramayogāttadanantaravīthīgatakoṣṭhaṣoḍaśake kakārasya ṣoḍaśasvarabhinnarūpāṇi prāgvadvilikhyaivaṃ pradakṣiṇakrameṇa vīthīṣu khādikṣāntānāmakṣarāṇāṃ ṣoḍaśasvarayojanena bhinnāni rūpāṇi prativīthikaṃ ṣoḍaśasu koṣṭheṣu prāgvadvilikhet | ayamanulomānulomakramaḥ | etaccakraṃ pūrṇamaṇḍalākhyayugeṣu prathamavatsarātmakaṃ | asmin eva cakre ṣaṭtriṃśattattvākṣarāṇāṃ pratyakṣaraṃ ṣoḍaśasvarabhinnāni rūpāṇi pūrṇāni | tattadanulomakramavīthisthitādyeṣvevābhyantarakoṣṭhārambhato vāhyakoṣṭhāntaṃ vilekhanādanulomavilomākhyaṃ tadyugadvitīyasamvatsarātmakaṃ cakram | asminneva cakre tāsu vīthīṣveva ṣaṭtriṃśat tattvākṣarāṇāṃ pratyakṣaraṃ svarabhinneṣu rūpeṣu vāhyakoṣṭhādiṣu kramādaṣṭasu koṣṭheṣu praveśagatyāṣṭau rūpāṇyanulomato likhitvā tataḥ sarvābhyantarakoṣṭhādinirgamanagatyā śeṣeṣvaṣṭasu ca koṣṭheṣu śeṣarūpāṣṭakāni kramādvilikhet | -------------------------------------------- p. 465) karṇikāyāṃ marudvahnināmnā saṃlikhya sarvvataḥ | yojayedvāhyakoṣṭhasthaiḥ prāguktavidhinā kramāt || 36 || -------------------------------------------- etaccakramanulomavāhyasaṃpuṭākhyaṃ proktayugatṛtīyasamvatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | asminneva cakre tāsu vīthīṣveva tattvākṣarāṇāṃ prāgvat ṣoḍaśasu rūpeṣu āditaḥ kramādaṣṭau rūpāṇi sarvābhyantarakoṣṭhādiṣvaṣṭasu koṣṭheṣu nirgamanagatyā ca śeṣarūpāṣṭakaṃ kramādvāhyakoṣṭhārambhataḥ praveśagatyā ca likhet | etadanulomābhyantarasaṃpuṭākhyaṃ tadyugacaturthavatsarātmakaṃ cakram | asminneva cakre tāsveva vīthīsu prāguktākṣarāṇāṃ prāgvat ṣoḍaśasu rūpeṣu āditaḥ kramādaṣṭau rūpāṇi aṣṭamakoṣṭhādisarvavāhyakoṣṭhāntam aṣṭasu koṣṭheṣu nirgamanagatyā ca navamakoṣṭhādisarvābhyantarakoṣṭhāntamaṣṭasu koṣṭheṣu śeṣarūpāṣṭakaṃ kramāt praveśagatyā ca vilikhet | etadanulomavāhyaparābṛttākhyaṃ proktayugapañcamasaṃvatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | asminneva cakre tāsveva vīthīṣu tattvākṣarāṇāṃ teṣu ṣoḍaśasvararūpeṣu āditaḥ kramādaṣṭau rūpāṇi navamakoṣṭhārambhataḥ sarvābhyantarakoṣṭhāntamaṣṭasu koṣṭheṣu praveśagatyā cāṣṭamakoṣṭhādisarvavāhyakoṣṭhāntaṃ śiṣṭeṣvaṣṭhasu koṣṭheṣu nirgamanagatyā śeṣarūpāṣṭakāni vilikhet | etadanulomābhyantaraparāvṛttākhyaṃ tadyugaṣaṣṭhasamvatsarātmakaṃ cakram | asminneva cakre prāgvattattvākṣarāṇāṃ ṣoḍaśarūpāṇi prativīthikaṃ ṣoḍaśasu koṣṭheṣu prathame ṣoḍaśe dvitīye pañcadaśe tṛtīye caturdaśe caturthe trayodaśe pañcame dvādaśe ṣaṣṭhe ekādaśe saptame daśame'ṣṭame navame ca koṣṭhe āditaḥ kramādvilikhet | etadanulomavāhyavyākīrṇākhyaṃ proktayugasaptamasaṃvatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | asminneva cakre tāsveva vīthīṣu proktatattvākṣarāṇāṃ proktāni rūpāṇi prativīthi ṣoḍaśasu koṣṭheṣu ṣoḍaśe prathame pañcadaśe dvitīye caturddaśe tṛtīye trayodaśe caturthe dvādaśe pañcame ekādaśe ṣaṣṭhe daśame saptame navame aṣṭame ca koṣṭhe āditaḥ kramādvilikhet | etadanulomābhyantaravyākīrṇākhyaṃ tadyugāṣṭamasamvatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | asminneva ṣaṭtriṃśadarasaptadaśavṛttātmake cakre prativithikaṃ ṣoḍaśakoṣṭhātmikāsu ṣaṭtriṃśatsu vīthiṣu agravīthyāṃ kṣakārasya ṣoḍaśasvarabhinnāni rūpāṇi vāhyakoṣṭhārambhādābhyantarapraveśagatyā kramādvilikhya prādakṣiṇyakramāyātatadanantaravīthyādiṣu pañcatriṃśatsu vīthiṣu ḷdīnāṃ śeṣatattvā kṣarāṇāṃ ṣoḍaśasvarabhināni rūpāṇi prāgvadviliket | etadvilomānulomākhyaṃ -------------------------------------------- p. 466) tadyuganavamasamvatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | asminneva cakre prāguktaprakriyābhi stattvākṣarāṇāṃ svarabhinnānāṃ rūpāṇāṃ kramādvilekhanato vilomavilomākhyaṃ vilomavāhyasaṃpuṭākhyaṃ vilomābhyantarasaṃpuṭākhyaṃ vilomavāhyaparāvṛttākhyaṃ vilomābhyantaraparāvṛttākhyaṃ vilomavāhyavyākīrṇākhyaṃ vilomābhyantaravyākīrṇāsvyaṃ tadyugadaśamasamvatsarādiṣoḍaśasamvatsarātmakaṃ yathākramamekaikavatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | bhūyo'pi tasminneva prāguktarūpe cakre agravīthyāṃ akārasya ṣoḍaśarūpāṇi vāhyato'bhyantarapraveśagatyā vilikhya pradakṣiṇakramāyātatadanantaravīthyādiṣu saptadaśasu vīthīṣu kakārādithakārāntānāṃ saptadaśākṣarāṇāṃ pratyakṣaraṃ ṣoḍaśasvarabhinnāni rūpāṇi prāgvadvilikhya tattatkramāyātatadanantaraikonaviṃśavīthyādiṣu śiṣṭāsvaṣṭādaśasu vīthiṣu kṣakārādidakārāntānāmaṣṭādaśākṣarāṇāṃ prāgvat svarabhinnāni rūpāṇi prāgvadvilikhet | etadvāhyasaṃpuṭānulomākhyaṃ tadyugasaptadaśavatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | asminneva cakre teṣāṃ tattvākṣarāṇāṃ prāgvat ṣoḍaśasvarasahitānāṃ rūpāṇāṃ prāguktaprakriyābhirvilekhanato vāhyasaṃpuṭavilomākhyam vāhyasaṃpuṭabāhyasaṃpuṭākhyam vāhyasaṃpuṭābhyantarasaṃpuṭākhyam vāhyasaṃpuṭavāhyaparāvṛttākhyam vāhyasaṃpuṭābhyantaraparāvṛttākhyam vāhyasaṃpuṭavāhyavyākīrṇākhyam vāhyasaṃpuṭābhyantaravyākīrṇākhyañca tadyugāṣṭādaśavatsarādi caturviṃśavatsarāntamekaikavatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | asminneva cakre proktarūpe'gravīthyāṃ dakārasya prāgvat ṣoḍaśarūpāṇi prāgvadvāhyādabhyantarapraveśagatyā vilikhya pradakṣiṇakramāyātatadanantaravīthyādiṣu saptadaśasu vīthiṣu dhakārādīnāṃ kṣakārāntānāṃ saptadaśākṣarāṇāṃ pratyakṣaraṃ ṣoḍaśasvarabhinnāni rūpāṇi prāgvadvilikhya tattatkramāyātatadanantaraikonaviṃśavīthyādiṣu aṣṭādaśasu vīthiṣu thakārādīnāmakārāntānāmaṣṭādaśākṣarāṇāṃ pragvat svarabhinnāni rūpāṇi proktakramāt vilikhet | etadābhyantarasaṃpuṭānulomākhyam tadyugapañcaviṃśavatsarātmakraṃ cakraṃ bhavati | asminneva cakre tattvākṣarāṇāṃ prāgvat ṣoḍaśasvarabhinnānāṃ rūpāṇāṃ prāguktaprakriyābhirvilekhanādābhyantarasaṃpuṭavilomākhyam ābhyantarasaṃpuṭavāhyasaṃpuṭākhyam ābhyantarasaṃpuṭābhyantarasaṃpuṭākhyamābhyantarasaṃpuṭavāhya- parāvṛttā khyamābhyantarasaṃpuṭābhyantara parāvṛttākhyamābhyantara saṃpuṭavāhya vyākīrṇākhyamābhyantarasaṃpuṭābhyantaravyākīrṇākhyam ca tadyugaṣaḍviṃśavatsarādidvātriṃśavatsarāntamekaikavatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | bhūyo'pi tasminneva proktarūpe cakre.āgravīthyāṃ thakārasya prāgvat ṣoḍaśarūpāṇi vāhyādabhyantarapraveśagatyā vilikhya -------------------------------------------- p. 467) anyeṣāmaravinyāsaḥ ṣaṭtriṃśat samudīritaḥ | aṣṭāsre ṣoḍaśārāḥ syuḥ ṣaṭtriṃśadvṛttamanyavat || 37 || -------------------------------------------- pradakṣiṇakramāyātatadanantaravīthyādiṣu saptadaśasu vīthīṣu takārādīnāmakārāntānāṃ saptadaśākṣarāṇāṃ prāgvat ṣoḍaśarūpāṇi prāgvadvilikhya tatkramāyātatadanantaraikonaviṃśavīthyādiṣu aṣṭādaśasu vīthiṣu dakārādīnāṃ kṣakārāntānāṃ prāgvat ṣoḍaśarūpāṇi vilikhet | etadvāhyaparāvṛttānulomākhyaṃ tadyugatrayastriṃśadvatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | asminneva cakre teṣāṃ tattvākṣarāṇāṃ prāgvat ṣoḍaśa rūpāṇāṃ prāguktaprakriyābhirvilekhanato vāhyaparāvṛttavilomākhyaṃ vāhyaparāvṛttavāhyasaṃpuṭākhyaṃ vāhyaparāvṛttābhyantarasaṃpuṭākhyaṃ vāhyaparāvṛttavāhyaparāvṛttākhyaṃ vāhyaparāvṛttābhyantaraparāvṛttākhya vāhyaparāvṛttavāhyavyākirṇākhyaṃ vāhyaparāvṛttābhyantaravyākīrṇākhyam ca tadpugacatustriṃśavatrādicatvāriṃśa (40) vatsarāntaṃ yathākramamekaikavatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | punaśca tasminneva cakre'gravīthyāṃ kṣakārasya prāgvat ṣoḍaśarūpāṇi vāhyādābhyantarapraveśagatyā vilikhya pradakṣiṇakramāyātatadanantaravīthyādiṣu saptadaśasu vīthiṣu ḷkārādīnāṃ dakārāntanāṃ saptadaśānāmakṣarāṇāṃ prāgvat ṣoḍaśarūpāṇi prāgvadvilikhya tatkramāyāta tadanantaraikonaviṃśavīthyādiṣu aṣṭādaśasu vīthiṣu akakhādīnāṃ thakārāntānāmaṣṭādaśākṣarāṇāṃ prāgvat ṣoḍaśarūpāṇi vilikhet | etadābhyantaraparāvṛttānulomākhyamekacatvāriṃśadvatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | asminneva cakre teṣāṃ tattvākṣarāṇāṃ prāgvat ṣoḍaśarūpāṇāṃ prāguktaprakriyābhirvilekhanādābhyantaraparāvṛttavilomākhyaṃ ābhyantaraparāvṛttavāhyasaṃpuṭākhyamābhyantaraparāvṛttākhya- mābhyantarasaṃpuṭākhyamābhyantaraparāvṛttavāhyaparāvṛttākhyam ābhyantara parāvṛttavāhyavyākīrṇākhyamābhyantaraparāvṛttābhyantara vyākīrṇākhyaṃ ca tadyugadvicatvāriṃśavatsarādyaṣṭacatvāriṃśa vatsarāntamekaikavatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | punarapi tasminneva cakre'gravīthyāṃ prāgvat akārasya ṣoḍaśarūpāṇi vāhyādabhyantarapraveśagatyā vilikhya pradakṣiṇa kramāyātatadanantaravīthyādiṣu pañcatriṃśatsu yathākramaṃ kṣakalakha hagasagha ṣaṅa śaca vacha laja rajha yaña maṭa bhaṭha baḍa phaḍha paṇa nata dhatha da ityeṣāṃ akṣarāṇāṃ pañcatriṃśānāṃ pratyakṣaraṃ prāgvat svarabhinnāni rūpāṇi prāgvadvilikhet | etadvāhyavyākīrṇānulomākhyaṃ tadyugaikonapañcāśadvatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | asminneva -------------------------------------------- p. 468) cakre teṣāṃ tattvākṣarāṇāṃ ṣoḍaśasvarabhinnānāṃ rūpāṇāṃ prāguktaprakriyābhirvilekhanato vāhyavyākīrṇavilomākhyaṃ vāhyavyākīrṇavāhyasaṃpuṭākhyaṃ vāhyavyākīrṇābhyantarasaṃpuṭākhyaṃ vāhyavyākīrṇavāhyaparāvṛttākhyaṃ vāhyavyākīrṇābhyantaraparāvṛttākhyaṃ vāhyavyākīrṇavāhyavyākīrṇākhyaṃ vāhyavyākīrṇābhyantaravyākīrṇākhyaṃ ca tadyugapañcāśadvatsarādiṣaṭpañcāśadvatsarāntaṃ yathākramamekaikavatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | punarapi tasminneva cakre'gravīthyāṃ vāhyādabhyantarapraveśagatyā kṣakārasya ṣoḍaśarūpāṇi vilikhya pradakṣiṇakramāyātatadanantaravīthyādiṣu pañcatriṃśatsu vīthiṣu yathākramaṃ aḷkahakhasagaṣaghaśaṅajha avamacabhaṭavalaphaḍaṭapanaṇadhatachavaṭha? ityeṣāma kṣarāṇāṃ pañcatriṃśatāṃ pratyakṣaraṃ ṣoḍaśarūpāṇi prāgvadvilikhet | etadābhyantaravyākīrṇānulomākhyaṃ tadyugasaptapañcāśadvasatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | asminneva cakre teṣāṃ tattvākṣarāṇāṃ prāgvat ṣoḍaśasvarabhinnānāṃ rūpāṇāṃ prāguktaprakriyābhirvilekhanādābhyantaravilomākhyam ābhyantaravyākīrṇavāhyasaṃpuṭākhyam ābhyantaravyākīrṇābhyantarasaṃpuṭākhyam ābhyantaravyākīrṇavāhyaparāvṛttākhyam ābhyantaravyākīrṇābhyantaraparāvṛttākhyam ābhyantaravyākīrṇavāhyavyākīrṇākhyam ābhyantaravyākīrṇābhyantaravyākīrṇākhyaṃ ca tadyugāṣṭapañcāśadvatsarādicatuḥṣaṣṭitamavatsarāntaṃ yathākramamekaikavatsarātmakaṃ cakraṃ bhavati | evaṃ sambhūya tsminneva vṛttātmake cakre tadyugaprathamacatuḥṣaṣṭivatsarātmakāni catuḥṣaṣṭicakrāṇi bhavanti | evaṃ ṣaṭtriṃśadasrādīnāṃ tryasrāntānāṃ aṣṭānāṃ cakrāṇāṃ proktaprakāralekhanabhedaiḥ praticakraṃ yathākramaṃ tadyugacatuḥṣaṣṭivatsarātmakānyevaṃ sambhūya pūrṇamaṇḍalākhyatadyugavatsarātmakāni ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyāni cakrāṇi bhavanti | tatrāṣṭāsracakre tu ṣoḍaśasu vīthiṣu prativīthikaṃ ṣaṭtriṃśat koṣṭhātmikāsu agravīthyāṃ vāhyādābhyantarapraveśagatyā akakhādīnāṃ kṣāntānāṃ ṣaṭtriṃśattattvātmakānāmakṣarāṇāṃ pratyakṣaraṃ ṣoḍaśasvarūpeṣvādyasvarabhinnāni rūpāṇi vilikhya pradakṣiṇakramāyātatadanantaravīthyādiṣu pañcadaśasu vīthiṣu śeṣapañcadaśasvarabhinnāni teṣāṃ rūpāṇi ṣaṭtriṃśatsaṃkhyāni prāguktakramapraveśagatyā vilikhet | etadaṣṭāsre cakre prathamaṃ cakraṃ bhavati | evaṃ vyañjanākṣarasvarākṣaravilekhanasthānavinimayena pūrvoktaprakārabhedairevāvaśiṣṭāni triṣaṣṭicakrāṇi parikalpayediti | karṇikāyāṃ proktānāṃ pūrṇamaṇḍalacakrāṇāmiti śeṣaḥ | marudvahnī ākāra īkārāvakṛtasandhikāviti śeṣaḥ | nāmnā sahitaṃ sādhakasādhyakarmmaṇāmiti śeṣaḥ | tallikhanantu īkārasyodare prāgvattripaṃktikaṃ likhediti sampradāyārthaḥ | -------------------------------------------- p. 469) etat paṭe samālikhya bahiraṣṭacchadāmbujam | kṛtvā daleṣu kramaśo vāgdevyaṣṭakamālikhet || 38 || proktarūpaṃ tatastasya pratiṣṭhā samyagīritā | vidhāya pūjayennityaṃ pustapūjoktasiddhaye || 39 || ubhayaṃ yaḥ prakurute tasya vaṃśe sthirā ramā | na kadācicchriyo hānirbhaviṣyati ca tatkule || 40 || -------------------------------------------- sarvataḥ sarvacakrasarvavīthiṣu yojayet | marudvahnī ityanvayaḥ | vāhyakoṣṭhasthaiḥ ṣaṭtriṃśattattvākṣarairiti śeṣaḥ | prāguktavidhinā kramāt proktacatuḥṣaṣṭibhedavidhinā agrādiprādakṣiṇyakramāt | etaduktaṃ bhavati prokteṣu cakreṣu karṇikāmadhye sādhakādisahitam ā ī ityakṣaradvayam kṛtasandhikaṃ vilikhya tattaccakrāgravīthivāhyakoṣṭhasthākṣarādibhiḥ sarvavīthivāhyakoṣṭhasthairakṣaraiḥ prāguktacatuḥṣaṣṭibhedabhinnaiḥ karṇikāgatākṣaradvayaṃ kramādyojayediti | aṣṭāsre tu agravīthikoṣṭhāni vāhyāni kalpayedityānuśraviko'rthaḥ | anyavat yathā anya cakreṣu catuḥṣaṣṭibhedabhinnāḥ pārāyaṇamantrayojanakramastathetyarthaḥ | asmin śloke anyat sarvaṃ pūrvamevāsmābhirvyākhyātam || 37 || etadityādibhiḥ kula ityantaistribhiḥ ślokaisteṣāṃ proktānāṃ cakrāṇāṃ sādhāraṇaṃ śeṣarūpaṃ tadviniyogāṃstatphalāni copadiśati | tatra etaditi prati cakraviṣayaṃ | bahistaccakrāṇāṃ pratyekaṃ proktarūpādvahirityarthaḥ | aṣṭacchadāmbujaṃ aṣṭapatramambujamiti yāvat | ambujamityuktyā tadambujasya karṇikāmadhye proktacakrāṇāṃ vinirmāṇāttaccakravāhye karṇikārthamekavṛttaṃ vilikhya tadvahiraṣṭapatrāṇi vilikhedityarthaḥ | kramaśaḥ agrādiprādakṣiṇyakramataḥ | vāgdevyaṣṭakaṃ vaśinyādīnāṃ mantrāṣṭakaṃ proktarūpaṃ vilikhediti pūrvatrānvayaḥ | lalitārcanāyāmiti śeṣaḥ | bījadvayatattadvargabījanāma saptākṣarīyuktamityarthaḥ | tasya iti prāgvat praticakraviṣayaḥ | īritaṃ dvitīyapaṭala iti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati pratiṣṭhāyāṃ dvitīye paṭale proktarūpe proktacakreṣu sarvamadhye karṇikāmadhye devatāmāvāhya gandhādibhirabhyarvya devatāpṛṣṭhabhāge śrīnāthaśaktīḥ proktaprakriyayā pañcadaśa nityāśca samabhyarcya parito hetīśca vahirvaśinyādīḥ samabhyarcya ṣaṭtriṃśadadhika -------------------------------------------- p. 470) varṇauṣadhikvāthajalairāpūryya kalaśaṃ mahat | tatra devīṃ samāvāhya saṃpūjya vidhivanniśi || 41 || nityānāṃ tattvavidyāśca japitvā'nyedyurāsane | saṃpūjya śiṣyaṃ saṃsthāpya śaktyā tamabhiṣecayet || 42 || evaṃ janmānujanmādi paurṇamāsīṣu sādhakaḥ | kuryyāt karṣasuvarṇasya mudrikāṃ gāśca dakṣiṇām || 43 || evaṃ nirantaraṃ varṣaṃ yo'bhiṣiktaḥ sa sādhakaḥ | pārthivastasya vandyo vā bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 44 || varṣadvayābhiṣekena tasya vaṃśe sthirā ramā | varṣatrayābhiṣekeṇa siddhirvaidyādharī bhavet || 45 || -------------------------------------------- saptaśatottaraviṃśatisahasrasaṃkhyān (20736) mantrāṃstaccakroddhṛtakramādarcayediti | nityaṃ pratidivasaṃ etadanulomādimaṅgalapradacakraviṣayam | itareṣāṃ cakrāṇāṃ tattatkāryyakāle pratiṣṭhārcanādi kṛtvā tatkāryaparisamāptau devatāṃ saparivārāmudvāsya paṭagataṃ taccakraṃ mārjayitvā proktaprāyaścittādi kuryāt | pustakapūjoktasiddhaye pūrvoktapustakalekhanapūjāphalasiddhaye | ubhayaṃ mātṛkācakrārcanaṃ pustakārcanañca || 40 || varṇoṣadhītyādibhirāpnuyādityantairaṣṭabhiḥ ślokaistābhirvidyādibhirabhiṣekaprakāraṃ tatphalāvāptiñcopadiśati | tatra varṇoṣadhikvāthajalaiḥ pañcatriṃśe paṭale vakṣyamāṇākṣarauṣadhikvathitajalaiḥ | mahat khārīmānatoyapūraṇīyam | tatra jale vidhivat pūrvoktacakravidhānaprakriyayā | niśi pūrvedyuriti śeṣaḥ | nityānāṃ tattvavidyāḥ svarāṇāṃ ṣaṭtriṃśattattvākṣarayogajātavidyāḥ | āsane saṃsthāpyetyuttaratrānvayaḥ | śaktyā devatātvena vṛtayā yoṣitā saheti śeṣaḥ | taṃ śiṣyaṃ | janmānujanmādi paurṇamāsīṣu ādiśabdo viṣuvāyanayugādiviśeṣadivasaviṣayaḥ | paurṇamāsīśabdaḥ śeṣaparvaviṣayaḥ | karṣaḥ niṣkatrayaṃ | mudrikāṃ aṅgulīyakaṃ | dakṣiṇāṃ abhiṣekturiti śeṣaḥ | evaṃ proktaprakāreṇa | nirantaraṃ uktakālānatilaṅghanena | varṣaṃ atyantasaṃyoge dvitīyā | -------------------------------------------- p. 471) caturvvarṣābhiṣekeṇa khecarīmelenaṃ bhavet | pañcavarṣābhiṣekeṇa pañcatvaṃ nādhigacchati || 46 || ṣaḍvarṣamabhiṣekeṇa lokapālasamo bhavet | saptavarṣābhiṣekeṇa divākarasamo bhavet || 47 || aṣṭavarṣābhiṣekeṇa candramaḥsadṛśo bhavet | navavarṣābhiṣekeṇa devīsārūpyamāpnuyāt || 48 || jayāya vidyāḥ ṣaṭtriṃśadekapañcāśadeva vā | āvṛttīrjapahomārccātarpaṇaiḥ sādhu sādhayet || 49 || tena jitvā ripūn sarvvānedhate tapano yathā | tathotpāteṣu sarvveṣu tathā rogādyupadrave || 50 || -------------------------------------------- tasya vandyaḥ pārthivasya vandyaḥ | etadbrāhmaṇajātiviṣayaṃ | tasya abhiṣecyasya khecarīmelanaṃ ākāśacarayoginīsaṃlāpādi pañcatvaṃ svasvarūpāparijñānaṃ | ṣaḍvarṣaṃ prāgvaddvitīyā | lokapālasamaḥ tattadguṇavaibhavena | divākarasamaḥ pratāpāditaḥ | candramaḥsadṛśaḥ āhlādakaratvādinā | devīsārūpyaṃ parāhantātmatām || 48 || oṃ || jayāyetyādibhiḥ sampradāyata ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiścaturvidhopāstibhedena phalāvāptiṃ prapañcasya tattacakrarūpatvaṃ tajjñānasiddhau sarvāṇi phalānīṣṭāni sidhyantīti copadiśati | tatra vidyāḥ proktasaṃkhyāḥ kālanityāḥ | ṣaṭtriṃśat ekapañcāśaditi tāsāmāvṛttiviśeṣaṇaṃ | vā vikalpe | sādhu ananyagatacittaṃ yathā tena sādhanena sarvān sahajaprākṛtakṛttrimān edhate dīpyate yathā ivetyarthaḥ | asmin prakaraṇe tathāśabdaḥ pūrvoktaprakārajapādiviṣayaḥ | sarveṣu bhaumāntarīkṣadivyeṣu | rogādītyatrādiśabdo bhūtavetālapretapiśācāpasmārādiviṣayaḥ | kṛtyānivāraṇe parotthāpitakṛtyāpratinivarttane | kṛtyāsamutpattau svātmarakṣārthamiti śeṣaḥ | itthamiti proktaviṣayaḥ | etaccakrāramāsthāya graharkṣādi pravartate ādiśabdo rāśyādiviṣayaḥ | etaduktaṃ bhavati jyotiścakraṃ pratyekatattadrekkāṇātmakadvādaśarāśimayaṃ bhavati tena tattaccakrāṇi ca pratyekamāratrayātmakadvādaśarāśimayāni bhavanti | tasmād yathā dvādaśarāśyātmake jyotiścakre graharkṣādi kāle kāle pravartate tathā -------------------------------------------- p. 472) tathā vāñchitasiddhyarthaṃ tathā kṛtyānivāraṇe | tathā kṛtyāsamutpattāvitthaṃ sarvvārthsiddhidam || 51 || etaccakrāramāsthāya graharkṣādi pravarttate | etaccakrāravinyāsarūpā bhūmiśca dṛśyate || 52 || tasmādetanmayaṃ sarvvametasya bhajanena ca | sarvve manorathāḥ siddhā bhajanaṃ sampradāyataḥ || 53 || kālaprāptakramaṃ pūrvvamāvarttyānyakramaṃ bhajet | kṛṣṇapakṣeṣu śukleṣu kevaloktakramaṃ bhajet || 54 || japatarpaṇahomārccāsnāpaneṣvapyayaṃ kramaḥ | amuṃ jñātvā vidhātavyamanyathānarthamāvahet || 55 || -------------------------------------------- eteṣāṃ jyotiścakramayatvādeteṣu cakreṣvekasminnekasminneva pratyaraṃ grahanakṣatrādīni mātṛkākṣaramayāni tattadyugavarṣabhedakrameṇa pravarttata iti bhūmiḥ | bhūcakrasya dvādaśarāśyātmakatvāt prāk pratipāditakramatastadapi tattaccakrātmakaṃ bhavatīti yāvat | etanmayaṃ mātṛkācakramayaṃ sarvaṃ dṛśyaṃ | etasya proktacakrānyatamasya bhajaneneti pūrvamevoktaṃ | bhajanaṃ sampadāyataḥ karttavyamiti punaruktidoṣo na bhavatītyarthaḥ || 53 || kālaprāptetyādinā āvahedityantena ślokadvayena tāsāṃ vidyānāṃ candrakṣayavṛddhikālabhedena bhajanaviśeṣaṃ tadavaśyakarttavyatāṃ tadakaraṇe pratyavāyañcopadiśati | tatra kālaprāptakramaṃ prāguktasamvatsaracakradarśitānulomānulomādiprakārabhedeṣu tattatsamvatsaraprāptaprakārabhedakramaṃ | anyakramaṃ tattatkarmoktaṃ kevaloktaṃ kramaṃ | tattatkālaprāptakramavarjatattatkarmānuguṇakramaṃ | etaduktaṃ bhavati kṛṣṇapakṣe kāmyakarmārambhe nityopāsanārambhe ca tattatsaṃvatsarātmakacakrapradarśitakramaṃ pūrvamāvarttya paścāttattatkarmmoktakramaṃ bhajet | śuklapakṣe tu tattatkarmmaprāptakramameva bhajediti | ayaṃ kṛṣṇapakṣaśuklapakṣabhedaḥ pradarśitaḥ | amuṃ pakṣabhedapradarśitaṃ kramaṃ | vidhātavyaṃ nityakarmma kāmyakarmma veti śeṣaḥ | anyathā tatprakārākaraṇe || 55 || -------------------------------------------- p. 473) kṛtyotpattau śatrubhaṅge nigrahe pratilomakam | kālena prāptamanyatra sarvatra samudīritam || 56 || vaśīkaraṇarakṣāsu sampuṭadvitayaṃ kramāt | rogaśatrujaye prokte parāvṛttakrameṇa vai || 57 || gobhūhiraṇyavāhādilābheṣu ca samīritaḥ | uccāṭaneṣu vyākīrṇaṃ teṣu śāntyai kramaṃ yajet || 58 || etadvidhānaniṣṇātaṃ praṇamanti surāsurāḥ | tasminnarikṛtāḥ pīḍāḥ kṛtyādyā naiva sammukhāḥ || 59 || pratyutaiva parāvṛttāḥ karttāraṃ nāśayanti vai | yatrāsau nivasatyeṣa tatkṣetraṃ tattapovanam || 60 || -------------------------------------------- kṛtyotpattāvityādibhiryajedityantaistribhiḥ ślokaiḥ pratilomānulomajeṣu kṛtyotpattiśatrubhaṅgādirūpāṇi phalāni tadvidhānaprāyañcittañcopadiśati | tatra kālena prāptaṃ pratilomādyamaṅgalayogyāni anulomādimaṅgalayogyāni ca sarvatra sarvakarmmasu vakṣvamāṇeṣu | etaduktaṃ bhavati kṛtyotpattyādyamaṅgalaprada pratilomādikakramabhajanato maṅgaleṣu karmasu kriyamāṇeṣu tattat kālaprāptakrama ityavaśyakarttavyatayā bhajanāttattadamaṅgalaprado na bhavati | evamanulomādikamaṅgalaphalapradakramabhajanataḥ amaṅgalakarmmasu kriyamāṇeṣu kālaprāptakramabhajanāvaśyakarttavyatayā bhajanāttattadamaṅgalaphalavināśako na bhavati | saṃpuṭadvitayaṃ svaravyañjanayorvāhyābhyantarabhedataḥ | parāvṛttau prāgvadbhedataḥ cakāraḥ prāguktaparāvṛttakramadvayasamuccayārthaḥ | samīritaḥ parāvṛttakramadvitayakrama iti śeṣaḥ | vyākīrṇaḥ prāgvadbhedataḥ | teṣu prokteṣvamaṅgaleṣu paraprayukteṣvapi kramaṃ anulomātmakaṃ nityabhajanakramaṃ eteṣvanulomādiṣvaṣṭasu bhedeṣu svaravyañjanayorekaprakāraṃ anulomānulomādiko bhedaḥ | tattakarmmasu śīghraphalaprado niścitamamoghaśca bhavati | etasmin paṭale uttaratra sarvavyākīrṇetyādinā vyākīrṇavyākīrṇacakrasyāmoghatvapratipādanāt sampradāyācca || 58 || etadityādinā tapovanamityantena ślokadvayena etāsu vidyāsu niṣṇātasya -------------------------------------------- p. 474) śmaśāne parvate śūnye vipine kṣudrapīḍane | pratiṣṭhite yantrarāje tat syājjanapadaṃ mahat || 61 || sarvavyākīrṇacakreṇa sthāpitenāmarāvatī | uccāṭitā punardevi mayāpi ca na rakṣvate || 62 || śilāyāṃ tāmrapaṭṭe vā rājate hemanirmmite | vilikhya bhūmau nikhaned grāmarāṣṭrapurādiṣu || 63 || kṛtvā devālayaṃ tatra cakraṃ saṃsthāpya tasya vai | karṇikāmadhyage veraṃ kuryyāt sānnidhyasiddhaye || 64 || -------------------------------------------- vaibhavamupadiśati | tatra niṣṇātaṃ sādhakaṃ | tasmin sādhake | karttāraṃ prayoktāraṃ | asau sādhakaḥ | eṣa ityasya asāvityatrānvayaḥ | kṣetraṃ puṇyakṣetram || 60 || śmaśāne ityādinā ślokena śmaśānādiśūnyabhūmiṣu grāmanagarapattanādikaraṇopāyamupadiśati | tatra kṣudrapīḍane kālabhasmādikṣudropadravabhūyiṣṭhe deśe yantrarāje anulomānulomākhye cakre tasya sarvayantrakāraṇatvādyantrarājatvaṃ | taditi janapadaviśeṣaṇam | sa deśo janapadaṃ bhavatītyarthaḥ || 61 || sarvavyākīrṇetyādinā ślokenoccāṭanacakravaibhavamupadiśati | tatra sarvavyākīrṇa cakreṇa svaravyañjanābhyāṃ vāhyābhyantarabhedajātāni catvāri cakrāṇi sarvvaśabdaviṣayāṇi | uccāṭitā unmūlayitasakaladevajātiḥ | mayā īśvareṇa apiśabdena kiṃ punaralpasāmarthyādyairityarthaḥ || 62 || śilāyāmityādibhiḥ siddhidāyakamityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairgrāmādiṣu rakṣārthaṃ taccakrasthāpanavidhānaṃ taccakrasthāpanena sarvadevatāsānnidhyasiddhyādikañcopadiśati | tatra vā vakalpe | vilikhya anulomānulomākhyacakramiti śeṣaḥ | nikhanet asmin paṭale grāmādītyādipañcaṣaṣṭitamaślokādibhistribhiḥ ślokairvakṣyamāṇa prakāreṇa rakṣārthamiti śeṣaḥ | purādiṣvityatrādiśabdo nagarakharvaṭapattanādiviṣayaḥ | tatra devālaye | cakraṃ anulomānulomātmakaṃ mātṛkācakramityarthaḥ | saṃsthāpya devatāsthāpanasthāne ekasminneva vakṣyamāṇaprakāreṇa tasya cakrasya karṇikāmadhyage sthāna iti śeṣaḥ | veraṃ abhīṣṭadevatāyāḥ kuryyāt pratiṣṭhāpayedityarthaḥ | sannidhyasiddhaye -------------------------------------------- p. 475) grāmādirakṣaṇe tatra madhye cāṣṭasu dikṣvapi | khātvāvaṭaṃ punasteṣu pāṣāṇairghaṭitaṃ dṛḍham || 65 || samāvāhyābhipūjyātha sthāpayenmūlavidyayā | pāṣāṇena tadācchādya pīṭhaṃ kṛtvopari sthiram || 66 || nityaśaḥ pūjayed gandhapuṣpadhūpādibhiḥ samam | trisandhyamevaṃ kurvvīta nānyathā siddhidāyakam || 67 || -------------------------------------------- devatāyā iti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati prokteṣu vāstuṣvabhīṣṭadeśe abhīṣṭadevatālayaṃ kṛtvā tatra devatāsthāpanasthānamadhye ekamavaṭaṃ khātvā taṃ vakṣyamāṇaprakāreṇa śilābhirāvadhya tatra proktamanulomānulomātmakacakraṃ śilādiṣūkteṣvadhi karaṇeṣūtkīrṇaṃ prāgvat kṛtaprāṇapratiṣṭhādikaṃ saṃsthāpyābhyarcya tatpāṣāṇenācchādya tatra karṇikāmadhyasthānopari tattaddevatāverapratiṣṭhāpanāt tasmin vere tattaddevatāsānnidhyasiddhiriti | grāmādirakṣaṇe pūrvaprastute ādiśabdaḥ prāgvat | tatra tasmin (tasmin) madhye sarvamadhye avaṭaṃ tarttam | madhye ca pratidiśañceti śeṣaḥ | teṣu avaṭeṣu ghaṭitaṃ tattadantasthale iti śeṣaḥ | samāvāhya proktacakrakarṇikāmadhye abhīṣṭanityāmiti śeṣaḥ | abhipūjya tannityārcanakrameṇa taccakragatavidyākrameṇa cetyarthaḥ | antaḥ śilāghaṭitāvaṭānāmiti śeṣaḥ | sthāpayet pratiṣṭhitaṃ cakraṃ mūlavidyāyā abhīṣṭanityāyāḥ tat avaṭagataṃ cakraṃ pīṭhaṃ śilādibhirghaṭitaṃ dhiṣṭyākāraṃ | upari ācchāditatalopari | sthiraṃ śilādibhirghaṭitatvāt | pūjayettasmin dhiṣṭye cakrasamāvāhitāṃ nityāṃ | evaṃ uktaprakāraṃ gandhādibhiḥ | anyathā proktaprakriyāvyatirekeṇa | etaduktaṃ bhavati grāmapuranagarakheṭakharvaṭapattanādivāsturakṣaṇe tasmiṃstasmin vāstupradeśe sarvamadhye'ṣṭasu dikṣvapi evaṃ navasu sthānesu navāvaṭān khātvā teṣāmantaḥsthalāni ca pāṣāṇairāvadhya proktādhikaraṇeṣvanyatame rūpe adhikaraṇanavake ubhayānulomātmakaṃ ubhayasampuṭaṃ vā cakranavakamutkīrya kṛtaprāṇapratiṣṭhādike tasmin abhīṣṭāṃ nityāmāvāhya tattannityākrameṇābhyarcya tattat cakrabhedādibhiḥ kālanityābhiścābhyarcya evaṃ dina trayādahīnaṃ sampūjya tattaccakranavakamekamekamekasminnekasminnavaṭe saṃsthāpyāvaṭopari tacchilābhirācchādya tattalopari śilādibhirdṛḍhatarāṇi pīṭharūpāṇi nava -------------------------------------------- p. 476) tatkāloktāni kuṇḍāni nava homeṣu sarvataḥ | hotṛṇāṃ dakṣiṇā vastrabhūbhūṣādāsagodhanaiḥ || 68 || yadyannijepsitaṃ tattadduṣkaraṃ sukarantu vā | japatarpaṇahomairvvā sekaiḥ saṃsādhayet sthiraḥ || 69 || naitābhiḥ sadṛśī kāpi vidyā lokeṣu vidyate | tasmāttadābhirupāyaiḥ sādhayet sarvamīpsitam || 70 || pañcāśadvāramāvarttya vidyābhaktisamanvitaḥ | mucyate nigaḍaiḥ kṛcchrairvairirodhaiḥ sudāruṇaiḥ || 71 || śatavāraṃ samāvarttya vidyāvividhavaibhavāḥ | labhante tanayān vandhyā api sarvaguṇānvitān || 72 || -------------------------------------------- dhiṣṭyāni kṛtvā tatra tatra dhiṣṭye pratidinaṃ proktakramāttrisandhyārcanāt proktagrāmādi rakṣāsiddhiḥ | etatsamaṃ cakrāntaraṃ na vidyata iti || 67 || tatkāletyādinā ślokena prāgukte cakre vyāptikramaprāptakāladarśitanavavidhakuṇḍeṣu homavidhānaṃ hotṛdakṣiṇāñcopadiśati | tatra tatkāloktāni kuṇḍāni nava | tattatsaṃvatsaroktāni vṛttādīni nava cakrāṇi kuṇḍākārāṇi kuryādityarthaḥ | sarvataḥ nityanaimittikakāmyakarmmasu | godhanairgobhirdhanaiśca | etaduktaṃ bhavati pūrṇamaṇḍalasaṃkhyeṣu yugavatsareṣu catuḥṣaṣṭivatsareṣu proktavṛttādiṣaṭtriṃśadastrādicakranavakākārāṇi navakuṇḍāni kuṇḍapaṭalavakṣyamāṇakramāt dvitīyavṛttādivṛttāntarākṣaranyāsavarjaṃ kalpayitvā tattatsamvatsaraprāpte kuṇḍe sarvakarmmasu homaṃ kārayitvā hotṛṇāmuktāni dravyāṇi dakṣiṇāṃ dadyāditi || 68 || yadyadityādinā īpsitamityantena ślokadvayeṇa tābhiruktābhirvidyābhiḥ pañcavidhopāsanena samohitasiddhiṃ vidyāvaibhavādikañcopadiśati | tatra tattat samīhitaṃ duṣkaraṃ ati mahatā yatnena sādhyamapi | turavadhāraṇe | vā samuccaye | sthiraḥ phalatyeveti niścitavuddhiḥ | etābhirvidyābhiḥ | ābhiḥ vidyābhiḥ | upāsthaistaiḥ prokta pañcavidhasādhanaiḥ || 71 || pañcāśadityādibhiravāpnuyādityantairadhyarddhaiḥ saptabhiḥ ślokaistāsāṃ vidyānāṃ -------------------------------------------- p. 477) adhyarddhaśatavārantu vidyā āvarttya bhaktitaḥ | guṇarūpādisampannāṃ bhāryyāṃ vindantyayatnataḥ || 73 || tāvadāvarttya kanyā vā patiṃ sarvvaguṇānvitam | labhante putrapautrādyairedhante sampadanvitāḥ || 74 || dviśataṃ tāḥ samāvarttya dāridryānmucyate dhruvam | triśatairbhumiśasyāḍhyaścaturbhistu śatairdhanī || 75 || pañcabhistu śatairbhūpo bhavet ṣaḍbhiḥ śutairnṛpaḥ | saptabhistu śatairasya na muñcatyanvayaṃ ramā || 76 || aṣṭabhistu śatairāsāṃ nṛpāḥ sarvve'sya kiṅkarāḥ | navabhistu śataireṣa kandarpo vanitājane || 77 || evaṃ navaśataṃ japtvā sarvvān kāmānavāpnuyāt | āsāntu vidyānityānāmañgāni śṛṇu sundari || 78 || -------------------------------------------- pañcāśadvārādinavaśatavārāntamāvṛttyādhikyena phalādhikyamupadiśati | tatra vidyā iti padacchedaḥ | kṛcchrairvyasanaiḥ | vidyāḥ prāgvadvividhavaibhavāḥ phalavaividhyāt | adhyarddha śatavāraṃ pañcāśaduttaraśatavāramityarthaḥ | guṇarūpādītyatrādiśabdenābhijanādi procyate | vindati labhante sādhakā iti śeṣaḥ | tāvat pañcāśaduttaraṃ śatavāraṃ | kanyā iti prathamāvahuvacanam | vā samuccaye | edhante varddhante | sampadanvitā ityetat kanyā ityasya viśeṣaṇaṃ | tāḥ vidyāḥ | dāridryādakiñcanatvādasantoṣādityarthaḥ | triśatairvāraiḥ | caturbhistu śataiścaturbhiḥśatairityanvayaḥ | tuḥ samuccaye prāgvat śeṣaḥ | pañcabhistu śataiḥ prāgvadanvayaśeṣāvityarthaḥ | bhūpaḥ bhūmīśaḥ ṣaṭśataiḥ prāgvat śeṣaḥ | nṛpaḥ dāsadāsībhṛtyādibhirāṭyaḥ | tuḥ prāgvat śeṣaśca | asya sādhakasya | tuḥ prāgvat śeṣaśca | āsāṃ vidyānāṃ | nṛpāḥ prāguktāḥ | asya sādhakasya | eṣa sādhakaḥ | evamityādinaitaduktambhavati navaśatavārāvṛttyāsmin prakaraṇe uktānyanyāni durlabhānyabhīṣṭāni sidhyantīti || 78 || -------------------------------------------- p. 478) dviruktyā taiḥ ṣaḍaṅgāni kuryyādarṇaiḥ karāṅgayoḥ | vinyasya mātṛkāyuktāṃ japedvidyāntamekaśaḥ || 79 || raktā raktāmbarā raktamūṣaṇasragvilepanāḥ | pāśāṅkuśekṣukodaṇḍaprasūnaviśikhāḥ smaret || 80 || tadā vṛttānāṃ pañcānāṃ śaktīstatsadṛśāḥ smaret | caturasradvayaṃ kṛtvā dvāradvayavibhūṣitam || 81 || -------------------------------------------- āsāmityādinā ekaśa ityantenārddhādyenaikena ślokena proktānāṃ tāsāṃ sarvāsāñca vidyānāṃ pratyekaṃ bhajane trividhanyāsādikamupadiśati | tatra sundarīti devīsambuddhiḥ | dviruktyā dvivāroccāraṇena | taiḥ arṇaiḥ ityasya viśeṣaṇam | mātṛkāyuktāṃ kulasundarīpaṭaloktakrameṇa saṣaḍaṅgamātṛkāṃ nyasedityarthaḥ | ekaśaḥ ekāmekāṃ vidyāmityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati proktānāmāsāṃ kālanityāvidyānāmanyatamavidyābhajane kulasundarīpaṭaloktaprakāreṇa pūrvaṃ saṣaḍaṅgāṃ mātṛkāṃ vinyasyānantaraṃ tattadvidyākṣaratrayeṣvādyenākṣareṇa hṛdayaṃ dvitīyenākṣareṇa śiraḥ | tṛtīyena śikhā | punarapi tattadvidyādyenākṣareṇa kavacaṃ | dvitīyenākṣareṇa netraṃ | tṛtīyenāstrañca etadvidyākṣaratrayadvirāvṛttyā jātiyuktaṣaḍaṅgāni karanyāsapuraḥsaraṃ vinyasya tathā vyāpakaṃ kṛtvā tāṃ vidyāṃ japediti | tanmantrā yathā aṃ hṛdayāya namaḥ | āṃ śirase svāhā | īṃ śikhāya vaṣaṭ | aṃ kavacāya huṃ | āṃ netratrayāya vauṣaṭ | īṃ astrāya phaṭ | iti evamanyāsvapi vidyāsu yojayet | āsāṃ vidyānāṃ samudāyabhajane prāgvat mātṛkāṃ nijaṣaḍaṅgapuraḥsaraṃ vinyasya japediti sampradāyaḥ | ṣoḍaśanityāvidyāsvanyatamavidyayā saha bhajane tattannityāvidyoktanyāsajātapuraḥsaraṃ japediti ca sampradāyaḥ || 79 || raktā ityādinā smaredityantenādhyarddhena ślokena tāsāṃ sarvvāsāṃ vidyādevatānāṃ sāvaraṇaśaktīnāṃ dhyānamupadiśati | tatra āyudhakramastūrddhvādivāmadakṣiṇakrameṇa voddhavyaḥ | ṣoḍaśanityātmakalalitādhyānasamānarūpādidhyānādāsāṃ tādātmyaṃ sampādayatīti sampradāyaḥ ! tatsadṛśā mūladevatāsadṛśāḥ varṇādibhiriti śeṣaḥ || 80 || -------------------------------------------- p. 479) aṣṭapatrāmbujaṃ madhye navayonau ca tāṃ yajet | aṅgāvṛttiṃ madhyayonāvantare tvāyudhāvṛtim || 82 || pṛṣṭhato gurupaṃktiñca koṇeṣvaṣṭasu ca kramāt | bahirdaleṣvapi tathā yajedvarṇairvilomataḥ || 83 || rūpiṇīśaktisahitairmmāyā saptākṣarīyutaiḥ | brāhmyādiśakīstadvāhye caturasradvaye yajet || 84 || -------------------------------------------- caturasradvayamityādibhiḥ smaran dhiyetyantairarddhādyaiścaturbhiḥ ślokaistāsāṃ devatānāṃ nityapūjācakrasya sarvasādhāraṇarekhārūpavinyāsarūpamanantaravakṣyamāṇaviśeṣa- vibhinne tasmin tasminnityapūjācakre tattaddevatāpūjākramavidhānañcopadiśati | tatra caturasradvayamantarvahirvibhāgena dvāradvayavibhūṣitam pūrvapaścimayorddiśoriti śeṣaḥ | madhye antargatacaturasrasyeti śeṣaḥ | navayonau ca cakāreṇa pūrvagate madhye itiśabdamākarṣayati | tena tadaṣṭadalāmbujamadhyakarṇikāyāṃ likhitanavayonau | tāḥ taddevatāḥ | madhyayonau navayonicakramadhyatrikoṇamadhye prāguktavāhyādikrameṇa | antare prāgvanmadhyayonervahirabhitaḥ | pṛṣṭhataḥ madhyadevatāyāḥ | cakāraḥ samuccaye kramādvakṣyamāṇākṣaralekhanakramāt | tathā vakṣyamāṇaprakāreṇa | vilomataḥ agrādyaprādakṣiṇyena | rūpiṇīśaktisahitaiḥ rūpiṇīśakti iti pañcākṣarasahitaiḥ māyā hṛllekhā saptākṣarī prāgvat | etaduktaṃ bhavati hṛllekhāṃ prathamamuccāryaṃ tatastadvidyāmavyākṣarasya ṣoḍaśasvarabhinneṣu rūpeṣvekamekaṃ yathākramamuccārya tadanu rūpiṇīśakti iti pañcākṣarāṇyuccārya tataḥ saptākṣarīṃ yojayet | sarve mantrāścaturddaśākṣarātmakā bhavantīti | mantrā yathā hrīṃ arūpiṇīśaktipādukāṃ pūjayāmi hrīṃ ārūpiṇīśaktipāduktāṃ pūjayāmītyādaya iti | tathā prāgvat | tanmantrā yathā hrīṃ brahmāṇīpādukāṃ pūjayāmītyādaya iti | atra pūjācakre sarvasādhāraṇe rekhārūpavinyāsaprakāro yathā antarvahirvibhāgena prāgvat caturasradvayamutpādya tanmadhye'ṣṭapatramambujaṃ karṇikāyāṃ navayoniṃ kulasundarīpaṭaloktaprakāreṇa kṛtvā tatrātmin paṭale anantaraślokādibhirvakṣyamāṇakramādvarṇān vilikhya tatra tāḥ pratyekaṃ proktakramādabhyarccayediti | valipradānañca karotu pūjānta iti śeṣaḥ | cakāreṇāsmiṃstantre sarvasādhāraṇena ṣoḍaśākṣareṇa pūjādau valiṃ pradadyādityamumarthaṃ samuccayati | -------------------------------------------- p. 480) āsāṃ valipradānañca karotu kurukullayā | saptākṣaryyā kevalayā proktarūpāṃ smaran dhiyā || 85 || vilikhya nāmnā vidyāntu madhye vāhyeṣṭayugmake | tanmadhyārṇaṃ svarairbhinnaṃ likhitvāsriṣu māyayā || 86 || haṃselāgrāsamālikhya nirṛtyādivilomataḥ | vātādyarṇaṃ hṛdantaṃ syāddvādaśa dvādaśa kramāt || 87 || -------------------------------------------- kurukullayā saptākṣaryyā ādyayā vidyayā | kevalayā dvitīyatṛtīyavaidhuryyeṇa | proktarūpāṃ tatpaṭaladhyānoktarūpāṃ | atrāsāṃ kālanityānāṃ ṣoḍaśanityāsādhāraṇavalidvayavidhānāt tābhistādātmyaṃ darśayatītyārādhyapādamukhādavagato'rthaḥ || 85 || vilikhyetyādibhiḥ samudvasedityantaistribhiḥ ślokaistāsāṃ vidyānāṃ pūrvoktasādhāraṇarekhārūpe pūjācakre pūrvaprastutaviśeṣabhūtena vidyākṣaranyāsena rūpabhedaṃ tattadviniyogaṃ pūjāparisamāptiñcopadiśati | tatra nāmnā vidyāntu sādhyāditrikasya saheti śeṣaḥ | nityapūjācakre vidyāṃ kālanityāsvanyatamāṃ | vidyālekhanameva nityapūjācakre karttavyamityuktaṃ bhavati | madhye navayonimadhyagatayonyāṃ vāhye | aṣṭayugmake sarvamadhyayonyā vahirbhūtāṣṭakoṇeṣu tadvahirbhūtāṣṭadaleṣu ca | tanmadhyārṇaṃ tattanmadhyayonigatavidyāmadhyamākṣaraṃ | svarairbhinnaṃ prāgvat ṣoḍaśasvaravikṛtaṃ likhitvā agrādyaprādakṣiṇyena | asriṣu vṛttacaturasrāntarālagatāsriṣu māyayā haṃsena grāsaṃ hakāraṃ lakāraṃ kṣakāraṃ hṛllekhāñca | nirṛtyādivilomata ityetat pūrvāparayoḥ kākākṣinyāyenānveti | tatra pūrvatrānvaye nirṛtivahnīśavāyukoṇe yathākramaṃ hakārādi proktaṃ catuṣṭayaṃ vilikhediti | paratrānvaye vakṣyamāṇānyakṣarāṇi vakṣyamāṇaprakāreṇa caturasravīkṣyāṃ nirṛtyāditadantarvilomato likhediti | vātādyarṇaṃ hṛdantaṃ syāt | vātādi akārādi arṇaṃ arṇā hatyarthaḥ | hṛdantaṃ sakārāntaṃ syāt syurityarthaḥ | mātṛkāyāṃ pūrvalikhitahaṃsādyakṣaratrayaśiṣṭānīti śeṣaḥ | tatrārṇamiti napuṃsakoktirvacanavyatyāsaśca divyatvāt | dvādaśadvādaśakramāt akārādisakārāntān varṇān aṣṭacatvāriṃśataṃ caturasravīthyāṃ prativīthikaṃ dvādaśa dvādaśa varṇān vilikhedityarthaḥ | tairdvitīyapaṭaloktairgaṇeśetyādibhiḥ | -------------------------------------------- p. 481) sādhayedīpsitaṃ sarvvaṃ ṣaṭkarmmātmakamīśvari | stutvā dvādaśabhiḥ ślokaistaiḥ svānte tāḥ samudvaset || 88 || etāsāṃ cakramadhyastho japedvidyāṃ yadā vaśī | tadaiva devatācakrasāmyamasya bhaviṣyati || 89 || mahācakrasya madhyasthaṃ kṛtvā śrīcakramujjvalam | tatraiva devīmāvāhya pūjayet sarvasiddhaye || 90 || -------------------------------------------- svānte hṛdaye | tāḥ mūladevatāḥ parivāradevatāśca | etaduktaṃ bhavati pūrvoktasarvasādhāraṇe rekhārūpe nityapūjācakre navayonimadhyasthayonimadhye kālanityāvidyāsvanyatamāmeva nityapūjāsu vilikhya kāmyakarmasu caitāṃ sādhyāditrikanāmasaṃyutāṃ vilikhya tadvidyāmadhyamākṣarasya ṣoḍaśasvaravikṛtāni rūpāṇi tannavayonicakrāṣṭakoṇeṣvaṣṭadaleṣu cāgrādyaprādakṣiṇyena yathākramaṃ vilikhya tadvahiścaturasradvayāntarālavīthyāṃ parito nirṛtyāditadantaḥpradakṣiṇyena akārādisakārāntānyaṣṭacatvāriṃśadakṣarāṇi pratidiśaṃ dvādaśadvādaśakramamālikhya tadantaḥ padmavāhyaprākāracaturasrāntarālāni nirṛtyādīśāntaṃ hakārādiśeṣavarṇatrayaṃ vilikhya vāyukoṇe hṛllekhāñcālikhya pūrvoktaprakāreṇāvāhya dhyātvābhyarccya dvādaśaślokyā stutvā saparivārāṃ tāṃ svānte samudvaset | evaṃ kāmyakarmasvapyupāsanena tattatphalasiddhiḥ | tatra viśeṣo vidyayā saha madhye nāmatrayalekhanaṃ tena caṇḍī sunetreti pañcākṣaravākyajanitasaṃkhyāni cakrāṇi bhavantīti || 88 || etāsāmityādinā ślokena proktasaṃkhyeṣu kālanityācakreṣu bhajanaviśeṣeṇa phalaviśeṣamupadiśati | tatra vidyāṃ ṣoḍaśanityānāṃ kālanityānāñca | asya sādhakasya | etaduktaṃ bhavati ṣoḍaśanityāvidyābhajane tattaddinaprāptanityābhajane ca tattaddinaprāptakālanityācakrastho japet | kālanityāvidyāsvanyatamabhajane taccakramadhyastha eva nityaśaḥ 20736 japet | kālanityāvidyāsamudāyabhajane ṣoḍaśanityābhajane ca tattatsambatsarakālaprāptānyatamacakre'nulomānulomeṣu cakreṣu sarvakālacakrakāraṇe vṛttākārānulomānulomacakre vā sthitvā japet | tena proktaphalasiddhiriti || 89 || -------------------------------------------- p. 482) evaṃ kṛtvā pratiṣṭhāpya bidhānenārccayedyataḥ | tatrājñāsiddhayo loke prakāśante mahādbhutāḥ || 91 || tathā ca kṛtvā tanmadhye lohitāṃ lohitāmbarām | sundarīṃ yuvatīṃ tatra saṃsthāpyābhyarccayet kramaiḥ || 92 || pratyabdamevaṃ kurvīta mīnasthe bhāskare bidhau | pūrṇe tu divase tena devī tuṣṭeṣṭadā bhavet || 93 || -------------------------------------------- mahācakrasyetyādibhirbhavedityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ prāgukteṣu mahācakramadhye lalitārccācakraṃ tatra tatpūjāṃ tatphalaṃ tatraiva kālaviśeṣe pūjāviśeṣeṇa phalaviśeṣañcopadiśati | tatra mahācakrasya prāguktapūrṇamaṇḍalayugavatsarātmakānāñcakrāṇāṃ prathamarūpasya vṛttākārānulomānulomātmakasya tattatsaṃvasaraprāptasya vā | śrīcakraṃ lalitārccācakram trayastriṃśe paṭale vakṣyamāṇaṃ | ujjvalaṃ suvyaktākāraṃ tena mahācakrasya karṇikāvyāsavikāśamupapannamiti sampradāyaḥ | tatra mahācakrasya madhyasthaśrīcakramadhye | etaduktaṃ bhavati prāguktacakreṣu tattatsambatsaraprāptaṃ vā kevalānulomānulomātmakavṛttākāraṃ cakraṃ vā lalitācakranirmmāṇayogyakarṇikāvikāśaṃ kṛtvā tatkarṇikāyāṃ vakṣyamāṇalakṣaṇopetaṃ lalitārccanaśrīcakraṃ vidhāya tatra devyarcanāt sarvābhīṣṭasiddhiriti | evam uktarūpamadhyasthaśrīcakraṃ mahācakramityarthaḥ | kṛtvā ratnatrilohadṛśatsvanyatame'dhikaraṇe vidhānena dvitīyapaṭaloktaprakriyayā | abhyarcyayet saparivārāṃ devīmiti śeṣaḥ | yataḥ yatra deśe ityarthaḥ | tatra deśe ājñāsiddhayaḥ carācarasya jagato nideśavarttitvaṃ | tathā ca kṛtvā pūrvavat mahācakrasya madhyasthaṃ śrīcakraṃ kṛtvetyarthaḥ | tanmadhye mahācakrastha śrīcakramadhyayonimadhye | kramaiḥ lalitānityārcanakramaiḥ | mīnasthe bhāskare saure phālgunemāsi vidhau pūrṇe paurṇamāsyāmityarthaḥ | turabadhāraṇe | tena pūjanena | devī lalitā | etaduktaṃ bhavati prokte sauraphālgunamāse pūrṇāyāṃ sindūrādiviracita proktamahācakramadhyasthaśrīcakramadhyayonimadhye proktavarṇāmbaravibhūṣaṇāṃ sundarīṃ yuvatīṃ niveśya tasyāṃ paradevatāmāvāhya nityārcanakrameṇa prativatsaramarcayet tato lalitā devī tuṣṭābhīṣṭapradā bhavediti || 93 || -------------------------------------------- p. 483) nakharaṃ kṣurikāṃ khaḍgaṃ cāpaśūlagadāśarān | anyadvā śastramakhilaṃ mahācakrasya madhyagam || 94 || kṛtvābhipūjya vidyābhiḥ sādhyayonivaliṃ puraḥ | dattvā taiḥ samare śatrūn hatvā vijayamāpnuyāt || 95 || dinato vārataḥ pakṣānmāsāt ṣaṭtriṃśatā dinaiḥ | japanto vāramekantu vidyā nityātmikāstu tāḥ || 96 || -------------------------------------------- nakharamityādinā āpnuyādityantena ślokadvayena tanmahācakramadhyeṣvāyudha pūjanāt samaravijayamupadiśati | tatra nakharaṃ asi dhenuṃ anyat kuntaprāśalaguḍādi | mahācakrasya śrīcakraviraciteṣu proktasambatsarātmakeṣu cakreṣu tattatsambatsaraprāptasya parāvṛttaparāvṛttātmakacatuṣṭayasya | kṛtvā madhyagamiti pūrvaślokāntyapādenānvayaḥ | vidyābhiḥ taccakrakramaprāptābhiḥ kālanityābhiriti śeṣaḥ | sādhyayoniṃ pūrvatra sādhyanakṣatraproktayoniṃ | puraḥ agre samāvāhitadevatāyāḥ | dattvā prāgvat chinattīti śeṣaḥ | taiḥ devatātmabhiḥ cakragāstraiḥ | etaduktaṃ bhavati prokteṣu sambatsaramātṛkācakreṣu tattatsambatsaraprāpte vā jayaproktaparāvṛttaparāvṛttātmakaṣaṭtriṃśaccakreṣvanyatame kevalānulomānulomātmakavṛttarūpacakre vā | nakharādīni sarvvāṇi śastrāṇi niveśya teṣvabhīṣṭāṃ nityāmāvāhya tāṃ saparivārāṃ tattatkramairabhyarcya tattaccakraprāptakramarūpāḥ kālanityāścābhyarcya sādhyaśatrunakṣatraproktayoniṃ proktalakṣaṇāṃ proktaprakāreṇa tacchastrarūpadevatāgre chindan proktavalimantreṇa valiṃ nivedyaivaṃ sādhyaśatruvalagurulaghutāpekṣayā saptadinādahīnaṃ kṛtvā taiṃstairdevatātmabhiḥ yuddhe sarvaśatrūn hatvā vijayaṃ prāpnotīti || 95 || dinata ityādibhiḥ kalpata ityantaistribhiḥ ślokaiḥ prāguktavidyārāśerāvṛtti kālaviśeṣeṇa phalaviśeṣaṃ lalitāyā vidyāyā ābhiḥ sarvvavidyābhiḥ satsampradāya vattvādikañcopadiśati | tatra dinataḥ vāramekamityatrānvayaḥ | prāguktavidyāḥ pratidinamekavāraṃ japedityarthaḥ | evaṃ vārapakṣamāsaṣaṭtriṃśaddivasaiḥ pratyekamekaikaṃ vāramityarthaḥ | vārekṣarāvṛttau prathamaṃ bhāskṛravāre vaśinīkāmeśvarīvargotthā vidyāḥ | anyeṣu ṣaṭsu prativāraṃ modinyādimātṛkāvargaṣaṭkotthavidyāśca -------------------------------------------- p. 484) āyurārogyamaiśvaryyaṃ vijayaṃ vāñchitaṃ kramāt | labhante lalitā yābhiḥ sampradāyavatau bhavet || 97 || anyathāsampradāyatvājjapahomārccanādikam | kṛtaṃ janmāntare samyak sampradāyāya kalpate || 98 || japatarpaṇahomārccākrame vidyā bhajedimāḥ | tenākṣarāṇāṃ siddhatvānmantrāḥ sidhyantyaśeṣataḥ || 99 || -------------------------------------------- yathākramaṃ japet | pakṣe tvekavārāvṛttau pūrṇātrayarūpāsu pañcamīdaśamīpañcadaśīṣu tithiṣu paṃkticatuṣṭayacatuṣṭayotthāḥ anyāsu paṃktidvayapaṃktidvayotyā vidyā japediti | pakṣadvayarūpe māse ekavārāvṛttau pūrvoktarūpāsu pūrṇāsu ṣaṭsu dvi dvi paṅktyutthā vidyāḥ | anyāsu caturviṃśatitithiṣu ekaikapaṅktyutthāśca vidyā japediti sampradāyaḥ | nityātmikāḥ anulomānulomātmikāḥ | āyurādi phalapañcakaṃ pūrvoktajapaprakārapañcake ekaikasya prakārasya viṣayaḥ | kramāt kālādrautyāvilambanakramāt | labhante ityasya pūrvārddhenānvayaḥ | lalitā ādyā nityā yābhiḥ kālanityāvidyābhiḥ | sampradāyavatī yugaparyyāyadinaghaṭikārūpapāramparyyabhajanenāvicchinnatvāt | āsāṃ vidyānāṃ navanātharūpavyāptyā tattatpāramparyabhajanādavicchinnarūpatayā etat sarvaṃ sarvvanityāvidyopalakṣaṇam | anyathāsampradāyatvāt asampradāyatvāditi padacchedaḥ | anyathā ābhirvidhurabhajane asampadāyatvāt yugādirūpavyāptarūpabhajanāsambhavānnāthavyāptarūpa- pāramparyyabhajanāsambhavācca | kṛtam asampradāyeneti śeṣaḥ | janmāntare kālāntare putrapautrādiṣu vā | etaduktaṃ bhavati ābhirvidyābhiḥ lalitādyānāṃ ṣoḍaśanityāvidyānāṃ pūrvoktavyāptirūpajñānenopāsyamātratayā avicchinnatvāt satsampradāyā bhavanti | proktarūpabhajanavaidhuryye bhajanasya viñchinnatvādetat kramavidhuramakṣarakramarahitaṃ kṛtabhajanasya sādhakasya kālāntare putrapautrādiṣu vā satsampradāyā bhavantīti || 98 || japa ityādinā śiva ityantena ślokadvayena tadvidyārāśerupāsanataḥ sakalamantra siddhimupāsituvairbhavaṃ phalañcopadiśati | tatra tena bhajanena kālanityāvidyāmiti śeṣaḥ | -------------------------------------------- p. 485) tāsāmupāsiturloke nāsti sādhanaduṣkaram | nṛpāṇāmaṅganānāñca vallabho jāyate śivaḥ || 100 || puruṣātmamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattva svātmasāt kṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātantre śrīkādimate mātṛkāvyāptirnāma pañcaviṃśatipaṭalam || 25 || -------------------------------------------- siddhatvāt tādātmyena sidhyanti bhajanavaidhuryyeṇāpi | aśeṣataḥ sarve | āsāṃ kālanityādividyānāṃ | upāsituḥ sādhakasya | asādhyaṃ aśakyaṃ | duṣkaraṃ karttumaśakyaṃ | śivaḥ paripūrṇāhantātmā || 100 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ ṣoḍaśanityāmātṛkākālavyāptiprakāśanaparaṃ pañcaviṃśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 25 || yantrasaṃkhyā - yantrāṇi ramyagamyārthanāmasūktividhisthiteḥ | 94675071312 | rudrārṇavākyasaṃkhyāni vinā śrīcakrayogataḥ || vyākhyāgranthāḥ pañcaśatanavatyā saptayuktyā | sārddhamevaṃ samuddiṣṭāḥ paṭale pañcaviṃśake || ṣaḍviṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityānāṃ vidyāvyāptisvarūpataḥ | mantrāṇāṃ vaibhavaṃ vakṣye śṛṇu devi yathābidhi || 1 || nādotpattiñca tadrūpaṃ sthānāptyā tasya varṇatām | tataḥ padāni vākyāni mantrarūpāṇi kānicit || 2 || tatsaṃkhyāṃ vidyayā svātmasaṃskārasya kramaṃ tathā | amṛteśvaridevyāstu varṇaistairmmithunairapi || 3 || -------------------------------------------- pūrvasmin pañcaviṃśe paṭale ṣoḍaśanityānāṃ mātṛkākālavyāptimupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityānāṃ vyāptivaibhavaprakāśikāṃ mantravyāptiṃ tanmayāmṛteśvarīvidyādikaṃ copadiśatyatha ṣoḍaśetyādinā sacarācaramityantena ślokaśatarūpeṇa ṣaḍviṃśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādibhiraśeṣata ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ paṭalārthānupadiśati | tatra ṣoḍaśanityānāmityasya dviranvayo bhavati | yathā vidyāvyāptisvarūpataḥ ityatra vaibhavamityatra ca | vidyāvyāptisvarūpataḥ mantrāṇāṃ sarvamantrāṇāṃ ābhirvidyābhirvyāptisvarūpataḥ ityarthaḥ | vaibhavaṃ ṣoḍaśanityānām | etaduktaṃ bhavati ṣoḍaśanityānāṃ vidyābhiḥ sarvamantrāṇāṃ vyāptisvarūpataḥ tāsāṃ nityānāṃ vyāptisvarūpato vaibhavaṃ vakṣye iti | tatra mantravaibhavaṃ nādotpattiṃ atraiva paṭale vakṣyamāṇāṃ | tadrūpaṃ nādasya paśyantyādirūpaṃ sthānāptyā kaṇṭhādisthānayogena | tasya nādasya | tataḥ varṇairityarthaḥ | vākyāni padairiti śeṣaḥ | mantrarūpāṇi mantrāṇāṃ rūpāṇi tāni tu varṇaiḥ padaiśca vākyaiśca bhavanti | kānicit teṣu varṇajāni mantrarūpāṇi ṣaṭsaptatyuttarapañcaśatakoṭiḥ kānicidityuktirvarṇādijātānāṃ mantrāṇāmasaṃkhyātatvāt proktasaṃkhyāyā ekadeśatvāt | tatsaṃkhyayantrāṇāṃ tatsamakoṭisaṃkhyāvidyayā svātmasaṃskārasya kramaṃ svābhilaṣitayā vidyayā abhiṣekādibhirātmasaṃskārasya kramamamṛteśvaridevyā amṛteśvarīdevyā ityarthaḥ | kramamityatrānvayaḥ | varṇaistairamṛtavarṇaiḥ | mithanaiḥ nityānityāpaṭalaproktaiḥ sārddhamiti śeṣaḥ | -------------------------------------------- p. 487) vyāptiṃ prayogāṃstaiḥ samyagabhīṣṭaprāptihetave | samuddiṣṭakrameṇaiva sarvvametadaśeṣataḥ || 4 || svātmecchāśaktighātena prāṇavāyusvarūpataḥ | mūlādhāre samutpannaḥ parākhyo nādasambhavaḥ || 5 || sa eva corddhvatāṃ nītaḥ svādhiṣṭhāne vijṛmbhritaḥ | paśyantyākhyāmavāpnoti tathaivorddhvaṃ śanaiḥ śanaiḥ || 6 || -------------------------------------------- vyāptiṃ nityānāṃ | taiḥ praṇavādisarvamantraiḥ 5760000000 saṃkhyātairmantreḥ prayogānityatrānvayaḥ || 4 || svātmetyādinā ślokena nādotpattimupadiśati | tatra svātmecchāśaktighātena ātmanaḥ pararūpasya svecchāśaktyā kālamayyā ghātena preraṇena | prāṇavāyusvarūpataḥ prāṇākhyasya ṣaṭtriṃśatpaṭalavakṣyamāṇavāyorekākārataḥ | mūlādhāre nityānityāpaṭale proktarūpe prāṇināmiti śeṣaḥ | nādasambhavaḥ nādasyotpattiḥ prathamāvasthetyarthaḥ | nādarūpamārādhyapādamukhādavagantavyam | etaduktaṃ bhavati sarvvaprāṇināṃ nityānityāpaṭalaproktarūpe mūlādhāre parāyāścinmātrāyāḥ śakteḥ svecchārūpayā kālaśaktyā preritaprāṇavāyusvarūpā parāsaṃjñā nādabinduprathamāvasthā sañjāyata iti || 5 || sa evetyādibhiḥ kṣakābadhītyantaiścaturbhiḥślokaiḥ proktasaṃjñasya nādasya paśyantyādivaikharyyantāvaśiṣṭāvasthātrayakathanapūrvvaka- makārādikṣakārāntānāmekapañcāśadvarṇānāmutpattisthānānyu- padiśati | tatra sa parāvastho nādaḥ | tayā icchāśaktyā | svādhiṣṭhāne meṭramūle | tathaiva yathā svecchāśaktyā ūrdhvaṃnīto nādaḥ svādhiṣṭhāne jṛmbhitaḥ paśyantyākhyo bhavati | anāhate hṛdayadeśe | buddhitattvasametaḥ tasmin sthāne buddherupalabdhiḥ | tathā yathā anāhate | tayā prāgvacchaktyā | viśuddhau kaṇṭhadeśataḥ viśuddhisaṃjñe kaṇṭhadeśe ityarthaḥ | tataḥ vaikharyyavasthānantaraṃ | jihvāmūlāgrapṛṣṭhasthaḥ jihvāmūlastho jihvāgrastho jihvāpṛṣṭhasthaścetyarthaḥ | jihvāpṛṣṭhasthastu lakārākṣaro bhavati | kramāt proktāt kaṇṭhatālvośca sthita iti śeṣaḥ | kaṇṭhauṣṭhāt lyavlopepañcamī kaṇṭhauṣṭhamātrasthita ityarthaḥ | dantauṣṭhadvayataḥ dantauṣṭhadvaye sthita ityarthaḥ | -------------------------------------------- p. 488) anāhate buddhitattvasameto madhyamābhidhaḥ | tathā tayorddhvanunnaḥ sa viśuddhau kaṇṭhadeśataḥ || 7 || vaikharyyākhyastataḥ śīrṣakaṇṭhatālvoṣṭhadantataḥ | jihvāmūlāgrapṛṣṭhasthastathā nāsāgrataḥ kramāt || 8 || kaṇṭhatālvoṣṭhakaṇṭhauṣṭhāddantauṣṭhadvayastathā | samutpannānyakṣarāṇi kramādādikṣakābadhi || 9 || ādikṣāntaratetyeṣāmakṣaratvamudīritam | teṣu svarāḥ svatantrāḥ syustairvyajyādvyañjanaṃ bhavet || 10 || -------------------------------------------- etaduktaṃ bhavati proktasthāneṣu parādyavasthācatuṣṭayātmako nādaḥ svecchāvaśācchīrṣādi proktasthānayukto'kārādikṣakārābadhyekapañcāśadakṣarātmā bhavatīti || 9 || ādikṣāntetyādibhistaddiśā ityantairadhyarddhaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairakṣaraśabdanirvacanapuraḥsaraṃ mātṛkāyāḥ svaravyañjanātmanāvasthānaṃ tayoranyonyasaṃśleṣajanitarūpaviśeṣāṃstaiḥ śabdaprapañcasyānantatvādikañcopadiśati | tatra ādikṣāntaratā prāguktaparārūpā mātṛkā | eṣāmakṣarāṇāṃ | teṣu akṣareṣu | svatantrā vyañjanavaidhuryeṇāpyakṣarasvarūpaniṣpatteḥ | taiḥ svaraiḥ | vyajyāt akṣaratvapūrtte prakāśyamānatvāt | tadrūpāṇi mātṛkāpaṭaloktapūrṇamaṇḍalākṣaraūpāṇi | turabadhāraṇe | saṃkhyayā uttaratrānvayaḥ | taiḥ uktasaṃkhyairakṣaraistaiḥ padaiḥ mantrāśca varṇapadavākyairiti śeṣaḥ | vedabhāṣānyabhedataḥ anyaśabda ārṣādiviṣayaḥ asya vācakā ityatrānvayaḥ | vyākaraṇādīnāṃ niyamādiyutāḥ | atra prathamādiśabdo niruktādiviṣayaḥ | dvitīyādiśabdo vyākaraṇādyaniyatasaṃjñāśabdakūṭamantrādiviṣayaḥ | teṣāmakṣarāṇāmekayugmataḥ tribhiḥ ekena jātā bhedāḥ pūrṇamaṇḍalasaṃkhyā eva 576 dvābhyāṃ jātā bhedā etāneva pūrṇamaṇḍalasaṃkhyayā saṃguṇayya tasthau sākā vālā iti 331776 ṣaḍakṣaravākyajanitasaṃkhyā bhavatīti | tribhirakṣarairjātā bhedā etāneva pūrṇamaṇḍalasaṃkhyayā saṃguṇayya tasthau dhīro nityākalaṅka iti 191102976 navākṣaravākyajanitasaṃkhyā bhavantīti | evamuttaratrāpi tattadbhedān pūrṇamaṇḍalasaṃkhyayā saṃguṇayya evaṃ pūrṇamaṇḍalasaṃkhyāvadhi saṃguṇanādanantā bhedā bhavanti | tadrūpāṇāṃ -------------------------------------------- p. 489) ṣoḍaśānāṃ svarāṇāñca ṣattriṃśadvyañjanaiḥ kramāt | saṃyogenaiva jāyante tadrūpāṇi tu saṃkhyayā || 11 || ṣaṭsaptatiyutaṃ pañcaśataṃ taiḥ syuḥ padāni vai | tairvvākyāni ca mantrāśca vedabhāśānyabhedataḥ || 12 || vācakā viśvarūpasya prapañcasyātmanastathā | śabdavyākaraṇādīnāṃ niyamādiyutāstathā || 13 || teṣāmanyonyasambhedajātānāmekayugmataḥ | tribhirityādirūpāṇāṃ saṃkhyā karttuṃ na śakyate || 14 || anantatvādacintyatvāttadrūpāṇāṃ na kīrttanam | evaṃ śabdasya māhātmyaṃ vaktuṃ kasyāpi nāsti hi || 15 || śaktistathāpi te kiñcidvadāmi śṛṇu taddiśā | lalitācakranavake pratyekaṃ śaktayaḥ priye || 16 || catuḥṣaṣṭimitāḥ koṭyastāḥ sambhūya puroditāḥ | koṭyaḥ syustatkramāttāsāṃ vidyā vakṣyāmi tāḥ kramāt || 17 || -------------------------------------------- prāguktaprakārayogavarṇayogajanitasiddhayoginīmantraśabdādirūpāṇāṃ | śaktiḥ sāmarthyaṃ asya pūrvaślokenānvayaḥ | diśā upāyena || 15 || lalitetyādinā kramādityantenārddhādyena ślokena lalitācakrasya devatābṛndasaṃkhyāṃ tāsāṃ tatsaṃkhyā vidyā upadeṣṭuṃ prastauti | tatra lalitācakranavake vakṣyamāṇarūpasya śrīcakrasya trailokyamohanacakrādisarvānandamayacakrāntacaturasrādi sarvamadhyāntacakranavake | pratyekaṃ praticakraṃ | śaktayaḥ guptasaṃjñāḥ | tā guptasaṃjñāḥ śaktayaḥ puroditāḥ koṭyaḥ syaḥ ṣaṭsaptatikoṭyadhikapañcaśatakoṭyaḥ (5760000000) | tatkramāccakranavakakramāt | tāsāṃ uktakoṭisaṃkhyānāṃ śaktīnāṃ | kramāt yathā kramam || 17 || -------------------------------------------- p. 490) ṣaṭsaptatyā pañcaśataṃ prathamānyakṣarāṇi vai | dvitīyāni ca tānyeva krameṇa syurathāditaḥ || 18 || tṛtīyāni ca tānyeva yojayedāditaḥ kramāt | kṣāntaiḥ ṣaṭtriṃśadarṇaistaiḥ samāyairuktasaṃkhyakāḥ || 19 || -------------------------------------------- ṣaṭsaptatyetyādibhistricaturarṇakā ityantaistribhiḥ ślokaistricaturakṣarā vidyā upadiśya tāsvekākārābhirvidyābhirvinā ṣaṭsaptatikoṭyadhikapañcaśatakoṭisaṃkhyātā vidyā upadiśati | tatra ṣaṭsaptatyā pañcaśataṃ prathamānyakṣarāṇi vai | etaduktaṃ bhavati a ā ityādi kṣaṃ kṣaḥ ityantāni ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatānyakṣarāṇi vakṣyamāṇakramājjanitasaṃkhyāvidyānāṃ pratyekamādyakṣarāṇi bhavantīti | dvitīyāni ca tānyeva krameṇa syurathāditaḥ | etaduktaṃ bhavati tānyeva ṣaṭsaptatyadhikapañcaśata saṃkhyānyakṣarāṇi vakṣyamāṇasaṃkhyānāṃ guptayoginīvidyānāṃ pratyekaṃ dvitīyākṣarāṇi bhavantīti | tṛtīyāni ca tānyeva tānyeva proktasaṃkhyānyakṣarāṇi pratyekaṃ vakṣyamāṇasaṃkhyānāṃ tāsāṃ vidyātṛtīyākṣarāṇi bhavantīti | yojayedāditaḥ kramāt kṣāntaiḥ ṣaṭtriṃśadvarṇaiḥ | etaduktaṃ bhavati akārādikṣakārāntaiḥ ṣaṭtriṃśatākṣaraiḥ proktasaṃkhyāni dvitīyākṣarāṇi teṣāmādito yojayediti | taiḥ samāyairuktasaṃkhyakā vidyā bhavanti | etaduktaṃ bhavati proktaprakāroddhṛtaistairvidyārūpairante visarjanīyasahitaiḥ proktakoṭisaṃkhyā ekākāravarṇā vidyā bhavantīti | śiṣṭāḥ syurekākārāstu taiḥ | etaduktaṃ bhavati proktaprakāraproddhṛtāsu vidyāsu śiṣṭā vidyāstairakṣarairekākārā bhavantīti | vinā tābhirekākārābhirvinetyarthaḥ | tatkoṭisaṃkhyākāḥ proktakoṭisaṃkhyāstricaturarṇakāḥ caturakṣararūpāstraipurā bhavantītyarthaḥ | tāsu madhyasthābhyāṃ madhyasthābhyāmakṣarābhyāṃ ekamekaṃ kūṭaṃparikalpayet | āsāṃ prāguktaguptayoginīvidyānāṃ atra mantraproddhāraprakāraḥ | akārādīnāṃ pūrṇamaṇḍalākṣarāṇāmeva prathamadvitīyatṛtīyākṣarātmanāvasthitatvātteṣu prathamākṣaratvena sthitānāmakṣarāṇāmekaikasya koṭikoṭisaṃkhyāvidyānāmādyakṣaratvaṃ bhavati | tattatkoṭiṣu tṛtīyākṣaratvenāvasthitānāmakṣarāṇāṃ pratyekaṃ visarjanīyayojanātteṣu savisarjanīyāni tāni ṣaṭtriṃśadakṣarāṇi sarvāsāṃ vidyānāṃ visarjanīyāntatvavidhānāt caturṇāṃ vindvantāni ṣaṭatriṃśadakṣarāṇi visargāntāni ṣaṭtriṃśadakṣarāṇi -------------------------------------------- p. 491) vidyā bhavanti śiṣṭāḥ syurekākārāstu tairvinā | tābhistatkoṭisaṃkhyākā vidyāstricaturarṇakāḥ || 20 || -------------------------------------------- ca ṣaṇḍākṣarāṇāṃ visarjanīyojanāt rephe lakārāntarbhūtatvāt punaruktatayā tāni catvāri ca sambhūya ṣaṭsaptatisaṃkhyānyakṣarāṇyekatvāvaśiṣṭāni pañcaśatānyakṣarāṇi ekaikaṃ viṃśativiṃśatisahasrasaṃkhyātānāṃ vidyākṣarāṇāṃ tṛtīyākṣarāṇi bhavanti | teṣu dvitīyākṣaratvena sthitānāṃ teṣāmakṣarāṇāmante ekaikasya ṣaṭtriṃśattattvākṣarasaṃyojanavidhānāt ṣaṭtriṃśadadhikasaptaśatottaraviṃśatisahasrasaṃkhyāni bhedarūpāṇi bhavanti | teṣūktasaṃkhyeṣu rūpeṣu tattvākṣarayoge karttavye teṣāṃ svarayogena vinātisiddharūpamantrakaraṇarūpāntarāsambhavāt tattatsvarayoga iti | tāni ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatarūpāṇi punaḥ prativargaṣaṇḍākṣareṣu pūrvadvaye rephayogena aparadvaye lakārayogenāpi samānarūpatvāt taccatuṣṭayākṣarajanitāni catuścatvāriṃśadadhikaśatarūpāṇi | kiñca kṣakāravargasya kṣakāreṇa yogakarttavyatayā tāni ṣoḍaśarūpāṇi ca sambhūya prativiṃśati sahasrāṇi rūpāṇi bhavanti | * ṣaṭtriṃśadadhikasaptaśatasaṃkhyāni rūpāṇi parityajya śiṣṭāni viṃśatisahasrāṇi rūpāṇi bhavanti | tāni viṃśatisahasrarūpāṇi tṛtīyākṣaratvena sthitaiḥ prāguktaprakārapañcaśatasaṃkhyairakṣaraiḥ saṃguṇanāt koṭisaṃkhyāni vidyārūpāṇi prathamākṣaratvena sthitaiḥ ṣaṭsaptatyuttarapañcaśatairakṣaraiḥ saṃguṇanāt pūrṇamaṇḍalakoṭisaṃkhyāni bhinnākārāṇi caturakṣararūpatraipurātmakāni vidyārūpāṇi bhavantīti | atra ekākāratvena tyaktavyānāṃ vidyānāṃ saṃkhyā tadguṇitaprakāraśca likhyate | yathā madhyasthākṣarajanitabhedeṣu rūpeṣu pūrvoktaprakāreṇaikākāratvena parityaktarūpāṇi ṣaṭtriṃśadadhikasaptaśatāni tṛtīyākṣaratvena proktapūrṇamaṇḍalasaṃkhyākṣarasaṃguṇanāt tuṅgadhīgururvaḥ iti 423936 ṣaḍakṣaravākyajanitasaṃkhyāni rūpāṇi | madhyasthāni bhinnākārāṇi viṃśatisahasrāṇi rūpāṇi tṛtīyākṣareṣvekākāreṇa parityaktaiḥ ṣaṭsaptatyakṣarasaṃkhyaiḥ saṃguṇanāt nānājñānāśramoyam iti 1520000 saptākṣaravākyajanitasaṃkhyāni rūpāṇi ca sambhūya tuṅgadhīgarbhadhanya iti 1943936 saptākṣaravākyajanitasaṃkhyāni rūpāṇi bhavanti | teṣāṃ rūpāṇāṃ prathamākṣaratvena sthitapūrṇamaṇṭhalasaṃkhyājñarasaṃmuṇanāt -------------------------------------------- p. 492) tāsāmapi tu sarvvāsāṃ dhyānārccāyantrapūjanaiḥ | puruṣārthāstu sidhyanti taduktaṃ mātṛkāyudhaiḥ || 21 || saṃskārān śṛṇu deveśi guruṇā śiṣyarakṣaṇe | samānatve'pi dehādervyāpāre guruśiṣyayoḥ || 22 || pūjyapūjakabhāvatvakāraṇaiḥ pratyayaṃ tathā | pratyakṣaṃ yaistu dṛṣṭāntairāśu te darśayāmyaham || 23 || -------------------------------------------- caṇḍikāpūrvatra tasthau dhīro nityākalaṅka iti vākyajanitasaṃkhyāṃ tattvākṣaraiḥ saṃguṇayya tuṅgaḥ pathajñaḥ sādhuḥ sadocce iti 6879707136 daśākṣaravākyajanitasaṃkhyāsu vidyāsu ekākāravidyātyāgāt proktāsaṃkhyā bhavantīti | caṇḍikā sanāthārddhakāyoyamiti 1119707136 daśākṣaravākyajanita saṃkhyāni rūpāṇi ekākāratvena tyaktavyāni bhavantīti | atra bhedavidyāsvarūpaṃ kiñcit pradarśyate'smābhiḥ | yathā svaratattva yogaparityāgāt prathamavidyāpañcatriṃśatkasya a a ka aḥ a a kha aḥ ityādīni a a kṣa aḥ ityantāni tadvitīyapañcatriṃśatikavidyārūpāṇi a ā ka aḥ a ā kha aḥ a ā ga aḥ ityādīni a ā kṣa aḥ ityantāni bhavantīti || 20 || tāsāmapītyādinā ślokenāsāmuktasaṃkhyāviśiṣṭānāṃ vidyānāṃ taddevatānāṃ ca dhyānaṃ sāvaraṇaṃ pūjanaṃ pratyekaṃ yantrādiprayogāṃśca prāguktānevātidiśati | tatra tāsāṃ vidyānāñca taddevatānāñca dhyānārccāyantrapūjanaiḥ dhyānenārccayā yantraiśca tatpūjanena ca | tatra yantrāṇi tattadvidyāyāṃ tattvākṣaraiḥ svarabhinnaiḥ | tatra dhyānādi mātṛkāpaṭale | etaduktaṃ bhavati proktasaṃkhyānāṃ vidyānāmekaikasyā vidyāyā bhajane āsāṃ caturakṣaravidyānāṃ madhyākṣaramadhyākṣaradvayamekākṣararūpaṃ parikalpya prāgvat dviruktyā ṣaḍaṅgāni ca vinyasya tattat pūjāyantranirmmāṇe mātṛkāpaṭale kālanityāproktāni caturasradvayāṣṭapatrāmbhujanavayonirūpāṇi cakrāṇi vidhāya tattannavayonimadhyayonimadhye tattadvidyāṃ prāgvat sasādhyāṃ vinyasyatadvahiḥ koṇāṣṭake tadvahirdalāṣṭake madhyākṣaropetatattvākṣarasya svarabhinnāni prāgvadvinyasya śeṣaṃ prāgvat kṛtvā tanmadhye prāgvadāvāhya prāgvat dhyātvā prāgvat samabhyarcya prāgvat validvayaṃ dattvā prāguktān prayogāṃśca kṛtvā prāguktāni phalānyāpnotīti || 21 || -------------------------------------------- p. 493) saṃskāro mantrayantrārccābhiṣekādyaistanoryadi | sā jarārogamaraṇakleśairna spṛśyate'nyathā || 24 || prāṇasya vai tadārabhya nityatā syāttu dehinām | ātmanaścedarūpasya saṃskāro naiva yujyate || 25 || indriyāṇāṃ yadi bhavettadā prāṇasamānatā | vuddheścedātmanā sāmyāt kasya syād guruvīkṣaṇam || 26 || ityādisaṃśayaiḥ khinnacittānāṃ kīṇapāpmanām | sekekṣaṇopadeśaistu guruṇā kriyate tu yat || 27 || -------------------------------------------- saṃskārānityādibhirvīkṣaṇamityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ deśikena śiṣyasya kriyamāṇaṃ mantrasaṃskāraṃ tattat karmmādi prastāvapuraḥsaramākṣipati | tatra saṃskārān abhiṣekakaṭākṣopadeśān asmin paṭale varṇāntaravakṣyamāṇān | guruṇā śiṣyasya rakṣaṇe śiṣyānugrahe guruṇā kriyamāṇān | saṃskārānityatrānvayaḥ | dehādervyāpāre ādiśabdaḥ prāṇendriyabuddhyādiviṣayaḥ | vyāpāraḥ ṣaḍūrmirūpavubhukṣāpipāsāśokamohajarāmaraṇāni dvidvikrameṇa prāṇavuddhidehadharmmādirūpe tasmin pūjyapūjakabhāvatvakāraṇaiḥ dṛṣṭāntairityatrānvayaḥ | pratyayaṃ viśvāsaṃ | etaduktaṃ bhavati guruśiṣyayordehendriyaprāṇavuddhyādiddharmasya samānatve'pi guroḥ praṇāmādibhiḥ pūjyatve śiṣyasya taiḥ pūjakatve copapattikāraṇabhūtaiḥ nidarśanaiḥ pratyakṣaṃ pratyayamutpattiniścayaṃ darśayāmi ityupadiśatīti | saṃskāraḥ vastunaḥ kasyacit svābhāvikāsadguṇāpanayanena kriyāviśeṣeṇa sadguṇaviśeṣādhikyakaraṇaḥ | tena śiṣyasaṃskāro durvāsanāpanayanena paramārthajñānapratiṣṭhā | mantrayantrārccābhiṣekādyaiḥ | ādyaśabdaḥ kaṭākṣopadeśādiviṣayaḥ | tanoḥ śarīrasya śiṣyasyeti śeṣaḥ | sā śiṣyatanuḥ | anyathā spṛśyata evetyarthaḥ | prāṇasya śiṣyasyeti śeṣaḥ | cet saṃskāra ityākṛṣyate | nityatā syāttu dehināṃ kṛtasaṃskārāṇāmiti śeṣaḥ | ātmanaḥ jīvarūpasya | prāṇasamānatā nityatā ātmanā sāmyāt arūpatvasāmyāt | kasyaproktavyatirekeṇa || 26 || itītyādibhirbhavedityantairnavabhiḥ ślokaiḥ svayamākṣiptaṃ arthaṃ sanidarśanaṃ samādhatte | -------------------------------------------- p. 494) tadahaṃ susphuṭaṃ samyagvakṣye guhyataraṃ param | yadavāpya tyajatyāśu saṃśayākhyaṃ mahāmalam || 28 || dehendriyamanaḥprāṇasākṣiṇastvātmanaḥ priye | saṃskāraḥ kriyate samyag guruṇā tattvavedinā || 29 || sekena dehe yatkiñcidaśubhaṃ tannirasyate | vīkṣaṇādātmano vuddherayathārthanikṛntanam || 30 || upadeśena yā tasya cirārūḍhā tu vāsanā | dustarāṃ tāṃ dhiyā svātmavimarśena vināśayet || 31 || -------------------------------------------- tatra ityādisaṃśayaiḥ ādiśabdastraiguṇyādijapapūjādiphalabhoktṛtvaviṣayaḥ | kṣīṇapāpmanāṃ proktaprakāreṇa saṃśayena dehendriyabuddhyātmādivivekasya paramārthalābhaparyyantatvāt | teṣāṃ vakṣye ityanvayaḥ | yadviśeṣāpādanaḥ | yadavāpya yadviśeṣāpādanaṃ jñātvā mahāmalaṃ svātmavināśakatvāt | dehendriyamanaḥprāṇasākṣiṇaḥ ātmanaḥ dehendriyamanaḥprāṇeṣūpādhirūpeṣu upalabhyamānasyānādivāsanayā tadaupādhikānāṃ guṇānāṃ svaguṇena jāgratsvapnasuṣuptyavasthāsu sukhaduḥkharūpāṇāṃ anusandhānāvasthāyāṃ jīvākhyasya citaḥ saṃskāro vakṣyamāṇarūpaḥ | tattvavedinā tattvayorupādhyātmanoḥ paramārthavidā sekena proktavidhānenābhiṣekeṇa dehe upādhibhūte | aśubhaṃ rogādipīḍā | vīkṣaṇāt jvālāmālinīpaṭalavedhoktakramāt guroriti śeṣaḥ | ātmano buddheḥ svavuddherityarthaḥ | ayathārthanikṛntanaṃ atasmiṃstadbuddhivināśanaṃ | upadeśena śrīvidyādīnāṃ vidyānāṃ tadarthānāñca vāsanāpaṭalavakṣyamāṇena traiguṇyānāmiti śeṣaḥ | tasya śiṣyasya | cirārūḍhā janmataḥ prabhṛti manolagnā | vāsanā paricayaḥ | dustarāṃ tāṃ dustyajāṃ vāsanāmityarthaḥ | dhiyā buddhyā svātmavimarśena gurūpadiṣṭena rūpeṇa parāhantārūpaparāmarśena | evaṃ kṛte proktarūpasaṃskārakaraṇe | vuddhivṛtteḥ saṃsārājñānarūpitā vināśaḥ saṃsārajñānasvabhāvāyā buddhivṛttermāyādyapohena saṃsārajñānābhāvarūpo vināśo bhavatītyarthaḥ | svarūpālambhaḥ svarūpasyāgrāhyatvāt pravṛttihānyā tanmayatā viśrāntiḥ | ubhe ubhāvityarthaḥ | bhavata ubhe iti pūrvvatrānvayaḥ | etaduktaṃ -------------------------------------------- p. 495) evaṃ kṛte buddhivṛtteḥ saṃsārājñānarūpitā | vināśo nityaśuddhātmasvarūpālambha ityubhe || 32 || bhavatastatra dṛṣṭāntaṃ pratyakṣaṃ paśya pārvati | śasyānāṃ bījarūpasya bahnisparśāt prarohitā || 33 || na bhavatyeva tatrāsya śaktireva tu dahyate | tathāsyājñānajanmādi kāraṇaṃ yattathaiva tat || 34 || -------------------------------------------- bhavati dehendriyamanaḥprāṇasaṃghātātmakopādhiṣūpalabdhyā jalacandravattattadaupādhikānyaguṇānasvaguṇatvenānubhavavimohitasya jīvātmanaścidrūpasya tatvavidā guruṇā guṇasaṃskārakaraṇaṃ nāma proktarūpeṇābhiṣekeṇa prāktanajanmādiprāptaupādhikāśrubhanirākaraṇaṃ tatkaṭākṣeṇa buddheḥ svabhāvapravṛttirūpānyathājñānanāśamupadeśena punaḥ punarupadiṣṭaprakārasvātmavimarśena ca sucirārūḍhadurvāsanāvināśanañca bhavet | evaṃ kṛte svabhāvato bahirviṣayapravṛttāyā buddhivṛttestadviṣayavṛttyabhāvarūpo vināśaḥ | tenāsyāḥ pratyaṅmukhapravṛttau svarūpasya viyaṣabhūtatvāttasminneva tādātmyena viśrāntirūpo vināśaśca ityubhau bhavata iti | tatra pratipāditarūpato gurukṛtasaṃskārādibhirvuddherdurvāsanāvināśe svānubhavasiddhau ca tatra prarohaṇābhāve asya bījarūpasya śaktiḥ prarohaṇaśaktiḥ na bījarūpamityarthaḥ | tathāsyājñānajanmādi atrādiśabdo jarāmaraṇādiviṣayaḥ | anyathājñānasaṃsiddhajanmajarāmaraṇādi | yathā vahnisparśāt śasyānāṃ bījarūpasyāprarohitā tathā śiṣyasyājñānajanmādi na bhavatītyarthaḥ | kāraṇaṃ yattathaivatat yathā vahnisparśādbījarūpe pūrvasyite'pi tatprarohasya kāraṇabhūtā śaktirdahyate tathā ajñānajanmādīnāṃ durvāsanārūpaṃ kāraṇaṃ yattadapi dahyata ityarthaḥ | kiñca saṃskārādinā svātmaprakāśakāraṇaṃ nidarśanāntarāt dṛśyata ityarthaḥ | tatprarohaḥ kārpāsabījaprarohaḥ | puṣpādi ādiśabdaḥ phalamūlādiviṣayaḥ | tathā lākṣārāgāruṇavarṇaṃ bhavatītyarthaḥ | etaduktaṃ bhavati yathā śasyānāṃ bījasya vahnisrparśamātreṇa tatprarohakāraṇabhūtaśaktivināśāt kāryyarūpaḥ prarohaśca na bhavati tathā tasya śiṣyasya saṃsārādipravṛttijanmabhūtasya manaso gurukṛtasaṃskārāttasya manasaḥ saṃsṛtipravṛttibījakāraṇabhūtadurvāsanānāśāttatkāryyabhūta- saṃsṛtyādipravṛttirapi ca na bhavati | yathā ca kārpāsa -------------------------------------------- p. 496) kiñca kārpāsabījāni lākṣayā rañjitāni tu | dṛśyate tatprarohaśca puṣpādi ca tathā bhavet || 35 || rahasyaṃ paramaṃ sarvvasiddhicintāmaṇisthiram | susādhyaṃ sadguruprāptamaghānāṃ saṅgavarjjitam || 36 || puraścaraṇahomārccātarpaṇastutiyantrakaiḥ | rahitaṃ te vadāmyadya mantravidyāstvanantakāḥ || 37 || tāḥ śṛṇu tvaṃ maheśāni sarvvābhīṣṭāptaye'niśam | sādhakānāñca siddhānāṃ netareṣāṃ kathañcana || 38 || vedabhāṣetarātmatvatribhedānāmaśeṣataḥ | sadvāsanāṃ sādhvasādhucintāvirahitaṃ sadā || 39 || -------------------------------------------- bījasya lākṣayā kṛtasaṃskārasya prarohapuṣpādi tat lākṣārāgarūpavat dṛśyate tathā tasya śiṣyasya manaso gurukṛtasaṃskārādinā saṃskṛtasya pravṛttirgurūktirūpa svānubhūtisvarūpiṇī bhavatīti || 35 || rahasyamityādibhiḥ sadā ityantairaṣṭābhiḥ ślokaiḥ sakalākṣarapadavākyādīnāṃ mantrasvarūpatvamupadiśati | atra paramamityādīnāṃ rahitamityantānāṃ ṣaṇāṃ dvitīyāntānāṃ padānāṃ rahasyamityetadviśeṣyaṃ vadāmītyatrānvayaḥ | mantravidyāstvanantakāḥ mantrāśca vidyāśca prāguktaprakāreṇaikadvyādiyogādanantā vidyante ityarthaḥ | tā mantravidyāḥ | sādhakānāñca siddhānāṃ ityasyābhīṣṭāptaye ityatrānvayaḥ | netareṣāṃ na sādhyānāmityarthaḥ | kathañcana kenāpi prakāreṇa teṣāṃ tattvajñānā bhavāt | itarātmakatvamārṣyātmakatvaṃ | sadvāsanāṃ sādhvasādhucintāvirahitaṃ sadā śabdānāṃ sādhutvāsādhutvayoḥ sāṃkalpikatvāt | tvadātmakaṃ śaktirūpamityarthaḥ | samudayaṃ nādasya prāguktaparāpaśyantyādisvarūpāṇāṃ | viśrāntiḥ pūrvoktānāmeva | madātmakaṃ śivarūpam | ubhayātmakam udayaviśrāntirūpaśivaśaktyātmakam | ātmasvarūpaṃ prāguktamahamitirūpaṃ | tairakṣaraiḥ saheti śeṣaḥ | kālena krameṇa anyatvaduḥkhārttivāsanānāśataḥ bhedātmakaduḥkhotpannārttivāsanāvilayanāt parāhantāmayaṃ paripūrṇāhantātmakam | sarvasvarūpasvātmavigrahaṃ sarvapadārthasvarūpāṇi -------------------------------------------- p. 497) tvadātmakaṃ samudayaṃ viśrāntiśca madātmakam | ubhayātmakamātmasvarūpaṃ nādasya tasya taiḥ || 40 || kālenānyatvaduḥkhārttivāsanānāśato dhruvam | parāhantāmayaṃ sarvasvarūpasvātmavigraham || 41 || sadātmakaṃ sphurattākhyamaśeṣopādhivarjitam | prakāśarūpamātmatve vastu tadbhāsate param || 42 || yata evamato loke nāstyamantraṃ yadakṣaram | vati mandi ntrīdhehisa dāsataḥ rva sathāvasa || 43 || ṣaḍaṣṭadvādaśārṇānāṃ vaiṣṇavānāmaśeṣataḥ | mantrāṇāṃ paratattvārthavācakatvādabhedatā || 44 || -------------------------------------------- nijaṃ rūpaṃ vigrahaṃ yasya tat | idaṃrūpāṇi sakalavastūni rahasyanādarūpasya tādātmyena saha bhavantītyarthaḥ | sadātmakaṃ sadbhāvarūpaṃ sphurattākhyaṃ sphuraṇākhyaṃ cidākhyamityarthaḥ | aśeṣopādhivarjitaṃ aupādhikasarvavikārarahitaṃ prakāśarūpaṃ padārthānāṃ pratyekaṃ tādātmyatveneti śeṣaḥ | ātmatve svarūpatve vastu yaditi śeṣaḥ | tadbhāsate paraṃ tat paraṃ bhavatītyarthaḥ | yata evaṃ evaṃ bhavatīti yasmādityarthaḥ | ataḥ asmāt amantram mantrānyabhūtaṃ yat akṣaraṃ | etaduktaṃ bhavati akṣarapadavākyādirūpāṇāṃ sarveṣāṃ mantrāṇāṃ udayaviśrāntirūpaśaktiśivaparamārtharūpatvādakṣarāṇāmudaya- viśrāntiparatvādubhayātmakasya cidrūpaparamārthasya svātmanastairmantrairapṛthagbhāvena bhāvanāvaiśadyena krameṇa proktarūpaparāhantātmakaparavastusvarūpatvāt sarve varṇā mantrā bhavantīti || 43 || ṣaḍityādibhirāpnuyurityantaiḥ pañcabhiḥ ślokairvaiṣṇavaśaivavaidikamantraiḥ pradhānabhūtairekādaśabhirlalitāvidyayā vyāptimupadiśati | tatra ṣaḍaṣṭadvādaśārṇānāṃ ṣaḍakṣarasyāṣṭākṣarasya dvādaśākṣarasya ca vaiṣṇavānām uktatrayāṇāṃ mantrāṇāmityanvayaḥ | aśeṣataḥ padapadārtharūpeṇāpi | paratattvārthavācakatvāt parasvarūpavācakatvāt | abhedatā vyāptiḥ lalitāvidyayā abhedatetyatrānvayaḥ | etaduktaṃ bhavati ṣaḍakṣaramantreṇa oṃ namo viṣṇave iti rūpeṇa svavācyadevatārūpasya vyāptyarthaṃ viṣṇusvarūpapratipādanāt | -------------------------------------------- p. 498) lalitāvidyayā tadvat prāsādasya trayātmanaḥ | tathaiva ca parāyāśca gāyatryāścoktarūpataḥ || 45 || vyāhṛtīnāṃ mahāvākyaparamātmājapātmanām | praṇavasya ca tadrūpayogāt syāttattadātmatā || 46 || -------------------------------------------- aṣṭākṣareṇa vyāptiṃ svāvācyadevatārūpasya nārāyaṇasya narasamudāyavācakanāraśabdapratipāditasakalaviśvasyāyatanatvāt sthānatvāt asyā devatāyā nāravācyaviśvāntaryāmitvena sthitatvapratipādanācca | dvādaśākṣaramantreṇa svavācyadevatārūpasya bhagavato vāsudevasya sarvaśaktikāraṇatvavācakabhagavacchabdena sarvapadārtheṣu tādātmyanivāsavācakavāsudevaśabdena vibhutvapratipādanāt evañca parasvarūpavācakatvādeteṣāṃ parasvarūpaparamārthayā lalitāvidyayā vyāptiriti | tadvat paratattvārthavācakatvāt prāsādasya śaivatantramūlabhūtasya mantrasya trayātmanaḥ trayātmakatvādityarthaḥ | trayātmakatvaṃ nāma jñātṛjñānajñeyātmakatvaṃ | tasya mantrasya jñātṛrūpo vinduḥ jñānarūpaścaturddaśasvaraḥ jñeyarūpo hakāraḥ | etaduktaṃ bhavati prāsādamantreṇa svavācyadevatāyā jñātṛjñānajñeyarūpāvikalpaparamārthasvarūpatvakathanāttasya lalitāvidyayā vyāptirbhavatīti | tathaiva pararūpavācakatvādityarthaḥ | parāyāḥ kulasundarīvidyātārtīyabījarūpāyāḥ tasyāḥ paramārthavācakatvaṃ pūrvoktatraividhyāt | etaduktaṃ bhavati śrīparāvidyayā proktarūpayā svavācyadevatāyā jñātṛjñānajñeyātmabhiḥ visarjanīyacaturdaśasvarasakārairapṛthagbhūtānuttaraparamārthasvarūpakat hanena lalitāvidyayā vyāptiriti | gāyatryāḥ sāvitryāḥ uktarūpavat | vaiṣṇavamantratraye aśeṣata iti śabdena proktapadapadārtharūpeṇāpītyarthaḥ | etaduktaṃ bhavati anayā gāvatryā svavācyadevatāyāḥ sakalaprapañcasavitṛtvaṃ sphurattāmātrapravṛttirūpatvaṃ samastabhedajñānāpohanakṣamaśaktitvaṃ viśvātmatvaṃ cocyata iti | vyāhṛtīnāṃ gāyatryāḥ pādatrayasya kāraṇabhūtānāṃ tisṛṇāṃ | etaduktaṃ bhavati tābhiḥ svavācyadevatāyāḥ sanmātratvaṃ sakalaprapañcakāraṇatvaṃ tatkāraṇābhedaścocyata iti | mahāvākyaparamātmājapātmanāṃ mahāvākyasya paramātmamantrasyājapāmantrasya ca | etaduktaṃ bhavati mahāvākyena svavācyadevatāyāḥ sadrūpaparamārthatvapṛthagvadbhāvarūpaparamārthasvarūpamajapā- mantrai paramātmamantreṇa svavācyadevatāyāḥ sakalaprapañcakāraṇabhūtena -------------------------------------------- p. 499) bindubhyāṃ tāṃ tathā māyāmubhayoraikyavigraham | haṃsarūpāṃ prāṇaśaktiṃ tadvailāmyasamudbhavam || 47 || praṇavañca vijānāti yo'sau nityāvidīritaḥ | itare bhaktimantaścet kālāttajjñānamāpnuyuḥ || 48 || abhaktibhajanaṃ loke nityānāṃ kleśadāyakam | bhaktibhede ca kathaya yayāpnotyakhilaṃ dhruvam || 49 || devatāmantrayantrāṇāṃ dhyānādīnāmaśeṣataḥ | yadanvayāt phalāvāptiryadviyoge śramo vṛthā || 50 || -------------------------------------------- cidrūpeṇa paramātmanā tattatkāryyabhūtaprapañcātmikāyāḥ svecchāśakterapṛthagbhūtarūpaparamārthasvarūpamajapāmantreṇa svavācyadevatāyāḥ proktarūpasvecchāśaktyullāsarūpaprapañcātmanā pararūpasya bhāsanaṃ paramārtharūpaṃ cocyata iti | praṇavasya anantaraślokavakṣyamāṇarūpasya | tadrūpayogāt pararūpatādātmyārthasambandhāt tattadātmatā lalitāvidyayā iti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati vaiṣṇavaśaivavaidikeṣu mantreṣu mūlabhūtānāmeteṣāmekādaśānāṃ mantrāṇāṃ sakalakāraṇabhūtasya cinmātrasvarūpasya svecchāśaktyullāsavijṛmbhitena prapañcena tādātmyena tādātmyapratipādanāt lalitāyāśca tadarthapratipādakaṃ bhavatītyarthaḥ | tadvailomyasamudbhavaṃ praṇavaṃ tadātmakayorbinduvisarjanīyamuktayorhakārasakārayorvailomyakṛtasandhi- samudbhavaṃ praṇavaṃ | etaduktaṃ bhavati śivaśaktisāmarasyavigrahaparamārthāyāḥ śrīmahātripurasundarīnityāyāḥ paramārthasvarūpakāmakalāyāṃ śivarūpasya bindoḥ śaktirūpasya visarjanīyasya cānulomyayoge paramārthajapātmikāṃ prāṇaśaktiṃ tadvailomyayogāt praṇavañcavijānānastattvato nityāvidbhavatīti | itare etatsāmarasyavijñānarahitāḥ | bhaktimantaḥ nityāsu | kālāt krameṇa | tajjñānaṃ sāmarasyajñānam | etaduktaṃ bhavati etatsāmarasyarūpajñānamantareṇāpi tāsāṃ nityānāṃ kevalaṃ sudṛḍhayā bhaktyā bhajanena krameṇa tadbhaktirbhajanaṃ tatsāmarasyarūpaparamārthajñānaṃ dadātīti || 48 || abhaktītyādibhirduḥkhinaḥ ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ bhaktipraśaṃsāṃ bhaktisvarūpa mabhaktibhajanapratyavāyañcopadiśati | tatra abhaktibhajanaṃ nityānāmityatrānvayaḥ | -------------------------------------------- p. 500) tāṃ bhaktiṃ tava vakṣyāmi rahasyāmadbhutādbhutām | samyak phalamayīṃ siddhamalabhyāmalpapuṇyataḥ || 51 || uktalakṣaṇasampanne gurau tatproktayostathā | vidyānuṣṭhānayoḥ sthairyyaṃ dhiyaḥ saṃśayanāśataḥ || 52 || tārakatvāpramattattve bhaktiruktākhilārthadā | yayā vihīnā niyatamihāmutra ca duḥkhinaḥ || 53 || sarvvakleśāpadambhodhipotarūpāṃ mahādyutiṃ | ādhivyādhimahādāvaprāvṛṣañcāmṛteśvarīm || 54 || śṛṇu vakṣye samastānāṃ prāṇināṃ jīvavigrahām | ṣaḍvidhāṃ japahomārccātarpaṇadhyānayantrakaiḥ || 55 || dāvāmbusvairbhavedādyā tvanyā hṛddhaṃ samāyayā | jyākaṃ dāhavanasvaiḥ syāttṛtīyā sāmṛteśvarī || 56 || -------------------------------------------- kleśadāyakaṃ sādhakasyeti śeṣaḥ | yayā bhaktyā | akhilamiṣṭaphalaṃ yadanvayāt bhaktiyogena | yadviyoge bhaktirāhitye | śramaḥ abhyāsaḥ | pūrvoktadevatāmantrādīnāṃ samyak phalamayīṃ siddhiṃ sarvaphalasiddhikāraṇatvāt | uktalakṣaṇasampanne prathama paṭaloktasundaraḥ sumukha ityādi lakṣaṇasampūrṇe | tatproktayoḥ sadguruproktayoḥ dhiyaḥ saṃśayanāśata ityetat kākākṣivat pūrvāparayoranveti | akhilārthadā svarūpasiddhidā | yayā vihīnā janā iti śeṣaḥ || 53 || sarvakleśetyādinā yantrarkairityantena ślokadvayenāmṛteśvarīvidyāstavanapuraḥsaraṃ prastauti | tatra sarvakleśāpadambhodhipotarūpāṃ sarvakleśāpadāṃ bhautikadivyādīnāṃ pīḍānāṃ samudrarūpāṇāṃ potarūpāṃ tārikāmityarthaḥ | madvādyutiṃ niratiśaya vaibhavām amṛteśvarīṃ vidyāmiti śeṣaḥ | jīvānāṃ prāṇināṃ prāṇavigrahāṃ amṛtamayatvāt | japahomārccatarpaṇadhyānayantrarkaiḥ saheti śeṣaḥ || 55 || dāvetyādinā ślokenāmṛteśvarīvidyāmupadiśati | tatra dāvāmbursvairbhavedādyā ṭhakāravakāravindubhirādyā vidyetyarthaḥ | anyā dvitīyā vidyeti śeṣaḥ | -------------------------------------------- p. 501) vāsanoktaprakāreṇa ṣadvidhā sā samīritā | aṅgāni tāsāmādyāyā dīrghasvaraniyojanāt || 57 || kṛtvā karāṅgayoḥ paścāttattrayaṃ ṣoḍaśasvaraiḥ | saṃyojyāmṛtasaṃsthānānnyasedanyattu tadgatam || 58 || -------------------------------------------- hṛddhaṃsamāyayā sakārahakārahṛllekhābhirdvitīyā vidyetyarthaḥ | jyākaṃ dāhavanasvaiḥ syāttṛtīyā jakārahakārarephāukārabindubhistṛtīyā vidyetyarthaḥ | e teṣāṃ bījānāṃ trayāṇāmekaikasya vidyātvaṃ vidyate | sāmṛteśvarī pūrvaprastutāmṛteśvarī vidyā itthamuktetyarthaḥ || 56 || vāsanetyādibhiḥ kṣīṇakalmaṣa ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairasyāḥ ṣaḍvidharūpebhedāṃstadaṅgāni śarīre amṛtakalāḥ śarīreṣu tannyāsavidhānakramañcopadiśati | tatra vāsanoktaprakāreṇa vāsanāpaṭalavakṣyamāṇasarvvavidyārūpabhedoktaprakāreṇa ṣaḍvidhā sā sāmṛteśvarī vidyā ṣaḍrūpabhedā bhavantītyarthaḥ | tadrūpāṇi yathā tatra prathamaṃ rūpaṃ proddhārakramaṃ dvitīyaṃ rūpantu prathamatṛtīyadvitīyakūṭayojanakrameṇa bhavati | tṛtīyarūpantu dvitīyatṛtīyaprathamakūṭayojanakrameṇa bhavati | caturtharūpantu dvitīyaprathamatṛtīyakūṭayojanakrameṇa bhavati | pañcama rūpantu tṛtīyaprathamadvitīyakūṭayojanakrameṇa bhavati | ṣaṣṭharūpantu tṛtīyadvitīyaprathamakūṭayojanakrameṇa bhavati | prathamarūpasya pratilomarūpaṃ bhavatīti | tāsāṃ ṣaṇāṃ vidyānāṃ ādyāyāḥ tattadbhedeṣu prathamaprathamakūṭarūpāyāḥ dīrghasvarayojanaṃ prāgvat karāṅgayoḥ prāgvat | etaduktaṃ bhavati amṛteṣvarīvidyārūpabhedeṣu ṣaṭsu prathamadvitīyarūpayordvayoḥ prathamakūṭasthaivādyatvāt tasmin dīrghasvarayojanāt | ṭhvāṃ ṭhvīṃ ityādibhirjātiyuktai rūpaistadrūpabhedadvayabhajane karāṅganyāsādikaṃ kuryāt | teṣu tṛtīyacaturthayordvitīyakūṭasyaivādyatvāt tasmin dīrghasvarayojanāt | sthnāṃ sthnīṃ ityādibhirjātiyuktai rūpaistadrūpabhedadvayabhajane ṣaḍaṅganyāsādikaṃ kuryyāt | teṣu pañcamaṣaṣṭhayostṛtīyakūṭasyaivādyatvāt tasmin dīrghasvarayojanāt jphāṃ jphīṃ ityādibhirjātiyuktai rūpaistadrūpabhedadvayabhajane ṣaḍaṅganyāsādikaṃ kuryāditi | tattrayaṃ kūṭatrayaṃ ṣoḍaṣasvaraiḥ saṃyojya pratikūṭamiti śeṣaḥ | amṛtasaṃsthānāt anantaravakṣyamāṇakramādamṛtakalāsthitasthānasārabhyetyarthaḥ | -------------------------------------------- p. 502) aṅguṣṭhapṛṣṭhatatsandhiliṅganābhiṣu hṛtstane | galanāsākṣikarṇabhrūśaṅkhamūrddhasu vai kramāt || 59 || dakṣavāmasamārambhāt puṃstriyorapyayaṃ kramaḥ | śukle pūrṇāntamitare mūrddhādipratilomataḥ || 60 || bhagadvayasya vyatyāsāddarśānte'ṅguṣṭagā kramāt | nityaśo mṛtagasthānasamārambhāvasānakam || 61 || -------------------------------------------- anyat visarjanīyasvarasaṃyuktasvarūpaṃ tadgataṃ nyāsasthānārambhabhūtāmṛtasthāne nyasedityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati amṛteśvarīvidyāyāḥ prathamadvitīyatṛtīyakūṭānāṃ pratikūṭaṃ ṣoḍaśasvarayojanādekaikasya kūṭasya ṣoḍaśarūpāṇi bhavanti | tāni ṣoḍaśarūpāṇi vakṣyamāṇakramāmṛtasthānamārabhya vakṣyamāṇāmṛtakalāgatyā pañcadaśarūpāṇi vinyasya ṣoḍaśaṃ rūpaṃ punarapyamṛtasthāne nyasediti | pṛṣṭhe prapade | tatsandhiḥ gulphajānusandhyoḥ śaṅkhe bhālapārśvāsthini | dakṣavāmasamārambhāt puṃstriyorapyayaṃ kramaḥ | śukle pūrṇāntaṃ | etaduktaṃ bhavati śuklapakṣe pūrvadahiṇa pādāṅguṣṭhamārabhya mūrddhāntaṃ tattatpārśvastheṣu pañcadaśasu prokteṣu sthāneṣu tatprathamādipūrṇāntaṃ pañcadaśasu tithiṣu pratitithi yathākramamārohakramādamṛtakalāyāḥ sthitirbhavatīti | striyāstu vāmapādāṅguṣṭhamārabhya mūrddhāntaṃ tatpārśvastheṣu prokteṣu pañcadaśasu sthāneṣu tatprathamādipūrṇāntaṃ pañcadaśasu tithiṣu pratitithi yathākrama mārohakramādamṛtakalāyāḥ sthitirbhavatīti | evaṃ puṃstriyoḥ śuklapakṣe samārambhapārśvakramavyatyāse'pi sthānakramavyatyāso na bhavatīti | itare kṛṣṇapakṣe mūrddhādi aṅguṣṭhāntaṃ pratilomataḥ avarohaṇakrameṇetyatheḥ | bhāgadvayasya vyatyāsāt puṃstriyoriti śeṣaḥ | aṅguṣṭhagā amṛtakaleti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati kṛṣṇapakṣe puṃso vāmapārśvamūrddhādivāmāṅguṣṭhāntaṃ prokteṣu pañcadaśasu sthāneṣu pūrṇāntapratipadamārabhya darśāntaṃ pañcadaśasu tithiṣu pratitithi yathākramamavarohakrameṇāmṛtakalāsthitirbhavatīti | striyāstu dakṣiṇapārśvamūrddhādi dakṣiṇāṅguṣṭhāntaṃ prokteṣu pañcadaśasu sthāneṣu pūrṇāntapratipadamārabhya darśāntaṃ pañcadaśasu tithiṣu pratitithi yathākramamavarohakrameṇāmṛtakalāyāḥ sthitirbhavatīti | nityaśa ityādinā kalmaṣa ityantenārddhādyenaikena ślokenaitaduktaṃ bhavati | amṛteśvarīvidyābhedeṣu ṣaṭsu svabhajanīyasyaikaikasya -------------------------------------------- p. 503) nyasettāḥ ṣadvidhāḥ proktakramānte na tu nityaśaḥ | nyāsenāmṛtarūpī syāt sādhakaḥ kṣīṇakalmaṣaḥ || 62 || dhyānaṃ tāsāṃ pravakṣyāmi śṛṇu proktakrameṇa vai | yāsāṃ smaraṇamātreṇa kleśā naśyantyaśeṣataḥ || 63 || śuddhasphaṭikasaṅkāśāṃ maulivaddhendunirgataiḥ | abhṛtairārdradehāstāstvamalābharaṇānvitāḥ || 64 || kumudaṃ puṇḍarīkañca rākendubhamṛtaṃ karaiḥ | dadhānāḥ smeravadanā muktābharaṇabhūṣitāḥ || 65 || -------------------------------------------- bhedasyaiva kūṭatrayavataḥ pratikūṭhañca ṣoḍaśasvarayojanāt jātāni ṣoḍaśa ṣoḍaśarūpāṇi evaṃ sambhūyāṣṭacatvāriṃśadrūpāṇi proktakrameṇāmṛtakalāsthitisthānamārabhya pañcadaśasu sthāneṣu pañcadaśa rūpāṇi punarapyārambhasthāne ṣoḍaśarūpamevaṃ ṣoḍaśaṣoḍaśavibhāgena triśastriśaḥ nyaset | tena sādhakaḥ proktarūpo bhavatīti || 62 || dhyānamityādibhiḥ parivāritā ityantaiścaturbhiḥ ślokairamṛteśvarīdhyānaṃ tatpūjāṃ tadāvaraṇaśaktinivahañcopadiśati | tatra tāsāṃ amṛteśvarīmūrttividyābhedaṣaṭkānāṃ | yāsāṃ mūrttīnāṃ | kleśāḥ tāpatrayarūpāḥ | śuddhasphaṭikasaṅgāśāṃ mūrttimiti śeṣaḥ | dadhānā ityuparitanaślokottarārddhasya prathamapādenānvayaḥ | mūrtterekavacanatvaṃ tāsāṃ ṣaṇāṃ aikyaparamārthatvāt | anvitā iti bahuvacanaṃ bhedarūpāṅgīkāreṇa | atrāyudhāni ūrddhvādidakṣiṇavāmadakṣiṇavāmakrameṇa | smeravadanāḥ prāgvat mūrttiviśeṣaṇaṃ prāgvaddadhānā ityatrānvayaḥ | muktābharaṇabhūṣitāḥ mauktikamayairābharaṇairalaṅkṛtāḥ | dalamadhyagāḥ tābhiḥ ṣaṣṭiśatārṇātmaśaktibhiḥ pūrvoktāmṛtākṣaraṣaṣṭyuttaraśatikābhiḥ śaktibhirityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati abhīṣṭamānabhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya vahirekāṅgulamānena vṛttaṃ kṛtvā tadvahiḥ pañcāṅgulamānena vṛttaṃ vidhāya tadvahiḥ punarapyekāṅgulamānena vṛttaṃ vidhāya evamantarvahirvibhāgena proktacatuṣṭayena sārddhaṃ viṃśativṛttāni vidhāya tāsu pañcāṅgulāntarālāsu daśasu vīthiṣu ekasyāmekasyāṃ vīthyāṃ ṣoḍaśa dalāni kṛtvā tatra sarvamadhyakarṇikāyāṃ pradhānadevatāmamṛteśvarīṃ -------------------------------------------- p. 504) ṣoḍaśacchadayuktānāṃ padmānāṃ dalamadhyagāḥ | tābhiḥ ṣaṣṭiśatārṇātmaśaktibhiḥ parivāritāḥ || 66 || tattadvidyākṣaropetaṃ tadarṇaṃ rūpiṇīpadam | śaktītidvyakṣaraṃ proktasaptākṣaryyā ca saṃyutam || 67 || caturdaśākṣarī vidyā kṛtvaivaṃ tābhirarccayet | vāhyāt praveśagatyaiva prādakṣiṇyāt sugandhibhiḥ || 68 || sitaiḥ prasūnaiḥ śrīkhaṇḍakarpūradravalolitaiḥ | pūjayedbahirāsāntu vidadhyādvaliyugmakam || 69 || nivedya pāyasaṃ dundhakadalīphalaśarkarāḥ | homañca taistarpaṇantu jalaiḥ karpūravāsitaiḥ || 70 || -------------------------------------------- vahirdaleṣu bhagamālinīpaṭaloktaṣaṣṭyuttaraśatāmṛtākṣarātmikābhiḥ śaktibhiḥ parivāritāṃ pūjayet | etadanyāsāṃ pañcānāmapi sādhāraṇam || 66 || tattadvidyetyādibhirvāsitairityantaiścaturbhiḥ ślokairāvaraṇaśaktīnāṃ pūjāvidyāḥ devyāḥ pūjādravyāṇi valihomatarpaṇāni copadiśati | tatra tattadvidyākṣaropetaṃ pūrvoktasaṃkhyānāṃ pratyekamādyākṣaratvena yojanīyamityarthaḥ | tadarṇaṃ proktasaṃkhyeṣvamṛtārṇeṣu ekaikaṃ proktasaptākṣaryyā dvitīyapaṭala itiśeṣaḥ | caturdaśākṣarī pratividyāmiti śeṣaḥ | kṛtvaivaṃ evaṃ proddhṛtyetyarthaḥ | tābhirvidyābhiḥ | prādakṣiṇyāt agrādārabhyeti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati amṛteśvarīvidyārūpabhedaṣaṭkabhajanīyasya rūpasya prathamakūṭaṃ pūrvamuccāryānantaramamṛtākṣareṣu vinduyuktāśītiṣu caivaṃ sambhūya ṣaṣṭyattaraśateṣu proktakrameṇaikaikamakṣaramurccāyānantaraṃ rūpiṇīśaktipādukāṃ pūjayāmīti dvādaśākṣarāṇyurccārya evaṃ sambhūya pratividyaṃ caturdaśākṣarātmikābhirvidyābhirvāhyābhyantarapraveśagatyāgrādi- prādakṣiṇyenārccayediti | sugandhibhiḥ prasūrnairityatrānvayaḥ | śrīkhaṇḍaṃ candanaṃ | vahirnityapūjāmaṇḍalataḥ | āsāṃ ṣaḍvidhānāmamṛteśvarīṇāṃ | tunā āsāmapi lalitātmakatvamucyate | valiyugmakaṃ ādyantayoryathākramaṃ ṣoḍaśākṣaramantreṇa kurukullāsaptākṣaryyā ca | taiḥ pāyasādibhiścaturbhiḥ || 70 || -------------------------------------------- p. 505) daśalakṣaṃ japedvidyāṃ payobhakṣyaḥ samāhitaḥ | evaṃ japādisaṃsiddhavidyo mantrī yadā jalam || 71 || samudrajaṃ spṛśan hastatalena prajapecca tāḥ | ekaikaśaḥ śatādevaṃ tattoyaṃ dundhasannibham || 72 || teṣveva tattadvidyārṇasametān ṣaṣṭisaṃyutān | śatārṇānālikhenmadhye tadādyaṃ madhyato likhet || 73 || -------------------------------------------- daśalakṣamityādinā sannibhamityantena ślokadvayena vidyāsādhanavidhānaṃ siddhavidyasya lakṣaṇañcopadiśati | tatra daśalakṣaṃ pratividyamiti śeṣaḥ | atra tarpaṇahomau pratividyaṃ taddaśāśāviti sampradāyaḥ | evamuktaprakāreṇa japādītyatrādiśabdastarpaṇahomapūjādiviṣayaḥ | samudrajaṃ jalamiti pūrvaślokoktapadenānvayaḥ | tāḥ ṣaḍvidhā vidyāḥ | ekaikaśaḥ śatāt ṣaḍvidyāsu tāsu svasiddhāṃ svasiddhāmekaikāṃ vidyāṃ śatavāraṃ japedityarthaḥ | evamuktaprakārajāpena tattoyaṃ samudrajalaṃ dugdhasannibham rasādibhiḥ || 72 || teṣvityādinā anantakā ityantena ślokadvayena padmayantravidhānaṃ tasyānantasaṃkhyātmakatvañcopadiśati | tatra teṣu nityasaparyyāmaṇḍalatvena prokeṣvantarvahirvibhāgasthiteṣu pratyekaṃ ṣoḍaśadalarūpeṣu daśasu padmeṣu | tattadvidyārṇasametān ṣaḍvidhāmṛteśvarīvidyāsu svābhimatavidyāyāmekaikakūṭasametān | ṣaṣṭisaṃyutān śatārṇān pūrvoktāmṛtārṇānityarthaḥ | madhye karṇikāyā iti śeṣaḥ | tadādyaṃ madhyato likhet sādhyākṣarasamopetaṃ svamadhyataḥ sādhyākṣarasamopetaṃ tattadvāhyalikhiteṣvādyasvarūpaṃ likhedityarthaḥ | teṣāṃ uktasaṃkhyānāmakṣarasvarūpāṇāṃ | anyonyasambhedālekhanāt vāsanāpaṭalavakṣyamāṇabhedakramālekhanāt | anantakāḥ anantānītyarthaḥ yantrāṇīti śeṣaḥ | ayamatra yantraracanākramaḥ | prāguktakramādantarvahirvibhāgasthitāni pratyekaṃ ṣoḍaśadalāni padmāni kṛtvā teṣu ṣaṣṭyuttaraśatasaṃkhyeṣu daleṣu vāhyāt praveśagatyā agrādagrādiprādakṣiṇyenāmṛteśvarīvidyāsu ṣaḍvidhāsvādyavidyāprathamakūṭasahitānamṛtārṇān ṣaṣṭyuttaraśatasaṃkhyākān vilikhya tanmadhyakarṇikāyāñca teṣāṃ vāhyadalalikhitākṣararūpeṣvādyadalalikhitākṣarasvarūpaṃ vidyākṣaraprathamakūṭamadhyamadhyagasādhyākṣaropetaṃ likhet | etat prathamaṃ yantraṃ | asminneva yantre prokteṣu daśasu -------------------------------------------- p. 506) sādhyākṣarasamopetaṃ yantraṃ syādiṣṭasiddhikṛt | teṣāmanvonyasambhedālekhanāt syuranantakāḥ || 74 || prākpratyagdakṣiṇodakka kṛtvā viṃśatisūtrakam | koṣṭānyutpādya susamānyekaṣaṣṭyā śatatrayam || 75 || tatkoṇato mārjayīta catvāriṃśat sapañcakam | śeṣaṃ vajraṃ bhavet koṣṭhairekāśītiśatena vai || 76 || tatra dikṣu yathā pūrvaṃ caturbhiḥ syāttrikoṇakam | teṣu tāstā likhedvidyāṃ ṣaṭsādhyākhyāsamāyutām || 77 || -------------------------------------------- padmeṣu pratipadmamamṛtākṣareṣu daśasu vāsanāpaṭalavakṣyamāṇabhedakramāt | ṣoḍaśasvarayojanabhedena jātā yantrasaṃkhyā caturdaśākṣaravākyenocyate jñānānandodadhau dhīdasārarāṭ dhanarāṭ 20922389888000 ityeteṣu ekamekaṃ yantraṃ vāsanāpaṭalavakṣyamāṇabhedakramādetaddaśapadmāntarvahirvibhāgasthit adaśāmṛtavyañjanārṇabhedena jñānado haranmṛga 3628800 iti saptākṣaravākyajanitasaṃkhyaṃ bhavati | sambhūya ekakūṭajanitayantrasaṃkhyā viṃśatyakṣaravākyenocyate ananajñānabhāvaḥ somaśambhudhīrdhanyaścidvaro dharmmastha 756921994557440000 ityevamanyakūṭadvayasyāpi pratikūṭametatsaṃkhyāni yantrāṇi bhavantīti | tasmādekaikakūṭodbhavānāṃ yantrāṇāmeva parārddhasaṃkhyādhikatvādanantatvaṃ | anyāsāmetatkūṭayantrayorvaiparyyajanitānāṃ pañcānāṃ vidyānāṃ kūṭāntarābhāvādetānyeva yantrāṇi bhavanti | tena cāsāṃ paramārthato na bhedo vidyata iti || 74 || prākpratyagityādibhiḥ sampada ityantairaṣṭabhiḥ ślokaiḥ koṣṭhavajrayantraṣaṭkaṃ tadviniyogāṃścopadiśati | tatra susamāni pratyekaṃ parasparaṃ samacaturasrāṇi | tatkoṇataḥ tasya proktasaṃkhyakoṣṭhasya yantrasya catasṛṣu koṇadikṣu | catvāriṃśat sapañcakaṃ pañcacatvāriṃśat koṣṭhānīti śeṣaḥ | caturbhiḥ pratidiśamiti śeṣaḥ | teṣu caturṣu koṇeṣu | tāstāḥ svasiddhāḥ | sādhyākhyāsamāyutām sādhakasādhyakarmmākhyāyutāmityarthaḥ | prāṅmadhyamārambhāt sarvaprācīnapaṃktistha koṣṭhapañcakamadhyamakoṣṭhārambhādityarthaḥ | koṇamadhyasthapañcaketyuktyā koṣṭhāṣṭakarūpe saptamāvaraṇe caturdiggatakoṇe likhet | -------------------------------------------- p. 507) prāgvat prāṅmadhyamārambhāt prādakṣiṇyapraveśataḥ | vilikhedamṛtārṇāṃstu kramāt ṣaṣṭiśataṃ priye || 78 || śeṣeṣu koṇamadhyasthapañcake'bhihitakramāt | vāhyādimadhyamāntantu likhedanyāstu pañca vai || 79 || sādhyākṣarayutānyeva ṣaḍbhiḥ ṣadvajrakāṇi tu | yantrāṇi teṣāṃ sarvatra gadādiparirakṣaṇam || 80 || utpātaśāntimanyāni maṅgalāni ca kārayet | yasmin deśe tvidaṃ yantraṣakaṃṭke tvevaṃ supūjitam || 81 || -------------------------------------------- vāhyādivahnikoṇasthakoṣṭhādi anyāstu pañcatrikoṇalikhitasvasiddhavidyāvyatiriktāḥ | sādhyākṣarayutāni tattadvidyākūṭākṣarāṇi ṣaḍbhirvidyābhiḥ | teṣāṃ yantrāṇāṃ gadādiparirakṣaṇaṃ phalamiti śeṣaḥ | anyāni maṅgalāni āyuḥśrīputradhanalābhādīni | tatra deśe | mārī yāvanmaṇḍalamekavyādhinā nāśakaro śaktiḥ | ayamatra yantravilekhanakramaḥ prākpratyagdakṣiṇodakkasamāntarālāni viṃśatisūtrāṇyāsphālya tenaikaṣaṣṭyadhikatriśatakoṣṭhānyutpādya teṣu caturṣuṃ koṇeṣu pratikoṇaṃ pañcacatvāriṃśatpañcacatvāriṃśat koṣṭhāni sambhūyāśītyadhikaśatakoṣṭhāni prāgvadvajrākāraṃ mārjayitvā śiṣṭeṣyekāśītyadhikaśatakoṣṭheṣu catasṛṣu dikṣu pratidiśaṃ prāgvat koṣṭhacatuṣṭayaṃ sambhūya ṣoḍaśa koṣṭhāni mārjayitvā tatra tatra prāgvattrikoṇāni kṛtvā teṣu trikoṇeṣvamṛteśvarīvidyāsu ṣaṭsu prathamaṃ svābhimatavidyāṃ sādhyādisaṃyuktakūṭatrayagarbhāmālikhya śiṣṭakoṣṭhapañcaṣaṣṭyādhikaśataiḥ prāgvat savaprācīnapaṅktisthakoṣṭhapañcakamadhyakoṣṭhamārabhya prādakṣiṇyapraveśagatyā prāgvadamṛtārṇaṣaṣṭyadhikaśatake ṣaṭpañcāśadadhikaśatākṣarāṇi yāvat ṣaṣṭhāvaraṇāntaṃ vilikhya śiṣṭākṣaracatuṣṭayaṃ saptamāvaraṇakoṣṭhāṣṭake prāgādi caturdiggata koṣṭhacatuṣṭaye koṇakoṣṭhacatuṣṭayavarjaṃ vilikhya varjitatatkoṇagatakoṣṭhacatuṣṭaye madhyakoṣṭhe ca sambhūya pañcakoṣṭheṣu vahnikoṣṭhādārabhya madhyakoṣṭhāntaṃ prādakṣiṇyena digantatrikoṇalikhitāmṛteśvarīvidyāśiṣṭavidyāpañcakaṃ prāgvat sasādhyaṃ samālikhet | etat prathamaṃ yantram | evaṃ amṛteśvarīdvitīyādividyāpañcake svābhimatāṃ vidyāṃ pratyekaṃ -------------------------------------------- p. 508) tatra cauragrahavyādhimārīdurbhikṣaśatravaḥ | sadā na sambhavantyevaṃ bhavantyeva ca sampadaḥ || 82 || prākpratyagdakṣiṇodakka kṛtvā dvādaśasūtrakam | saikaviṃśacchataṃ koṣṭhānyabhito mārjayet kramāt || 83 || daśapañcasamopetaṃ śiṣṭe vajraikaṣaṣṭike | madhye taddinajāṃ vidyāṃ ālikhyākhyāsamanvitām || 84 || taddikṣvekaikataḥ kṛtvā trikoṇāni yathāvidhi | prāgvadagratrikoṇāttu vilikhedudayākṣarāt || 85 || -------------------------------------------- vahistrikoṇeṣu prāgvadvilikhya tadanantarādi tadanyapañcakasya tadanyapañcakasya prāṅmadhyakoṣṭhapañcakavilekhanāt pañcayantrāṇi sambhūya pūrvoktena saha ṣaḍyantrāṇi niṣpādya taiḥ proktān viniyogān kṛtvā proktāni phalānyavāpnuyāditi || 82 || prākpratyagityādibhiḥ saṃyuta ītyantairaṣṭabhiḥ ślokairekaṣaṣṭikoṣṭhātmakavajrayantranirmāṇaṃ tatra mithunapūjanaṃ tatsāmānye phalaṃ dravyaviśeṣapūjanāt phalaviśeṣāvāptiṃ kālaviśeṣa pūjanāt phalaviśeṣaṃ copadiśati | tatra abhitaḥ prāg vat koṇacatuṣṭaye pratikoṇamityarthaḥ | daśapañcasamopetaṃ kriyāviśeṣaṇametat | pañcadaśakoṣṭhāṇi mārjayedityarthaḥ | vajraikaṣaṣṭike vajrarūpayantrakoṣṭhaikaṣaṣṭike ityarthaḥ | madhye sarvvamadhyakoṣṭhe | taddinajāṃ vidyāṃ pañcadaśapaṭale proktāsu kālanityāvidyāsu tattaddinanityātvena prāptāṃ vidyām | ākhyāsamanvitāṃ prāgvat sādhakāditrayagarbhām | ekaikataḥ koṣṭhata ityarthaḥ | pratidiśamiti śeṣaḥ | yathāvidhi samatrirekhamityarthaḥ | prāgvat hṛllekhodare | agratrikoṇāt paścimādagrataḥ trikoṇamārabhyetyarthaḥ | udayākṣarāt pañcaviṃśapaṭaloktakramāttattaddineṣvarkodayaghaṭikāprāptākṣaramāra mbhyetyarthaḥ | kramataḥ divasapañcakaṣaḍāvṛtti kramataḥ | mithunāni nityānityāpaṭaloktāni | atra yantre | ghaṭikākramayogena tattadghaṭikāsu pratighaṭikaṃ tattadghaṭikāprāptamithunakramādityarthaḥ | tathā nityānityāpaṭaloktādibhirityarthaḥ | anyajāsu bhūtapretagrahādyutthāsvityarthaḥ | saptamī bahuvacanānyanyāni -------------------------------------------- p. 509) ṣaṣṭyakṣarāṇi kramato mithunānyatra pūjayet | ghaṭikākramayogena gandhapuṣpādibhistathā || 86 || tībrārttiṣu raṇotthāsu gadotthāsvanyajāsu ca | śīghraṃ śamaṃ prayāntyeva kleśāstatra prapūjanāt || 87 || sampade cārccayedevamaruṇairgandhapuṣpakaiḥ | sitairvvā saurabhopetairmaṇḍalācchriyamāpnuyāt || 88 || pūrṇāsvevaṃ samārādhya mithunāni tathāvidhi | samastavāñchitaṃ varṣādavāpnotyeva niścitam || 89 || evaṃ trijanmasvarccāto jīvedvarṣaśataṃ sukhī | nīrogo nirgatādhiśca nivṛttinītisaṃyutaḥ || 90 || krūreṣu cābhicāreṣu pūjayenmithunāni vai | madhye sādhyasamopete vajrayantre divāniśam || 91 || -------------------------------------------- padāni trīṇi tībrārttiṣu padaviśeṣaṇāni | tatra yantre | maṇḍalāt prāgvaddinaiḥ | pūrṇāsu trividhāsu trijanmasu prāgvat | etaduktaṃ bhavati prākpratyagdakṣiṇodak ca samāntarālāni dvādaśasūtrāṇyāsphālya ekaviṃśatyadhikaśatakoṣṭhāni niṣpādya teṣu caturṣu koṇeṣu pratikoṇaṃ pañcadaśa pañcadaśa koṣṭhāni sambhūya ṣaṣṭikoṣṭhāni prāgvadvajrākāraṃ mārjayitvā śiṣṭeṣvekaṣaṣṭikoṣṭheṣu catasṛṣu dikṣu pratidiśamekamekaṃ koṣṭhaṃ mārjayitvā tatra tatra samatrirekhāni trikoṇāni vidhāya tatra paścimadiggatatrikoṇamārabhya trikoṇasahitavāhyavaraṇaviṃśatikoṣṭheṣu dvitīyāvaraṇaṣoḍaśakoṣṭheṣu tṛtīyāvaraṇadvādaśakoṣṭheṣu caturthāvaraṇāṣṭakoṣṭheṣu pañcamāvaraṇacatuṣkoṣṭheṣu evaṃ sambhūya ṣaṣṭikoṣṭheṣu ghaṭikākramāttattaddinodayaprāptaghaṭikākṣarāt pravṛttaṣaṣṭighaṭikākṣarāṇi hṛllekhodare prādakṣiṇyapraveśagatyā vilikhya sarvamadhyakoṣṭhe hṛllekhodare tattaddinanityāvidyāṃ sādhakādināmatrayagarbhāmālikhya tattaddinādipratighaṭikaṃ tattadghaṭikāprāptamithunāni nityānityāpaṭaloktamantrādibhiḥ proktakāleṣu proktakālāvadhipūjanāt proktaphalasiddhiriti || 90 || -------------------------------------------- p. 510) māntrikairyāmato vārakalpitaiḥ svagṛhe nṛpaḥ | nityābhaktaiḥ samīcīnaiḥ snigdhaiḥ saṃprāptadakṣiṇaiḥ || 92 || sudakṣiṇairdinaiḥ kaiścit prayoktāraṃ nihanti saḥ | tathā trilohāśmatale kṛtvā vajraṃ suvistṛtam || 93 || sarvato vilikhecchaktīstatpuṭe tāni saṃlikhet | madhye sādhyaṃ samālikhya tat khanedbhavanādiṣu || 94 || tatrāniśaṃ sampadaḥ syurīpsitāśca nirākulāḥ | niḥsapatnā nirupamā nītiyuktā nirantarāḥ || 95 || pūrṇābhiṣeke yāścakre pūjyāḥ proktāstu śaktayaḥ | tāsāṃ vidyāṃ śṛṇu prājñe yābhiḥ syāt siddhavigrahaḥ || 96 || -------------------------------------------- krūreṣvityādibhirnirantarā ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ tenaivābhicārapratīkāravidhānaṃ tatsthāpanena gṛharakṣādividhānañcopadiśati | tatra pūjayet prāgukta naivedyamantrakramādibhiriti śeṣaḥ | vajrayantre pūrvaprokte | yāmato vārakalpitaiḥ ahorātrasya yāmāṣṭake ekaikayāmarūpaikaikavārairvṛttairaṣṭabhirityarthaḥ | sudakṣiṇaiḥ nityātantraproktaprayoganipuṇaiḥ | dinaiḥ kaiścit kāryyagauravalāghavāpekṣayā ekadvyādimaṇḍalādibhiḥ prayoktāraṃ abhicārakarttāraṃ | saḥ abhicāraḥ | vajraṃ mithunavajrayantraṃ | sarvataḥ tasya yantrasyaikaṣaṣṭipadeṣu | śaktiṃ hṛllekhāṃ | tatpuṭe hṛllekhārephāṃśe | tāni ghaṭikākṣarāṇi | madhye ghaṭikākṣaramadhye | tadyantraṃ prāgvat prāṇapratiṣṭhā pūjādisahitaṃ khanet mātṛkāpaṭale proktakramataḥ | tatra pradeśe | nirantarāḥ santanyamānāḥ || 95 || pūrṇābhiṣeketyādibhiścarācaramityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ dvitīyapaṭalaprokta pūrṇābhiṣekacakre pūjyadevatānāṃ sacatvāriṃśaccatuḥśatādhikasahasrasaṃkhyānāṃ tāsāṃ pratyekaṃ ṣoḍaśākṣaramantrasvarūpañcopadiśati | tatra cakre dvitīyapaṭala prorūktape | tāmāṃ śaktīnāṃ | yābhiḥ śaktividyābhiḥ | siddhavigrahaḥ devyātmā bhavati | -------------------------------------------- p. 511) kharotthābhiḥ sahotthābhirnityāvidyābhireva tu | samīritā viṣoḍhābhiḥ svaravarjamaśeṣataḥ || 97 || sahasreṇa samāyuktañcatvāriṃśaccatuḥśatam | lalitāśaktipūjoktavījadvayasamanvitam || 98 || rūpaśaktīti sahitaṃ saptākṣaryyantamarcayet | pratyekaṃ ṣoḍaśārṇābhirvidyābhistābhirambike || 99 || evaṃ te gaditaṃ sarvaṃ vidyāyā vyāptivaibhavam | yanmayaṃ viśvamakhilaṃ dṛśyate sacarācaram || 100 || -------------------------------------------- svarotthābhiḥ pañcaviṃśapaṭaloktakālanityāvidyāsu vaśinīvargajanitanityāvidyābhiḥ ṣaṭsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyābhiḥ | sahotthābhiḥ tāsu sakārahakārajanitanityābhistatsaṃkhyābhiḥ nityāvidyābhiriti viśeṣyaṃ | samīritāḥ vidyāḥ viṣoḍhābhiḥ svaravarjaṃ vaśinīvargavarjaṃ sakārahakārayoḥ ṣaṇḍākṣaracatuṣṭaya catuṣṭayajanitacatuścatvāriṃśadadhikaśatasaṃkhyanityāvidyārahitābhirity arthaḥ | catvāriṃśaccatuḥśataṃ catvāriṃśadadhikacatuḥśataṃ | etaduktaṃ bhavati pañcaviṃśapaṭalokta 20736 kālanityāvidyāvaśinīvargajanitaṣaṭsaptatyadhika pañcaśatasaṃkhyā vidyāstāsu sakārotthāsu proktasaṃkhyāsu vidyāsu ṣaṇḍākṣarajanitacatuścatvāriṃśadadhikaśatasaṃkhyā vidyārahitāḥ śiṣṭadvātriṃśaduttaracatuḥśatasaṃkhyā vidyāstatsaṃkhyaviṣaṇḍahakārākṣaravidyāśca [catuḥśatottarasahasra saṃkhyānityāvidyāḥ] tacchrīcakrāṅgatvenoktānāṃ vidyānāmasādhāraṇatryakṣararūpā bhavantīti | bījadvayasamanvitaṃ māyāśrībījasamanvitaṃ sarvādāviti śeṣaḥ | rūpaśaktīti sahitaṃ rūpaśakti iti caturakṣaropetaṃ | pūrvoktāsādhāraṇarūpatryakṣara kālanityāvidyānāmanta ityarthaḥ | saptākṣaryyantaṃ sarvacarame dvitīyapaṭaloktasaptākṣarīvidyāsahitamityarthaḥ | etat sarvamasādhāraṇatryakṣaranityāvidyārūpasya viśeṣaṇaṃ | tābhiḥ pūrvasaṃprastutābhiḥ | tāvidyā yathā hrīṃ śrīṃ a ā i rūpaśaktipādukāṃ pūjayāmītyādi hrīṃ śrīṃ haḥ kṣa ī rūpaśaktiṃpādukāṃ pūjayāmītyantāḥ | tāḥ proktasaṃkhyāḥ śaktayo lalitāśrīcakrasthaśaktīnāmaṇimādimahātripurasundaryantānāṃ saṇavatisaṃkhyānāṃ prayekaṃ pañcadaśapañcadaśasaṃkhyāvibhāgenāvaraṇaśaktayo bhavantīti | -------------------------------------------- p. 512) niyamātmamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate mantravaibhavaṃ nāma ṣaḍviṃśaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 26 || O/ || -------------------------------------------- tena tāsāmaṇimādīnāmapi pratyekaṃ mūladevatāvat ṣoḍaśanityātmakatvaṃ | tasmāttāḥ sambhūya ṣaṭtriṃśadadhikapañcaśatottarasahasrasaṃkhyāḥ prakaṭayoginyo bhavantīti yāvat | vidyāyāḥ lalitāvidyāyāḥ yanmayaṃ vidyāmayam || 100 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ ṣoḍaśanityāvyāptivaibhavaprakāśaka mantrasya vyāptiprakāśanaparaṃ ṣaḍviṃśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 26 || oṃ tatsat || yantrasaṃkhyā - 2277738598367232000000 | jñānena nimnā śrīgaurīsitāṅgā dugdhaśabdagā | svātmasuraśrīrityekaviṃśārṇayantrasaṃkhyakāḥ || granthasaṃkhyā - ṣaḍviṃśe paṭale proktā vyākhyāgranthāścatuḥśatāt | paramaṣṭayutaṃ triṃśadadhikaṃ saṃkhyayā sphuṭam || saptaviṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityānāṃ kālena prāṇatocyate | mātṛkābhūtanāthādyaiḥ śrīcakreṇa ca śaktibhiḥ || 1 || lavādīnāntu kālasya durlakṣyatvāttadīritam | ekaśvāsaṃ samārabhya tatsaṃkhyābhiḥ krameṇa vai || 2 || ahorātrasya tadvyāptimuktvā tenānyadūhayet | viśeṣāṃścāntarādvāhyāttattatsiddhyupapādakān || 3 || -------------------------------------------- pūrvasmin ṣaḍviṃśe paṭale ṣoḍaśanityānāṃ vyāptivaibhavaprakāśanaparaṃ mantravyāptiṃ tanmayāmṛteśvarīvidyādikañcopadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityānāṃ mātṛkābhūtanāthādyaiḥ śrīcakreṇa śaktibhiśca kālena prāṇātmatādikamupadiśatyathaṣoḍaśetyādibhirbhavedityantena ślokaśatarūpeṇa saptaviṃśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādibhi rupapādakānityantaistribhiḥ ślokaiḥ paṭalārthamupadiśati | tatra kālena prāṇatā prāṇātmakakālatrayeṇa tadātmatā | mātṛkābhūtanāthādyaiḥ | ādikṣāntairvisarjanīyarahitaiḥ pañcāśadbhirmātṛkākṣaraiḥ pañcabhirbhūtaiḥ navabhirnāthaiḥ ādyaśabdena ṣaṭtriṃśattatvādibhiśca | śrīcakreṇa navacakrātmakena śaktibhiḥ tatrasthaṣaṇavatibhirekanavatibhiśca | lavādīnāntu kālasya lavāditruṭyantānāṃ mātrāyādurlakṣyatvāt jñātumaśakyatvāttadīritaṃ svarūpamiti śeṣaḥ | tatsaṃkhyābhiḥ śvāsasaṃkhyābhiḥ ghaṭikāhorātrādirūpasaṃjātābhiḥ | krameṇa vakṣyamāṇakrameṇa ahorātrasyetyasya tatsaṃkhyābhiriti pūrvatrānvayaḥ | tadvyāptiṃ śvāsātmakatvaṃ uktvā tenānyadūhayediti | bhinna karttṛtvaṃ svātantryāt | anyanmāsavarṣādikālarūpaṃ viśeṣāt gativṛtī śvāsānāmiti śeṣaḥ | āntarāt bhūtodayādyātmakāt vāhyāt dakṣavāmapārśvādyuddeśāt tattatsiddyupapādakān śubhāśubhasiddhikarān | etaduktaṃ bhavati ṣoḍaśanityānāṃ tadātmakānāṃ mātṛkādīnāṃ svarūpeṇa śvāsātmakena kālarūpeṇa savāhyābhyantaravyāptidvayaṃ -------------------------------------------- p. 514) mūlādhārodbhavo vāyuḥ prāṇādyākhyāṃ samaśnute | sa tu pañcavidho bhūtabhedādudbhavadeśataḥ || 4 || nāsāyāḥ puṭayoḥ pārśvatuṅgamadhyādharandhragāḥ | prāṇāgnīlāmbukhātmānaḥ pavanāḥ syuryathākraman || 5 || guruketū bhṛgukujau vudhārkau candrasuryyajau | kramāccaturṣu bhūteṣu vyoma sarvvātmakaṃ bhavet || 6 || ubhayastho bhavedrāhuścandrasūryyau puṭakramāt | vāmadakṣau tayostasya praveśo nirgamastathā || 7 || jīvaścandro raviḥ śūnyo bhāgaḥ strīpuruṣau tathā | pṛthivī salilaṃ candro raviranyattrayaṃ bhavet || 8 || -------------------------------------------- teṣāṃ śvāsānāṃ śubhāśubhaphalapradānādvakṣyamāṇāt vāhyābhyantarān viśeṣān vacyītyuktaṃ bhavatīti || 3 || mūlādhāretyādinā yathākramamityantena ślokadvayena śvāsānāmudayaṃ tadvṛttibhedāttattatsaṃjñāprāptiṃ tasya bhūtātmakatvenodayaviśeṣakramañcopadiśati | tatra mūlādhāvodbhavaḥ nityānityāpaṭaloktarūpamūlādhārapradeśasamudbhavaḥ | prāṇādyākhyāṃ ādiśabdastvapānavyānādītarabhedaviṣayaḥ | sa proktarūpo vāyurudbhavadeśataḥ upalabdhisthāneṣyanantaravakṣyamāṇanāsāpuṭhadvayagateṣu | puṭayoḥ randhrayoḥ | pārśvatuṅgamadhyādhorandhragāḥ tiryyagūrddhadaṇḍādharamadhyagatapravāhāḥ | visargalopaḥ svātantryāt || 5 || gurvityādibhirīritāvityantaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ śvāsānāmudayaviśeṣaiḥ iṣṭasthāna pañcakālaviśeṣaiścaikādaśavidhacandrasūryātmakatvaṃ rāhvātmakatvasahitamuṣadiśati | tatra guruketvityādinā ślokenaitaduktaṃ bhavati | ubhayorapi nāsāpuṭayoḥ prāṇāgnīlāmburūpeṣu caturṣu bhūtodayeṣu vāmadakṣiṇapuṭakrameṇa pravāhe proktakramagrahadvandvātmakatvaṃ vyomodaye rāhuvidhugrahāṣṭakātmakatvaṃ ca bhavatīti | ubhayasthaḥ ubhayapuṭasthaḥ śvāsānāmevamevaṃ prakārapravāhakāraṇaṃ gurumukhādavagantavyam | vāmadakṣāvityasya puṭāviti pūrvatrānvayaḥ | tayoḥ puṭayorekaikasminnapi | tathā candrasūryau jīva -------------------------------------------- p. 515) gṛheṣu candro gurvvindugurujñā bhāskaraḥ pare | mātṛkāñca tathā vidyā svaravyañjanabhedataḥ || 9 || adhaḥ pṛṣṭhañca candraḥ syādūrddhvāgre dinakṛdbhavet | śarīre'pi ghaṭerūrddhaṃ candrādho ravirīritaḥ || 10 || astīti vākyaṃ candraḥ syānnāstītyukto raviḥ smṛtaḥ | śuklakṛṣṇau tathā prakṣāviti candrā daśāntarāḥ || 11 || evaṃ sūryyā daśa proktā vāhyābhyāñca yaśasvini | ekādaśavidhau candrabhāskarau samyagīritau || 12 || tayoścandrāḥ prītikarā bhāskarāḥ kleśakāriṇaḥ | rāhuḥ śūnyañca sarvvatra nāśāya bhavati kṣaṇāt || 13 || sūryyeṣu śastaḥ sarvvatra mṛdhabhojanamaithunaiḥ | saṃgrahaścānyadakhilaṃ candre sidhyatyayatnataḥ || 14 || -------------------------------------------- bhāga ityuttaratrānvayaḥ | tathā candrasūryāvityarthaḥ | anyattrayaṃ agnīravyomātmakaṃ pare kujasauriketvarkāḥ | tathā candrasūryyau ūrddhvāgre prathamādvivacanametat | tathā candrasūryau āntarāḥ pakṣātmakatvavidhurāḥ | evamuktaprakāreṇa | daśetyasya āntarā iti pūrvatrānvayaḥ | vāhyābhyāṃ śuklakṛṣṇarūpābhyāṃ candrasūryābhyāṃ | cakāraḥ samāhāre || 12 || tayorityādinā ślokena proktacandrasūryarāhuśūnyānāṃ sāmānyaṃ phalamupadiśati | tatra bhāskarāḥ śūnyarūpavidhurāḥ || 13 || sūryeṣvityādibhiḥ parameśvarītyantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ candrasūrthyarāhuśūnyeṣu karttavyāni karmmāṇi praśnaprakāraviśeṣe phalaviśeṣādikañcopadiśati | tatra sūryeṣu ekādaśavidheṣu | mṛdhabhojanamaithunaiḥ yuddhabhojanamaithunaiḥ saheti śeṣaḥ | saṃgraha ityasya śasta iti pūrvatrānvayaḥ | anyadakhilaṃ śiṣṭamaṅgalarūpakarmmajātaṃ | candre ekādaśavidhe | tathyaṃ iṣṭaṃ vāniṣṭaṃ vā niścitya bhavatītyuktaṃ astīti niścitya nāstīti niścitya -------------------------------------------- p. 516) jīve tu kathitaṃ tathyaṃ medhyadarśaśca sidhyati | niścitya bhavatītyuktamanyathā cettadanyathā || 15 || aniścite vidhau kanyā garbhapraśne'nyataḥ pumān | śūnye garbhavipattiḥ syādityādyūhya vadeddṛḍham || 16 || śūnye nabhasi rāhau ca śubhānyevāśubhānyapi | śubāni tatra sarvvāṇi naśyanti parameśvari || 17 || vāme vahati vāyau tu vadeddeśikaśiṣyayoḥ | tatsthāne sthāpayitvā taṃ tatkarṇe kathayenmanum || 18 || athavā jīvagasthāne tatkarṇe mantramādiśet | anyathā śūnyarāhostu nāśāya guruśiṣyayoḥ || 19 || -------------------------------------------- coktaṃ kāryyaṃ bhavatīti yāvat | anyathā cettadanyathā śūnye kathitaṃ cecchunyaṃ bhavati | aniścaye niścayarahite garbhapraśna ityasya viśeṣaṇaṃ garbhapraśna iti padacchedaḥ | anyataḥ sūrye śūnyavyatirikte śūnye śūnyarūpasūrye ityādītyatrādiśabdaḥ niścitakāryyapraśna viṣayaḥ | etaduktaṃ bhavati aniścite kāryyapraśne candraścedyadyadabhimataṃ tadbhavati | sūryaścedyadanabhimataṃ tacca bhavatīti | tatra śūnyanabhorāhuṣu naśyanti aśubhāni bhavantītyarthaḥ || 17 || vāme ityādinā śiṣyayorityantena ślokadvayena guruṇā śiṣyasya mantropadeśakālaviśeṣaṃ tadakaraṇe pratyavāyañcopadiśati | tatra deśikaśiṣyayorityasya vāme iti pūrvatrānvayaḥ | tatsthāne vāmabhāge | taṃ śiṣyaṃ tatkarṇe vāmakarṇe | athavā pakṣāntare jīvagasthāne vāmadakṣiṇabhedataḥ | tatkarṇejīvakarṇe | anyathā ukta prakāradvayavaiparītyena | etadvāmabhāgajīvasthāpanaṃ nityāvidyāvidhurasamastamantropadeśe nityānāntu savārāhīkurukullānāṃ tattatpūjācakre svapurasthāpanamasmābhiḥ pūrvoktameva | atra svāsānāṃ bhūtādisvarūpodayāvagamanopāyāntaramārādhyamukhādavagantavyam || 19 || -------------------------------------------- p. 517) ṣaṣṭyā yutaistu triśatairniśvāsairnāḍikā matā | tāsāṃ ṣaṣṭyā dinaṃ pūrṇaṃ taddinaṃ syāt punaḥ punaḥ || 20 || ekasmiṃstu dine śvāsāḥ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ | ṣaṭśatañca tatasteṣāṃ svarūpaṃ śṛṇu sundari || 21 || ārabhyārkodayaṃ prātaḥ saptatyā dviśataṃ kramāt | prāṇāgnīlāmbukhāni syurnavatyānyatra saṃkramaḥ || 22 || tatrāpyevamatonyatrāpyevañca daśamakramāt | dinamevaṃ brajedādau darśapratipadaṃ prati || 23 || -------------------------------------------- ṣaṣṭyetyādinā sundarītyantena ślokadvayena ghaṭikādinarūpeṇa svāsānāṃ saṃkhyāviśeṣaiḥ kālātmakatvopadeśaṃ tatśvāsarūpaprastāvañca karoti | tatra tāsāṃ nāḍikānāṃ | taddinaṃ nāḍikāṣaṣṭyātmakaṃ | punaḥ punaḥ parivṛttitaḥ | teṣāṃ śvāsānāṃ | sundarīti devīsambuddhiḥ || 21 || ārabhyetyādibhirbhavanti hītyantaistribhiḥ ślokaiḥ śvāsānāṃ puṭayoḥ pūrvapakṣapratipadādibhūteṣūdayakālaṃ puṭāntarasaṃkramaṇakālakramaṃ proktanigamanaviparyyāse phalañcopadiśati | tatra saptatyā dviśataṃ pratibhūtaṃ śvāsā iti | navatyā śvāsairanyatra puṭāntare saṃkramaḥ puṭāt puṭasaṃkrāntakālaḥ tadubhayapuṭapravāhitayā sa rāhurbhavatīti yāvat | tatrāpi saṃkrāntapuṭāntarepi | evaṃ proktakālāvadhi | atonyatra saṃkrāntapuṭāntarasaṃkrama iti pūrvoktakālāvadhi | evaṃ proktaprakāraparivṛttyā pañcadaśaparivṛttayaḥ | ādau yugānāmiti śeṣaḥ | darśapratipadaṃ prati pratidarśaṃ pratipratipadamityanvayaḥ pratiśuklapratipadamityarthaḥ | sarveṣāṃ jīvānāṃ etaduktaṃ bhavati yugādiṣu śuklapratipadi sūryodayamārabhya ekasmin puṭe pañcāśadadhikatrayodaśaśata || 1350 || śvāsaiḥ pañcānāṃ bhūtānāmudayaḥ | tato navatyā śvāsaiḥ nāḍyantare saṃkramaḥ | evañca catvāriṃśadadhikacaturddaśaśata || 1440 || śvāsai rekāvṛttiḥ | evaṃ pañcadaśāvṛttiṣu ṣaṭśatādhikānyekaviṃśatisahasrāṇi śvāsā bhavantīti parthyavasito'rthaḥ | yugādiṣu śuklapratipadi prātararkodayaṃ prārabhya puṭayorvāmadakṣiṇakrameṇa -------------------------------------------- p. 518) evaṃ krameṇa sarvveṣāṃ prāṇodaya udīritaḥ | etatkramaviparyyāsādabhavyāni bhavanti hi || 24 || valādhikāścarā vāme valino dakṣiṇe syirāḥ | ubhayatrobhayātmānaḥ śubhāśubhaparīkṣaṇe || 25 || sārddhadvāviṃśatiśvāsakramāddvādaśarāśayaḥ | tatra sārddhacatuṣkeṇa bhūtāni syuriti kramāt || 26 || ghaṭikārṇeṣu sarvatra vāyvādyekāntarodaye | tattadarṇabhavāḥ śvāsāḥ ṣaṣṭyā triśatamīritam || 27 || -------------------------------------------- pañcabhūteṣu pratibhūtaṃ proktakālāvadhi śvāsānāṃ pravāhasaṃkramau | pravāhasaṃkramāvevaṃ pañcadaśaparivṛttito dinamekaṃ bhavati | anantaradine dakṣiṇapuṭamārabhyaivaṃ kramādbhavati | evaṃ krameṇa darśāntaṃ pratidinaṃ puṭavyatyāsārambhakrameṇa sarveṣāṃ prāṇodayo bhavatyetat kramaviparyāse tu mahāntyamaṅgalāni ca bhavantīti || 24 || valādhikā ityādinā ślokena śvāsānāṃ vāmadakṣiṇobhayapravāhakāle carādīnāṃ vastūnāṃ valādhikyamupadiśati | tatra vāme vāyau pravahati dakṣiṇe ityatra prāgvat | ubhayatreti ca prāgvat śubhāśubhaparīkṣaṇe | carasthirobhayātmakānāṃ karmmaṇāmiti śeṣaḥ || 25 || sārddhetyādinā ślokena bhūtānāṃ rāśīnāñca śvāsakramādanyonyaṃvyāptyākāratvamupadiśati | tatra sārddhadvāviṃśatiśvāsakramāddvādaśarāśayaḥ pratirāśyuktasaṃkhya (22) śvāsakramāt sambhūya rāśidvādaśakaṃ (270) prāguktasaṃkhyaśvāsātmakaṃ ekaikaṃ bhūtaṃ bhavatītyarthaḥ | tatra rāśiṣu ekasminnekasminniti śeṣaḥ | sārddhacatuṣkeṇa śvāsānāmiti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati pratyekaṃ proktasaṃkhyaśvāsātmakeṣu dvādaśasu rāśiṣvekasminnekasmin rāśau pratibhūtaṃ proktasaṃkhyaśvāsātmakāni ca bhūtvā bhūtāni samudyantīti || 26 || ghaṭiketyādinā akṣarairityantena ślokadvayena pratidinamudayaghaṭikākṣarāṇi tadghaṭikākṣarāṇāṃ śvāsātmakatvaṃ teṣu śvāseṣu bhūtākṣarodayakramañcopadiśati | tatra -------------------------------------------- p. 519) teṣu tadbhūtavarṇānāṃ daśānāmādito daśa | saptāvṛttyā tataḥ śeṣāḥ prāṇāgnīlāmbukhākṣaraiḥ || 28 || saṃkhyābhirvvāsanāvyāptiṃ śvāsānāṃ śṛṇu sundari | yayā vihitayā mantrī sadā darśanavān bhavet || 29 || -------------------------------------------- sarvatra sarveṣu dineṣu vāyvādi ekāntarā udaye iti padacchedaḥ | etaduktaṃ bhavati sarveṣu yugadineṣu ghaṭikārṇeṣu viṣaye ekaikāntaritaṃ | ata eva ya iti vāyavyākṣarapañcakaṃ divasapañcakakramādudayaghaṭikākṣaratvaṃ pratipadyata iti | tattadarṇabhavāḥtattadaghaṭikārṇātmakāḥ | etaduktaṃ bhavati pūrvoktaprakārā ghaṭikātmakāḥ śvāsāstattadghaṭikātmakāḥ varṇarūpāśca bhavantīti | teṣu śvāseṣu proktaṣaṣṭyuttaratriśatasaṃkhyeṣu tadbhutavarṇānāṃ ghaṭikākṣareṣu pratyakṣaraṃ tattatprāptabhūtavarṇānāṃ daśaśvāsā iti śeṣaḥ | śeṣāḥ pañcāśadadhikaśatatrayasaṃkhyāḥ | etaduktaṃ bhavati pūrvoktodayākṣarādi ṣaṣṭyātmakākṣarātmikāsu ghaṭikāsu pratighaṭikaṃ ṣaṣṭyuttaratriśatasaṃkhyeṣu śvāseṣvādito daśaśvāsāstattadghaṭikāprāptākṣaraprāptabhūtākṣaravarṇānāṃ daśānāṃ tadāditatpūrvāntānāṃ svarūpeṇa samudyanti | śeṣāstu pañcāśaduttaratriśatasaṃkhyāḥ śvāmā evaṃ daśadaśakrameṇa tadanantarabhūtāditadbhūtāntānāṃ pañcānāṃ pratibhūtaṃ daśadaśākṣararūpāṇāṃ svarūpeṇa saptāvṛttyodyanti | evaṃbhūte sati pratighaṭikaṃ tattadakṣaraprāptabhūtākṣarāṇāṃ daśānāmaṣṭāvāvṛttayaḥ śeṣabhūta catuṣṭayākṣarāṇāṃ saptāvṛttayaścaivaṃ krameṇaikaikaghaṭikākrameṇa pañcabhūtātmakavarṇātmikā bhavatīti || 28 || saṃkhyābhirityādibhirīśvarītyantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ prastāvādipuraḥsaramahorātrādi śvāsānāṃ proktasaṃkhyānāṃ kālanityādiśrīcakrasthaśaktyantānāmekādaśavidhānāmapyavāntaravyā ptiṃ samavyāptiṃ tadanusandhānavaibhavañcopadiśati | tatra saṃkhyābhiḥ śvāsānāmityuttaratrānvayaḥ | vāsanāvyāptiṃ vāsanāñca vyāptiṃ ca vāsanātmikāvyāptimityarthaḥ | vakṣyamāṇāmekādaśavidhānāmiti śeṣaḥ | sundarīti devīsambuddhiḥ | yayā vyāptyā nityātadvyāptividyānāṃ pañcaviṃśapaṭalaproktasaṃkhyānāṃ pūrvamahorātraśvāsasaṃkhyānāṃ madhye ekaśaḥ pratividyamekaikaśvāsu ityarthaḥ | tataḥ pūrvoktaśvāsasaṃkhyāyāḥ paramityarthaḥ | -------------------------------------------- p. 520) nityāvidyāptitattvānāṃ saṃkhyāḥ syuḥ pūrvamekaśaḥ | tato dinārṇāḥ sandhyāḥ syustataśca ghaṭikārṇakāḥ || 30 || rāśayo dvādaśa tato grahā bhūtāni pañca vai | mātṛkāścāpi pañcāśacchrīcakrasthāśca śaktayaḥ || 31 || -------------------------------------------- dinārṇāḥ pūrṇamaṇḍalārṇāḥ | sandhyāḥ sandhyātrayaprāptaikaṣaṣṭisaṃkhyāḥ | pūrṇamaṇḍalaśvāsasaṃkhyāyāḥ paramiti śeṣaḥ | tatastatsaṃkhyāyāḥ paraṃ | ghaṭikārṇakāḥ ṣaṣṭisaṃkhyā iti śeṣaḥ | dvādaśarāśayo ghaṭikārṇaṃsaṃkhyāyāḥ paramiti śeṣaḥ | tataḥ rāśisaṃkhyātaḥ | grahāḥ nava bhūtāni pañcasaṃkhyātaḥ | mātṛkā bhūtasaṃkhyātaḥ paramiti śeṣaḥ | pañcāśadvisarjanīyavidhurā varṇā iti śeṣaḥ | śaktayaḥ mātṛkāsaṃkhyātaḥ paramiti śeṣaḥ | saikā navatayaḥ āyudhāṣṭakasya mithunacatuṣṭayatvena gṛhyamāṇatvānmadhyadevatāvidhuratvācca | devī lalitā sarvātmanā śvāsasamaṣṭirūpeṇa | etaduktaṃ bhavati ahorātrātmakānāṃ ṣaṭśatottaraikaviṃśatisahasrasaṃkhyānāmāditaḥ kālanityārūpāḥ ṣaṭtriṃśadadhikasaptaśatottaraviṃśatisahasrasaṃkhyāḥ śvāsā bhavanti | tacchiṣṭeṣu catuḥṣaṣṭyadhikāṣṭaśatasaṃkhyeṣu śvāseṣu ṣaṭhsaptatyadhikapañcaśatasaṃkhyaśvāsāḥ pūrṇamaṇḍalavarṇarūpā bhavanti | tacchiṣṭeṣvaṣṭāśītyadhikadviśatasaṃkhyeṣu śvāseṣu sandhyātrayarūpanāthatattvanityātmakarūpā ekaṣaṣṭiśvāsā bhavanti | tacchiṣṭasaptaviṃśatyadhikadviśataśvāseṣu ṣaṣṭiśvāsā ahorātraṣaṣṭikākṣarūpā bhavanti | tacchiṣṭeṣu saptaṣaṣṭyadhikaśataśvāseṣu dvādaśa śvāsā dvādaśa rāśyātmakā bhavanti | tacchiṣṭheṣu pañcapañcāśaduttaraśataśvāseṣu navaśvāsā navagrahātmakā bhavanti | tacchiṣṭeṣu ṣaṭcatvāriṃśadadhikaśataśvāseṣu pañcaśvāsāḥ pañcabhūtātmakā bhavanti | tacchiṣṭeṣvekacatvāriṃśaduttaraśataśvāseṣu pañcāśacchvāsāḥ visarjanīyarahitā mātṛkākṣarātmakā bhavanti | tacchiṣṭā ekanavatisaṃkhya śvāsāḥ proktakramasaṃkhyaśrīcakrasya śaktirūpā bhavanti | evaṃ krameṇāhorātrātmakaśvāsāḥ samaṣṭirūpā paricchinnavigrahaviśvarūpā lalitātmakā bhavanti | atra pūjyapādamukhādavagato'rthastadājñayā likhyate yathā ahorātroktasaṃkhyāḥ śvāsāḥ pañcāśadakṣarātmikāyā mātṛkāyā dvātriṃśadadhikacatuḥśatāvṛttyā tadātmakā bhavanti | te -------------------------------------------- p. 521) saikā navatayaḥ proktā devī sarvvātmanā sthitā | evaṃ vidyāṃ vāsanāṃ yo bhāvayet parameśvari || 32 || nāḍīcakrañca marmāṇi dehāntarmmarutāṃ kriyām | yogābhyāsaṃ tadaṅgaiśca svecchotkrāntividhānakam || 33 || parakāyapraveśañca yogasiddhasya lakṣaṇam | āsannamṛtyucihnāni kathayāmi yathākramam || 34 || prākproktamūlādhārasya madhyagā tryasramadhyataḥ | suṣumnā pṛṣṭhavaṃśākhyavīṇādaṇḍasya madhyagā || 35 || mūlādibrahmarandhrāntā nāsāgrāddvādaśāṅgule | tadagrāt pāyugā proktālambuṣākhyā tu nāḍikā || 36 || -------------------------------------------- punarapi viṃśatyuttaraśatatrayādhikacatuḥsahasraparivṛttitaḥ pañcabhūtātmakā bhavanti | punarapi te navanāthaśrīcakragrahāṇāṃ catuḥśatottaradvisahasrāvṛttyā tattadātmakā bhavanti | te punarapi ṣaṭtriṃśattattvānāṃ ṣaṭśatāvṛttyā tadātmakā bhavanti | te punarapi ṣoḍaśanityātmakasvarāṇāṃ pañcāśaduttaraśatatrayādhikasahasrasaṃkhyāvṛttyā tadātmakā bhavanti | te punarapi ṣaṣṭighaṭikākṣarāṇāṃ ṣaṣṭyuttaratriśatāvṛttyā tadātmakā bhavanti | te punarapi dvādaśarāśīnāṃ aṣṭaśatottarasahasrāvṛttyā tadātmakā bhavanti | te punarapi śrīcakrasthānāṃ ṣaṇavatiśaktīnāṃ pañcaviṃśatyuttaraśatadvayāvṛttyā tadātmakā bhavantīti | atrānyadrahasyaṃ pūjyapādamukhādavagantavyam || 32 || nāḍītyādinā yathākramamityantena ślokadvayena paṭalaśeṣārthānupadiśati | tatra marmāṇi sthānānīti śeṣaḥ | svecchotkrāntirnāma svecchayā prāṇaparityāgaḥ | parakāyapraveśaṃ mṛtaśarīre svajīvapraveśanaṃ tasmāt svaśarīre tatpraveśanaṃ vā || 34 || prāgityādibhiḥ paretyantairdaśabhiḥ ślokairnāḍīcakrasvarūpaṃ tatra kuṇṭhalinīsthitiñcopadiśati | tatra prākproktamūlādhārasya nityānityāpaṭalaproktasya | madhyagā maṇau sūtravanmadhyarandhrasyūtetyarthaḥ | brahmarandhrāntā brahmarandhrāvasānā suṣumneti pūrvatrānvayaḥ | -------------------------------------------- p. 522) tryasrāgrādutthitā nāḍī kuhūrnāma dhvajāntikā | tadvāmadakṣapārśvābhyāṃ saviśvodaravāraṇe || 37 || jaṭharāntā sarvagā ca prokte tadvadanantare | hastijihvāyaśasvinyau tattadaṅguṣṭhage padoḥ || 38 || tathaiveḍāpiṅgale ca nāsārandhradvayāntage | gāndhārī ca tathā pūṣā netradvayagate kramāt || 39 || tayā karṇagate śaṅkhapayasvinyau krameṇa vai | sarasvatī tu yā nāḍī sā tu jihvāgragāminī || 40 || evaṃ caturddaśa proktā nāḍyo dehe pradhānakāḥ | tāsāṃ sandhiṣu tatsandhiṣvevaṃ nāḍyaḥ sthitāstanau || 41 || -------------------------------------------- nāsāgrāt dvādaśāṅgule nāsāgramārabhya dvādaśāṅgulamānāvadhike sthāne brahmarandhramityarthaḥ | tadagrāt suṣumnārambhapurobhāgasthānamārabhya pāyugā gudarandhrāvasānā | tryasrāgrāt mūlādhārarūpatryasrāgrakoṇāt dhvajāntikā mehanaparyyavasānā | tadvāmadakṣapārsvābhyāṃ kuhūsaṃjñikāyā nāḍyā iti śeṣaḥ | jaṭharāntā viśvodarā jaṭharamadhyāntā sarvagā adhaścorddhvaprasṛtā sarvagā vāraṇā | prokte ityasya viśvodaravāraṇeti pūrvatrānvaya | tadvadanantare tadanantaravāmadakṣasthite | tattadaṅguṣṭhage padoḥ vāmadakṣayoḥ pādayostattadaṅguṣṭhāvasānake bhavata ityarthaḥ | tathaiva tadanantara vāmadakṣapārśvārambhataḥ nāsārandhradvayāntage | etaduktaṃ bhavati mūlādhāratryasramadhyasthasuṣumnāyā vāmapārśvamārabhya protthitavakrākārā dhvajamūle suṣumnāśleṣato dakṣiṇabhāgaṃ gatvā punastatrāpi vakragatyā nābhipradeśe punarapi suṣumnāśleṣato vāmabhāgavakragatyā hṛdaye bhūyo'pi suṣumnāśleṣadakṣiṇabhāgāṣṭakāśrayavakragatyā kaṇṭhadeśe punarapi suṣumnāśleṣato vāmāṃśajatrumadhyorddhvavakragatyā brahmarandhrapradeśe punarapi suṣumnāgrāśleṣato dakṣiṇavakragatyādhomukhā suṣumnā bhrūmadhyapradeśe suṣumnāślaṣato vāmanāsārandhraparyyavaśāyinī iḍāsaṃjñā nāḍī bhavati | piṅgalā tu prāgvaddakṣiṇabhāgārambhā dakṣiṇavāmadakṣiṇavāmavinimayakramavakragatyā suṣumnorddhvāśleṣaparvamarmamadhyagā -------------------------------------------- p. 523) tāsāṃ pradhānanāḍīnāṃ saṃkhyā sārddhatrilakṣakam | apradhānāḥ śirā dehe tvasaṃkhyā yābhireva vai || 42 || veṣṭitairyyairnaraḥ sarvaiḥ svakīyairakṣayā niśam | nāḍayaḥ suṣirā raktamarutpūrṇāśca sarvvagāḥ || 43 || suṣumnāmadhyagā vajrā nāḍī tanmadhyagā parā | citrābhidhānā tanmadhye sthitā sā kuṇḍalī parā || 44 || -------------------------------------------- dakṣiṇanāsikāntā ca bhavatīti | tathā anantaravāmadakṣiṇārambhataḥ netradvayagate tattannetradvayaparyyavasite tathā tadanantaravāmārambhataḥ karṇagate tattat karṇaparyyavasite | sarasvatī pūrvoktanāḍīdvayāvaśiṣṭamadhyasthā nāsārambhataḥ jihvāgragāminī jihvāgraparyyavasitā || tāsāṃ caturddaśānāṃ tatsandhiṣu pradhānanāḍīnāṃ sandhiṣu | tāsāṃ pradhānacaturddaśanāḍīsandhyārambhānāṃ tatsandhyākhyānāñca sārddhatrilakṣakaṃ pañcāśatsahasrādhikatrilakṣamityarthaḥ | yābhiḥ pradhānābhiḥ apradhānābhiśca | nāḍayo nāḍikāḥ proktāstāḥ sarvvāḥ suṣirāḥ randhravatyaḥ | suṣumnāmadhyagā suṣumnāmadhyarandhrāntarālagatā | tanmadhyagā vajrānāḍīrandhrāntarālagatā | tanmadhye sthitā citrānāḍyantaḥsthitā sā triṃśe paṭale catuḥṣaṣṭitamaślokādibhiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairvakṣyamāṇarūpā | bhūmau trikoṇamālikhya tadvahistryaṅgule ca trikoṇaṃ likhitvā tayormadhye tiryyak dvādaśarekhā vilikhya sarvamadhye suṣumnāyā ādyakṣaraṃ tasyādhobhāge alambuṣāyā ādyakṣaraṃ tatpūrvabhāge tryasrayormadhyakoṣṭhe kuhvā ādyakṣaraṃ evaṃ prādakṣiṇyena koṣṭhāntarāleṣu ca nāḍīnāmādyakṣarāṇi vāyuṣī pūṣarśa saṃjñāṃ ihayi vāpapi pūyasāśaṅgāṃ pūrvoktaiḥ saha caturdaśākṣarāṇi likhitvā pradarśayediti sampradāyaḥ | atra saṃgrahaślokāstrayo likhyante | suṣumnālambuṣāmadhye kuhūccāraṇasaṃjñikā | payasvinī piṅgalā tu suṣumnā suyaśasvinī || sarasvatī śaṅkhinī ca gāndhārīḍā dvipāsyagā | viśvodareti nāḍyaḥ syurayaṃ tāsāṃ sthitikramaḥ || randhrapāyudhvajāśleṣapannāsānetrakarṇagāḥ | jihvākarṇākṣināsāṅghri jaṭharāntāḥ pradakṣiṇāt || iti || 44 || -------------------------------------------- p. 524) marmmāṇyaṅguṣṭhagulphāṅghripṛṣṭhajaṅghākhyajānuṣu | ūrūsauvanikāmuṣkameṭranābhiṣu pārśvayoḥ || 45 || hṛdayastanakaṇṭhāṃsakṛkāṭīkarṇamūrddhasu | śaṅkhayoḥ phālgunāsādimadhyāntāsyakapolataḥ || 46 || aṣṭatriṃśaditi proktānyeṣu vāyostu dhāraṇāt | parakāyapraveśca svecchotkrāntiśca sidhyati || 47 || daśānāmapi vayūnāṃ dehasthānāṃ kriyāḥ śṛṇu | ūrddhādhogamanāsaktau prāṇāpānau sadā tanau || 48 || nāga udgārakṛt proktaḥ kṣutkṛt kṛkarakastathā | devadatto jṛmbhaṇakṛt ravakṛcca dhanañjayaḥ || 49 || kūrmma unmeṣakṛt prokta udāno'pi tathā dvikṛt | samānavāyuḥ kāyāgniṃ sandhukṣayati pācitum || 50 || vyānākhyo rasamādāya vyāpayedakhilāṃ tanum | eṣāṃ daśānāmaṃśāstu marutāṃ syuranantakāḥ || 51 || -------------------------------------------- marmāṇītyādibhiḥ sidhyatītyantaistribhiḥ ślokairaṣṭatriṃśatmarmasthānāni teṣu vāyudhāraṇaphalaṃ copadiśati | tatra sovanikā muṣkapāyurandhrayormadhyagatā nāḍī kṛkāṭī karṇoparibhāgasthonnatāsthipārśvapradeśaḥ | śaṅkhayoḥ bhālapārśvonnatāsthnoḥ | kapolataḥ kapoleṣu aṣṭatriṃśat eteṣvaṣṭatriṃśanmarmasu dvandvasthānāni ṣaḍaviṃśati | śeṣasthānāni dvādaśa sambhūyāṣṭatriṃśanmarmāṇi | eṣu marmasu || 47 || daśānāmityādibhiḥ kalpyate ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaistatprastāvapuraḥsaraṃ dehasthānāṃ daśānāṃ vāyūnāṃ nāmāni tatkriyāstadanubhāvañcopadiśati | tatra ūrddhādhogamanāsaktau parasparaṃ śṛṅkhalāvat vaddhasvarūpāvekakāle īrṣayeti śeṣaḥ | prāṇāpānau prāṇāpānākhyau | nāga iti vāyunāma kṛkara iti ca devadatto dhanañjayaśceti | kūrma iti vāyunāma | udāna iti dvikṛt unmeṣanimeṣakṛt | samānavāyuḥ -------------------------------------------- p. 525) teṣāṃ prasārāddehasya samīcīnā sthitirbhavet | vailomye vikṛtāṅgatvāllokairnāśāya kalpyate || 52 || jīvātmābhedarūpeṇa manasā paramātmanaḥ | yogo yogastu vijñeyastasyāṅgāni tathāṣṭa vai || 53 || yamotha niyamaḥ paścādāsanaṃ tadanantaram | prāṇāyāmastathā pratyāhārastadanu dhāraṇam || 54 || dhyānaṃ samādhirityuktānyaṣṭāṅgāni yathākramāt | kathayāmi śṛṇu prājñe yairmmarttyo matsamo bhavet || 55 || tatpratyūhāḥ ṣaḍākhyātāḥ kāmakrodhau tatastathā | lobhamohau mānamadau vahnivat sarvanāśakāḥ || 56 || -------------------------------------------- samānākhyovāyuḥ | kāyāgniṃ jaṭharāgniṃ grahaṇyadhaḥsthaṃ ityarthaḥ | pācituṃ bhuktāhāraṃ | vyānākhyaḥ vāyuriti śeṣaḥ | rasaṃ bhuktāhārasyeti śeṣaḥ | aṃśāḥ sambhavāḥ | prasārāt yathāvat saṃcārānukūlyena | vailomye ayathātathā sañcāraprātikūlyaiḥ vikṛtāṅgatvāt ahitādibhiḥ || 52 || jīvātmetyādinā ślokena yoganirvacanopadeśaṃ tadaṅgaprastāvañca karoti | tatra jīvātmābhedarūpeṇa etadekaṃ padaṃ manasā saheti śeṣaḥ | paramātmanaḥ sanmātrasphurattārūpasya cita ityarthaḥ | yogaḥ tādātmyasambandhaḥ | tasya yogasya | etaduktaṃ bhavati bhedarūpavat pratīyamānānāṃ jīvamanaḥparamātmanāṃ idantāvilayanarūpamaikyaṃ yoga iti || 53 || yametyādinā bhavedityantena ślokadvayena yogasyāṣṭāṅganāmāni tatsvarūpaprastāvaṃ tadanubhāvañcopadiśati | tatra tathā samuccaye | aṣṭāṅgānītyasya kākākṣivaduktānīti pūrvatra kathayāmītyuttaratrānvayaḥ | kathayāmi svarūpata iti śeṣaḥ | yaiḥ aṣṭāṅgasvarūpaiḥ | matsamaḥ manmayaḥ śivarūpaḥ || 55 || tatpratyūhetyādinā yama ityantenādhyarddhena ślokena pratyūhān yamasvarūpañcopadiśati | tatra tatpratyahāḥ yogapratyūhāḥ | sarvanāśakāḥ svarūpalābhapratyūharūpatvāt | ātmāparokṣapratyūhakarmaṇastu yamo yamaḥ | svarūpāparokṣapratyūhabhūtānāṃ proktānāṃ kāmādīnāṃ ṣaṇāṃ udyogebhya uparamaṇaṃ yamaḥ yamākhyamaṅgam || 56 || -------------------------------------------- p. 526) ātmāparokṣapratyūhakarmmaṇastu yamo yamaḥ | tathaikādaśarūpaḥ syānniyamaḥ parikīrttitaḥ || 57 || ahiṃsā satyamāstikyamārjavaṃ samatā dhṛtiḥ | kṣamā dayā tridhāśaucaṃ santoṣo gurusevanam || 58 || padmasvastikavīrākhyabhadrāṇyuktāni vai kramāt | āsanāni manaḥsthairyyakaraṇe sādhakāni vai || 59 || ūrvorupari vinyasya vyatyāsāt pādayostale | bāhyapārśvadvayasparśāttat padmāsanamīritam || 60 || tathā tayoradhobhāgatadantaḥ pārśvasaṅgamāt | svastikākārataḥ proktaṃ tadbhadrāsanamīśvari || 61 || -------------------------------------------- tathaikādaśetyādinā sevanamityantenārddhādyena ekaślokenaikādaśavidhaniyamasvarūpamupadiśati | tatra tathā yathā yamaḥ tathā niyamaḥ niyamākhyamaṅgaṃ | samatā lābhahānyoḥ | tridhā śaucaṃ manovākkāyarūpataḥ | santoṣaḥ pūrṇatā || 58 || padmetyādibhiḥ smṛtamityantaiñcaturbhiḥ ślokairnāmapuraḥsaramaṣṭavidhānyāsanasvarūpāṇyupadiśati | tatra manasthairyyakaraṇe yogābhyāsa iti śeṣaḥ | sādhakāni upakārakāni | ūrvoruparītyādinā ślokenaitaduktaṃ bhavati vāmapādatalakaniṣṭhāsambandhipārśvasya dakṣiṇorumadhyopari dakṣiṇapādatalakaniṣṭhāsambandhipārśvasya vāmajaṅghoparyyākramaṇena vāmorumadhyopari caiva vyatyāsakramāt vinyāsena vāmajaṅghāyā dakṣiṇajaṅghoparyyākramaṇena ca pūrvavadvinyāsāddvividhaṃ padmāsanaṃ bhavatīti | tathā dvividhavyatyāsakramāt | tayorūrvoḥ tadantaḥpārśvasaṅgamāt | etaduktaṃ bhavati vāmapādatalāṅguṣṭhasambandhidakṣiṇororadhobhāgasya dakṣiṇapādatalāṅguṣṭhasambandhipārśvopari vāmororadhobhāgasya ca prāgvat vyatyāsavinyāsāt punaḥ pūrvavat jaṅghādvayoparyyanyonyākramaṇavinyāsāt ca pādataladvayāṅguṣṭhasambandhipārśvānyonyākrameṇa vinyāsācca dvividhaṃ svastikāsanaṃ bhavatīti | talānta ityādinā ślokenaitaduktaṃ bhavati ekaṃ pādamūrvoranyatamasyādhobhāge svatalāṅguṣṭhasambandhipārśvena saṅgataṃ kuryyāt | punaśca vāmadakṣiṇavyatyāsenaiva kuryyāt | tenaitaddvividhaṃ bhadrāsanaṃ bhavatīti | -------------------------------------------- p. 527) talāntaḥ pārśvagaṃ kuryyādekamanyantu vāhyagam | ūrvoradhastathorddhe ca dvidhā bhadrāsanaṃ smṛtam || 62 || vyatyastatalayorūrddhasaṃsparśāduccajaṅghayoḥ | pādayorjānudeśe vai vīrākhyaṃ yogapaṭṭataḥ || 63 || prāṇāyāmastridhā prokta uttamādhamamadhyamāḥ | lāghavo bhūtalatyāga uttame cittanirvṛtiḥ || 64 || sarvvāṅge svedasaṃvṛddhiradhame madhyame tathā | sarvvāṅgakampanaṃ proktamabhyāsāt kālasaṃyutāt || 65 || tepyuttamaguṇā bhūyurabhyāsāt kālayogataḥ | tasmāt samabhyaset prātaḥ sāyañca niyamena vai || 66 || vāmena nāsārandhreṇa pūrayedamṛtātmanā | smarannambu marut paścāddakiṇenāpasārayet || 67 || -------------------------------------------- sambhūyāṣṭāvāsanāni | atra dvidhetyuktyā sarvāsanadvaividhyamiti sampradāyaḥ || 62 || vyatyastetyādinā ślokenaitaduktaṃ bhavati jaṅghorddhasaṃsparśādūrddhabhūtaṃ jaṅghayorvatyastatalakaniṣṭhāsambandhipārśvākrāntabhūtalayoḥ pādayorjānudeśe svāntarādhimadhye ca yogapaṭṭavandhanājjānvorupari prasāritavāhudaṇḍaprakoṣṭhavinyāsāt punaḥprāgvajjaṅghādvayavāhyābhyantarasparśavinyāsabhedācca dvividhaṃ vīrāsanaṃ bhavatīti || 63 || prāṇāyāmetyādibhisturīyata ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ prāṇāyāmabhedāṃstaddhyānaṃ tasya svarūpañcopadiśati | tatra lāghavaḥ dehasyeti śeṣaḥ | bhūtalatyāgaḥ tūlāghaṭayorekaikasyāṃ pūrvataḥ svasamānapramāṇāni vastūni nikṣipyānyasyāṃ sthitvā prāṇāyāmeṇa svaghaṭonnatiriti sampradāyārthaḥ | uttame prāṇāyāme iti śeṣaḥ | adhame prāṇāyāme madhyame prāṇāyāme iti śeṣaḥ | abhyāsāt kālasaṃyutāt cirakālakṛtādabhyāsādityarthaḥ | uttamamadhyamādhamāḥ bhūyuriti -------------------------------------------- p. 528) evaṃ susādhite paścāddvātriṃśanmātrayāharet | dhārayettaccatuḥṣaṣṭyā recayettatturīyataḥ || 68 || kampaśca pulakānandau vaimalyasthairyyalāghavāḥ | tadvat kāntiprakāśau ca yogasiddhasya lakṣaṇam || 69 || mūlādhāre manaḥ kṛtvā vāyunāpūryya mūlataḥ | nāḍīcakrāntaraṃ nītvā sarvvāṅgāni ca cārayet || 70 || evaṃ saṃsādhite vāyāvaṣṭatriṃśatsu marmmasu | dhārayan vārayedicchāvaśenāṅgāni sarvataḥ || 71 || tathādhāragataṃ kṛtvā manaḥ pavanasaṃyutam | rasāmbudāhavyāptasvaiḥ sahaṃsairvyāpayettanum || 72 || -------------------------------------------- divyatvāt bhūyāsurityarthaḥ | samabhyaset prāṇāyāmān | ambu vakāraṃ maruddivyātvānmarutamityarthaḥ | asyārthadvayaṃ vidyate ekadā yakārākṣaraṃ svaranniti pūrvatrānvayaḥ | anyadā śvāsaṃ apasārayedityuttaratrānvayaḥ | recayedityarthaḥ | mātrā nāma svāṅgulīsphoṭāṣṭakakālaḥ | catuḥṣaṣṭyā mātrābhiriti śeṣaḥ | turīyataḥ ṣoḍaśamātrābhiḥ || 68 || kampa ityādinā ślokena yogasiddhalakṣaṇamupadiśati | vaimalyasthairyyalāghavāḥ vaimalyaṃ manoviṣayaṃ sthairyyalāghave dehaviṣaye | prakāśa iti svatejaso bahiḥ prakāśanaṃ bījādivat || 69 || mūlādhāretyādinā ślokena pratyāhārasvarūpamupadiśati | tatra mūlataḥ mūlādhārāt || 70 || evamityādinā ślokena dhāraṇasvarūpamupadiśati | tatra cārayet vāyumiti śeṣaḥ | icchāvaśena syābhimatāṅgadhāraṇavaśena || 71 || tathetyādibhirvrajedityantairnavabhiḥ ślokairdhāraṇāsiddhiphalāni samādhisvarūpasahitānyupadiśati | tatra tathetyādinā bhuvītyantena ślokadvayena samādhinā trikālajñānādisiddhyupāyamupadiśati | tathā prāgvat | rasāmbudāhavyāptasvaiḥ sahaṃsaiḥ lakāravakārarephayakārahakāraiḥ pratyakṣaraṃ bindusahitaiḥ saheti śeṣaḥ | -------------------------------------------- p. 529) evaṃ tairakṣarairddehe vāyunā tanmayīkṛte | trikālajño viśuddhātmā sukhī jīvecciraṃ bhuvi || 73 || svecchācārī vyomagaśca brajeddevaiśca saṅgamam | svecchayā dehamadhyasthaḥ kuḍmagṛhagato yathā || 74 || evaṃ saṃsiddhayogastu svecchayā dehamātmanaḥ | prāṇānākṛṣya madhyasthasuṣumnārandhratastathā || 75 || brahmarandhrādvinirgatya bhūyāt sarvvātmanātmavān | athavottarasaṃproktacūrṇāsvādanato vaśī || 76 || viraktacittaḥ svaṃ dehaṃ tenopāyena santyajet | svecchotkrāntiriti proktā yogayuktātmanāṃ priye || 77 || -------------------------------------------- vyāpayet pavanamiti śeṣaḥ | tanmayīkṛte dhyātṛdhyānadhyeyavibhedasamādhinā tattadbhūtamayīkṛte | etaduktaṃ bhavati prāgvanmūlādhāre manaḥ saṃyojya tatra vāyuṃ sandhāryya proktairbhūtākṣaraiḥ pañcabhiḥ saha taṃ pavanaṃ sarvadehavyāpanena svadehe tattadbhūtamayīkṛte proktaphalasiddhiriti || 73 || svecchetyādinā ślokenākāśagamanādisiddhyupāyamupadiśati | tatra svecchācārī avyāhatagatirgṛhagato yathā gṛhagatapuruṣavat śarīravyāsaṅgarahitaḥ || 74 || evamityādibhiḥ priye ityantaistribhiḥ ślokaiḥ svecchotkrāntyupāyadvayamupadiśati | tatra dehaṃ saṃtyajediti śeṣaḥ | prāṇān śvāsān madhyasthasuṣumnārandhrataḥ nāḍīcakrasyeti śeṣaḥ | tathā prāgvat | sarvātmanātmavān dehaparicchedaṃ saṃtyajyāparicchinnabahurūpavān | athavā pakṣāntare | uttarasaṃproktacūrṇāsvādanataḥ uttaratracatustriṃśapaṭale ugretyādyātmavānityantaślokatrayaproktacūrṇāsvādanataḥ tena cūrṇāsvādanarūpeṇa | etaduktaṃ bhavati pūrvovasthānacāritān prāṇān manasā suṣumnārandhramārgeṇa niḥśeṣamākṛṣya brahmarandhrāt vinirgamayya vakṣyamāṇacūrṇāsvādanasaṃjātānusandhānena vānavacchinnasvarūpo bhavatīti || 77 || -------------------------------------------- p. 530) parakāyapraveśantu vakṣye devi mahādbhutam | kalau duḥśāṭakaṃ prāyo marttye siddhirapīśvari || 78 || akleśataḥ parityajya prāṇān svakatanuṃ tathā | paripūrṇāṅgasaṃyuktāmagrato vīkṣya yogataḥ || 79 || praviśettattanuṃ prāṇapratiṣṭhoktavidhānataḥ | svāṃ tanuṃ gopayet sviyaistatastāñca tathā brajet || 80 || siddhasya lakṣaṇānyaṣṭau yogābhyāsena sarvadā | śṛṇu tāni mahādevi yairanyairjāyate guṇaiḥ || 81 || dvandvahāniḥ sukhāvāptirārogyaṃ vaśyavṛttitā | jitendriyatvamakrodhaḥ kṛpayā janagopitā || 82 || āsannamṛtyościhnāni kathayāmi śṛṇu priye | yaiḥ sādhyasādhakau jñātvā dehatyāgamatandritau || 83 || devatāsvātmabhajanaparau syātāṃ tatastu tau | sugatiṃ prāpya siddhyai tu bhavato jātamātrataḥ || 84 || -------------------------------------------- parakāyetyādibhirvrajedityantaistribhiḥ ślokaiḥ prastāvapuraḥsaraṃ parakāyapraveśanaṃ tasmādbhūyo'pi svakāyapraveśañcopadiśati | tatra duḥśāṭakaṃ duṣkaraṃ parakāyapraveśamiti pūrvatrānvayaḥ | akleśataḥ krūravyādhyādibhiḥ kṛtakleśābhāvena | yogataḥ praviśedityuttaratrānvayaḥ | prāṇapratiṣṭhoktavidhānataḥ dūtīnityāpaṭale | iti śeṣaḥ | svīyaiḥ snigdhaiḥ puruṣairiti śeṣaḥ | tataḥ tasmāt pratiṣṭhānyaśarīrāttāṃ svatanuṃ | tathā prāgvat prāṇapratiṣṭhāvidhinā || 80 || siddhasyetyādinā śocitetyantena ślokadvayena prastāvasaṃkhyāpuraḥsaraṃ yogasiddhalakṣaṇānyupadiśati | tatra tāni lakṣaṇāni | guṇaiḥ lakṣaṇairityarthaḥ | dvandvahāniḥ śītoṣṇasukhaduḥkhādivikārahāniḥ | sukhāvāptiḥ svarūpānusandhānena || 82 || āsannetyādibhirbhavedityantairaṣṭādaśabhiḥ ślokaiḥ prastāvajñānaphalapuraḥsaramāsanna mṛtyucihnānyupadiśati | tatra āsannamṛtyoḥ puruṣasya | yaiḥ cihnaiḥ | tau sādhyasādhakau | -------------------------------------------- p. 531) akāraṇaṃ nijāṃ pūrvāṃ vimucya prakṛtiṃ naraḥ | samāśrayettatastvabdānmṛtistasya suniścitam || 85 || arundhatīṃ dhruvaṃ vyomni nekṣate ca tadarddhataḥ | dṛśau nāsāntikākrāntyā candrake yoṅgayorna cet || 86 || vilokayati tasyārddhānmṛtimeti suniścitaṃ | gulphādhaḥ sphuraṇaṃ nāḍyoḥ pādayoścenna jāyate || 87 || tasyāśu nāśo gadito bhānau ruṇḍaṃ ca paśyataḥ | niruddhakarṇarandhrasya na cet kuṇḍalinīdhvaniḥ || 88 || dhūmo vā dṛśyate mūrddhni gṛhakṣetrādito'pi vā | mūrddhnigā vihagā līnāḥ parāsuṃ taṃ na ko vadet || 89 || paścātkṛtārko gaṇḍūṣe na paśyecchakracāpakam | sadyaḥ parāsumātmānaṃ jānīyāt sarvathā naraḥ || 90 || svamastakakaraḥ paśyet prakoṣṭhaṃ sthūlamātmanaḥ | āgulphorantarāṣṭabhyā paśyannāto vinaśyati || 91 || -------------------------------------------- sugatimityasya jātamātrata ityasya cārtho gurumukhādavagantavyaḥ | pūrvāṃ saumyāṃ krūrāṃ vā samāśrayet pūrvaviparītāmiti śeṣaḥ | tataḥ samāśrayataḥ | dhruvaṃ nakṣatrarūpaṃ | tadarddhataḥ ṣaṇmāsataḥ | nāsāntikākrāntyā nāsāntikayoraṅgulidvayākrāntyā | candrake mayūravimbamadhyasthacandrakarūpe jyotiṣī | na cedityasya vilokayati ityuttaratrānvayaḥ vilokayatītyasya candrake iti pūrvatrānvayaḥ | tasyārddhāt māsatrayāt | tasya gulphādhonāḍīdvayasphuraṇahīnasya | ruṇḍaṃ kavandhaṃ | cakāro bhinnakramaḥ | paśyataśceti pakṣāntare | gṛhakṣetrādiṣu ādiśabdaḥ purapattanādiviṣayaḥ | api dhūmo dṛśyata ityākṛṣyate | vā vikalpe | taṃ purusaṃ | paścātkṛtārkaḥ pṛṣṭhīkṛtārkaḥ gaṇḍūṣe pūritavinirgamitamukhajale | cāpakaṃ śakracāpasadṛśaṃ jyotiḥ | prakoṣṭhaṃ kūrparaṃ | kūrparamaṇibandhayormadhyapradeśaṃ | tau janau | -------------------------------------------- p. 532) śleṣmaśukramalāni syurnimagnāni jale yadā | tasmin pakṣe prayātyeva yamaṃ santyajya jīvitam || 92 || hāṭakāṃ pratimāṃ paśyan dhruvaṃ yāti yamālayam | bhāskaraṃ bhagaṇaiḥ paśyannapi yāti yamālayam || 93 || jalādiṣu tanucchāyāṃ vikṛtāṃ vīkṣya māsataḥ | prayāti nidhanaṃ chidraṃ paśyan bhānośca maṇḍale || 94 || snātānuliptagātrasya puraḥ śuṣyati ceduraḥ | sa pakṣādyāti nidhanaṃ sarvairapi surakṣitaḥ || 95 || gurumātṛgaṇān viprān candrasūryyau ca devatāḥ | āstikān satataṃ nindannakāraṇata eva ca || 96 || śvāsvavairasya dalane parityāge svaroṣataḥ | gurumantraparityāge'pyacirājjāyate mṛtiḥ || 97 || guruṃ vidyāñca janakaṃ jananīṃ sarvadevatāḥ | sadādhikṣepaśāpābhyāṃ nyakkurvannāśu naśyati || 98 || pustakaṃ nijagehaṃ vā viṣṭaraṃ śayanantu vā | niṣkāraṇe nirākurvannāśu naśyati mānavaḥ || 99 || -------------------------------------------- tasmin pakṣe arddhamāsādarvāk | bhagaṇaiḥ saheti śeṣaḥ | vikṛtāṃ kutsitākārāṃ nirojaskāṃ | bhānau chidraṃ randhraṃ | sarvairapi brahmādibhiḥ | akāraṇata ityasya śvāśvaverasya dalane ityuttaratrānvayaḥ | parityāge śvāśvavairasya | adhikṣepaśāpābhyāṃ -------------------------------------------- p. 533) dṛgdehacakravālānāṃ vaivarṇye māsato mṛtiḥ | dhyāte svadevavairūpye māsato nidhanaṃ bhavet || 100 || kālatattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātantre śrīkādimate śvāsarūpaṃ nāma saptaviṃśaṃ paṭalam || 27 || -------------------------------------------- nindanāpriyavacanābhyāṃ | nirākurvan parityajan | vaivarṇyaṃ rukṣatā | svadevavairūpyaṃ varṇavigrahaprasādādibhiriti śeṣaḥ || 100 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena śrīsubhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ ṣoḍaśanityānāṃ kālātmakaprāṇavyāptyādividhānaprakāśanaparaṃ saptaviṃśaṃ paṭalam paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 27 || oṃ tatsat || granthasaṃkhyā- saptaviṃśe yantramekaṃ vyākhyāgranthāśca saṃkhyayā | pādārddhaṃ pañcapañcāśadadhikaṃ dviśataṃ smṛtāḥ || aṣṭaviṃśapaṭalam atha ṣoḍaśanityānāṃ lokātmatvaṃ vadāmi te | yanmayaṃ viśvamakhilaṃ vartate sacarācaram || 1 || kālabhātṛkayorvyāptiḥ prāgevoktā mayā tava | vācyavācakayogena mātṛkālokayorapi || 2 || vyāptimadya pravakṣyāmi samyak te kālalokayoḥ | yadāyattamidaṃ viśvaṃ nityāstatkālavigrahāḥ || 3 || kālasya śoḍaśākāro rūpo dṛśyata eva hi | vṛddhikṣayābhyāṃ candrasya ādyayā kalayā tathā || 4 || -------------------------------------------- pūrvasmin saptaviṃśe paṭale ṣoḍaśanityānāṃ kālena prāṇātmakatādikamupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityānāṃ lokātmakatvamupadiśati atha ṣoḍaśetyādinā vigrahetyantena ślokaśatarūpeṇāṣṭāviṃśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādinā ślokena ṣoḍaśanityādīnāṃ lokātmatvakathanaprastāvapuraḥsaraṃ sacarācarasya viśvasya tanmayatvena varttanamupadiśati | tatra lokātmatvaṃ lokatādātmyaṃ | yanmayaṃ nityātmakalokamayaṃ | varttate pratīyate || 1 || kāletyādinā ślokena pañcaviṃśapaṭalaproktakālamātṛkayoḥ ṣaḍviṃśapaṭalaproktamātṛkālokayośca vyāptiṃ smārayati | tatra prāgeva pañcaviṃśe paṭale | vācyavācakayogena mātṛkālokayorapi śabdarūpamātṛkātadartharūpalokayorapṛthagbhāvena mātṛkālokayorvyāptirapi ṣaḍviṃśe paṭale mayā tavoktetyaryaḥ || 2 || vyāptimityādinā ślokena kālalokayorvyāptikathanādiprastāvapuraḥsaraṃ nityānāṃ kālavigrahatvamupadiśati | tatra adya asmim paṭale yadāyattamidaṃ viśvaṃ tādātmyena viśvasya kālaparādhīnatvāt | nityāstatkālavigrahāḥ sakalaviśvakāraṇabhūtaḥ kāla eva nityānāṃ vigraha ityarthaḥ || 3 || kālasyetyādinā ślokena mahānityāyā aparicchinnakālātmakatvamanyāsāṃ tadavayavabhūtakālātmakatvañcopadiśati | -------------------------------------------- p. 535) lokarūpaṃ tatpramāṇaṃ kālacakrañca tādṛśam | tayoranyonyanityātvavyāptiṃ tadvat sthitiṃ tayoḥ || 5 || nityālokasthitiṃ mānaṃ tāsāṃ kavacavigraham | grahāṇāṃ mātṛkārūpaṃ śṛṇu proktaṃ krameṇa vai || 6 || hemarūpo bhuvo madhye merustiṣṭhati parvvataḥ | tasyābhito mahaupārśve pañcāśacchatayojanāḥ || 7 || -------------------------------------------- tatra kālasya ṣaṭtriṃśe paṭale vakṣyamāṇarūpasya | dṛśyata eva hi aparamārthopi prakāśata ityarthaḥ | vṛddhikṣayābhyāṃ pañcadaśānāṃ kalānāmiti śeṣaḥ | tathā samuccaye | etaduktaṃ bhavati ṣoḍaśakalāmayasya candravimbasyākṣara kalārūpāparicchinnakālātmikāyāṃ mahānityāyāmitarakalāpañcadaśakarūpāvāntara kālātmikānāṃ ca nityānāṃ śuklapratipadādi paurṇamāsyantaṃ kṛṣṇapratipadādi darśāntañca pratitithyekaikakrameṇodayaviśrāntipratītirbhavatīti || 4 || loketyādinā krameṇa vai ityantena ślokadvayena paṭalaśeṣārthānupadiśati | tatra lokarūpaṃ dvīpābdhikramataḥ | tatpramāṇaṃ dvīpābdhyādīnāṃ | tādṛśaṃ mānopetamityarthaḥ | tayoranyonyanityātvavyāptiṃ lokasya nityātvavyāptiṃ kālasya nityātvavyāptiñca | tadvat sthitiṃ tayoḥ lokasya kālacakrasya ca ṣoḍaśaṣoḍaśākāratayānyonyavyāptiṃ | nityālokasya sthitiṃ vakṣyamāṇanityālokasthitiṃ | mānaṃ nityālokasyeti śeṣaḥ | tāsāṃ kavacavigrahaṃ nityānāṃ kavacātmanā sthitiṃ sādhakānāmiti śeṣaḥ | grahāṇāṃ sūryyādīnāṃ navānāmiti śeṣaḥ | mātṛkārūpaṃ mātṛkātmatvam || 6 || hemetyādinā āvṛtetyantenākṣaratrayottareṇa ślokadvayena lokarūpaṃ tanmānañcopadiśati | tatra tasya meroḥ | pañcāśacchatayojanāḥ pañcasahasrayojanāni | etaduktaṃ bhavati vṛttākārarūpiṇyā bhūmermadhye hemarūpo meruḥ padmasya karṇikeva tiṣṭhati | tasya meroḥ parito bhūmiḥ pratipārśvaṃ pañcasahasrapañcasahasrayojanātmikā sthitā bhavati | tasyā viṣkambhayojanā sarvatra daśasahasradaśasahasrayojanā bhavatīti | sindhubhiḥ samudraiḥ | dvīpaistattatsamudrāntarālabhūpradeśairvakṣyamāṇanāmabhiḥ | tatsaṃkhyairdviguṇottaraiḥ merupārśvamahīmānāt pratyekamuttarottaraṃ dviguṇamānaiḥ | etaduktaṃ bhavati | -------------------------------------------- p. 536) lavaṇekṣusurāsarpirdadhikṣaurajalātmabhiḥ | sindhubhiḥ saptabhirdvīpaistatsaṃkhyairdviguṇottaraiḥ || 8 || āvṛtā bāhyasalilajaladhervvāhyapārśvayoḥ | madhye vistāramānāttu bahirāvṛtya tat punaḥ || 9 || kālacakraṃ parāśaktimārutena sadaiva tu | nūnaṃ paribhramatyeva paścimādhopasavyataḥ || 10 || -------------------------------------------- mahāmeroḥ paritaḥ pratipārśvaṃ pañcasahasrapañcasahasrayojanamitāyā bhūmervahirapi paritaḥ pratipārśva daśasahasradaśasahasrayojanātmako lavaṇasamudraḥ | tadbahiḥ prāgvat viṃśatisahasraviṃśatisahasrayojanātmakaḥ | plakṣadvīpaḥ | tadvahiḥ prāgvaccatvāriṃśatsahasracatvāriṃśatsahasrayonātmaka ikṣurasasamudraḥ | tadvahirapi prāgvadaśītisahasrāśītisahasrayojanātmakaḥ śālmalīdvīpaḥ | tadvahiḥ prāgvat ṣaṣṭisahasrottaraśatasahasrayojanātmakaḥ surāsamudraḥ | tadvahiḥ prāgvadviṃśatisahasrottaraśatatrayasahasrayojanātmakaḥ kuśadvīpaḥ | tadvahiḥ prāgvaccatvāriṃśat sahasrādhika ṣaṭśatasahasrayojanātmako ghṛtasamudraḥ | tadvahiḥ prāgvannūnananidārabhyeti saptākṣaravākyajanitasaṃkhyayojanātmakaḥ krauñcadvīpaḥ | tadvahiḥ prāgvannāgninānītaḥ śauririti (1280000) saptākṣaravākyajanitasaṃkhyayojanātmako dadhisamudraḥ | tadvahiḥ prāgvat jñānīṇūnaṃ kriyātmā iti saptākṣaravākyajanitasaṃkhyayojanātmakaḥ śākadvīpaḥ | tadvahirapi prāgvannānājñānabharonityamityaṣṭākṣaravākyajanitasaṃkhyayojanātm akaḥ kṣīrasamudraḥ | tadvahiḥ prāgvat nūnaṃjñānadovinnara ityaṣṭākṣaravākyajanitasaṃkhyayojanātmakaḥ puṣkaradvīpaḥ | tadvahirapi prāgvat jñāninā notā dhuna bhūrityaṣṭākṣaravākyajanitasaṃkhyayojanātmakaḥ salilasamudra iti | āvṛtetyasya mahīti pūrvatrānvayaḥ || 8 || vāhyasalilamityādinā vigrahairityantena sapañcākṣaratripādādyena ślokadvayena vāhyasalilāmbudhikālacakrayormadhyasthadeśabhāgaṃ kālacakraparivṛttikāraṇaṃ tat paribhramaṇa prakāraṃ tatkakṣābhedān tanmānaṃ rāśisvarūpañcopadiśati | tatra vāhyasalilajaladheḥ sarvavāhyasalilasamudrāt madhyavistāramānādvahirāvṛtya tatpunaḥ punarapi -------------------------------------------- p. 537) tacca tanmānavīthibhiryutamaṣṭabhiradbhutaiḥ | tejomayairdvādaśārairyuktaṃ meṣādivigrahaiḥ || 11 || teṣu vīthiṣu pūrvvāśābhukhāḥ saptagrahāḥ sthitāḥ | rāśiyuktena kālena proktenoparyyadhastathā || 12 || -------------------------------------------- tatsaptadvīpasaptasamudrasamavāyamadhyaviṣkambhamānāt (16383700) dvīpādyātmaka bhūrūpaṃ kālacakraṃ kālātmakaṃ cakraṃ tasya kālātmakatvaṃ tatparibhramaṇasya viśvavikārakāraṇatvāt | parāśaktimārutena mahānityāyā icchāśaktirūpeṇa mārutenānupreritaṃ | evakāreṇa kāraṇāntaraṃ na bhavatītyarthaḥ | paścimādhopasavyataḥ paścimābhimukhamūrddhvādhaḥ kramāt prādakṣiṇyena | tat kālacakraṃ | tanmānavīthibhiruttarottaraṃ pratipārśvaṃ tattaddviguṇadviguṇamānavīthibhiḥ | adbhutaiḥ sarvāścaryyamayatvāt kenāpi akṛtatvācca | tejomayaiḥ jyotīrūpaiḥ | dvādaśāraiḥ bhūmadhyādiparavyomānta mūrddhorddhvavikāśarūpaiḥ samāntarālairiti śeṣaḥ | meṣādivigrahaiḥ meṣādimīnāntarāśisvarūpaiḥ | etaduktaṃ bhavati sarvavāhyasalilajaladhivāhyapārśvadvayamadhyaviṣkambhamānaṃ tadvāhyagataṃ tatsarvaṃ kroḍīkṛtya parāśaktirūpamārutapreritaṃ pūrvoktavāhyasalilajaladhivāhyapārśvavahirmānāt pratipārśvaṃ prāgvaddviguṇottaramānavīthyaṣṭakaṃ tadantarālāṣṭakopetaṃ jyotīrūpameṣādirāśidvādaśārayuktaṃ kālacakraṃ paścimābhimukhamūrddhādhaḥ prādakṣiṇyakramāt paribhramatīti || 11 || teṣvityādinā sthitirityantenārddhādhikenaikena ślokena tatkālacakravīthiṣu saptagrahāvasthānaṃ teṣāṃ svoktakālena taccakragatarāśiṣu cāreṇa lokasthitiñcopadiśati | tatra teṣu vīthiṣu tāsu vīthiṣu teṣu rāśiṣvityarthaḥ | sthitāḥ candravudha śukrārkabhaumagurumandānāṃ adharottaravīthisthitikramāllaṅghanena | rāśiṣu tadvīthigateṣu | proktena jyotiḥśāstre | tathā pūrvāśāmukhā eva | prayānti caranti | teṣāṃ grahāṇāṃ sthitiḥ jananasattāvipariṇāmavṛddhyupakṣayanāśātmikā | etaduktaṃ bhavati proktakālacakragatavīthyaṣṭakaṃ proktakramāllaṅghanasthityā sthitāḥ pūrvābhimukhāstattadgrahāstattadgatarāśiṣu svokta cāreṇa lokānāmutpattyādirūpāṃ sthitiṃ kurvantīti || 12 || -------------------------------------------- p. 538) ) prayānti teṣāṃ cāreṇa lokānāṃ bhavati sthitiḥ | madhyasthamerau lalitā sadaivāste mahādyutiḥ || 13 || tasyābhito jalāntasthāḥ śeṣāstāḥ syuścadurddaśa | tadbahiḥ parame vyomni tvetā citrā tu saṃsthitā || 14 || kṛtādivarṣādārabhya prativarṣamiti sthitā | dvitīyādiṣu varṣeṣu kramāttāḥ parivṛttibhiḥ || 15 || ṣoḍaśābde pare vyomni lalitā salilāmbudhau | citrā ca bhavatītthaṃ hi bhajante parivarttanam || 16 || -------------------------------------------- dhyasthetyādibhiḥ rūpataḥ ityantairarddhādyantaistribhiḥ ślokaiḥ ṣoḍaśanityānāṃ merudvīpādiparamavyomāntaṣoḍaśavidheṣu deśeṣu kṛtayugādivarṣādārabhya pratiyugaṃ caturyugavarṣeṣu parivṛttikramamupadiśati | tatra sadaivāste sarvadā sakalātmakena pradhānarūpeṇa tiṣṭhatītyarthaḥ | mahādyutiḥ deśakālādibhiranavacchinnaprakāśa rūpatvāt | tasya meroḥ | abhitaḥ sarvataḥ | jalāntasthā meroranantarajambudvīpādyādisarvavāhyasthajalasamudraparyyantaṃ caturddaśasthānasthitāḥ | śeṣāḥ kāmeśvaryyādayaścaturddaśa jvālāmālinyantāḥ | tadvahiḥ sarvavāhyasalilajaladhervahiḥ | atra ṣoḍaśā prativarṣaṃ pratikṛtayugādivarṣaṃ | tā nityā lalitā bhavatītyuttaratrānvayaḥ | cakāraḥ samuccaye | itthaṃ uktaprakāreṇa | evamityasya proktarūpata ityatrānvayaḥ | anyeṣu tretādiṣu | etaduktaṃ bhavati merujambūdvīpalavaṇasamudraplakṣadvīpekṣurasasāgaraśālmalīdvīpasura asamudra kuśadvīpaghṛtasāgara krauñcadvīpadadhisamudra śākadvīpakṣīrasāgarapuṣkaradvīpasalilasamudra paravyomasaṃjñakeṣu ṣoḍaśasu sthāneṣu kṛtayugādicaturyugaprathamavarṣeṣu lalitādicitrāntāḥ ṣoḍaśanityāstadātmakatvena sthitvā tattadyugadvitīyadvitīyavarṣeṣu jambūdvīpādimeruparyyanteṣu ṣoḍaśasu ṣoḍaśasu sthāneṣu lalitādicitrāntāḥ ṣoḍaśa nityāstiṣṭhanti | evaṃ tattadyugatṛtīyāditṛtīyādi ṣoḍaśaṣoḍaśavarṣānteṣu caturddaśasu caturddaśasu varṣeṣu lavaṇasamudrādi paramavyomānteṣu viśiṣṭeṣu caturddaśasu varṣeṣu kramāt prativarṣaṃ lalitā tiṣṭhati | lalitāsthitasthānāntarālamārabhya tattatpūrvapūrvasthānāntamanyāḥ kāmeśvaryyādi citrāntāḥ pañcadaśanityāstiṣṭhanti | evaṃ varṣaṣoḍaśakavarṣaṣoḍaśakenaikāmekāṃ parivṛttiṃ bhajantīti || 16 || -------------------------------------------- p. 539) evaṃ yugeṣu cānyeṣu varttate proktarūpataḥ | kāleṣvapi ca madhyādi paravyomāntamīśvari || 17 || parivṛttiṃ bhajante tā madhyasthā svāṃśataścaret | anyāḥ sarvvāstatra tatra caranti svayameva vai || 18 || tathā kālakramāttāstu bhajante parivarttanam | kālato deśataścakrādaikyaṃ saṃjāyate yadā || 19 || tadā bhavanti bhūpālā dhārmmikāḥ kālavarṣataḥ | prajāśca sukhino bhūyurarogāḥ kālamṛtyavaḥ || 20 || -------------------------------------------- kāleṣvityādibhiḥ samudīritamityantairarddhādyaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ ṣoḍaśanityānāṃ kālacakramayatvaprakāraṃ kāladeśaikādhipatyaphalaṃ kālacakrasya vāhyavīthirūpaparavyomasthitiṃ proktanigamanañcopadiśati | tatra kāleṣu kālacakrasya candrasya kakṣā bhūmyorantarāntarāladeśāditārākakṣānteṣu ṣoḍaśasu sthāneṣu madhyādi candrakakṣāntarbhūtamadhyavyomādi | tāḥ ṣoḍaśanityāḥ | madhyasthā lilitā | svāṃśataḥ svasamānamūrttyantareṇa | anyāḥ pañcadaśanityāḥ | tatra tatra deśe deśe kāle kāle ca | tathā kāla kramāt pūrvoktayugādi varṣādi ṣoḍaśaṣoḍaśavarṣaparivṛttikrameṇa turviśeṣe | kālataḥ parivṛttikālakramāt | deśataḥ deśasya cakrāt kālacakreṇa | bhūyuḥ prāgvat | kālamṛtyavaḥ hitāya mṛtyava ityarthaḥ | vāhyasthavīthyāṃ śanaiścarakakṣāvahirbhūtavīthyāṃ | tārakāḥ nakṣatrāṇi | tadvahiḥ nakṣatrakakṣāvahiḥ | sthitiḥ kālacakrasyeti pūrvatrānvayaḥ | tatra kālacakre | tadantikā tadavadhikā paravyomāntabhūtā | apicetyanena pūrvaślokāt sthitirityetadākṛṣyate | tatkramāt pūrvoktapūrvoktayugavarṣaṣoḍaśakramāt | tanmayaṃ nityāmayaṃ | etaduktaṃ bhavati kṛtādicaturyuga prathama prathamavarṣādivarṣaṣoḍaśaṣoḍaśakakramāllalitādayaścitrāntāḥ ṣoḍaśanityāḥ krameṇa kālacakre candrakakṣābhūmyantarālapradeśa candrakakṣā tadantarālavudhakakṣā tadantarālaśukrakakṣā tadantarālaravikakṣā tadantarālabhaumakakṣā tadantarāla gurukakṣā tadāntarāla śanikakṣā tadantarālanakṣatra kakṣāvibhāgena ṣoḍaśasu sthāneṣu deśaparivṛttiparitaḥ parivṛttikramataḥ parivarttante | tena krameṇa yā yā nityā candrakakṣāsthitā sā sā nityaiva tatkālacakrasyādhipā bhavati | -------------------------------------------- p. 540) kālacakrasya bāhyasthavīthyāṃ tiṣṭhanti tārakāḥ | tadbahiḥ paramavyoma sthitistatra tadantikā || 21 || tāsāmapi ca nityānāṃ ṣoḍaśānāñca tat kramāt | evaṃ deśe ca kāle ca tanmayaṃ samudīritam || 22 || deśavarṣatithīnāñca sampātādaikyamāgatām | pūjayet saviśeṣaṃ tāṃ prajapeccākhilāptaye || 23 || teṣu vidyopadeśāttu tasyāstat sannidhirbhavet | mahāśaktiśca jāyeta trayāṇāmaikyavaibhavāt || 24 || kālaprāptāṃ yajet svābdajanmavāsarake tu tāṃ | deśaprāptāntu tanmāsapūrṇāyāṃ pūjayecchive || 25 || pratyabdamevaṃ kurvvāṇaṃ na muñcati ramā yaśaḥ | kadācidapi dīrghāyurarogo jñānavān sukhī || 26 || -------------------------------------------- tasmādevaṃ deśakālaparivṛttibhedato jambudvīpādīnāṃ paravyomāntānāmaṣṭānāṃ sthānānāṃ ekaikavarṣakrameṇa varṣāṣṭakenaikanityādhipatyaṃ sidhyati | yathā jambudvīpasya kāmeśvarīkulasundarpyau kramāt prathamanavamayorvarṣayoḥ plakṣadvīpasya dvitīyadaśamavarṣayorbhagamālinīnityānitye śālmalī dvīpasya tṛtīyaikādaśayorvarṣayornityaklinnānīlapatāke kuśadvīpasya caturthadvādaśayovarṣayorbheruṇḍāvijaye krauñcadvīpasya pañcamatrayodaśayovarṣayorvahnivāsinīsarvamaṅgale śākadvīpasya ṣaṣṭhacaturddaśayorvarṣayorvajreśvarījvālāmālinyau puṣkaradvīpasya saptamapañcadaśayorvarṣayordūtīcitre paravyomāṣṭamaṣoḍaśayovarṣayostvaritālalite evaṃ deśakālau nityātmakau bhavata ityuktamiti || 22 || deśetyādibhḥ pūjanādityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ deśakālatithiprāptanityāpūjanaṃ tatkālaviśeṣaṃ tatphalañcopadiśati | tatra deśavarṣatithīnāṃ deśakālacakratithīnāṃ trayāṇāṃ vā dvayorvā tāṃ tithinityāvidyāṃ | teṣu deśavarṣatithiṣu | tasyāḥ taddeśādyadhipāyāḥ | mahāśaktiḥ sādhakasyeti śeṣaḥ | trayāṇāṃ deśādīnām || 24 || kālaprāptāṃ kālacakrādhipāṃ | tanmāsapūrṇāyāṃ svajanmamāsapūrṇāyāṃ | evaṃ kurvāṇam -------------------------------------------- p. 541) rājabhirmmanujaistrībhiranyaiḥ prāṇibhirapyasau | mānyate sarvamantrāśca siddhāḥ syustatra pūjanāt || 27 || jambūḥ plakṣaḥ śālmalī ca kuśakrauñcau yathākramam | śākaśca puṣkaraśceti saptadvīpeṣu bhūruhāḥ || 28 || teṣāṃ nāmabhireva syustattannāmāni tanmukhāt | tattannāmabhirabhyarcya taddvīpaṃ tatra pūjayet || 29 || tāṃ tāṃ nityāṃ tatra tatra kāle kāle tu sādhakaḥ | evaṃ pūjayiturloke na samosti na cādhikaḥ || 30 || madhye bhūmiṃ tāmabhitaḥ kālacakraṃ tato bahiḥ | mahāvyoma ca niḥsaumaṃ tatraitaddvayasaṃsthitiḥ || 31 || -------------------------------------------- pūjājapahomādikaṃ anyaiḥ tiryyagādibhiḥ | asau sādhakaḥ | tatra deśādisampātakāle | etaduktaṃ bhavati saptadvīpeṣu tattaddvīpeśvarīnityāṃ dvīpapūjāpūrvakaṃ svajanmamāsapūrṇāyāṃ kālacakreśvarīnityāṃ svābdajanmadivase ubhe api pratipakṣatattatprāptatithīśca pūjayan proktaphalasiddhibhāgiti || 27 || jamvityādibhiradhika ityantaistribhiḥ ślokaiḥ saptadvīpagatabhūruhasaptakanāmabhiḥ prāptāni tattaddvīpanāmāni tattatpūjanaṃ tatra tatrādhigatanityāpūjanaṃ tatphalañcopadiśati | tatra bhūruhāḥ pādapāḥ | teṣāṃ pādapānāṃ | tattannāmāni dvīpanāmāni | tanmukhāt tattadbhūruhaprāvīṇyadvārā tattannāmabhiḥ merudvīpādiparamavyomāntanāmabhiḥ praṇavādibhiścaturthīnamo'ntaiḥ | yathā oṃ merave namaḥ ityādi | tatra merupramukheṣu ṣoḍaśesu sthāneṣu yatra sthitastatra tatra kāle kāle punaḥ sthitaṃ tatra pūrvaṃ pūjayitvā tadvarṣe tasmiṃstasmin varṣe | etaduktaṃ bhavati ṣoḍaśasu nityāsu svabhajanīyā nityā ṣoḍaśasu sthāneṣu yatra sthitā tatra pūrvaṃ pūjayitvā tattadvarṣe tattatsthānagatāṃ bhāvayan tattannityārccanakramāt pūjayan proktarūpaprabhāvo bhavediti || 30 || madhye ityādibhirvidyata ityantaistribhiḥ ślokairbhūmikālacakramahāvyomasthitikramaṃ kālacakre grahāṇāṃ sthitiṃ tatkāraṇañcopadiśati | tatra madhye mahāvyomnaḥ -------------------------------------------- p. 542) susthirāyā bhuvo madhye cakrasya bhramato'niśam | grahāṇāṃ tatra saṃvāsapracāraniyatātmanām || 32 || kāraṇaṃ parameśāni tavecchaiva tu kevalam | na tvanyadavalambāya tayoḥ kutrāpi vidyate || 33 || tayorbbahiḥ pare vyomni kvacidabdhicatuṣṭayam | prāguktarūpāṃ tattīre kolavaktrāntu pañcamīṃ || 34 || salile kurukullāñca potārūḍhāṃ śucismitām | tanmadhye navaratnāni mahādvīpañca tatra vai || 35 || kalpakodyānamṛtubhiḥ ṣaḍbhiḥ sevitavigraham | tanmadhye'saṃkhyarūpābhirvṛtāṃ saṅgītaśaktibhiḥ || 36 || gītavāditranṛtyādisaṃsaktābhiranāratam | vinodyamānāṃ vilasanmadamantharavīkṣaṇām || 37 || ratnamaṇḍapamadhyastharatnasiṃhāsanopari | śucismitāṃ śaktivṛndagītākarṣaṇananditām || 38 || -------------------------------------------- bhūmiṃ tāṃ sthitāmiti śeṣaḥ | tataḥ kālacakrataḥ | niḥsīmaṃ niḥ sīmetyarthaḥ | tatra mahāvyomni | etaddvayasaṃsthitiḥ bhūmikālayoravasthānaṃ | madhye mahāvyomnaḥ | tatra kālacakre saṃvāsapracāraniyatātmanāṃ svasvavīthisaṃvāsatattadgatarāśiṣu pracāraniyamavatāṃ | tavecchā parāyāḥ śakterājñā | tayorbhūmikālacakrayoḥ | etaduktaṃ bhavati mahāvyomamadhyasthabhūmikālacakratadgatabhūtagrahāṇāṃ yathākramaṃ susthirāvasthā bhramaṇe santataikākārapramāṇaṃ proktasaṃvāsapracārakāraṇāt tadavalambanañca kevalaṃ parāyāḥ śaktericcheti || 33 || tayorityādibhiḥ suniścitamityantaiḥ navabhiḥ ślokaiḥ nityālokāvasthānaṃ tatra devyāḥ saparivārāyāḥ sthitiṃ tattatpūjayituḥ phalañcopadiśati | tatra tayoḥ mahīkālacakrayoḥ kvacit pradeśe abdhicatuṣṭayaṃ ikṣu sāgarādi | prāguktarūpāṃ aṅgapūjokta lalitāsadṛśavigrahāṃ | kolavaktāṃ vārāhīṃ caturviśeṣe potrīsvarūpeṇetyarthaḥ | -------------------------------------------- p. 543) sahajāsavasambhogaiḥ saṃjātānandavigrahām | dayāmadāruṇāpāṅgavilokitasusādhakām || 39 || parito bhūṣaṇaiścitraiḥ svarṇacāmarakādibhiḥ | virājamānāndiradānaśvānapi tathāvidhān || 40 || śaktibhirdarśitānagre paśyantīmabhitotsavām | svasamānābhirabhito nityābhiḥ sevitāntathā || 41 || yāti tāsāṃ pūjayitā tatsamākāratāṃ śanaiḥ | tadvinodastatsamīpanivāsī syāt suniścitam || 42 || koṭiyojanavistīrṇasamāyāmaṃ mahādbhutam | navaratnamayaṃ dvīpaṃ tanmānābdhibhirāvṛtam || 43 || tattṛtīyāṃśamānasya sahasrādityatejasam | ratnadvīpasya madhysthatṛtīyāṃśe tu maṇḍape || 44 || koṭyādityadyutiprānteṣvabhito'saṃkhyaśaktibhiḥ | tathā samanvitāṃ dhyāyannaro bhavati matsamaḥ || 45 || -------------------------------------------- pañcamīṃ śrīcakrasthabrāhmyādimātraṣṭakaṃ atra pañcamīgrahaṇaṃ lalitāvigrahasāmyārthaṃ | salile ikṣusāgarasya tanmadhye caturabdhimadhye | tanmadhye kalpakodyānamadhyasthasarvamadhyagapadmarāgakhaṇḍamadhyastharatnama. nḍapamadhye iti yāvat | asaṃkhyarūpābhiriti padacchedaḥ | madamantharavīkṣaṇāṃ anantaratṛtīyaślokavakṣyamāṇānandatrayeṇa saṅgītānandena ca upari sthitāmittharthaḥ | susādhakāṃ satsampradāyisādhakāṃ | tathāvidhān bhūṣitān | tathā samuccaye | atra prakaraṇe dvitīyaikavacanāntānāṃ padānāṃ lalitāmiti viśeṣyamadhyāhāryyam tāṃ dhyātvetyarthaḥ | tāsāṃ saparivāranityānāṃ tadvinodaḥ saṅgītādiviśeṣavinodaḥ || 42 || koṭītyādibhista ityantairnavabhiḥ ślokairnityālokādimānaṃ tatra devau pūjanāt phalaṃ paramavyomasvarūpanityāvaibhavavidāmanubhāvañcopadiśati | tatra samāyāmaṃ koṣṭyāyāmaṃ | tanmānābdhibhiḥ pratyekaṃ koṭiyojanavistīrṇairabdhibhistṛtīyāṃśa mānasya yojanatṛtīyāṃśasahitatrayasviṃśadadhikaśatatrayottaratrayastriṃśatsahasra adhikatrayastriṃśallakṣayojanamānavistārāyāmasahitasya -------------------------------------------- p. 544) evaṃ dhyātvārccayeddevīṃ bhaktyā paramayoktayā | naro nirastasaṃsāramūlājñāno jitendriyaḥ || 46 || nipuṇaśca kalādakṣaḥ sukhibhiḥ samavittavān | apāpaḥ puṇyaśīlaśca satyārjavasamanvitaḥ || 47 || deśikaḥ svakulottuṅgaḥ sarvvasambhāvitātmavān | jāyate tasya parito yojanaṃ pāvanaṃ bhavet || 48 || tadālokanasaṃlāpasaṃsparśādikṛtāṃ nṛṇām | pāpakarmmakṣayāttena rahitāḥ syuśca tatsamāḥ || 49 || kālacakrasya nityāyā lokasya ca bahiḥsthitiḥ | vyomarūpamanādyantaṃ yattaccinmayamāvayoḥ || 50 || yo vettyevamaśeṣantu nityāvaibhavamīritam | sa jīvanmukta eveti proktaṃ tallakṣaṇañca te || 51 || samastāpadvimuktyarthaṃ sarvasampadavāptaye | bhūtapretapiśācādipīḍāśāntyai sukhāptaye || 52 || -------------------------------------------- ratnadvīpasya madhyagasya madhyasya ratnadvīpamadhyagatapadmarāgakhaṇḍasya tṛtīyāṃśe yojananavāṃśasahitaikādaśottaraśatādhikaikādaśasahasrottaraikādaśalak ṣayojanamānavistārāyāmasahite maṇḍape māṇikyamaṇḍape | prānteṣu pārśveṣu maṇḍapasyeti śeṣaḥ | tathā prāgvat | matsamaḥ śivabhūtaḥ | uktayā ṣaḍviṃśatpaṭaloktayā | ajñānaṃ nāma durvāsanā | ārjavaṃ nāma manovākkāyakarmmaṇāmekākāratā | tasya paritaḥ sādhakasya nivāsasthānasya paritaḥ | syurnarā iti śeṣaḥ | nityāyāḥ sakalanityātmikāyā mahānityāyāḥ | taddhyomarūpaṃ cinmayaṃ nirviṣayajñānamayaṃ | āvayoḥ śaktiśivayoḥ | evaṃ uktaprakāreṇa | proktaṃ pañcatriṃśat paṭale vakṣyata ityarthaḥ || 51 || samastaityādibhirmatsama ityantaiḥ viṃśatyā ślokaistadanubhāvaprastāva puraḥsaraṃ -------------------------------------------- p. 545) samastaroganāśāya samare vijayāya ca | corasiṃhadvīpigajagavayādibhayānake || 53 || araṇye śailagahane mārge durbhikṣake tathā | salilādimanaḥ pīḍāsvabdhau potādisaṅkaṭe || 54 || prajapya nityākavacaṃ sakṛt sarvvantaratyasau | sukhī jīvati nirdvandvo niḥsapatno jitendriyaḥ || 55 || śṛṇu tat kavacaṃ devi vakṣye tava tadātmakam | yenāhamapi yuddheṣu devāsurajayī sadā || 56 || sarvataḥ sarvadātmānaṃ lalitā pātu sarvagā | kāmeśī purataḥ pātu bhagamālā tvanantaram || 57 || diśaṃ pātu tathā dakṣapārśvaṃ me pātu sarvadā | nityaklinnā ca bheruṇḍā diśaṃ pātu sadā mama || 58 || tathaiva paścimaṃ bhāgaṃ rakṣet sā vahnivāsinī | mahāvajreśvarī rakṣedanantaradiśaṃ sadā || 59 || vāmapārśvaṃ sadā pātu dūtī me tvaritā tataḥ | pālayettu diśaṃ cānyāṃ rakṣenmāṃ kulasundarī || 60 || -------------------------------------------- nityākavacaṃ tatphalañcopadiśati | tatra piśācādītyatrādiśabdenāpasmārādaya ucyante | sukhāptaye svarūpalābhāt | gavayādītyatrādiśabdaḥ śarabhādiviṣayaḥ | bhayānako bhayaṅkaraḥ | asya mārga ityuttaratrānvayaḥ | durbhikṣake maryyādāprāptādyapakarṣe | tathā samuccaye | potādītyatrādiśabdo nāvādiviṣayaḥ | asau japitā | nirdvandvaḥ śītoṣṇādidvandvapīḍādirahitaḥ athavā nirūpamaḥ | tadātmakaṃ tvadātmakamityarthaḥ | yena kavacena ahamapi śivo'pi | sarvataḥ vakṣyamāṇasakalasthāneṣu | sarvagā viśvamayatvāt | purataḥ pūrvasyāṃ diśi | tuḥ samuccaye | anantaraṃ āgneyīṃ diśamityuttaratrānvayaḥ | tathā samuccaye | nityaklinnā dakṣiṇapārśvaṃ me pātviti pūrvatrānvayaḥ | -------------------------------------------- p. 546) nityā māmūrddhvataḥ pātu sādho me pātu sarvvadā | nityā nīlapatākākhyā vijayā sarvvataśca mām || 61 || karotu me maṅgalāni sarvvadā sarvvamaṅgalā | dehendriyamanaḥprāṇān jvālāmālinivigrahā || 62 || pālayedaniśaṃ citrā cittaṃ me pātu sarvvadā | kāmāt krodhāttathā lobhānmohānmānānmadādapi || 63 || pāpānmatsarataḥ śokāt saṃśayāt sarvvataḥ sadā | staimityācca samudyogādaśubheṣu tu karmmasu || 64 || asatyakrūracintāto hiṃsātaścauryyatastathā | rakṣantu māṃ sarvvadā tāḥ kurvantvicchāṃ śubheṣu ca || 65 || nityāḥ ṣoḍaśa māṃ pāntu gajārūḍhāḥ svaśaktibhiḥ | tathā hayasamārūḍhāḥ pāntu māṃ sarvataḥ sadā || 66 || siṃhārūḍhā stathā pāntu māntarakṣagatā api | rathārūḍhāśca māṃ pāntu sarvataḥ sarvadā raṇe || 67 || -------------------------------------------- atha anantaraṃ naiṝtimityarthaḥ | tathā samuccaye | sā prāguktavaibhavā | anantaradiśaṃ vāyavīṃ diśaṃ | vāmapārśvaṃ uttarāṃ diśaṃ tvaritetyasya pālayedityuttaratrānvayaḥ | tuḥ samuccaye | anyāṃ aiśānīṃ māmityūrddhvādharāntarālasthadigupalakṣaṇārthaṃ | nityānāma daśamīnityā nityetyarthaḥ | seti nīlapatākākhyetyuttaratrānvayaḥ | nityānīlapatākākhyā nīlapatākānityetyarthaḥ | asya adho me pātviti pūrvatrānvayaḥ | sarvataḥ proktaikādaśadikṣu cakāreṇa pūrvatra pātvityetadākṛṣyate | jvālāmālinivigrahā jvālāmālinī nityetyarthaḥ | pālayedityasya pūrvatrānvayaḥ | tathā samuccaye | apiśabdaḥ samuccaye | pāpāt avivekāt saṃśayāt anadhyavasāyarūpāt ajñānāt sarvataḥ sarvatra | sadā asaṃśayarūpeṇa staimityāt śubhakarmmasviti śeṣaḥ | tuḥ samuccaye aśubheṣu karmmasu samudyogāditi sambandhaḥ | tathā samuccaye | pūrvoktakāmādipañcamyantapadaṣoḍaśakasya -------------------------------------------- p. 547) tārkṣyārūḍhāśca māṃ pāntu tathā vyomagatā stathā | bhūgatāḥ sarvadā pāntu māñca sarvatra sarvadā || 68 || bhūtapretapiśācāpasmārakṛtyādikān gadān | drāvayantu svaśaktīnāṃ bhīṣaṇairāyudhairmmama || 69 || gajāśvadvīpipañcāsyatārkṣyarūḍhākhilāyudhāḥ | asaṃkhyāḥ śaktayo devyāḥ pāntu māṃ sarvataḥ sadā || 70 || sāyaṃ prātarjapannityā kavacaṃ sarvarakṣakam | kadācinnāśubhaṃ paśyenna śṛṇoti ca matsamaḥ || 71 || grahāṇāṃ mātṛkāvidyāvigrahaṃ vigrahaṃ yataḥ | tena teṣāntu pūjārthaṃ vakṣye taddhāmamaṇḍalam || 72 || sudhāsvarairbhavedindormaṇḍalaṃ bhāskarasya tu | sudhāvyañjanarūpaṃ syāditare tanmayā yataḥ || 73 || -------------------------------------------- rakṣantu māmityatrānvayaḥ | tāḥ nityāḥ | svaśaktibhiḥ saheti śeṣaḥ | tathā prāgvat svaśaktibhiḥ sahetyarthaḥ | tarakṣagatāḥ vyāgharūḍhā api svaśaktibhiḥ sahetyarthaḥ | cakārāt svaśaktibhiḥ sahetyarthaḥ cakārāt svaśaktibhiḥ sahetyarthaḥ | tathā vyomagatāḥ svaśaktibhiḥ sahetyarthaḥ | tathā vyomagatāḥ svaśaktibhiḥ saha vyomasthā ityarthaḥ | kṛtyādikānityatrādiśabdo ḍākinyādiviṣayaḥ | gadān pīḍātaḥ | matsamaḥ śivabhūtaḥ || 71 || grahāṇāmityādibhiḥ śreyaskarātmakamityantaiścaturbhiḥ ślokairnavagrahāṇāṃ mātṛkātmakatvaṃ teṣāṃ tanmayamaṇḍalasāmānyanirmmāṇopadeśaṃ candrārkātmakatvaṃ itareṣāṃ grahāṇāñca candrārkayorviśeṣamaṇḍalaprastāvādike ca karoti | tatra mātṛkāvidyāvigrahaṃ akārādikṣakārāntamātṛkākhyavidyāsvarūpaṃ vigrahaṃ grahāṇāmityarthaḥ | vigrahamiti divyatvāt vigraha ityarthaḥ | tena kāraṇena taddhāmamaṇḍalaṃ teṣāmāvāsabhūtaṃ svarūpaṃ sudhāsvaraiḥ amṛtātmakaiḥ ṣoḍaśasvarairmaṇḍalaṃ vakṣyamāṇarūpaṃ | turviśeṣe sudhāvyañjanarūpaṃ prāgvat sudhāsvarūpavyañjanarūpamityarthaḥ | -------------------------------------------- p. 548) tena teṣāṃ maṇḍalāni taistairvvarṇairvvadāmi te | teṣāṃ navānāṃ pūjāsu tanmayaṃ navamaṇḍalam || 74 || candrārkayoḥ pṛthak pūjāsvabhyarcya maṇḍalaṃ tayoḥ | krameṇa śṛṇu deveśi sarvaśreyaskarātmakam || 75 || prākpratyagdakṣiṇodakkacatuḥsūtranipātanāt | trihastamātre janayennava koṣṭhāni teṣu vai || 76 || madhye prakoṣṭhayoḥ kṛtvā vṛttatrayamatisphuṭam | tanmadhye tiryyagūrddhañca sūtradvayanipātanāt || 77 || vidhāya navadhā madhyamīśādi vilikhet kramāt | vātādyaṣṭasvarānmadhye praṇavaṃ nabhasā yutam || 78 || -------------------------------------------- asya maṇḍalamityasyeti pūrvatrānvayaḥ | itare bhaumādayaḥ | tanmayāḥ candrādityamayāḥ | tena hetunā | taistaiścandrasūryātmakaiḥ | navānāṃ pūjāsu samudāyapūjāsu tanmayaṃ mātṛkātmakaṃ pṛthak pūjāsu svatantrapūjāsu tayoścandrārkayoḥ || 75 || prāgityādibhiranugrahamityantaiścaturdaśabhiḥ ślokairnavagrahāṇāṃ samudāyapūjāsu maṇḍalaviśeṣanirmāṇaṃ tatra teṣāṃ pūjādikañcopadiśati | tatra trihastamātre āyāmavistārābhyāṃ | teṣu koṣṭhanavake madhyaprakoṣṭasarvamadhyakoṣṭhe tadvāhyaprāgdiggatāntakoṣṭhatrayamadhyakoṣṭhe ca tanmadhye vṛttatraye sarvamadhyavṛttamadhye īśādi īśādinavakoṣṭhādyuttarakoṣṭhāntaṃ | kramāt prādakṣiṇyakramācca vātādyaṣṭasvarān akārādi ṛkārāntānaṣṭau svarānmadhye sarvamadhyasthakoṣṭhamadhyenabhasā makāreṇa vṛttavīthyoḥ vṛttatrayāntarālavīthidvayasvaropetaṃ nabhaḥ ṣoḍaśasvaraprasāritamakārākṣaraṃ | tatra maṇḍale dvādaśoditaiḥ ekonaviṃśapaṭale dhātā ityādinārddhādyena ṣaḍaviṃśena ślokena dvādaśadhā proktaiḥ | namontairityanena caturthī vibhaktyantatvaṃ tannāmnāṃ sūcitameva | te mantrā yathā oṃ dhātre namaḥ ityādi oṃ viṣṇave namaḥ ityantāḥ | somasyādyaṃ saumaśabdasyādyamakṣaraṃ so ityetat | svasaṃyuktaṃ bindusaṃyuktaṃ | tena asya tannāmnā ityuttaratrānvayaḥ | tena caturthīnamontena tannāmnā tasya proktanāmamantreṇa tatra prācīnapaṃktisthakoṣṭhatrayamadhyakoṣṭhagatavṛttamadhyagatakoṣṭhanavak e | vilikhet prāgvadīśādivindvāḍhyaṃ -------------------------------------------- p. 549) vṛttavīthyoḥ svaropetaṃ nabhasā mātṛkāṃ likhet | tatrārkamarccayettasya nāmabhirdvādaśoditaiḥ || 79 || praṇavādyairnamontaiśca bhānoḥ sarvvatra sarvvadā | somasyādyaṃ svasaṃyuktaṃ kṛtvā tena tathārccayet || 80 || tannāmnā tatra vilikhedbindvāṭyañca svarāṣṭakam | ṣoḍaśasvarayuktañca mātṛkāñca svayogataḥ || 81 || vilikhedvṛttayormmadhye madhyakoṣṭhepi taṃ likhet | dāhavahnisvasahitamarccayettatra maṇḍale || 82 || somamuktakrameṇaiva proktakāleṣu sarvvadā | nivedya śarkarādugdhapāyasaiścopacārakaiḥ || 83 || saptasvanyeṣu koṣṭheṣu kṛtvā vṛttatrayaṃ tathā | tattadvargādivarṇañca svaraistāṃ mātṛkāmapi || 84 || vilikhya madhyañca tathā kṛtvā teṣu ca tatkramāt | tattadvargākṣarāṇyākhyātryakṣarairālikhedapi || 85 || -------------------------------------------- vindvāḍhyaṃ ṝkārāntaṃ hakāraṃ ṣoḍaśasvarayuktaṃ ṣoḍaśasvaraprasāritaṃ | svayogataḥ binduyutaṃ | madhyakoṣṭhe sarvamadhyasthakoṣṭhamadhye | taṃ hakāraṃ | dāhavahnisvasahitaṃ repha īkāra bindusahitaṃ hrīṃ ityakṣaraṃ | proktakāleṣu grahaprātikūlyādiṣu | upacāraiḥ pañcabhiḥ ṣoḍaśabhirvā | anyeṣu āgneyādīśānteṣu śiṣṭeṣu | tathā yathā madhyaprākkoṣṭhayoḥ | tattadvargādivarṇaṃ bhaumādikoṣṭheṣu tatsaptagrahātmakavyañjanavargasaptakasya kacaṭatapayaśa ityādyakṣarasaptakaṃ svaraiḥ prāgvat pratyekaṃ prasāritamiti śeṣaḥ | vilikhya prāgvat vṛttavīthyormadhyaṃ sarvavṛttamadhyastavṛttamadhyaṃ | tathā kṛtvā prāgvannavadhā kṛtvetyarthaḥ | teṣu pratimaṇḍalajanitakoṣṭhanavake | tatkramāt prāgvadīśādyuttarāntaprādakṣiṇyakramāt | tattadvargākṣarāṇyākhyātryakṣaraiḥ tattadvargākṣarapañcakaṃ asminnuttaratra saptāśītitamaślokavakṣyamāṇacaturthīvibhaktyantagrahanāmākṣaratrayam evaṃ sambhūyāṣṭāvaṣṭāvakṣarāṇītyarthaḥ | madhye tattatkoṣṭhanavakasarvamadhyasthakoṣṭhamadhye | vargādyakṣaraṃ tattadvargādibhūtapūrvoktākṣarasaptakaṃ | -------------------------------------------- p. 550) madhye praṇavagarbhasthavargādyakṣaramālikhet | evaṃ kṛteṣu navasu pūjayecca navagrahān || 86 || agnyādīśāntamabhito likhennāmānyanukramāt | tryakṣarāṇi caturthyantānyarcayettaiśca tāniti || 87 || -------------------------------------------- navasu maṇḍaleṣviti śeṣaḥ | agnyādīśāntamityasya kākākṣivat pūrvaparayoranvayaḥ | ekadā pūjayediti pūrvatra anyadā likhedityuttaratra | anukramāt vakṣyamāṇakramāt | taiḥ praṇavādinamontairnāmamantraiḥ | tān grahān | iti uktaprakārataḥ | etairnāmamantraiḥ | evaṃ uktaprakārāt | teṣu maṇḍaleṣu | teṣāṃ grahāṇāṃ | te grahāḥ | tadanugrahaṃ pūjakānugrahaṃ | etaduktaṃ bhavati prākpratyagdakṣiṇodak pratyekamekahastamānāntarālaṃ sūtracatuṣṭayamāsphālya nava koṣṭhāni niṣpādya teṣu koṣṭheṣu pratyekaṃ vṛttaṃ koṣṭharekhācatuṣṭayaspṛṣṭāspṛṣṭaṃ kṛtvā tadantarekaikāṅgulamānena vṛttadvayaṃ niṣpādya sarvamadhyasthavṛttamadhyakarṇikāyāṃ samāntarālaṃ sūtradvayaṃ prākpratyagdakṣiṇodagāsphālanena navakoṣṭhāni kṛtvā tatra sarvamadhyasthakoṣṭha madhyagatavṛttatrayakarṇikāsthakoṣṭhanavakamadhyakoṣṭhe soṃ ityakṣaraṃ sādhyayutaṃ vilikhya śiṣṭakoṣṭhāṣṭake īśāduttarāntaṃ aṃ āṃ iṃ īṃ uṃ ūṃ ṛṃ ṝṃ ityaṣṭāvakṣarāṇyālikhya vāhyavṛttavīthidvayāntaḥvothyāṃ prāgvat ṣoḍaśasvaraprasāritabinduyutātāṃ makāra paṃktiṃ prādakṣiṇyāt samālikhya vāhyavīthyāṃ sabindukāṃ mātṛkāṃ prāgvat likhitvā tatastatprākpaṃktisthakoṣṭhavṛttatrayasarvamadhyakarṇikāsthakoṣṭhanavakas arvamadhye koṣṭhe hrīṃ ityakṣaraṃ sādhyādiyutaṃ vilikhya śiṣṭakoṣṭhāṣṭake prāgvadīśāduttarāntaṃ ḷṃ ḹṃ eṃ aiṃ āṃ auṃ aṃ aḥ ityaṣṭākṣarāṇi likhitvā tatra vāhyavṛttavīthidvayentarvīthyāṃ svaravikṛtāṃ binduyuktāṃ uhakārapaṃktiṃ prādakṣiṇyakramāllikhitvā tadvāhyavīthyāṃ mātṛkāñca binduyutāṃ prāgvadvilikhya tataścāgneyādīśāntakoṣṭhasaptakagatavṛttatrayamadhyakarṇikāsthakoṣṭha navakamadhyakoṣṭhe praṇavaṃ likhitvā tat praṇavamadhye yathākramaṃ kaṃ caṃ ṭaṃ taṃ paṃ yaṃ śaṃ iti tattadvargākṣarāṇyekamekaṃ likhitvā tadvahirīśakoṣṭhādyuttarakoṣṭhāntaṃ kavarga cavarga ṭavarga tavarga pavarga yavarga śavarga saptākṣarapañcakapañcakaṃ bhaumāya budhāya sauraye gurave rāhave śukrāya ketave ityetāni pratyekaṃ akṣarāṇi saptanāmāni yathākramamekaikaṃ saṃyojya evaṃ sambhūyāṣṭāvaṣṭākṣarāṇi likhitvā tattadvāhyavṛttavīthidvaye prāgvadantarantarvīthyāṃ tattadvargādyakṣarāṇi svaravikṛtāni -------------------------------------------- p. 551) bhaumaṃ budhaṃ tathā sauriṃ guruṃ rāhuñca śukrakam | ketumetaistu sarvatra mantrānuktau ca pūjanam || 88 || evaṃ navagrahāṇāntu maṇḍalānyuditāni vai | teṣveva teṣāmarccātaste kuryyustadanugraham || 89 || bhāskarendośca tadvāradvaye darśe ca pūrṇike | svoccayoḥ sthitapūjāñca maṇḍalaṃ śṛṇu pārvati || 90 || vilikhya vṛttayugalaṃ tanmadhye tiryyagūrddhvataḥ | rekhābhiraṣṭabhirmmadhye tvekāśītipade likhet || 91 || īśakoṣṭhādiparitaḥ praveśenāmṛtārṇakān | māyāntāśītisaṃkhyātānmadhye dāvagatañca tat || 92 || -------------------------------------------- yathākramamekaikapaṃktikramādālikhya tattadvāhyavāhyavīthyāṃ prāgvanmātṛkāṃ likhitvā evaṃ navamaṇḍalāni niṣpādya proktakramāṇāṃ grahāṇāṃ proktatattatprātikūlyādiṣu praṇavādicaturthīnamontairnāmamantrairarkasyoktadvādaśabhiḥ candrasya soṃ somāya namaḥ bhaumādīnāntu ūṃ bhaumāya namaḥ ityādibhiḥ ūṃ ketave namaḥ ityantaiśca proktadravyādibhirarcanāt proktaphalasiddhiḥ | evaṃ krameṇa śubhagrahā mahādikṣu aśubhagrahā vidikṣa ca bhavantīti || 89 || bhāskaretyādibhirīśvarītyantairnavabhiḥ ślokaiḥ pūjākālaṃ tatprastāvapuraḥsaraṃ candrārkayoḥ pṛthak pūjāmaṇḍalaṃ tannirmāṇadravyāṇi tatra pūjanañcopadiśati | tatra tadvāradvaye yathākramaṃ ravivāre somavāre ca | pūrṇike pūrṇāyāmityarthaḥ | svoccayoḥ sthitayoḥ āditye meṣarāśau daśamabhāgasthe madhyāhnagate ṛṣabharāśau tṛtīyabhāgagate candrenabhomadhyaṃ gate | tanmadhye vṛttayugalāntarvṛttamadhye rekhābhiraṣṭabhiḥ saṃjāyeta iti śeṣaḥ | asya ekāśītipade ityatrānvayaḥ | madhye tattatkoṣṭha madhye ityarthaḥ | amṛtārṇān aṣṭame paṭale jyākamityādi ṣaṭtriṃśaślokottarārddhaproktān jakāra jhakāra ṭhakāra vakāra sakārān ṣoḍaśasvaravikṛttān | māyāntāśītisaṃkhyātān visarjanīyāntān aśītisaṃkhyātān | madhye sarvamadhyasthakoṣṭhamadhye | -------------------------------------------- p. 552) vṛttayorantarā kṛtvā mātṛkāṃ grathitāñca taiḥ | pañcabhiśca likhettatra bimbe somaṃ samarcayet || 93 || karpūracandanābhyāntadālikhedindubimbakam | raktacandanasindūragairikairekato raveḥ || 94 || kṛtvā bimbaṃ tatra tañca pūjayet proktarūpataḥ | dvivṛttāntastiryyagūrddhvāḥ kṛtvā rekhāḥ samāntaram || 95 || ekonaviṃśaṃ tanmadhyeṣvālikhet prāgvadīritān | prāṇādikānnabho'ntāṃstu svairupetān svarairyutān || 96 || -------------------------------------------- dāvagataṃ ṭhakāramadhyasthaṃ tatpūrvaṃ candramaṇḍalakoṣṭhamadhyaproktahrīṃkāraṃ kṛtveti bhinnakramaḥ grathitaṃ kṛtvetyarthaḥ | grathitāṃ ekāntaritāṃ | taiḥ visarjanīyāntairamṛtārṇaiḥ pañcabhiḥ svaravikāravidhuraiḥ ekataḥ anyatamena raveḥ kṛtvā bimbaṃ raveriti pūrvatrānvayaḥ | tatra bimbe taṃ raviṃ proktarūpataḥ proktamantropacārādyaiḥ | dvivṛttāntaḥ vṛttadvayaṃ kṛtvā tadantarityarthaḥ | ekonaviṃśaṃ ekonaviṃśatirityarthaḥ | asya rekhā iti pūrvatrānvayaḥ | tanmadhyeṣu tadrekhājanitakoṣṭhacatuḥśatakamadhyeṣvityarthaḥ | prāgvat īśādiprādakṣiṇyapraveśagatyā | prāṇādikānnabhontān kakārādimakārāntān pañcaviṃśativarṇān | svairbindubhiḥ svarairyutān ekaikaṃ ṣoḍaśasvaravikṛtān | taiḥ kakārādimakārāntaiḥ svaravikārabhinnaiḥ | svarairbhāntayutaiḥ svaravikṛtamakārasahitaiḥ | vahnidaśārṇaiḥ agnibhūtākṣaradaśakena | lipiṃ mātṛkāṃ vilikhyetyasya lipimiti pūrvatra viśadākāramityuttaratra ca kākākṣivadanvayaḥ | tanmadhye maṇḍalamadhye | prāgvannāmamantropacārādibhiḥ | etaduktaṃ bhavati trihastāyāmavistāramānena vṛttaṃ niṣpādya tadvahirekāṅgulamāne ca vṛttaṃ niṣpādya sarvamadhyavṛttamadhye karṇikāyāṃ prākpratyagdakṣiṇodak ca aṣṭābhiraṣṭābhiḥ rekhābhiḥ samāntarālābhirekāśītikoṣṭhāni niṣpādya teṣu koṣṭheṣvīśadiggatakoṣṭhādiprādakṣiṇyapraveśagatyā proktānyamṛtākṣarāṇi svaravikṛtyā aśītisaṃkhyāni māyāntāni vilikhya śiṣṭasarvamadhyakoṣṭhamadhye ṭhakāramālikhya tadantare prāgvat hrīṃ ityakṣaraṃ sasādhyādikañca vilikhya tadvahirvṛttavīthyāṃ svaravikāravidhurāmṛtākṣarapañcakagrathitāṃ -------------------------------------------- p. 553) vṛttayorantarā taiśca pañcaviṃśativarṇakaiḥ | svarairbhāntayutairvahnidaśārṇairgrathitāṃ lipim || 97 || vilikhya viśadākāraṃ trihastāyāmavistaram | tanmadhye bhānumāvāhya pūjayet prāgvadīśvari || 98 || pīṭhe vā sudhayā klipte bhūtale vā śilātale | susamenāvṛte kṛtvā bimbānyuktāni pūjayet || 99 || evaṃ sarvatra tantresmin grahapūjā samīritā | viśeṣādeśarahite tatra tatkramatorcayet || 100 || -------------------------------------------- mātṛkāṃ vinyasya evametanmaṇḍalaṃ karpūracandanābhyāṃ viracya proktakāleṣu proktanāmamantreṇa proktopacārādyaiḥ somamarccayet | tataḥ prāgvanmānena vṛttadvayaṃ niṣpādya prāgvattatkarṇikāyāṃ prākpratyakdakṣiṇodak ca samāntarālā ekonaviṃśatyekonaviṃśatirekhāḥ samālikhya catuḥśatakoṣṭhāni niṣpādya teṣu koṣṭheṣvīśādiprādakṣiṇyapraveśagatyā kakārādimakārāntāni pañcaviṃśatimakṣarāṇi pratyekaṃ ṣoḍaśasvaravikṛtyā ṣoḍaśaṣoḍaśasaṃkhyātāni sambhūya catuḥśatasaṃkhyātāni sabindukāni vilikhya tadvahirvṛttavīthyāṃ svaravikāravidhurakakārādimakārāntaiḥ pañcaviṃśatyakṣaraiḥ svaravikṛtamakārarūpaṣoḍaśakena vahnibhūtākṣaradaśakena sambhūyaikapañcāśadakṣaraiḥ sabindukairekāntarā grathitāṃ mātṛkāṃ sabindukāṃ vilikhya evametanmaṇḍalaṃ proktaraktacandanādinā vilikhya tatra proktakāleṣu proktanāmamantrairdvādaśabhiḥ proktopacārādyairarkañcārccayet | tena proktaphalasiddhibhāgiti || 98 || pauṭhe ityādibhirvigrahā ityantaistribhiḥ ślokaistantrasādhāraṇanavagrahamaṇḍala lekhanasthānaviśeṣopadeśaṃ proktapūjātideśaṃ paṭalārthanigamanaṃ grahāṇāṃ nityātmakatvopadeśañca karoti | tatra vā vikalpe | anāvṛte janādyāvarakararahite | tara viśeṣādeśarahite tatkramataḥ viśeṣopadeśakramataḥ vidyāyāḥ nityānāmiti -------------------------------------------- p. 554) evaṃ te devi vidyāyāḥ kāladeśātmatoditā | sarvvātmanā sarvadā ca saivārcyā sarvavigrahā || 101 || rāgatattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate lokatādātmyādikathanaṃ nāma aṣṭāviṃśaṃ paṭalam || 28 || -------------------------------------------- śeṣaḥ | saiva lalitaiva arccanīyā sarvavigrahā sarvadevatāvigrahā iti || 101 || oṃ || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ ṣoḍaśanityānāṃ lokakālatādātmyādiprakāśanaparaṃ aṣṭāviṃśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 28 || oṃ tatsat || granthasaṃkhyā - aṣṭāviṃśe tu yantrāṇi proktānyekādaśātra tu | sapādāśītiradhikā vyākhyāgranthāḥ śatadvayāt || ekonatriṃśapaṭalam atha ṣoḍaśanityānāṃ homāya vidhivacchive | prācyādidigvibhāgañca maṇḍapādestu lakṣaṇam || 1 || kuṇḍānāṃ sthānanirmmāṇairnābhiyonyādilakṣaṇam | mānāni teṣāmagnestu dhyānaṃ jihvāstadarccanam || 2 || homadravyāṇi sāmānyaviśeṣāṇi hutakriyām | upakramopasaṃhārau phalāni ca yathākramam || 3 || kathayāmi śṛṇu prājñe yairmmantrī siddhimāpnuyāt | yadi kuryyād yathādṛṣṭaṃ vipanno nirayaṃ brajet || 4 || bhānorgatyā diśo jñātvā kuryyāt karmmāṇi deśikaḥ | tadgatyā dikparijñānaṃ śṛṇu vakṣye yathāvidhi || 5 || -------------------------------------------- pūrvasminnaṣṭāviṃśe paṭale ṣoḍaśanityānāṃ lokakālatādātmyādikamupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityānāṃ nityahomārthaṃ maṇḍapakuṇḍādinirmāṇādikramamupadiśati | atha ṣoḍaśanityānāmityādinā vāñchitamityantena ślokaśatarūpeṇekonatriṃśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādibhirbrajedityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ paṭalārthoddeśamuktvānyathā karaṇe pratyavāyopadeśañca karoti | tatra maṇḍapāderityatrādiśabdaḥ kuṇḍādiviṣayaḥ | yonyādītyatrādiśabdo mekhalādiviṣayaḥ | teṣāṃ maṇḍapādīnāṃ | taddhyānaṃ krūrasaumyādivibhāgāt tattaddhyānaṃ | tadarccanaṃ agnerjihlānāñcārccanaṃ | upakramopasaṃhārau purastāttantre upariṣṭāt tantre ca yaiḥ proktamaṇḍapādiguṇavidhānaiḥ | yathādṛṣṭaṃ proktaguṇavidhānavarjaṃ | nirayaṃ narakaṃ devatāprātikūlyamityarthaḥ || 4 || bhānorityādibhiḥ kalpayedityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ śaṅkucchāyayā dikparijñānakramaṃ prastāvasahitamupadiśati | tatra bhānorgatyā ādityasya dakṣiṇottarāyaṇakrama gatibhedajātayā chāyayeti yāvat | karmāṇīti maṇḍapakuṇḍādīnīti śeṣaḥ | tad gatyā bhānugatyā | susame bhūtale jalayantrādibhiriti śeṣaḥ | kṛtveti bhinnakramaḥ | -------------------------------------------- p. 556) susame bhūtale kṛtvā vṛttaṃ bhramaṇarupataḥ | tanmadhyaṃ bindumadhyantu śaṅkuṃ saṃsthāpya tasya vai || 6 || agracchāyānvayavaśādvṛtte pūrvāparadvaye | pūrvāparāhṇayoḥ kṛtvā cihetamabhitastathā || 7 || svasamānaparibhrāntyā kṛtvā vṛttadvayaṃ punaḥ | tayoḥ saṃśleṣasañjātamadhyadakṣottarasthite || 8 || sandhidvaye ca prākpratyaksūtramadhye tu vinyaset | sūtraṃ dakṣottaraṃ teṣāṃ agraiḥ prāgādi kalpayet || 9 || -------------------------------------------- vṛttaṃ kṛtveti yāvat | tanmadhyaṃ bindumadhyaṃ ityetat kriyāviśeṣaṇaṃ | vṛttamadhyastha marddhabindumadhyaṃ śaṅkumadhyaṃ yathā tathetyaryaḥ | turavadhāraṇe | tasya śaṅkorvṛtte ityetat pūrvāparayoranveti | pūrvāparadvaye pūrvāparātmikayorddhayordiśoḥ kṛtvā prāgvaccihne kṛtvetyanvayaḥ | tadabhitaḥ taccihnaddvayamabhitaḥ | tathā taddvayamavaṣṭabhya svasamāna paribhrātsyā taccihnadvayāntarālamānasya sveṣṭasārddhamānenānyonyatulyena paribhrāntyā kṛtvā vṛttadvayaṃ vṛttadvayaṃ kṛtvetyarthaḥ | tayoḥ pūrvāparayorvṛttayoḥ | saṃśleṣasañcātamadhyadakṣottarasthite ityasya uttaratra sandhidvaye ityetadviśeṣyaṃ | prākpratyaksūtramadhye prāk pratyāgātmakasūtramadhye | tuḥ samāhāre | dakṣottaraṃ dakṣiṇottaraṃ teṣāṃ maṇḍapādīnāṃ sūtraiḥ agraiḥsūtrāgraiḥ | etaduktaṃ bhavati jīmūtaughapariveṣṭitabhānau divase chadirādibhiranāvṛte deśe jalayantrādibhiḥ sūsamīkṛtasya darpaṇodarasaṅkāśasya bhūtalasya madhye binduṃ kṛtvā tadavaṣṭambhataḥ pratidiśaṃ dvādaśāṅgulamānaṃ vṛttaṃ niṣpādya tatra ṣaḍaṅgulamānapariṇāhamūlamuttarottarapariṇāhāpacayena sūcīmātrīkṛtāgrapariṇāhamṛjvākṛti śaṅkuṃ dvādaśāṅgulamānacchāyāsahitaṃ vṛttākāraṃ śilpivareṇa nirmitaṃ tadvṛttamadhyastha bindumadhye yathā śaṅkumūlapariṇāhamadhyaṃ bhavati tathā saṃsthāpya tacchaṅghucchāyāgrasya pūrvāhṇe tadvṛttarekhāpaścimabhāge yatra sampātastatra ca tato'parāhṇe tacchaṅkhucchāyāgrasya tadvṛttarekhāpūrvabhāge yatra sampātastatra ca cihnaṃ vidhāya tatcihnadvayaprāpi yat sūtraṃ tat pūrvāparaṃ parikalpitacihnadvayāvaṣṭambhena taccihnāntarālamānasya sveṣṭādhikenārddhamānenānyonyasamena kiñcidanyonyasaṃśliṣṭaṃ pūrvāparaṃ vṛttadvayaṃ vidhāya tadvṛttarekhādakṣiṇottarasandhidvayaprāpi prākpaścimasūtramadhyagatyā tiryyagrūpeṇa yatsūtraṃ taddakṣiṇottaraṃ -------------------------------------------- p. 558) rājñāṃ homābhiṣekādiprayogārthantu maṇḍapam | vidadhyānnavahastena vistārāyāmasaṃyutam || 10 || ṣoḍaśastambhasaṃyuktaṃ caturdvāraṃ sutoraṇam | udumbaravaṭāśvatthaplakṣaiśchadanamālayā || 11 || pihitāśeṣakoṇañca tattraibhāgaikabhāgataḥ | vidadhyānmadhyato vedīṃ karamātrasamunnatām || 12 || darpaṇodarasaṅkāśamadhyāṃ tadabhitastathā | prāgādidikṣu koṇeṣu vahnyādiṣu ca kalpayet || 13 || -------------------------------------------- parikalpya tat prākpratyagdakṣiṇottarasūtradvayasampātāt vakṣyamāṇaparikalpitasūtrāgraistaisteṣāṃ maṇḍapakuṇḍādīnāṃ prāk pratyagdakṣiṇottarātmakadikcatuṣṭayaṃ kalpayediti || 9 || rājñāmityādibhirlakṣaṇamityantairdaśabhiḥ ślokaiḥ maṇḍapanirmāṇakramaṃ tatra vedīkuṇḍanirmāṇasthānāni copadiśati | tatra navahastena vistārāyāmasaṃyutaṃ navahastamānavistāreṇa navahastamānāyāmena saṃyutaṃ | ṣoḍaśastambhasaṃyuktaṃ prākpratyagdakṣiṇodak ca pratyekaṃ samāntarālaṃ prasāritasūtracatuṣṭayaṣoḍaśasandhiṣviti śeṣaḥ | caturdvāraṃ dikṣviti śeṣaḥ | chadanamālayā darbhamālayā | pihitāśaṣakoṇaṃ pihitāśeṣakoṇabhaktiṃ | tattraibhāgaikabhāgataḥ maṇḍapasya tribhāgaikabhāgataḥ | madhyataḥ maṇḍapamadhyasthastambhacatuṣṭayamadhyataḥ | tadabhitaḥ vedomabhitaḥ tathā ekatriṃśe paṭale vakṣyamāṇameṣādimīnāntadvādaśarāśisthānātmakeṣu | caḥ samuccaye | kalpayedityasya kuṇḍānītyanenottaratrānvayaḥ | catuṣkaṃ kuṇḍānāmiti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati prākpratyagdakṣiṇodak ca nava navahastamānavistārāyāmena vāhyakoṇacatuṣṭaye caturbhiḥ pratidiśaṃ dvidvikramāddikcatuṣṭayeṣṭabhirmadhyabhaktimabhitaḥ koṇacatuṣṭaye caturbhiśca sambhūya ṣoḍaśastambhaiḥ saṃyutaṃ niḥśeṣapihitakoṇacatuṣṭayaṃ prāgādiṣu maṇḍapacaturdvāreṣu udumbaravaṭāśvatthaplakṣākhyadugdhatarubhiḥ kramāt kalpitachadanamālayopetena toraṇacatuṣṭayena yutaṃ trihastamānavistārāyāmātmakabhaktinavakopetaṃ maṇḍapaṃ vidhāya tanmadhyacatuḥstambhamadhyasthabhaktimadhye tvekahastamānonnatiyuktāṃ trihastāyāmavistārāṃ -------------------------------------------- p. 558) kuṇḍānyaṣṭau catuṣkañca teṣāṃ rupañca nāmakam | nirmmāṇaṃ sakalaṃ vakṣye yathāvidhi tavānaghe || 14 || tulākulīrameṣāṇāṃ makarasya ca deśataḥ | vidadhyādvṛttakuṇḍāni cararāśicatuṣṭaye || 15 || vṛṣe siṃhe vṛścike ca kumbhe ca sthirarāśiṣu | vidadhyāccaturasrāṇi tataḥ kuṇḍānyanukramāt || 16 || mithune kanyakāyāñca cāpe mīne krameṇa vai | ubhayātmasu kurvīta yonikuṇḍāni maṅgale || 17 || -------------------------------------------- vistārāṃ darpaṇodarasaṅkāśāṃ vedīṃ vidhāya tat parito vāhyabhaktyaṣṭake dvādaśarāśisthāneṣu pratidiśaṃ dvidvikrameṇa kuṇḍāṣṭakaṃ pratikoṇamekaikakrameṇa kuṇḍacatuṣṭayañca sambhūya dvādaśakuṇḍāni vakṣyamāṇakrameṇa nṛpāṇāṃ homābhiṣekādimaṅgalaprayogārthaṃ vidadhyāditi | teṣāṃ dvādaśānāṃ kuṇḍānāṃ rūpaṃ caturasrādyātmakaṃ | kulīraśabdena karkaṭarāśirucyate | caḥ samāhāre | deśataḥ deśe | vṛttakuṇḍāni vṛttākārāṇi kuṇḍāni | sthirarāśiṣu proktavṛṣādiṣu caturṣu | vidadhyāccaturasrāṇi caturasracatuṣṭayaṃ vidadhyādityarthaḥ kuryāt kuṇḍāni tāni catvāri caturasrāṇi | anukramādvakṣyamāṇakramāt kuṇḍāni kuryyādityarthaḥ | ubhayātmasu proktamithunādiṣu caturṣu rāśisthāneṣu yonikuṇḍāni yonyākāravakṣyamāṇalakṣaṇakuṇḍāni | maṅgale prayoge iti śeṣaḥ | amaṅgaleṣu prayogeṣviti śeṣaḥ | careṣu cararāśisthāneṣu arddhaśaśāṅkakaṃ arddhacandrākārāṇi | sthireṣu sthirarāśiṣu | api śabdena pūrvakuṇḍānītyetadākṛṣyate | trikoṇāni trikoṇākārāṇi | pareṣu ubhayarāśiṣu | turviśeṣe | catuṣṭaye koṇānāmiti śeṣaḥ | aṣṭakoṇe aṣṭāsre | etaduktaṃ bhavati proktamaṇḍapavāhyasthabhaktyaṣṭake prāgādicaturdiggatāsu catasṛṣu bhaktiṣu ekasyāmekasyāṃ dvidvirāśikrameṇa koṇadiggatāsu bhaktiṣvekaikakrameṇa sambhūya prākpaṃktigatasthānadvaye tūttarasthānamārabhya prādakṣiṇyakrameṇeśānakoṇabhaktiparyyantaṃ meṣādidvādaśarāśisthānāni parikalpya teṣu sthāneṣu maṅgalaprayoge meṣakarkaṭatulāmakararāśiṣu vṛttakuṇḍāni catvāri vṛṣasiṃhavṛścikakumbharāśiṣu caturasrakuṇḍāni catvāri mithuna -------------------------------------------- p. 559) amañgaleṣu kurvīta careṣvarddhaśaśāṅkakam | sthireṣvapi trikoṇāni pareṣu tu catuṣṭaye || 18 || pañcāsrañca ṣaḍasrañca cāṣṭakoṇe sakarṇikam | evaṃ navānāṃ kuṇḍānāṃ śṛṇu mānādilakṣaṇam || 19 || madhyamāṅgulimadhyasthaparvaṇaḥ pariṇāhataḥ | tṛtīyāṃśo bhavedatra tantre sarvatra cāṅguliḥ || 20 || taiścaturbhirbhavenmuṣṭirvitastistattribhirguṇaiḥ | aratnistaddvayena syāddhastastaddvayataḥ śive || 21 || taddvayantu bhavedvyāmaḥ tanmānaṃ syānnaronnatiḥ | ṣaṇavatyaṅgulā sā syāttanmānaiḥ kuṇḍakalpanam || 22 || -------------------------------------------- kanyācāpamīnarāśiṣu yonyākārāṇi catvāri kuṇḍāni ca punaramaṅgalaprayoge tanmeṣādicararāśicatuṣṭaye arddhacandrākārakuṇḍacatuṣṭayaṃ sthirarāśicatuṣṭaye trikoṇā kārakuṇḍacatuṣṭayaṃ ubhayarāśicatuṣṭaye kramāt pañcāsraṣaḍasrasaptāsrāṣṭāsrātmakānyekaika kuṇḍāni ca kṛtvā sambhūya vṛttacaturasrayonyarddhacandratrikoṇapañcāsraṣaḍasrasaptāsrāṣṭāsrāṃṇ āṃ navavidhānāṃ kuṇḍānāṃ mānādilakṣaṇaṃ śṛṇviti || 19 || madhyametyādibhiḥ kalpanamityantaistribhiḥ śloktairaṅgulyādimānakramaṃ kuṇḍamānavāsanāñcopadiśati | tatra madhyamāṅgulītyādinā ślokenaitaduktaṃ bhavati yajamānadakṣiṇahastasya madhyamāṅgulimadhyaparvapradeśapariṇāhamānaṃ tridhā kṛtvā teṣāṃ trayāṇāmaṃśānāmekoṃśaḥ sarvatrāsmin tantre'ṅgulimānaṃ bhavediti | taiścaturaṅgulimitāṃśairmuṣṭiriti nāma vitastiḥ nāma tattribhirguṇaistriguṇitairmmuṣṭimānāṃśairddvādaśāṅgulamānerityartha ḥ | aratniḥ saṃjñā taddvayena vitastidvayena | aṅgulicaturviṃśatyeti yāvat | hastaḥ saṃjñā taddvayataḥ aratnidvayena aṣṭacatvāriṃśadaṅgulibhiriti yāvat | śive iti devīsambuddhiḥ | taddvayaṃ hastadvayaṃ vyāmaḥ nāma tanmānaṃ vyāmamānaṃ | naronnatiḥ narāṇāṃ mānamityarthaḥ | sā naronnatistanmānaiḥ ṣaṇavatyaṅgulamānaiḥ avayavaiḥ pramāṇaiśca | etaduktaṃ bhavati sarveṣāṃ kuṇḍānāmāyāmavistārakhyātānāṃ pratyekaṃ caturviṃśatyaṅgulaviśiṣṭatvāt sambhūya dvāsaptatyaṅgulaiśca tairmekhalānāmut sedhavistārayoḥ pratyekaṃ dvādaśāṅgulaviśiṣṭatvalābhāt tābhyāṃ sambhūya? ṣaṇavatyaṅgalātmakatvācca -------------------------------------------- p. 560) prākpratyak sūtramāsphālya tanmadhye cihnakalpanam | kṛtvā tatpūrvataḥ paścāddvādaśāṅgulamānataḥ || 23 || paraṃ pramṛjya tatrāpi vidadhyāccihnayugmakam | prākpratyakcihnamānena tayorevāvalambataḥ || 24 || dakṣiṇottarato haṃsapade kṛtvā tatastayoḥ | prasāryya sūtraṃ taccāpi mārjayitvoktamānataḥ || 25 || tatastadagrāṇyālamvya madhyacihnasya mānataḥ | kuryāddhaṃsapadaṃ koṣṭhānyabhitasteṣu pātayet || 26 || -------------------------------------------- pariṇāhataḥ ṣaṇavatyaṅgulātmakatvācca tatsaṃkhyāṅgulamitapuruṣadehonnati samānāni kuṇḍānīti || 22 || prāgityādibhirmānata ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ samacaturasrakuṇḍanirmāṇakramaṃ taccaturasre kuṇḍe'nyatarakuṇḍanirmāṇaṃ prastāvasahitamupadiśati | tatra tanmadhyaprākpratyaksūtramadhye cihnakalpanaṃ kṛtvā cihnaṃ kṛtvetyarthaḥ | tatpūrvataḥ paścimāccihnāt pūrvataḥ | paścācca dvādaśāṅgulamānataḥ pratyekamiti śeṣaḥ | paraṃ adhikaṃ tatrāpi ubhayataḥ proktadvādaśadvādaśāṅgulamānepi | tayoḥ prākpratyakcihnayoḥ avalambataḥ avaṣṭambhataḥ bhramādityarthaḥ | tayordakṣiṇottarahaṃsapadayoḥ taddakṣiṇottaratiryyaksūtramānataḥ dvādaśāṅguladvādaśāṅgulamānataḥ adhikamiti śeṣaḥ | tadagrāṇi prāk pratyagdakṣiṇottarasūtracatuṣṭayāgrāṇi madhyacihnasya mānataḥ dvādaśāṅgulamānataḥ pātayedityasya catuṣṭayamityatrānvayaḥ | etaduktaṃ bhavati prākkalpitadikkramāt prākpratyagāyataṃ sūtramāsphālya tanmadhye cihnaṃ kṛtvā taccihnāt pūrvataḥ paścimataḥ ca dvādaśāṅguladvādaśāṅgulamāne cihne kṛtvā tattadadhikāṃśaṃ mārjayitvā taccihnadvayāvaṣṭambhena tatsūtraṃ tulyamānabhrameṇa pūrvāparataḥ kiñcidanyonyasaṃśliṣṭavṛttadvayaṃ vidhāya tayordakṣiṇottarahaṃsapadaprāpi prākpratyagbrahmasūtramadhyasthahaṃsapadasambhedāddakṣiṇottaraṃ sūtramāsphālya tatrāpi madhyacihnāddvādaśāṅgūladvādaśāṅgulamāne dakṣiṇottarataścihnadvayaṃ vidhāya tattadadhikāṃśañca mārjayitvā tattatsūtrāgracatuṣṭayāvalambanena dvādaśadvādaśāṅgulamānena caturṣu koṇeṣvapi haṃsapadacatuṣṭayaṃ vidhāya tattadagrāttattaddhaṃsapadaprāpi prāk pratyak sūtradvayaṃ dakṣiṇottarasūtradvayañca sambhūya sūtracatuṣṭayamāsphālya -------------------------------------------- p. 561) catuṣṭayantu sūtraṃ ca caturasraṃ bhavet samam | tasminnanyāni kuṇḍāni vadāmi tava mānataḥ || 27 || teṣāṃ proktakrameṇaiva carādiṣu tu rāśiṣu | mānanirmmāṇayorvakṣye vidhānaṃ susphuṭaṃ śive || 28 || tanmadhyāṣṭādaśāṃśena prāksūtrāgraṃ vikāśayet | tiryyaksūtrādvahistena mānena bhramayettathā || . 29 || madhyacihnāvalambena bhavettadvṛttakuṇḍakam | caturasrābhitaḥ sā tu tyājyā bhūranyatastathā || 30 || labhyate sarvakuṇḍeṣu tena sarvāṇi sarvataḥ | tatsamānyeva jāyante ṣaṇavatyaṅgulātmanā || 31 || tanmadhye daśamāṃśaṃ tu parityajyādha ūrddhataḥ | teṣāṃ śaśāṅkamānena tanmadhyādbhrāmayettathā || 32 || -------------------------------------------- samacaturasraṃ kuryyāditi | tasmin samacaturasre anyāni vṛttādīni mānataḥ caturasrakuṇḍaproktaṣaṇavatyaṅgulamānānyūnādhikamānata iti yāvat || 27 || teṣāmityādibhirātmanā ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ saprastāvaṃ vṛttakuṇḍanirmāṇakramādikamupadiśati | tatra teṣāṃ kuṇḍānāṃ susphuṭaṃ gamakaṃ | śive iti sambuddhiḥ | tanmadhyāṣṭādaśāṃśena caturasramadhyasatramānasyāṣṭādaśāṃśena | tiryyaksūtrādvahirdakṣiṇottarāyatatiryyaksūtratraye prāksūtrādvahiḥ | tathā abhitaḥ paritaḥ koṇeṣu caturṣu | sā bhūḥ | anyataḥ anyasmin dikcatuṣṭaye ityarthaḥ | tena vakṣyamāṇavidhānena | sarvāṇi kuṇḍāni | tatsamāni caturasrapariṇāhamānasamāni | etaduktaṃ bhavati prāgvat samacaturasraṃ kṛtvā tanmadhyaviṣkambhamānamaṣṭādaśadhā vibhajya teṣvekāṃśamānāt prāggatadakṣiṇo rāyātatiryyaksūtrādbahiḥ prākpratyagāyatasūtraṃ prāgagraṃ niḥsāryya tanmānena caturasramadhyasthahaṃsapadamadhyāvalambanena bhramādvṛttākaraṃ kuṇḍamānaṃ kalpayet | evaṃ kṛte koṇacatuṣṭaye vṛttādvahirgataṃ bhūmimānaṃ dikcatuṣṭaye labhyate tasmāt sarvakuṇḍāni vakṣyamāṇavidhānena ṣaṇavatyaṅgula pariṇāhataścaturasrakṣetrasamāni bhavantīti || 31 || -------------------------------------------- p. 562) arddhacandrākṛtiryena bhavet kuṇḍaṃ tadīritam | yena dvayaṃ carāṇāṃ syādrāśīnāṃ kramataḥ śive || 33 || tasyaiva ṣaṣṭhamaṃśantu pārśvayostu vikāśayet | pratyekaṃ paścimaṃ sūtraṃ tanmānenātha sūtrayoḥ || 34 || vinyāsādbrahmasūtrāntaṃ taddvayāgrāvalambanāt | kuṇḍaṃ trikoṇamuditaṃ caturṣu sthirarāśiṣu || 35 || -------------------------------------------- tanmadhye ityādinā śive ityantena ślokadvayenārddhacandrākārakuṇḍanirmāṇa vidhānopadeśaṃ tasya vṛttakuṇḍasyoktacararāśyātmakatvanigamanañca karoti | tatra tanmadhye daśamāṃśaṃ caturasrabrahmasūtramānasya daśamāṃśaṃ | tuḥ samāhāre | adha ūrddhataḥ prākpaścimataḥ | tanmadhyāt paścimadiggatatiryyaka sūtrādadho'ṣṭāṃśamāne kalpitadakṣiṇottarāyatatiryyaksūtramadhyāttathā tatsūtradakṣiṇottarāgrāvadhīti yāvat | yena vidhānena ityanena dakṣiṇottaratiryyak sūtrāgradvayaṃ caturasrādvahistrīṃstrīnaṃśān prasārayedityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati caturasrasya madhyaviṣkambhamānaṃ daśadhā vibhajya teṣvekaikāṃśaṃ tat prāk paścimataḥ parityajya cihnadvayaṃ kṛtvā tatpaścimacihnāddakṣiṇottarāyatatiryyak sūtraṃ taccaturasrādvahirapyaṃśatrayatrayādhikamāsphālya tadagradvayāvadhi tatkalpitapaścimasūtrabrahmasūtrasandhimadhyāvalambanena kalpitāgracihnāvadhyaṣṭāṃśamānena bhramādarddhacandrākṛti kuṇḍaṃ bhavediti | etadvayaṃ vṛttākārakuṇḍamarddhacandrākārakuṇḍaṃ ca kramataḥ maṅgalāmaṅgalayoḥ | śive iti sambuddhiḥ || 33 || tasyaivetyādinā rāśiṣvityantena ślokadbhayena trikoṇakuṇḍanirmāṇakramamupadiśati | tatra tasyaiva caturasrasyaiva | pārśvayordakṣiṇottarayoḥ | tanmānena prasāritasūtramānena | taddvayāgrāvalambanāt prasāritapaścimasūtradvayāgrāvalambanāt | etaduktaṃ bhavati prāgvaccaturasraṃ kṛtvā tat brahmasūtraṃ prāgagraṃ vahirgatyā prasāryya taccaturasraviṣkambhamānaṃ ṣoḍhā vibhajya teṣvekaikāṃśena paścimatiryyak sūtrāgradvayaṃ pārśvayorvahiḥ prasārthya tadagradvayāt tatsūtramānopetasūtradvayasya prāk prasāritabrahmasūtrasya ca yatra sampātastadavadhyāsphālya tryasraṃ kuṇḍaṃ kalpayet | etadamaṅgalaprayoge sthirarāśiṣu caturṣūditamiti || 35 || -------------------------------------------- p. 563) tanmadhyapañcamāṃśena vikāśya brahmasūtrakam | pūrvataḥ paścimadvandvaṃ koṣṭhayormmadhyadeśataḥ || 36 || tatkoṇamānena tathā bhrāmayet paścimāgrakān | uttarāgrāvadhi tathā dakṣiṇāgrāvadhi priye || 37 || tanmadhyatiryyaksūtrāgradvayāvaṣṭambhatastathā | vikāśitabrahmasūtrāvadhi sūtradvayaṃ bhavet || 38 || yoni kuṇḍamidaṃ bhadre syāccaturṣūbhayātmasu | rāśiṣu proktakalyāṇakarmmasūktārthasiddhikṛt || 39 || tanmadhyasaptamāṃśena brahmasūtraṃ vikāśya tat | mānena parito bhrāntyā kṛtvā vṛttaṃ tathā tataḥ || 40 || -------------------------------------------- tanmadhyetyādibhiḥ siddhikṛdityantaiścaturbhiḥ ślokairyonikuṇḍanirmāṇasandhānaṃ taduktanigamanaṃ tatphalañcopadiśati | tatra tanmadhyapañcamāṃśena caturasrasya madhyamānapañcamāṃśena tatkoṇamānena tanmadhyakoṇayorantaramānena paścimāgrakān uttarāgrāvadhi brahmasūtrapaścimāgrādimadhyastha tiryyak sūtrottarāgrāvadhi tathā dakṣiṇāgrāvadhi brahmasūtrapaścimāgrādi madhyasthatiryyaksūtradakṣiṇāgrāvadhi | priye iti devīsambuddhiḥ | tanmadhyatiryyaksūtrāgradvayāvaṣṭambhataḥ caturasramadhyasthadakṣiṇottara sūtrāgradvayāvaṣṭambhena | bhadre iti devīsambuddhiḥ | etaduktaṃ bhavati caturasramadhyasūtramānapañcamāṃśena brahmasūtrasya prāgagraṃvahirvikāśya tatkoṣṭhacatuṣṭayātmakacaturasrapaścimabhāgasthadakṣiṇottarakoṣṭhayordv ayoḥ naiṛtyādīśāntamāgneyādivāyavyāntaṃ koṇasūtradvayāsphālanena lakṣitatatsūtradvayasampātaviditamadhyadeśāvaṣṭambhata stattatkoṇāvadhimānenāttarakoṣṭhe prāk brahmasūtrapaścimāgrādidakṣiṇauttaramadhyatiryyaksūtrottarāgrāvadhi taddakṣiṇakoṣṭhe tatsūtrapaścimāgrādi taddakṣiṇāgrāvadhi ca bhramāttanmadhyatiryyaksūtrāgradvayamārabhya prākprasāritabrahmasūtrāgrāvadhi sūtradvayāsphālanena ca kalpitatatmaṅgalakarmasūbhayarāśyātmakasthānacatuṣṭaye proktaṃ yoni kuṇḍamuktaphalasiddhikaramiti || 39 || tanmadhyetyādinā kuṇḍakamityantena ślokadvayena pañcāsrakuṇḍanirmmāṇavidhāna mupadiśati | tatra tanmadhyasaptamāṃśena caturasramadhyasūtramānasya saptamāṃśena taditi brahmasūtramityasya viśeṣaṇam | mānena vikāśitamānena kṛtvā vṛttaṃ kṛtvetyarthaḥ | -------------------------------------------- p. 564) tattryaṃśamānāttadvṛtte kṛtvā cihnāni tatra vai | pātayet pañcasūtrāṇi tat syāt pañcāsrakuṇḍakam || 41 || tanmadhyaṣoḍaśāṃśena vikāśya brahmasūtrakam | tena mānena ca tathā kṛtvā vṛttamatisphuṭam || 42 || tadvṛtte vṛttamadhyasya kuryyādarddhena cāṅkanam | tatra ṣaṭsūtrapātena bhavet kuṇḍaṃ ṣadasrakam || 43 || tanmadhyadaśamāṃśena vikāśya brahmasūtrakam | tena mānena sambhrāntyā kṛtvā vṛttaṃ tathā tataḥ || 44 || taccatuḥṣaṣṭibhāgeṣu trayastriṃśāṃśamānataḥ | vṛtte vidhāya cihnāni saptasūtrāṇi pātayet || 45 || -------------------------------------------- tathā tataścaturasramadhyasthahaṃsapadamadhyāvalambanata ityarthaḥ | tattryaṃśamānāt taccaturasramadhyasūtratripādamānena tatra teṣu cihneṣu | etaduktaṃ bhavati prāgvaccaturasraṃ kṛtvā tanmadhyamānasya saptamāṃśena brahmasūtraprāgagraṃ vahiḥ vikāśya tanmānena taccaturasramadhyasthahaṃsapadāvalambanato bhramādvṛttaṃ niṣpādya taccaturasramadhyasūtraṃ caturddhā kṛtvā teṣvaṃśatrayeṇāṃśatrayeṇa tadvṛtte brahmasūtraprāgagrādiparitaḥ pañcacihnāni vidhāya tattaccihnāccihnaṃ jyārūpāṇi pañcasūtrāṇyāsphālya tattaccāparūpavṛttakhaṇḍamārjanāt pañcāsraṃ kuṇḍaṃ maṅgalakarmmaṇi mithunarāśisthānavahnidik proktaṃ bhavediti || 41 || tanmadhyetyādinā ṣaḍasrakamityantena ślokadvayena ṣaḍasrakuṇḍanirmāṇavidhānamupadiśati | tatra tanmadhyaṣoḍaśāṃśena caturasrabrahmasūtramānasya ṣoḍaśāṃśena vikāśya caturasrādvahiriti śeṣaḥ | tathā prāgvat | vṛttamadhyasya haṃsapadamadhyāt brahmasūtramānasya | aṅkanaṃ cihnaṃ | etaduktaṃ bhavati prāgvaccaturasraṃ vidhāya tanmadhyamānaṃ ṣoḍaśadhā vibhajya teṣvekāṃśena brahmasūtrāgraṃ vahirvikāśya tanmānena caturasramadhyasthahaṃsapadamadhyāvalambanena bhramādvṛttaṃ niṣpādya tanmadhyaviṣkambhamānārdhena tanmadhya tiryyaksūtradakṣiṇāgrādi parito vṛtte cihnaṣaṭkaṃ vidhāya tattaccihnāccihnajyārūpaṃ sūtraṣaṭkamāsphālya tattaccāparūpavṛttakhaṇḍamārjanenāmaṅgale karmaṇi kanyārāśisthānaniṝtidik proktaṃ ṣaḍasrakuṇḍaṃ bhavediti || 43 || tanmadhyetyādibhiḥ śive ityantaistribhiḥ ślokaiḥ saptāsrakuṇḍanirmāṇavidhānaṃ tat -------------------------------------------- p. 565) tat saptāsraṃ bhavet kuṇḍaṃ cāpagaṃ vāyudiggatam | samastavairināśāya proktaṃ kuṇḍamidaṃ śive || 46 || tanmadhyasya caturviṃśamāne vāhyepi pūrvavat | vidhāya caturasrantu pūrvakoṇārddhamānataḥ || 47 || koṇādabhita evāsya kṛtvā cihnāni cāṣṭa vai | teṣu cihneṣu kṛtvāṣṭa sūtrāṇi paritaḥ śive || 48 || -------------------------------------------- phalañcopadiśati | tatra tanmadhyadaśamāṃśena caturasramadhyasūtrasya daśamāṃśena vikāśya caturasrādvahiriti śeṣaḥ | kṛtvā vṛttaṃ vṛttaṃ kṛtvetyarthaḥ | tathā prāgvat | tataḥ anantaramiti śeṣaḥ | taccatuḥṣaṣṭibhāgeṣu caturasramadhyasūtrasya catuḥṣaṣṭibhāgeṣu trayastriṃśāṃśamānataḥ trayastriṃśadaṃśamānataḥ | cāpagaṃ cāparāśisthānagataṃ | etaduktaṃ bhavati prāgvat samacaturasraṃ kṛtvā tanmadhyamānaṃ daśadhā vibhajya teṣvekāṃśamānena tadbrahmasūtraṃ bahiḥ vikāśya tanmānena taccaturasramadhyasthahaṃsapadamavaṣṭabhya vṛttaṃ kṛtvā taccaturasramadhyasūtramānaṃ catuḥṣaṣṭibhāgīkṛtya teṣu trayastriṃśadaṃśamānena brahmasūtraṃ prāgagrādārabhya vṛtte saptacihnāni kṛtvā tatra cihnāccihnaṃ jyārūpeṇa saptasūtrāṇyāsphālya tattaccāparūpavṛttakhaṇḍamārjanādetat saptāsraṃ vāyudiggatacāparāśisthāne proktaṃ vairināśakaraṃ kuṇḍaṃ bhavediti || 46 || tanmadhyetyādibhiḥ krameṇa vai ityantaistribhiḥ ślokaiḥ aṣṭāsrakuṇḍanirmāṇavidhānaṃ proktakuṇḍānāṃ mekhalādinirmāṇavidhānakathanaprastāvasahitamupadiśati | tatra tanmadhyasya caturasramadhyasūtrasya | caturviṃśamāne caturviṃśāṃśamāne | bāhye caturasrāditi śeṣaḥ | pūrvakoṇārddhamānataḥ pūrvalikhitacaturasrakoṇasūtrasyārddhamānena | koṇādabhitaḥ koṇacatuṣṭayādubhayoḥ pārśvayoḥ | kṛtvā cihnāni cihnāni kṛtvetyarthaḥ | śive iti sambuddhiḥ | etaduktaṃ bhavati pūrvavaccaturasraṃ vidhāya tanmadhyasūtramānaṃ caturviṃśatidhā vibhajya teṣvekaikāṃśamānāttadvahiḥ pratidiśaṃ prasāritasūtrāgre pūrvavaccaturasraṃ proktakrameṇa vidhāya tatkoṇasūtrasyārddhamānena vāhyacaturasre koṇacatuṣṭayavyatyāsāvaṣṭambhādubhayataḥ pratirekhaṃ cihnadvayaṃ kramāt sambhūyāṣṭacihnāni kṛtvā tatra cihnāccihnaṃ prāgvat sūtracatuṣkamāsphālya tadvahirgata koṇamārjanādīśadiksthamīnarāśiproktamaṣṭāsraṃ kuṇḍaṃ kalpayediti | eteṣāṃ kuṇḍānāṃ | -------------------------------------------- p. 566) kuryyādaṣṭāsrakaṃ kuṇḍameteṣāṃ mekhalādikam | pravakṣyāmi śṛṇu prājñe samuddiṣṭaṃ krameṇa vai || 49 || vṛttamadhyabhuvo mānaṃ triguṇaṃ vibhajet kramāt | svavāñchitena mānena tadasrāṇi bhavanti hi || 50 || evaṃ yantrādiṣūkteṣu ṣaṭtriṃśeṣu vidhirbhavet | kuṇḍeṣu ca tathā koṭihomādiṣu samīritam || 51 || prokteṣvanyatame kuṇḍe navahastapramāṇake | kārayet koṭihomantu puruṣairaṣṭabhistathā || 52 || digvidiksthaiḥ kramāt pañcavāsaraiḥ sarvasiddhaye | teṣāñca dakṣiṇāṃ dadyāt pūjāpraṇatipūrvakam || 53 || -------------------------------------------- mekhalādikamityatrādiśabdo yonyādiviṣayaḥ | prājñe iti sambuddhiḥ || 49 || vṛttetyādinā samīritamityantena ślokadvayenāṣṭāsrayantrakuṇḍādikalpanopāyopadeśaṃ proktanigamanañca karoti | tatra vṛttamadhyabhuvaḥ vṛttamadhyaviṣkambhasya | triguṇaṃ triguṇitaṃ | svavāñchitena svavāñchitāsrimānena | tadasrāṇi aṣṭāsrayantrakuṇḍāni | ukteṣu pañcaviṃśe paṭale | cakāraḥ samuccaye | koṭihomādiṣu vakṣyamāṇeṣu atrādiśabdo mahāsaṃkhyahomādiviṣayaḥ | etaduktaṃ bhavati proktakramādvṛttaṃ kṛtvā tanmadhyaviṣkambhamānaṃ svābhīṣṭāsrisaṃkhyayā vibhajya teṣu tattadaṃśamānena vṛtte paritaścihnāni sveṣṭāsrisaṃkhyāni vidhāya tattaccihnāccihnaṃ jyārūpāṇi sūtrāṇi sveṣṭāsrisaṃkhyānyāsphālya tattaccāparūpāṇi vṛttakhaṇḍāni mārjayitvā evaṃ mātṛkāpaṭaloktaṣaṭtriṃśāsrādiyantreṣu tattatkuṇḍeṣu ca koṭyādimahāsaṃkhyahomaproktakuṇḍeṣu ca vidhānaṃ samīritamiti || 51 || prokteṣvityādibhirāstikairityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ koṭihomakuṇḍapramāṇaṃ hotṛsaṃkhyāṃ taddhomaprakāraṃ hotṛdakṣiṇāṃ gurudakṣiṇāṃ tatkoṭihomakarttavyakālaviśeṣāṃstadvidyāṃ hotṛlakṣaṇañcopadiśati | tatra prokteṣu maṅgalāmaṅgalatvabhedataḥ anyatame tattadanuguṇe | navahastapramāṇake āyāmena vistāreṇa ca | tathā vakṣyamāṇalakṣaṇairvidyāvidbhiḥ | -------------------------------------------- p. 567) gocarmmadvayamātrantu bhuvaṃ gāṃ prasrutastanīm | mahiṣīṃ saprajāmaśvadāsadāsīvibhūṣaṇām || 54 || vāsāṃsi hemaniṣkāṇāṃ śataṃ teṣāmathaikaśaḥ | tato gurośca tānyeva taiḥ samānamudīritam || 55 || divyotpāteṣu rogārttau ghore ca ripunigrahe | tathā digvijaye'nyasya parakṛtyādisambhave || 56 || kārayet koṭihomantu vidyayā nityayādyayā | surūpaiśca suśīlaiśca nityābhaktaistathāstikaiḥ || 57 || proktānāṃ sarvakuṇḍānāṃ aratnikhātamātrakam | koṭihomasya kuṇḍasya khātamūrddhantu tasya vai || 58 || -------------------------------------------- kramāt triṃśatpaṭalavakṣyamāṇahomavidhānakramāt | etaduktaṃ bhavati vakṣyamāṇetyādinā samudbhavaproktakuṇḍeṣu tattadanuguṇaṃ kuṇḍaṃ navahastapramāṇaṃ vakṣyamāṇamekhalādiyutaṃ kṛtvā pratidivasaṃ divasapañcakaṃ digvidiksthairaṣṭabhiraṣṭabhiḥ puruṣairvakṣyamāṇalakṣaṇasampannairvakṣyamāṇavidyayā svābhimatasiddhiparyyantaṃ homaṃ kārayediti | teṣāṃ hotṝṇāṃ | dadyādityasya bhuvamityādibhiraṣṭabhiḥ padairdvitīyāntaiḥ pratyekamuttaratrānvayaḥ | dadyāt pañcasu pañcasu dineṣu | gocarmmadvayamātraṃ gocarmmamātrāyā bhuvaḥ pramāṇaṃ vṛhaspatirāha | saptahastapramāṇena triṃśadaṃśanivarttanam | daśa tānyeva gocarmeti || taddviguṇamekaśaḥ ekaikahotre | tānyeva vastūni | tairhotṛbhiḥ | samānamudīritaṃ proktadravyajātamiti | divyotpāteṣu grahanakṣatrādivikṛtiṣu | ādyayā lalitayā | nityābhaktaiḥ ṣoḍaśanityābhaktaiḥ | āstikaiḥ nityanaimittikādikramabhajanaparaiḥ || 57 || proktetyādinā ślokena kuṇḍānāṃ khātamānamupadiśati | tatra arātnaḥ caturviśatyaṅgulamānaṃ | tasya koṭihomaproktanavahastamānakuṇḍasya || 58 || -------------------------------------------- p. 568) sarveṣāṃ mekhalāmānaṃ vitastyaṣṭatadarddhakaiḥ | vistārotsedhayoḥ kuryyādyonihotrāsanāgrataḥ || 59 || mahākuṇḍasya tu punarmekhalā hastamānataḥ | tisṛṇāmapi vistārāḥ pratyekaṃ ṣoḍaśāṅgulāḥ || 60 || teṣāmutsedhasaṃkhyāśca ṣoḍaśa syuḥ krameṇa vai | yoninirmmāṇamadhunā vāsanāñca śṛṇu priye || 61 || vahiṣṭhamekhalāmadhyādārabhya nijanālakam | vitastimātrakāṃ koṣṭhāmaśvatthadalasannibhām || 62 || -------------------------------------------- sarveṣāmityādinā ślokena sarvakuṇḍamekhalāmānaṃ yoninirmāṇañcopadiśati | tatra vitastyaṣṭatadarddhakaiḥ dvādaśāṅgulacaturaṅgulamānaiḥ eṣa mānakramo vistārasya cādhārādi utsedhordhādiśca voddhavyaḥ | etaduktaṃ bhavati mahākuṇḍarahitānāṃ sarvakuṇḍānāṃ paritastvekaikāṅgulamānādbahiradho mekhalāṃ dvādaśāṅguladvādaśāṅgulamānavistāreṇa caturaṅgulamānotsedhena ca yutāṃ kṛtvā tadupari vāhye paritaścaturaṅgulamānaṃ muktvā tadantaraṣṭāṅgulamānavistāreṇa caturaṅgulamānotsedhena ca yutāṃ dvitīyamekhalāṃ tadupari prāgvat vāhye caturaṅgulamānaṃ muktvā tadantarvistārotsedhābhyāṃ caturaṅgulamānamitāṃ tṛtīyāṃ mekhalāñca kṛtvā tanmekhalāyāṃ hoturāsanāgrapārśvamadhye vakṣyamāṇalakṣaṇāṃ yoniṃ kuryyāditi || 59 || mahetyādinā priye ityantena ślokadvayena mahākuṇḍasya mekhalāmānaṃ yoninirmāṇavidhānañca tadvāsanākathanaprastāvasahitamupadiśati | tatra turviśeṣe | hastamānataḥ aṣṭacatvāriṃśadaṅgulamānataḥ | tisṛṇāṃ mekhalānāmiti śeṣaḥ | teṣāṃ mekhalānāṃ divyatvāt tāsāmityarthaḥ | ṣoḍaśāṅgulānīti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati mahākuṇḍasya parito vistāreṇāṣṭacatvāriṃśadaṅgulamitāmutsedhena ṣoḍaśāṅgulamānamitāmadhomekhalāṃ tadupari vāhyataḥ ṣoḍaśāṅgulamānaṃ muktvā tadantardvātriṃśadaṅgulamānavistārāṃ ṣoḍaśāṅghalotsedhāṃ dvitīyāṃ mekhalāṃ tadupari vāhye ṣoḍaśāṅgulaṃ muktvā tadantarvistārotsedhābhyāṃ ṣoḍaśāṅgulamānāṃ tṛtīyāṃ mekhalāṃ kuryyāditi | yonisvarūpataḥ nirmāṇaṃ tasyā vāsanāṃ yoninirmāṇasya | priye iti devīsambuddhiḥ || 61 || bahiṣṭhetyādibhiḥ samūhata ityantairarddhādyaiścaturbhiḥ ślokairyonisvarūpaṃ tannirmāṇakramaṃ -------------------------------------------- p. 569) vitastyāyāmasaṃyuktāṃ tadarddhena tu vistṛtām | ekāṅgulotsedhayutāṃ mekhalopari sarvataḥ || 63 || mūlānnimnāgrakāṃ stokaṃ kuryyādyoniñca sarvataḥ | yoniḥ kāraṇabhūtasya tattvasya syāt padaṃ mahat || 64 || tena tatraiva havyānāṃ vidhānaṃ tanmayatvataḥ | phalāni pūrṇānyacirādayatnādvitaratyasau || 65 || -------------------------------------------- tadvāsanāṃ mahākuṇḍasya yonerūhena mānakḷptiñcopadiśati | tatra vahiṣṭhamekhalāmadhyāt prathamamekhalāmadhyabhūtabhūpradeśādvitastrimātrakāṃ koṣṭhāṃ ddvādaśāṅgulot sedhakalpitanālāṃ aśvatthadalasannibhāṃ aśvatthapatrākārāṃ vitastyāyāmasaṃyuktāṃ dvādaṅgulāyāmasaṃyuktāṃ tadarddhena tu vistṛtāṃ ṣaḍaṅgulavistārayutāṃ | sarvataḥ sarveṣu kuṇḍeṣu | stokaṃ kiñcit | sarvataḥ sarvasya asya kāraṇabhūtasya ityuttaratrānvayaḥ | etaduktaṃ bhavati sarvakuṇḍeṣu hoturāsanapradeśe prathamamekhalāmadhyapradeśabhūmau dvyaṅgulāyāmavistāramekāṅgulotsedhaṃ caturasraṃ pīṭhaṃ mṛdā kṛtvā tadādyuparitanamekhalāgrāntamadhyatanamekhaloparistaraṇārthaṃ kṛtarandhrāntarmekhalāsparśivṛttākāraṃ nālaṃ kṛtvā tannālasambandhyuparitanamekhalopari ṣaḍaṅgulamānavistāramadhyāṃ tatpradeśādubhayapārśvakrama saṅkocitāgradvādaśāṅgulamānāyāmāmekāṅgulotsedhāmaśvatthapatr ākārāṃ mūlāt kiñcit kramānnimnāgrāṃ yoniṃ kuryāditi | vṛttakuṇḍavyatiriktakuṇḍānāṃ yoniṃ jānīyādeveti sampradāyaḥ | kāraṇabhūtasya tattvasya viśvakāraṇabhūtasya jātarūpatattvasya padaṃ udayaviśrāntisthānaṃ mahat pūrṇatvāt | tatraṃ yonyāṃ asau aparicchinnātmikā yoniḥ | mahākuṇḍasya koṭihomaproktakuṇḍasyā māna yoneriti śeṣaḥ | samūhataḥ samyagūhena | ūho yathā vitastimātramekhalasya kuṇḍasya nālot sedhamānaṃ vitastiḥ tadyonervistāramānamaṅgulaṣaṭkaṃ āyāmamānaṃ vitastiḥ utsedhamānamekāṅgulaṃ tadā hastamātramānamekhalasya mahākuṇḍasya tattanmānāni kiyantīti tatprakaraṇāttanmānāni likhyante | nālamānamaṣṭacatvāriṃśadaṅgulamānaṃ | yoneḥ vistāramaratniḥ | āyāmamānaṃ hastaḥ | utsedhamānamaṅgulacatuṣṭayañca | yonikuṇḍasya tanmekhalopari yonikḷptiṃ vinaiva tatphalasiddhikṛditi sampradāyaḥ || 66 || -------------------------------------------- p. 570) mahākuṇḍasya caivaitat kuryyānmānaṃ samūhataḥ | nābhiṃ kuryyāttu sarvvatra kuṇḍamadhye vidhānataḥ || 66 || aṣṭacchadaṃ sarojantu vidadhyāccāruvigraham | caturbhiraṅgulaiḥ kuryyāt karṇikāṃ dalameva ca || 67 || vistārādapi cotsedhaṃ ṣaḍbhiḥ ṣaḍbhirudīritam | prāgvanmahati kuṇḍe ca kuryyādūhena tattathā || 68 || dhyānamagnerdvidhā proktaṃ saumyakrauryyavibhāgataḥ | saumyaṃ nityāsamākāraṃ dhyānamanyacchṛṇu priye || 69 || -------------------------------------------- nābhimityādinā tathetyantenārddhādyena ślokadvayena sarvakuṇḍamadhye nābhinirmāṇavidhānaṃ tallakṣaṇaṃ mahākuṇḍasya proktavadūhakalpanañcopadiśati | tatra vidhānataḥ vakṣyamāṇaprakāreṇa | cāruvigrahaṃ anyūnādhikamānaṃ | caturbhiḥ pratidiśamiti śeṣaḥ | caḥ samuccaye | ṣaḍbhiḥ ṣaḍbhiḥ api cetyanena aṅgulairiti pūrvaślokādākṛṣyate | etaduktaṃ bhavati proktānāṃ sarvakuṇḍānāṃ kuṇḍamadhyasthahaṃsapadāvalambanena pratidiśaṃ daśāṅgulamānaparibhrāntyā vṛttaṃ niṣpādya tadvṛttāntarāle ṣaḍaṅgulot sedhayutaṃ pīṭhaṃ kṛtvā tanmadhyasthahaṃsapadāvalambanena pratidiśaṃ caturaṅgulamānena vṛttaṃ niṣpādya tadvahiḥ ṣaḍaṅgulamānena ca vṛttaṃ kṛtvā tadantarvṛttamadhyaṃ karṇikāṃ parikalpya tadbahiḥsthavṛttāntarālavīthyāmaṣṭadalavidhānena ca sambhūya viṃśatyaṅgulamadhyasaṃsthaṃ nābhipadmaṃ kuryyāditi | mahati kuṇḍe koṭihomaprokte kuṇḍe ūhena yadā aratnimānavistārāyāmakuṇḍe nābhipadmasyādhodalavistāramañce ṣaḍaṅgulātmake karṇikāmānaṃ caturaṅgulātmakaṃ tadā navahastavistārāyāmamahākuṇḍe | nābhipadmasya tattanmānāni kiyantītyūhena tanmānasaṃkhyā likhyate | yathā utsedhamānāni aṣṭottaraśatāṅgulasaṃkhyāni dalamānāni pratidiśamaṣṭottaraśatāṅgulāni karṇikārddhavistāramānāni dvisaptatyaṅgulāni sambhūya padmaviṣkambhamānāṅgulāni ṣaṣṭyuttaratriśatasaṃkhyāṇi bhavanti | tannābhipadmaṃ tathā tanmānena || 68 || dhyānamityādinā ślokena saumyakrauryavibhāgena agnerdhyānadvayaprastāvapuraḥsaraṃ saumyadhyānamatidiśya krūradhyānaṃ prastauti | tatra nityāsamākāraṃ dhyānaṃ tattannityāproktasthūlarūpadhyānaṃ | priye iti devīsambuddhiḥ || 69 || -------------------------------------------- p. 571) dviśīrṣasaptahastañca tripādasaptajihvakam | tridhārūpamatikrūrairaruṇaiḥ ṣaḍbhirīkṣaṇaiḥ || 70 || savyaiścaturbhirhastaistu śaktyakṣasruksruvau tathā | itaraistomaraṃ tālavṛntaṃ sarpiḥsubhājanam || 71 || nihantumaniśaṃ vyāttavaktraṃ dhyāyeddhavirbhujam | krūreṣu sarvvahomeṣu dhyānavaibhavamīritam || 72 || vahneḥ śirasi dehe vā śrotreṣvakṣiṣu vā tathā | juhuyāccettadā kṣipraṃ tadaghaistaṃ vināśayet || 73 || tatastadvaktrayorjihvāsaptakaṃ samyagarccayet | juhuyācca samāpnoti vāñchitaṃ sakalaṃ kṣaṇāt || 74 || hiraṇyā kanakā raktā kṛṣṇā jihvāyathārthakā | dakṣavaktragatā sarvvasiddhidā tu samarccanāt || 75 || -------------------------------------------- dviśīrṣetyādibhirīritamityantaistribhiḥ ślokairagneḥ krūradhyānamupadiśati | tatra tridhārūpaṃ sattvādiguṇabhedeneti śeṣaḥ | savyairdakṣiṇaiḥ | itarairvāmairhastaiḥ sarpiḥ subhājanaṃ sarpiḥpūrṇahemapātraṃ | atrāyudhakramastūrddhvabhujādyādharabhujāntamityavagantavyaḥ | vyāttavaktraṃ vistṛtavaktram || 72 || vahnerityādinā ślokenāgnerjihvāvyatiriktāṅgeṣu home pratyavāyamupadiśati tatra vā samuccaye | taṃ sādhakam || 73 || tata ityādinā ślokena jihvāsaptakārccanaṃ tatra homaṃ tat phalañcopadiśati | tatra tadvaktrayoḥ agnervaktrayorjuhuyāt | cakārāt jihvāsaptake ityarthaḥ | kṣaṇāt proktamaṇḍalādikālālaṅghanena || 74 || hiraṇyetyādinā ślokenāgneḥ dakṣiṇavaktrajihvācatuṣṭayanāmānyupadiśati | tatra yathārthakā rūpādibhiriti yāvat | sarvasiddhidā vāñchitaphaladāyinī || 75 || suprabhetyādinā ślokena vāmavaktrajihvātrayanāmāni tadantyajihvāyāḥ sarvakarmmasu -------------------------------------------- p. 572) suprabhā cātiraktā ca bahurūpā ca vāmagā | bahurūpāyāṃ jihvāyāṃ homaḥ sarvvārthasādhakaḥ || 76 || itarāsu hunet krūrakarmmasvabhimateṣu tu | yasyāṃ juhoti tāmādyāṃ samabhyarcyātha saptaśaḥ || 77 || tato hunecca jihvāyāmuktāyāṃ tatra karmmaṇi | sāmānyato nityahome dravyāṇi śṛṇu sundari || 78 || ājyamannaṃ pāyasañca tilataṇḍulamapyatha | taddvayaṃ ceti saṃproktānyuktānyetāni nityake || 79 || śubhairdarbhaiḥ paristīryya sarvvatra śubhakarmasu | abhicāreṣu vānyeṣu krūreṣvanyeṣvapi priye || 80 || nakṣatravṛkṣaistadyoniraktotthacaruṇā tathā | tanmāṃsaistatra tatroktairdravyaiḥ krūreṣu karmasu || 81 || -------------------------------------------- siddhipradatvañcopadiśati | tatra vāmagā vāmavaktragatā | sarvārthasādhakaḥ sarvahomeṣu tattatsiddhikṛt | nityahomaṃ tasyāmeva kuryyāditi sampradāyaḥ || 76 || itarāsvityādinā sundarītyantena ślokadvayena itarajihṇāṣaṭke karahomasya karttavyatāṃ tattatkarmmaṇi tattajjihvāpuraḥsaraṃ tatpūrvajihvāntaṃ itarajihvārccanaṃ tasyāḥ homavidhānaṃ sāmānyato nityahomadravyakathanaprastāvañca karoti | tatra itarāsu bahurūpākhyajihvāvyatiriktāsu ṣaṭsu | yasyāṃ jihvāyāṃ | tataḥ jihvārccanāntaraṃ | uktāyāṃ tattatkarmānurūpāyāṃ | sundarīti devīsambuddhiḥ || 78 || ājyamityādinā ślokena nityahomadravyāṇyupadiśati | tatra prathamārddhena pañcadravyāṇi kathitāni | taddvayaṃ tilasahitataṇḍulaṃ | nityake nityahome || 79 || subhairityādinā ślokena śubhakarmmasvabhicārādiṣu ca paristaraṇīyabhedamupadiśati | tatra sarvatra tantre | anyeṣūccāṭanādiṣu | priye iti sambuddhiḥ || 80 || nakṣatretyādinā ślokena krūrakarmmasu homadravyāṇyupadiśati | tatra sarvatra -------------------------------------------- p. 573) prasūnānyekamekantu phalāni ca tathā hunet | annājyādi samastantu niṣkamātraṃ hunet kramāt || 82 || snāto viśuddhavasano dhūpasraggandhavāsitaḥ | prasannacittavadanaḥ kuryyāddhomantu sādhakaḥ || 83 || prāṅmukho viṣṭarāsīnaḥ prāṇāyāmapuraḥsaram | nyastagātro'rghatoyena prokṣayet kuṇḍamadhyakam || 84 || dravyāṇyanyāni tatrasthānyaśeṣāṇi viśudvaye | darbheṇa vilikhet kuṇḍamadhye rekhācatuṣṭayam || 85 || -------------------------------------------- nakṣatravṛkṣaiḥ ekaviṃśe paṭale ṣaṭsaptatitamaślokāditribhiḥ ślokairuktaiḥ riporiti śeṣaḥ | tadyoniraktotthacaruṇā ekaviṃśe paṭale tvekonāśītitamāśītitamaślokadvayoktaripunakṣatrayoniraktapācitacaruṇā | tathā samuccaye | tanmāṃsaiḥ ripu nakṣatrayonimāṃsaiḥ | tatra tatra tattatpaṭale || 81 || prasūnānītyādinā ślokenaikaikāhutidravyaparimāṇamupadiśati | tatra tathā ekamekaṃ | annājyādītyatrādiśabdaḥ pāyasatilataṇḍulādiviṣayaḥ | niṣkamātramityanenājyādīnāṃ prasthamātreṇa ṣaṇavatyāhutīḥ kuryyāditi yāvat || 82 || snāta ityādinā ślokena hotustatkālaparikarmopadiśati | tatra prasannacittavadana ityetannityanaimittikamaṅgalahomaviṣayaḥ || 83 || prāṅmukha ityādibhirudīrita ityantairadhyarddhairdaśabhiḥ ślokaiḥ sarvamaṅgalahomānāṃ sāmānyapurastāccopariṣṭācca tattadvidhiṃ krūrahomasyāpi tattatsādhāraṇatāñcopadiśati | tatra nyastagātraḥ tattannityāproktanyāsamantrairiti śeṣaḥ | tatrasthāni tadyonisthāni kuṇḍaparisarasthāni ca | tatra navakoṣṭhe | prāgādiṣu koṣṭheṣu | sapta ityasya jihvā ityetadviśeṣyaṃ | madhye madhyakoṣṭhe | vahniṃ tathā smaran nityahomoktaprakāreṇa vahniṃ tattannityārūpaṃ smaran | asya padasya anantaraśloke pūjayedityanenānvayaḥ | proktaiḥ vahnernāmneti śeṣaḥ | caḥ samuccaye | dvyakṣarādikaṃ śaktibījalakṣmībījadvayādikam | aṣṭānāṃ agneśca saptajihvānāṃ | tanmantro yathā hrīṃ śrīṃ agnaye svāhā hrīṃ śrīṃ -------------------------------------------- p. 574) prākpratyagdakṣiṇodak ca tatra jihvāḥ samarccayet | prāgādiṣu tu saptāpi madhye vahniṃ tathā smaran || 86 || pūjayet sarpiṣā homaṃ kuryyāt sapta krameṇa vai | jihvānāmabhirekaikaṃ vahneśca dvyakṣarādikam || 87 || svāhāntamantramuditamaṣṭānāṃ kramataḥ śive | vahniṃ sabhājanaṃ haste gṛhītvāṅgārakañca tat || 88 || kravyādebhyo nama iti proktvānyattu sabhājanam | viparibhrāmya kuṇḍantu tanmadhye vinyasettataḥ || 89 || prajvālya lalitādyābhirvidyābhiḥ pariṣecanam | kṛtvā darbhaiḥ paristīryya palāśāśvatthapatrakaiḥ || 90 || -------------------------------------------- hiraṇyāyai svāhā ityādayaḥ | sabhājanaṃ bhājanasahitaṃ kravyādebhyo namaḥ iti śeṣaḥ | anyat tyaktaśeṣaṃ aṅgāraṃ | tanmadhye kuṇḍamadhye | darbhaiḥ prākpaścimayoruttarāgraiḥ dakṣiṇottarayoḥ prāgagraiśca madhyasthamekhalāsviti śeṣaḥ | palāśāśvatthapatrakaiḥ palāśāśvatthayoranyatarapatrakaiḥ | tathā ghṛtāhutīḥ pañcame paṭale ekonaṣaṣṭitamaślokottarārddhena tadanantaraślokārddhapādena coktakrameṇa tattat jihvānāṃ smaraṇapūrvaṃ pratijihvaṃ navanavāhutīḥ parivāraśaktīnāmekaikāhutīśca | mūlataḥ tattannityāvidyayā | nāthanityātmabhūtajaiḥ navanāthapañcadaśanityādinanityātmāṣṭākṣarapañcabhūtātmakairmant rairiti śeṣaḥ | svājñāsthānagatāṃ svabhrūmadhyāntargatadvidalapadmādhāramadhyasthaśaktirūpamahāvahnis varūpatādātmyaṃ gatāṃ | paristaraṇapūrvakaṃ paristaraṇaṃ pūrvādita uttarānteṣu | bhasmanā dagdhaparistaraṇadarbhāṇām | etaduktaṃ bhavati viṣṭare prāṅmukhasthitaḥ prāṇāyāmapuraḥsaraṃ nyāsaṃ kṛtvā sthāpitārghajalena kuṇḍaṃ homadravyaṃ saṃprokṣya kuṇḍamadhyasthanābhipadmakarṇikāyāṃ prākpratyagdakṣiṇodak ca darbheṇa likhitarekhācatuṣṭayena nava koṣṭhāni niṣpādyārghatoyena saṃprokṣya bhājananihitamaṅgāraṃ haste gṛhītvā kravyādebhyo namaḥ iti mantreṇa tasmādaṅgārasakalaṃ dakṣiṇasyāṃ -------------------------------------------- p. 575) tatha ghṛtāhutīḥ kṛtvā nityā ṣoḍaśa mūlataḥ | juhuyādekamekantu nāthanityātmabhūtajaiḥ || 91 || tataśca pariṣicyātmānaṃ svātmānaṃ vibhāvya tām | svājñāsthānagatāṃ buddhvā paristaraṇapūrvakam || 92 || dandhvāgnau bhasmanā kṛtvā tilakaṃ nyastagātrakaḥ | pūjāṃ samāpya vicaret sukhī tadrūpavānnaraḥ || 93 || -------------------------------------------- diśyapāsya sabhājanamaṅgāraṃ kuṇḍamabhitaḥ triḥpradakṣiṇaṃ paribhrāmya tanmadhyasthakoṣṭhe taṃ vahniṃ saṃsthāpya prajvālya lalitāditattannityāvidyāsu svabhajanīyavidyayā pariṣicya tatkuṇḍamadhyamekhalāyāḥ parita udagagrai prāgagraiśca darbhaiḥ kuśairvā paristīrya palāśāśvatthayoranyatarasya patrairdevīṃ parikalpya madhye vahniṃ tadabhitaḥ prāgādikuṇḍakoṣṭheṣu svābhimatādisaptajihvā dhyātvā hrīṃ śrīṃ agnaye namaḥ iti madhye vahniṃ samabhyarcya hrīṃ śrīṃ hiraṇyāyai namaḥ ityādibhiḥ svābhimatādibhiḥ saptajihvāmantraiḥ samabhyarcya lalitāhome tattajjihvāsmaraṇapūrvaṃ śrīvidyātṛtīyakhaṇḍadinanityābhyāṃ pratijihvaṃ navanavāhutīrhutvā tadanyanityā home tattajjihvāmantraḥ svāhāntaistāsu pratyekaṃ navanavāhutīrhutvā nityanaimīttikamaṅgalahomeṣu vahniṃ tattannityāvigrahaṃ maṅgalakarmasu tatra proktavigrahaṃ tatpūjākrameṇaikaikāhutiṃ svabhajanīyavidyayā nityanaimittikayoḥ ṣoḍaśāhutīśca ghṛtena hutvā kāmye tattatkarmmaproktadravyaistattatsaṃkhyāhutīśca hutvā lalitāhome nāthamantraistithinityayā taddinanityayātmāṣṭākṣareṇa bhūtamantraiśca taditaranityāhome nāthamantraireva hutvā prāgvat pariṣicya vahniṃ devīṃ vibhāvayan svājñādhārasthaśaktirūpamahāvahninā tādātmyaṃ vibhāvya paristaraṇadarbhādikaṃ tadvahnau dagdhvā tadbhasmanā tilakaṃ kṛtvā tattannityāvidyāṃ hutasaṃkhyāmāvarttya prāgvannyāsaṃ kuryyāditi | krūrakarmasu abhicārādiṣu || 94 || -------------------------------------------- p. 576) krūrakarmmasu homeṣu vidhireṣa udīritaḥ | teṣu taddhomakaraṇaṃ samāpte nityaśastathā || 94 || sābhyaṅgaṃ vidyayātmānaṃ kuryyāt sampūjayettathā | nityakramaṃ tato nityaṃ tattaddivasavidyayā || 95 || mithunāni ca pañcāśat pūjayet praṇamedapi | maṅgale pūrvamudite pāhi māmityudīrayet || 96 || evaṃ te kathitaṃ sarvaṃ kuṇḍādiṣu samīritam | homaṃ taṃ trividhaṃ proktaṃ sthūlasūkṣmaparatvataḥ || 97 || sthūlaṃ parañcottarasmin paṭale samyagīritam | itarasya vidhāne tu yāni jñeyāni tāni tu || 98 || proktāni sakalānītthaṃ homāllakṣmīmavāpnuyāt | vināśayedarātīṃśca homeḥ pāpāni cātmanaḥ || 99 || -------------------------------------------- teṣvityādibhirvāñchitamityantairarddhādyaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ krūrahomānantaraṃ tatkṣāntyarthaṃ homaḥ karttavyaḥ tadarthaṃ pūrvoktadinanityāmithunārccanasmaraṇasahitaṃ sūkṣmaparahomadvayasyottarapaṭale vakṣyamāṇatvaprastāvasahitamuktanigamanaṃ tatphalañcopadiśati | tatra nityaśaḥ pratidinaṃ | tathā uktaprakāreṇa | vidyayā tattannityāvidyayā | sampūjayet tattanityāmiti śeṣaḥ | nityakramaṃ tattannityāyā nityapūjākramaṃ | tatastannityāpūjānantaraṃ | tattaddivasavidyayā pañcaviṃśapaṭaloktatattaddinavidyayā saheti śeṣaḥ | pūrvamudite ṣoḍaśapaṭale proktacatuḥṣaṣṭikoṣṭhātmake | pāhi māmiti akṣarātmakamantramiti śeṣaḥ | sarvvaṃ krūrahomānantaraṃ sādhakakarttavyaṃ | kuṇḍādiṣu samīritaṃ kuṇḍādiṣu mekhalānābhiyonyādinirmāṇavidhānamīritaṃ | turviśeṣe | uttarasmin dvātriṃśe paṭale | itarasya sthūlahomasya | tānītyasyottaratra proktānītyetadviśeṣyaṃ | itthaṃ homāt proktaprakārahomāt | -------------------------------------------- p. 177) nāsādhyamasti homena nānavāpyamapīśvari | tasmāddhomena sakalaṃ sādhayet sarvavāñchitam || 100 || vidyātattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate kuṇḍalkṛptirnāma ekonatriṃśaṃ paṭalam || 29 || oṃ || -------------------------------------------- pāpāni amaṅgalāni | nāsādhyamityetadarātiviṣayaḥ | nānavāpyamityetadabhimataviṣayaḥ || 100 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ ṣoḍaśanityānāṃ lokakālatādātmyādiprakāśanaparamekonatriṃśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 29 || oṃ tatsat || granthasaṃkhyā - na santi yantrāṇyekonatriṃśesmin paṭale kṛtāḥ | adhyarddhatriṃśadadhikā vyākhyāgranthāḥ śatatrayāt || triṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityānāṃ sāmānyā vāstudevatāḥ | tāsāṃ cakraṃ tatra pūjākramaṃ samyagvadāmi te || 1 || tatphalāni ca taddhomavidhānāni tathā valim | sūkṣmahomavidhānāni tatphalāni paraṃ tathā || 2 || krameṇa śṛṇu deveśi proktāni phalasiddhaye | yairvinā bhuvane mantrāḥ sarve syurniṣphalā dhruvam || 3 || caturasrākṛtiḥ kaścidasuraḥ sarvanāśakṛt | purā tasya vadhāyaiva sarve devāḥ smudyamam || 4 || kṛtvā nihantumudyuktāstairavadhyo'bhavadvarāt | āvayostannirāsāya māmetyākathayattadā || 5 || -------------------------------------------- pūrvasminnekonatriṃśe paṭale ṣoḍaśanityānāṃ homārthaṃ maṇḍapakuṇḍādinirmāṇavidhānamupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityānāṃ sāmānyā vāstudevatāḥ tāsāṃ cakraṃ tatra tatpūjanaṃ tattatphalāni taddhomavidhānāni tadvaliṃ sūkṣmahomavidhānāni parahomavidhiñcopadiśati atha ṣoḍaśetyādinā aśeṣata ityantena ślokaśatarūpeṇa triṃśena paṭalena | tatrātha ṣoḍaśetyādibhirdhruvamityantaistribhiḥ ślokaiḥ paṭalārthāṃstajjñānānuṣṭhānavaidhuryyeṇa savamantrāṇāṃ naiṣphalyaṃ copadiśati | tatra tāsāṃ vāstudevatānāṃ | tatra cakre | te tava | tatphalāni vāstudevatāpūjāphalāni | taddhomavidhānāni vāstudevatāhomavidhānāni | tathā valiṃ vāstudevatāvaliṃ | tatphalāni sūkṣmahomaphalāni | paraṃ tathā parahomāt phalāni krameṇa uddiṣṭānīti śeṣaḥ | deveśīti sambuddhiḥ | yaiḥ proktavaddhyānānuṣṭhitaiḥ | dhruvaṃ niścitam || 3 || caturasrākṛtirityādibhiste ityantaiḥ saptabhiḥ ślokairvāstudevatotpattikāraṇaṃ tadutpattiṃ tatsaṃkhyāṃ tatpūjādyakaraṇe pratyavāyaṃ pūjāphalañca taccakrādividhānakathanaprastāvasahitamupadiśati | tatra sarvvanāśakṛt sarvvaprāṇināṃ hiṃsātatparaḥ | -------------------------------------------- p. 579) kathayāsmākamadhunā tadvāstupuruṣasya tu | darpaśāntiṃ nacettena viśvamāsīdupadrutam || 6 || ityukte tairmayā proktaṃ nidhanaṃ tasya duḥśakam | khātvā tamavanau tasya śarīre sthāpayettathā || 7 || nityaśaśca tripañcāśanniḥspandākramaṇāya vai | niyojya teṣāṃ ye pūjāvimukhāstaiḥ kṛtāni tu || 8 || sukṛtāni samādadyurduṣkṛtāni ca kurvate | tasmātteṣāmarccanantu pratyahaṃ kurvatāṃ sadā || 9 || śubhānyevāśu jāyante naivāśubhakathāpi ca | taccakrādividhānantu śṛṇu samyagvadāmi te || 10 || prākpratyagdakṣiṇodak ca kṛtvā vai daśasūtrakam | tairekāśītikoṣṭhāni jātāni syuḥ samāni ca || 11 || -------------------------------------------- tasya asurasya | devā brahmādayaḥ | kṛtvetyasya samudyamamityanena pūrvatrānvayaḥ | tairdevaiḥ āvayoḥ śaktiśivayoḥ | tannirāsāya asuravadhāya | māṃ śivaṃ | asmākaṃ devānāṃ | turviśaṣe | darpaśāntiṃ avadhyatvābhimānotpannagarvanirvāpaṇaṃ | naceddarpaśāntiṃ kathayasi | tena vāstupuruṣāsureṇa | ukte satoti śeṣaḥ | taidaivairmayā śivena | nidhanaṃ maraṇaṃ | tasya vāstupuruṣasya | duḥśakaṃ duṣkaraṃ | taṃ asuraṃ | tasya asurasya | sthāpayet svārtheṇic bahulatvāttiṣṭhedityarthaḥ | asya tripañcāśadityuttaratrānvayaḥ | tripañcāśaddevānāmiti śeṣaḥ | ayamatrānvayaḥ tasyāsurasya nidhanasya duḥśakatvāttamavanau khātvā taccharīre niḥspandākramaṇāya devānāṃ tripañcāśat tiṣṭhediti mayā devān prati niyojya proktamiti | teṣāṃ devānāṃ | taiḥ pūjāvimukhaiḥ | kṛtānītyasyottaratrasukṛtānītyetadviśaṣyaṃ | tasmāddhetosteṣāṃ devānāṃ | taccakrādītyatrādiśabdastattaddevatāsthititadarccātaccakrapratiṣṭhādiviṣaya ḥ | te tava || 10 || prāgityādibhirīritamityantaiścaturbhiḥ ślokervāstudevatācakranirmāṇavidhānamupadiśati | tatra taiḥ āsphālitaiḥ sūtraiḥ | samāni samāntarālāni | teṣu koṣṭheṣu navakoṣṭhānītyanvayaḥ | ekaṃ tu kuryyāt ekīkuryyādityarthaḥ | tadvahiḥ ekīkṛtanavakoṣṭhakādvahiḥ -------------------------------------------- p. 580) teṣu madhye navaikantu kuryyāt koṣṭhāni tadbahiḥ | ekīkuryyāttrikoṣṭhāni dikṣu prāgādiṣu kramāt || 12 || tataścaturṣu koṇeṣu tiryyaksūtracatuṣkataḥ | dvidhā kuryyāt koṇakoṣṭhānyaṣṭau tatpārśvayoḥ punaḥ || 13 || ekīkuryyāttathā dve dve tadvīthyāṃ dikṣu madhyataḥ | ekamekaṃ bhavecchiṣṭaṃ bahirdvātriṃśadīritam || 14 || sarvamadhye yajet samyagbrahmāṇaṃ kamalāsanam | hemābhañca caturvaktraṃ vedādhyayanaśīlinam || 15 || -------------------------------------------- vīthyāmiti śeṣaḥ | caturṣukoṇeṣu ekīkṛtakoṣṭhanavakān vāhyavīthidvayoriti śeṣaḥ | tiryyaksūtracatuṣkataḥ koṣṭhānītyanvayaḥ | pratikoṇaṃ koṣṭhadvayasyaikaikatiryyak sūtrakrameṇa tatpārśvayoḥ madhyavīthikoṣṭhapārśvayoḥ | dve dve koṣṭhe iti śeṣaḥ | tadvīthyāṃ madhyavīthyāṃ | madhyataḥ ekīkṛtadvidvikoṣṭhayoriti śeṣaḥ | bahirvāhyavīthyāṃ dvātriṃśat koṣṭhānīti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati prākpratyagdakṣiṇodak ca samāntarālaṃ daśadaśasūtrāsphālanenaikāśītisaṃkhyakoṭhāni niṣpādya tanmadhye koṣṭhanavakamekīkṛtya tadantaravāhyavīthyāṃ paritaḥ ṣoḍaśasaṃkhyakoṣṭhātmikāyāṃ pratidiśaṃ trīṇi trīṇi koṣṭhānyekīkṛtya tadvīthyāṃ pratikoṇamekaikakrameṇāvaśiṣṭakoṣṭhacatuṣṭayaṃ tadvāhyavīthigatacaturviṃśatikoṣṭheṣu pratikoṇamekaikakrameṇa koṣṭhacatuṣṭayaṃ caivaṃ kramāt pratikoṇaṃ koṣṭhadvayaṃ tiryyaksūtreṇa dvidhā kṛtvā sambhūya koṇacatuṣṭayasthārddhakoṣṭhadvayāṣṭakamekaikakramāddevatāṣṭakasthā naṃ parikalpya punastaddvitīyavīthyāṃ tattat koṇobhayapārśvayoḥ koṣṭhadvayaṃ koṣṭhadvayamekīkṛtya punastadvīthyāṃ pratidiśaṃ madhye śiṣṭamekaikaṃ koṣṭhaṃ vakṣyamāṇakramādakṣaranyāsārthaṃ parikalpya punastadvāhyavīthyāṃ dvātriṃśat koṣṭhāni dvātriṃśaddevatāsthānānyevaṃ sambhūyākṣaranyāsasthānakoṣṭhacatuṣṭayavarjaṃ tripañcāśaddevatāsthānāni bhavantīti || 14 || sarvamadhye ityādibhiḥ samīritā ityantairdvādaśabhiḥ ślokaistripañcāśadvāstu devatānāmāni proktacakre proktasthāneṣu tāsāṃ sthitikramaṃ tattannāmamantrāṃścopadiśati | tatra sarvamadhye ekīkṛtanavakoṣṭhātmakasthāne | tadvahistadanantaravīthyāmabhi -------------------------------------------- p. 581) prāgādi tadbahiścāpi yajedetān pradakṣiṇam | āryyakañca vivasvantaṃ mitramanyaṃ mahīdharam || 16 || koṇārddhakoṣṭhayorekamekamaṣṭau ca taddvaye | vahnyādīśāntamabhitaḥ pūjayet pūrvavat priye || 17 || sāvitraḥ savitā śakra indrajidrudratajjayau | āyāpavatsakau ceti proktāste'ṣṭau tu nāmataḥ || 18 || koṇārddhakoṇapārśvastheṣvagnyādīśāntamarccayet | aṣṭau krameṇa tārādyairnamontairnāmabhistathā || 19 || anyānapi ca cakresmin proktān sarvvāṃstathārccayet | sarvvaṃ guhañcāryyamaṇaṃ bhañjakaṃ pilipicchakam || 20 || carakī ca vidārī ca pūtanā ca maheśvari | bahirīśādi parito yajedaṣṭau diśaṃ prati || 21 || īśānaścātha parjanyo jayantaḥ śakrabhāskarau | satyo vṛṣontarikṣaśca pūrvāśākoṣṭhagāḥ kramāt || 22 || -------------------------------------------- tastvekīkṛtakoṣṭhatrayātmakakoṣṭhatrayātmakeṣu caturṣu sthāneṣu | etānāryyakādīn | anyaṃ caturthaṃ | aṣṭau daivatānīti śeṣaḥ | taddvaye vahnyādīśāntamabhitaḥ tadarddhaṃkoṣṭhadvaye vahnikoṇagatārddhakoṣṭhadvayādīśakoṇagatārddhakoṣṭhadvayāntamityart haḥ | pūrvavat prādakṣiṇyena | priye iti sambuddhiḥ | rudratajjayau rudro rudrajayaśca | te devāḥ | aṣṭau anantaraślokavakṣyamāṇasarvādīn | tārādyaiḥ praṇavādyaḥ | namāntairityanena tattannāmnāṃ caturthīvibhaktyantatvaṃ cocyate | tathā prādakṣiṇyena | anyān proktān brahmādīn | tathārcayet proktakrameṇa tattannāmamantrairarcayet | sarvamityādinottarārddhena pañca nāmāni | carakītyādinā pūrvārddhana nāmatrayaṃ | maheśvarīti sambuddhiḥ | vahiḥ sarvavāhyavīthyāṃ | aṣṭau devān | diśaṃ prati pratidiśamityarthaḥ || īśānetyādinā -------------------------------------------- p. 582) agniḥ pūṣā ca vitatho yamo'tha gṛharakṣakaḥ | gandharvvo bhṛṅgarājaśca mṛgo dakṣiṇakoṣṭhagaḥ || 23 || niṛtiśca tathā dauvārikaḥ sugrīvakastathā | varuṇaḥ puṣpadantaścāsurākhyaśoṣarogakāḥ || 24 || paścimāśāsthakoṣṭheṣupūjyā ete yathākramam | vāyurnāgastathā mukhyaḥ somo bhallātakastathā || 25 || argalo ditirapyevamaditiśca yathākramam | koṣṭheśūttarasaṃstheṣu devatāstāḥ samīritāḥ || 26 || dvitīyavīthimadhyasthacatuṣkaṃ koṇasūtrataḥ | kṛtvā caturddhā teṣveva prāgādiṣu yathākramāt || 27 || -------------------------------------------- ślokena nāmāṣṭakam | agnirityādinā ślokena nāmāṣṭakaṃ | niṛtirityādinā ślokena nāmāṣṭakam | ete naiṛtyādayaḥ | (vāyurityādinottarārddhena nāmapañcakam | argala ityādinā pūrvārddhena nāmatrayaṃ | tatra argalaḥ ditiriti padacchedaḥ | tāḥ vāyvādayaḥ | etaduktaṃ bhavati prokte cakre ekīkṛtanavakoṣṭhamadhye proktarūpaṃ brahmāṇaṃ tadvāhyavīthyāṃ pratidiśamekīkṛtatritrikoṣṭhātmakasthānacatuṣṭaye prāgāditaḥ prādakṣiṇyakramādāryakādīṃścaturastadvīthitadvāhyavīthyoḥ pratikoṇaṃ tiryyaksūtrāsphālanotpannārddhadvayakoṣṭhāṣṭake vahnyādīśāntaṃ prādakṣiṇyakramāt sāvitrādīn aṣṭau punastanmadhyavīthīpratikoṇaṃ śiṣṭakoṇapārśvadvayeṣvekīkṛtakoṣṭhadvayadvayotpanneṣu aṣṭasu sthāneṣu vahnyādīśāntaṃ prādakṣiṇyena sarvādīnaṣṭau punaḥ sarvavāhyavīthyāmīśānakoṣṭhādidvātriṃśatkoṣṭheṣu prādakṣiṇyeneśādīn dvātriṃśaddevāṃśca tattannāmamantraiḥ praṇavādibhirnamo'ntaiḥ pūjayediti || 26 || dvitīyetyādibhistānityantaistribhiḥ ślokaiḥ proktavāstucakramadhyavīthyāṃ pratidiśamekaikakramādavaśiṣṭakoṣṭhacatuṣṭaye yugādivarṇanyāsakramamupadiśati | tatra dvitīyavīthimadhyasthacatuṣkaṃ pratidiśamekaikakoṣṭhakramāt koṇasūtrataḥ koṇasūtrābhyāṃ teṣveva ekaikakoṣṭhasthasthānacatuṣkakramāt prāgvat prādakṣiṇyāt | prācye prākkoṣṭhasthasthānacatuṣṭaye | -------------------------------------------- p. 583) prācye yugārṇaparyyāyanityārṇānālikhet kramāt | prāgādiṣu tathā dakṣe nityārṇāṇudayārṇakam || 28 || paścime bhūmitoyāgnivāyukarmmāntikān likhet | uttare pūjayāmīti vilikhyātra yajecca tān || 29 || pratyekaṃ tairhunet kuṇḍe caturasrendradiṅmukhaḥ | brīhimudgayavaiḥ kṣaudraghṛtadugdhāplutaiḥ kramāt || 30 || aṣṭottaraśataṃ vāṣṭottaraviṃśatimeva vā | pratyekaṃ tairhuneddravyairmmantraistadvacca pāyasaiḥ || 31 || valiśca teṣāṃ kurvvīta pāyasairvyañjanānvitaiḥ | sasitairdugdhakadalīphalāpūpādisaṃyutam || 32 || -------------------------------------------- yugārṇaparyyāyanityārṇān tattatkālīnaṃ yugārṇaṃ paryāyanityārṇatrayañca | kramāt prāgvatprādakṣiṇyena | tathā prādakṣiṇyena | dakṣe dakṣiṇapārśvasthakoṣṭhasthasthānacatuṣṭaye | nityārṇānudayārṇakaṃ udayārṇaṃ tattaddinanityārṇatrayañcetyarthaḥ | paścime paścimakoṇasthasthānacatuṣṭaye bhūmītyādyasyāpi svarūpagrahaṇam | karmmāntikān dvitīyāvibhaktyantān | uttare uttarakoṣṭhasthasthānacatuṣṭaye | pūjayāmīti catvārthyakṣarāṇi | atra cakre | tān proktān brahmādīn || 29 || pratyekamityādinā pāyasairityantena ślokadvayena vāstudevatānāṃ homārthaṃ kuṇḍādikaṃ homadravyāṇyāhutisaṃkhyāñcopadiśati | tatra taiḥ proktanāmamantraiḥ svāhāntairityarthaḥ | hunet juhuyādityarthaḥ | caturasrandradiṅmukhaḥ atra sandhirdivyatvāt | indradiṅmukhaḥ prāṅmukhaḥ | kramāt ekaikakramāt | vā vikalpe | tadvat proktasaṃkhyālaṅghanena | etaduktaṃ bhavati caturasrakuṇḍe prāṅmukhaḥ proktaprakāreṇa vahnisthāpanādipuraḥsaraṃ tatra (?) kṛtvā kṣaudrāditrayāplutairbrīhyādibhistribhiḥ pāyasaiśca brahmādīnāṃ pratyekamekaikadravyeṇa proktasaṃkhyayoranyatamasaṃkhyā ājyāhutīrjuhuyāditi || 31 || valimityādinā ślokena teṣāṃ valividhānaṃ taddravyāṇi copadiśati | tatra teṣāṃ brahmādīnāṃ | dugdhakadalīphalāpūpādisaṃyutam etat kriyāviśeṣaṇam | -------------------------------------------- p. 584) evaṃ siṃhagate bhānau pūrṇāyāṃ prativatsaram | svagehe vāstupūjāyāṃ maṇḍale sarvataḥ kramāt || 33 || kuryyāttaddivase viprān nityābhaktān yathāvalam | trayādahīnān vividhairmmadhurādyaistu bhojayet || 34 || bhuktebhyo dakṣiṇāṃ dadyādyathāśakti samarcya tān | evaṃ vidadhato gehe nākalyāṇaṃ kadācana || 35 || na vālamaraṇaṃ vyādhibhūtapretādikāni ca | na sarpapīḍā nānyonyakalahānyaśubhāni ca || 36 || putrapautradhanārogyapaśudāsīsamṛddhibhāk | arogī vijayī khyātaściraṃ jīvati tadgṛhe || 37 || -------------------------------------------- apūpādītyatrādiśabdo ghṛtādiviṣayaḥ | etaduktaṃ bhavati ukteṣu tripañcāśatsthāneṣu uktāni tripañcāśaddaivatānyāvāhya gandhapuṣpadhūpadīpairabhyarcya pāyasena tantroktadravyairvā pratyekaṃ valisikthāni nivedyānantaraṃ annāni pātrāntare yathāsthānaṃ niveśya raktāmbaroṣṇīśī khaḍgapāṇiḥ khaḍgapāṇibhiḥ puruṣairāvṛtaścatvare devatāyatananadītīraprakhyātavanaspatimūlānāmanyatamapradeśe sthaṇḍile yathāsthānaṃ nikṣipya paścādanapekṣarakṣibhiḥ sārddhaṃ śrīvidyājāpī gṛhametya nyastagātro devatātmā bhavediti || 32 || evamityādibhirbhavedityantaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ prativarṣaṃ svagehe vāstudevatārcanakālaṃ tattaddivase nityācakropāstikramāt tatphalaṃ rājādigṛhādyetadarcanasyāvaśyakarttavyatāṃ tadakaraṇe pratyavāyañcopadiśati | tatra evaṃ proktakramāt | svagehe sādhakagehe | maṇḍale proktagehe (śaktavaktre ?) | kuryādityasya vāstupūjāyāmityanena pūrvatrānvayaḥ | taddivase vāstudevatopāstidivase | nityābhaktān ṣoḍaśanityābhaktān | trayādahīnān puruṣatrayādahīnān | madhurādyairityatra ādyaśabdastvitararasapañcakaviṣayaḥ | tān bhaktān bhūtapretādikānityatrādiśabdaḥ apasmārakṛtyādiviṣayaḥ | aśubhāni -------------------------------------------- p. 585) rājaveśmasu sarvatra tathā ca mahiṣīgṛhe | sacivāmātyasenānībhavaneṣu pure tathā || 38 || vidadhyāt prativarṣantu proktasiddhyai tu deśikaḥ | na ceduktānyathārūpaphalaiḥ kleśo'niśaṃ bhavet || 39 || trilohāśmataleṣvanyatame hastapramāṇake | tattaddaivatanāmāni māyāgarbhe samālikhet || 40 || tatra tān pūjayet saptapañcadvitryekavāsaraiḥ | sthāpayedveśmasu kkāpi nityaśaścāpi tatra vai || 41 || smarettān devatābuddhyā kuryyāt puṣpāñjaliṃ triśaḥ | tadveśmamaṅgalaṃ grāmapurakharvaṭakādiṣu || 42 || vidadhyādakhilaṃ kṣudrakleśaśāntyai samṛddhaye | -------------------------------------------- dāridryādīnyamaṅgalāni | tadgṛhe arcitavāstudevatābhiḥ parirakṣitagṛhe | sarvatra rājanivāsasthāneṣu maṇḍapādiṣu | tathā ca mahiṣīgṛhe rājamahiṣīṇāṃ gṛhe vinivāsasthāneṣu | tathā sarvadigvidikṣu madhye cetyarthaḥ | turavadhāraṇe | nacet proktakramādvāstudevatāpūjā na kṛtā cet || 39 || trilohetyādibhiḥ samṛddhaye ityanteradhyarddhaistribhiḥ ślokairadhikaraṇeṣu vāstucakranirmmāṇavidhānādikaṃ gṛhādiṣu tatpratiṣṭhāṃ tatphalañcopadiśati | tatra trilohāśmataleṣu hiraṇyarūpyatāmrāśmataleṣu | hastapramāṇake vistārāyāmābhyāṃ | tattaddaivatanāmāni proktāni dvitīyāntānīti śeṣaḥ | teṣāṃ dvitīyāntatvaṃ pūjayāmītyasya taccakre lekhyatvenopadiṣṭatvāt bhūmyādināmacatuṣṭayavilekhane dvitīyāntatvavidhānācca | māyāgarbhe hṛllekhodare | tatra cakre | tān devan | kvāpi anupahatadeśe | tatra sthāpitadeśe | triśaḥ trivārādahīnaṃ | kharvaṭakādiṣvityatrādiśabdaḥ pattanādiviṣayaḥ | vidadhyāt proktaprakāreṇa vāstuderatācakre pratiṣṭhādikamiti śeṣaḥ || 42 || -------------------------------------------- p. 586) tataḥ sūkṣmaiḥ parākhyaiśca homaiḥ siddhiṃ śṛṇu priye || 43 || svamūlādhārake vahnau kuṇḍalinyāsyagāmini | vācyavācakarūpañca prapañcaṃ juhuyāttathā || 44 || yenāvayoḥ samo devi jāyate havanena vai | tadvidhānaṃ vada prājña śambho samyaṅmamādhunā || 45 || ādhāre vahnisaṃsthānaṃ kuṇḍalinyāḥ sthitiṃ tataḥ | tadrūpaṃ tatkriyāṃ sarvaṃ vada me viśadaṃ prabho || 46 || śṛṇu vakṣye vidhānaṃ te samyagvistarato'dhunā | prāṇāgnihotravidyeti yattrayyāṃ śrūyate param || 47 || -------------------------------------------- tata ityādinā vai ityantenārddhādyantena ślokena sūkṣmaparahomaiḥ siddhikathanaprastāvapuraḥsaraṃ saṃkṣepāt sūkṣmahomavidhānaṃ tadvaibhavañcopadiśati tatra caḥ samāhāre | priye iti sambuddhiḥ | svamūlādhārake ṣoḍaśapaṭalaproktarūpe | vācyavācakarūpaṃ vācyavācakātmakaṃ | tathā vakṣyamāṇaprakāreṇa | yena vidhānena | āvayoḥ śaktiśivayoḥ | etaduktaṃ bhavati mūlādhārasthakuṇḍalinīśaktimukhagāmivahnau vācyavācakātmakaṃ prapañcaṃ tathā juhuyāta yena havanavidhānena āvayoḥ samaḥ sādhako jāyate iti || 44 || tadvidhānamityādinā prabho ityantenārddhādyena ślokena tadvidhānaṃ mūlādhāre vahnisaṃsthānaṃ kuṇḍalinyāḥ sthitiṃ tadrūpaṃ tatkriyāñca devī pṛcchati | tatra tadvidhānaṃ sūkṣmahomāṅgavidhānaṃ | prājña śambho iti padadvayamīśvarasambuddhiḥ | adhunā asmin paṭale | tadrūpaṃ kuṇḍalinīrūpaṃ tatkriyāṃ kuṇḍalinīkriyāṃ | viśadaṃ suṣpaṣṭaṃ | prabho iti devasambuddhiḥ || 46 || śṛṇvityādibhiḥ kiñcanetyantaiścaturbhiḥ ślokaistadvidhānakathanaprastāvapuraḥsaraṃ tadvidyānāṃ veduṣu praśastiṃ tadvaibhavādikañcopadiśyāsmin paṭale proktatadvaibhavaśeṣasya -------------------------------------------- p. 587) yajjñātvā vanitāgarbhaṃ na prayāti naro dhruvam | yadvyayāyāsarahitamananyā pekṣanirvaham || 48 || yanmanaḥ kleśaviśrānteḥ sthānaṃ niḥśeṣakalmaṣam | sukhāspadaṃ svagaṃ viśvamayaṃ cidvedyavedanāt || 49 || atroktaśeṣamakhilaṃ ṣaḍtriṃśe paṭale sphuṭam | pradarśyate tatastatra varṇayāmi ca kiñcana || 50 || nityānityodite mūlādhāramadhye'sti pāvakaḥ | sarveṣāṃ prāṇināṃ tadvaddhṛdaye ca prabhākaraḥ || 51 || mūrddhani brahmarandhādhaścandramāśca vyavasthitaḥ | tattayātmakameva syādādyā nityā trikhaṇḍakam || 52 || -------------------------------------------- ṣaṭtriṃśapaṭale vakṣyamāṇatvaṃ kathayati | tatra vidhānaṃ sūkṣmahomāṅgaṃ | adhunā asmin paṭale | yadvidhānaṃ paraṃ niratiśayaṃ | vanitāgarbhaṃ māturudaraṃ | yat vyayāyāsarahitaṃ caryyājyadakṣiṇādyarthavyayakṛcchacāndrāyaṇādyāyāsānapekṣatvādan usandhāna mantratvācca | ananyāpekṣanirvahaṃ ṛgviśeṣartvigupadraṣṭādyanapekṣyatvāt svabhedapratīteḥ svātmanyeva vilayanānusandhānamātratvācca | yanmanaḥ | kleśaviśrānteḥ sthānaṃ saṅkalpavikalpavilayarūpatvāt | niḥśeṣakalmaṣaṃ svavyatiriktābhāvāt | sukhāspadaṃ svasminneva manaso nirvyutthānavilāpakatvāt | svagaṃ svasmin antrarhitatvāt | viśvamayaṃ cidvedyavedanāt jñātṛjñānajñeyātmakatvādviśvamayaṃ | atra asmin paṭale | tatastasmāt || 50 || nityetyādibhistairityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ sūkṣmasvarūpaṃ tadanusandhānaṃ taddhomaprakārañcopadiśati | tatra nityānityodite nityānityapaṭale prokte tadvat tantroktavat sthite hṛdaye anāhatacakre brahmarandhrādhaḥ śiraḥkapāle brahmarandhrapade ṇadhobhāge tvadhomukhapadmamadhye | tattrayātmakaṃ agnisūryyasomatmakaṃ ādyānityātrikhaṇḍakaṃ śrīvidyākhaṇḍatrayam || teṣāmityādinā ślokenaitaduktaṃ bhavati mūlādhāre vahnyātmakaṃ śrīvidyāyāḥ -------------------------------------------- p. 588) teṣāṃ trayāṇāmaikyantu manasā bhāvayettathā | gamāgamābhyāṃ tejobhisteṣāmanyonyajaiḥ śive || 53 || tathā samiddhaṃ tattejastrayaṃ vuddhvātha tanmayam | cittavikalpavidhuraṃ bhāvayedadbhutāñca yat || 54 || teṣāṃ trayāṇāṃ varṇārnā prāguktānāṃ krameṇa vai | dvābhyāmanyatamaṃ kṛtvā puṭitaṃ juhuyācca taiḥ || 55 || puṭitān bhānuhṛdvarṇaiḥ svarāṃstāreṇa huṅkṛtaiḥ | kuṇḍalīmukhamārgāgnau juhuyānniścalāśayaḥ || 56 || -------------------------------------------- prathamakhaṇḍamūrddhvamukhaprasṛtatejaskatvāttadādibrahmarandhrāntaṃ hṛdaye sūryātmakaṃ śrīvidyāyā madhyamakhaṇḍamubhayataḥ prasṛtatejaskatvāttadādikaṃ mūlādhārāntaṃ brahmarandhrāntagañca brahmarandhrādhaḥpradeśādhomukhapadmakarṇikāyāṃ śrīvidyāyāḥ tṛtīyakhaṇḍaṃ candrātmakamamṛtamayatvenādhomukhaprasṛtatejaskatvāt tadādikaṃ mūlādhārāntamevaṃ tejastrayātmakaṃ khaṇḍatrayaṃ gamāgamānusandhānenānyonyamekībhūtaṃ tanmayamanasā saha svātmānaṃ ca bhāvayediti | tathā proktaprakāreṇa | tanmayaṃ kanakādibhinnamukurādibhedavaditi śeṣaḥ | vikalpavidhuraṃ bhedarahitaṃ | teṣāṃ trayāṇāṃ agnisūryyasomānāṃ vyadhikaraṇe ṣaṣṭhā | varṇānāṃ prāguktānāṃ pañcadaśe paṭale akārādītyādinā catuḥṣaṣṭitamena ślokenābhipretatvenāktānāṃ | dvābhyāmagnisūryasomātmakavargavarṇatrayānyatamābhyāṃ anyatamaṃ varṇavargā taiḥ vakṣyamāṇakrameṇa puṭitaiḥ | etaduktaṃ bhavati pañcadaśapaṭaloktānāṃ sūryyasomātmakakulāsanarekhātrayātmakatrayābhipretānāṃ varṇānāṃ madhye somātmakaṣoḍaśasvaravarṇaiḥ sūryyātmakakakārāditakārāntaṣoḍaśa varṇavargaṣvagnyātmakathakārādisakārāntaṣoḍaśavarṇavarga cānyatamābhyāṃ vargābhyāṃ dvitejomayābhyāṃ tattaditaratejomayavargavaṇa vakṣamāṇakramāttaistaivarṇaiḥ puṭitābhiḥ jñātṛjñānajñeyātmikābhiḥ ṣoḍaśabhiḥ prokta nirvikalpe svatejasi vakṣyamāṇakrameṇa juhuyāditi || 55 || puṭitānityādibhiḥ samamityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ prāṇāgnihotramantrādikamupadiśati | atra bhānuhṛdvarṇaiḥ kulāsane sūryātmakarekhāsthakakārāditakārāntāḥ -------------------------------------------- p. 589) vahnibhānupuṭāntaḥsthaiścāndraistadbaddhunet kramāt | candrabhānupuṭāntaḥsthairvvahnyarṇairjuhuyāttathā || 57 || bhānucandrapuṭāntaḥsthairvvahnyarṇairjuhuyāttathā | candravahnipuṭāntaḥsthairbhānvarṇairjuhuyādapi || 58 || vahnicandrapuṭāntaḥsthairapi tadvaddhanettataḥ | tathā teṣāṃ prātilomyāt ṣoḍaśānāṃ hunedapi || 59 || -------------------------------------------- ṣoḍaśa bhānuvarṇāḥ | hṛditi sakāraḥ | tadāsane vahnirekhāsthānāmāgneyākṣarāṇāṃ pratilomakramāt sakārasya prathamabhavitayā tadvācakarūpahṛcchabdena tadādithakārāntā vahnirūpāḥ ṣoḍaśavarṇā ucyante | tasmāt kakārāditakārāntaiḥ ṣoḍaśabhirbhānuvarṇaiḥ sakārādithakārāntairvyutakramāt ṣoḍaśabhiragnivarṇaiśca | svarān tatkulāsane somātmakarekhāsthānakārādīṃścandrātmakān | tāreṇa praṇavena huṅkhṛtairityatra huṅkārasyārtho gurumukhādavagantavyaḥ | niścalāśayaḥ ananyamanāḥ tanmantā yathā ka aso/, kha āṣo/ ityādayaḥ ta aḥtho/ ityantāḥ ṣoḍaśa | vahni bhānupuṭāntaḥsthaiḥ thakārādisakārāntānāmanulomānāṃ kakārāditakārāntānāṃ pratilomānāṃ varṇānāṃ puṭāntaḥsthaiścāndraiḥ svaraiḥ | tadvat praṇavana huṅkṛtairityarthaḥ | kramāt akārādivisarjanāyāntakramāt | tanmantrā yathā tha ato/ da āṇo/ ityādayaḥ sa aḥko/ ityantāḥ ṣoḍaśa | candrabhānupuṭāntaḥsthaiḥ akārādi visarjanīyāntānāṃ saumyaṣoḍaśavarṇānāṃ takārādikakārāntānāṃ bhānuṣoḍaśavarṇānāṃ puṭāntaḥsthairvahnyarṇaiḥ thakārādisakārāntaiḥ | tathā tāreṇa huṅkṛtairiti yāvat | tanmantrā yathā athato/ ādaṇo/ ityādayaḥ aḥsako/ ityantāḥ ṣoḍaśa | bhānucandrapuṭāntaḥsthaiḥ kakārāditakārāntānāṃ bhūnuvarṇānāṃ visarjanīyādyakārāntānāṃ candravarṇānāṃ puṭāntaḥsthairvahnyarṇaiḥ thakārādisakārāntaiḥ | tathā prāgvattāreṇa huṅkṛtaiḥ | tanmantrā yathā kathaḥ oṃ khadaṃ oṃ gadhau oṃ ityādayaḥ tasa oṃ ityantāḥ ṣoḍaśa | candravahnipuṭāntaḥsthaiḥ svarāṇāṃ akārādivisarjanīyāntānāṃ sakārādithakārāntānāṃ ca puṭāntaḥsthaiḥ | bhānvarṇaiḥ kakārāditakārāntaiḥ | apyā tāreṇa huṅkṛtaiḥ ityanukṛṣyate | tanmantrā -------------------------------------------- p. 590) evaṃ ddvādaśadhā homamakṣaraiḥ syādudīritaiḥ | kṛtvā tadvācyamakhilamartharūpañca taiḥ samam || 60 || tejastrayātmarūpaṃ syādāvayorapi tadvapuḥ | anyāni cāvayoricchāgṛhītāni vapūṃṣi vai || 61 || tānyanyadevatādehasamyagicchāvaśāni ca | muktiśca tanmayībhāvasthairyyameva samīritam || 62 || -------------------------------------------- yathā akaso/ ākaṣo/ ityādayaḥ aḥtatho/ ityantāḥ ṣoḍaśa | vahnicandrapuṭāntastheḥ thakārādisakārāntānāṃ visarjanīyādyakārāntānāñca puṭāntaḥsthaiḥ | tadvattāreṇa huṅkṛtaiḥ | apyā kakārāditakārāntaiḥ bhānvarṇaiḥ | tanmantrā yathā thakaḥ oṃ dakhaṃ oṃ ityādayaḥ sata oṃ ityantāḥ ṣoḍaśa | evamuktaprakāreṇa ṣaḍvidhaprakāraproktabhedānāṃ mantrāṇāṃ tāreṇa caturakṣarātmakatve satyapi sampradāyena te kṛtasandhikā eva likhitāḥ | teṣāṃ ṣaḍvidhabhedaprakāraproktānāṃ prātilomyāt ṣoḍaśānāṃ ṣoḍaśamantrāṇāmiti śeṣaḥ | evamanulomavilomābhyāṃ | homaṃ divyatvāt homaḥ syādityarthaḥ | akṣaraistejastrayātmabhiriti śeṣaḥ | udīritaiḥ prokteṣu dvinavatyuttaraśatarūpeṣvabhīṣṭaiḥ ṣoḍaśabhirmantraiḥ | akhilaṃ jñātṛjñānajñethātmakaṃ | tairjñātṛjñānajñeyātmabhirvācakarūpaiḥ tribhistribhirakṣaraiḥ samaṃ tadapṛthagrūpaṃ | etaduktaṃ bhavati evaṃ prokteṣu dvādaśasu bhedeṣvabhīṣṭabhedamantrarūpaistritaya jñānamayairvācakarūpaistribhistribhirakṣaraistattattejastrayātmakaṃ vācyamakhilamartharūpamapṛthagrūpaṃ kṛtvā mūlādhārasthanirvikalparūpamātmamahāvahnau homaḥ syāditi || 60 || tejastrayetyādinā samīritamityantena ślokadvayena śaktiśivayoḥ yāthātmya svarūpasya tejastrayātsakatvamitaraṃ pāñcabhautikavigrahasveñchāgṛhītātmakatvaṃ muktisvarūpañcopadiśati | tatra āvayoḥ śaktiśivayoḥ | tadvapuḥ anaśvaraṃ vapuḥ | anyāni pāñcabhautikāni | āvayoḥ prāgvat | tanmayībhāvasthairyyaṃ proktatejastrayatādātmyabhāvasthairyyam || 62 || -------------------------------------------- p. 591) tatra kuṇḍalinīṃ brūhi sphuṭaṃ me parameśvara | tāṃ vadāmi śṛṇu prājñe rahasyaṃ paramādbhutam || 63 || mūlādhārasthavahnyātmatejomadhye vyavasthitā | jīvaśaktiḥ kuṇḍalākhyā prāṇākāreṇa tena sā || 64 || prasuptabhujagākārā trirāvarttā mahādyutiḥ | māyāśīrṣā nadantī tāmuccarantyaniśaṃ svage || 65 || suṣumnāmadhyadeśe sā yadā karṇadvayasya tu | pidhāya na śṛṇotyasyā dhvaniṃ tasya tadā mṛtiḥ || 66 || evaṃ sā jīvaśaktistu yadā kuṇḍalinīsthitim | vihāya ṛjutāṃ yāti svecchādaṇḍāhatā satī || 67 || tadā viśvapratītiḥ syāt prāṇināmanyadā punaḥ | niśāndhakāre bhuvanasthitivat svātmanaḥ sthitiḥ || 68 || -------------------------------------------- tatretyādinā ślokapūrvārddhena kuṇḍalinīsvarūpaṃ devī pṛcchati | tatra sphuṭaṃ suspaṣṭaṃ | tāmityādinā ślokottarārddhena kuṇḍalinīsvarūpakathanaṃ prastīti | tatra tāṃ kuṇḍalinīṃ | rahasyaṃ deśikakaṭākṣādṛte jñātumaśakyatvāt | paramādbhutam jñānātmakatvāttādātmyātmakatvācca || 63 || bhūlādhāretyādibhiḥ sādhaka ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ kuṇḍalinīsvarūpaṃ tadanubhāvañcopadiśati | tatra tena prāṇākāreṇa | sā kuṇḍalinī | mahādyutiḥ viśvaprakāśakatvāt | māyāśīrṣā visarjanīyaśīrṣā | tāṃ māyāṃ uccarantī tadātmanā ūrddhvorddhvaṃ sañcarantī | svage ityetaduttaratra suṣumnāmadhyadeśe ityasya viśeṣaṇaṃ | sā kuṇḍalinī | tadā atyāsannataḥ | evamuktarūpā | turviśeṣe | ṛjutāṃ yāti bhūlādhārādvinirgatya tadupari śrotrādīndriyagāminī | svecchādaṇḍāhatā svecchāpreraṇāpara vaśā | anyadā tasyāṃ prasuptabhujagākāratayā sthitāyāṃ | niśāndhakāre bhuvanasthitivat aprakāśatayā | etaduktaṃ bhavati yadā svātmasphurattārūpiṇī buddhyātmikā kuṇḍalinī śaktiḥ mūlādhārāt prasuptabhujagākāratāṃ vihāya svecchāpreritā -------------------------------------------- p. 592) evaṃ tāṃ vetti yo dehe deśikādeśadarśitām | sa vetti brahma paramaṃ māṃ tvāmapi ca sādhakaḥ || 69 || jīvanmuktaḥ sa vijñeyaḥ śuddhātmāsaktamānasaḥ | aspṛṣṭapuṇyapāpaśca śokaharṣātibhūmigaḥ || 70 || rāgadveṣavinirmuktastyaktasarvvakriyāphalaḥ | nirupādhikasantuṣṭaḥ svecchādhīnecchayā yutaḥ || 71 || svadehamātrayātraśca samaśca stutinindayoḥ | samārimitrakalyāṇaguṇaśīladayānvitaḥ || 72 || evaṃ sa kathito jīvanmukto lokeṣu sādhakaḥ | itaraḥ pūjane devyā bhajane ca sakautukaḥ || 73 || kālena siddhibhāgbhūyāditaro duḥkhabhājanam | janmabhirvvahubhiḥ kliṣṭo mūrkho vidyādhanodbhavaiḥ || 74 || -------------------------------------------- urdvaṃ gatā vyāptā viladehāttattadindriyadvārā vinirgatya viśvaṃ kabalīkaroti tadā viśvapratītirbhavati | punaḥ svecchayā yadā mūlādhāre sā prasuptabhujagākāramātrasvarūpatāṃ yāti tadā niśāsvandhakāre bhuvanasthitivat tadviśvapratītiḥ na syāditi | evaṃ prakāśakarīṃ | tāṃ kuṇḍalinīṃ | deśikādeśadarśitāṃ deśikopadeśadarśitāṃ | māmapi śivaṃ śaktiñca tvām || 69 || jīvanmukta ityādibhiḥ sādhaka ityantairadhyarddhaistribhiḥ ślokairjīvanmuktalakṣaṇamupadiśati | tatra asaktamānasaḥ iti padacchedaḥ | śokaharṣātibhūmigaḥ śokaharṣayorapi pāraṃ gataḥ | nirupādhikasantuṣṭaḥ svabhāvasantoṣayuktaḥ | sveñchādhīnecchayā yutaḥ aparapreritabuddhiḥ | samārimitraḥ rāgadveṣābhāvāt | jīvanmuktaḥ jīvanneva muktaḥ paramārthataḥ svātmanīnyādyabhāvādityarthaḥ || 72 || itara ityādinā yoniṣvityantenārddhādyantena ślokenoktajñānarahitasyāpi devyarcanāt kālena tatsiddhiḥ bhaktitaḥ tadarcanādirahitasya pratyavāyañcopadiśati | -------------------------------------------- p. 593) mudairunmattacittaḥ sannadhodho yāti yoniṣu | nityāsu bhaktirbhuvane prakṣīṇe pāpakarmmaṇi || 75 || jāyate yadbalālloke bhavet praguktalakṣaṇaḥ | naro bhavanti tāṃ bhaktiṃ prāpya lokeṣu devatāḥ || 76 || dṛśyante bhānucandrārabudhajīvasitāsitāḥ | anye ca lokapālādyāstadbhaktiprāptasampadaḥ || 77 || bahunā kiṃ paraṃ devi nityābhiḥ sadṛśānaghe | na santi devatā vidyāstasmāttā eva sarvvadā || 78 || bhāvayāmyahamadyāpi trikāle vigrahānvitaḥ | -------------------------------------------- tatra itaraḥ proktajñānarahitaḥ | devyāḥ sarvakāraṇabhūtāyā lalitāyāḥ | kālena bhaktyupāsanādigauravalādhavavaśāt kāladrautyavilambanena | itaraḥ tadvaktyādirahitaḥ | janmabhirvahubhiḥ aparamārthajñānasarvasvairvividhajanmabhiḥ | mūrkhaḥ avivekī | vidyādhanodbhavairityetaduttaratra mudairityasya viśeṣaṇam | unmattacittaḥ karttavyākarttavyajñānarahitaḥ | adhodho yāti yoniṣu nīcairnīcairviṣayeṣu paravaśo bhavatītyarthaḥ || 74 || nityāsvityādibhiranvita ityantairarddhādyantaistribhiḥ ślokaiḥ nityāsu bhaktrerdaulabhyaṃ tadbhaktivaibhavaṃ nityāvaibhavavigrahānviteneśvareṇa tadupāstiṃ copadiśati | tatra prakṣīṇe sadgurukaṭākṣādibhiḥ | pāpakarmaṇi ajñānadurvāsanādyupahatakarmaṇi | yadvalādbhaktivalāt | prāguktalakṣaṇaḥ jīvanmuktalakṣaṇaḥ | naraḥ prāguktalakṣaṇo bhavedityanvayaḥ | tāṃ bhaktiṃ asmin paṭale vakṣyamāṇarūpāṃ | devatāḥ ityasya bhavantītyanenānvayaḥ | lokapālādyā ityatrādyaśabdastrayastriṃśatkoṭidevatāviṣayaḥ | tadbhaktiprāptasampadaḥ uktarūpabhaktiprāptaiśvaryyāḥ | bahunā bhāṣaṇena | sadṛśāḥ anaghe iti ca padacchedaḥ | bhāvayāmītyasya tā eva ityanena pūrvatrānvayaḥ | ahaṃ śivaḥ | trīkāle sandhyātraye | vigrahānvitaḥ nyastavigrahaḥ | anena labdhajñānānāmapi sandhyātrayopāsteravaśyakarttavyatā kathiteti sampradāyārthaḥ || 78 || -------------------------------------------- p. 594) tadvarṇavyāptacakrasthā grahāśca tavadarśitāḥ || 79 || vidhiviṣṇuśivātmatvaṃ tāsāmeva nijecchayā | anyāśca devatā yā yāstāstāstanmayavigrahāḥ || 80 || pararūpantu vakṣyāmi homante mahadadbhutam | yatsiddhiḥ siddharūpāṇāṃ prāguktānāṃ bhavet sadā || 81 || anyeṣāṃ na bhavedbhāvaḥ tathā sarvvāśca yo mahān | prakṣīṇāśeṣapāpānāṃ bhaktiḥ syāttajjñasevinām || 82 || -------------------------------------------- tadvarṇetyādinā ślokottarārddhena pañcaviṃśapaṭalaproktamātṛkācakrārasthagrahāṇāṃ daśāṃ tatsthitirūpañca smārayati | tatra tadvarṇavyāptacakrasthāḥ nityātmakamātṛkāvarṇavyāptacakrasthāḥ || 79 || vidhītyādinā ślokena trimūrttīnāmanyadevatānāñca nityānāṃ svecchāvigrahātmakatvamupadiśati tatra vidhiviṣṇuśivātmatvaṃ brahmaviṣṇurudrātmakatvaṃ | tāsāṃ ṣoḍaśanityānāṃ | nijecchayā svecchayā | anyāḥ anyatantreṣūpadiṣṭāḥ | tanmayavigrahāḥ cakrāntarasthaṣoḍaśanityāmayavigrahāḥ || 80 || pararūpamityādinā mahānityantenārddhādhikena ślokena pararūpahomakathanaprastāvapuraḥsaraṃ siddhasādhyasādhakāditrayeṣu siddhānāmeva tatparahomayogyatāmitareṣāmubhayeṣāṃ tadayogyatāñcopadiśati | tatra turviśeṣe | mahadadbhutaṃ samastabhedavilayanātmakatvāt | yatsiddhiḥ pararūpahomabhāvasiddhiḥ | siddharūpāṇāṃ prāguktānāṃ asminneva paṭale proktasūkṣmahomasiddhānāṃ | anyeṣāṃ sādhakasādhyānāṃ | bhāvaḥ pararūpahomasyeti śeṣaḥ | tathā siddhavat || 81 || prakṣīṇetyādinā ślokottarārddhena tatparahomabhāvasiddhānāṃ anubhāvaṃ hṛdīkṛtya nityāsu bhaktyupalabdhikaraṇamupadiśati | tatra prakṣīṇāśeṣapāpānāṃ deśikakaṭākṣādibhirdūrīkṛtadurvāsanānāṃ | tajjñasevināṃ viditaparamārthanāthasevāditatparāṇām || 82 || -------------------------------------------- p. 595) nityāvidyāsu bhaktānāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu sundari | āmuṣmikāsaṃśayatvaṃ santoṣo nityapūrṇatā || 83 || sukhitā tyāgitā jñānaṃ kṛtajñatvamalubdhatā | akārpaṇyamadīnatvaṃ paracintānirudyamaḥ || 84 || dayālatā manasvitvamavaiṣamyaṃ manaḥsthitau | lābhahānyoḥ prītiroṣābhāvaḥ kalyāṇaśīlatā || 85 || kalyāṇābhiniveśitvaṃ sadā kalyāṇakīrttanam | akalyāṇakathālāpavaimukhyaṃ svecchayā sthitiḥ || 86 || sadaiśvaryyañca bhoktṛtvaṃ naiṣṭhikatvamajihmatā | sarvvānukūlyaṃ saṅgītapriyatvaṃ vāñchitāptayaḥ || 87 || -------------------------------------------- nityetyādibhistai ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ saprastāvapuraḥsaraṃ nityābhaktalakṣaṇopadeśaṃ proktanigamanañca karoti | tatra nityāvidyāsu ṣoḍaśanityānāṃ vidyāsu | sundarīti devīsambuddhiḥ | āmuṣmikāsaṃśayatvaṃ paramārthaparijñānāt | santoṣaḥ avāptavyaviṣayechādyabhāvāt | nityapūrṇatā deśakālādyanavacchinnabhāvena | sukhitā svātmaparamānandānubhavarasena | tyāgitā nerapekṣaṃ | jñānaṃ sadanusandhānaṃ | kṛtajñatvaṃ gurucaraṇanalinayugalabhajanaparatvaṃ | alubdhatā itarānapekṣā | akārpaṇyaṃ dravyaviṣayamuddiśya mahāprayatnasahityaṃ | adīnatvaṃ akṣudrabhāvaḥ | paracintānirudyamaḥ bhedarāhityāt | dayālutā sarvaprāṇiṣu | manastvitvaṃ udarabhāvaḥ | avaiṣamyaṃ manaḥsthitau lābhahānyoḥ lābhahānyoḥ manasthitāvaveṣamyamiti vānvayaḥ | prītiḥ roṣābhāvaḥ sarvaprāṇiṣu prītiḥ kopābhāvaśca | kalyāṇaśīlatā maṅgalācaraṇasvabhāvatā | kalyāṇābhiniveśitvaṃ maṅgalakarmmasvabhiniveśitvaṃ | kalyāṇakīrttanaṃ maṅgalasvabhāvānāṃ mahatāṃ nāmānubhāvakīrttanaṃ | akalyāṇakathālāpavaimukhyaṃ akalyāṇeṣu karmasu tadācāravatāṃ kathālāpe ca vaimukhyaṃ | svecchayā sthitiḥ aparādhīnatayā sthitiḥ | sadaiśvaryyaṃ rājacoradurjanārātyādyanupahatamahimatvaṃ | bhoktṛtvaṃ bhoktṛśaktimattvaṃ | naiṣṭhikatvaṃ sarvadevatāvigraheṣvanusyūtanityātmabhāvāvyabhicāritvaṃ | ajihmatā akuṭilahṛdayatā | sarvānukūlyaṃ suranaratiryyagādyabhedena -------------------------------------------- p. 596) rājayoṣit prabhuprājñavahumānamamatsaraḥ | sarvvottaratvavāñchā ca lakṣaṇānīritāni te || 88 || yadvikalpasvarūpantu manastannirvvikalpake | nidhānaṃ parahomantu sthūlasūkṣmañca yanmayam || 89 || uccāvacavikalpānāṃ vastūnāmagnidāhataḥ | tanmayatvādaikyarūpaṃ sthūlahomamudīritam || 90 || -------------------------------------------- sarvavigrahāṇāṃ nityāvigrahātmakatvapratipatteḥ | saṅgītapriyatvaṃ nādasvarūpasya nityātmakatvāt | vāñchitāptayaḥ svasmādbhinnaviṣayābhāvāt | rājayoṣitprabhuprājñavahumānaṃ svasyābhirāmātmakabhāvasiddheḥ | amatsaraḥ svasamānādhikarāhityāt | sarvottaratvavāñchā devatātādātmyasiddhivāñchā || 88 || yadvikalpetyādinā ślokena parahomasvarūpaṃ sthūlasūkṣmahomayorapi tanmayatvaṃ copadiśati | tatra vikalpasvarūpaṃ sakalaviśvavikalpakāraṇasvarūpaṃ | nirvikalpake parasvarūpe | nidhānaṃ vilāpanaṃ | etaduktaṃ bhavati saṃkalpavikalpakāraṇabhūtasya manaso nirvikalparūpe svātmani vilāpanaṃ parahoma iti | yanmayaṃ parahomamayam || 89 || uccāvacetyādibhiḥ samīrita ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ sthūlasūkṣmahomayoḥ parahomena tādātmyavāsanāṃ tadanusandhānañcopadiśati | uccāvacavikalpānāṃ samitpuṣpaphalādibhedabhinnānāṃ vastūnāṃ taddhomadravyāṇāṃ | tanmayatvāt homamayatvāt agnimayatvāt | aikyarūpaṃ apṛthagbhāvaḥ | etaduktaṃ bhavati samidādisakalavastūnāṃ sthūlahomādagnimayatvenaikarūpamudīritamiti | tathā ekīkuryādityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati sūkṣmahomāt svamūlādhāramadhyasthakuṇḍalinīmukhasavisargamahāvahnau sakalaśabdodayaviśrāntipade nānārūpavācakaiḥ śabdaiḥ tadvācyānarthān vedyavettṛvidātmanaikīkuryyāditi | sthitirityādinādyārddhena sarvabhedavilāpanāt sthitireva parahomo bhavatīti matāntaramucyate | svātmarūpamahāvahnijvālārūpiṣu svātmarūpāpṛthagbhūtā mahāśaktiḥ svātmarūpavahniḥ tajjvālā tadicchā svātmarūpamahāśaktīcchetyarthaḥ | -------------------------------------------- p. 597) sūkṣmahomaṃ tathā śabdairnānārūpaistu vācakaiḥ | vācyārthānāmaśeṣeṇa vedyavettṛvidātmanā || 91 || sthitiḥ paro bhaveddhomaḥ sarvvabhedavilāpanāt | svātmarūpamahāvahnijvālārūpiṣu sarvvadā || 92 || nirindhaneddharūpeṣu paramārthātmani sthire | nirvyutthānavilāpastu parahomaḥ samīritaḥ || 93 || teṣu prokteṣu kuṇḍeṣu caturasre samācaret | homakarmma samastaṃ tu śubhātmakamudīritam || 94 || aśubhātmakamuktantu kuryyāttyasre samīrite | anyeṣvanyāni kāryyāṇi proktāni proktarūpataḥ || 95 || prāgudakśivadigvaktaḥ kuryyāddhomantu maṅgalam | dakṣiṇāsyobhicārantu gade vahnimukho dviṣām || 96 || -------------------------------------------- saiva yeṣāṃ rūpāṇi te svātmarūpasvasvavahnijvālārūpiṇaḥ teṣu svātmarūpamahāvahnijvālārūpiṣu nirindhaneddharūpeṣu ananyādhiṣṭhitaprakāśarūpeṣu paramārthātmani sattāmātrasvarūpe sthire avikāriṇi nirvyutyānavilāpaḥ niravaśeṣavilayanabhāvaḥ | etaduktaṃ bhavati svarūpamahāśaktīcchārūpeṣu niradhiṣṭhānaprakāśātmakeṣu sakalarūpeṣu paramārthataḥ sphuritatattvarūpe'vikāriṇi sattāmātresvātmani teṣāṃ niḥśeṣavilayanabhāvaḥ parahomaḥ samīrita iti || 93 || teṣvityādinā rūpata ityantena ślokadvayenoktakuṇḍeṣu sāmānyena caturasrahomakuṇḍeṣu śubhakarmmahomavidhānamupadiśati | tatra caturasre uktarūpe | tryasre proktarūpe | anyeṣu kuṇḍeṣviti śeṣaḥ | proktarūpataḥ proktavidhānena || 95 || prāgityādinā kṛtsnaśa ityantena ślokadvayena maṅgalādikarmmasu hotudigviśeṣābhimukhyamupadiśati | tatra prāgudakśivadigktaḥ prāgabhimukha udagabhimukhaḥ śivadigabhimukhaścaturviśeṣo dakṣiṇāsyaḥ dakṣiṇadiṅmukhaḥ | turviśeṣe | gade gadārthopakrame | vahnimukhaḥ vahnidiṅmukhaḥ | vāyumukhaḥ vāyudiṅmukhaḥ | -------------------------------------------- p. 598) uccāṭanaṃ vāyumukho vidveṣaṃ rākṣasonmukhaḥ | vidadhyāt paścimāsyastu krūrāṇyanyāni kṛtsnaśaḥ || 97 || svadeśagrāmagehādau tāni karmmāṇi taddiśi | vidadhyādupaviśyoktamanyathānarthamāvahet || 98 || kuṇḍādikaraṇāśaktau sthaṇḍile homamācaret | gomayaiḥ parimṛṣṭe tu susame bhūtale śubhe || 99 || bālukāhastavistārāyāmamāstīryya tatra vai | madhye vidadhyāddhomantu proktamevamaśeṣataḥ || 100 || kālatattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || 101 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate triṃśattamaṃ paṭalam || 30 || -------------------------------------------- rākṣasānmukhaḥ niṛtidiṅmukhaḥ | paścimāsyaḥ paścimadiṅmukhaḥ | anyāni prokte tarāṇi | etaduktaṃ bhavati hoturābhimukhyadigbhedepi tāṃ tāṃ diśaṃ prācī parikalpya kuṇḍaṃ nirmāya juhuyāditi || 97 || svadeśetyādinā ślokena svadeśādau proktakarmmasu proktadiṅmukhatayā avaśyakarttavyatāṃ tadakaraṇe pratyavāyañcopadiśati | gehādāvityatrādiśabdaḥ purādiviṣayaḥ | karmāṇi proktāni | taddiśi proktadiśi | anyathā viparītakaraṇe || 98 || kuṇḍādītyādinā śeṣata ityantena ślokadvayena kuṇḍādikaraṇāśaktānāṃ sthaṇḍile homavidhānapuraḥsaraṃ sthaṇḍilanirmmāṇavidhānamuktanigamanasahitamupadiśati | tatra turviśeṣe | śubhe lāmāsthiloṣṭādirahita dhūmādyanākula ca | tatra proktaprakāreṇa kṛtakoṣṭhanavake | madhye sarvamadhyakoṣṭhamadhye || 100 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyā vyākhyāyāṃ vāstudevatācakratatpūjādi sūkṣmaparahomavidhānaprakāśanaparaṃ triṃśat paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 29 || oṃ tatsat || ekatriṃśapaṭalam sūkṣmaṃ paraṃ ca homaṃ te kathitaṃ parameśvari | idānīṃ sthūlahomantu kathayāmyarimarddanam || 1 || tattatkarmmodite kuṇḍe kuryyādhomamudīritaiḥ | vidhānairdveśanidhanaroganigrahacāṭanam || 2 || āyurdāyaṃ riporjñātvā lagnoktarkṣānuguṇyataḥ | tadātmikagrahāṇāñca sthitimaṣṭakavargakam || 3 || trayāṇāmānuguṇye na kuryyāttadabhicārakam | anyathā krūrakarmmāṇi kurvvāṇaṃ nāśayanti hi || 4 || tānyeva karmmāṇi tathā tattrayaprātikūlyataḥ | kuryyāttaddevatābhaktimāstikyaṃ varttanaṃ gurum || 5 || -------------------------------------------- pūrvasmin triṃśe paṭale ṣoḍaśanityānāṃ vāstudevatācakraṃ tatpūjādividhānasahitaṃ sūkṣmaparahomavidhānamupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityābhaktiniṣṭhānāṃ arimarddanakarmmahomādividhānamupadiśati | sūkṣmamityādinā vidhānata ityantena ślokaśatarūpeṇaikatriṃśena paṭalena | tatra sūkṣmamityādinā cāṭanamityantena ślokadvayena proktanigamanasahitaṃ proktakuṇḍeṣu proktavidhānenārimarddanavidhānakathanaṃ prastauti | tatra te tava | kathitaṃ pūrvasmin paṭale | dveṣanidhanaroganigraha cāṭanamityatra dveṣaśabdo māraṇaviṣayaḥ nigradaśabdo yuddhādiṣu parājayādiviṣayaḥ cāṭanam uccāṭanam || 2 || āyurddāyamityādibhirātsanāśanamityantaiścatubhiḥ ślokairabhicārakarmmakaraṇakāle jñātavyāṃśaṃ tadanavekṣaṇe pratyavāyañcopadiśati | tatra lagnoktarkṣānuguṇyataḥ trayodaśe paṭale tajjanmetyādinā ṣaḍaśītitamaślokottarārddhādyārddhadvayena proktanakṣatranāmānuguṇyataḥ | tadātmikagrahāṇāṃ tatprayogakāle gācaragrahāṇāṃ | caḥ samaccaye | aṣṭakavargakaṃ phalamiti śeṣaḥ | trayāṇāṃ proktānāmāyurdāyadaśāgocaraphalāṣṭakānāṃ | -------------------------------------------- p. 600) tatpārśvavarttimantrajñānālocya ripunigraham | vidadhyādanyathā śaktyā neṣphalyaṃ vātmanāśanam || 6 || riporaṣṭamalagne ca kāle tvaṣṭamarāśige | sthāne kuryyādaniṣṭāni tadvināśāya sādhakaḥ || 7 || prācyāṃ meṣavṛṣau vahnau mithunaṃ dakṣiṇe tathā | kulīrasiṃhamatha tanniṛtyāṃ kanyakā sthitā || 8 || -------------------------------------------- ānuguṇye ānukūsyo abhicāryyasya ripoḥ prātikūlye ityarthaḥ | anyathā kuryāt yadi | tānyeva evakārā bhinnakramaḥ | tattrayaprātikūlyata evetyarthaḥ | etaduktaṃ bhavati riporabhicārakāle jyotiḥśāstre horāskandhoktaprakāreṇa tasya tātkālikamāyurdāyagocarāṣṭakavargeṣu grahāṇāṃ sthitiṃ vicārya tattrayānukūlyai tvabhicārakarmma na kuryāt | tamanavekṣya krūrakarmāṇi kurvāṇaṃ tānyeva nāśayanti | tattayaprātikūlya eva tadrupunāśāya tāni krūrakarmāṇi kuryyāditi | taddevatābhaktiṃ riporddevatābhaktim | āstikyaṃ riporddevabrāhmaṇādiviṣayaniṣṭhāṃ | varttanaṃ ācāraṃ | ālocya tajjñaisteṣāṃ anubhāvādikamityarthaḥ | anyathā proktānyathākaraṇe | vā vikalpe | etaduktaṃ bhavati riporabhicāraprayogādiṣu tasya devatābhktimāstikyamācāraṃ guruṃ tatpārśvavarttimantrajñāna vijñāya teṣāmanubhāvādikaṃ tadvidbhirālocya tatprāvalye tasyā bhicārādikaṃ na kuryyādanyathākaraṇe tatphalasya naisphalyaṃ tatprayokturnāśanaṃ vā bhavatīti || 6 || riporityādinā ślokenakūraprayogārambhakālaṃ gṛhādiṣu taddeśaviśeṣādika copadiśati | tatra aṣṭamalagne janmarkṣarāśeścandralagnarāśerveṃti śeṣaḥ | kāle tadudayakāle | aṣṭamarāśige sthāne anantaraślokadvayavakṣyamāṇarāśyātmakeṣu sthāneṣu dvādaśasu | tadvināśāya ripuvināśāya || 7 || prācyāmityādinā susthitamityantena ślokadvayena maṇḍapagṛhādisakalavastūnāṃ dvādaśarāśyātmakatāmupadiśati | tatra vahnau koṇe | dakṣiṇe dakṣiṇadigdeśe | tanniṛtyāṃ -------------------------------------------- p. 601) tulākīṭau paścimato dhanurvāyau tu saṃsthitam | nakrakumbhāvṛttarato mīna īśe tu saṃsthitam || 9 || evaṃ rāśikrama jñātvā kuryyāt karmmāṇi deśataḥ | kāle tu pañca pañca syurghaṭikāḥ kramayogataḥ || 10 || caitrādiṣu tu māseṣu dvādaśasvapi bhāskaraḥ | meṣādirāśigo yāti tathānyairgrahamaṇḍalaiḥ || 11 || deheṣu prāṇināṃ tadvadaṣṭāṅgulivibhedataḥ | mūrddhādicaraṇāntantu tān dvādaśasu lakṣayet || 12 || -------------------------------------------- vidiśi | paścimataḥ paścimadiśi | vāyau koṇe | uttarataḥ uttarasyāṃ diśi | īśe koṇe | susthitaṃ kālacakrastharāśicakravanna bhramatītyarthaḥ || 9 || evamityādinā ślokena proktanigamanaṃ cakragatadvādaśarāśīnāṃ pratirāśyudayakālaghaṭikāsaṃkhyāñcopadiśati | tatra evaṃ uktakramāt | rāśikramaṃ rāśīnāṃ sthitikramaṃ | karmmāṇi krūrāṇīti śeśaḥ | deśataḥ deśātmakatvena | kāle tu kālacakre tu | pañcapañca syuḥ ekaikarāśeḥ | kramayogataḥ apakramacakrasthitistu kāladeśayorvaiṣamyāt | gaṇitaśāstroktakramayogena khasvadeśe rāśīnāmudayaghaṭikāmānavaśāt vakṣyamāṇaprakāreṇa sūryyādhiṣṭhitarāśyādikramayogataḥ || 10 || caitrādītyādinā ślokena kālacakre grahāṇāṃ gatikramama padiśati | tatra caitrādiṣu tatra divyatvāt caitrādiśabdaḥ sauramāsaviṣayaḥ | tu rviśeṣe | yāti ekaikasauramāsasyaikaikrarāśibhuktikrameṇeti śeṣaḥ | tathā tathāvidhaḥ anyaiścandrādibhiḥ | grahamaṇḍalaiḥ jyotiḥśāstre tattadgrahaparivṛttiproktakālaviśeṣairityarthaḥ || 11 || deheṣvityādinā ślokena sakalaprāṇināṃ dehasya dvādaśarāśyātmakatvamupadiśati | tatra tadvat meṣādimīnāntakrameṇa | tān rāśīn | dvādaśasu sthāneṣu || 12 || -------------------------------------------- p. 602) trayāṇāmānuguṇyena kuryyāt karmāṇi nānyathā | śubhāśubhāni sarvvāṇi phalantyevaṃ kṛte dhruvam || 13 || tathāhani viṣasthānānyamṛtasthānakāni ca | jñātvā vidadhyāt puttalyāḥ prayāgaṃ sarvatastathā || 14 || site hṛdi stanagale nāsākṣīṇi tathā śrutau | bhrūśaṅkhamūrddhamadhyeṣu tatra bhrūśaṅkhamadhyataḥ || 15 || karṇa netre nāsikāyāṃ varttate puruṣasya tu | savyakaṇṭhastanataṭe hṛdi nābhau ca guhyake || 16 || jānusandhyaṅghripārśveṣu tathāṅguṣṭhe ca dakṣiṇe | aṅghrau sandhau jānuguhye nābhau ceti sitatare || 17 || -------------------------------------------- trayāṇāmityādinā ślokena proktakālavigraharāśivaśena śubhāśubhakaraṇīyatvamupadiśati | tatra trayāṇāṃ deśakālavigrahātmakānāṃ | ānuguṇyena ānu kūlyena | anyathā uktalaṅghanena | evaṃ kṛte kṛtaprakārālaṅghanena śubhāśubhaprayoge kṛte || 13 || tathetyādinā ślokena puttalīprayogārthaṃ dehe viṣāmṛtasthānayorjñātavyatvamupadiśati | tatra tathetyasyāmṛtasthānakānītyatrānvayaḥ | ṣaḍviṃśapaṭale proktakrameṇa dakṣavāmabhāgayoḥ pratibhāgaṃ pañcadaśapañcadaśasthānabhedakrameṇa sthitānītyarthaḥ | ahani prayogadivase | viṣasthānāni anantaraśloke vakṣyamāṇāni | sarvataḥ karmmasu | tathā vakṣyamāṇaprakāreṇa || 14 || sitetyādibhirvarttata ityantairarddhādhikaistribhiḥ ślokaiḥ puruṣāṇāṃ yoṣitāñca viṣaparivṛttikatasyānānyupadiśati | tatra site ityādinā ślokena dvādaśa sthānāni upadiśati | site śuklapakṣe | stanagale stane ca gale ca bhrūśaṅkhamūrddhamadhyeṣu tatra mūrddhno madhye | śaṅkhabhrūmadhyataḥ śaṅkhamadhye bhrūmadhye ca || karṇetyadinā ślokena sthānāṣṭakaṃ tatra savyakaṇṭhe vāmakaṇṭhe || jānvityādinā ślokena daśa sthānāni | tatra aṅghripārśvaśabdenāṅghripṛṣṭha deśa ucyate | aṅguṣṭhe vāmapādāṅguṣṭhe | dakṣiṇe dakṣiṇapādāṅguṣṭhe | aṅghau -------------------------------------------- p. 603) tiṣṭhedviṣakalā puṃsi striyāṃ vāmādi varttate | viṣanāḍyāṃ viṣasthāne vedhayet kaṇṭakena tu || 18 || saṅkocakākhyena tadā tīvreṇāsthimayena vai | vadarādisamutthairvvā tathāyaḥsārasūcibhiḥ || 19 || puttalyāṃ yatra tadviddhaṃ tadaṅgaṃ śatrudehajam | vyādhinā pīḍitaṃ kālādavidheyaṃ bhaveddhruvam || 20 || tatra tenārttinā kliṣṭo jīviteśapuraṃ vrajet | puttalīkaraṇaṃ vakṣye śṛṇu nigrahasiddhaye || 21 || -------------------------------------------- aṅghripṛṣṭhe | sandhau tadanantarasandhau | jānuguhye jānau guhye | iti uktaprakāreṇa | sitetara kṛṣṇapakṣe | vāmādi vāmabhāge proktahṛdayasthānādi | etaduktaṃ bhavati śuklapakṣaprathamādiṣu kṛṣṇapakṣadarśāntāsu triṃśattithiṣu puṃsāṃ dakṣiṇabhāge hṛdayasthānādimūrddhānteṣu navasu sthāneṣu punastadvāmapārśve mūrddhādipādāṅguṣṭhāntaṃ pañcadaśasu sthāneṣu punardakṣiṇapādāṅguṣṭhādinābhyantaṃ ṣaṭsu sthāneṣu ca sambhūya triṃśat sthāneṣu ca | strīṇāṃ tattattithiṣu tattatsthāneṣu dakṣiṇavāmapārśvavinimayakrameṇa ca viṣasya parivṛttirbhavatīti || 17 || viṣanāḍyāmityādibhiḥ siddhaye ityantairarddhādyastribhiḥ ślokaiḥ puttalīprayoge tadvedhakālaṃ tadaṅgaṃ tatsādhanaṃ tatphalañca puttalīkaraṇakathanaprastāvādisahitaṃ upadiśati | tatra viṣanāḍyāṃ saptaviṃśatinakṣatreṣu pratinakṣatraṃ viṣātmakaproktanāḍīcatuṣṭayakāle | viṣayasthāne anantarapūrvokte puttalyā iti śeṣaḥ | turviśeṣe | saṅkocakākhyena saṅkoca iti matsyaviśeṣaḥ | tīvreṇa asthimayena taddehajatīvrasaṃjñakāsthimayena | vadarādisamutthaiḥ kaṇṭakairitiśeṣaḥ | vā vikalpe | tathā vedhayedityarthaḥ | yatra aṅge tadviddhaṃ kaṇṭakādividdhaṃ tadaṅgaṃ vyādhinā pīḍitaṃ ityetaduttaratra śatrudehajamityasya viśeṣyaṃ | kālāt prayogasya gauravalāghavādinā kāladrautyavilambanāt | dhruvaṃ niścitaṃ | ārttinā tadaṅgavyādhyutpanneneti śeṣaḥ | puttalīkaraṇaṃ puttalīnirmāṇavidhānaṃ || 21 || -------------------------------------------- p. 604) bhaumaśukrabudhāścandro bhāskaraḥ maumyabhārgavau | maṅgalo gurumandārkiguravoṃśakarāśipāḥ || 22 || nakṣatrāṇi catuṣpādānyekamaṣṭottaraṃ śatam | etāvatyaśca puttalyastvaśakakramayogataḥ || 23 || prathame navake candrabhāskarāṃśakayoḥ kramāt | ṣoḍaśa dvādaśa tathā mānamaṅgulisaṃkhyayā || 24 || anyāṃśakeṣu sarvvāśca caturddaśa samīritāḥ | dvitīye navakenyeṣāmadhyarddhāḥ syustrayodaśa || 25 || tṛtīye navakenyeṣāṃ trayodaśa samīritam | candrārkayorekavidhaḥ proktasaṃkhyākramastathā || 26 || -------------------------------------------- bhaumetyādinā ślokena dvādaśarāśīnāmaśvinyāditritrinakṣatrodbhavadvādaśa dvādaśāṃśakānāṃ ca krameṇādhipatīnupadiśati | tatra aṃśakarāśipāḥ aṃśakānāṃ meṣādirāśīnāñca patayaḥ | nakṣatrāṇītyādinā ślokena pratinakṣatraṃ catuścaturaṃśakakrameṇa sambhūyāṣṭottaraśatāṃśakānāmaṣṭottaraśataputtalīviśeṣaṃ prastauti | tatra etāvatyaḥ aṣṭottaraśatasaṃkhyāḥ || 23 || prathame ityādibhistathetyantaistribhiḥ ślokaiḥ puttalīmānaviśeṣānupadiśati | tatra prathame navake aśvinyādyaśleṣānteṣu navasu nakṣatreṣu | anyāṃśakeṣu itaragrahāṃśakeṣu | sarvāḥ puttalyaḥ caturddaśāṅgulīmānena mitā ityarthaḥ | dvitīye navake maghādijyeṣṭhānteṣu navasu nakṣatreṣu | anyeṣāṃ candrārkarahitagrahāṃśakānāṃ | adhyarddhāḥ syustrayodaśa puttalīnāmaṅgulisaṃkhyā iti śeṣaḥ | tṛtīyaṃ navake mūlādirevatyantanavasu nakṣatreṣu | anyeṣāṃ prāgvat kujādīnāmaṃśakānāṃ trayodaśāṅgulīmānāni samīritamevaṃ ityarthaḥ | ekavidhaḥ sarvatreti śeṣaḥ | proktasaṃkhyākramastathā prathamanavake proktasaṃkhyāmānameva dvitīyatṛtīyanavakayorapītyarthaḥ || 26 || -------------------------------------------- p. 605) puttalīkaraṇe dravyaṃ cakrihastamṛdānvitam | citāmṛdbhasmalavaṇaṃ śuṇṭhīpippalikāyutam || 27 || marīcaṃ gṛhadhūmañja lasunaṃ hiṅgusaindhavam | gairikañceti kathitaṃ puttalīdravyamīśvari || 28 || sādhyarkṣavṛkṣaiḥ piṣṭaiśca māṣacūrṇaiśca sikthakaiḥ | vairidehajaromādyairupetaiḥ puttalīkriyā || 29 || puttalīdairghyamānantu kṛtvāṣṭāṃśamathaikataḥ | śīrṣaṃ trayāt kaṭerūrddhvaṃ trayāt pādadvayaṃ tathā || 30 || kaṭiprapadayorekamaṃśame[va]kantu puttalīm | vidhāya tantre sarvvatra prayogānācarennaraḥ || 31 || -------------------------------------------- puttalītyādibhiḥ kriyā ityantaistribhiḥ ślokaiḥ puttalīnirmāṇadravyāṇyupadiśati | tatra cakrihastamṛdānvitaṃ kulālakaramṛttikāsahitaṃ | citāmṛdbhasmalavaṇaṃ śmaśānamṛdbhasmasahitaṃ lavaṇaṃ | śuṇṭhīpippalikāyutaṃ śuṇṭhīpippalyoścūrṇairyutam | marīcaṃ marīcacūrṇaṃ | gṛhadhūmaṃ gṛhadhūmacūrṇaṃ | lasunaṃ rasonarasaṃ | etāni śuṇṭhyādyaṣṭadravyāṇi sarvaputtalikāsādhāraṇāni | sādhyarkṣavṛkṣaiḥ sādhyanakṣatraproktavṛkṣaiḥ | piṣṭairityetanmāṣacūrṇairityasya viśeṣaṇaṃ | sikthakairmadhūcchiṣṭaiḥ | vairidehajaromādyairityatrādyaśabdo nakhapādapārśvādiviṣayaḥ | upetairityetaddāruvyatirikteṣu cakrihastamṛtsahiteṣu triṣvanveti || 29 || puttalītyādinā nara ityantena ślokadvayena puttalīdairghyamānavibhāgīkaraṇavaśāt tadavayavamānānyupadiśati | tatra puttalīdairghyamānaṃ tattadaṃśakavaśena proktaputtalīdairghyāṅgulamānaṃ | ekataḥ ekāṃśena | trayāt aṃśatrayeṇa | trayāt prāgvat | kaṭiprapadayorarddhāṃśena kaṭidvayamarddhāṃśena prapadadvayañcetyarthaḥ | sarvatra puttalīprayoge | prayogān proktān || 31 || -------------------------------------------- p. 606) pātālayoge nīcākhye viṣayoge ca mṛtyuje | nāśayoge ca dinajamṛtyau krakacayogake || 32 || -------------------------------------------- pātāletyādibhiravāpnuyādityantaistribhiḥ ślokaiḥ krūrakarmmaprayogārambhakālādikamupadiśati | tatra pātāletyādinā ślokena ṣaḍvidhaṃ krūrakālamupadiśati | tatra mṛtyuje mṛtyuyoge | dinajamṛtyau meṣādirāśisthanakṣatrāṃśeṣu tattadrāśeraṣṭamāṃśake iti yāvat | caṇḍīśetyādinā ślokena daśavidhakrūrakarmmakālamupadiśati | tatra caṇḍīśacaṇḍāyughake yoge | kāṇake kāṇanakṣatre kāṇake ityanenāndhanakṣatre kiṃ punarityarthaḥ | jyotiḥśāstroktāni tadvacanāni vilikhyante | tatra nīcākhyaḥ pātālayogaḥ | taulibhedaśamāṃśasthasthaulyo yāti yadodayam | tadā nocāhvayo yogaḥ pātālo garhitaḥ śubhe || viṣayogāḥ | caturthī saptamī cārkecandre ṣaṣṭhyaṣṭamī tathā | indrāhidharmā bhaume tu (vi) cikkādyeravayobudhe || * ṣaḍavat svarayo jīve viṣṇu dharmāruṇasthite | ekādaśī śubhehni mande syustithayo viṣam || pañcadvirākāḥ saptādya ṣaḍaṣṭatithibhirviṣam | aśvicitrā jayāsyendraśroṇāntyaḥ sūryavārataḥ || mṛtyuyogā yamarkṣāṇi maitracitrāmaghottarāḥ | citrātrīṇyuttarāṣāḍhā śraviṣṭhā ca padakramāt || citrāpyuttaraphālgunyo maitrasvātyaindravaiṣṇavam | pauṣṇatiṣyāditiśroṇā mṛtyavorkādivāragāḥ || nāśayogāḥ | pitrendrāgnyaiśa mūlarkṣavāruṇājāpyabhairyutāḥ | sūryādivārāḥ kramaśo nāśayogāḥ samīritāḥ || dinamṛtyavaḥ | vasuhaste viśākhārdre [budhyā] bradhnāhī yāmyanaiṛte | dvandveṣvaṣu caturthāṃśāḥ kramaśo mṛtyavo [hi] hni cet || -------------------------------------------- p. 607) caṇḍīśacaṇḍāyudhake mahāśūle ca kāṇake | raktasthūṇe kaṇtakākhye sthūṇe pañcārkasaṃjñake || 33 || -------------------------------------------- krakacāyogāḥ | tithaśca vārasya ca yatra saṃkhyayā trayodaśa syurmilanaṃ kṛte sati | smṛtaḥ sa yogaḥ krakacābhidhānako vivarjanīyaḥ śubhakarmasu dhruvam || caṇḍīśacaṇḍāyudhaṃ | sūryādhiṣṭhitabhādbhujaṅgapitṛbhātvāṣṭreṣu maitre śrutau | pauṣṇe ca kramaśe bhānugamayā * śītāṃśunā saṃyutam || dhiṣṭye tapatithepatatyavitathaṃ caṇḍīśacaṇḍāyudhaṃ | tasminnātmasahitecchabhirnijahitaṃ kāryaṃ na kāryaṃ budhaiḥ || mahāśūlam | kṛttikādyāḥ sapta sapta tārāḥ pūrvādiṣu kramāt | bhaṃ grahādimukhaṃ tatra mahāśūlamaśobhanam || kāṇārddhanakṣatrāṇi | tyajedajaikapādādestrisaptavāsarāt pare | ṣaḍāvānavakāṇāḥ syurdoṣaghnaṃ vārabhe vinā || raktasthūṇaṃ | dhānyasraṃ caturo rāśīṃstyajedvighnāṃ rutaḥsphuṭām | taṃ jiṣṭhalabdhanakṣatraṃ raktasthūṇamiti smṛtam || kaṇṭakasthūṇaṃ | bhaumenārkeṇa saṃyuktā dakṣādyāvati mūlakaṃ | mūlāntā ca tribhe sthūṇakaṇṭhakākhye ime kramāt || dhūmādyāvatidhāmūlakaṇṭakāvatigharghakaṃ | tāvanti kaṇṭakasthūṇatattrayamapyadoṣadaṃ || pañcārkadoṣāḥ | vālāt koṃgastu gopālesārkaśesarvasāraṣe | tvarkeca pañcadhūmādyā lagne etairyutaistyajet || -------------------------------------------- p. 608) kuryyat prayogān pratyarthibhaṅgāya nidhanāya vā | nigrahāya nirīkṣyaivaṃ kuryyāt siddhimavāpnuyāt || 34 || vaśyākarṣaṇaviddveṣastambhanoccāṭamāraṇe | vidadhyāt puttalīḥ samyak catasraḥ proktayogataḥ || 35 || piṣṭena sikthena tathā cakrihastamṛdāpi ca | sādhyanakṣatravṛkṣeṇāpyuktalakṣaṇasaṃyutāḥ || 36 || āsane pādayoḥ sthāne kuṇḍamadhye ca sādhakaḥ | piṣṭamṛttarujāḥ khātvā syāpayet sikthamambare || 37 || kuṇḍamadhye uparyyūrddhapadānyacchīrṣikāmapi | evaṃ sādhāraṇaṃ kṛtvā kuryyāt karmma samīritam || 38 || -------------------------------------------- etaduktaṃ bhavati riporāyurdāyagocarāṣṭakavargagraheṣu pratikūleṣu pātālayogādibhiḥ proktadoṣairduṣṭadivase tadaṣṭamarāśau viṣanāḍyāṃ vā prārabdhaṃ krūrakarma sadyaḥ phalatīti | vā samuccaye | evamuktaprakāreṇa || 34 || vaśyetyādibhiḥ samīritamityantaiścaturbhiḥ ślokairvvaśyādiṣu karmmasu ṣaṭsu puttalīprayogaprakriyāmupadiśati | tatra samyak sarvāvayavaśobhanaṃ | proktayogataḥ proktamānena ripudehajaromādiyogataḥ | apiḥ samuccaye | āsane hoturāsanasthāne | pādayoḥ sthāne hotuḥ pādavinyāsapradeśasyādhaḥsthāne | piṣṭamṛttarujāḥ piṣṭajā mṛjjāḥ tarujāḥ puttalīḥ | khātvā hoturāsanādisthānatraye kramāt | apiḥ samuccaye | evaṃ proktaprakāreṇa sādhāraṇavaśyādiṣu proktakarmmasviti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati proktamānādyalaṅghanena sādhāraṇadravyāṣṭakaripudehajaromādibhiḥ saha piṣṭamayīṃ sikthamayīṃ mṛṇmayīṃ caiva tisraḥ | sādhyanakṣatravṛkṣeṇaikāṃ proktadravyāṣṭakalepitāṃ ca sambhūya catasraḥ puttalīḥ kṛtvā tāsu kramāt piṣṭamayīṃ hoturāsanasyādhaḥ sthāne mṛṇmayīṃ hotuḥ pādavinyāsapradeśasyādhaḥ sthāne tarumayīṃ kuṇḍamadhyasthanāmipadmasyādhaḥsthāne ca sthāpayitvā sikthamayīṃ kuṇḍādupari toraṇatiryyak viṣkambhadāruṇyūrddhvapādāmavākśīrṣāmambare lambamānāmarkatarujasūtreṇa -------------------------------------------- p. 609) sarpaśīrṣasrucā homaṃ kuryyādaśubhakarmmasu | vairiyonyasṛjā kṛtvā tayā tu juhuyāttathā || 39 || trikoṇakuṇḍe yamadiṅmukho bhūtvārddharātrake | śmaśāne nirjane deśe vidadhyādabhicārakam || 40 || yatrābhicārahomantu karoti bhuvi sādhakaḥ | tatrābhito nṛpau rakṣau kārayedātmasiddhaye || 41 || na cedarātinṛpatiścārairjñātvā nihantyamum | svarāṣṭrasandhau kurvvīta na kurvvīta svamaṇḍale || 42 || yadi kuryyāt pramādena māntriko jñānamohataḥ | tadrāṣṭraṃ pīḍayantyeva śanakairbbairibhūbhṛtaḥ || 43 || -------------------------------------------- vaddhvaivaṃ sādhāraṇaṃ kṛtvoktāni vaśyādīni karmmāṇi vakṣyamāṇavidhānakrameṇa kuryāditi || 38 || sarpa ityādinā ślokena krūrakarmasu srucaṃ caruṃ copadiśati | tatra sarpaśīrṣasrucā sarpaśīrṣakalpitasrucā | aśubhakarmmasu vidveṣoccāṭanamāraṇādiṣu | vairiyonyasṛjā vairinakṣatraproktayonirudhireṇa | tayā ityasya sarpaśīrṣasrucā ityetadviśeṣyam || 39 || trikoṇetyādibhirbhūbhṛta ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ abhicārakarmmaṇi kuṇḍaṃ hoturabhimukhīkaraṇīyāṃ diśaṃ taddeśaviśeṣaṃ hoturnṛpeṇa rakṣāvidhānaṃ tadakaraṇe prayoktuḥ pratyavāyaṃ rāṣṭrasandhideśena tatkarmaṇaḥ tatkaraṇīyatvaṃ tadakaraṇe rāṣṭrasya pratyavāyañcopadiśati | tatra yamadiṅmukhaḥ dakṣiṇadiṅmukhaḥ | tatra abhicārabhūmau | ātmasiddhaye prayoktuḥ prāṇādisiddhaye | arātinṛpatiḥ śatrūrājā | amuṃ prayoktāraṃ | kurvīta abhicāramiti śeṣaḥ | tadrāṣṭaṃ abhicāraprayogasthānarāṣṭraṃ | śanakaiḥ kālakrameṇa || 43 || -------------------------------------------- p. 610) akṣadrumasamiddhegnau tatphalairvvā tathāhutaiḥ | haimīdalarasāktaistu homācchatruṃ vināśayet || 44 || naktamālasamiddhegnau tatphalairvvā tathā hutaiḥ | ripurugro'pi rogārttaḥ prayāti yamasādanam || 45 || unmattakāṣṭhaiḥ prajvālya vahniṃ tadbījakairhunet | tatpatrāmbuplutairmmāsādarātirbhrāntimāpnuyāt || 46 || āragvadhasamiddhegnau tatsamidbhiśca tatphalaiḥ | vitastimātraistailāktairhavanādvairiṇo mṛtiḥ || 47 || aruṣkarasamiddhegnau tadvījaistadghṛtāplutaiḥ | homādarātestībrārttijvareṇa syānmṛtirdhruvam || 48 || -------------------------------------------- akṣadrumetyādinā śokena śatrorunmādakaraṇavidhānahomamupadiśati | tatra akṣadrumasamiddhegnau akṣadrumabhavakāṣṭhasamiddhe vahnau | tatphalaiḥ | akṣaphalaiḥ | haimīdalarasāktaiḥ haimīdalajalāplutaiḥ || 44 || naktetyādinā ślokena śatrormāraṇaprayogahomamupadiśati | tatra naktamālasamiddhegnau karañjakāṣṭhavallau | tatphalaiḥ karañjaphalaiḥ || 45 || unmattetyādinā ślokena śatrorunmādakaraṇavidhānahomamupadiśati | tatra tadbījakaiḥ unmattabījaiḥ | tatpatrāmbuplutaiḥ unmattapatrottharasaplutaiḥ || 46 || āragvadhetyādinā ślokena ripumāraṇaprayogamupadiśati | tatra tatsamidbhiḥ āragvadhasamidbhiḥ | tatphalaiḥ āragvadhaphalaiḥ | vitastimātraiḥ dvādaśāṅgulamātraiḥ || 47 || aruṣkaretyādinā ślokena ripostībrajvareṇa māraṇaprayogamupadiśati | tatra aruṣkarasamiddhe'gnau aruṣkarakāṣṭhasamiddhe vahnau | tadbījaiḥ aru.karavījaiḥ | tadghṛtāplutaiḥ aruṣkaratailāplutaiḥ || 48 || -------------------------------------------- p. 611) sauvīrāktaistu kārpāsavījairhomāttu mandrajāt | arātīnāmathānyonyakalahānnidhanaṃ bhavet || 49 || sarṣapājyaplutaiḥ śuṇṭhīmāgadhīmaricairhunet | vairijanmarkṣavṛkṣāgnau maṇḍalāntaṃ mṛtirjvarāt || 50 || prāguktaiḥ puttalīṃ kṛtvā dravyairuktavidhānataḥ | sarṣapāruṣkaraghṛtasaṃsiktairjuhuyānniśi || 51 || prāgvacchittvā tadaṅgaistu kruddhacitto'ruṇāmbaraḥ | raktasraggandhapuṣpādiyutaḥ śatrūn vināśayet || 52 || aruṣkaraghṛtābhyaktaistadvījaiḥ sarpaśīrṣakaiḥ | havanādvairiṇo dāhajvaraprāptistribhirddinaiḥ || 53 || -------------------------------------------- sauvīretyādinā ślokenārāteḥ kalahānmāraṇaprayogamupadiśati | tatra sauvīrāktaiḥ āranālāplutaiḥ || 49 || tarṣapetyādinā ślokena riporjvarānmāraṇaprayogahomamupadiśati | tatra sarṣapājyaplutaiḥ sarṣapavījotpannatailāplutaiḥ | śuṇṭhīmāgadhīmaricaiḥ trikaṭukena | vairijanmarkṣabṛkṣāgnau vairijanmanakṣatrotthavṛkṣakāṣṭhasamiddhegnau | tanmṛtiḥ śatrormṛtiḥ || 50 || prāguktetyādinā vināśayedityantena ślokadvayena puttalyā homavidhānena śatruvināśanaprayogamupadiśati | tatra prāguktairityetaddravyairityasya viśeṣaṇam | uktavidhānataḥ uktamānādikaṃ | sarṣapāruṣkaraghṛtasaṃsiktaiḥ sarṣapāruṣkarayostailābhyāṃ saṃsiktaiḥ | niśi madhyarātre ityarthaḥ | prāgvacchittvā navamapaṭale catvāriṃśaikacatvāriṃśacchlokadvayena proktaprakāreṇa dvādaśadhā chitvā | tadaṅgaiḥ chinnaiḥ | kruddhacittaḥ krūracittaḥ śatruṃ pratīti śeṣaḥ | aruṇāmbaraḥ kāṣāyavastradharaḥ | raktasraggandhapuṣpādiyutaḥ raktasragraktagandharaktapuṣparaktāsanādiyutaḥ || 52 || aruṣkaretyādinā ślokena vairiṇo dāhajvaraprāptiprayogahomamupadiśati tatra tadbījaiḥ aruṣkarabījaiḥ | sarpaśīrṣakaiḥ sarpaśiraḥkalpitasrugbhiḥ || 53 || -------------------------------------------- p. 612) vairinakṣatrayonyutthamāṃsaistadraktasaṃplutaiḥ | havanāttattarūdbhūtasamidhāṃ havanādapi || 54 || dinaiḥ kaiścidripuḥ kḷpto nāśameti suniścitam | drumakuḍyasarpadaṃśānmattadvipādighātanāt || 55 || drumakuḍyakanirghātasalilānalapātanāt | yakṣarākṣasagandharvvapiśācabrahmarākṣasaiḥ || 56 || anyairvvā kāraṇaiḥ kṣipraṃ nāśameti ripurdhruvam | nimvapatraiśca kārpāsabījaistajjaiḥ karañjajaiḥ || 57 || havanāt sarṣapasnehasiktairvvidveṣaṇaṃ bhavet | nīcayoge hunedagnau ripuvṛkṣasamedhite || 58 || tadvṛkṣakhaṇḍaistailāktairniśāmadhye ripurddinaiḥ | uccāṭanaṃ prayātyeva mantraśaktyābhitāḍitaḥ || 59 || mṛtyupatraiśca tatkāṇḍaistadbījaistacchucau hunet | arāterdantino vāhā rogairnaśyanti niścitam || 60 || -------------------------------------------- vairītyādibhirdhruvamityantairadhyarddhaistribhiḥ ślokairdrumakuḍyanipātādivyājena ripuvināśaprayogahomamupadiśati | tatra tadraktasaṃplutaiḥ vairinakṣatrayonyudbhavaraktāplutaiḥ tattarūdbhūtasamidhāmapi apicetyarthaḥ | nirghātena aśanipātena salile nimajjanena pāvake pātanena anyaiḥ apasmārādyaiḥ | vā vikalpe || 56 || nimbapatrairityādinārddhadvayena vidveṣaṇaprayogamupadiśati | tatra caḥ samuccaye | tajjairnimbajaiḥ vījairiti śeṣaḥ | karañjajaiḥ patraiḥ phalaiśceti śeṣaḥ | sarṣapasreha siktaiḥ sarṣapodbhavatailāplutaiḥ || 57 || nīcetyādinā tāḍita ityantenārddhādyena ślokenoccāṭanaprayogahomamupadiśati | tatra nīcayoge nīcasaṃjñe pātālayoge | hunet juhuyāditi yāvat | tadvṛkṣakhaṇḍaiḥ ripunakṣatravṛkṣakhaṇḍaiḥ | dinaiḥ proktairmaṇḍalādibhiḥ || 59 || mṛtyupatrairityādinā ślokena śatravāhanadantināṃ rogairvināśaprayogahomamupadiśati -------------------------------------------- p. 613) gairikaiḥ puttalīṃ kṛtvā riporaṣṭamarāśike | prāguktakaṇṭakādyaistu yadaṅgaṃ vedhayecchanaiḥ || 61 || viṣanāḍyāṃ viṣasthāne tathā ca yamakaṇṭake | arddhapraharake śīrṣe praharedvā śanaiḥ śanaiḥ || 62 || arātestattadaṅgaiḥ syānnidhanaṃ praharādinā | granthibhirvvā kaṇṭakādikṣatavṛddhividāruṇaiḥ || 63 || tannakṣatroktavṛkṣotthaputtalīṃ sthāpiterakām | gardabhīmehasalile saṃsthāpya kkāthayecchanaiḥ || 64 || ripurdāhajvaragrastaḥ sa niryāti yamālayam | madhūcchiṣṭena tāṃ kṛtvā tāpayenniśi tāṃ śanaiḥ || 65 || -------------------------------------------- tatra mṛtyupatraiḥ vivavṛkṣapatraiḥ | tatkāṇḍairviṣavṛkṣasamidbhiḥ | tadbījaiḥ viṣavṛkṣabījaiḥ | tacchucau viṣavṛkṣakāṣṭhajvalitavahnau | hunejjahuyāt dantino gajāḥ vāhāḥ hayāḥ || 60 || gairikerityādibhirdāruṇairityantaistribhiḥ ślokaiḥ abhīṣṭāṅgotpannairogādibhirvairinidhanaprayogahomamupadiśati | tatra aṣṭamarāśike aṣṭamarāśyudayasamaye | kaṇṭakādyairityatrādyaśabdosthisūcyādiviṣayaḥ | śanaiḥ śanaiḥ kramaśaḥ | viṣasthāne taddinaviṣayuktāṅge | yamakaṇṭake yamakaṇṭakasaṃjñe kāle | arddhapraharake arddhapraharasaṃjñe kāle | yamakaṇṭakārddhapraharasaṃjñayoḥ kālaviśeṣayoḥ svarūpaṃ jyotiḥśāstroktamārgeṇa likhyate | sarogavā (yā) tathorddhārddha yāmāṃśca yamakaṇṭakān | vāsare mandagītārddhayāmānvārakramādbhajediti || śīrṣe puttalyā iti śeṣaḥ | vā vikalpe | tattadaṅgaiḥ prahṛtaśīrṣeṇa ca | praharādinā ityatrādiśabdaḥ chedanādiviṣayaḥ | vā vikalpe || 63 || tannakṣatretyādinā yamālayamityantenādhyarddhena ślokena dāhajvareṇa ripumāraṇaprayogamupadiśati | tatra sthāpiterakāṃ sthāpitaprāṇāṃ | gardabhīmehasalile gardabhīsūtre | śanaiḥ kaiściddivasaiḥ || 65 || -------------------------------------------- p. 614) tenonmādajvaragrastaḥ prayāti nidhanaṃ śanaiḥ | tāṃ tatkaṇṭakaviddhāṅgīṃ khanet pitṛgṛhe niśi || 66 || braṇāt piśācāviṣṭaḥ sa ripuryāti yamālayam | prāguktaireva taddavyairaśeṣaiḥ puttalīṃ tathā || 67 || nirmmāya kuṇḍamadhye tāṃ caivārātimahīruhaiḥ | samiddhegnau tatsabhidbhistailāktairjuhuyānniśi || 68 || sannipātajvarastasya vaktra(kra)jihve(hva)ti mūḍhadhīḥ | pralayaṃśanakairdehaṃ tyajan yāti yamālayam || 69 || tathāvidhāṃ tāṃ pratimāṃ nikhanet kṛṣṇapakṣake | navamyaṅgāradivase mātṛgehegrapīṭhake || 70 || -------------------------------------------- madhūcchiṣṭetyādinā yamālayamityantenārddhādyantena ślokenonmādajvareṇa ripumāraṇavidhānamupadiśati | tatra tāṃ puttalīṃ | niśi arddharātre | tāṃ puttalīṃ | tena tāpanena | tāmityādinārddhadvayena puttalīkhananaprayogādripumāraṇavidhānamupadiśati | tatra tāṃ puttalīṃ | tatkaṇṭakaviddhāṅgīṃ proktakaṇṭakādiṣvanyatamena viddhāṅgīṃ | pitṛgehe śmaśāne | niśi madhyarātre | caḥ samāhāre || 66 || prāguktairityādinā yamālayamityantenāddhādyena ślokadvayena sannipātajvareṇa ripumāraṇahomavidhānamupadiśati | tatra prāguktaiḥ asmin paṭale saptaviṃśādi ślokābhyāṃ iti śeṣaḥ | taddravyaiḥ puttalīvidhānaproktadravyaiḥ | aśeṣairdvādaśabhiḥ | tathā proktamānena | tāṃ śatrunakṣatravṛkṣanirmitāṃ puttalīṃ | arātimahīruhaiḥ arātinakṣatravṛkṣakāṣṭhaiḥ | tatsamidbhiḥ ripunakṣatravṛkṣasamidbhiḥ | niśi madhyarātre | yāti yamālayaṃ ripuriti śeṣaḥ || 69 || tathāvidhetyādinā lakṣitamityantena ślokadvayena puttalīkhananaviśeṣeṇa ripuvināśaprayogamupadiśati | tatra tathāvidhāṃ proktakramādibhiḥ proktadravyadvādaśabhirnirmitāṃ | pratimāṃ puttalīṃ | navamyaṅgāradivase navamīsahitāṅgāravāre | mātṛgehe caṇḍikāyatane | agrapiṭhake agrapīṭhasyādhaḥ sthāne | niśi madhyarātre | -------------------------------------------- p. 615) saptāhānnidhanaṃ vairī prayāti niśi tāḍitaḥ | bhūtādyaiḥ śirasi svīye nirghātavadalakṣitam || 71 || sarṣapaṃ māṣacurṇañca tilaṃ śālijataṇḍulam | piṣṭvā sādhyarkṣavṛkṣasya śakalairapi saṃyutam || 72 || eraṇḍavījairmmilitaṃ kṛtvā puttalikāṃ tataḥ | tadvakṣontarnidhāyārināma tālasya patragam || 73 || saṃjapya tāṃ spṛśan vidyāṃ tārttīyapratilomajām | sahasravāraṃ sādhyasya vadharkṣe'ṣṭamarāśige || 74 || nivadhya tāṃ pādayostu bhānuvṛkṣotthatantunā | gṛhītvā jīvahastena tāṃ japet prayajecchucau || 75 || hutvāgnau taiḥ sahasrantu tāmūrdhāṅghrimavāṅmukhīm | taddine tāpatṛṣṇārttivihvalena jvareṇa saḥ || 76 || -------------------------------------------- bhūtādyairityatrādyaśabdaḥ pretādiviṣayaḥ | nirghātavat aśanivat | alakṣitaṃ etat kriyāviśeṣaṇam || 71 || sarṣapamityādibhiḥ śive ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaistāpajvareṇa ripuvināśāya puttalīprayogaviśeṣamupadiśati | tatra sarṣapamityadhyarddhena dravyacatuṣṭayaṃ | sādhyarkṣasya vṛkṣasya śakalaiḥ khaṇḍaiḥ | api samuccaye | kṛtveti bhinnakramaḥ | puttalikāṃ kṛtvetyarthaḥ | tataḥ paścāt proktadravyaṣaṭkena tadvakṣo'ntaḥ puttalīvakṣaḥpradeśāntaḥ nidhāyeti bhinnakramaḥ | arināma vidhāyetyarthaḥ | patragaṃ ityasyārināma ityetadviśeṣya | saṃjapyetyasya vidyāmityanenānvayaḥ | puttalīṃ pratiṣṭhitaprāṇāṃ | tārttīyapratilomajāṃ tārttīyakhaṇḍasya pratilomabhedātmikāsu catasṛṣu vidyāsvanyatamāṃ | sādhyasya sādhyanakṣatrasya | vadharkṣeṃ saptamanakṣatre | nivadhya tāṃ puttalīṃ nivadhyetyarthaḥ | turviśeṣe | bhānuvṛkṣajatantunā arkavṛkṣodbhavatantunā | jīvahastena pravahatśvāsapuṭapārśvahastena | tāṃ pratilomajāṃ vidyāṃ | śucau vahnau | taiḥ sarṣapādibhirdravyaiḥ | -------------------------------------------- p. 616) grastadeho luṭhan bhūmau visaṃjñaḥ pralapanmuhuḥ | prayāti nidhanaṃ tūrṇaṃ prayogavalataḥ śive || 77 || sādhyarkṣavṛkṣasaṃbhūtāṃ puttalīmarkadugdhataḥ | vajrīkṣīreṇa vā liptāṃ baddhāṃ prāgvadadhomukhīm || 78 || sādhyanāmādisaṃyuktāṃ kuṇḍādūrddhvaṃ pralambayet | juhuyāttatsamidbhistu tatkṣīrāktairniśāntarā || 79 || jvarārttaḥ syādarātistu tribhireva dinaistataḥ | yadyasti tasya rakṣecchā tāṃ taṭākodare khanet || 80 || jambālamadhye tenāsmāt saukhyaṃ tasya śanaiḥ śanaiḥ | tathā yadi na kurvīta ciraṃ rogātmako bhavet || 81 || tathā tāmanubhāṇḍe tu niveśyāṅgāravāsare | caṇḍikāyatane khātvā tadyoniṃ tatpuro valim || 82 || -------------------------------------------- sahasraṃ sahasravāraṃ | turavadhāraṇe | tāṃ puttalīṃ | taddine prayogadivase | sa sādhyaḥ | śive iti sambuddhiḥ || 77 || sādhyarkṣetyādibhiḥ bhavedityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ jvaronmādaprayogaṃ tadrakṣaṇavidhānādikañcopadiśati | tatra arkadugdhataḥ akavṛkṣotpannadugdhena ca | vajrīkṣīreṇa vajrīlatotpannakṣīreṇa | vā samuccaye | vaddhāṃ toraṇaviṣkambhadāruṇi | prāgvat arkatantusūtreṇa | sādhyanāmādisaṃyuktāṃ vakṣasi likhitasādhyakarmmanāmayutāṃ | kuṇḍādūrddhvaṃ kuṇḍādupari | tatsamidbhiḥ sādhyanakṣatravṛkṣasamudbhūtasamidbhiḥ turviśeṣe | tatkṣīrāktaiḥ arkavajrīkṣīrābhyaktaiḥ | niśāntarā madhyarātre | turavadhāraṇe | tataḥ tena prayogena | tasya vairiṇaḥ | tāṃ pralambitāṃ puttalīṃ | taṭākodare taṭākajalodare | tena khananena | asmāt prayogāt | tasya jvarārttasya | tathā proktaprakāreṇa || 81 || tathetyādinā upasargakairityantenādhyarddhena ślokena tattat puttalīkhananaviśeṣāt ripumāraṇaprayogaviśeṣamupadiśati | tatra tathā tāṃ sādhyanakṣatravṛkṣanirmitāṃ puttalīṃ | -------------------------------------------- p. 617) nihatya dattvārātintu nihanyādupasargakaiḥ | svagehe valyadhaḥ khātvā taduparyyagnivarddhanāt || 83 || avicchinnamarāteḥ syājjarādigadasambhavaḥ | tāṃ tathākṛtarūpāntu rurujaṅghāsthisaṃyutām || 84 || nivadhya pūrvvasūtreṇa dviṣadgehe khanenniśi | rāśau tadaṣṭame māsāt prayātyudyātyatonyataḥ || 85 || tathāvidhaṃ puttalikāyugaṃ kṛtvoktamārgataḥ | viḍālamūṣikācarmmanaddhaṃ sādhyākhyayā yutam || 86 || nikhanettīrayornadyāḥ pitṛgehethavā tataḥ | mātṛgehe nadīpūrttyāṃ vidveṣaḥ syāddvayostadā || 87 || -------------------------------------------- caṇḍikāyatane agrapīṭhādhaḥsthāne iti śeṣaḥ | tadyoniṃ sādhyanakṣatrayoniṃ | tatpuraḥ caṇḍikāgrapīṭhe | nihatyetyasya tadyonimitipūrvatrānvayaḥ | dattvetyasya valimityanenānvayaḥ | turviśeṣe | upasargakaiḥ kleśaiḥ || 82 || svagehe ityādinā sambhava ityantenārddhadvayena tatputtalyā jvarādirogotthāpanaprayogaviśeṣamupadiśati | tatra khātvā puttalīṃ iti śeṣaḥ | tadupari puttalyupari | avicchinnamityasya kākākṣinyāyenobhayatrānvayaḥ | pūrvatrāgnivarddhanādityanenottaratra jvarādigadasambhava ityanena ca || 83 || tāmityādinānyata itthantenārddhādyena ślokena puttalīviśeṣaracanāduccāṭanaprayogamupadiśati | tatra tāṃ sādhyarkṣavṛkṣasambhūtāṃ puttalīṃ | tathākṛtarūpāṃ proktamānāditaḥ | turviśeṣe | rurujaṅghāsthisaṃyutāṃ vyāghrajaṅghāsthisaṃyutāṃ | pūrvasūtreṇa arkavṛkṣatantukṛtasūtreṇa | niśi madhyarātre | rāśau tadaṣṭame śatroriti śeṣaḥ || 85 || tathāvidhamityādinā tadā ityantena ślokadvayena vidveṣaṇaprayogamupadiśati | tatra tathāvidhaṃ tattannakṣatravṛkṣanirmitaṃ | uktamārgataḥ tattadaṃśakānuguṇamānena | viḍālabhūṣikācarmmanaddhaṃ viḍālamūṣikācarmabhyāṃ pariṇaddhaṃ | dvayoḥ vādhakavādhyātmakayoḥ kramāditi śeṣaḥ | sādhyākhyayā yutaṃ sādhyādināmatrayayutaṃ | nikhanedityasya puttalikāyugamityenena pūrvatrānvayaḥ | pitṛgehe śmaśāne | athavā vikalpe | mātṛgehe caṇḍikāyatane | nadīpūrttyāṃ satyāmiti śeṣaḥ || 87 || -------------------------------------------- p. 618) tā eva prāgvadutthāya sādhyākhyādisamanvitāḥ | tadvidyājāpasiddhāstāḥ khanedarigṛhe punaḥ || 88 || madhyeṣṭadikṣu tu tathā tatkulotsādanaṃ bhavet | evaṃ nikaṭavarttināṃ abhicāra udīritaḥ || 89 || dūrasthitānāṃ dviṣatāṃ kathaṃ syādabhicārakam | vadāmi te śṛṇu prājñe sudūrasthasya vairiṇaḥ || 90 || vināśane prayogantu kṣipramapyabhicārakam | yenārirnikaṭa sthāttu prāgeva nidhanaṃ vrajet || 91 || tatsādhyavṛkṣaiḥ puttalikā vidhāyāṣṭau śataṃ kramāt | tāḥ prāgudīritakṣīradvayasiktāḥ sasaṃjñakāḥ || 92 || tattadaṃśakamānāpaghanāstā madhyarātrataḥ | ekāmekāṃ hanedvairidiṅmukhastā aśeṣataḥ || 93 || -------------------------------------------- tā ityādinā bhavedityantenādhyarddhena ślokena puttalīkhananaviśaṣāt ripukulotsādanaprayogamupadiśati | tatra tāḥ puttalīḥ nava nava saṃkhyātāḥ | prāgvannakṣatravṛkṣaiḥ proktamānataḥ | sādhyākhyādītyatrādiśabdaḥ karmmaviṣayaḥ | tadvidyājāpasiddhāstāḥ pratilomātmakatārttīyavidyābhiḥ mantritāḥ puttalīḥ | tatkulotsādanaṃ ripukulotsādanam || 88 || evamityādinā ślokārddhena proktānāṃ nikaṭavarttiviṣayaprayojyatvamupadiśati | tatra evaṃ proktaputtalīkhananādividhānena || 89 || dūretyādinā vrajedityantena ślokadvayena dūrasthitānāṃ ripūṇāṃ abhirācaprayogaṃ devī pṛcchati | tatra kathaṃ kena prakāreṇa | vadāmītyādinārddhādyena ślokena dūrasthitavairinidhanakathanādiprastāvasahitaṃ tatsāmarthyamupadiśati | tatra vadāmītyasya prayogamityuttaratrānvayaḥ | te tava | prājñe iti sambuddhiḥ | yena prayogena nikaṭasthāt arāteritiśeṣaḥ || 91 || tatsādhyetyādinā nāśabhāgityantenādhyarddhena ślokadvayena dūrasthārinidhanaprayogahomamupadiśati | tatra tatsādhyavṛkṣaiḥ dūrasthaśatrunakṣatravṛkṣaiḥ | aṣṭau śataṃ aṣṭottaraśataṃ | tāḥ puttalīḥ | prāgudīritakṣīradvayasiktāḥ arkavajrīkṣīrābhyāṃ siktāḥ | -------------------------------------------- p. 619) tattadaṃśakakāle vā sudūrasthopi nāśabhāk | kathaṃ vā māntrikavalī nihantuṃ śakyatāṃ vrajet || 94 || tacchṛṇuṣva śive vacmi prakāraṃ tasya nigrahe | tairmmāntrikaistasya pūrvvaṃ vidveṣe kārayettataḥ || 95 || tairdviṣṭe nidhanaṃ tasmin suśakaṃ syādanāśrayāt | bhāgyādhikaṃ mahārakṣākaraṃ mātṛkasaṅgatam || 96 || rājānaṃ rājapātraṃ vā katha hanyāt prayogataḥ | tanme kathaya deveśa yadyupāyantu vidyate || 97 || vadāmi te śṛṇu prājñe tvamoghaṃ ghoravigraham | abhicāramarātīnāmāśunāśakaraṃ param || 98 || -------------------------------------------- sasaṃjñakāḥ sādhyanāmakarmasametāḥ | tattadaṃśakamānāpaghanāḥ asvinīprathamāṃśādirevatyaṃśāntāḥ aṣṭottaraśatāṃśakaproktamānavinirmitadehāḥ | tāḥ puttalīḥ | vairidiṅmukhaḥ śatrunivāsadeśadiṅmukhaḥ | tattadaṃśakakāle tattatputtalīmānānuguṇāṃśakakāle | kathamityādinārddhena valavattaramāntrikābhirakṣitavairiṇaṃ nihantumupāyaṃ devī pṛcchati | tatra kathaṃ vā kena prakāreṇa | māntrikavalī pravalamāntrikābhirakṣitaḥ ripuriti śeṣaḥ | nihantuṃ śakyatāṃ brajet vadhyatāṃ brajedityardaḥ || 94 || tadityādinā pūrvārddhena tadvairinidhanopāyakathanaṃ prastauti | tatra śive iti devīsambuddhiḥ | tasya arāteḥ | tairityādinā anāśrayādityantenārddhadvayena vairinidhanopāyamupadiśati | taiḥ arātirakṣāvidhānatatparaiḥ | tasya arāteḥ svaprayogārambhakālāditi śeṣaḥ | kārayettadarātipārśvavarttibhiriti śeṣaḥ | taiḥ māntrikaiḥ | dviṣṭe dveṣaṃ gate | tasmin arātau | suśakaṃ sukaraṃ | anāśrayāt rakṣakābhāvāt || 95 || bhāgyādhikamityādinā vidyata ityantenārddhādyena ślokena bhāgyādhikyādiyutasya rājādikasya nidhanaprayogaprakāraṃ devī pṛcchati | tatra bhāgyādhikaṃ proktāyurdāyāditrividhagrahānukūlyena devatopāstyādinā cādhikaṃ | kathaṃ kena prayogataḥ prayoge vā | deveśeti īśvarasambuddhiḥ | upāyaṃ divyatvādupāyāḥ || 97 || vadāmītyādinā ślokena pṛṣṭārthakathanaprastāvapuraḥsaraṃ tamarthaṃ stauti | tatra prājñe iti sambuddhiḥ | paraṃ proktaprakārāditi śeṣaḥ || 98 || -------------------------------------------- p. 620) siddhamantrānatisrigdhān ṣoḍaśātisthirāśayān | tairavacchinnadarpantu homayedyāmadik kramāt || 99 || tena tannidhanaṃ brūyādrakṣitasyāpyayatnataḥ | arātinigrahaṃ kuryyādevamuktavidhānataḥ || 100 || māyātattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrikādimate homāt kāmyaphalodayaṃ nāma ekatriṃśat paṭalam || 31 || -------------------------------------------- siddhetyādinā vidhānata ityantena ślokadvayena mahāmāntrikādirakṣitaśatrorabhicāraprayogamuktanigamanopetamupadiśati | tatra siddhamantrān hotṝn parikalpyeti śeṣaḥ | atisthirāśayān paraprayuktopāyairabhedyahṛdayān | taiḥ siddhamantraiḥ | yāmadik kramāt yāmadvidvikramāt pratiyāmaṃ dvidvipuruṣakramāt ityarthaḥ | tena prayogena | tannidhanaṃ bhāgyādhikarājādernidhanaṃ | rakṣitasyāpi asya mahāmāntrikādibhirityarthaḥ | ayatnataḥ ityasya kuryyādityuttaratrānvayaḥ | evaṃ prakāreṇa || 100 || iti ṣoḍaśanityātanreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ arimarddanaprakāśanaparaṃ ekatriṃśat paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 31 || oṃ tatsat || granthasaṃkhyā - 268 | ekatriṃśe tu paṭale na syādyantramudīritam | vyākhyānagranthasaṃkhyā tu sāṣṭaṣaṣṭyā śatadvayam || dvātriṃśapaṭalam | atha homaṃ pravakṣyāmi lalitāvidyayā śive | yena marttyopi bhuvane prakhyāto devatāsamaḥ || 1 || tadvidhānaṃ śṛṇu prājñe dravyakālādibhedataḥ | prokteṣu navakuṇḍeṣu tattatkarmmasu codite || 2 || juhuyāduktamārgeṇa tatrāgnidhyānapūrvakam | śuklapratipadārambhāt pūrṇānte paṅkajairhunet || 3 || kairavairhavanātteṣu dineṣu śriyamāpnuyāt | madhuratrayasaṃsiktaiḥ puṣpairapyaruṇaiḥ śubhaiḥ || 4 || akhaṇḍitairabdamātraṃ naro nṛpatisannibhaḥ | teṣveva divaseṣvavjaiḥ sitaistaddhavanādghṛtaiḥ || 5 || kahlārairhavanātteṣu dineṣu dhanadhānyavān | -------------------------------------------- pūrvasminnekatriṃśe paṭale śatrumarddanahomavidhānādikamupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityāvidyāsiddhānāṃ saumyahomavidhānamupadiśatyathahomamityādinodīritairityantena ślokaśatarūpeṇa dvātriṃśena paṭalena | tatra athetyādinā bhedata ityantenādhyarddhena ślokena paṭalārthakathanaprakāraṃ tadvaibhavañca prastauti | tatra lalitāvidyayā śrīvidyayā | śive iti devīsambuddhiḥ | yena homena | prājñe iti devīsambuddhiḥ | dravya kālādibhedata ityatrādiśabdaḥ kuṇḍādiviṣayaḥ || 1 || prokteṣvityādinā pūrvakamityantenārddhadvayena sāmānyahomavidhānamupadiśati | tatra prokteṣu ekonatriṃśe paṭale | codite kuṇḍe iti śeṣaḥ | uktamārgeṇa ekonatriṃśapaloktapariṣecanaparistaraṇādividhānena || 3 || śukletyādibhirjīvatītyantairarddhādyaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ śuklapratipadādipūrṇāntatithiṣvaiśvaryādisiddhikarahomaṃ jalajapuṣpabhedairupadiśati | tatra hunejjuhuyā dityarthaḥ | madhuratrayasaṃsiktaiḥ kṣīrasarpirmadhubhiḥ dadhighṛtamadhubhirvā saṃsiktaiḥ | śubhaiḥ amukulāpatitāmlānāśīrṇājantudūṣitānāghnātānaṅgaspṛṣṭhānuṣitai. h | nṛpatisannibhaḥ -------------------------------------------- p. 622) teṣvevotpalahomena śriyamāpnoti puṣkalām || 6 || aruṇairutpalairhomāt kanyakāṃ samavāpnuyāt | saubhāgyaṃ kīrttimārogyamavāpnotyarccanādapi || 7 || taiḥ ṣaḍbhiḥ kuṅkumakṣodaplutaistaddinahomataḥ | acalāñca śriyaṃ prāpya sukhī jīvati bhūtale || 8 || taiścandanāktairhavanāttaddineṣu yathāvidhi | putradāsīdāsayutaściraṃ jīvati mānavaḥ || 9 || tairevendudravāktaistu homāt kandarpasannibhaḥ | vanitājanasandohavinodī bhuvi jīvati || 10 || kṛṣṇapratipadārambhāddarśāntaṃ juhuyāt sitaiḥ | ghṛtāktairabdamātreṇa niḥsapatnāṃ labhecchriyam || 11 || teṣveva divaseṣvagnau guḍaiḥ kṣaudrāplutairhunet | kāntilakṣmījayārogyayuto jīvati bhūtale || 12 || -------------------------------------------- sampadbhiriti śeṣaḥ | teṣu śuklaprathamāditithirūpeṣu | abjaiḥ padmaiḥ | sitaiḥ mitavarṇaiḥ | teṣu prāgvaddivaseṣu | aruṇaiḥ utpalaiḥ aruṇakumudaiḥ | teṣu dineṣu prāgvadarccanādapītyanena proktapuṣpahomaprayogeṣu tattatpuṣpaistatra tatrārccanamapyucyate | taiḥ ṣaḍbhiḥ aruṇasitapaṅkhajadvayakahlārendīvarakairavadvayaiḥ | taddinahomataḥ śuklaprathamāditithirūpadivaseṣu homataḥ | taiḥ proktaṣaḍbhiriti śeṣaḥ | taddineṣu śuklaprathamāditithirūpadivaseṣu | yathāvidhi proktaparistaraṇapariṣecanādividhānena | taiḥ prāgvat ṣaḍbhiḥ | indudravāktaiḥ karpūradravāktaiḥ | turviśeṣe || 10 || kṛṣṇetyādibhiḥ hunedityantairadhyarddhairnavabhiḥ ślokaiḥ kṛṣṇapakṣapratipadādidarśāntapañcadaśatithirūpadivaseṣu homadravyaviśeṣairlakṣmīprāptyādisampatkarahomavidhānamupadiśati | tatra sitaiḥ śarkarādibhiriti yāvat | teṣu kṛṣṇapañcadaśatithirūpadivaseṣu | hunet juhuyāditi yāvat | taddinaiḥ kṛṣṇatithipañcadaśakarūpaiḥ dinaiḥ | -------------------------------------------- p. 623) drākṣābhirdugdhasiktābhistaddinairhavanānnaraḥ | kṣīrāhārī ciraṃ bhūmau jīvatyakaluṣāśayaḥ || 13 || kharjūrīphalahomena trimadhvaktena taddinaiḥ | āyurārogyavijayasampannāṃ śriyamaśnute || 14 || kadalīphalahomena tathā taddivaseṣu tu | puṇyakīrttirnṛpairmmānyo jīvedvarṣaśataṃ sukhī || 15 || nārikelaphalakṣodaiḥ sitakṣaudrasamanvitaiḥ | havanāttaddinairiṣṭamakhilaṃ samavāpnuyāt || 16 || tairikṣuvārisaṃsiktairhavanāttaddineṣu vai | vāsāṃsi nānāvarṇāni mahārhāṇi labheta saḥ || 17 || ṣaḍbhiśca taistrimadhvaktairhavanācchriyamāpnuyāt | taiḥ savatsasitāgavyapayoktairhavanādapi || 18 || mahiṣīkṣīrasaṃsiktairhomādiṣṭamavāpnuyāt | ajākṣīrayutaistaiśca tathāvikṣīrasaṃplutaiḥ || 19 || -------------------------------------------- akaluṣāśayaḥ prasannahṛdayaḥ | taddinaiḥ prāgvaddinaiḥ | tathāśabdena trimadhurāplāvanamucyate | taddivaseṣu pāgvat | turviśeṣe | taddinaiḥ prāgvat | tairnārikelaphalakṣodaiḥ | taddineṣu prāgvat kṛṣṇapakṣatithirūpeṣu | saḥ sādhakaḥ | ṣaḍbhiśca taiḥ sitāguḍadrākṣākharjūrīphalakadalīnārikelaphalakṣodaiḥ | taiḥ proktaiḥ ṣaḍbhiḥ | savatsasitāgavyapayoktaiḥ samānavarṇavatsasahitāyāḥ sitavarṇāyāḥ goḥ kṣīrāktaiḥ | apiḥ samuccaye | taiḥ prāgvat ṣaḍbhirdravyaiḥ | tathā prāgvat | taiḥ ṣaḍbhirdravyaiḥ | avikṣīrasaṃplutaiḥ iti padacchedaḥ | nārikelakṣodakṣīrāktaiḥ nālikeraphalakṣodotpannakṣīrāktaiḥ | apiśabdeneṣṭamāpnuyādityetadatrāpyākṛṣyate | taiḥ prāgvat ṣaḍbhiḥ || 19 || -------------------------------------------- p. 624) nārikelaphalakṣodakṣīrāktairapi tairhunet | tathā dvādaśabhirdravyairekaikaiḥ saṅgataistu vā || 20 || nityaśo havanāddugdhakṣaudrasarpiḥsamanvitaiḥ | gobhūhiraṇyavāsobhiḥ samṛddho jīvati kṣitau || 21 || ravivāre sitānnaistu kṣīrāktairjuhuyāttathā | abdādannasamṛddhiḥ syād ghṛtāktairvvā madhuplutaḥ || 22 || somavāre sitopetairnārikelaphalairhutaiḥ | sampannaśasyāṃ pṛthivīmavāpnoti suniścitam || 23 || aṅgāravāre kṣaudrāktairannairhomācchriyaṃ labhet | tairiṣṭahṛdyamilitairhavanāttāṃ mahīṃ labhet || 24 || budhavāre ghṛtāktaistu homena tilataṇḍulaiḥ | śriyaṃ sakalakalyāṇanilayāṃ labhate'bdataḥ || 25 || guruvāre dugdhasiktapanasāsthiparāgakaiḥ | juhuyādabdamātreṇa labhate gehamuttamam || 26 || sitavāre nārikelakṣodaiḥ sitasamanvitaiḥ | guḍānvitairvvā juhuyācchiyā suciramedhate || 27 || -------------------------------------------- tathetyādinā kṣitāvityantenārddhādyena ślokena śuklapakṣaproktapuṣpaṣaṭkena kṛṣṇapakṣaproktasitādidravyaṣaṭkena ca sambhūya dvādaśabhirdravyaiḥ samastarūpaiśca nityahomāt gobhūmihiraṇyavāsaḥsiddhikaratvamupadiśati | tatra tathā dvādaśabhiḥ śuklakṛṣṇapakṣatithiproktadvādaśabhiḥ | vā vikalpe | nityaśaḥ pratidinam || 21 || ravivāra ityādibhirmanoharāmityantaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ arkavārādiṣu saptasu sampatkaraṇahomadravyāṇyupadiśati | tatra sitānnaiḥ sitopetānnaiḥ | turviśeṣe | kṣīrāktaiḥ gavyādyuktakṣīreṣu caturṣvanyatamāktaiḥ | tathā proktavidhānena | ghṛtāktaiḥ -------------------------------------------- p. 625) śanivāre tailasiktaistilaiḥ śuddhaistathetaraiḥ | havanāllabhate lakṣmīmabdādatimanoharām || 28 || taiḥ samastaiḥ samastāktairjuhuyāt saptasu kramāt | taddinairindirāṭyaḥ syādvidyāhavanavaibhavāt || 29 || taddineṣu ca tadvidyābhaktāṃstrīn dvau subhojayet | ghṛtakṣīratilakṣaudraguḍāpūpasamanvitam || 30 || aśvinyādiṣu ṛkṣeṣu navasvapi hunet kramāt | śālibhistaṇḍulairmmudgairmāaśairgauretaraistilaiḥ || 31 || tathāvidhaiḥ sarṣapaiśca kodravairindirāptaye | kṣudrasarpistilairdundhakerondekṣurasāplutaiḥ || 32 || -------------------------------------------- proktagavyādiṣvantyatamaghṛtāktaiḥ | vā vikalpe | sitopetaiḥ śarkaropetaiḥ | taiḥ annaiḥ | tāṃ iṣṭāṃ | tilataṇḍulaiḥ tilamiśrataṇḍulaiḥ | dugdhasiktapanasāsthiparāgakaiḥ kṣīramiśritapanasavījaparāgaiḥ || 28 || tairityādinā ślokena samastadravyaiḥ saptavāreṣu havanāt sampatkaratvādikamupadiśati | tatra taiḥ samastadravyairityarthaḥ | samastāktaiḥ samastāplavanadravyāktaiḥ | saptasu vāreṣviti śeṣaḥ | taddinaiḥ etaddinādimaṇḍalaproktadinaiḥ | vidyāhavanavaibhavāt lalitāvidyāvaibhavāt homavaibhavācca || 29 || taddineṣvityādinā ślokena tattatsampatkaraprayogahomadivaseṣu karttavyamupadiśati | tatra taddineṣu tattatprayogadineṣu | tadvidyābhaktān lalitāvidyābhaktān | trīn dvau trīn vā dvau vā ityarthaḥ | subhojayet || 30 || aśvinyādītyādinā kramādityantenādhyarddhaślokadvayenāśvinyādiṣu navasu nakṣatreṣu kramāt sampatkarahomadravyanavakaṃ tadāplāvanadravyanavakasahitamupadiśati | tatra hunet juhuyāt | kramāt ekaikakramāt | śālītyādinā -------------------------------------------- p. 626) mahiṣyajāvikākṣīraplutaistairnavasu kramāt | maghādiṣu tathā homaṃ navabhiḥ syānnavasvapi || 33 || caṇakaiścaṇakānnaiśca mudgānnaiḥ kṛśaraistathā | māṣānnaiśca haridrānnairguḍānnaiḥ pāyasaistathā || 34 || dugdhānnaiḥśuddhānnaiśca trimadhvaktaiḥ kīrttilakṣmījayāptaye | tathā mūlādinavake kalibhirjuhuyāttathā || 35 || pṛthukaiḥ śaktubhirlājairikṣukāṇḍaiḥ payaḥplutaiḥ | śālīcaṇakamudgotthairmāṣapiṣṭatilodbhavaiḥ || 36 || -------------------------------------------- ślokottarārddhena dravyaṣaṭkamuktaṃ | tatra gauretaraistilaiḥ sitavarṇatilaiḥ kṛṣṇavarṇatilaiśca | tathāvidhairityādyarddhena dravyatritayaṃ tatphalañca | tatra tathāvidhaiḥ sarṣapaiḥ sitasarṣapaiḥ kṛṣṇasarṣapaiśca | kṣaudretyādyuttarārddhena plavanadravyaṣaṭkaṃ | tatra kerondaśabdena nālikerodakamucyate | mahiṣītyādyuttarārddhanāplāvanadravyatrayaṃ tatkramañca | tatra mahiṣyajāvikākṣīrāplutaiḥ mahiṣokṣīrājākṣīrāvikākṣīrāplutaiḥ | tairdravyaiḥ proktaiḥ | navasu prokteṣu aśvinyādiṣu | kramāt ekaikāplutaiḥ ekaikadravyakramāt || 32 || maghetyādināptaye ityantenārddhādyenārddhāntena ca ślokena maghādiṣu navasu krameṇa sampatkaraṇahomadravyāṇyupadiśati | tatra tathā juhuyāt | navabhiḥ anantaravakṣyamāṇaiścaṇakādibhiḥ | apiḥ samuccaye | caṇakairityādinādyarddhena dravyacatuṣṭayaṃ | māṣānnaiḥ ityādyarddhena dravyacatuṣṭayamuktaṃ | dugdhānnai [śuddhānnai] rityādyarddhena dravyamekaṃ tadāplutadravyaṃ tatphalañca || 34 || tathetyādinā dhruvamityantenārddhādyena ślokadvayena mūlādinavanakṣatreṣu sampatkarahomadravyanavakamupadiśati | tathā ekaikakramāt | tathā proktavidhānena | pṛthukairityādyarddhena dravyacatuṣṭayaṃ tadāplavanadravyañca | tatra payaḥplataiḥ kṣīrāplutaiḥ | śālītyādinottarārddhena śiṣṭadivasapañcakahomadravyāpūpapañcakasya dravyapañcakaṃ | tatra māṣapiṣṭatilodbhavaiḥ eṣāṃ piṣṭodbhavaiśca | etāni śālyādīnyuttaratrāpūpairityasya viśeṣaṇāni | -------------------------------------------- p. 627) apūpairmmadhurābhyaktairvijayaṃ kīrttimindirām | ārogyamāyuḥ saubhāgyaṃ mānyatāñca labheddhruvam || 37 || siddhayogeṣu yaddravyairjahuyāttatsamṛddhimān | tathāmṛtākhyayogeṣu juhuyādrogaśāntaye || 38 || guḍūcītaladūrvvābhistrimadhvaktābhirādarāt | uccayogeṣu juhuyādaruṇairutpalaiḥ śubhaiḥ || 39 || uccairbhavati sarveṣāṃ svakulānāṃ suniścitam | parvvatākhye hunedyoge yaddravyaistaddhi parvatam || 40 || bhavedasyācireṇaiva kālena parameśvari | athānyamadbhutaṃ homamākarṇaya vadāmi te || 41 || svakṣetrage svoccage vā juhuyādgrahatṛptaye | pāyasairghṛtasaṃsiktaiḥ sitamiśraistu vidyayā || 42 || -------------------------------------------- vijayādiphalasaptakaṃ mūlādinakṣatranavakaproktahomasādhāraṇam || 37 || siddhetyādibhiste ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ siddhādiśubhayogeṣu sampatkarahomavidhānamuktaṃ homaṃ hutahomakathanaprastāvasahitaṃ upadiśati | tatra siddhayogeṣu tithivārādisaṃyogotpanneṣu | yaddravyairavāptumabhimatairdravyaiḥ | tatsamṛddhimān hutadravyasamṛddhimān | tathā samuccaye | nakṣatravārādisamāyogotpanneṣu amṛtākhyayogeṣu | guḍacī amṛtālatā | ādarāt bhaktitaḥ | uccayoge ravyādiṣvanyatamasmin grahe svātyuccabhāgaṃ gate lagnāddaśamasthite | aruṇairutpalaiḥ aruṇaiḥ kairavaiḥ | śubhaiḥ prāgvanmukulādyaṣṭadoṣarahitaiḥ | uccaiḥ adhikaḥ | parvatākhye ityasya yoge ityetadviśeṣyam | svātyuccabhāgasthitārkodayarāśau vā yadā meṣatulākarkaṭakeṣu kramāt kujaśukracandrāḥ sthitāḥ tadā makararāśyudaye veti yāvat | hunet juhuyāt | yaddravyairavāptumabhimataiḥ | taddravyaṃ parvataṃ sampūrṇaṃ | parameśvarīti sambuddhiḥ || 41 || svakṣetretyādinā tatkule ityantena ślokadvayena grahatṛptikarahomakālaṃ homadravyañca upadiśati | -------------------------------------------- p. 628) sarvadā yo hutavidhimenaṃ kuryyād yathāvidhi | tattatprokteṣu kāleṣu grahārttiḥ syānna tatkule || 43 || māseṣu janmatritaye homaṃ kuryyād yathāvidhi | dūrvāmṛtātilairnityaṃ yāvajjīvaṃ sukhī bhavet || 44 || taddineṣu japedvidyāṃ sahasraṃ dinanityayā | na tasya kutracit kaścit kadācit kleśasambhavaḥ || 45 || tarpaṇaṃ kārayeccandravāsitairmadhurairjalaiḥ | saurabhyāḍhyaiḥ prasūnaiśca pūjayedvātha taddine || 46 || avandhyajanmatritayaṃ syāt kadācinna māntrikaḥ | yadi syāttasya rogādipīḍā bhavati niścitam || 47 || -------------------------------------------- tatra svakṣetrage ekatriṃśe paṭale bhaumetyādinā ślokena proktasvasvarāśigate arkādiṣvanyatamasmin grahe iti śeṣaḥ | svoccage meṣavṛṣamakarakanyākarkaṭamīnatulārāśayo ravyādisaptagrahāṇāṃ kramāduccarāśayaḥ | teṣu ravyādiṣvanyatame grahe svasvaproktoccarāśau yadā sthitaḥ tatkāle | vā vikalpe | grahatṛptaye tadgrahatṛptaye | sitamiśraiḥ śarkakāmiśraiḥ | turviśeṣe | vidyayā lalitāvidyayā | tattatprokteṣu svasvaproktakṣetroccarāśiṣu sthitā yadā grahāsteṣu | tatkule sādhakakule || 43 || māseṣvityādibhirniścitamityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ trijanmasu homajapatarpaṇapūjāvidhānaṃ teṣvanyatamasyāvaśyakarttavyatāṃ tadakaraṇe pratyavāyañcopadiśati | tatra māseṣu dvādaśasviti śeṣaḥ | dūrvāmṛtātilaiḥ teṣvanyatamena dravyeṇetyarthaḥ | nityaṃ pratijanmatrayaṃ | taddineṣu trijanmadineṣu | vidyāṃ sahasraṃ sahasravāraṃ dinanityayā saheti śeṣaḥ | tasya japituḥ | kutraciddeśe | kaścidityasya kleśasambhava ityetadviśeṣyaṃ | candravāsitaiḥ karpūramiśraiḥ | vā samuccaye | taddine janmatritaye | avandhyajanmatritayaṃ homatarpaṇapūjaneṣvanyatameneti śeṣaḥ | yadi syādvandhyajanmatritayaṃ | tasya māntrikasya | rogādītyatrādiśabdo bhūtādiviṣayaḥ || 47 || -------------------------------------------- p. 629) uccasthe vā svarāśau vā sthite candra divākare | vidyāṃ japet sahasraṃ vā śataṃ vā pūjayecchivām || 48 || yastasya rogato vādhā kadācinna bhaveddhruvam | tasmādukteṣu kāleṣu tathā kurvvan sukhī bhavet || 49 || graharogādidāridryakleśayuktasya mantriṇaḥ | māntrikatvaṃ bhavelloke śokahāsāspadaṃ bhavet || 50 || palāśapuṣpaiśca phalaiḥ patraiḥ kāṇḍaiśca mūlakaiḥ | havanādabdamātreṇa vāgmī syāt kuṇṭhavāgapi || 51 || arkapuṣpaistrimadhvaktairhomādiṣṭamavāpnuyāt | maṇḍalāttasya patraiśca samidbhirapi mūlataḥ || 52 || bilvaprasūnaistu phalaiḥ patraiḥ kāṇḍaistathā hunet | mūlaiśca lakṣmīsaṃsiddhyai mā tadanvayagā bhavet || 53 || -------------------------------------------- uccasthetyādibhirbhavedityantaistribhiḥ ślokaiḥ sūryādiṣu svakṣetrasvoccastheṣūpāstikramaṃ tatphalaṃ tadakaraṇe pratyavāyañcopadiśati | tatra vādvayaṃ samuccaye | vidyāṃ lalitāvidyāṃ | sahasraṃ sahasravāraṃ | vādvayaṃ vikalpe | śataṃ śatavāraṃ | śivāṃ prāgvannityāṃ | yaḥ māntrikastasya māntrikasya rogataḥ rogaiḥ | tathā kurvvan proktaprakārabhajanaṃ kurvan | śokahāsāspadaṃ svapakṣaparapakṣayoḥ || 50 || palāśapuṣpetyādinā ślokena vāgmitvapradahomavidhānamupadiśati | tatra phalaiḥ patraiḥ kāṇḍaiśca mūlakaiḥ palāśotpannairityarthaḥ | kuṇṭhavāgapi mūkopītyarthaḥ || 51 || arketyādinā ślokena iṣṭāptihomavidhānamupadiśati | tatra arkapuṣpaiḥ arkavṛkṣapuṣpaiḥ | iṣṭamabhimataṃ | maṇḍalāt prāgvadekonapañcāśaddinaiḥ | tasya arkavṛkṣasya mūlataḥ mūlaiḥ khaṇḍarūpaiḥ || 52 || vilvetyādinā ślokena lakṣmīprāptikarahomavidhānamupadiśati | tatra phalairityādinā tṛtīyāvahuvacanāntānāṃ caturṇāṃ padānāṃ vilvaprasūnairiti viśeṣyaṃ | vilvaprasūnaśabdena vilvasyeti ṣaṣṭyantena sambandhaḥ | tathā trimadhvaktaiḥ | hunet juhuyāt | mā lakṣmīḥ tadanvayagā sādhakasya vaṃśagāminī || 53 || -------------------------------------------- p. 630) padmākṣairmadhurābhyaktairhomāttāvaddinairnaraḥ | indirāṃ labhate ramyāṃ sarvalokacamatkṛtām || 54 || campakairmmadhusaṃmiśrairjuhuyāttaddināvadhi | āḍhyaḥ syādaprajaḥ putrānavāpnoti guṇādhikān || 55 || tairevājyaplutairhomānmaṅgale tūccasaṃsthite | labhate sarvaśasyāḍhyāṃ bhuvaṃ bhoktā ca jāyate || 56 || taiḥ kṣīrāktairhutaiścandresvoccage taddinairbhavet | śataguḥ sādhakastadvattrimadhvaktairlabhettrayam || 57 || pāṭalaiḥ kṣaudrasaṃsiktairhomāt kanyāmavāpnuyāt | tagarotthairapi tathā lājaiśca kuṭajairapi || 58 || -------------------------------------------- padmākṣairityādinā ślokena lakṣmīprāptikarahomavidhānamupadiśati | tatra padmākṣaiḥ padmaphalāntaḥsthamaṇibhiḥ | madhurābhyaktaiḥ trimadhurāktaiḥ | tāvaddinaiḥ maṇḍaladinaiḥ || 54 || campakairityādinā ślokena lakṣmīputrasiddhikarahomavidhānamupadiśati | tatra taddināvadhi maṇḍaladināvadhi || 55 || terevetyādinā ślokena śasyaśālinyā bhūmeḥ prāptikarahomamupadiśati | tatra taiḥ campakaiḥ | evāvadhāraṇe | maṅgale bhaume | turviśeṣe | uccasaṃsthite makararāśisthite | caḥ samāhāre || 56 || tairevetyādinā ślokena gośataprāptikaralakṣmīputrabhūmīnāṃ prāptikarahomadvayavidhānamupadiśati | tatra taiḥ campakaiḥ | svoccage vṛṣabharāśigate | taddinaiḥ maṇḍalāt | śataguḥ gavāṃ śatayuktaḥ | tadvanmaṇḍalāt | trimadhvaktaiḥ taiḥ campakairiti śeṣaḥ | labhet divyatvāt labhetetyarthaḥ | trayaṃ gobhūmiputravargāṇām || 57 || pāṭalairityādinā ślokena kanyāsiddhikarahomadravyāṇyupadiśati | tatra tagarotthaiḥ prāguktajalajapuṣpairnandyāvarttapuṣpairvā | kuṭajairgirimallikāpuṣpaiḥ | apiḥ samuccaye || 58 || -------------------------------------------- p. 631) taiḥ kṣīramiśrairhavanāccaturbhirlabhate dhanam | amvarāṇi vicitrāṇi mahārhāṇi ca taddinaiḥ || 59 || śatapatraistu madhvaktairhomāllakṣmīmavāpnuyāt | keśaraiśca kadamvaiśca kuṇḍai(ndai)rvicakilairapi || 60 || mallikāmālatījātipunnāgaiśca namerubhiḥ | juhuyāt prathamārambhaṃ pañcamyantaṃ madhuplutaiḥ || 61 || ekaikaśaḥ samastaiśca mahālakṣmīmavāpnuyāt | tathājyāktaistu havanāllabhate bhūṣaṇaiḥ śriyam || 62 || prasūnaiḥ karṇikārotthaiḥ kṣaudrāktairhavanāddinaiḥ | uditairacalāṃ lakṣmīṃ avāpnoti suniścitam || 63 || kahlārai raktakumudairutpalaiḥ kamaladvayaiḥ | prāgvannandādipūrṇāntamekaikairvāpi pañcabhiḥ || 64 || -------------------------------------------- tairityādinā ślokena dhanavastraprāptikarahomamupadiśati | tatra taiḥ pāṭalatagarajalajakuṭajaiḥ | caḥ samāhāre | taddinaiḥ maṇḍalāt || 59 || śatapatrairityādinā ślokena lakṣmīprāptikarahomārthaṃ puṣpapañcakamupadiśati | tatra keśarairvakulairvicakilaiḥ vicakilī mallikāviśeṣaḥ | apyā pūrvatra taddinairityetadākṛṣyate || 60 || malliketyādibhiḥ suniścitamityantaistribhiḥ ślokaiḥ prathamādipañcamyantatithiṣu sampatkarahomabhedānupadiśati | tatra malliketyādyarddhena puṣpapañcakaṃ | tatra namerubhiḥ suraparṇīpuṣpaiḥ | samastaistāsvekaikasyāṃ tithau tatpuṣpapañcakasamudāyaḥ | ca śabdo vikalpārthaḥ | taireva proktapañcavidhapuṣpaireva | tathā ekaikaśaḥ | samastaiśceti yāvat | bhūṣaṇaiḥ saheti śeṣaḥ | dinaiḥ uditaiḥ proktānmaṇḍalāt | eṣa phalakālāvadhi prakaraṇasamānaḥ || 63 || kahlārairityādinā sādhakottama ityantena ślokadvayena sāmānyena nandādipūrṇāntatithipañcake prāgvadekaikaśaḥ samastaiśca sampatkarapuṣpahomavidhānamupadiśati | -------------------------------------------- p. 632) havanāllabhate lakṣmīṃ sabhūbhūṣaṇavāhanām | trimadhvaktaistathaikaikaiḥ sarvvairvvā sādhakottamaḥ || 65 || ketakīkusumaiḥ kṣaudraplutairhomāttu taddinaiḥ | vāsāṃsi labhate citrāṇyanarghāṇi bahūnyapi || 66 || sitaiḥ prasūnaiḥ kṣīrāktairhomādāpnoti taddinaiḥ | sitāni vāsāṃsi tathā muktādāmāni rūpyakam || 67 || hunet kuruvakaiḥ kṣaudraplutairvvāñchitasiddhaye | tathā damanakaiḥ patrairhavanācchriyamaśnute || 68 || yadvarṇāni prasūnāni juhuyādvidyayā priye | tadvarṇānyeva vāsāṃsi labhate sādhako dhruvam || 69 || marīcaiḥ sarṣapaistailaplutairhomānniśāsu taiḥ | lajjāmānakulatyāgalolāmiṣṭāṃ samānayet || 70 || -------------------------------------------- tatra kamaladvayaiḥ raktakamalaiḥ sitakamalaiśca | prāgvat kṣaudrāktaiḥ | nandādipūrṇāntaṃ pratipatṣaṣṭhyekādaśyādi pañcamīdaśamīpañcadaśyantaṃ | vā vikalpe | tathā kahlārādyaiḥ pañcabhiḥ || 65 || ketakītyādinā ślokenānarghavicitravāsaḥsiddhikarahomavidhānamupadiśati | tatra turviśeṣe | taddinaiḥ prāgvanmaṇḍalāt | labhate sādhaka iti śeṣaḥ | anarghāṇi varārghāṇi || 66 || sitairityādinā ślokena sitavāsomuktādāmarūpyasiddhikarahomavidhānamupadiśati | tatra tathā labhate iti yāvat || 67 || hunedityādinā ślokena vāñchitakaraṃ lakṣmīsiddhikaraṃ ca homavidhānamupadiśati | tatra hunet juhuyāt | tathā kṣaudraplutairiti yāvat | patraiḥ tamālasya || 68 || yadvarṇānītyādinā ślokenābhīṣṭavarṇavāsaḥsiddhikarahomavidhānamupadiśati | tatra vidyayā lalitayā | priye iti sambuddhiḥ | tadvarṇāni hutaprasūnavarṇāni || 69 || marīcairityādibhiḥ sitānvitairityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ vanitākarṣaṇavaśīkaraṇapuruṣavaśīkaraṇarājyalakṣmīsiddhikarasamastapr āṇivaśīkaraṇahomavidhānamupadiśati | -------------------------------------------- p. 623) pāṭalīkundamandāraśephālikusumodbhavaiḥ | campakāśokapunnāganamerukusumaiḥ śubhaiḥ || 71 || havanādvaśayet sarvavanitāḥ kṣaudrasaṃplutaiḥ | tairevājyaplutairhomādvaśayet puruṣānapi || 72 || tai rājyalakṣmīṃ labhate ghṛtāktairhavanānniśi | samastajīvabhuvanaṃ vaśayettaiḥ sitānvitaiḥ | 73 || annairghṛtāplutairnityaṃ havanādannavān bhavet | tathaiva juhuyānnityamāyuṣe tilataṇḍulaiḥ || 74 || madhyarātre tu lavaṇaiḥ suśliṣṭaparicūrṇitaiḥ | trimadhvaktairhutaiḥ sarvān vaśayedaṅganājanān || 75 || tathā dadhyanvitairloṇairhomāddveṣyaṃ vaśaṃ nayet | tathā puṇḍrekṣutoyāktairhutaiḥ syurvaśagā nṛpāḥ || 76 || ājyaistu kevalairhomāddinairuktairdhanī bhavet | nityaśo ghṛtahomena śrīmān bhogī ca jāyate || 77 || -------------------------------------------- tatra niśāsu madhyarātreṣu | iṣṭāṃ dayitāṃ vanitāṃ | namerukusumairityatra kusumaśabdaḥ pūrvārddhasamudbhavairityatra vaśyayogaḥ | taiḥ pāṭalyādibhiraṣṭabhiḥ puṣpaiḥ | api śabdaḥ samuccaye | taiḥ aṣṭabhiḥ puṣpaiḥ | niśi prāgvadarddharātre | taiḥ prāgvat puṣpaiḥ | sitānvitaiḥ śarkarāyuktaiḥ || 73 || annairityādibhirnṛpā ityantaistribhiḥ ślokaiḥ vaśyasiddhikarahomavidhānamupadiśati | tatra nityahavanāt pratidinahomena | tathaiva ghṛtāplutaiḥ | tilataṇḍulaiḥ tilaistaṇḍulaiśca | turviśeṣe | tathā madhyarātre | tathā prāgvat || 76 || ājyairityādinā ślokena kevalājyahomasya phalamupadiśati | tatra turviśeṣe | dinairuktairmaṇḍalāt | caḥ samuccaye || 77 || -------------------------------------------- p. 634) snātonuliptaḥ sragvī ca sitagandhasragambaraḥ | saṃpūjya devīṃ hṛṣṭātmā saṃskṛte havyavāhane || 78 || savatsāyāḥ sitāyā goḥ payasi dviguṇe pacet | prasthamātraṃ taṇḍulantu śālijaṃ sitameva ca || 79 || sitadugdhaghṛtopetaṃ kṛtvā vai sikthakaṃ mahat | gṛhītvā pāṇinā vidyāṃ japitvā śatavārake || 80 || śriyaṃ me dehi devīti kṛtvā kāṣṭhojjvalānale | hutvā samāpya pūjāntu tathā bhuktvā tu taddinaṃ || 81 || nirantaraṃ nityaśaśca juhuyācca tadanvayam | na kadācidramā muñcatyadbhutā mantraśaktayaḥ || 82 || pāyasairjuhuyāt pūrṇāsvarkavāreṣu sādhakaḥ | nivedayecca pūjāyāmabdādāḍhyatamo bhavet || 83 || -------------------------------------------- snāta ityādibhiḥ śaktaya ityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ sādhakatatkālakarttavyasahitaṃ lakṣmīprāptikarahomamupadiśati | tatra caḥ samuccaye | sitagandhasnagambara ityatra sitaśabdaḥ pratyekamanveti | devīṃ lalitāṃ | sitāyāḥ sitavarṇyāyāḥ | dviguṇe prasthadvayamātre | turviśeṣe | sitamiti taṇḍulaviśeṣaṇam | vā vikalpe | sitadugdhaghṛtopetaṃ śarkarādugdhaghṛtopetaṃ | sikthamityasya kākākṣinyāyenobhayatrānvayaḥ | kṛtveti pūrvatra gṛhītvetyuttaratra ca | vidyāṃ lalitāvidyāṃ | śriyaṃ me dehi devīti saptākṣarīvidyāṃ hutvā | tatsikthakaṃ tathā muktvā savatsasitagokṣīrapācitamannaṃ sitadugdhaghṛtasametaṃ bhuktvā | taddinaṃ hutadinaṃ | nirantaraṃ pratidivasaṃ | nityaśaḥ yāvajjīvaṃ | tadanvayaṃ sādhakakulaṃ | ramā lakṣīḥ | adbhutāḥ aprameyavaibhavāḥ || 82 || -------------------------------------------- p. 635) savatsāruṇavarṇāyā goḥ kṣīrānnavanītakam | taddinānnantu kahlāraprasūne vikṣipettataḥ || 84 || taduddhṛtya hunedagnau bhaumavāre taduccage | kāle tāvāddinairlakṣmīṃ bhūmyāḍhyāṃ labhate dhruvam || 85 || tathā dhavalarūpāyā navanītaṃ sitāmbuje | nidhāyādāya maunī tu hunedagnau bhṛgorddine || 86 || saptavāraprayogena mahatīmāpnuyācchriyam | nṛpamānyāṃ sarvahṛdyāṃ nānābhogānvitāṃ śubhām || 87 || tathāruṇāsamudbhūtaṃ navanītaṃ raverddine | nidhāya vikace padme karṇikāyāṃ tatastu tat || 88 || juhuyādaṣṭabhirvārairāḍhyaḥ syāt sādhakaḥ śive | karṇikārasya puṣpāṇi tathā campakajāni vai || 89 || -------------------------------------------- pāyasairityādinā ślokena lakṣmīprāptikaraṃ pūrṇāsvarkavāreṣu ca homamupadiśati | tatra nivedayet pāyasamiti śeṣaḥ | caḥ samuccaye || 83 || savatsetyādibhirgāminītyantairadhyarddhaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ sampatprāptikaraṃ navanītasahitakahlārādipuṣpahomamupadiśati | tatra taddinānnaṃ anuṣitaṃ | turviśeṣe | kahlāraprasūne dīrghikāsthavikasitakahlāraprasūnodare | tataḥ dīrghikāyāḥ | tannikṣiptanavanītakahlāraprasūnaṃ uddhṛtya mauneneti śeṣaḥ | hunet juhuyāt | agnau saṃskṛte iti śeṣaḥ | taduccage kāle maṅgalādhiṣṭhitarāśeścaturtharāśyudayakāle | tāvaddinairmaṇḍalāt | tathā dhavalarūpāyāḥ savatsāyā dhavalavarṇāyā goḥ navanītaṃ taddināttamityarthaḥ | sitāmbuje prāgvat sitapadme | bhṛgordine tatrāpi taduccakāle | saptavāraprayogena bhṛguvārasaptaprayogena | tathāruṇāsamudbhūtaṃ savatsāruṇagosamudbhūtaṃ navanītaṃ taddināttamiti śeṣaḥ | tataḥ dīrghikāyāḥ uddhṛtyetyarthaḥ | turviśeṣe | tat padmaṃ prāgvanmaunenetyarthaḥ | aṣṭabhirvāraiḥ raveriti śeṣaḥ | śive iti sambuddhiḥ | tathā guruvāre navanītāktāni navanītaruṣitāni | ucce ravimadhyasthalagnāddaśamarāśisthite ityarthaḥ | -------------------------------------------- p. 636) juhuyānnavanītāktānyucce sūccagate gurau | nirātaṅkī mahārghāñca rājacorāpahārakaiḥ || 90 || prāpnoti mahatīṃ lakṣmīṃ mā tadanvayagāminī | kevalaṃ navanītena sitopetena homataḥ || 91 || kīrttilakṣmīdhanārogyavijayairāyurāpnuyāt | bandhūkaiḥ kiṃśukaiścūtaistrimadhvaktairhutakriyā || 92 || saubhāgyalakṣmīvijayakāntiprajñāvahā bhavet | dadhyannahomādannāḍhyaḥ sādhakaḥ syāttrimāsataḥ || 93 || ārdreṣu tālapatrasya khaṇḍeṣu nijavāñchitam | vilikhya navanītena sametaṃ juhuyānniśi || 94 || maṇḍalānmāsato vārāt prāpnotyeva svavāñchitam | tathā palāśaparṇeṣu vilikhya daradairhunet || 95 || kuṅkumaiścūtapatreṣu likhitvā vā hunenniśi | candanaiḥ pānase patre vilikhya juhuyāttathā || 96 || -------------------------------------------- sūccagate karkaṭarāśigate | tadanvayagāminī sādhakakulagāminī || 91 || kevalamityādinārddhadvayena kevalaṃ sitopetanavanītahomaphalamupadiśati | tatra kevalaṃ puṣparahitaṃ | sitopetena śarkaropetena | kīrtilakṣmīdhanārogyavijayaiḥ saheti śeṣaḥ || 92 || vandhūkairityādinā māsata ityantenārddhādyena ślokena kiṃśukacūtapuṣpadadhyannahomaphalamupadiśati | tatra cūtaiḥ sahakārapuṣpaiḥ | dadhyannahomāt dadhimiśritānnahomāt || 93 || ārdreṣvityādibhirudīritairityantaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ nijavāñchitasiddhikaraṃ tallikhitapatrahomavidhānaṃ tadvidyāhavanavaibhavañcopadiśati | tatra niśi arddharātre | -------------------------------------------- p. 637) pakṣakṣodairvilikhyeṣṭaṃ nāgavallīdalairyutaiḥ | hutairavāpnoti nijaṃ vāñchitaṃ proktakālataḥ || 97 || kastūrīlikhitantviṣṭaṃ patre campakabhūruhaḥ | tairhutaistadavāpnoti taddinaistadvidhānataḥ || 98 || elālavaṅgakakkolajātīphalasamanvitaiḥ | sitairālikhya ca sveṣṭaṃ patre padmasamudbhave || 99 || juhuyāttasya saṃsiddhyai bahubhiḥ kimihoditaiḥ | nāsādhyamasti bhuvane vidyāhomairudīritaiḥ || 100 || śuddhavidyāmayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || iti śoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate homāt kāmyaphalodayo nāma dvātriṃśapaṭalam || 32 || 0 || -------------------------------------------- iti yāvat | maṇḍalānmāsato vārāt kāryyagauravalāghavānuguṇyataḥ | tathā navanītasametaṃ | vilikhya nijavāñchitamiti śeṣaḥ | vā samuccaye | niśi madhyarātre | turviṃśeṣe | taiḥ nāgavallodalaiḥ | proktakālataḥ prāguktamaṇḍalāditaḥ | campakabhūruhaḥ camprakavṛkṣasya | taiḥ campakapatraiḥ | taddinaiḥ prāgvat | tadvidhānataḥ proktahomavidhānataḥ | sitaiḥ śarkarābhiḥ | sveṣṭaṃ svavāñcitaṃ | juhuyāt tat padmapatrairiti śeṣaḥ | tasya svābhimatasya || 100 || oṃ || 0 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ saumyahomavidhānaprakāśanaparaṃ dvātriṃśat paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 32 || oṃ tatsat || granthasaṃkhyā- dvātriṃśe paṭale proktā vyākhyāgranthāḥ śatāt param | ekādhikā saptatistu na syuryyantrāṇi cātra vai || trayastriṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityānāmādyā yā lalitoditā | tasyā yantrāṇi kathyante tadvidyābhedasambhavaiḥ || 1 || rūpaiḥ ṣaṣṭisamopetairnavaśatyā yathāvidhi | samastavāñchitāvāptikāraṇāni kṛtātmanām || 2 || lalitānityapūjāyāṃ yantraṃ viśvātmavigraham | ṣoḍaśānāñca tasyāśca pūjākalamacakrakam || 3 || amṛtākhyaghaṭaṃ yantraṃ siddhavajramataḥ param | koṣṭhavajraṃ vajraliṅgaṃ meru[setu]liṅgaṃ yathāvidhi || 4 || -------------------------------------------- pūrvasmin dvātriṃśe paṭale ṣoḍaśanityāvidyāsiddhānāṃ saumyahomavidhānamupadiśyānantaraṃ teṣāṃ vāñchitaprāptikarāṇi lalitāvidyāyāḥ svarūpabhedasamutthāni kānicidyantrāṇyupadiśatyathaṣoḍaśanityānāmityādinā yantrasidhyabhidhāgame ityantaślokaśatarūpeṇa trayastriṃśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādibhiḥ kramādityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ paṭalārthakathanaprastāvapuraḥsaraṃ tadarthānuddiśati | tatra ādyā sakalakāraṇabhūtā pradhānetyarthaḥ | lalitā saṃjñeti śeṣaḥ | uditā tṛtīyapaṭale | tasyā lalitāyāḥ | tadvidyābhedasambhavaiḥ tatśrīvidyātārttiya khaṇḍabhedasamutthaiḥ | rūpaiḥ ṣaṣṭisamopetairnavaśatyā | etaduktaṃ bhavati śrīvidyāyāḥ tārttīyakhaṇḍasya caturakṣarabhedāḥ caturviṃśatiḥ | tatpañcākṣaravidyābhedā viṃśatyadhikaśataṃ | tatṣaḍakṣarabhedā viṃśatyadhikasaptaśataṃ | apunaruktākṣarāṇāṃ ṣaṇāṃ pratyekaṃ ṣoḍaśasvarayogato bhedāḥ ṣaṇavatiḥ sambhūya ṣaṣṭyuttaranavaśatabhedāḥ tairiti | eteṣāṃ bhedanaprakāraṃ pañcatriṃśe paṭale vakṣyatīti | yathāvidhi anyūnādhika pramāṇāditi | kṛtātmanāṃ gurucaraṇakamalabhajanabhavyacetasāṃ | yantraṃ śrīcakraṃ | viśvātmavigrahaṃ pañcabhūtatridhāmakālātmakatvāt | ṣoḍaśānāṃ nityānāṃ nirddhāraṇe ṣaṣṭhī | tasyā lalitāyāḥ | caḥ samāhāre | pūjākamalacakrakaṃ kamalarūpaṃ pūjācakram | -------------------------------------------- p. 639) mahāliṅgaṃ yoniyantraṃ tathā tadvajravajrakam | tadeva ca mahākāraṃ koṣṭhayantrāṇi ca kramāt || 5 || navahastaṃ trihastaṃ vā śrīcakramabhiṣecane | kuryyāt sthaṇḍilapūjāyāṃ hastamātre'tisundaram || 6 || ratnādiṣu tu nirmmāṇe mānamicchāvaśādbhavet | sadā suvihite pūjā śubhānyasmiṃstathānyathā || 7 || bhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya susame caturasrake | pramṛjya tiryyaṅmadhyasthaṃ sūtraṃ tiryyaṅnipātayet || 8 || -------------------------------------------- amṛtākhyetyādinā ślokena yantrapañcakaṃ | tatra amṛtākhyaghaṭaṃ amṛtaghaṭākhyaṃ | ataḥparaṃ siddhavajrayantravidhānopadeśāt paraṃ | yathāvidhi prāgvat | mahāliṅgaṃ mahāliṅgābhidhānaṃ | yoniyantraṃ yonisaṃjñaṃ yantram | tadvajravajrakaṃ vajravajrayantramityarthaḥ | tadeva ca mahākāraṃ mahāvajraṃ mahāvajrābhidhānaṃ yantramityarthaḥ | koṣṭhayantrāṇi samaviṣamabhadrādyātmakānyanantāni yantrāṇi | kramāt uddiṣṭakramāt || 5 || navahastamityādibhiḥ siddhidamityantaiḥ ṣoḍaśabhiḥ ślokaiḥ lalitāyā abhiṣekanityapūjāśrīcakranirmāṇasamudāyamātrādikamupadiśati | tatra navahastetyādinā ślokenābhiṣeke sthaṇḍilapūjāyāṃ ca śrīcakrasya mānamupadiśati | tatra vā vikalpasamuccaye | hastamātre sthaṇḍile ityarthaḥ | etadanuktaśrīnāthādi sakalārccācakrasādhāraṇaṃ | atisundaraṃ vakṣyamāṇamānādyalaṅghitaṃ kuryyādityarthaḥ || 6 || ratnetyādinā ślokena ratnādyadhikaraṇeṣu vinirmāṇe śrīcakrasya svecchāmānatvaṃ tasya samīcīnavinirmāṇe phalaṃ tadakaraṇe pratyavāyañcopadiśati | tatra turviśeṣe | suvihite samīcīnavinirmite śrīcakre | anyasmin uktalakṣaṇādirahite tathā pūjā anyathā aśubhā || 7 || bhrameṇetyādibhiruttamamityantaiḥ saptabhiḥ ślokaiḥ śrīcakrasthakarṇikāntargatatricatvāriṃśadyonyātmakaṃ -------------------------------------------- p. 640) sūtrāṇi nava teṣu dve vṛttaspṛṣṭobhayāntake | vidhāya taddvayorantānmadhyasūtrāntataḥ kramāt || 9 || kṛte sūtracatuṣke tu ṣaṭkoṇaṃ syāttrisaptakam | dvyaṣṭāgrataḥ samārambhānnavamaṃ prathamāntarā || 10 || kuryyāt sūtracatuṣkantu caturmarmmānuguṇyataḥ | navamaprathamāgrābhyāṃ tiryyak saptamakāvadhi || 11 || kuryyāt sūtracatuṣke tu marmmāṣṭakavibhedanāt | tataścatuṣkaṣaṣṭhāntadvayārambhāttathāṣṭagam || 12 || dvitīyagañca sūtrāṇāṃ catuṣkaṃ pātayettathā | caturmmarmmānuguṇyena tataḥ pañcamakāntayoḥ || 13 || -------------------------------------------- sthitisaṃhārātmakaṃ pratyekaṃ pañcokaraṇāttadvattrividhaṃ madhya cakradvayamupadiśati | tatra caturasrake ekonatriṃśapaṭaloktarūpe | tatra vṛttamadhye tiryagdakṣiṇottaraṃ nipātayedityasya sūtrāṇītyanenottaratrānvayaḥ | nava navasaṃkhyāni | teṣu tiryyaksūtreṣu navasu | dve paścimāditṛtīyasaptame sūtre | vṛttaspṛṣṭobhayāntake vṛttaspṛṣṭobhayāgre | taddvayoḥ vṛttaspṛṣṭasūtrayoḥ | antāt agracatuṣkāt ārabhyeti śeṣaḥ | madhyasūtrāntataḥ prākpratyagāyatabrahmasūtrasya prāgagrāntaṃ paścimāgrāntañca | kramāt proktavyatyāsakramāt | sūtracatuṣke sambhūyetyarthaḥ | turavadhāraṇe | ṣaṭkoṇaṃ syāt trisaptakaṃ brahmasūtrasya prākpratyagagrāt tṛtīyasaptamatiryyak sūtradvandvadakṣiṇottarāgrāntaṃ ṣaṭkoṇaṃ syāt sambhūyetyarthaḥ | turavadhāraṇe | caturmarmānuguṇyataḥ pūrvalikhita ṣaṭkoṇagatamarmacatuṣṭayabhedena navamaprathamāgrābhyāṃ paścimādinavamatiryyaksūtrāgradvayāt prathamatiryyaksūtrāgradvayācca āramyetyarthaḥ | turyyasaptamakāvadhi turyyasaptamasūtrayormadhyāvadhi | caturthasūtrāgradbrayārambhāt ṣaṭsūtrāgradvayārambhāt ca | tathāṣṭagaṃ dvitīyagañca | aṣṭamarekhāmadhyāntaṃ dvitīyarekhā madhyāntañca | -------------------------------------------- p. 641) tṛtīyagaṃ sūtrayugaṃ kuryyānmarmmadvayāśrayam | mārjayenmadhyagaṃ brahmasūtraṃ syāccakramuttamam || 14 || bahiraṣṭacchadāmbhojaṃ tathā taddviguṇacchadam | vidhāya ṣaḍbhirvṛttaiśca caturasre tathāṣṭabhiḥ || 15 || sūtrairvidhāya tasyaiva prākpratyagdvārasaṃyutam | dakṣiṇottarato rekhātrayāt sthānadvayāttathā || 16 || koṇeṣu tiryyak sūtraiśca caturbhistānyanukramāt | dvidhā kuryyācca catvāri padāni parameśvari || 17 || -------------------------------------------- tathā vyatyāsakramāt | pañcamakāntayoḥ pañcamatiryyagrekhāgrayoḥ ārambhāt tṛtīyagaṃ tṛtīyasūtramadhyagaṃ || 14 || vahirityādibhiḥ parameśvarītyantaiḥ tribhiḥ ślokaiḥ tadvāhyasthasṛṣṭyātmakapadmadvayacaturasranirmāṇadvayamupadiśati | tatra vahiḥ proktacakravāhyagatavṛttādvahiḥ | aṣṭacchadāmbhojamityuktyā tatkarṇikodare proktacakrasya vilesvanīyatvāttadvahirapi keśarārthamekaṃ vṛttaṃ niṣpādya tadvahiraṣṭapatrāṇīti yāvat | tathā taddviguṇacchadaṃ ṣoḍaśapatraṃ padmaṃ | aṣṭapatrakamalādvahiḥsthavṛttavāhye ṣoḍaśapatrakamalasya keśarārthamekaṃ vṛttaṃ niṣpādya ṣoḍaśapatrāṇi ṣaḍbhirvṛttaiḥ karṇikodare proktamadhyacakradvayanirmāṇārthamekaṃ tadvahistatsaṃlagnatayā karṇikārthamekaṃ tadvahiraṣṭapatrapadmakeśarārthamekaṃ tat padmādvahistatparyyantasāmyārthamekaṃ tadvahiḥ ṣoḍaśapatrapadmakeśarārthamekaṃ pariveṣārthamekaṃ ca sambhūya ṣaḍbhirvṛttairityarthaḥ | aṣṭabhiḥ sūtraiḥ aṣṭasūtraiḥ pūrvoktacaturasrarekhācatuṣṭayena sārddhamasya sūtrairityuttaratrānvayaḥ | tasya caturasrasya | prākpratyagdvārasaṃyutaṃ prākpratyakpārśvayoścaturasravistāramānasthānadvayadvārasaṃyutamitya rthaḥ | dakṣiṇottarataḥ caturasrasya rekhātrayāt caturasravistāramānena madhye tatprākpaścimatiryyagrūparekhātrayeṇetyarthaḥ | tathā vidhāya | koṇeṣu tiryyaksūtraiścaturbhiḥ | tānyanukramāt dvidhā kuryyāccatvāri padāni ityantenaitaduktaṃ bhavati caturasrakoṇakoṣṭhacatuṣṭaye pratikoṣṭhaṃ sūtrāsphālanena dvidhā kuryyāditi | parameśvarīti sambuddhiḥ || 17 || -------------------------------------------- p. 642) lalitārccācakramidaṃ labhyaṃ sadgurutaḥ kramāt | sundaraṃ susamaṃ sarvalakṣaṇaiśca samanvitam || 18 || -------------------------------------------- lalitetyādibhiḥ siddhidamityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ lalitācakrasya sadguruprasādāt labhyatvaṃ tallakṣaṇādikañcopadiśati | tatra idaṃ proktaṃ labhyaṃ sadgurutaḥ kramāt avicchinnapāramparyyakramasaṃsiddhakramāgamasamayācāraniratāt kṛtapūrṇābhiṣekāttattvavido gurordvitīyapaṭale uktalakṣaṇetyādibhirdhanādibhirityantairdvipañcāśattamaślokādiṣaḍbhiḥ ślokaiḥ uktakramāt | labdhavidyena sādhakenetyarthaḥ | susamaṃ anyūnādhikapramāṇaṃ | sarvalakṣaṇaiḥ anantaravakṣyamāṇaiḥ | adhomukhaiḥ trikoṇaiḥ | navabhiḥ sambhūya | ekasūtrasthaiḥ brahmasūtrasthitāgraiḥ | etacchrīcakraṃ atisundaraṃ | ata eva vṛttaspṛṣṭaṣaḍasraṃ vāhyagatacaturdaśārāgreṣu proktaprakāreṇa prathamalikhitaṣaṭkoṇāgraṣaṭkaṃ | tadaspṛṣṭāṣṭakaṃ vṛttāspṛṣṭataditarāsrāṣṭakaṃ | tathā uktaprakāreṇa | marmabhiḥ anantaravakṣyamāṇalakṣaṇopetaiḥ ṣaḍrekhāsandhisthānamiti śeṣaḥ | dvayasaṅgamāt rekhayoriti śeṣaḥ | caturviṃśatiyutaṃ sandhicaturviṃśatiyutaṃ | ayamatra kumbhasthāpanapakṣe trihastamānacakrasya viracanākramaḥ | susame śuddhe bhūtale madhye haṃsapadaṃ vidhāya tatsadṛśasthānamārabhya pratipārśvaṃ ṣaṭtriṃśadaṅgulatryaṅguladaśāṅgulamānabhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya tadvahistatsaṃlagnaṃvṛttaṃ tadvahistryaṅguladaśāṅgulamānakrameṇa sambhūya prathamaniṣpāditena vṛttena saha vṛttaṣaṭkamalāntarāt vāhyato vidhāya tatra prākpratyagbrahmasūtraṃ dakṣiṇottaratiryyaṅmadhyasūtrañca sarvvavāhyavṛttādvahiḥ pratidiśaṃ daśadaśāṅgulamānāvadhyāsphālya tatsūtrāgracatuṣṭayasya tatsarvavāhyavṛtte yatra yatra sampātastattatspṛṣṭhāspṛṣṭikayā mānaṃ tatsūtrāgracatuṣṭayaspṛṣṭāspṛṣṭikayā ca catuścatvāriṃśadadhikaśatāṅgulamānairaṣṭabhiḥ sūtraiḥ paritontarvahirvibhāgena samacaturasraddvāradvayaṃ koṇakoṣṭhasahitaṃ kṛtvā caturasrasya paścimaprācīnavīthīdvaye madhyasūtrāddakṣiṇottarayoḥ pañcapañcāṅgulamānena tvekaikāṃ tiryyagrekhāṃ kṛtvā tayormadhyasthāṅguladaśakamānena samacaturasradvāradvayaṃ vidhāya tayordvārayorddakṣiṇottarato daśadaśāṅgulamāne tiryyaksūtramekamekamāsphālya taccaturasradakṣiṇottaravīthyormadhyasūtrāt prāk paścimato daśa daśāṅgulamāne tiryyaksūtramekaikaṃ kṛtvā taccaturasrakoṇakoṣṭhacatuṣṭaye tiryyagrūpaṃ koṇasūtramekamekaṃ sambhūya taccatuṣṭayaṃ vāhyābhyantarato vidhāya tadantardaśāṅgulamānavṛttavāhyavīthyāṃ digvidikṣu tadantarāleṣu -------------------------------------------- p. 643) adhomukhaiḥ pañcabhiśca caturbhiśca tathorddhvagaiḥ | navabhistvekasūtrasthaiḥ syādetadatisundaram || 19 || vṛttaspṛṣṭaṣaḍasrañca tadaspṛṣṭāṣṭakaṃ tathā | marmmabhiścāṣṭadaśabhiryutaṃ cakraṃ sulakṣaṇam || 20 || -------------------------------------------- ca sambhūya ṣoḍaśadalānyanyonyatulyamānāni sopadalāni ṣoḍaśa niṣpādya tadantardaśāṅgulamānavṛttavīthyāṃ digvidikṣvaṣṭadalāni prāgvadvidhāya tataḥ sarvvamadhyasthavṛttamadhye dakṣiṇottararekhāṃ mārjayitvā dvisaptatyaṅgulamānātmakaṃ tatsarvamadhyamasmin paṭale caturviṃśaślokādivakṣyamāṇakramādaṣṭacatvāriṃśadaṃśaṃ kṛtvātadbrahmasūtre prāgādiṣaṭṣaṭpañcāśamāne tiryyaksūtratrayaṃ kṛtvā punarapi paścimādiṣaṭ ṣaṭ ṣaḍaṃśamāne tiryyaksūtratrayañca vidhāya tatprāgāditṛtīyasūtrasya saptamasūtrasya ca madhye vakṣyamāṇamarmānuguṇatiryyaksūtratrayasya sthānaṃ karttavyatayā manasā parikalpya taiḥ saha navasu tiryyaksūtreṣu sarvapaścimasthaṃ sūtraṃ prathamaṃ parikalpya tat(saṃ)kramātteṣu tṛtīyasaptamarekhādvayaṃ vṛttasparśi kṛtvā tattṛtīyasūtrāgradvayādibrahmasūtraprāgagravṛttasampātaṃ sūtradvayaṃ tatsaptamasūtrāgradvayādibrahmasūtrapaścimavṛttasampātāntaṃ sūtradvayañca sambhūya sūtracatuṣṭayamāsphālya ṣaṭkoṇaṃ kṛtvā punastannavamarekhāmadhyādiprāgvilikhitaṣaṭkoṇapaścimamarmānuguṇag ativaśena yāvaddvitīyarekhobhayapārśvagataṃ sūtradvayaṃ tat prathamarekhāmadhyādi ṣaṭkoṇaprācīna marmadvayānuguṇagativaśena yāvadaṣṭamarekhāgradvayāntaṃ sūtradvayaṃ sambhūya sūtracatuṣṭayaṃ marmmacatuṣṭayānuguṇamāsphālya punarbrahmasūtraprāgādiprasāritarekhādvaye tvaṣṭamasūtrobhayapārśvayoḥ sampātasya navamasūtramadhyāt prasāritarekhādvaye saptamasūtrobhayapārśvayoḥ sampātasya cānuguṇānnavamasūgrobhayapārśvādibrahmāntañca sambhūya marmmacatuṣṭayānuguṇaṃ sūtradvayamāsphālayet | tatsūtradvayasya brahmasūtre yatra sampātaḥ tatpaścimādicaturthatiryyaksūtrasya sthānaṃ bhavati | punastatsaptamasūtramadhyādipaścimata ubhayapārśvasthamarmmadvayānuguṇyena yāvat prathamatiryyak sūtrobhayapārśvaṃ sambhūya caturmarmānuguṇyena sūtradvayamāsphālya punaraṣṭamatiryyaksūtramadhyamārabhya prathamasūtramadhyāt prasāritasūtramadhyadvayāvadhi prasṛtaturyyatiryagrekhādvayāntaṃ sūtradvayaṃ vinyaset | punaraṣṭamarekhāmadhyādipaścimataḥ prasṛtasūtradvayasya turyyarekhāmadhyādi prākprasṛta sūtradvayasya ca sampātadvayānuguṇaṃ -------------------------------------------- p. 644) ṣaḍrekhāsandhimarmmākhyaṃ sandhyākhyadvayasaṅgamāt | taccaturvviṃśatiyutaṃ cakraṃ sarvvārthasiddhidam || 21 || anyathā bhinnamarmmādiyutaṃ cakraṃ samarcayet | śastrādvadhaṃ mahāvyādhiṃ dāridryamayaśo mṛtim || 22 || tasmāllakṣaṇasaṃyuktamuktarūpaṃ vidhāya vai | cakraṃ tatraiva tāṃ nityamarcayan matsamo bhavet || 23 || vidhāya vṛttayormmadhyaṃ catvāriṃśat sahāṣṭabhiḥ | prāgāditiryaksūtrāṇi ṣaṭsu ṣaṭsu ca pañcasu || 24 || -------------------------------------------- navamasūtramadhyāt paścimataḥ prasṛtobhayarekhāmadhyāt paścimataḥ prasūtobhayarekhāmadhyāvadhi tiryyak sūtraṃ prasārayet | tat ṣaṣṭhasūtraṃ tadagradvayādi dvitīyarekhāmadhyāntaṃ marmadvayānuguṇyena sūtradvayamāsphālayet | madhyāt saptamasūtramadhyādi prasṛtasūtradvayasya cobhayāgrapārśvayoryatra sampātastatsampātadvayānuguṇyāṣṭama sūtramadhyāt paścimataḥ prasṛtasūtradvayāvadhi tiryyak rekhāṃ kuryyāt | sā pañcamarekhā tadagradvayabhārabhya tṛtīyarekhāmadhyāvadhi sūtradvayamāsphālya brahmasūtramārjanāt vṛttaspṛṣṭaṣaḍasre tadaspṛṣṭāṣṭāsramaṣṭādaśamarmopetaṃ catuviṃśatisandhipūtaṃ śrīcakraṃ bhavatīti | atra mānavāsanā matproktavāsanāvimarśinyāṃ draṣṭavyā || 21 || anyathetyādinā ślokena proktaprakāramantareṇa yathādṛṣṭaṃ cakraṃ nirmāya tatra pūjayatāmanarthaviśeṣānupadiśati | tatra anyathā proktalakṣaṇavyatirekeṇa | marmādītyatrādiśabdaḥ sandhiviṣayaḥ | śastrādvadhamityādiphalapañcakamarccakāya prayacchatītyarthaḥ || 22 || tasmādityādinā ślokena proktaprakāre cakre pūjayatāṃ phalamupadiśati | tatra śrīcakre | evāvadhāraṇe | tāṃ lalitāṃ nityaṃ pratidinaṃ arccayan pūjayan matsamaḥ śivasamo bhavediti || 23 || vidhāyetyādinā sundaramityantena ślokadvayena lalitāyāḥ śrīcakranirmāṇe sarvvamadhyavṛttāntarbhūtacaturdaśārādicakrasya mānasaṅketamupadiśati | tatra vṛttayormadhyaṃ sarvamadhyavṛttaprāk paścimarekhayormadhyabrahmasūtramiti yāvat | catvāriṃśat sahāṣṭabhiḥ aṣṭacatvāriṃśadityarthaḥ | asya padasya vidhāyetyanenānvaśaḥ | prāgāditiryyak sūtrāṇi trīṇīti śeṣaḥ | ṣaṭsu ṣaṭsu ca pañcasu aṃśeṣvaṃśeṣviti śeṣaḥ | -------------------------------------------- p. 645) paścimāt ṣaṭtraye'pyevaṃ tanmadhye marmmayuktitaḥ | vidadhyāttīṇi sūtrāṇi kuryyāttenātisundaram || 25 || -------------------------------------------- paścimāt paścimabrahmasūtrāgrasya sarvamadhyavṛttasya ca sampātamānamārabhyetyarthaḥ | ṣaṭtraye ṣaṭṣaḍaṃśamānasthānatraye | apiḥ samuccaye | evaṃ trīṇi sūtrāṇi tanmadhye prāgāditṛtīyasūtrasya paścimāditṛtīyasūtrasya ca madhye | marmayuktitaḥ marmabhedayuktivaśāt tattatsūtrasya brahmasūtrasya ca sampātasthāne | tena vidhānena | evaṃ sarvamadhyasthacakrasyaiva mānopadeśāttanmadhyacakratulyamānaṃ vāhyamapi pratipārśvaṃ caturviṃśatyaṃśaṃ kṛtvā aṣṭasvaṃśeṣu keśaradalapariveṣacaturasrādīnāṃ avāntaramānaṃ kalaśasthāpanānuguṇaṃ yathāśobhanamiti sampradāyaḥ | vidyāprāptyādisakalābhiṣekeṣvekakumbhasthāpanapakṣe trihastamānaṃ cakraṃ karttavyaṃ | vidyāprāptyabhiṣeke kalaśānāṃ navakasya catuṣṭayasya vā sthāpanapakṣe pūrṇābhiṣeke ṣaṇavatikalaśasthāpanapakṣe navahastapramāṇaṃ cakraṃ parikalpanīyaṃ | ekakumbhasthāpanapakṣe sarvavṛttamadhyāntarbhūtāni navanāthahetivyatiriktāni devatāsthānāni keśaradvayaṃ pariveṣaṃ dalāni upadalāni dvāradvayavyatiriktacaturasrañca proktarajasā rañjayet | pūrṇābhiṣeke ṣaṇavatikalaśasthāpanapakṣe sarvamadhyasvābhimukhatrikoṇe pratirekhaṃ samāntarālamekamekaṃ cihnaṃ vidhāya tribhiḥ sūtrairmadhye tvekaṃ paritastrikañca sambhūya tryasracatuṣṭayaṃ kuryyāt | vidyāprāptyabhiṣeke kalaśacatuṣṭayasthāpanapakṣe'pyevaṃ kuryyāt | punaḥ pūrṇābhiṣeke tu ekatiryyagrekhānyonyābhimukhaṃ tryasradvayaṃ caturṣu heticatuṣṭayasthāpanadvayapradeśeṣu trikoṇāni vidhāya aṣṭadaleṣu caturasrādiprāpi vahistryasraṃ vidhāya tānyapi rañjayet | mahāśaṅkhyakalaśasthāpanapakṣe proktakrameṇa mahācakraṃ kṛtvā prāgvat sarvamadhyaheticatuṣṭayasthānadvārapradeśeṣu trikoṇāni vidhāyāṣṭadaleṣu caturasragatadevatāṣṭakasthāneṣu ca vahiragraṃ trikoṇāni vidhāya sambhūya ṣaṇavatitrikoṇeṣu pratirekhaṃ samāntarālaṃ cihnatrayaṃ kṛtvā cihnāccihnaṃ navasūtrāsphālanena pratikoṇaṃ vāhyābhyantarāntaṃ ṣoḍaśa trikoṇāni kṛtvā tānyapi rañjayet | tatra sarvamadhyayonyāṃ lekhanaprakāro dvitīyapaṭale vyākhyāto'smābhiḥ | atra navakumbhasthāpane navayoniṣu catuṣkumbhasthāpane madhyayonisthatrikoṇacatuṣṭaye sarvatra sarvamadhyasthāpanīyakumbha eva khārimāṇatoyapūraṇīyaḥ | itarāḥ kalaśāḥ dvidviprasthamānatoyapūraṇīyā iti sampradāyaḥ || 25 || -------------------------------------------- p. 646) tryasraṃ vṛttaṃ pañcadaśa cchadāni ca tato vahiḥ | aṣṭapatrāmbujaṃ vāhye daśacchadasaroruham || 26 || punardaśacchadaṃ padmaṃ caturddaśadalaṃ tataḥ | aṣṭacchadābjaṃ dviguṇacchadamaṣṭādaśacchadam || 27 || vidhāya tasya madhye tāṃ samāvāhya yajettathā | paścānnāthān pārśvayośca hetīranyāstathārccayet || 28 || -------------------------------------------- tryasramityādibhirāpnuyādityantaiścaturbhiḥ ślokairlalitāyāḥ padmarūpasakalaśaktyāvaraṇaparipūrṇaṃ pūjācakraṃ tatra pūjāphalañcopadiśati | tatra tryasraṃ svābhimukhamityarthaḥ | vṛttatryasrādvahistatkoṇatrayaspṛṣṭāpṛṣṭikayeti yāvat | pañcaśadacchadāni ca tato vahiḥ ityanenaitadruktaṃ bhavati vṛttādvahiḥ keśarārthaṃ vṛttaṃ tryasrādvahiḥ tatkoṇaṃ kṛtvā tatra vāhye pañcadaśacchadāni likhedityarthaḥ | aṣṭapatrāmbujamityuktyā keśarārthaṃ vṛttamālikhya tadvahiḥ aṣṭapatrāṇi vilikhedityarthaḥ | vāhye aṣṭapatrapadmavāhye punarvahiścaturdaśadalaṃ padmaṃ | taddviguṇacchadaṃ ṣoḍaśadalapadmaṃ aṣṭādaśacchadaṃ prāgvadviśeṣyaṃ | sarvatra cakreṣu dalānāmavāntaramāṇaṃ kuṇḍapaṭaloktāṣṭāsramānavat tat kalpayet | tatra purābhāge brahmasūtraṃ dalamadhyaṃ yathā tathā kuryāt | vidhyāyetyasya tryasramityādibhirdvitīyāntapadairanvayaḥ | tasya padmacakrasya | madhye sarvamadhyatrikoṇamadhye | tāṃ lalitāṃ | tathā nityatvena ṛtikādyuktakrameṇa paścāttathā | antastrikoṇasya prāgrekhāvṛttayormadhye pārśvayoḥ antastrikoṇapārśvarekhādvayamadhyata ityarthaḥ | anyāḥ tithinityā aṇimādayaśca | tathā yuktyā | etaduktaṃ bhavati susame bhūtale haṃsa padaṃ vidhāya tat sandaṃśasthānamārabhya pratidiśamaṣṭādaśāṅgulamānena bhrameṇa vṛttaṃ niṣpādya tadvṛttamadhye svābhimukhāṃ yoniṃ samarekhāṃ niṣpādya tadvahirdvyaṅgulapañcāṅgulamānakrameṇa pūrvaniṣpāditavṛttena saha saptadaśavṛttāni niṣpādya tatraikaikāntaritāsu pañcāṅgulavīthiṣvaṣṭasvābhyantarādvāhyagatyā pañcadaśadalābje'grādiprādakṣiṇyena tithinityāḥ savavāhyasthāṣṭadaśadaleṣu prākpratyagdaladvayaṃ dvārasthānaṃ parikalpya evaṃ kramāddigvidikṣukrameṇa prāgvaccaturāvṛttyāṇimādīṃstadantaḥṣoḍaśadaleṣu prāgvannityākalāḥ tadantaraṣṭadaleṣu prāgvadanaṅgakusumādīṃ stadantaścaturdaśadaleṣu prāgvat saṃkṣobhiṇyādīṃ -------------------------------------------- p. 647) etasmin padmacakrasya madhye tāsāṃ prapūjanāt | mahatīṃ śriyamāpnoti jñānānmāñca samāpnuyāt || 29 || pūrvvasmin pūjayeddevīmuktakramasamanvitam | śriyaṃ jñānāttathāvāñca saṃyāti parameśvari || 30 || ghaṭadvayaṃ samālikhya vāhyābhyantarabhedataḥ | tanmadhye navadhā kṛtvā koṇeṣu prathamaṃ likhet || 31 || dvitīyaṃ dikṣu saṃlikhya madhye tārttīyamālikhet | ghaṭayorantarā kṛtvā tiryyagrekhāḥ samantataḥ || 32 || -------------------------------------------- stadantardaśadaleṣu prāgvat sarvasiddhipradādīṃstadantardaśadaleṣu prāgvat sarvajñādīṃstadantaraṣṭadaleṣu prāgvat vāgdevatāḥ sarvamadhyasthavṛttatanmadhyatryasrapārśvarekhāntarāle prāgvaddhetīstadantarasratraye prāgvat pīṭheśvarīṃ sarvamadhye prāgvaddevīṃ caivaṃ kramāt proktakrameṇārccayediti | etasmin aihike prapūjanāt | asya padasya śriyamāpnotītyanenānvayaḥ | tāsāṃ saparivārikāyā devyāḥ | mahatīṃ rājādibhiranavahāryyāṃ | jñānāt paramārthāditiśeṣaḥ | māṃ śivam || 29 || pūrvasminnityādinā ślokena pūrvoktaśrīcakre samarccanaphalamupadiśati | tatra pūrvasmin prokte śrīcakre | uktakramasamanvitaṃ caturddaśapaṭalatrayaproktārccanakramasamanvitaṃ | śriyaṃ aihike ityarthaḥ | jñānāt ṣaṭtriṃśapaṭalavakṣyamāṇāt | tathā apṛthagrūpeṇa | āvāṃ śaktiṃ śivaṃ ca | caḥ samuccaye | sa sādhakaḥ | parameśvarīti devī sambuddhiḥ || 30 || ghaṭadvayamityādibhirapamṛtyujidityantairnavabhiḥ ślokairamṛtaghaṭākhyaṃ yantraṃ tat prayogān phalāni copadiśati | tatra ghaṭadvayaṃ vāhyābhyantaravṛttadvayaṃ tanmadhyaṃ navadhā kṛtvā prākpratyagdakṣiṇottaradvidvirekhābhyāmiti śeṣaḥ | koṇeṣu koṇakoṇakoṣṭheṣvityarthaḥ | prathamaṃ śrīvidyāyāḥ prathamakhaṇḍaṃ | dvitīyakhaṇḍaṃ dikṣuprāgvat koṣṭheṣu | madhye prāgvat koṣṭhe tārttīyaṃ khaṇḍaṃ | ghaṭayorvāhyābhyantaravṛttayoḥ | tiryyagrekhāḥ saptetyarthaḥ | samantataḥ paritasteṣu koṣṭheṣu vidyātārttīyākṣarasaptakaṃ -------------------------------------------- p. 648) teṣu pradakṣiṇaṃ vidyātārttīyākṣarasaptakam | likhedbinduvisargābhyāṃ mukhe pañcāmṛtāmbujam || 33 || ādyanālamayaṃ dvandvapatrakeśarakarṇikam | vidhāya ca ghaṭādhastādvidadhyādviniyogakam || 34 || madhye sādhyākṣaropetaṃ kṛtvā tamamṛtaṃ ghaṭam | vibhṛyādabhiṣiñcecca janmarkṣeṣvāyurāptaye || 35 || kuhūparāgasaṃkrāntidoṣeṣvakhilaśāntaye | abhiṣiñcedaśeṣārttiśāntyai siddhyai ca sampadā || 36 || -------------------------------------------- ścīvidyātārttīyakhaṇḍasya vyastarūpākṣarasaptakaṃ binduvisargābhyāṃ anusvāreṇa visarjanīyena ca saheti śeṣaḥ | pañcāmṛtāmbujaṃ aṣṭame paṭale jyākamityādinā saptatriṃśaślokottarārddhena proktāmṛtākṣarapañcakasahitamambujaṃ | ādyanālamayaṃ ādyāmṛtākṣarasahitanālaṃ | dvandvapatrakeśarakarṇikaṃ atra dvandvaśabdaḥ patre samaṣṭitaḥ itarayorvyaṣṭirūpataśca yojyaḥ | dvitīyatṛtīyākṣarasahitaṃ patraṃ caturthāmṛtākṣarasahitakeśaraṃ pañcamāmṛtākṣarasahitakarṇikamityarthaḥ | caḥ samāhāre | tenāmbujamityākṛṣyate | ghaṭādhastāt ghaṭasyādhaḥsthāne | madhye sarvamadhyakoṣṭhasthatārtīyakhaṇḍodare sādhyākṣaropetaṃ sādhakasādhyakarmopetaṃ kṛtvā tamamṛtaghaṭaṃ amṛtaghaṭasaṃjñaṃ tadyantraṃ kṛtvetyarthaḥ | ayamatra viracanākramaḥ | susame bhūtale abhīṣṭamānabhrameṇa vṛttaṃ kṛtvā tadvahirekāṅgulamāne ca vṛttaṃ kṛtvā tadantarmadhye prākpratyagdakṣiṇodakkasamāntarālaṃ dvidvisūtrāsphālanānnava koṣṭhāni niṣpādya teṣu koṇakoṣṭhacatuṣṭaye śrīvidyāprathamasvaṇḍaṃ taddikkoṣṭhacatuṣṭhaye taddvitīyakhaṇḍaṃ tat sarvamadhyakoṣṭhe tārttīyaṃ khaṇḍaṃ sādhakasādhyakarmopetaṃ cālikhyet | tat prāggata koṣṭhamadhye caturaṅgulamānena prāgvadvṛttayorantarālavīthyoḥ samāntarālaṃ saptadhā kṛtvā teṣu saptasu koṣṭheṣu śrīvidyātārttīyakhaṇḍasya vyastrarūpākṣarasaptakaṃ prāgādi prādakṣiṇyakramāt vilikhya tat prāggatakoṣṭhamadhye caturaṅgulamānena prāggat kumbhamukhaṃ kṛtvā tadghaṭamukhe'dhomukhaṃ paṅkajaṃ ghaṭasyādhaḥ sthāne tūrddhamukhaṃ paṅkajaṃ cālikhya tadambujayoḥ kramānnāle jaṃ jaḥ ityakṣaradvayaṃ tayoḥ patre ūṃ jaḥ ūṃ ṭhaḥ -------------------------------------------- p. 649) apamṛtyumahārogakṣayāpasmāraśāntaye | trivarṣamabhiṣekantu kuryyājjanmatraye tathā || 37 || sarvvakleśavinirmuktaḥ sukhī varṣaśataṃ bhuvi | ārogyo vijayī viśvavandyo bhavati mānavaḥ || 38 || suvarṇe rājate tāmre kṛtvaitat sikṭhaliṅgagam | vidhāya sthāpayet kṣaudre yajet sarvvāpamṛtyujit || 39 || tārttīyavidyāpuṭitaṃ nāmālikhya tu sādhakaḥ | ūrmmikādau vahet sarvvasampade riṣṭaśāntaye || 40 || -------------------------------------------- ityakṣaracatuṣṭayaṃ tayoḥ keśarasthāne vaṃ vaḥ ityakṣaradvayaṃ tayoḥ karṇikāyāṃ saṃ saḥ ityakṣaradvayañcālikhet | etadamṛtaghaṭātmakaṃ yantraṃ bhavatīti | janmarkṣeṣu triṣviti śeṣaḥ | akhilaśāntaye ityatrākhilaśabdena krūradaśāgocaretyādaya ucyante | caḥ samāhāre | mahārogaśabdena vātādyaṣṭarogā ucyante | trivarṣamityatyantasaṃyoge dvitīyā | turviśeṣe | tathā dvitīyapaṭaloktābhiṣekaprakāreṇa | vijayī vādadyūta yuddhādiṣviti śeṣaḥ | suvarṇe rajate tāmre teṣu triṣyanyatame paṭṭe ityarthaḥ | sikthaliṅgaṃ madhūcchiṣṭamayaliṅgāntarbhūtaṃ | kṣaudre kalaśāntargate | etaduktaṃ bhavati suvarṇarajatatāmreṣyanyatamādhikaraṇe tadamṛtaghaṭadvayaṃ yantraṃ vidhāya gulikīkṛtya prāṇapratiṣṭhādikaṃ kṛtvā tat sikthamayaliṅgāntarnidhāya talliṅgaṃ kalaśamadhye saṃsthāpya tatkalaśaṃ kṣaudreṇāpūrya tatkalaśamukhaṃ śarāveṇa pidhāya tat kvacit saṃsthāpya tadupari mṛtpīṭhaṃ vidhāya tatra proktavidhānena svābhimataphalaparyyantaṃ devīṃ saparivārāmabhyarcya punaḥ proktaphalasiddhau satyāṃ udvāsya kṣamasveti tat kṣaudrādikaṃ visarjayediti || 39 || tārttīyetyādinā ślokenormikādiṣu sarvarakṣāvidhānamupadiśati | tatra tārttīyavidyāpuṭitaṃ śrīvidyāyā iti śeṣaḥ | nāma sādhakasādhyakarmmaṇāṃ | turviśeṣe | ūrmikādāvityatrādiśabdaḥ keyūrādiviṣayaḥ | etaduktaṃ bhavati | kanakamaye paṭṭe śrīvidyātārttīyakhaṇḍamanulomapratilomamanyonyaṃ rephāṃśena repho māyāṃśena māyāṃśaśca yathā puṭito bhavati tathā tathālikhya tanmāyāṃśe sādhakaṃ -------------------------------------------- p. 650) kṛtvāśmani tathā yantraṃ taḍāgādiṣu madhyataḥ | sthāpayettatra ye snātā narāḥ syuḥ sukhino'niśam || 41 || prākpratyagdakṣiṇodakka sūtrairaṣṭabhirāhataiḥ | koṣṭhānyekonapañcāśatteṣu koṇeṣu mārjayet || 42 || caturviṃśatikoṣṭhāni śeṣeṣu vilikhet kramāt | vikṣvekatastrikoṇāni prāgārambhāt praveśataḥ || 43 || tārttīyasya ca bhedotthacaturvviṃśatimālikhet | vilomenātha madhyasthe tat sasādhyaṃ samālikhet || 44 || siddhavajrābhidhaṃ yantraṃ aśeṣaśubhadāyakam | vināśanamaniṣṭānāṃ jayasaubhāgyadāyakam || 45 || -------------------------------------------- tadrephāṃśe sādhyaṃ tayorantarāle prāgvat karma cālikhyormikābhūṣaṇāntarbhūtaṃ kṛtvā prāṇān pratiṣṭhāpya samabhyarcya taddhāraṇāt proktaphalasiddhibhāgiti || 40 || kṛtvetyādinā ślokenāmṛtaghaṭākhyayantrasya taḍāgādiṣu sthāpanaṃ tatphalañcopadiśati | tatra tathā proktaprakāreṇa | taḍāgādiṣvityatrādiśabdo nadīkūpādiviṣayaḥ | madhyataḥ madhye yatrādhiṣṭhitataḍāgādiṣu || 41 || prākpratyagityādibhiścetana ityantairnavabhiḥ ślokaiḥ siddhavajrayantranirmāṇaṃ tatprayogāṃsttatphalāni ca tatstavanasahitamupadiśati | tatra teṣu koṣṭheṣu koṇeṣu caturṣviti śeṣaḥ | mārjayedityasya caturviṃśatikoṣṭhānītyuttaratrānvayaḥ | caturviṃśatikoṣṭhāni pratikoṇaṃ koṣṭhaṣaṭkaṃ ṣaṭkaṃ sambhūyetyarthaḥ | śeṣeṣu koṣṭheṣu nirddhāraṇe saptamī | vilikhedityasya trikoṇānītyanenānvayaḥ | ekataḥ koṣṭhataḥ iti śeṣaḥ | sambhūya caturbhiḥ | prāgārambhāt prāktrikoṇārambhāt | praveśataḥ praveśagatyeti yāvat | tārttīyasya śrīvidyātārttīyakhaṇḍasya bhedotthacaturviṃśatiṃ pañcatriṃśapaṭalavakṣyamāṇaprakāreṇa | caturakṣarātmikā bhedotthacaturviṃśatisaṃkhyātā vidyāḥ | vilomena aprādakṣiṇyānmadhyasthe koṣṭhe | tat śrīvidyātārttīyakhaṇḍaṃ sasādhyaṃ sādhakasādhya karmopetaṃ | siddhavajrābhidhaṃ siddhavajrasaṃjñaṃ | ayamatra viracanākramaḥ | prākpratyagdakṣiṇodakkasamāntarālāṣṭasūtrāsphālanenaikonapañcāśat -------------------------------------------- p. 651) samare vijayaprāptyai vibhṛyāttadvivādaje | samaste dhārayet kleśe vijayaṃ sukhamāpnuyāt || 46 || pratimāsañca pūrṇāyāmabhiṣiñcecca tatra vai | sthāpayitvā ghaṭaṃ prāgvat samastābhyudayāya vai || 47 || putrāptyai kanyākāvāptyai varāptyai kanyakā tathā | dharādhanapaśuprāptyai naranārīnṛpādinām || 48 || vaśyāyāvighnasaṃsiddhyai vāksiddhyai gehasiddhaye | dhārayet siddhavajrantu samasteṣu prasiddhaye || 49 || lalitāvidyayā vidyāmanyāṃ yantreṇa vāmunā | yantramanyat samaṃ vetti yo'sau syānmūḍhacetanaḥ || 50 || prākpratyagdakṣiṇodakka sūtrāṇyaṣṭādaśa kṣipet | taistatra koṣṭhāni tathā navāśītiśatadvayam || 51 || -------------------------------------------- koṣṭhāni niṣpādya teṣu pratikoṇaṃ ṣaṭ ṣaṭ sambhūya caturṣu koṇeṣu caturviṃśati koṣṭhāni śiṣṭamadhye vajrākāraṃ yathā tathā mārjayitvā śiṣṭeṣu pañcaviṃśatikoṣṭheṣu pratidiśamekaikakoṣṭhena sambhūya caturbhiḥ catasṛṣu dikṣu catvāri trikoṇāni vidhāya teṣu prāgagrādiprādakṣiṇyapraveśagatyā śrīvidyātārttīyakhaṇḍaprathamabhūtāṃścaturviṃśatibhedān krameṇālikhya śiṣṭasarvamadhyakoṣṭhe tārttīyakhaṇḍaṃ likhitvā tanmāyāṃśe sādhakaṃ tadrephāṃśe sādhyaṃ tayoḥ sandhau karma cālikhedetat siddhavajrābhidhaṃ yantramiti | aniṣṭānāṃ amaṅgalānāṃ | tat siddhavajrābhidhaṃ yantraṃ | vivādaje ityasya kleśa ityetadviśeṣyaṃ | tatra yantre prāgvat dvitīyapaṭaloktakrameṇa abhiṣiñcet | naranārīnṛpādināmityasya vaśyāya ityanenānvayaḥ | nṛpādināmiti svātantyoktiḥ | tuḥ samuccaye | amunā siddhavajrayantreṇa samaṃ vaibhavāt | asau evaṃ vettā mūḍhacetanaḥ | anyathājñānāviṣṭahṛdayaḥ | anyeṣāmadhikatvena vedanāt kiṃ punarityarthaḥ || 50 || prākpratyagityādibhiḥ priye ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ koṣṭhavajrayantranirmāṇavidhānametatpaṭaloktayantraphalakathanaprastāvasa hitamupadiśati | -------------------------------------------- p. 652) teṣu koṇeṣu koṣṭhāni mārjayet pūrvavat priye | ṣaṭtriṃśacchiṣṭavajre tu caturbhirdiktrikoṇakam || 52 || vidhāya prāgvahirmmadhyāt prādakṣiṇyapraveśataḥ | vilikhettaddvitīyārddhebhedāttu vilikhettataḥ || 53 || trikoṇeṣu ca tārttīyaṃ sasādhyaṃ madhyatastathā | navasu vilikhedvidyākūṭatrayamatha triśaḥ || 54 || -------------------------------------------- tatra taiḥ sūtraiḥ | tatra yantre | tathā jāyate | navāśītiśatadvayaṃ ekonanavatyadhikaṃ śatadvayaṃ | teṣu koṣṭheṣu nirddhāraṇe saptamī | koṣṭhānītyasya ṣaḍviṃśadityanenānvayaḥ | pūrvavadvajrākāraṃ yathā bhavati tathetyarthaḥ | ṣaṭtriṃśat pratikoṇaṃ sambhūya catuścatvāriṃśadadhikaśatasaṃkhyānītyarthaḥ | śiṣṭavajre śiṣṭapañcacatvāriṃśadadhikaśatasaṃkhyakoṣṭhātmake vajre | turviśeṣe | caturbhiḥ koṣṭhaiḥ pratidiśamityarthaḥ | diktrikoṇakaṃ pratidiśamekaṃ trikoṇaṃ | vidhāyetyasya diktrikoṇakamiti pūrvatrānvayaḥ | prāgvahirmadhyāt prācyāṃ diśi vahirbhūtapaṃktimadhyasthakoṣṭhāt prāktrikoṇaṃ tattadbhūtapaṃktisthakoṣṭhapañcake madhyakoṣṭhāttadārabhyetyarthaḥ | prādakṣiṇyapraveśataḥ pradakṣiṇyapraveśagatyā | tadvitīyārddhe bhedāt śrīvidyātārttīyakhaṇḍasya pañcatriṃśapaṭalaproktapañcākṣarotpannabhedāt viṃśatyuttaraśatasaṃkhyātān | turviśeṣe | tataḥ anantaraṃ | caḥ samāhāre | tārttauyakhaṇḍamiti śeṣaḥ | sasādhyaṃ sādhakasādhyakarmmayuktaṃ | madhyataḥ tadvajrayantrasya | tathā anantaraślokavakṣyamāṇakrameṇa | navasu śiṣṭeṣu koṣṭheṣu | triṃśaḥ trirāvṛttyā | dakṣatraye dakṣiṇabhāgakoṣṭhatraye | madhye madhyakoṣṭhatraye | tathā samuccaye | vāmatraye dvitīyaṃ kūṭaṃ sādhye tṛtīyakaṃ madhyatraye pūrvavallekhyatṛtīyakūṭaṃ sasādhyādikaṃ likheditarthaḥ | turviśeṣe | ayaṃ atra yantraviracanākramaḥ | prākpratyagdakṣiṇodakkasamāntarālāṣṭādaśāṣṭādaśasūtrāsphālanā dekonanavatyuttaraśatadvayakoṣṭhāni niṣpādya teṣupratikoṇaṃ ṣaṭtriṃśat ṣaṭtriṃśatakoṣṭhakrameṇa sambhūya catuścatvāriṃśadadhikaśatakoṣṭhāniśiṣṭamadhye vajrākāraṃ yathā tathā mārjayitvā punaḥ śiṣṭavajrākāre pañcacatvāriṃśadadhikaśatakoṣṭhātmake pratidiśaṃ vahirekatrikrameṇa sambhūya koṣṭhacatuṣṭayena koṣṭhacatuṣṭayenaikaikaṃ -------------------------------------------- p. 653) dakṣatraye tvādyakūṭaṃ madhye tārttīyakaṃ tathā | vāmatraye dvitīyañca likhet sādhye tṛtīyakam || 55 || etattu koṣṭhavajrākhyaṃ yantramiṣṭārthadāyakam | phalāni sarvayantrāṇāṃ paṭale'smin śṛṇu priye || 56 || tatre'sminnanyatantreṣu yasya yantrasya yat phalam | proktaṃ tadeṣāmekaikaṃ yojayet sarvameva ca || 57 || tenātra yantranirmmāṇamānamevocyate mayā | phalāni vāñchayāvāpnotyayatnānnāmayojanaiḥ || 58 || ataḥ phalāni tantrāṇāmiha noktāni kṛtsnaśaḥ | sarvañca sarvadā sarvasamīhitaphalāptikṛt || 59 || prākpratyagdakṣiṇodakkaṣaḍviṃśatyā samāhataiḥ | sūtraiḥ koṣṭhāni jāyante ṣaṭśataṃ pañcaviṃśati || 60 || -------------------------------------------- trikoṇaṃ kṛtvā tacchiṣṭaikonatriṃśaduttaraśatakoṣṭheṣu prāggatapaṃktisthakoṣṭhapañcake madhyakoṣṭhamārabhya śrīvidyātārttīyakhaṇḍasya dvitīyabhedāt viṃśatyuttaraśatarūpān prādakṣiṇyapraveśagatyā vilikhya śiṣṭamadhyakoṣṭheṣu navasu dakṣiṇapaṃktisthakoṣṭhatraye śrīvidyāprathamakhaṇḍaṃ vāmapaṃktisthakoṣṭhatraye madhyakhaṇḍaṃ madhyapaṃktisthakoṣṭhatraye diggatatrikoṇacatuṣṭaye tārttīyakhaṇḍañcālikhya tārttīyakhaṇḍe prāgvat sādhaka sādhyakarmmāṇi vilikhya etat koṣṭhavajrayantramuktaviniyogādabhimatasiddhidamiti | priye iti devīsambuddhiḥ || 56 || tantre ityādibhirāptikṛdityantaistribhiḥ ślokairetatpaṭaloktānāṃ yantrāṇāṃ sarveṣāṃ phalānyatideśataḥ svarūpataścopadiśati | tatra tantresminnanyatantreṣu asmin tantre nyatantreṣu ca | tat phalaṃ | eṣāṃ asmin paṭale proktānāṃ yantrāṇāṃ ekaikasya yantrasya sarvaphalaṃ | tena hetunā atra asmin paṭale | nāmayojanaiḥ sādhyasādhakakarmmayojanaiḥ | ataḥ asmāt | iha paṭale | sarvaṃ yantraṃ || 59 || prākpratyagityādibhiruditaiḥ intantaistrayodaśabhiḥ ślokairvajraliṅgābhidhānayantranirmāṇavidhānamasmin -------------------------------------------- p. 654) teṣu koṣṭheṣu parito mārjayedaṣṭasaptatim | śiṣṭe caturbhistryasrañca vidadhyāddikṣu pūrvavat || 61 || teṣu tārttīyavidyāntu samādhyāṃ prāgvadālikhet | śiṣṭeṣu saptanavati dviśate madhyatastathā || 62 || sarvamadhyasthakoṣṭhasya pārśvayorubhayorapi | koṣṭhāni trīṇi tiryyak ca samīkṛtya tayostathā || 63 || uparyyadhaśca dve dve tu samīkuryyāttatastathā | tayoradhorddhaṃ ca tathā dve dve kuryyādathaikadhā || 64 || -------------------------------------------- paṭale proktayantrāṇāmanubhāvañcopadiśati | tatra ṣaṭśataṃ pañcaviṃśati pañcaviṃśatyadhikaṃ ṣaṭśatamiti yāvat | teṣu koṣṭheṣu aṣṭasaptati koṣṭhāni pratikoṇamityarthaḥ | śiṣṭe trayodaśādhikaśatatrayakoṣṭharūpe vajre | caturbhiḥ koṣṭhaiḥ | pūrvavat ekatrikrameṇetyarthaḥ | teṣu caturṣu asreṣu | tuḥ samuccaye | sasādhyāṃ sādhakasādhyakarmopetāṃ | prāgvattathā māyāvahnimadhyāṃśeṣu kramāditi yāvat | śiṣṭeṣu koṣṭheṣu | sarvamadhyasthakoṣṭhasya paścimādyekādaśātmakatiryyak paṃktistha ekaviṃśatikoṣṭheṣu madhyakoṣṭhasya | tiryyagdakṣiṇottaraṃ | samīkṛtya ekīkṛtya | tayoḥ ekīkṛtakoṣṭhayoḥ | tathā prāgvattayoḥ | tathā yathādhiṣṭānapiṇḍike bhavataḥ | dve dve koṣṭhe tiryyagiti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati paścimādi dvādaśadaśamapaṃktyostattanmadhyakoṣṭhasyobhayapārśvayoḥ ekaikaṃ muktvā tadantarakoṣṭhayo(rdvepatra)vṛttayormārjayediti | tataḥ anantaraṃ | tathā prāgvat | tayoḥ ekīkṛtakoṣṭhadvayoḥ | adhorddhvaṃ divyatvādadha jarddhamiti yāvat | caḥ samāhāre | tathā ubhayapārśvayoḥ | etaduktaṃ bhavati navamatrayodaśapaṃktyostattanmadhyakoṣṭhasyobhayapārśvayoḥ koṣṭhayordvayaṃ dvayaṃ muktvā tadantarakoṣṭhayordvayaṃ dvayaṃ mārjayediti | tadadhaścopari anantarapūrvamekīkṛtayoḥ koṣṭhayoradhaścopari ca | tathāṣṭamacaturdaśapañcadaśapaṃktiṣu tattanmadhyakoṣṭhayorubhyapārśvayoḥ koṣṭhānāṃ trayaṃ kevalatiryyagrekhāmārjanena | turviśeśe | uparitanakoṣṭhadvayamārjanaṃ kevalamūrddhata eva tiryyagityarthaḥ | ekaikañca dvayaṃ dvayaṃ yathākramataḥ | -------------------------------------------- p. 655) tadadhaścopari tathā tvekaikañca dvayaṃ dvayam | ekīkṛtya punaścorddhe dve dve tu mārjayettathā || 65 || tato mālā taduparipārśvayośca pramārjayet | daśakhaṇḍāni śiṣṭaistu madhye liṅgo bhavettathā || 66 || evaṃ liṅgaḥ samākhyātaścatvāriṃśadbhireva vai | śiṣṭāni koṣṭhavajrāṇi dviśataṃ daśa pañca ca || 67 || liṅgasya pārśvayormṛṣṭānyekaviṃśatiyugmakam | tasya liṅgasya madhyasthapaṅktyāṃ tārttīyamālikhet || 68 || -------------------------------------------- etaduktaṃ bhavati aṣṭamacaturddaśapañcadaśapaṃktiṣu tattanmadhyakoṣṭhasyobhayapārśvayoḥ koṣṭhānāṃ trayaṃ trayaṃ muktvā tadanantaramekameka koṣṭhaṃ mārjayediti | punaścorddhe pūrvamekīkṛtakoṣṭhapaṃktiṣūparitanapaṃktyāmekamevetyarthaḥ | dve dve koṣṭhe antaḥprathamamārjita koṣṭhasya | tathā tiryyagityarthaḥ | tataḥ anantaraṃ | uparipārśvayoḥ liṅgarūpakoṣṭhanavakasyetyarthaḥ | daśakhaṇḍāni rekhābhiḥ khaṇḍanāt khaṇḍaśabdena rekhā ucyate tasmāddaśabhiḥ khaṇḍaiḥ navakoṣṭhāni bhavantīti | daśakhṇḍamārjanāt navakoṣṭhānyekīkṛtānītyarthaḥ | śiṣṭairnavabhiḥ koṣṭhaiḥ | turviśeṣe | madhye ekīkṛtakhaṇḍadaśakasya | tathā ityasya mārjayedityanena pūrvatra sambandhaḥ yathā madhye śiṣṭairliṅgaṃ bhavet | tathā navakoṣṭhāni mālāvadekīkuryyādityarthaḥ | evamuktarūpeṇa catvāriṃśadbhiḥ adhiṣṭhānamadhyapiṇḍikāliṅgagataiḥ koṣṭhairityarthaḥ | śiṣṭāni liṅgānyekīkṛtāni ca koṣṭhāni muktvetyarthaḥ | dviśataṃ daśa pañca ca atra cakārasya samāhārārthatvādekasaṃkhyādhikaṃ (sa) dyotayatīti sampradāyaḥ | tasmāt ṣoḍaśādhikaṃ śatadvayamityarthaḥ | pārśvayorupari cetyarthaḥ | mṛṣṭāni ekīkṛtāni koṣṭhāni ekaviṃśatiyugmakaṃ ekena viṃśatiyugmaṃ ekacatvāriṃśadityarthaḥ | madhyasthapaṃktyāṃ daśakoṣṭhātmikāyāṃ tārttīyaṃ kūṭaṃ | ūrddhādi ūrddhādhaḥkramāt sthitāyāṃ asya paṃktyāmityatrānvayaḥ | sarvamadhye adhiṣṭhānapiṇḍikayormadhyasthakoṣṭhe | sasādhaka sādhakasādhyakarmopetaṃ prāglikhitatārttīyakūṭamityarthaḥ | sarvatra yantramātre | liṅgarūpeṣu -------------------------------------------- p. 656) ūrddhvādi māyāmadhyasthaṃ sarvamadhye sasādhyakam | sarvatra tārttīyā vidyā lekhanaṃ samudīritam || 69 || liṅgarūpeṣu navasu pārśvaṣaṭke tu pūrvavat | vidyāśeṣaṃ samālikhya prāgvadārambhatastathā || 70 || vidyādvitīyabhedotthaṃ tadviṃśaśatamālikhet | dviśastatra yajeddevīmāvāhya parivārakaiḥ || 71 || -------------------------------------------- piṇḍikopariṣṭeṣu navasu koṣṭheṣu | iyaṃ nirddhāraṇe saptamī | pārśvaṣaṭke pratipārśvaṃ tritrikrameṇa | tuḥ samuccaye | pūrvavat anantarapūrvoktavajrayantravat | vidyāśeṣaṃ śrīvidyāyāḥ prathamakūṭaṃ dvitīyakūṭañca taddakṣiṇakoṣṭhatraye vāmakoṣṭhatraye ca kramāditi yāvat | prāgvadārambhataḥ koṣṭhavajrayantravat | prāktryasrāntargata paṃktyā madhyakoṣṭhamārabhya tathā prādakṣiṇyapraveśagatyeti yāvat | taditi vāsanāpaṭale vakṣyamāṇaṃ sūcayati | viṃśaśataṃ viṃśatyuttaraṃ śatamityarthaḥ | dviśaḥ paryyāyataḥ tatra vajraliṅgayantre | ayamatra viracanākramaḥ | prākpratyagdakṣiṇodakka samāntarālaṃ ṣaḍviṃśati ṣaḍviṃśati sūtrāsphālanāt pañcaviṃśatyadhikaṣaṭśatakoṣṭhāni niṣpādya teṣu pratikoṇamaṣṭasaptatyaṣṭasaptatikoṣṭhaṃ krameṇa sambhūya dvādaśādhikaśatatrayakoṣṭhāni śiṣṭaṃ vajrākāraṃ yathā tathā mārjayitvā punaḥ śiṣṭavajrākāre trayodaśādhikaśatatrayakoṣṭhātmake pratidiśamekatrikakrameṇa sambhūya koṣṭhacatuṣṭayenaikaikaṃ trikoṇaṃ kṛtvā teṣu tārttīyavidyāṃ prāgvat sādhakasādhyakarmopetāṃ ālikhya tacchiṣṭasaptanavatyadhikaśatadvayakoṣṭheṣu paścimādekādaśātmakasarvvamadhyasthapaṃktyāṃ tatsarvamadhyasthakoṣṭhasya dakṣiṇavāmapārśvayoḥ tiryyagrūpeṇa koṣṭhatrayaṃ yantramūrddhādho gatapaścimādidvādaśapaṃktirūpe tattanmadhyakoṣṭhasyobhayapārśvayoḥ koṣṭhadvayaṃ koṣṭhadvayaṃ muktvā tiryyagrūpeṇa prāgvat dvayaṃ dvayaṃ paścimādyaṣṭamacaturdaśapañcadaśapaṃktitraye tattanmadhyakoṣṭhasyobhayapārśvayoḥ koṣṭhatrayaṃ trayaṃ muktvā tvekamekaṃ koṣṭhaṃ punaścaikīkṛtakoṣṭhāsu paṃktiṣūparitanapañcadaśapaṃktyāmevobhayapārśvayostiryyagrūpeṇa koṣṭhadvayaṃ koṣṭhadvayaṃ tataśca mālākrameṇa liṅgarūpakoṣṭhanavakasyobhayapārśvayorupari ca daśarekhāmārjanena navakoṣṭhānyaṣṭādaśapaṃktisthakoṣṭheṣu madhyasthakoṣṭhapañcakañca sambhūyaikacatvāriṃśat koṣṭhāni madhya catvāriṃśadbhiḥ koṣṭhaiḥ sādhiṣṭhānaṃliṅgaṃ vahirvajre śiṣṭāni ṣoḍaśādhikaśatadvayakoṣṭhāni -------------------------------------------- p. 657) sthāpayedviniyogeṣu prokteṣu parameśvari | nāsādhyamasti bhuvane yantrairetairmayoditaiḥ || 72 || ekādidvayasaṃvṛddhyā pārśvayoḥ koṣṭhavarddhanam | ekonaviṃśakoṣṭhāntaṃ kṛtvā liṅgaṃ tathopari || 73 || kṛtvā prāṅmadhyataḥ prāgvaccatvāriṃśadbhireva vai | teṣu mūlādiparito madhyāntaṃ vinyaset kramāt || 74 || -------------------------------------------- ca yathā tathā mārjayitvā talliṅgacatvāriṃśat koṣṭhamadhyagatorddhādhaḥkramarupapaṃktisthakoṣṭhadaśake śrīvidyātārttīyakhaṇḍamuktaprakāreṇālikhya tasya sarvamadhyakoṣṭhe likhitatārtīyavidyāhṛllekhodare sādhakaṃ sādhyaṃ karmma ca piṇḍikopari navakoṣṭhātmake dakṣiṇapārśvasthakoṣṭhatraye śrīvidyāyāḥ prathamakūṭaṃ vāmapārśvasthakoṣṭhatraye dvitīyakūṭañca sambhūya ṣoḍaśasu koṣṭheṣu vilikhya pariśiṣṭaṃ liṅgagatakoṣṭhacaturviṃśatyā sahiteṣu catvāriṃśadadhikaśatadvayakoṣṭheṣu prāktryasrāntargatapaṃktyā madhyakoṣṭhamārabhya prādakṣiṇyapraveśagatyā tārtīyavidyā dvitīyabhedotthaviṃśatyadhikaśatatrayadvidvāramālikhediti | parameśvarīti devīsambuddhiḥ || 72 || ekādītyādibhistāmityantairaṣṭabhiḥ ślokai meruliṅganirmāṇavidhānaṃ tat prayogāṃ statphalāni copadiśati | tatra ekādidvayasaṃvṛddhyā ekakoṣṭhādi pratipaṃktikaṃ koṣṭhadvayakoṣṭhadvayavarddhanena uparyyupari iti śeṣaḥ | ekonaviṃśakoṣṭhāntaṃ ekonaviṃśasaṃkhyakoṣṭhaparyyantaṃ evaṃ kramābhivṛddhyā daśamapaṃktyāmekonaviṃśatikoṣṭhāni bhavanti tadavadhītyarthaḥ | prāgvat vajraliṅgoktakrameṇa | madhyataḥ sarvamadhyapaṃktimadhyagatasaptakoṣṭhānusāreṇetyarthaḥ | caḥ samuccaye | catvāriṃśadbhiḥ koṣṭhairityarthaḥ | evāvadhāraṇe | teṣu koṣṭheṣu | mūlādi sarvādhaḥsthitaprathamakoṣṭhādi | paritaḥ adhiṣṭhānoparitanapaṃktiparyyantaṃ prādakṣiṇyena | madhyāntaṃ mūlādisaptāpaṃktimadhyakoṣṭhāntaṃ vinyasedityatrottaraśloke vidyā ityanena sambandhaḥ | tathā kramāt praveśagatyā viṃśaśataṃ viṃśatyadhikaśataṃ | priye iti devīsambuddhiḥ | liṅgasya madhyakoṣṭhāntaṃ liṅgamadhyakoṣṭhaparyyantaṃ tadadhogatakoṣṭheṣu sarveṣūktakramāt vinyasya tadante talliṅgamadhyasthakoṣṭhāntamiti yāvat | -------------------------------------------- p. 658) vidyādvitīyabhedotthā vidyā viṃśaśataṃ priye | liṅgasya madhyakoṣṭhāntaṃ śiṣṭaṃ koṇeṣu saṃlikhet || 75 || vidhāya caturasrantu sūtradvayanipātanāt | sarvavāhye tadāvaddhaṃ tasyopari samālikhet || 76 || paṃktiśaḥ saptakoṣṭheṣu paryyāyādīṃstathārṇakān | nityāparyyāyajanite pārśvayordakṣavāmayoḥ || 77 || -------------------------------------------- śiṣṭaṃ vidyācatuṣṭayaṃ koṇeṣu vakṣyamāṇacaturasrakoṇeṣu vāyavyādiniṛtyantamiti śeṣaḥ | vidhāya caturasraṃ caturasraṃ vidhāyetyarthaḥ | turviśeṣe | sūtradvayanipātanāt pratidiśamantarvahirvibhāgenetyarthaḥ | sarvavāhye uktarūpasya vāhye | tadāvaddhaṃ prathamakoṣṭhādhorekhāsambaddhaṃ | tasya caturasrasya upari ubhayormadhye iti śeṣaḥ | samālikhedityasyottaratra paryāyādīnityanena sambandhaḥ | saptakoṣṭheṣu caturasraprācīnavīthisthasaptakoṣṭheṣu | paryyāyādīnityatrādiśabdo yugaghaṭikārṇadinanityādiviṣayaḥ | arṇakān varṇānityarthaḥ | nityaparyyāyajanite vidye | madhye saptakoṣṭheṣu madhyasthe | tuḥ samuccaye | proktakrameṇa liṅgāgramadhyāt liṅgāgrapaṃktimadhyakoṣṭhamārabhyetyarthaḥ | abhitaḥ prādakṣiṇyena | piṇḍikāyāṃ ca tadadhaḥsthitakoṣṭhānāṃ prāgeva viniyuktatvāt | saṃlikhedityasyottaraśloke vidyā ityanena sambandhaḥ | tathā praveśagatyā | kṛtvaivaṃ meruliṅgaṃ meruliṅgaṃ kṛtvetyarthaḥ | turviśeṣe | ayamatraviracanākramaḥ prathamamekaṃ caturasraṃ koṣṭhaṃ vidhāya taduparyyubhayapārśvayoḥ pratipārśvamekaikakramāt sambhūya pratipaṃktikaṃ koṣṭhadvayābhivṛddhyā sarvamūlādidaśamapaṃktyāmekonaviṃśati koṣṭhāni yathā tathā kṛtvā tat daśamapaṃktyāmubhayatra ṣaṭ ṣaṭ koṣṭhāni muktvā tanmadhyasthakoṣṭhasaptakānusāreṇa tadupari prāgvaccatvāriṃśadbhiḥ koṣṭhaiḥ sādhiṣṭhānapiṇḍikaṃ liṅgaṃ tadvahistadagragatadakṣiṇottararekhayā prathamakoṣṭhādhaḥsthadakṣiṇottararekhayā ca sambadhya dvāviṃśatikoṣṭhapramāṇopetaṃ dakṣiṇottaramekaikaṃ sūtraṃ punarubhayapārśvayordaśamapaṃktervahiradhyarddhakoṣṭhapramāṇaprade" sādvahirdvāviṃśatikoṣṭhapramāṇopetaṃ prākpratyagekaikaṃ sūtraṃ tadvahiḥ paritastattatsūtrāgrāvadhikañca sambhūyāṣṭabhiḥ sūtraiḥ paritaḥ samacaturasradvayaṃ pratikoṇamekaikakoṣṭhopetaṃ yathā tathā vidhāya tatra prāgvaddvitīyabhedotthaṃ viṃśatyadhikaśatavidyāsvarūpaṃ -------------------------------------------- p. 659) madhye yugodayārṇe tu likhet proktakrameṇa vai | liṅgāgramadhyādabhitaḥ piṇḍikāyāñca saṃlikhet || 78 || vidyāḥ prathamabhedotthāścaturviṃśatikāstathā | kṛtvaivaṃ meruliṅgantu yantraṃ tatraiva tāṃ likhet || 79 || mamastavāñchitaprāptyai jayārogyāyurāptaye | paṭādau tat samālikhya pūjayennityaśaśca tām || 80 || prākpratyagdakṣiṇodakkasaikaviṃśatisūtrataḥ | catuḥśatāni koṣṭhāni bhavanti susamāni vai || 81 || -------------------------------------------- mūlakoṣṭhamārabhyādhiṣṭhānoparitanapaṃktyavadhi pañcadaśottaraśatasaṃkhyakoṣṭheṣu prādakṣiṇyapraveśagatyā tanmadhyakoṣṭhāntaṃ pratyāvaraṇaṃ ṣaṭtriṃśadaṣṭāviṃśativiṃśaticaturddaśadaśaṣaḍekakramādāvaraṇasap take ca tadanantaramekaṃ liṅgādhiṣṭhānapiṇḍikāntarālamadhyakoṣṭhe ca tataḥ pariśiṣṭavidyācatuṣṭayaṃ vahiścaturasrakoṇacatuṣṭaye vāyavyādinaiṛtyantamekaikakramāccaivaṃ sambhūya viṃśatyadhikaṃ śataṃ vidyā vinyasyānantaraṃ talliṅgapiṇḍikākoṣṭhacaturviṃśatke liṅgāgrapaṃktimadhyakoṣṭhamārabhya piṇḍikādhaḥstha paṃktiparyyantaṃ prādakṣiṇyapraveśagatyā tvamuktakramaṃ tārttīyavidyācaturakṣarabhedāṃścaturviṃśatimālikhyānantaraṃ vahiścaturasrasya prācīnavīthīṃ samāntarālāṃ saptadhā vibhajya teṣu saptasu koṣṭheṣu paṃktiśo vāmapārśvasthakoṣṭhatraye kramāt paryyāyanityāvidyākṣaratrayaṃ dakṣiṇapārśvasthakoṣṭhatraye dinanityāvidyākṣaratrayaṃ madhyakoṣṭhe yugārṇasahitaṃ ghaṭikārṇañca vinyasediti | tatra yantre | evāvadhāraṇe | tāṃ lalitāṃ saparivārāṃ | paṭādāvityatrādiśabdaḥ kanakarajatatāmrāśmādiviṣayaḥ | tadyantraṃ nityaśaiḥ anudinaṃ | tāṃ lalitāṃ prāgvat || 80 || prākpratyagityādibhiḥ iṣṭadā ityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairmahāliṅgayantranirmāṇavidhānādikamupadiśati | tatra susamāni āyāmavistāravaiṣamyābhāvāt | tasya koṣṭhasamudāyarūpasya | ekapārśvādhobhāge adhaḥ paṃktyāmekasmin pārśve | tataḥ tasyāḥ paṃkterityarthaḥ | caḥ samuccaye | upari uparyuparīti yāvat | ṣaṭsaptatyekamekādaśāvadhi ṣaṭsaptāṣṭanavadaśaikādaśasaṃkhyāvadhīti yāvat | mārjayet koṣṭhānītyarthaḥ -------------------------------------------- p. 660) tasyaikapārśvādhobhāge pañca koṣṭhāni mārjayet | tataścopari ṣaṭsaptetyevamekādaśāvadhi || 82 || mārjayedupariṣṭācca tasyaiva pratilomakam | tathā kuryyāt pārśvayośca tenādhiṣṭhānapiṇḍike || 83 || bhavataścopariṣṭāttu pañcaviṃśatikoṣṭhakaiḥ | liṅgamanyāni pārśvasthamārjanādbhavati priye || 84 || adhiṣṭhāne piṇḍikāyāṃ taddvitīyavibhedajāḥ | liṅge prathamabhedotthastanmadhyasthe svavāñchitam || 85 || -------------------------------------------- upariṣṭāt aṣṭamādiṣu ṣaṭsu paṃktiṣviti śeṣaḥ | caḥ samuccaye | tasya pañcaṣaḍādikramasya | evāvadhāraṇe | pratilomakaṃ daśādipañcakāntakramādityarthaḥ | tathā kuryyāt yathādhiṣṭhānapiṇḍike ṣaṣṭyā ṣaṣṭyā koṣṭhaistatra lekhyatvena vakṣyamāṇaviṃśatyadhikaśatavidyābhedasamasaṃkhyakoṣṭhe bhavataḥ | pārśvamanyattenādhiṣṭhānapiṇḍike bhavataḥ | yena krameṇa mārjanādadhiṣṭhānapiṇḍike bhavataḥ | tena krameṇa tadanyat pārśvaṃ mārjayediti | caḥ samuccaye upariṣṭāttrayodaśapaṃkterityarthaḥ | turviśeṣe | pañcaviṃśatikoṣṭhakaiḥ liṅgaṃ asyottaratra bhavatītyatrānvayaḥ | anyāni liṅgarūpāṇi tāni koṣṭhāni pārśvasthamārjanāt pārśvasthakoṣṭhamārjanādavaśiṣṭānītyarthaḥ | priye iti devīsambuddhiḥ | taddvitīyavibhedajāḥ vidyā ityarthaḥ | liṅge pañcaviṃśatikoṣṭhātmake prathamabhedotthā tārttīyasyeti śeṣaḥ | tanmadhyasthe liṅgamadhyasthe koṣṭhe | svavāñchitaṃ prāgvat sādhyādikaṃ | madhye adhiṣṭhānapiṇḍikayorantarālasthakoṣṭhatraye | taddinajāṃ prāgvadvidyāprāptidinajāṃ prayogadinajāṃ vā | anaghe iti devīsambuddhiḥ | tatra yantre | ayamatra viracanākramaḥ | prākpratyagdakṣiṇodakkasamāntarālamekaviṃśatyekaviṃśatisūtrasphālan āccatuḥśatāni koṣṭhāni niṣpādya tadadhaḥpaṃktyāmekapārśve pañcakoṣṭhāni tasminneva pārśve dvitīyādisaptamapaṃktyavadhi ṣaṭsaptāṣṭanavadaśaikādaśakoṣṭhāṇi ca mārjayitvā punastasminneva pārśve aṣṭamāditrayodaśāntapaṃktiṣaṭke daśanavāṣṭasaptaṣaṭpañcakoṣṭhāni punastasminneva pārśve caturdaśādyaṣṭādaśānta paṃktipañcake daśadaśa koṣṭhāni taduparigatamekonaviṃśaviṃśātmakaṃ paṃktidvayaṃ ca mārjayet | -------------------------------------------- p. 661) madhye taddinajāṃ vidyāmiti proktaṃ tavānaghe | mahāliṅgābhidhaṃ yantraṃ tatra pūjākhileṣṭadā || 86 || samatrirekhāṃ niṣpādya yoniṃ tasyāstu madhyataḥ | tattatsūtravaśāt kuryyāddaśa triṣu tathā samam || 87 || evaṃ kṛtetra parito likhettā viṃśatāṃ śatam | śiṣṭamadhyatrikoṇe tu likhedvāñchitamātmanaḥ || 88 || -------------------------------------------- anantaramanyasmin pārśvepi yathā ṣaṣṭyā ṣaṣṭyā koṣṭhaiḥ taduparigatamekonaviṃśaviṃśātmakapaṃktidvayaṃ adhiṣṭhānapiṇḍike bhavatastathāvaśiṣṭakoṣṭhāni yuktyā mārjayet | evaṃ kṛte ṣaṣṭyā ṣaṣṭyā kāṣṭhairadhiṣṭhānapiṇḍike tribhiḥ koṣṭhaiḥ tayorantarālaṃ pañcaviṃśatibhiḥ koṣṭhairliṅgamapyevaṃ kramānmahāliṅgaṃ niṣpādyādhiṣṭhānapiṇḍikayoḥ paścimapaṃktisthamadhyakoṣṭhādi prādakṣiṇyapraveśagatyā vidyādvitīyabhedāṃstalliṅgagatapañcaviṃśatikoṣṭheṣu agrapaṃktimadhyakoṣṭhādiprādakṣiṇyapraveśagatyā vidyāprathamabhedāṃstanmadhyakoṣṭe svavāñchitamadhiṣṭhānapiṇḍikayorantarālakoṣṭhatraye paṃktyā dinanityāñcālikhediti || 86 || samatrirekhāmityādibhiranubhāvata ityantaistribhiḥ ślokairyonicakranirmmāṇādikamupadiśati | tatra yoniṃ svābhimukhatryasraṃ | tasyā yonyāḥ | turviśeṣe | madhyataḥ madhye | tattatsūtravaśāttattadrekhānuguṇataḥ kuryyāt | daśa sūtrāṇi | triṣu sūtreṣu | tathā yathaikaviṃśatyadhikaśatayonayaḥ sambhavanti tathetyarthaḥ | samaṃ samāntarālam antarālasāmyādṛte marmaṇāmasambhavāt | atra yonicakre | paritaḥ agrādiprādakṣiṇyena | tāḥ dvitīyabhedajā vidyāḥ | tuḥ samuccaye | ayamatra viracanākramaḥ svābhimukhaṃ samatrirekhātmikāṃ yonimuktavanniṣpādya tadrekhātrayaṃ daśabhirdaśabhiścihnaiḥ samāntarālamekādaśadhā vibhajya tadrekhācihneṣu cihnāccihnaṃ tattatsūtrānuguṇyād yathā marmabhedaṃ sambhūya triṃśatsūtrāsphālanādekaviṃśatyadhikaśatayonyātmakaṃ cakraṃ vidhāya tadyoniṣvagrādiprādakṣiṇyapraveśagatyā tārttīyavidyādvitīyabhedān śiṣṭamadhyayonyāṃ svavāñchitañca vinyasediti | tatra yonicakre | tāṃ lalitāṃ vidyāṃ saparivārāmityarthaḥ | prāgvaduktaviniyogeṣu | -------------------------------------------- p. 662) tatra tāmarccayet prāgvat sthāpayecca tathā tathā | tatra sveṣṭamavāpnoti yonicakrānubhāvataḥ || 89 || samatrirekhaṃ niṣpādya tryasraṃ yoniñca saṅgatam | tatra tiryyak catuḥsūtrapātanādanyatastathā || 90 || tiryyaksūtraṃ mārjayitvā pūrvvaśṛṅgāttathābhitaḥ | praveśagatyā vilikhettāścaturvviṃśatiṃ kramāt || 91 || vilikhya śiṣṭavajrasthaṃ vilikhennijavāñchitam | tatra tāṃ pūjayeddevīṃ pūrṇāsviṣṭārthasiddhaye || 92 || -------------------------------------------- caḥ samuccaye | tathā tathā yathā yathā prayuktaṃ tathā tathetyarthaḥ || 89 || samatrirekhamityādibhiḥ siddhaye ityantaistribhiḥ ślokairvajravajrayantranirmāṇavidhānādikamupadiśati | tatra tryasraṃ ūrddhvamukhatrikoṇaṃ | yoniṃ adhomukhatrikoṇaṃ | caḥ samuccaye | saṅgatam anyonyamūrddhvādhaḥkameṇa tiryyagrekhayaikayaivobhayaṃ kuryyādityarthaḥ | tatra cakre | anyataḥ ūrddhvagatatryasravāmarekhāmārabhyādhogatayonidakṣiṇarekhāvadhi taddakṣiṇarekhāmārabhyetaravāmarekhāvadhi | tathā samāntarālamiti yāvat | tiryyaksūtraṃ tryasrayonyormadhyasthaṃ | pūrvaśṛṅgāt prāgvad vajravajakoṣṭhādārabhyetyarthaḥ | tathā prādakṣiṇyena | tāḥ prathamabhedavidyāḥ | śiṣṭavajrasthaṃ madhyavajrasthamityarthaḥ | ayamatra viracanākramaḥ | madhye haṃsapadaṃ vidhāya tat sandaṃśasthānāvagāhi prākpratyag brahmasūtraṃ prāgvadabhito janitamatsyadvayāvagāhi yāmyodaksūtrañca āsphālya tatsandaṃśasthānamāramya yāmyodaksūtrobhayapārśvayoḥ samapramāṇena cihnadvayaṃ kṛtvā taccihnayorantare pramāṇopetaṃ sūtrayordvayaṃdvayaṃ taccihnadvayamārabhya prākpaścimayorbrahmasūtrāvadhi sambhūya sūtracatuṣṭayaṃ yathā tryasrayonyātmakacakraṃ tathāsphālya tadbrahmasūtraṃ tiryyagrekhāṃ ca mārjayitvā tryasrayonyorvāmadakṣiṇarekhayordvayaṃ dvayaṃ caturbhiścihnaiḥ pañcadhā pañcadhā vibhajya taccihnakramavaśāttryasravāmarekhādi yonidakṣiṇarekhāntaṃ tryasradakṣiṇarekhādi yonivāmarekhāntañca sambhūyāṣṭasūtrāsphālanena tanmadhye pañcaviṃśati vajrakoṣṭāni vidhāya tatprākaśṛṅgamārabhya prādakṣiṇyapraveśagatyā śrīvidyātārttīyaprathamabhedān śiṣṭamadhye nijavāñchitañca vinyasediti | tatra vajravajrayantra | pūrṇāsu pañcamīdaśamī pañcadaśīṣu || 92 || -------------------------------------------- p. 663) tathā vidhāya daśabhirddaśabhiḥ sūtrapātanaiḥ | dvitīyabhedāḥ vilikhettathā sādhyasamanvitāḥ || 93 || tatrāpi pūjanādyaistu siddhyeyuḥ nijavāñchitāḥ | evamūhyaṃ tṛtīyotthavidyābhirapi kalpayet || 94 || tepi vāñchitasaṃsiddhīḥ kuryyureva suniścitam | koṣṭhayantravibhedāni śṛṇu vakṣye yathāvidhi || 95 || -------------------------------------------- tathetyādinā suniścitamityantenārddhādyena ślokadvayena mahāvajravajrābhidhānaṃ yantramevamūhyaparatoyaṃ yantranirmmāṇavidhānādikañcopadiśati | tatra tathā vidhāya prāganyonyasaṅgataṃ tryasrayoniṃ vidhāya | dvitīyabhedāḥ vidyāḥ | tathā śiṣṭamadhye | ayamatra viracanākramaḥ | prāgvadanyonyasaṅgataṃ tryasrayonicakraṃ vidhāya tanmadhye prāgvaddaśasūtrāsphālanādekaviṃśatyadhikaśatavajrakoṣṭhāni niṣpādya prāktryasramārabhya prādakṣiṇyapraveśagatyā vidyādvitīyabhedān śiṣṭamadhye svavāñchitañcālikhediti | tatra mahāvajravajrayantre | pūjanādyairityatrādyaśabdaḥ sthāpanādiviṣayaḥ | evamuktaprakāreṇa | tṛtīyotthavidyābhiḥ tārttīyavidyātṛtīyabhedavidyābhiḥ | ūhanaprakāre tvekaṃ yantramudāharaṇatvena likhyate | prāgvattryasraṃ yonicakraṃ vidhāya tanmadhye ṣaḍviṃśatiṣaḍviṃśatisūtrāsphālanādekonatriṃśadadhikasaptaśataṃ vajrakoṣṭhāni vidhāya tatra prāggataśṛṅgādiprādakṣiṇyapraveśagatyā vāsanāpaṭale vakṣyamāṇatārttīyavidyātṛtīyabhedān viṃśatyadhikaṃ saptaśataṃ pariśiṣṭeṣu punarnavasu koṣṭheṣu tritrikoṣṭhakrameṇa śrīvidyākūṭatrayaṃ madhyasthatārttīyakūṭe prāgvat svamanīṣitaṃ ca vinyasediti | evaṃ koṣṭhavajrādiṣvapi ūhyakoṣṭhāni parikalpya vidyābhedān viṣamān nyaset | te ūhya parikalpitā yantrabhedāḥ | evāvadhāraṇe || 94 || koṣṭhatyādibhirāgame ityantairarddhādyaiḥ pañcabhiḥ ślokairviṣamasamakoṣṭhacaturasracakreṣu paṃktisthamanīṣitasaṃkhyamaṅkānālikhya tadanurūpasaṃkhyavidyākūṭalekhanādanantāni yantrāṇyamīṣāṃ sarveṣāṃ tantrāntaroktatvañcopadiśati | tatra yathāvidhītyanena koṣṭheṣu vivakṣitasaṃkhyākalekhanasya tantrāntaroktatvaṃ dyotayati | navaṣoḍaśakoṣṭhādi navakoṣṭhaṃ ṣoḍaśakoṣṭhaṃ ṣoḍaśakoṣṭhacakraṃ cārabhyeti yāvat | sambardhya pūrvoktapūrvoktacakravāhye paritaḥ | viṣamaṃ viṣamasaṃkhyakoṣṭhātmakaṃ caturasraṃ | samaṃ -------------------------------------------- p. 664) navaṣoḍaśakoṣṭhādi saṃvarddhya viṣamaṃ samam | teṣvaṅkāni samaṃ kṛtvā paṃktau teṣu samālikhet || 96 || -------------------------------------------- samasaṃkhyakoṣṭhātmakaṃ caturasraṃ | teṣu cakreṣu | samaṃ samasaṃkhyaṃ kṛtvā tantrāntaroktakramādityarthaḥ | teṣvityetat paṃktāviti pūrvatra samālikhadityuttaratra cānveti | tena paṃktau sthiteṣu koṣṭheṣvityekaṃ teṣu vidyābhedān samālikhedityanyaḥ | teṣāṃ koṣṭhānāṃ | madhyasthakoṣṭhataḥ viṣamakoṣṭhe caturasre sarvvamadhyasthakoṣṭhe samakoṣṭhe caturasre madhyasthakoṣṭhacatuṣṭaye ca | sarvasebhirasādhyābhāvāt | ayamatra viracanā kramaḥ | prākpratyagdakṣiṇodakkacatuḥpañcasūtrāsphālanācca kramānnavakoṣṭhātmakaṃ ṣoḍaśakoṣṭhātmakaṃ cakraṃ viṣamaṃ samañca vidhāya tattatparitastayośca pratidiśamekaikapaṃktivarddhanakramāt sambhūya paṃkticatuṣṭayapaṃkticatuṣṭayavarddhanena viṣamasamasaṃkhyakoṣṭhātmakasamacaturasrāṇi cakrāṇi svābhimatānuguṇaṃ cihnaṃ niṣpādya teṣu pratipaktikaṃ koṣṭheṣu vāñchitasaṃkhyādivāñchitasaṃkhyādikrameṇa yadaṅkādūrddhādhaḥpaṃktikramāttiryakpaṃktikramādvividhapaṃktikoṇa kramācca samasaṃkhyamālikhya tattatkoṣṭheṣu tattadaṅkānuguṇaṃ tārttīyavidyābhedeṣvekamekamālikhya madhye nijavāñchitaṃ cālikhediti | atrāṅkānāṃ lekhanakramasyātirahasyopi pāraṃparyyāvicchittyarthaṃ śrīnāthapādājñayā yathāsampradāyaṃ vilikhyate | atra viṣamabhadrālekhanakrame adhyarddhaśloke | viṣame vilikhedbhadre bhujamadhyāt svadakṣiṇāt | iṣṭādiṣṭottarairaṅkai (rekai) rddhanajādyuttaraistu vā || koṣṭhāni pūrayen mantrigatyā patati cedvahiḥ | pratirāśerūrddhvakoṣṭhe likhedaṅkamanantaram || dvidhāpyālikhya koṣṭāṅkaḥ saṃsthāpya pūrvavāmataḥ | iti | atra viṣamabhadrādilakṣaṇamuttaratra vakṣyati | viṣame bhadre ūrddhvādhorūpatastiryyagrūpataśca viṣame koṣṭhe paṃktikalpite samacaturasracakre | bhujamadhyāt svadakṣiṇāt svasya sarvadakṣiṇapārśvasthapaṃktikāṣṭheṣu sarvamadhyasthakoṣṭhādārabhyāṅkān likhediti | iṣṭādiṣṭāttaraiḥ parikalpitayoriṣṭamādau vilikhya tataḥ pratikoṣṭhamuttarādhikai (bhidhai)stairaṅkairdhanajādyuttaraistu vā abhīṣṭasaṃkhyādhanotpannairādyuttarairvā ekapaṃktidhanasamudāyena ādyuttarānayanaṃ vakṣyati | tadādyuttarairaṅkairvetyarthaḥ | -------------------------------------------- p. 665) vidyātṛtīyabhedotthāṃstattadaṅkānuguṇyataḥ | manīṣitañca saṃlikhya teṣāṃ madhyasthakoṣṭhataḥ || 97 || vidadhyādvāñchitaṃ sarvvaṃ tairyantraiḥ kalpitaistathā | vaśyākarṣaṇavidveṣastambhanoccāṭanādikam || 98 || -------------------------------------------- kāṣṭhāni pūrayedityasya aṅkairityanenānvayaḥ | mantrigatyā pūrvalikhitapaṃktikoṣṭānantarānantaradakṣiṇapaṃktyāmūrddhvataḥ sacivagatikoṣṭhe'nantaramanantaramaṅkaṃ likhedityarthaḥ | patati cedvahiḥ sarvvadakṣiṇapaṃktikoṣṭhe sarvorddhva paṃktikoṣṭhe cālikhite satītyarthaḥ | dvidhāpītyādi mantrigatyā ca | pratirāśigatyā labdhe sthāne sati lekhanīyamanantaramaṅkapūrvakaṃ likhitakoṣṭhasya vāmakoṣṭhe likhedityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati viṣamabhadre nijasarvadakṣiṇapaṃktimadhyasthakoṣṭhe ādyamaṅkaṃ vinyasya tiryyakpaṃktau sarvavāmakoṣṭhasyorddhva koṣṭhe dvitīyamaṅkaṃ sarvādhaḥ sthapaṃktimadhyakoṣṭhe tṛtīyaṃ tadvāme caturthaṃ paścāt sacivagatyā cālikhya uparitanakoṣṭheṣvekaikamasmin likhite sati anantaramaṅkaṃ tatpratirāśidakṣiṇakoṣṭhe vilikhya tataḥ sacivagatyā vilikhet | evamubhayatopyalabdhasthāne svapūrvalikhitakoṣṭhasya vāmakoṣṭhāt prāgvadvilekhanāt sarvataḥ sāmyaṃ bhavatīti | viṣamagarbhalekhane cārddhādyaṃ ślokacatuṣṭayam | garbhe tu viṣame vargacatuṣke vajrato likhet || vargapaṃktiṃ tribhirhṛtvā phaletvekaṃ vinikṣipet | śeṣaścettatsamaṃ koṣṭhaṃ vyatyasyet pratipaṃktikam || ādyantavargayorūrddhvādhaḥpaṃktiṣu yathākramam | ayaṃ viśeṣo vyatyaste vidyātadvargapaṃktitaḥ || tribhirhṛtaphalaṃ koṣṭhaṃ pūrvaṃ tat karṇayoḥ kramāt | vyatyasya śeṣakoṣṭhāni karṇāditaratastathā || dvitīyaphalaśeṣo yastatsaṃkhyāṃ paṃktimanyayoḥ | vyatyasyedvargayostiryyak samāṅgaṃ sarvapaṃktayaḥ || iti || asyārthaḥ | garbhe tu viṣame viṣamabhadracatuṣṭayasampāte viṣamagarbhaḥ tasmin | vajrato likhet asmin garbhacatuṣṭaye abhīṣṭamekaṃ prathamaṃ saṃklpya tatkoṇasthaṃ dvitīyaṃ tattatpārśvasthaṃ tṛtīyaṃ tatkoṇasthaṃ caturthaṃ saṃkalpya prativargaṃ viṣamabhadroktakramādaṅkānamuktakramādvilikhedityarthaḥ | -------------------------------------------- p. 666) vargapaṃktiṣvapītyādi | eṣu catuṣkavargeṣu ekapaṃktisaṃkhyāṃ tribhirhṛtvā labdhaṃ phalaṃ kvacit saṃsthāpya bhāgahāraśeṣaścedekametat phale yojyaṃ tadājyaṃ phalaṃ sambhavati | tatra phalasaṃkhyāni kāṣṭhāni prathamacaturthavagayorūrddhvādhaḥ paṃktiṣu pratipaṃkti tattatpaṃktikoṣṭhakramānatilaṅghanena vinyasyedityarthaḥ | ayaṃ viśeṣa ityādinārddhādyenaikena vyatyastakoṣṭhaviśeṣaḥ kathitaḥ | yathā ekavargapaṃktisaṃkhyāṃ dviguṇīkṛtya tribhirvibhajya tatphalaṃ dvitīyasaṃjñaṃ bhavati | śeṣasaṃkhyā kvacit sthātavyā tatra dvitīyaphalamubhayakarṇakoṣṭheṣvekānuktakrameṇa prāgeva vyatyasya tattatpaṃktiṣu prathamaphalopāntasaṃkhyāvaśiṣṭasaṃkhyā kvacit sthātavyā | tayā tāvat svakarmakoṣṭhavyatiriktakoṣṭheṣvaṅkān prāgvat kramāt vyatyasyet | taddvitīyetyādipūrvvasthāpitā dvitīyaphalaśeṣasaṃkhyā yāvat saṃkhyāmabhīṣṭapaṃktidvayatṛtīyavargayostiryyagrūpāsu paṃktiṣu paṃktikoṣṭhakramānatilaṅghanena vyatyasyedityarthaḥ | evaṃ kṛte sarvataḥ sāmyaṃ bhavatītyarthaḥ | viṣamagarbhālaṅghane laghūpāyaślokadvayaṃ | yadvāntyaphalasaṃkhyātāṃ paṃktimārabhya paṃktiśaḥ | svakāmyaphalasaṃkhyātaḥ tiryyag vyatyasya tatparam || kramādubhayakoṇāntaṃ koṇānyevobhayorataḥ | ādyantavargayoḥ prāgvadvyatyasyedanyavargayoḥ || asyārthaḥ | sarvvaprathamacaturthavargayostiryyagrūpapaṃktiṣu ūrddhvapaṃktimadhaḥ paṃktiṃ vā samārabhya gaṇayitvā tāsveva paṃktiṣu ekahīnādyaphalasaṃkhyāṃ paṃktiṃ tiryyagrūpataścānyonyaṃ paṃktiśaḥ prāgvadvyatyasyānantaramekāṃ paṃktimubhayakarṇakoṣṭhāvadhi vyatyasya tadavaśiṣṭapaṃktiṣūbhayakoṣṭhasthānaṅkāneva vyatyasyet | evaṃ kṛte prathamacaturthavargayorūrddhvādhaḥpaṃktiṣu pratipaṃkti prathamaphalasaṃkhyakoṣṭhānyeva vyatyastāni bhavanti | dvitīyatṛtīyavargayoḥ purvoktadvitīyaphalaśeṣasaṃkhyāpaṃktimapi tiryyagvyatyasyedityarthaḥ | samabhadralekhane adhyardvaślokaḥ | same bhadrevatānaṃ kān pūrvamaśvasya vartmanā | yasyaivaikāntareṇātha punaścāsya ca saṃlikhet || tattacchirasthā vāntyāditadvattadvadgajādhvanā | iti || yasyārthaḥ | ṣoḍaśakoṣṭhātmake samabhadre svavāmabhāgādhaḥsthakoṣṭhe ādimamaṅkaṃ vinyasya tasmādaśvamārgeṇa ūrddhvādi dvitīyatiryyakapaṃktau vāmato dvitīyakoṣṭhe dvitīyamaṅkaṃ tat paṃktāveva sarvadakṣiṇakoṣṭhe tṛtīyaṃ sarvvādhaḥsthapaṃktau vāmatastṛtīyakoṣṭhe -------------------------------------------- p. 667) āyurārogyavijayaṃ vibhūtyādyañca sidhyati | sthāpanāddhāraṇāccānyairupāyaiḥ sādhakoniśam || 99 || -------------------------------------------- caturthañca vinyasya vilomagatyā saturthādiprathamāntāṅkoparitanoparitanakoṣṭheṣu pañcamādyaṣṭamāntānaṅkān vinyasya tadaṣṭamādiprathamāṅkoparyyupalakṣitakoṣṭhānāṃ gajamārgagatyā teṣvaṣṭasu koṣṭheṣu navamādiśiṣṭāṣṭakaṃ vilikhediti | samagarbhavinyāse'rddhādyaślokaḥ | samagarbhepi vai kṛtvā vargān ṣoḍaśabhiḥ padaiḥ | prativarge catuḥkoṣṭhe pūrvoktakramato likhet || antyādi tattacchirasi gajamārgeṇa cānyataḥ || iti || asyārthaḥ | ṣoḍaśabhiḥ ṣoḍaśabhiḥ koṣṭhairekamekaṃ vargaṃpratikalpya prativargaṃsamabhadroktaprakriyayā caturaścaturonukramāt pratilomakramāt krameṇa vinyasya paścāttadantyāṅkādiprathamāṅkāntāṃ vyutkramāttattatgajamārgalikhitakoṣṭheṣu śiṣṭāṅkān kramādvilikhet iti | koṣṭhāṣṭakakramāt prāgvat prativargaṃ likhettu vā | ityarddhena prakriyāntareṇaitaduktaṃ bhavati | samagarbhe tu bhadraproktavat prativargamaṅkānāmaṣṭakaṃ aṣṭakaṃ prathamaṃ vinyasya antyavargalikhitāntyāṅkādi prathamavargāllikhitaprathamāṅkāntaṃ vilomatastattat gajamārgeṇa śiṣṭāṅkān vilikhediti | uddiṣṭāṅke paṃktikoṣṭhahṛte labdhaṃ punarharet | hyekasarvapadārdhena phalaśeṣau ca pādikau || ityarddhābhyāmekaikapaṃktāvuddiṣṭadhanasya ādyuttarānayanaprakāraḥ kathitaḥ | yathā uddiṣṭāṅkamekapaṃktikoṣṭhasaṃkhyayā vibhajya tattatphalaṃ sarvapaṃktikoṣṭhe syāt | paṃktisthau saṃkhyantvekamapāsya tadarddhīkṛtya tatsaṃkhyayā vibhajet | tattatphalamuttaraṃ bhavati bhāgahāraśeṣaścādirbhavatīti | hyekasarvapadārddhaśca yamādiṣu yutaṃ punaḥ | guṇayet paṃktikoṣṭhe syāt paṃktikoṣṭheṣu tatphalam | ityarddhābhyāmiṣṭādiṣṭottaraṃ likhitasarvabhadreṣvekaikapaṃktisthasamudayāṅkānayanaṃ kathitaṃ | asyāyamarthaḥ | tatra bhadraṃ sarva paṃktikoṣṭhasaṃkhyāsvekamapāsyu tadarddhīkṛtya tatsaṃkhyayā saṃguṇayya tasminnādi saṃyojya tadekapaṃktikoṣṭhasaṃkhyayā guṇayet | tatphalamekapaṃktisthāṅkaḥ samudāyo bhavatīti | -------------------------------------------- p. 668) iti devyā yantrabhedāstavoktāḥ sarvvasiddhidāḥ | aśeṣaṃ devi te proktaṃ yantrasiddhyabhidhāgame || 100 || īśvarātmamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || iti ṣoḍaśanityātantre śrīkādimate trayastriṃśat paṭalam || 33 || 0 || -------------------------------------------- tryādidvidvyuttaraṃ bhadraṃ viṣamaṃ paṃktikoṣṭhataḥ | catuścatuṣṭayaṃ ṣaṭkaṃ bhadraṃ viṣamagarbhakam || tadvaccatuṣkaṃ paṃktīnāṃ bhadraṃsyāt samagarbhakam | ityarddhādyena ślokena viṣamabhadrādilakṣaṇaṃ kathitaṃ | prativāhu tritrikoṣṭhapaṃktyādidvidvikoṣṭhapaṃktyuttaracaturasraṃ viṣamabhadrasaṃjñaṃ bhavati | prativāhu ṣaṭ ṣaṭkoṣṭhapaṃktyādi catuścatuḥkosṭhapaṃktyuttaraṃ bhadraṃ viṣamagarbhasaṃjñaṃ tadvaccatuścatuḥkoṣṭhapaṃktyādicatuścatuṣkoṣṭha paṃktyuttaraṃ bhadraṃ samagarbhasaṃjñaṃ ceti | atha mūlagranthavyākhyā likhyate | uccāṭanādikaṃ ityādiśabdo vidhanādiviṣayaḥ | vibhūtyādyamityatra ādyaśabdo bhūmyādi viṣayaḥ | anyairabhiṣekādibhiḥ | devīti sambuddhiḥ | proktaṃ prāgeveti śeṣaḥ | yantrasiddhyabhidhāgame yantrasiddhisaṃjñe āgame || 100 || 0 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasāra siṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ liṅgayantraprakāśanaparaṃ tryastriṃśaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 33 || oṃ tatsat || granthasaṃkhyā - trayastriṃśe tu paṭale vyākhyāgranthā udīritāḥ | sādhyarddhapādādadhikā navatiśca catuḥśatam || śrīcakrādyāni yantrāṇi proktānyekādaśa kramāt | uhotpannānyanantāni tathā koṣṭhabhavāni ca || catustriṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityānāṃ vidyākautukināmiha | camatkārakarīṃ vidyāṃ vakṣyāmi śṛṇu sundari || 1 || siddhasārasvataṃ mṛtyuñjayaṃ tripuṭagāruḍe | aśvārūḍhāmannapūrṇāṃ navātmānaṃ navātmikām || 2 || tataśca devīhṛdayaṃ gaurīvidyāñca lakṣadām | niṣkatrayapradāmiṣṭadāyinīñca mataṅginīm || 3 || rājyalakṣmīṃ mahālakṣmīṃ siddhalakṣmīmanantaram | gopālabhedānauṣadhān vadāmyuktakrameṇa vai || 4 || śuciḥ svena tato māyā viyaddāhasvavahniyuk | haṃsahṛttejasāṃ yogāddyutidāhacarasvakaiḥ || 5 || -------------------------------------------- pūrvasmiṃstrayastriṃśe paṭale ṣoḍaśanityāvidyāsiddhāni vāñchitaprāptiphalāni lalitāvidyāyāḥ svarūpabhedasamutthāni kānicidyantrāṇyupadiśyānantaraṃ teṣāṃ lokacamatkārakarān prayogān vidyābhirupadiśatyatha ṣoḍaśanityānāmityādinā ātmavānityantaślokaśatarūpeṇa catustriṃśapaṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādibhiḥ krameṇa vai ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ saprastāvapaṭalārthānupadiśati | tatra iha paṭale sundarīti sambuddhiḥ | siddhasārasvatamityādinā ślokena vidyāṣṭakamupadiśati | tatra tripuṭagāruḍe tripuṭāvidyāṃ gāruḍavidyāñca | tataścetyādinā ślokena vidyāṣaṭkaṃ | rājyalakṣmīmityarddhena vidyātrayaṃ | gopālabhedān saptetyarthaḥ | saptadhā iti taduddhārakrame vakṣyamāṇatvāt | auṣadhāni sakalabhujaṅgamaviṣaharāṇi svecchotkrāntikaraṇāni ca || 4 || śucirityādinā vigrahetyantena ślokadvayena siddhasārasvatavidyāsvarūpamupadiśati | tatra śuciḥ aikāraḥ svena bindunā saheti śeṣaḥ | tataḥ anantaramakṣaramiti śeṣaḥ | -------------------------------------------- p. 670) punaśca haṃsahṛddhaṃsadvayadāhavanairapi | samāyairuditā vidyā pañcārṇāmṛtavigrahā || 6 || paṭale'sminnanuktānāmaṅgāni nijavidyayā | māyayā vā vidadhyācca dhyānaṃ cādyānudīrite || 7 || prayovrataḥ pañcalakṣaṃ japitvā kulasundarīm | dhyātvā siddhamanuḥ paścādvidadhyādviniyogakam || 8 || anayā mantritairadbhiḥ śodhayitvā tu kanyakām | pāyayitvā ca tāṃ brūyāt ślokayeti samāhitaḥ || 9 || -------------------------------------------- māyā hṛllekhā | viyaddāhasvavahniyuk repha īkārabindusahitaḥ śakāraḥ śrībījamityarthaḥ | haṃsahṛttejasāṃ yogādyūtidāhacarasvakaiḥ hakārasakārasvakārarephakārarepha ekārabindusaptabhiranantaraṃ bījamityarthaḥ | punaśca anantaramakṣaraṃ haṃsahṛddhaṃsadvayadāhavanairapi samāyaiḥ hakārasakārahakāradvayarepha aukāravisarjanīyātmabhiḥ saptabhirakṣaraiḥ pañcamaṃ bījamiti yāvat | amṛtavigrahā saptaviṃśatipaṭale prāguktāmṛteśvarīvidyāyāḥ proktadhyānavigrahā | prayogaviśeṣe dhyānaviśeṣaḥ proktaśca tatraivetyarthaḥ || 6 || paṭaletyādinā ślokenāsmin paṭale proktānāṃ vidyānāmaṅgadhyānayoḥ paribhāṣocyate | tatra anuktānāṃ vidyānāmityarthaḥ | nijavidyayā svasvavidyayā ṣoḍhāvibhinnenādyavījena gurūktakrameṇetyarthaḥ | māyayā hṛllekhayā dīrghasvaraṣaṭkabhinnayetyarthaḥ | vā vikalpe | ādyāmṛtavigrahā dhyānamiti yāvat | caḥ samuccaye | anudīrite dhyāne iti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati anudīrite dhyāne sati tattaddevatānāṃ dhyānamamṛteśvarīdhyānameveti || 7 || payobrata ityādibhirmahādbhutamityantaistribhiḥ ślokairvidyāsādhanaprakāraṃ siddhavidyāsārasvatavidyayā divyaprayogañcopadiśati | tatra payovrataḥ kṣīrāhārī | kulasundarīṃ dhyātvā pañcadaśe paṭale proktakulasundarīvigrahaṃ dhyātvetyarthaḥ | siddhamanuḥ siddhavidyaḥ | anayā siddhasārasvatavidyayā | mantritaiḥ divyatvānmantritābhiriti yāvat | turviśeṣe | kanyakāṃ avikṣubdhendriyāmiti yāvat | caḥ samuccaye | tāṃ kanyāṃ brūyāt | -------------------------------------------- p. 671) gaṅgāpravāhavattasyā bhāratī niḥsarenmukhāt | ācaṣṭe ca trikālasthānarthān pṛṣṭā mahādbhutam || 10 || bhūḥ svena jyādharāsvetā hṛnmāyayā samanvitam | pālayeti dviruktvā tat pratilomamudīrayet || 11 || vidyā mṛtyuñjayākhyāsau dīrghasvarayujā hṛdā | vidyayāṅgāni niyataṃ svātmānaṃ cintayediti || 12 || ādyamadhyatṛtīyārṇanālapadmasukarṇike | samāsīnaṃ sudhārdrāṅgaṃ maulābindukalāyutam || 13 || -------------------------------------------- ślokayeti | atra bhinnakrameṇānvayaḥ | ślokayeti vrūyāditi | samāhitaḥ anyabuddhivyāpārādirahitaḥ | tasyāḥ kanyāyāḥ | caḥ samuccaye | trikālasthānarthān bhūtabhaviṣyadvarttamānakālasthān | pṛṣṭā kanyetyarthaḥ | mahādbhutaṃ mahācamatkārabhūtaṃ yathā || 10 || bhūsvenetyādinā ślokena mṛtyuñjayavidyāsvarūpamupadiśati | tatra bhūḥ okāraḥ svena bindunā sahiteti śeṣaḥ | jyā jakāraḥ dharā svetā ukārabindubhyāṃ sahitā | hṛt sakāraḥ māyayā samanvitaṃ visarjanīyena samanvitaṃ | pālayeti dviruccāryaṃ pālaya pālayetyarthaḥ | tat uddhṛtākṣaratrayaṃ | pratilomaṃ pratikramāt | atra prayogeṣu tu prathamaṃ praṇavādyakṣaratrayamuccāryānantaraṃ pālanīyasyākhyāṃ dvitīyāntāmuccāryya tataḥ pālayayugaṃ tato vyutkrameṇādyakṣaratrayañcoccarediti sampradāyārthaḥ || 11 || vidyetyādibhiredhata ityantaistribhiḥ ślokaiḥ mṛtyuñjayavidyādhyānasvarūpamupadiśati | tatra dīrghasvarayujā hṛdā dīrghasvaraṣaḍbhinnena sakāreṇa savinduneti sampradāyaḥ | svātmānaṃ nijavigrahaṃ cintayediti vakṣyamāṇaprakāreṇa || 12 || ādyetyādinādyarddhenaitaduktaṃ bhavati ādyakṣaranālaṃ dvitīyākṣaradalaṃ tṛtīyākṣarakarṇikamūrddhvādhomukhaṃ sitakamaladvayaṃ saṅkalpya tayorantarāle sitakamale iti | sudhārdrāṅgaṃ tat padmadvayākṣaramaulisthacandrakalāniḥsṛtasudhārdrāṅgaṃ | susitaṃ varṇataḥ | hariṇetyādyāyudhacatuṣṭayaṃ -------------------------------------------- p. 672) susitaṃ hariṇākṣasrakcintāpāśakaraṃ haram | svaikyena bhāvayennityaṃ jayadīrghāyuredhate || 14 || tṛtīyamamṛtākhyāyā dvitīyaṃ tadanantaram | rasāvahnisvasahitaprāṇāstaistripuṭoditā || 15 || tribhirdviruktairaṅgāni kṛtvā vidyāntu nityaśaḥ | japedahno mukhe svaikyaṃ bhāvayaṃstrisahasrakam || 16 || tena vidyāṃ śriyaṃ kāntiṃ kavitāṃ gānakauśalam | naranārīnṛpāṇāñca vāllabhyaṃ labhate naraḥ || 17 || aruṇāmaruṇākṣasthāṃ prasannavadanāmbujām | puṣpeṣvaṅkuśapadmāni padmapāśekṣucāpakān || 18 || dadhānāṃ bāhubhiḥ ṣaḍbhiḥ māṇikyamukuṭojjvalām | śṛṅgārabhūṣāpikavākcāmarādarśapīḍakāḥ || 19 || -------------------------------------------- vāmorddhvakarādi tadadhaḥkarāntamaprādakṣiṇyakrameṇa | tatra cinteti vyākhyānamudrā | svaikyena svāpṛthaktvena || 14 || tṛtīyetyādinā ślokena tripuṭāvidyāsvarūpamupadiśati | tatra tṛtīyamamṛteśvaryyāḥ siddhasārasvatavidyātṛtīyabījaṃ śrībījamityarthaḥ | etacchrītripuṭāvidyāyāḥ prathamaṃ bījamityarthaḥ | dvitīyaṃ tadanantaraṃ siddhasārasvatavidyāyā dvitīyaṃ vījaṃ rasāvahnisvasahitaprāṇāḥ lakāra īkārabindubhiḥ sahitaḥ kakāraḥ | tena kāmabījamucyate | taistribhirbījaiḥ || 15 || śrī/ hrī/ klī/ tribhirityādibhiḥ smaredityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaistripuṭāvidyāyāḥ ṣaḍaṅgāni sādhanakramaṃ siddhavidyasya prāpyāni phalāni taddhyānaṃ tatparivāradhyānañcopadiśati | tatra tribhirbījairdviruktairvāradvayamuccāritaiḥ | turviśeṣe | trisahasrakaṃ vārāṇāmiti śeṣaḥ | tena japena | caḥ samuccaye | naraḥ sādhakaḥ | atrāyudhakramastu dakṣiṇādhohastādivāmādharahastāntaṃ prādakṣiṇyena boddhavyaḥ | ṣaḍbhiḥ sambhūyetyarthaḥ | dadhānā ityasyānantarapūrvaślokottarārddhena sambandhaḥ | tasyā devyāḥ | -------------------------------------------- p. 673) dadhānāḥ paritastasyā gāyantyaścāpi śaktayaḥ | parivāryya sthitāstābhirvṛtāṃ tāṃ svaikyataḥ smaret || 20 || bhūḥ svena haṃsadāhābhyāṃ marudvahnikṣmayā yutau | vairimohītyakṣarāṇāṃ catuṣkaṃ garuḍeti ca || 21 || javī savahnigrāsaśca haṃsahiṃsadvayantathā | svāhānto gadito mantrastārkṣasyākhilarakṣituḥ || 22 || trayoviṃśārṇako mantra uparāge susādhitaḥ | phaṇidaṣṭān piśācādyaiḥ kliṣṭānanyāṃśca rogiṇaḥ || 23 || -------------------------------------------- sthitāḥ nacā(mrā)sīnā ityarthaḥ | devyā evāsīnatvaṃ | tābhiḥ śaktibhiḥ | tāṃ devīṃ | svaikyataḥ apṛthagbhāvena || 20 || bhūḥ svetyādinā susādhita ityantenādhyarddhena ślokadvayena gāruḍamantrasvarūpaṃ tatsādhanaprakārañcopadiśati | tatra bhūḥ okāraḥ svena bindunā sahitā iti śeṣaḥ | etat kākākṣivat pūrvāparayoranveti | haṃsadāhābhyāṃ hakārarephābhyāṃ anyonyasuśliṣṭābhyāṃ | marudvāhnakṣmayā kṣmayā sahitau marudvahnī marucca vadvahniśca kṣmā cetyarthaḥ | te cākāra īkāra ūkārāḥ tena marudādivarṇāḥ pṛthak pṛthagiti sampradāyaḥ | tena hrāṃ hrīṃ hrūṃ ityakṣaratrayaṃ niṣpannaṃ | vairimohītyakṣarāṇāṃ catuṣkaṃ vairimohīti akṣarāṇāṃ catuṣṭayasya kharūpagrahaṇaṃ | garuḍeti ca cakāreṇa garuḍa ityakṣaratrayasya ca kharūpagrahaṇatvaṃ dyotyate | javī pakāraḥ savahnigrāsaḥ vahninā sahito grāsaḥ vahniritīkārasya saṃjñāpyāgneyatvasāmyāt sampradāyācca īkāraḥ grāsaḥ iti kṣakāraḥ īkārasahitaḥ kṣakāra ityarthaḥ | haṃsahiṃsadvayaṃ haṃsa ityakṣaradvayaṃ hiṃsa ityakṣaradvayañca | tathā svarūpagrahaṇaṃ | trayoviṃśārṇaḥ trayoviṃśativarṇātmakaḥ | uparāge candrasūryayoriti śeṣaḥ | susādhitaḥ bhaveditiśeṣaḥ | japatarpaṇahomārccādibhirityarthaḥ || 22 || oṃ hrāṃ hrīṃ hrūṃ vairimohi garuḍa prīṃ kṣīṃ haṃsa hiṃsa phaṇītyādinā japedityantenārddhādyena ślokadvayena gāruḍamantrasiddhasya prayogaviśeṣāt phalāni taddhyānañcopadiśati | tatra piśācādyairityatrādyaśabdo bhūtapretāpasmārakṛtyādiviṣayaḥ caḥ samuccaye | trividhairugraiḥ sthirakṛtrimajaṅgamākhyairviṣaviśeṣaiḥ | -------------------------------------------- p. 674) viṣārttān trividhairugrairmūrcchitāṃśca gatāsukān | pālayecchatajaptena toyenābhyukṣaṇāt kṣaṇāt || 24 || kurvatastāṇḍavaṃ śambhoragre merusamaṃ vibhum | ahitāni ca khādantaṃ smaraṃstārkṣamanuṃ japet || 25 || padmākṣavījatailenāpyāśu naśyena nāśayet | garalaṃ bhujagānāñca samastānāmayatnataḥ || 26 || praṇavaṃ carahaṃsāgnijavīdāho nabhaścarau | śūnyāmbu rasadāhognihṛdambumarudanvitaḥ || 27 || haṃsaśca marutā yuktaḥ proktā vidyā daśākṣarī | ṣaḍaṅgaṃ māyayā kṛtvā japedakṣaralakṣakam || 28 || -------------------------------------------- mūrcchitān gatasaṃjñān | gatāsukān dehe kasmiṃścit pradeśe viṣavegena saṅkucitaprāṇān | śatajaptena śatavāramabhimantritena | kurvatastāṇḍavamityatra bhinnakramānvayaḥ | tāṇḍavaṃ kurvata ityarthaḥ | merusamaṃ vigrahasya mahattayā varṇatayā ca | vibhuṃ tattvataḥ | ahitāni prāguktaviṣādīni || 25 || padmākṣetyādinā ślokena sakalabhujaṅgamiviṣanāśanamauṣadhaṃ tatprayogañcopadiśati | tatra padmākṣavījebhyastailaṃ labdhaṃ tena | upāyo gurumukhādavagantavyaḥ || 26 || praṇavamityādinā daśākṣarītyantenādhyarddhena ślokadvayenāśvārūdāvidyāmupadiśati | tatra carahaṃsāgnī iti madhyapadalopī samāsaḥ | tena carayutahaṃsāgnī ityarthaḥ | cara ekāraḥ haṃsāgnī īkārasahito hakāraḥ javī pakāraḥ dāho rephaḥ nabhaścarau makārasahito ekāraḥ | śūnyāmbu divyatvāt śūnyāmbunī iti yāvat | atra viyacchabdasya paryyāyatvāt sampradāyācca śūnyamiti śakāraḥ vakārasahitaḥ śakāra ityarthaḥ | sadāhogniḥ ikārasahito repha iti yāvat | hṛdambumarudanvitaḥ hṛt sakāraḥ ambu vakāraḥ ākārasahitaḥ svakāraḥ | haṃsaḥ hakāro marutāyuktaḥ ākārasahitaḥ || 27 || ṣaḍaṅgetyādibhirvidyayetyantairarddhādyaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokairaśvārūḍhāvidyayā aṅgāni -------------------------------------------- p. 675) tato yamuddiśya japaṃ niśi kuryyādayatnataḥ | samānayet svagehe tamānāśāt proktakāriṇam || 29 || vaśyamākarṣaṇaṃ lakṣmīṃ suvarṇaṃ vāñchitāni ca | prāpnotyayatnādanayā vidyayā siddhayāniśam || 30 || lohitāṃ lohitāśvasthāṃ lohitāmbarabhūṣaṇām | caturbhujāṃ trinayanāṃ prasannavadanāmbujām || 31 || bhallāṃ dakṣeṇa vāmena carmmayaṣṭiṃ samujjvalām | anyābhyāṃ hemapāśena kaṇṭhe vaddhvā svasādhyakam || 32 || hemavetrāhataṃ vaddhvā karayugmakṛtāñjalim | dāsohamiti bhāṣantaṃ patitaṃ nijapādayoḥ || 33 || svaran vidyāṃ japenmarttyo vaśe kuryyādayatnataḥ | samastaṃ jīvabhuvanamaśvārūḍhākhyavidyayā || 34 || praṇavaṃ namasā yuktaṃ tathā bhagavatīti ca | māheśvarīti proktvānnapūrṇe svāheti tanmanuḥ || 35 || -------------------------------------------- sādhanaprakāraṃ siddhavidyasya prayogān taddhyānaṃ tatphalaviśeṣāṃścopadiśati | tatra māyayā prāgvat hṛllekhayā | akṣaralakṣakaṃ vidyāyā akṣarasaṃkhyālakṣakaṃ daśalakṣamityarthaḥ | tato vidyāyāṃ siddhāyāmiti yāvat | taṃ sādhyaṃ | ānāśāt yāvaccharīraṃ | proktakāriṇaṃ dāsavadityarthaḥ | anayā aśvārūḍhākhyayā vidyayā | lohitāśvasthāṃ lihitavarṇāśvasthāṃ | dakṣeṇa dakṣiṇakareṇetyarthaḥ | vāmena prāgvat | samujjvalāṃ vividhavarṇāṃ | anyābhyāṃ ūrddhvakarābhyāṃ | hemapāśena tayorvāmakarasthenetyarthaḥ | hemavetrāhataṃ tayordakṣiṇakarasthahemavetrāhataṃ | smaran uktarūpāṃ devīṃ || 34 || praṇavamityādinā ślokenānnapūrṇākhyāṃ saptadaśākṣaravidyāmupadiśati | tatra namasā namaḥ padena praṇavādanantaraṃ nama ityakṣaradvayaṃ | tathā samuccaye | bhagavatīti bhagavati iti caturakṣarāṇi māheśvarīti māheśvari iti caturakṣarāṇi annapūrṇe svāheti annapūrṇe svāhā iti ṣaḍakṣarāṇi tanmanuḥ annapūrṇāvidyā || 35 || -------------------------------------------- p. 676) vidhāya māyayāṅgāni japedvidyāmaharmukhe | sahasravāraṃ niyataṃ na tasya syāddaridratā || 36 || bhujaṅgatrāsakaraṇanṛtyāsaktāvalokinīm | smitavaktrāṃ hemapātrāt pāyasaṃ dadhatīṃ kare || 37 || bhavānīṃ sarvadā vidyājapavānna kadācana | bubhukṣito bhavedeva na kadācicca kutracit || 38 || tathā nṛtyasthitaṃ māṃ tvāṃ tadālokanakautukām | ābhyāṃ bhajennityaśo yo mantrābhyāṃ yācate varam || 39 || tasyāvayoḥ prasādena sidhyatyevāśu cintitam | tiṣṭheccopari sarveṣāṃ sarvathā sarvataḥ sadā || 40 || haṃsahṛdgrāsanabhasāṃ rasāmbuvyāptadāhakaiḥ | kṣmāsvayogānnāmataśca navātma navabhiśca taiḥ || 41 || -------------------------------------------- vidhāyetyādibhiḥ kutracidityantaistribhiḥ ślokairannapūrṇādevyā aṅgāni dhyānaṃ vidyāsādhanaprakāraṃ vidyāsiddhasya labhyāni phalāni copadiśati | tatra māyayā prāgvat hṛllekhayā | vidyāṃ annapūrṇākhyāṃ | aharmūkhe prātaḥkāle | tasya japituḥ | bhujaṅgatrāsakaraṇanṛtyāsaktāvalokinīṃ tāṇḍavaviśeṣāsaktaparameśvarāvalokanaśīlāṃ | hemapātrāt hemapātrāditi lyavlope pañcamī | hemapātramāpūrya sthitāṃ | vidyājapavān annapūrṇāyāḥ || 38 || tathetyādinā sadetyantena ślokadvayenānantaravakṣyamāṇanavātmavidyayordhyānaṃ tatphalāni copadiśati | tatra tathā nṛtyasthitaṃ bhujaṅgatrāsananṛtyaparaṃ | tadālokanena kautukāṃ nṛtyāvalokanakautukāṃ | ābhyāṃ vakṣyamāṇābhyāṃ | varamabhīṣṭaṃ | tasya yācituḥ | evāvadhāraṇe || 40 || haṃsetyādinā siddhidāvityantena ślokadvayena navātsakayorvidyāsvarūpamupadiśati | tatra haṃsahṛdgrāsanabhasāṃ hakārasakārakṣakāramakārāṇāṃ | rasāmbuvyāptadāhakaiḥ lakārabakārayakārarephaiḥ sahitānāmiti | tairakṣaraiḥ | tasya navātmakamantrasya | -------------------------------------------- p. 677) tasyaiva kṣmākṣaraṃ hittvā vahniṃ tatra prayojayet | navātmikā tu te vidyā dvāvetau sarvasiddhidau || 42 || praṇavaṃ tripuṭāntyārṇaṃ namasā caturakṣarī | devīhṛdayasaṃjñāsau vidyā sarvārthasiddhidā || 43 || dhyānamuktamamuṣyāstu satataṃ sarvamaṅgalām | sitakuṣṭhaṃ svarṇapuṣpīmūlaṃ tatpatravāriṇā || 44 || piṣṭvā śuddhaḥ pāyasāśī vidyājāpī jitendriyaḥ | bhumau śayīta tāṃ rātriṃ vijane suśubhe gṛhe || 45 || talliptājñākaṇṭhahṛtkastatrālikhitamāyakaḥ | ājñāsthitaṃ (tā) tathā sā taṃ vahedasyābhivāñchitam || 46 || -------------------------------------------- evāvadhāraṇe | kṣmā ūkāraḥ | vahniṃ īkāram | tatra ūkārākṣarasthāne | navātmikā prāgvat | turviśeṣe | te vidyā devyāstava vidyā || 42 || praṇavamityādinā ślokena devīhṛdayavidyāsvarūpamupadiśati | tatra praṇavaṃ prathamamakṣaraṃ tripuṭāntyārṇaṃ tripuṭāvidyāyāstṛtīyākṣara kāmavījaṃ | etaddevīhṛdayavidyāyā dvitīyākṣaramityarthaḥ | namasā nama ityakṣaradvayena tṛtīyacaturthākṣarabhūtena caturakṣarī sambhūyeti yāvat || 43 || dhyānamityādibhirvijayāvahetyantaiḥ caturbhiḥ ślokaiḥ devīhṛdayadhyānaṃ sakalamantravidyābhistattaddevatānāṃ svapnakathanaphalāvāptyādikañcopadiśati | tatra dhyānamuktaṃ amuṣyāḥ asyā devīhṛdayavidyāyā dhyānaṃ evamuktamiti yāvat | turviśeṣe | sarvamaṅgalāṃ dhyāyedityarthaḥ | atrauṣadhayoḥ saṃjñā gurumukhādavagantavyā | tatpatravāriṇā svarṇapuṣpīpatravāriṇā | bhūmau darbhasañcare mṛgatvaci veti sampradāyaḥ | suśubhe nidrāvirodhakarakīṭādirahite | talliptājñākaṇṭhahṛtkaḥ proktauṣadhadvayaliptājñākaṇṭhahṛtkaḥ tatrājñeti bhruvormadhyaṃ | tatra āliptasthānatraye likhitamāyakaḥ -------------------------------------------- p. 678) devīhṛdayavidyeyaṃ strīṇāṃ sadyaḥphalapradā | saubhāgyalakṣmīkīrtyāyurārogyavijayāvahā || 47 || praṇavaṃ rudradayite tathā yogeśvarīti ca | svāhāntikā tu vidyeyaṃ kathitā dvādaśākṣarī || 48 || gaurīvidyetyasau proktā lakṣajaptā susādhitā | dhyātvā prāgvaddhayārūḍhā devī sādhayatīpsitam || 49 || niśāmadhye tu niśayā nijavāmorudeśataḥ | sādhyanāmasamopetāmālikhyaitāntu tanmanāḥ || 50 || dhyāyaṃstathā japedvidyāṃ tadaivākarṣayet priyām | nānayā sadṛśī vidyā vidyate vanitāvaśe || 51 || rājavaśye tathā lokavaśye strīvaśakarmmaṇi | na vidyāḥ santi bhuvane hayagaurīmanudvayāt || 52 || -------------------------------------------- likhitahṛllekhaḥ | ājñāsthita bhrūmadhyasthitaṃ | tathā samuccaye | sā devī | taṃ sādhakaṃ | asya sādhakasya saubhāgyādiphalaṣaṭkaproktaphalam || 47 || praṇavamityādinā ślokena gaurīvidyāsvarūpamupadiśati | tatra rudradayite ityakṣarapañcakaṃ yogeśvarītyakṣaracatuṣṭayaṃ svāhetyakṣaradvayaṃ dvādaśākṣarī sambhūyeti yāvat || 48 || gaurītyādibhirdvayādityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ gaurīvidyāyāḥ sādhanaṃ dhyānaṃ siddhavidyasya prayogaviśeṣān phalabhedādikañcopadiśati | tatra dhyātvetyādinottarārddhena etaduktaṃ bhavati prāgudīritāśvārūḍhāsvarūpavidyāntā gaurīdevī nijamanīṣitaṃ sādhayatīti | turviśeṣe | niśayā haridrayā | nijavāmorudeśataḥ sādhakasya vāmorudeśe | sādhyanāmasamopetāṃ sādhyasādhakakarmmaṇā samopetāṃ | etāṃ gaurīvidyāṃ | tanmanāḥ sādhyamanā ityarthaḥ | tathā yathāsampradāyabhāvanayā | vidyāṃ gauryyā iti śeṣaḥ | tadaiva anayā gaurīvidyayā | hayagaurīmanudvayāt aśvārūḍhāvidyā gaurīvidyādvayataḥ adhikāśca sadṛśāśceti yāvat || 52 || -------------------------------------------- p. 679) agnirnādaśca tadyuktaḥ tāvevātha nabhodharau | etaddvitīyaṃ tau syātāṃ kākaṇṭheti tataḥ param || 53 || muṇḍisvāheti vidyeyamuktā pañcadaśākṣarā | kṛtāṅgo māyayā dhyātvā tāṃ devīṃ sarvamaṅgalām || 54 || japedvidyāṃ maunayutaḥ kadalīpūgamadhyataḥ | trisandhyārccāsamopetaṃ sā prītā lakṣadā dinaiḥ || 55 || praṇavaṃ navakeśāṃ ca kanakavatisaṃyutam | svāhāntaṃ dvādaśārṇeyaṃ vidyā niṣkatrayapradā || 56 || -------------------------------------------- agnirityādinā pañcadaśākṣaretyantenādhyarddhena ślokena lakṣasuvarṇapradāvidyāsvarūpamupadiśati | tatra agniḥ ikāraḥ | nādaśca tadyukta ikāreṇa (ṭha)rakāro yuktaḥ | tau proktau | evāvadhāraṇe | asya mantrasya prathamadvitīyavarṇāveva tṛtīyacaturthavarṇau bhavata ityarthaḥ | nabhodharau uktārasahito makāra iti yāvat | etaddvitīyaṃ asya mantrasya dvitīyamakṣarameva ṣaṣṭhamakṣaramityarthaḥ | tau syātāṃ pañcamaṣaṣṭhavarṇāveva saptamāṣṭamau syātāmiti yāvat | kākaṇṭheti kākaṇṭha iti trīṇyakṣarāṇi muṇḍisvāheti muṇḍi svāhā iti catvāryyakṣarāṇi pañcadaśākṣarā | sambhūyeti yāvat || 53 || kṛtāṅga ityādinā dinairityantenārddhādyena ślokenāṅgāni dhyānaṃ sādhanakramaṃ siddhavidyasya phalasiddhiñcopadiśati | tatra māyayā prāgvat hṛllekhayā | tāṃ devīṃ lakṣapradākhyāṃ devīṃ sarvamaṅgalāṃ sarvamaṅgalāsamānavigrahāṃ | kadalīpūgamadhyataḥ kadalīvanamadhye pūgavanamadhye vā | trisandhyārccāsamopetamiti kriyāviśeṣaṇam | sā devī lakṣadā lakṣasvarṇapradā | dinaiḥ prāgvat || 55 || praṇavamityādinā ślokena niṣkatrayapradāvidyāsvarūpamupadiśati | tatra navakeśāṃ navakeśāmiti catvāryakṣarāṇi | kanakavatisaṃyutaṃ kanakavati iti pañcākṣarāṇi svāhā ityakṣaradvayaṃ uccarediti śeṣaḥ | dvādaśārṇā sambhūyeti yāvat | niṣkatrayapradā prāgvannāmataścārthataśca || 56 || -------------------------------------------- p. 680) nityaśo giriśṛṅgasthavaṭamūle trilakṣakam | japitvā varṇaśo vidyāṃ phalamuktamavāpnuyāt || 57 || caraḥ prāṇo marudyukto vyāptaṃ prāṇo dharānvitaḥ | vyomadvayaṃ marudyuktaṃ rayaśca dharayā yutaḥ || 58 || caraḥ prāṇa iti proktvā vidyābhīṣṭaṃ vadenmithaḥ | jātipuṣpairniśāmadhye pūjitā maṅgalākṛtiḥ || 59 || siddhasārasvatasyādau tryakṣarāṇi tataḥ param | mātaṅginyai tathā svāhā punastrīṇīti tanmanuḥ || 60 || dvādaśārṇeyamacirāt saubhāgyaṃ kavitāṃ śriyam | gānābhiyogaṃ viśveṣāṃ mānyatāñca prayacchati || 61 || -------------------------------------------- nityaśa ityādinā ślokena niṣkatrayapradāvidyāsādhanaprakāraṃ siddhiñcopadiśati | tatra trilakṣakaṃ japitvā varṇaśa sambhūya ṣaṭtriṃśallakṣavāraṃ japitvetyarthaḥ | uktaniṣkatrayamitaṃ svarṇamityarthaḥ | avāpnuyādityasya nityaśa ityanena ca sambandhaḥ || 57 || cara ityādinā kṛtirityantena ślokadvayenābhīṣṭavādinīvidyāsvarūpaṃ tatphalaṃ tatsādhanakramaṃ taddhyānañcopadiśati | tatra cara ekāraḥ | prāṇo marudyuktaḥ ākāra sahitaḥ kakāraḥ | vyāptaṃ yakāraḥ | prāṇo dharānvitaḥ ukāra sahitaḥ kakāraḥ | vyomadvayaṃ marudyuktaṃ suśleṣoccārita ṇakāradvayaṃ ākārayuktaṃ | rayaśca dharayā yutaḥ ukārasahitaḥ takāraḥ | cara ekāraḥ | prāṇaḥ kakāraḥ | vidyā aṣṭākṣareti yāvat | maṅgalākṛtiḥ sarvamaṅgalādevyāḥ proktavigrahā || 59 || siddhetyādinā ślokena mātaṅgeśvarīvidyāsvarūpamupadiśati | tatra siddhasārasvatasyādau tryakṣarāṇi siddhasārasvatamantrasyādyāni tryaṇyakṣarāṇi mātaṅgeśvarīvidyāyā api prathamabhūtānyakṣarāṇi trīṇi tāni vāgbhavahṛllekhāśrībījāni | mātaṅginyai iti catvāryyakṣarāṇi | svāhā ityakṣaradvayaṃ | trīṇi prathamabhūtāni vāgbhavādīni pratilomāni | tanmanuḥ mātaṅgeśvarīvidyā || 60 || dvādaśetyādibhiḥ smitāmityantaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ tadvidyākṣarasaṃkhyāṃ tadaṅgāni -------------------------------------------- p. 681) māyākṛtāṅgo nityaśastāṃ prajapedudaye raveḥ | sahasravāraṃ tenāsau siddhā sarvaṃ prayacchati || 62 || indranīlanibhāṃ raktavasanābharaṇojjvalām | pralambaveṇīsannaddhasaugandhikasamujjvalām || 63 || tatkḷptamuṇḍamālāñca muktāstavakaśobhitām | ūrmmikāvīrakaṭakanūpurairmaṇḍitāṅghrikām || 64 || vādayantīṃ mahāvīṇāṃ svasamānāṅganājanaiḥ | stūyamānāñca parito dhyāyeddevīṃ śucismitām || 65 || mātaṅginyā dvitīyañca tṛtīyaṃ tadanantaram | rasācarasvairambu syādvātāgnī tadanantaram || 66 || rājyade rājyalakṣmīti hṛnmāyā vyutkramāttrayam | vidyāsau rājyalakṣmyāstu ṣoḍaśārṇā samīritā || 67 || -------------------------------------------- tadvidyāsiddhasya phalāni vidyāsādhanaprakāradevatādhyānañcopadiśati | tatra iyaṃ mātaṅgeśvarīvidyā | māyākṛtāṅgaḥ prāgvat hṛllekhayā nyastaṣaḍaṅgaḥ | tāṃ vidyāṃ | tena japena | asau vidyā | sarvaṃ vāñchitamiti śeṣaḥ | asmin śloke prathamapāde tvekākṣarādhikyaṃ divyatvāt | raktavasanābharaṇojjvalāṃ raktavasanaraktābharaṇamaṇḍitāṃ | tatkḷptamuṇḍamālāṃ saugandhikaiḥ kḷptaśiromālāṃ | svasamānāṅganājanaiḥ svasamānākāravarṇabhūṣaṇādibhiḥ śaktibhiḥ || 65 || mātaṅgītyādinā samīritā ityantena ślokadvayena rājyalakṣmīvidyāsvarūpamupadiśati | tatra mātaṅginyā ityarddhenaitaduktaṃ bhavati | mātaṅginīvidyāyā dvitīyatṛtīyākṣaradvayaṃ hṛllekhāśrībījarūpaṃ rājyalakṣmīvidyāyāḥ prathamadvitīyākṣaradvayaṃ bhavatīti | rasācarasvaiḥ lakāra ekārabindubhirupeto'mba vakāraḥ tena vle/ iti | vātāgnī akāraśca ikāraśca pṛthak pṛthagiti yāvat || 66 || rājyade rājyalakṣmīti saptākṣarāṇi hṛnmāyā visarjanīyasahitaḥ sakāra iti yāvat | vyutkramāttrayaṃ ādyākṣaratrayaṃ pratilomakrameṇetyarthaḥ | ṣoḍaśārṇā ṣoḍaśākṣarāṇi sambhūyeti yāvat || 67 || -------------------------------------------- p. 682) dhyātvā tāṃ vijayāṃ vidyāṃ japennityañca pūjayet | rājyaṃ prayacchati prītā sādhakāyāvilambitam || 68 || praṇavaṃ śrīpuṭāṃ māyāṃ kamale tadanantaram | kamalāto laye paścāt prasīdadvitayaṃ punaḥ || 69 || ādyatrayaṃ mahālakṣmyai namaḥ proktā maheśvari | vidyā te saptaviṃśārṇā samastābhīṣṭadāniśam || 70 || bījatrayaiḥ ṣaḍaṅgāni dviruktairvihitāni vai | dhyānañca vijayārūpaṃ prajapāddinaśastathā || 71 || kīrttilakṣmīdhanārogyavijayādyakhileṣṭadā | tulāsthe bhāskare pūjā pūrṇāyāṃ sakaleṣṭadā || 72 || -------------------------------------------- dhyātvetyādinā ślokena taddhyānaṃ tadupāsanakramamupāsituḥ phalāvāptiñcopadiśati | tatra tāṃ rājyalakṣmīṃ vijayāṃ vijayānityāsamānavigrahāṃ || 68 || praṇavamityādinā'niśamityantena ślokadvayena mahālakṣmīvidyāsvarūpamupadiśati | tatra śrīpuṭāṃ māyāṃ śrībījapuṭitahṛllekhāṃ kamale ityakṣaratrayaṃ kamalāto laye kamalā ityakṣaratrayāt paraṃ laye ityakṣaradvayaṃ | prasīdadvitayaṃ prasīda prasīda iti ṣaḍakṣarāṇi | ādyatrayaṃ śrībījapuṭitahṛllekheti yāvat | mahālakṣmyai namaḥ ityakṣaraṣaṭkaṃ | maheśvarīti devīsambuddhiḥ | saptaviṃśārṇā sambhūya iti yāvat || 70 || bījetyādineṣṭadā ityantena ślokadvayena tadaṅgāni taddhyānaṃ tadupāsanakramaṃ tatphalāni sarvābhīṣṭasiddhikarabhajanakālañcopadiśati | tatra bījetyādyarddhenaitaduktaṃ bhavati asyā vidyāyā dvitīyādyakṣaratrayasya dvirāvṛttyā ṣaḍaṅgāni vihitāni syuriti | dhyānañca vijayārūpaṃ vijayānityāyā dhyānamasyā api dhyānamiti yāvat | vijayādītyatrādiśabdo vividhamaṅgalatrayagṛhakṣetrādiviṣayaḥ | tulāsthe tulārāśigate bhāskare | pūrṇāyāṃ paurṇamāsyām || 72 || -------------------------------------------- p. 683) jyāsakadāhavahnisvānnabho haṃso marudyutaḥ | caṇḍatejaśca saṅkarṣaṇavarṇāḥ syustadanantaram || 73 || vyomāgnyā kālīmanthāne varṇā haṃsaśca māyayā | siddhalakṣmyādividyeyaṃ proktā saptadaśākṣarā || 74 || ādyena kṛtvā cāṅgāni japedvidyāntu nityaśaḥ | prātaḥ sahasravārantu tarpayettaddaśāṃśakam || 75 || prasanna varṣato nityapūjāyāṃ sādhakasya sā | prayacchati jayaṃ yuddhe śriyaṃ sarvātiśāyinīm || 76 || bhūtapretapiśācāpasmārakṛtyādivāraṇam | karoti mārge kāntāragirikṛcchrebhirakṣati || 77 || dhyānantu tasyā deveśi maṅgale maṅgalāsamā | yuddhamārgādirakṣāsu śṛṇu vakṣye yathāvidhi || 78 || -------------------------------------------- jyāsaketyādinākṣaretyantena ślokadvayena siddhalakṣmīvidyāsvarūpādikamupadiśati | tatra jyāsakadāhavahnisvāt jakāra rakāra īkārāt bindubhiḥ prathamaṃ bījamuccāryeti yāvat | nabhaḥ makāraḥ | haṃso marudyutaḥ ākārasahito hakāraḥ | caṇḍatejaḥ ityakṣaracatuṣṭayaṃ | saṅkarṣaṇavarṇāḥ saṅkarṣaṇa iti varṇacatuṣṭayaṃ | vyomāgnyā īkāreṇa sahito hakāraḥ | kālīmanthāne varṇāḥ kālīmanthāne iti pañcavarṇāḥ | haṃsaśca māyayā visarjanīyena sahito hakāraḥ | saptadaśākṣarā sambhūya iti yāvat || 74 || ādyenetyādibhirdhruvamityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaistadaṅgāni tadupāsanakramaṃ tattatphalāni tasyā nityopāsyadhyānaṃ prayogadhyānādikañcopadiśati | tatra ādyena bījena prāgvat svarabhinnena | taddaśāṃśakaṃ śatavāramityarthaḥ | sā siddhalakṣmīḥ | kṛtyādītyatrādiśabdo rogagrahabhayādiviṣayaḥ | tasyāḥ siddhalakṣmyāḥ | deveśīti devīsambuddhiḥ | maṅgale prayoge maṅgalāsamānavigrahā | yuddhamārgādītyādiśabdo -------------------------------------------- p. 684) śataśīrṣāṃ trinayanāṃ prativaktaṃ bhayānakām | hastadviśatasaṃyuktāṃ svasamākāraśaktibhiḥ || 79 || vṛtāmanantairhasteṣu sādhakābhīṣṭahetikām | dhyātvaivamarccayediṣṭamavāpnotyakhilaṃ dhruvam || 80 || prākpratyagdakṣiṇodakka kṛtvā sūtrāṣṭakaṃ tataḥ | mārjayedbāhyavīthīṣu pañcapañca tathaikadhā || 81 || tadantarapi koṇeṣu trayamekīkṛte tataḥ | madhyādi vilikhenmantravarṇān ṣoḍaśa nāma ca || 82 || -------------------------------------------- śabdo girikāntārādipārśvasthalaviṣayaḥ | śṛṇvityasya dhyānamiti pūrvatrānvayaḥ | bhayānakāṃ bhīṣaṇarūpām | anantaiḥ divyatvādanantābhiriti yāvat | sādhakābhīṣṭahetikāṃ tattatprayogānuguṇamiti yāvat || 80 || prāgityādibhirnityaśa ityantaistribhiḥ ślokairnityārcanācakranirmāṇādikamupadiśati | tatra kṛtvā sūtrāṣṭakaṃ samāntarālamityarthaḥ | tathā yathā pratikoṇamekamekaṃ koṣṭhamavaśiṣyeta tathetyarthaḥ | tadantaḥ vīthyābhiti śeṣaḥ | trayaṃ koṣṭhatrayaṃ | etaduktaṃ bhavati | dvitīyavīthyāṃ pratidiśaṃ madhye ekamekaṃ koṣṭhamavaśiṣyate tathā mārjayediti | madhyādi etat kriyāviśeṣaṇaṃ | sarvamadhyakoṣṭhe ādyamakṣaraṃ yathā tathetyarthaḥ | mantravarṇān ṣoḍaśa avaśiṣṭāniti yāvat | nāma sādhyādīnāṃ prāgvanmadhyakoṣṭhalikhitavījodare iti yāvat | madhye ityanantaraśloke vakṣyamāṇatvāt | prādakṣiṇyakramāt vilikhediti pūrvatrānvayaḥ | tatra cakre ayamatra viracanākramaḥ | prākpratyagdakṣiṇodakkasamāntarālaṃ sūtrāṣṭakāṣṭakāsphālanādekonapañcāśat koṣṭhātmakaṃ samacaturasraṃ vidhāya tattadvāhyavīthigatakoṣṭheṣu caturviṃśatyāṃ pratidiśaṃ madhyasthamadhyasthakoṣṭhapañcapañcakamekīkṛtya tadantarvīthīsthakoṣṭhaṣoḍaśake pratikoṇamekamekaṃ tattadubhayapārśvasthakoṣṭhābhyāṃ saha trīṇi trīṇi koṣṭhānyekīkṛtya śiṣṭasaptadaśakoṣṭheṣu sarvamadhyasthakoṣṭhe sādhyādisametaṃ prathamaṃ bījaṃ tadvāhyavīthīstheṣu aṣṭasu koṣṭheṣvagrādiprādakṣiṇyena tadvāhyavīthyādikoṣṭhacatuṣṭaye prāgvat -------------------------------------------- p. 685) prādakṣiṇyakramānmadhye pūjayettatra tāṃ sadā | samastābhīṣṭasaṃsiddhyai siddhalakṣmī tu nityaśaḥ || 83 || kadācidādyā lalitā puṃrūpā kṛṣṇavigrahā | sarvanārīsamārambhādakarodvivaśaṃ jagat || 84 || tataḥ sa gopīsaṃjñābhirāvṛtobhūt svaśaktibhiḥ | tadā tena vinodāya svaṃ ṣoḍhākalpayadvapuḥ || 85 || teṣāṃ ṣaṇāñca ṣanmantrāḥ samastābhīṣṭadāyakāḥ | tairyantrapūjāhavanajapatarpaṇasecanaiḥ || 86 || bhavanti lakṣmīkāntiśrīvijayārogyasaṃyutāḥ | śṛṇu tān ṣaṭkramānmantrān dhyānārccāviniyogakaiḥ || 87 || sthirārasāvyāptavanasvairuktobhūnmahāmanuḥ | praṇavadvayamadhyasthaḥ siddhagopālakābhidhaḥ || 88 || -------------------------------------------- kramāttadvāhyavīthyāṃ koṇakoṣṭhacatuṣṭaye vāyavyādiniṛtyantaṃ ca vidyāyāḥ saptadaśārṇān krameṇa vilikhediti || 83 || kadācidityādibhirviniyogakairityantaiścaturbhiḥ ślokairlalitāvidyāyā gopālasvarūpatvaṃ tanmūrttibhedāṃstadupāstiphalāni tanmantroddhāraprastāvādisahitamupadiśati | tatra ādyā nityānāma lalitā | puṃrūpā kṛṣṇavigrahā paramārthakṛṣṇaśaḥ prāgvat kṛṣṇaḥ svaśaktibhiḥ nityābhiraṇimādibhiśca | tena vapuṣā | teṣāṃ vapuṣāṃ | tairmantrairlakṣmīkāntiyaśovijayārogyasaṃyutāḥ sādhakā iti yāvat | dhyānārcāviniyogakaiḥ saheti yāvat | asmin śloke prathamapāde tvakṣarādhikyaṃ divyatvāt || 87 || sthiretyādinā ślokena siddhagopālamantrasvarūpamupadiśati | tatra sthirārasāvyāptavanasvaiḥ gakāralakārayakārāukārabindubhiḥ kūṭarūpaiḥ | mahāmanuḥ saṃjñayā vaibhavena ca | praṇavadvayamadhyasthaḥ praṇavapuṭitaḥ || 88 || -------------------------------------------- p. 686) proktaistaiḥ pañcabhiḥ kāmamantrairekaikataḥ kramāt | puṭanānnāmatastasmādvāṇaistaiḥ puṭanādbhavet || 89 || sammohanākhyastvevañca saptadhābhūnmahāmanuḥ | ādyaḥ pañcāṅgako mantrastvitare syuḥ ṣaḍaṅgakāḥ || 90 || tattadbījādikena syāt ṣaḍaṅgāni yathāvidhi | aṣṭapatrāvjamadhyasthaṃ pūjayet saptātikramāt || 91 || yantrāṇi tāni tanmantrayutamadhyānyanukramāt | vāreṣu bhāskarādyeṣu teṣāṃ pūjā krameṇa vai || 92 || -------------------------------------------- proktairityādibhiḥ kramādityantaistribhiḥ ślokaiḥ ṣaḍvidhagopālamantrasvarūpaṃ tadaṅgāni tadārādhanakramañcopadiśati | tatra proktaiḥ saptame paṭale sahaṃsetyādinā pañcatriṃśādyenādhyarddhaślokadvayeneti yāvat | ekaikataḥ pratyekamekaikavījena | nāmataḥ saptame paṭale pathama ityādinā triṃśādyenādhyarddhaślokena proktakāmarājādināmāni proktakūṭasyeti yāvat | vāṇaiḥ kāmarājasya pañcavāṇamantraiḥ | taiḥ pañcakāmabījaiḥ | atra cakāraḥ samāhyāryyaḥ | tudvayaṃ samuccaye | evaṃ uktakramāt | etaduktaṃ bhavati praṇavena puṭito mahāmanuḥ siddhagopālasaṃjñaḥ mantraḥ | pañcasu kāmabījeṣvekaikabījapuṭitena mahāmanunā kramāt kāmarājagopālamanmathagopālakandarpagopālamakaraketanagopālamanobh avagopālasaṃjñāḥ pañcamantrāśca sambhūya tryakṣarātmakāḥ ṣaṇmantrāḥ prathamamantreṇa saha saptagopālamantrāḥ santīti | ādyasteṣu siddhagopālamantra ityarthaḥ | pañcāṅgakaḥ netranyāsarahita iti yāvat | itare ṣaṇmantrāḥ kāmarājagopālādyāḥ | tattadbījādikena mahāmanuneti śeṣaḥ | syāddivyatvāt syuriti yāvat | yathāvidhīti dīrghasvaraṣaṭkabhinnakrameṇetyarthaḥ | aṣṭapatrāṇāṃ madhyasthāṃ eṣu saptasvanyatamāṃ || 91 || yantrāṇītyādibhiravāpnuyādityantaiḥ tribhiḥ ślokaisteṣāṃ yantrāṇi kālasvarūpeṇa vāreṣu saptasu bhajanakramaṃ nivedyaviśeṣādikañcopadiśati | tatra tāni siddhagopālādisaṃjñāni | tanmantrayutamadhyāni nijanijamantralikhitakarṇikāni | vāreṣu -------------------------------------------- p. 687) sakaleṣṭapradā nityaṃ dugdhakṣaudraghṛtānnakaiḥ | pāyasairnārikelaiśca sasitaiḥ kadalīphalaiḥ || 93 || kramādvāreṣu naivedyaṃ dadyādiṣṭārthasiddhaye | itīritaiḥ saptabhistaiḥ sarvamiṣṭamavāpnuyāt || 94 || aruṇaṃ ṣaḍbhujaṃ vaṃśavādinaṃ pāśamaṅkuśam | puṇḍrekṣucāpapuṣpeṣūn dadhānaṃ śaktibhiḥ smaret || 95 || suvarṇapuṣpīmulena piṣṭena nijavāriṇā | hṛtkaṇṭhājñālepanato devatādarśanaṃ bhavet || 96 || ugragandhāṃ ca nīlīṃ ca dhātakīphalasaṃyutām | āragvadhaṃ muṇḍinīṃ ca śākoṭaṃ jambumūlakam || 97 || -------------------------------------------- saptasu | teṣāṃ siddhagopālādīnāṃ | sakaleṣṭapradetyasya pūjā ityanena pūrvatra sambandhaḥ | nityaṃ prativāraṃ | dugdhakṣaudraghṛtānnakaiḥ dugdhaiḥ kṣaudraiḥ ghṛtānvitaiḥ annaiśca | sasitaiḥ śarkaropetaiḥ nārikelaiḥ dugdhādyaiḥ || 94 || aruṇamityādinā ślokena teṣāṃ dhyānamupadiśati | tatra aruṇaṃ varṇaṃ | vaṃśavādinaṃ adharakarābhyāṃ gṛhītvā | atra pāśādyāyudhacatuṣṭayamūrddhvādi vāmadakṣiṇavāmadakṣiṇakrameṇa | śaktibhirgopīveṣadharābhiriti yāvat || 95 || suvarṇetyādinā ślokena sakaladevatānāmaparokṣopāyauṣadhayogādividhānamupadiśati | tatra suvarṇapuṣpīsaṃjñamauṣadhaṃ prāgvadavagantavyaṃ | nijavāriṇā prāgavat | hṛtkaṇṭhājñālepanataḥ prāgvat | atraitata prayogavidhānaṃ gurumukhādavagantavyam || 96 || ugragandhāmityādibhirātmavānityantaistribhiḥ ślokairdevatānāmaparokṣaṃ svecchotkrāntiṃ vā(ca)auṣadhaprayogairupadiśati | tatra ugragandhāmityādinā ślokenauṣadhāni sapta karṇikārimityādinā ślokenauṣadhāni daśa | tadauṣadhanāmānyārādhyamukhādavagantavyāni | samaṃ sarvāṇi samabhāgāni ityarthaḥ | sitena śarkarayā | talliptatattrayaḥ -------------------------------------------- p. 688) karṇikāriṃ haṃsapadīṃ vārāhīṃ mṛgarājakam | koraṇṭaṃ pippalaṃ mūlaṃ triphalaṃ cūrṇayet samam || 98 || sitenājyena madhunā dagdhvā talliptatattrayaḥ | bhāvayaṃstanmayo bhūyāddivasaiḥ kaiścidātmavān || 99 || sadāśivamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || 100 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate catustriṃśat paṭalam paripūrṇam || 34 || -------------------------------------------- tat saptadaśauṣadhaliptājñāditrayaḥ | tanmayaḥ devatāmayaḥ | ātmavān bhāvanāsthairyyāt || 99 || asmin paṭale saptaviṃślokāt paraṃ ekaḥ ślokaḥ patitaḥ || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ liṅgayantraprakāśanaparaṃ catustriṃśaṃ paṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 34 || oṃ tatsat || ganthasaṃkhyāḥ 236 - catustriṃśe tu paṭale vyākhyāgranthāḥ śatadvayam | ṣaṭtriṃśatāyutaṃ proktaṃ yantrāṇyaṣṭau ca tatra vai || pañcastriṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityānāṃ svātmatve vāsanāṃ śṛṇu | yayā tanmayatāsiddhiḥ pratyakṣā bhavati dhruvam || 1 || gururādyā bhavecchaktiḥ sā vimarśamayī matā | navatvaṃ tasya dehasya randhratvenāvabhāsate || 2 || balidevyaḥ svamāyāḥ syuḥ pañcamī janakātmikā | kurukullā bhavenmātā puruṣārthāstu sāgarāḥ || 3 || -------------------------------------------- pūrvasmin pañcatriṃśe paṭale ṣoḍaśanityāvidyāsiddhānāṃ lokacamatkārān prayogān vidyābhirupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityādīnāṃ tattatparivāraśaktyādīnāñca svātmatvena vāsanādikaṃ vidyāsvarūpabhedena prastāraprakārādikañcopadiśati atha ṣoḍaśetyādinā siddhaya ityantena ślokaśatarūpeṇa pañcatriṃśena paṭalena | atha ṣoḍaśetyādibhiḥ prapañcatetyantaiḥ trayoviṃśatyā ślokairgurupūjādikaṃ mudrādarśanāntaṃ nityāsvarupaparivāranyāsajapatarpaṇahomābhiṣekopacārādīnāṃ vāsanāmupadiśati | tatra ṣoḍaśanityānāṃ parivārādisahitānāṃ | svātmatve dehendriyamanaḥprāṇādyākāreṇa pratīyamānātmasvarūpatve | yayā vāsanayā | tanmayatāsiddhiḥ nityātmatāsiddhiḥ | pratyakṣā aparokṣānubhavaviṣayā | ādyāvimarśamantareṇa kiñcidapi susphuṭaṃ jñātumaśakyatvāt | sā svasaṃvedyasvarūpetyarthaḥ | vimarśamayī vimarśamātravigrahā | etaduktaṃ bhavati ādyāvimarśavigrahā śaktireva gururiti | tasya guroḥ | randhratvena navarandhratvena | etaduktaṃ bhavati yathā randhrairupādeyagrahaṇamanupādeyamocanañca kriyate tathāvimarśaparamārthasya guroḥ kaṭākṣe sādhakānāṃ arthapravṛttiranarthāduparatiśca | atra śrotradvayaṃ vāk ca divyaṃ trayaṃ dṛgdvayamupasthaṃ ca siddhaṃ uttaratrayaṃ mānuṣyamiti sampradāyaḥ | svamāyāḥ atasmiṃstaddhuddhiṃ janayitvā unmārgapravarttikāḥ śaktayaḥ | pañcamī brāhmyādiṣu pañcamītvāt vārāhītyarthaḥ | janakātmikā sādhakānāṃ janakavadabhibhavasya stambhanakarī śaktiriti yāvat | kurukullā mātā -------------------------------------------- p. 690) ratnadvīpo bhaveddeho navatvaṃ dhāturomabhiḥ | saṅkalpāḥ kalpataravaḥ svādhārā ṛtavaḥ smṛtāḥ || 4 || graharkṣarāśicakreṇa kālātmā paścimāmukhaḥ | tena pūrvvābhimukhyaṃ syādanyatte kathitaṃ mithaḥ || 5 || jñātā svātmā bhavejjñānamarghyaṃ jñeyaṃ bahiḥsthitam | śrīcakraṃ pūjanaṃ teṣāṃ ekīkaraṇamīritam || 6 || -------------------------------------------- mātṛrūpā śaktiḥ sādhakānāṃ mātṛvadabhimatapradā śaktirityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati svātmatvena paribhāvanāyāṃ janakajananyoraṃśatvena dehendriyavuddhyādiṣu saṃkrāntau dharmmādharmmau vārāhīkurukullātmakau bhāvayediti | puruṣārthā dharmmādayaḥ | turavadhāraṇe | sāgarāḥ mahattvayā niravasānatayā ca | ratnadvīpo bhaveddehaḥ dehatvaṃ svātmopalabdheḥ | navatvaṃ navakhaṇḍātmakatvaṃ dvīpasyeti yāvat | dhāturomabhiḥ ojaḥśukramajjāsthimedomāṃsaromatvagrudhirairmadhyaprāgādikramaiḥ | saṅkalpāḥ kalpataravaḥ | saṅkalpapuraḥsaraṃ karmmaṇi pravṛttyā phalasiddheḥ | svādhārāḥ ṣoḍaśapaṭale viśuddhākhye ityādibhirekaṣaṣṭyādinavabhiḥ ślokairḍākinyādīnāṃ nivāsasthānatvena proktamūlādhārādyājñāparyyantāni suṣumnāntargatāni sthānānīti yāvat | ṛtavaḥ vasantādyāḥ suṣumnāyā iḍāpiṅgalātmakacandrārkasaṃyogādanumitakālātmakatvāttatsthānādhā rāṇāmṛtvātmakatvamityarthaḥ | graharkṣarāśicakreṇa grahanakṣatrasahitarāśicakreṇa | kalātmā kālasvarūpātmā paścimāmukhaḥ paścimadiṅmukha iti yāvat jyotiścakrasya pratyaṅmukhatvāt | tena kāraṇena | pūrvābhimukhyaṃ kālātmakadevatābhimukhyāpekṣayā pūrvābhimukhyaṃ sādhakasyeti yāvat | anyat kālasya tāttvikaṃ svarūpaṃ | kathitaṃ ṣaṭtriṃśe paṭale kāla ityādinā catvāriṃśaślokapūrvārddheneti yāvat | mithaḥ atyupahvaraṃ anyat te kathitaṃ | mitha ityanenaitaduktaṃ bhavati indriyādīnāṃ svātmatvavāsanā tattanmantrasvarūpārthasvarūpe tava kathite iti | atra kālacakreśvaryyādīnāṃ catvāriṃśaślokena pratyekaṃ navadhātvavāsanā pañcame paṭale vyākhyātā || 5 || jñātā svātmā pūjaka iti yāvat | jñānaṃ svakīyaṃ arghyaṃ pūjopakaraṇamiti yāvat | -------------------------------------------- p. 691) śrīcakre siddhayaḥ proktā rasā niyatisaṃyutāḥ | ūrmmayaḥ puṇyapāpe ca brāhmyādyā mātaraḥ smṛtāḥ || 7 || bhūtendriyamanāṃsyeva kramānnityākalā punaḥ | karmmendriyārthā doṣāśca jñeyāḥ syuḥ śaktayoṣṭa vai || 8 || nāḍyaścaturddaśa proktāḥ kṣobhiṇyādyāstu śaktayaḥ | vāyavo daśa saṃproktāḥ sarvasiddhyādiśaktayaḥ || 9 || vahnayo daśa saṃproktāḥ sarvajñādyāstu śaktayaḥ | śītoṣṇasukhaduḥkhecchā guṇāḥ proktāḥ krameṇa vai || 10 || -------------------------------------------- jñeyaṃ vahiḥsthitaṃ jñāturiti śeṣaḥ | śrīcakra pūjyamiti yāvat | pūjanaṃ śrīcakrasyeti yāvat | teṣāṃ jñātṛjñānajñeyānāṃ ekīkaraṇaṃ vodhātmakatveneti yāvat | etaduktaṃ bhavati svātmano bhinnavat pratīyamānajñātṛjñānajñeyātmakeṣu triṣvapi svātmasvarūpatvena pratīyamāno jñātā pūjakaḥ svakīyatveta pratīyamānaṃ jñānaṃ pūjopakaraṇaṃ arghyaṃ svavāhyatvana pratīyamānaṃ jñeyaṃ pūjyaṃ śrīcakraṃ | teṣāṃ vodhātmakatvenāpṛthagbhāvaḥ pūjanamiti | śrīcakre siddhaya iti aṇimādyāḥ | rasāḥ śṛṅgārādayo nava | niyatisaṃyutāḥ niyatisiddhyā śaktyā sahitā vā sambhūya daśa śaktaya ityarthaḥ | ūrmayaḥ vubhukṣāpipāsāśokamohajarāmṛtayaḥ | puṇyapāpe karmmaṇī sambhūyāṣṭau | bhūtendriyamanāṃsi bhūtāni pañcendriyāṇi daśa ca manasā sahitāni ṣoḍaśa | karmendriyārthāḥ vacanādānaviharaṇavisargānandāḥ | doṣā vātādayaḥ | proktāḥ saptaviṃśatipaṭale iti yāvat | saṃproktāḥ prākpaṭale | atrātirahasyārthāḥ mayoktavāsanāvimarśinyāṃ draṣṭavyāḥ | vahnayo daśa dhātuṣu sapta doṣeṣu trayaśca sambhūya daśeti yāvat | saṃproktāḥ asmin paṭale uttaratrāgnirityādinā pañcāśattamena ślokena | guṇāḥ sattvādayaḥ | tanmātrāḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ pañcatattvarūpāḥ | teṣāṃ puṣpasāyakatvaṃ pramukhe abhimukharūpatayā pariṇāme puruṣarūpatayā vā | manastattvaṃ ikṣudhanuḥ viṣayaparamārthasvarūpāṇāṃ śarasamendriyāṇāṃ tattadviṣayeṣu prerakatvāt indriyāṇā tadarthānāṃ manasaśca pravṛttirūpeṇa -------------------------------------------- p. 692) vaśinyādyāḥ śaktayaḥ syustanmātrāḥ puṣpasāyakāḥ | mano bhavedikṣudhanuḥ pāśo rāga udīritaḥ || 11 || dveṣaḥ syādaṅkhuśaḥ proktaḥ krameṇa varavarṇini | avyaktāhaṅkṛtimahadākārāḥ pratilomataḥ || 12 || kāmeśvaryyādi devyaḥ syuḥ sambit kāmeśvaraḥ smṛtaḥ | svātmaiva devatā proktā lalitā viśvavigrahā || 13 || lauhityaṃ tadvimarśaḥ syādupāstiriti bhāvanā | siddhistvananyacittatvaṃ mudrā vaibhavabhāvanam || 14 || upacārāścalatvepi tanmayatvāpramattatā | prayogāstu vikalpānāṃ hetoḥ svātmani nāśanam || 15 || -------------------------------------------- vobhayakriyātmakatvāttadvahirupādānaṃ tena na punaruktidoṣaḥ | pāśo rāgatattvarūpa iti yāvat tayorvandhakatvaṃ sāmānyāt || 11 || dveṣaḥ syādaṅkuśaḥ dveṣyādvārakatvāt | varavarṇinīti sambuddhiḥ | avyaktāhaṅkṛtimahadākārāḥ pratilomataḥ mahadaṅkṛtiḥ avyaktakramāttadākārā ityarthaḥ | atrāvyaktaśabdena prakṛtitattvaṃ mahacchabdena buddhitattvaṃ ahaṅkṛtiśabdenāhaṅkhāratattvamucyate | sambit kāmeśvaraḥ sakalātmakaṃ caitanyaṃ kāmeśvara iti yāvat | svātmā vividhaviśvavikalpāt svasvarūpatayā vilāpya sadvastu bhāsate sa svātmā devatā dyotamānatvāt lalitā niravadyarūpatvāt viśvavigrahā jñātṛjñānajñeyavigrahā | tadvimarśaḥ svātmavimarśaḥ svātmānusandhānamiti yāvat | etaduktaṃ bhavati sarvasya svātmanyanurāgāt kasmiṃścidviṣayepyanurāgādeva manasaḥ sthityabhāvācca tadanurāgo lauhityamiti | iti bhāvanā svātmabhāvanāsiddhiḥ | phalamupāsteriti yāvat | turavadhāraṇe | ananyacittatvaṃ svātmatve sādhanāsthairyyāditi yāvat | mudrāḥ yonimudrādisakalamudrāḥ | vaibhavabhāvanaṃ uttaratra vakṣyamāṇaprakārāt ātmana iti yāvat | calatvepi ananusandhānasamayepi svapnādāvapītyarthaḥ | tanmayatvāt apramattatā svasvarūpabhāvasthairyyaṃ | (?) etaduktaṃ bhavati | satīti sambuddhiḥ | asatkāraḥ sa evopacāra iti yattasmāt sati sambuddhiḥ satkāraḥ -------------------------------------------- p. 693) yantrāṇi mantrāḥ sarvatra svātmatve sthairyyasādhanam | sandhyāsu bhajanaṃ devyā ādimadhyāntamajjanam || 16 || anyāstu śaktayaścakragāminyo yāḥ samantataḥ | tāstu viśvavikalpānāṃ hetavaḥ samudīritāḥ || 17 || nyāsastu devatātvena svātmano dehakalpanam | japastanmayatārūpabhāvanaṃ samyagīritam || 18 || homo viśvavikalpānāmātmanyastamayo mataḥ | [teṣāmanyonyasambhedabhāvanaṃ tarpaṇaṃ bhavet || 19 || -------------------------------------------- sa evopacāra iti (?) | prayogāḥ abhimatasiddhikarāḥ anabhimatanivārakāḥ kriyāviśeṣāḥ | turabadhāraṇe | vikalpānāṃ hetoḥ vikalpānāṃ heturavivekaḥ tasya | svātmani vimarśarūpe | etaduktaṃ bhavati svātmatvavāsanayā durvāsanānāśaḥ | prayogā iti yantrāṇi mantrāḥ prayogasādhanāni yantrāṇi mantrāścetyarthaḥ | sarvatra viṣaye | svātmatve svātmatvavāsanāyāmityarthaḥ | yat sthairyyasādhanaṃ sthairyyakaraṇaṃ | etaduktaṃ bhavati svātmatvavāsanāsthairyyasādhanaṃ vimarśaḥ | tadvāsanāsthairyyaparamārthaprayogasādhanabhūtānāṃ yantramantrāṇāṃ svātmanoḥ viśvātmanoraikyavākyanirṇīta nirūpaṇaparatvena vimarśātmakatvāttāni tadvāsanāsthairyyasādhanānīti | tatra sakalamantrātmikāyāḥ śrīvidyāyāstadapṛthagbhāvanirṇayanirūpaṇaparatvamuttaratra vakṣyati | sakalayantrātmakasya śrīcakrasyāpi tadātmakatve kālo dhāmāni bhūtāni navacakrāṇyanukramāditi nityāṣoḍaśikārṇave proktaṃ | ādimadhyāntamajjanaṃ (varjanaṃ) anusyūtarūpatayā tvaparicchinnatānusandhānaṃ | etaduktaṃ bhavati devyāḥ sandhyāsu bhajanaṃ svātmanaḥ svaparicchinna eveti | anyāḥ guptayoginyaḥ | cakragāminyaḥ śrīcakrasthā yā mantravibhavapaṭalaproktāḥ tāḥ śaktayaḥ | tuḥ samuccaye | viśvavikalpānāṃ hetavaḥ viśvasya vividhavikārapratītikarāḥ śaktaya ityarthaḥ | turavadhāraṇe | svātmanaḥ svasya | etaduktaṃ bhavati nijadehe devatāvigrahabhāvo nyāsa iti | tanmayatārūpabhāvana śrīvidyātmakatvena mātṛkāmayatvena ca svasvarūpabhāvanaṃ | samyagīritaṃ -------------------------------------------- p. 694) mohājñānādiduḥkhānāmātmanyastamayo dṛḍham |] abhiṣekastu vidyā syādātmā sarvvāśrayo mahān || 20 || upādhīnāntu rāhityamupadeśa itīritaḥ | dakṣiṇā bhedaśūnyatvaṃ śuśrūṣā sthairyyamucyate || 21 || tithirūpeṇa kālasya pariṇāmāvalokanam | nityā pañcadaśaitāḥ syuriti proktāstu vāsanāḥ || 22 || -------------------------------------------- caturthapaṭale kāmakalārūpeṇa śrīvidyātmakatvaṃ prathamapaṭale mantrāṇāṃ viṃśatidoṣaparihārātmakatvena mātṛkāmayatvaṃ ca | tacca ṣaḍviṃśe paṭale proktodayaviśrāntisvarūpānusandhānamitayarthaḥ | astamayaḥ viśrāntiḥ | etaduktaṃ bhavati kanakasattāmātre bhūṣaṇādīnāmiva svarūpasattāmātre viśvavikalpānāṃ nityāsthānavilāpanaṃ homa iti | teṣāṃ proktānāṃ sarveṣāṃ | anyonyasambhedabhāvanaṃ anyonyaikabhāvanaṃ | tarpaṇaṃ svātmano viśvākāravyāptyānubhavasañjātā tṛptirityarthaḥ | mohājñānādiduḥkhānāṃ kāmāviṣṭatayā karttavyākarttavyajñānābhāvo mohaḥ visaṃjñāprāptamajñānam ādiśabdastvanyathājñānasāhasādiviṣayaḥ tarutpannaduḥkhānāṃ ādhyātmikādīnāṃ ātmani vimarśapratītirāhityāt tadaikyanirṇītarūpe | astamayaḥ upaśāntiḥ | dṛḍhaṃ apunaḥprarohayogyaṃ | turviśeṣe | sarvāśrayaḥ tādātmyāt | mahān vibhutvāt sarvaśaktitvācca | upādhīnāṃ dehādivikārakāraṇabhūtāḥ sattvādiguṇā upādhayaḥ teṣāṃ | turavadhāraṇe | rāhityaṃ svātmana iti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati rajaḥpaṅkādibhirākāśasyeva sattvādiguṇaistadutpannavikāraiścālepyatvabhāvanopadeśa iti | dakṣiṇā guroḥ | bhedaśūnyatvaṃ tasminnātmasamarpaṇāt | śuśrūṣā guroḥ sthairyyaṃ ātmajñānasyeti yāvat | tithirūpeṇa sitāsitapakṣayoḥ pariṇāmāvalokanaṃ candramaṇḍale sitāsitakalpanaṃ | etā nityāḥ pañcadaśa kāmeśvarīnityādyāḥ | etaduktaṃ bhavati candramaṇḍale sitāsitakalānāṃ vṛddhikṣayahetustithikṛtaḥ kāle iti yatastasmāttithirūpakālātmikāḥ kāmeśvaryyādinityā iti | kiñca tithinityānāmavāntarakālātmakatvaṃ tābhiravāntarakālātmikābhiścandramaṇḍalatvenopalakṣitasya prapañcasya kāryyamāṇatvaṃ tāsāṃ mahānityātmakasvasvarūpeṇāpṛthaktvabhāvanayā tadupāstiścokteti sampradāyārthaḥ | kaniṣṭhādyāḥ aṅgulyaḥ | teṣāṃ -------------------------------------------- p. 695) pṛthivyādīni bhūtāni kaniṣṭhādyā kramānmatā | teṣāmanyonyasambhedaprakāraistatprapañcatā || 23 || rṇaiḥ yā bhi li rva tā stri la te rtho dhī ka ya lā bhi sa | ntu de rū ṣe pa ṇa vī śe taṃ di mī na ri syā da te || 24 || snaṃ to gat śe kṛt ṣa ja a ri tma mī lle śva khā ka hṛ | taḥ rtha ka syā thi ścā stu ta taḥ ntre go rva pi ta ṣu sa || 25 || tvaṃ kā mā mnā na pra śa vyo nā na bha sa gni mā tva gra | ro ma ī yo kā rvi rśa ta naṃ ta phā ndu la nā nni vi || 26 || -------------------------------------------- aṅgulyātmakapañcabhūtānāṃ | anyonyasambhedaprakāraiḥ anyonyasambandhaprakārabhedaiḥ | tatprapañcatā svātmano mudrāparamārtharūpabhedayogaviśeṣaḥ prapañcatā || 23 || lalitāyā ityādibhiḥ tanniphālanamityantairvyākulākṣarakramalikhitaistribhiḥ ślokairādyāyā lalitāvidyāyā akṣaravācyamarthamupadiśati | tatra lalitāyāḥ śrīvidyātārttīyakhaṇḍasyeti yāvat | tribhiḥ parimitaḥ sakalārthaḥ sakalaśabdārthaḥ | śeṣeṇa akṣareṇa | tuḥ samuccaye | tena proktaprakārāvayavārthāḥ tārtīyakhaṇḍasamudāyabhāvāt | idaṃ anantaravakṣyamāṇārthasvarūpaṃ | aśeṣato jagat kṛtsnaṃ tena samaṣṭirūpaṃ | vyaṣṭirūpaṃ jagaditi yāvat | hṛllekhātmakaṃ śaktimayaṃ | īśvarīti devīsambuddhiḥ | tasyāḥ hṛllekhāyāḥ | caḥ samuccaye | arthaḥ akṣaravācyaḥ | turavadhāraṇe | kathitaḥ anantaravakṣyamāṇaśloke | sarvatantreṣu etasmāt tantrādanyeṣu gopitaḥ atirahasyatvāt | vyomnā ākāśākṣareṇa prathamena prakāśamānatvaṃ ākāśasya sphuraṇātmakatvāt | svātantryeṇa itaraprakāśanairapekṣyaṃ | grāsamānatvaṃ svasvarūpatayā | agninā akṣareṇa dvitīyena agnerapi tādātmyena grāsātmakatvāt | tayoḥ prakāśagrāsarūpayoḥ | vimarśaḥ tādātmyaparamārthamelanaṃ | niphālanaṃ tādātmyavimarśanirṇītiḥ | etaduktaṃ bhavati | hṛllekhāsthena vyomākṣareṇa svātmanaḥ prakāśarūpatvaṃ vahnyakṣareṇa grāsātmakatvaṃ tadubhayaparamārthavimarśarūpeṇa śivaśaktisaṃmelanātmakena caturthasvareṇa tadātmakatvena tasya paramārthasvarūpabindunā taddvaividhyapratītirāhityāt tadaikyanirṇītiśca kriyata iti || 26 || -------------------------------------------- p. 696) atha mantravinirmmāṇavidhānamabhidhīyate | mantravīryyasusiddhānāmitareṣāṃ viśeṣakṛt || 27 || mantrā ekākṣarāḥ piṇḍāḥ karttaryyo dvyakṣarāḥ smṛtāḥ | varṇatrayaṃ samārabhya navārṇāvadhi vījakāḥ || 28 || tato darśāṇamārabhya yāvadviṃśati mantrakāḥ | tata ūrddhaṃ gatā mālāstāsu bhedo na vidyate || 29 || tathaiva piṇḍakarttaryyorbhedo vījeṣu varṇataḥ | padairmmantreṣu bhedaḥ syāt teṣāṃ saṃkhyāḥ śṛṇu kramāt || 30 || ṣaṭcaturviṃśati tathā śataṃ viṃśatisaṃyutam | saviṃśati saptaśataṃ catvāriṃśadbhiranvitam || 31 || -------------------------------------------- athetyādibhiḥ kramādityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ piṇḍādimālāntānāṃ mantrāṇāṃ traividhyaṃ teṣāmakṣarapadavinyāsena bahurūpyañca tatsaṃkhyāṃ prastāvasahitamupadiśati | tatra mantravīryyasusiddhānāṃ asmin paṭale vakṣyamāṇamantravīryyajñānasusiddhānāṃ | itareṣāṃ mantravīryyajñānasiddhirahitānāṃ | piṇḍāḥ nāmneti yāvat | karttaryyaḥ prāgvat nāmnā | bījakāḥ bījasaṃjñā mantrāḥ | mantrakāḥ prāgvannāmnā | mālāḥ mālāmantrāḥ | tāsu mālāsu | tathaiva na vidyata eva ityarthaḥ | teṣāṃ bhedānāṃ kramāt tryakṣaramantrabhedādinavākṣaramantrabhedāntamiti śeṣaḥ || 30 || ṣaḍityādibhiḥ samunnayedityantaistribhiḥ ślokaistryakṣaramantramārabhya navākṣaramantrāvadhi saptavidhasya bījābhidhānasya mantrajātasya akṣarasandarbhavikalpajanitasaṃkhyākramamupadiśati | tatra ṣaṭtryakṣaramantrasya bhedāḥ | etaduktaṃ bhavati ekasya dvābhyāṃ tribhiśca saṃguṇanājjātāḥ ṣaṭsaṃkhyāḥ tryakṣarabhedā iti | caturviṃśati divyatvāccaturviṃśatirityarthaḥ | caturakṣaramantrasyeti yāvat | tryakṣarabhedaṣaṭkaṃ caturbhiḥ saṃguṇayya caturviṃśatisaṃkhyā labdhā ityarthaḥ | śataṃ viṃśatisaṃyutaṃ pañcākṣaramantrabhedā iti yāvat | caturakṣarabhedānāṃ pañcabhiḥ saṃguṇanājjātā ityarthaḥ (120) | saviṃśati saptaśataṃ viṃśatyadhikaṃ saptaśatamityarthaḥ (720) ṣaḍakṣaramantrabhedā iti yāvat | -------------------------------------------- p. 697) sahasrapañcakaṃ paścāccatvāriṃśatsahasrayuk | triśata viṃśati tatastrilakṣeṇa samanvitam || 32 || dviṣaṣṭiśca sahasrāṇāṃ sāśītyaṣṭaśatantviti | bhedasaṃkhyetthaṃ saptānāṃ tābhiranyāḥ samunnayet || 33 || prastārakramameteṣāṃ śṛṇu devi yathākramam | etairevonnayenmantrapadabhedānanukramāt || 34 || tiryyagrekhādvayaṃ kṛtvā tatrādhorddhvā likhet kramāt | rekhāścatasraḥ pañcaivamṛjvākārā daśāvadhi || 35 || -------------------------------------------- pañcākṣaramantrabhedān ṣaḍbhirhṛtvā jātā ityarthaḥ | catvāriṃśadbhiranvitaṃ sahasrapañcakaṃ saptākṣaramantrabhedā iti yāvat | prāgvat ṣaḍakṣarabhedān saptabhirhṛtvā jātā ityarthaḥ (5040) | paścāt aṣṭākṣaramantrabhedasaṃkhyeti yāvat | catvāriṃśatsahasrayuk triśataṃ viṃśati viṃśatyadhikaśatatrayottaracatvāriṃśatsahasramityarthaḥ (40320) | prāgvat saptākṣarabhedān aṣṭabhirhṛtvā jātā saṃkhyā ityarthaḥ | tataḥ navākṣaramantrabhedasaṃkhyeti yāvat | trilakṣeṇa samanvitaṃ dviṣaṣṭiśca sahasrāṇāṃ sāśītyaṣṭaśatantviti | aśītyuttarāṣṭaśatādhikadvāṣaṣṭisahasrayutaṃ trilakṣamityarthaḥ (362880) | prāgvadaṣṭākṣarabhedānnavabhirhṛtvā jātāḥ saṃkhyā ityarthaḥ | itthaṃ uktaprakāreṇa | saptānāṃ tryakṣarādinavākṣarāntānāṃ | tābhiḥ saṃkhyābhiḥ | anyā daśākṣarādibhedasaṃkhyāḥ || 33 || prastāretyādibhiścoditā ityantairdaśabhiḥ ślokaisteṣāṃ mantrākṣarasandarbhabhedānāṃ prastārakramānupadiśati | tatra eteṣāṃ bhedānāṃ | devīti sambuddhiḥ | etaiḥ prakāraiḥ | evāvadhāraṇe | mantrapadabhedān mantreṣu padānāṃ bhedān | triryyagrekhādvayaṃ savyadakṣiṇarekhādvayaṃ | ekāṅgulāntarālamiti | tatra rekhādvayormadhye | adhorddhvāḥ divyatvādadha ūrddhvarūpā ityarthaḥ | rekhāścatasraḥ ekaikāṅgulāntarālamiti yāvat | eṣa tryakṣarabhedavinyāsayantraprakāraḥ | pañcaivamṛjvākārā daśāvadhi caturakṣarādibhedavinyāse pañcaṣaṭsaptāṣṭanavadaśarekhāḥ kramāllikhedityarthaḥ | tadadho varddhayedrekhāḥ -------------------------------------------- p. 698) tadadho varddhayedrekhāstattatsaṃkhyāṅgulāvadhi | tiryyagrekhāstāvatīśca kṛtvā teṣvaṅkamālikhet || 36 || savyadakṣasthiteṣveṣu koṣṭhapaṃktiṣvanukramāt | ādye dvidvikramādaṅkān pūrayettatra coditān || 37 || etenānyatra sarvatra deyānaṅkānanukramāt | dvitīyapaṃktau prathame khaṇḍe śeṣāṃstu pūrayet || 38 || -------------------------------------------- tadūrddhvādhorekhāḥ adho varddhayet | tattatsaṃkhyāṅgulāvadhi tattadbhedasaṃkhyāṅgulāvadhi tattadbhedasaṃkhyāṅgulibhiḥ | tiryyagrekhāstāvatīśca kṛtvā pūrvalikhitadvitīyatiryyagrekhāgraistāvatīśca kṛtvā pūrvalikhitadvitīyatiryyagrekhāditattadbhedasaṃkhyāstiryyagrekhāścaikaika aṅgulāntarālaṃ likhitvetyarthaḥ | teṣu koṣṭheṣu aṅkaṃ prathamākṣarasya prathamamaṅkaṃ dvitīyākṣarasya dvitīyamaṅkamevamevamuttaratrāpyakṣarasaṃkhyamaṅkamiti yāvat | etaduktaṃ bhavati | prākpratyagdakṣiṇodak ca sūtracatuṣṭayaṃ saptakrameṇāsphālanāttiryyag rūpeṇa koṣṭhatrayakoṣṭhatrayopetāḥ ṣaṭpaṃktayo jātāḥ | tāsu paṃktiṣu tryakṣarabhedaṣaṭkaṃ vilikhet | evamuttaratrāpi tiryyagrūpatattadakṣarasaṃkhyakoṣṭhopetāstattadbhedasaṃkhyapaṃktīradho dhaḥ parikalpya tatra tatra tadbhedān vilikhediti | savyadakṣasthiteṣveṣu koṣṭhaṣviti yāvat | koṣṭhapaṃktiṣu koṣṭhānāṃ paṃktiṣu | anukramāt ūrddhvādyadhodhaḥ | ādye koṣṭhe pratipaṃktiṣviti yāvat | dvidvikramāt dvidvipaṃktikramāt ekamekaṃ khaṇḍaṃ parikalpyeti yāvat | coditān akṣarasaṃkhyopalakṣaṇabhūtāniti yāvat | etaduktaṃ bhavati | tiryyagrūpatritrikoṣṭhātmikāsu paṃktiṣu ṣaṭ(su)sūtrādharadvidvipaṃktikramāt ekamekaṃ khaṇḍaṃ parikalpya prathamakhaṇḍapaṃktyorādyetvādye koṣṭhe prathamaprathamamaṅkaṃ dvitīyakhaṇḍapaṃktidvayasyādye tvādye koṣṭhe dvitīyaṃ dvitīyamaṅkaṃ tṛtīyakhaṇḍapaṃktidvayasyādye tvādye koṣṭhe tṛtīyaṃ tṛtīyamaṅkaṃ caivaṃ akṣarabhedaṣaṭkanyāse nyasediti | etena krameṇa | anyatra sarvatra caturakṣarādi navākṣarāntatattadbhedanyāse iti yāvat | etaduktaṃ bhavati caturakṣarādinavākṣarāntabhedaprastāre tattadbhedasaṃkhyāstattadakṣarabhedasaṃkhyayā vibhajya tattatphalasaṃkhyābhiḥ paṃktibhirekamekaṃ khaṇḍaṃ parikalpya prathamakhaṇḍasya paṃktiṣvādye tvādye koṣṭhe prathamaṃ prathamamaṅkamevaṃ dvitīyādiṣu khaṇḍapaṃkti -------------------------------------------- p. 699) dvitīyādiṣvapi tathā śeṣān khaṇḍeṣu pūrayet | [tṛtīyapaṃktau tu śeṣaistvevameva samālikhet || 39 || caturthādiṣvapi tathā navamāntaṃ samālikhet |] tiryyakpaṃktiṣvanabhyastakramamaṅkāstu sarvataḥ || 40 || -------------------------------------------- ṣvādye tvādye koṣṭhe dvitīyādyaṅkamevaṃ kramādādyādyakoṣṭhākāreṇorddhvādhaḥkramapaṃktyāṃ coditānaṅkān pūrayediti | dvitīyapaṃktau pratipaṃktikaṃ dvitīyakoṣṭhātmakorddhvādhaḥkramapaṃktau | prathame khaṇḍe śeṣāṃstu pūrayet ādyakhaṇḍalikhitaṃ vyatiriktairaṅkaiḥ prāgvadavāntarakhaṇḍāni ca parikalpya tattadavāntarātmakaikaikakhaṇḍe tvekāṅkakramāt śeṣāṅkān pūrayediti yāvat | dvitīyādiṣvapi tathā śeṣān khaṇḍeṣu pūrayet | dvitīyādikhaṇḍeṣvapi prāgvadavāntarakhaṇḍāni ca parikalpya tattadādyapaṃktivilikhitāṅkādanantarā(ṅkā)dyāṅkān likhitān sarvāṃstattatkhaṇḍeṣveva pūrayedityarthaḥ | tṛtīyapaṃktau pratipaṃktika tṛtīyatṛtīyakoṣṭhātmakorddhvādhaḥkramapaṃktau | tuḥ samuccaye | śeṣaiḥ ādyadvitīyakoṣṭhayoḥ pratikhaṇḍapralikhitāṅkaiḥ | turavadhāraṇe | etaduktaṃ bhavati tṛtīyatṛtīyakoṣṭhātmakorddhvādhaḥkramapaṃktyāmapi tattatkhaṇḍapaṃktiṣu likhitāṅkasaṃkhyā bhāgahāreṇa parikalpitatattadavāntarāvāntarakhaṇḍāni likhet śeṣāṅkaiḥ pūrayediti | caturthādiṣu pratikhaṇḍacaturthapañcamādikoṣṭhātmakorddhvādhaḥkramarūpapaṃktiṣ vityarthaḥ | tathā tattacchiṣṭāṅkānuguṇa tattadavāntarakhaṇḍāni parikalpya tattatkhaṇḍāni tattacchiṣṭāṅkaiḥ pūrayedityarthaḥ | navamāntaṃ evaṃ kramāt prāguktanavamakoṣṭhātmakapaṃktiparyyantaṃ | anabhyastakramaṃ vibhinnakramaṃ | ayamatra prastārakramaḥ | ādinavākṣarābhīṣṭākṣarasaṃkhyākoṣṭhātmakātmakāṃstattadbheda- saṃkhyāḥ paṃktīstiryyagrūpeṇa niṣpādya tattatpaṃktisaṃkhyāṃ tattadabhīṣṭākṣarasaṃkhyayā vibhajya tattallabdhasaṃkhyābhiḥ paṃktibhirekaikakhaṇḍakramāttattadakṣarasaṃkhyāni khaṇḍāni parikalpya tattatkhaṇḍapaṃktiṣvādye tvādye koṣṭhe prathamādyaṅkānakṣarasaṃkhyopalakṣitān vinyasya punastattatkhaṇḍapaṃktisaṃkhyāmapi tattacchiṣṭāṅkasaṃkhyayā vibhajya tallabdhasaṃkhyayā tattadavāntaratattadavāntarādikhaṇḍāni caivaṃ kramādūrddhvādhaḥ kramarūpopāntyakoṣṭhapaṃktyāmekaikatiryyakpaṃktyaikakhaṇḍaṃ yathā tathā parikalpya teṣvaṅkān p. 700) vinyasya tattatpaṃktiṣu pariśiṣṭe antyakoṣṭhe tattatpaṃktiṣu likhitamaṅkaṃ nyasediti | atra ṣaḍbhedaprastāre udāharaṇaṃ akṣaratrayasya bhedaṣaṭkatvaṃ tisṛbhiḥ saṃkhyābhiḥ ṣaṭkaṃ vibhajya labdhe dve tasmāt dvābhyāṃ paṃktibhyāṃ mekaṃ khaṇḍaṃ parikalpya prathamakhaṇḍapaṃktyorādye koṣṭhe prathamamaṅkaṃ dvitīyakhaṇḍapaṃktyādyādyakoṣṭhe dvitīyaṃ dvitīyamaṅkaṃ tṛtīyakhaṇḍādyādyakoṣṭhe tṛtīyamaṅkaṃ vinyasya punastacchiṣṭāṅkasaṃkhyādvayena pratikhaṇḍapaṃktidvayaṃ vibhajya labdhamekaṃ tasmādavāntarakhaṇḍamekaikapaṃktyā parikalpya tattatprathamakhaṇḍaśeṣabhūtadvitīyaṃ tṛtīyaṃ tattaddvitīyakhaṇḍaśeṣaṃ tṛtīyaṃ prathamañca tattattṛtīyakhaṇḍaśeṣaṃ prathamaṃ dvitīyaṃ ca tattaddvitīyakoṣṭhe kramādvinyasya tattadanyakoṣṭhātmakorddhvādhaḥpaṃktikoṣṭhaṣaṭke tattattiryyagrūpapaṃktiśeṣamaṅkaṃ tṛtīyaṃ dvitīyaṃ prathame prathamaṃ tṛtīyaṃ dvitīye tṛtīye dvitīyaṃ prathamañca vinyaset | aṅkatopyūrddhvādiṣaṭpaṃktiṣu nyāsaḥ | evamuttaratrāpi kalpanīyaḥ | abhīṣṭākṣarasaṃkhyābhedeṣu uddiṣṭabhedasaṃkhyākramoyaṃ likhyate | abhīṣṭasaṃkhyākṣarāṇi kvacidaṅkarūpeṇa paṃktiśaḥ sthāpayitvā tattadbhedeṣūddiṣṭasaṃkhyākhaṇḍagatapaṃktisaṃkhyayā śeṣamaśūnyaṃ yathā tathā vibhajya tadaśakyaṃ cet phalaṃ śūnyaṃ parikalpya tattatphalaṃ śūnyaphalañca kvacit sthāpayitvā bhūyo bhūyastattadavāntarādikhaṇḍagatapaṃktisaṃkhyayā yāvadekapaṃktyā khaṇḍaṃ tāvat prāgvadaśūnyaṃ śeṣaṃ vibhajya tatphalaṃ tadadhodhaḥ saṃsthāpya tattatphalaṃ saikaṃ kṛtvā bhāgahārābhāve śiṣṭamekaṃ tatphalapaṃktyāmadhaḥ saṃsthāpya paṃktiśeṣasthāpitābhiṣṭasaṃkhyākṣarāṅkeṣu prathamasthānādiprathamaphalasaṃkhyasthānagatāṅkamāhṛtya kvaciduddiṣṭasaṃkhyabhedasya prathamasthānagatamaṅkaṃ saṃsthāpyānantaraṃ tadantarādyaṅkeṣvapi tattaddvitīyādiphalasaṃkhyasthānagatāṅkaṃ kramādāhṛtyāhṛtya tadanantarapaṃktiśaḥ sthāpanāduddiṣṭabhedātmikā vidyā bhavatīti | pañcākṣarasaṃkhyābhedeṣu viṃśatyadhikaśateṣvekonāśītitamabhedasya svarūpānayane udāharaṇaṃ | akṣarapañcakasya paṃktirūpeṇāṅkanyāsaḥ 12345 | uddiṣṭasaṃkhyātā tatkhaṇḍapaṃktisaṃkhyā 24 | tayā vibhajya labdhāni phalāni 3 tacchiṣṭāt 7 tadavāntara khaṇḍapaṃktisaṃkhyayā vibhajya labdhaṃ 1 śiṣṭaṃ phalaṃ 1 tadavāntarakhaṇḍapaṃktisaṃkhyayā 2 vibhajya labdhaṃ phalaṃ 0 phalaśūnyañca saikaṃ kṛtvā tadavaśiṣṭañca saṃsthāpya nyāsaḥ 45123 | kvacit sthāpitākṣarasaṃkhyāteṣvaṅkeṣu prathamaphalopāttaca(ntaśca)turthasthāne tvekāṅkaḥ dvitīyaphalopātta(nta)dvitīyasthāne dvitīyoṅkaḥ tṛtīyaphalopātta(ntata)danaṃtarasthāne tṛtīyoṅkaḥ prathamaphalopātta(nta)caturthasthānāṅkaḥ tadanantarasthānāṅkaḥ tadadhaḥsthāvaśiṣṭopāttā(nta)ṅkastadadhaḥsthānaṅka -------------------------------------------- p. 701) evaṃ kṛte bhavedvidyā sarvvorddhvā vīravandite | sarvvādhastādvilomā sā madhyasthā vyākulakramāḥ || 41 || tābhiḥ sarvvābhirapyāśu sidhyatyevābhivāñchitam | lalitābhedajātāni tadyantroktānyaśeṣataḥ || 42 || -------------------------------------------- evaṃ kramāllabdhaikonāśītitamavidyābhedasvarūpanyāsaḥ | 41235 | anantaramabhīṣṭasaṃkhyākṣareṣu uddiṣṭabhedasya saṃkhyānayanakramo likhyate | abhīṣṭasaṃkhyākṣarāṇyekadvitryādikramādaṅkarūpeṇa paṃktiśaḥ kvacit saṃsthāpya 12345 teṣu prathamasthānādi yāvatisthāneṣūddiṣṭabhedasya dvitīyādisthānagataṃ yāvati sthānena tattadaṅkaṃ parityajya tattadaṅkagatasthānasaṃkhyāmapyadhodhaḥ saṃsthāpya teṣu sarvādhaḥsthamaṅkaṃ muktvā taduparigatāṅkeṣvekamekaṃ parityajya ūrddhvāditattacchiṣṭaistattatkhaṇḍatadavāntarādikhaṇḍagatapaṃktisaṃkhy āṃ hatvā saṃyojya sarvādhaḥsthāṅkasaṃyojanāccoddiṣṭavidyābhedasya saṃkhyā bhavatīti | udāharaṇaṃ aṅkaśaḥ pañcākṣaranyāsaḥ 12345 | uddiṣṭabhedanyāsaḥ 42135 | uddiṣṭabhedasya prathamasthāneṅkitasya taccaturthasthānagatāṅka 1 tadadhasthānānantarādi dvitīyasthāneṣvityantaṃ parityajya tatsthānasaṃkhyāṅkastadadhaḥ sthāpitaḥ | tadanantarasthāne tṛtīyāṅkasthityā tamapahṛtya tatsthānasaṃkhyāṅkastadadhaḥ sthāpitaḥ | tadanantarasthāne taccaturthāṅkasya sthityā tatsthānasthaḥ tadadhaḥ sthāpitaḥ | tadanantare tatpañcamasthānāṅkasya sthityā tatsthānasaṃkhyāṅkastadadhaḥ sthāpitaḥ | teṣveva saṃsthāṅkāt anena taduparigatāṅkeṣvekamekaṃ parityajyāṅkanyāsaḥ 231 | tadadhaḥsthitamaṅkaṃ muktvā tairūrddhvādhoṅkaiḥ khaṇḍagatasaṃkhyāpaṃktiḥ tadavāntarādikhaṇḍagatapaṃktiśca tairūrddhvādikrameṇa nyastāṅkairhatvā hatvā saṃyojya tadadhaḥsthamaṅkamekañca saṃyojya labdhasaṃkhyāstaduddiṣṭabhedatve ekonāśītitamasaṃkhyabhedo bhavati | evaṃ sarvatra parikalpanīyaṃ | evaṃ kṛte prastāra iti yāvat | vidyā upadiṣṭakramasvarūpeti yāvat | sarvorddhā prathamakhaṇḍe prathamapaṃktistheti yāvat | vīravandite iti devīsambuddhiḥ | sarvādhastāt caramakhaṇḍe caramapaṃktyāmiti yāvat | vilomā pratilomakramā | sā vidyā | madhyasthā sarvādyasarvacaramapaṃktyormadhyastha madhyasthāḥ vyākulakramāḥ bhinnakramāḥ | tābhirvidyābhiḥ | lalitābhedajātāni khaṇḍasvarūpāṇīti yāvat | tadyantroktāni tadyantrapaṭalaproktāni -------------------------------------------- p. 702) nityānityābhidāścāpi tadyantrapaṭaloditāḥ | anyāstu tatra tatraiva draṣṭavyā yatra coditāḥ || 43 || eṣāṃ pañcaprakārāṇāmarthāḥ kīdṛgvidhā matāḥ | samyaktvameṣāṃ kena syāt sarveṣāmapyayatnataḥ || 44 || asamyaktvañca kena syāttatsamyakkaraṇaṃ katham | kāni siddhasya cihnāni kā vā siddhirudāhṛtā || 45 || rekhāḥ ṣaḍālikhettiryyakteṣvadhorddhvā likhet kramāt | ekādaśa tataścakraṃ pañcāśatkoṣṭhakaṃ bhavet || 46 || -------------------------------------------- trayastriṃśe paṭale proktānītyarthaḥ | nityānityābhidāstadyantrapaṭaloditāḥ nityānityāpūjāpaṭale ṣoḍaśe tadyantraprastāre proktāḥ | anyā itaranityāvidyābhidāḥ | tuḥ samuccaye || 43 || eṣāmityādinodāhṛtetyantena ślokadvayena ṣaḍvidhaṃ devīpraśnamupadiśati | tatra eṣāṃ pañcaprakārāṇāṃ mantrāṇāṃ piṇḍakarttarībījamantramālārūpāṇāṃ | arthāḥ sthūlasūkṣmapararūpā iti yāvat | eṣāṃ mantrāṇāṃ | sarveṣāṃ piṇḍādipañcavidhānāṃ | tatsamyakkaraṇaṃ mantrāṇāṃ samyakkaraṇaṃ | siddhasya mantravidyādiṣu | vā samuccaye || 45 || rekhā ityādibhiḥ śivātmana ityantaistribhiḥ ślokairmantrāṇāmakṣaravākyārthajñānārthamakārādikṣakārāntānā. m mātṛkākṣarāṇāṃ pañcabhūtātmakatvapratipādanaparaṃ pañcāśatkoṣṭhaṃ cakraṃ tatra teṣāṃ lekhanakramaṃ bhūtātmakakramañcopadiśati | tatra tiryyagdakṣiṇasavyamityarthaḥ | teṣu divyatvāt tāsvityarthaḥ | rekhāsviti yāvat | adhorddhvadivyatvādadha ūrddhvā ityarthaḥ | rekhā iti yāvat | tatastena lekhaneneti yāvat | tatra cakre | savyādidakṣāntaṃ savyakoṣṭhamārabhya dakṣiṇakoṣṭhāntaṃ | arṇān tattadarṇān bhūtākṣarāṇīti yāvat | anukramādekaikapaṃktyāmekaikabhūtākṣaradaśakakramāditi yāvat | māyāśaktyabhidhaḥ māyeti śaktiriti ca saṃjñitaḥ | sargaḥvisargaḥ visarjanīyasya mūlādhārādavivakṣitapūrvamutpatteḥ | tasmāt kāraṇāttasya visarjanīyasya | atra cakre | śivātmanaḥ śivasvarūpasya śaktyātmana iti yāvat | -------------------------------------------- p. 703) tatra savyādidakṣāntaṃ likhedarṇānanukramāt | prāṇāgnīlāmbukhātmānaḥ paṃktayaḥ pañca kīrttitāḥ || 47 || māyāśaktyabhidhaḥ sargaḥ sarvabhūtātmakaḥ prabhuḥ | tasmāttasyātra vinyāso naikadeśaḥ śivātmanaḥ || 48 || ṇo ru raḥ to prā ma cca vā vī do yo yu ja rnā ra vā | ni rśa nā ptaḥ mā spa śca vyā śa ma tāṃ rṇā da nāṃ ru va || 49 || jaḥ hniḥ ci gni ste rva śu a tiḥ vaḥ khī bhā dyu dā śi pra | ni sa nā ho mā grā śca dā pi tai sā rṇā ma nāṃ ja va || 50 || kūḥ bhūḥ rā rā jyā kṣmā sthi dha lā mī sā trā i bhū ra go | nāṃ tā va mā rṇā nye ni nā maṃ syu thā mā kra nāṃ rya bhau || 51 || kaṃ ri naṃ laṃ vāḥ vā va ja hṛt yaṃ so tha mbu sto ra pā | nā tā va mā rṇā nye ni nā maṃ syu thā pyā kra nāṃ ryya mā || 52 || ca sva ra bhruḥ bhraṃ kha dyu tri yat nyaṃ bho ma vi śū na vyo | ni nā nye sa tā śca mā haṃ ṇāṃ vyo rū me pi ṇa ma kra || 53 || -------------------------------------------- ayamatra viracanākramaḥ | prākpratyagdakṣiṇodak ca kramāt samāntarālamekādaśaṣaṭsūtrāsphālanāt pañcāśatkoṣṭhātmakaṃ cakraṃ vidhāya pratipaṃktikaṃ dakṣiṇasavyarūpakoṣṭhadaśake prāguktakramāt prāṇāgnīlāmbukhākṣarāṇi sabindukāni daśadaśorddhvapaṃktyādhaḥpaṃktiparyyantaṃ kramādvilikhediti || 48 || vāta ityādibhirvyomarūpiṇāmityantairvyākulākṣarakramalikhitaiḥ pañcabhiḥ ślokaiḥ asmiṃstantre samastamantravidyāsvarūpābhidhānasaṅketarūpāṇi bhūtanāmāni pratyekaṃ krameṇa daśa daśopadiśati | tatra varṇānāṃ marutāṃ vāyavyānāmakṣarāṇāṃ daśānāmityarthaḥ | varṇānāṃ taijasāmiti divyatvāttejasāmityarthaḥ | āgneyānāṃ daśānāmakṣarāṇāṃ | rasā ilā divyatvāt na sandhiḥ kṛtaḥ | bhaumānāṃ bhūmisambandhināṃ varṇānāṃ akṣarāṇāṃ | āpyānāmapsambandhināṃ varṇānāṃ | vyomarūpiṇāṃ prāgvat vyomānāṃ varṇānāṃ ākāśātmakānāṃ || 53 || -------------------------------------------- p. 704) etairnābhabhirevātra mantroddhāraḥ kṛtaḥ śive | tasmādatīva gopyāni nāmānyetāni sarvadā || 54 || uktanihnavayogena likhettatra tu pustake | padyamekaṃ vadet karṇe śiṣyasyaivoktarūpiṇaḥ || 55 || ṅkai rṇān khe tta da jā li vṛ taḥ kra yo tya ga sta ma rvya | ryyāt yo ne rbhe ku da ja tai tarṇāśeṣarbhāmasaṃ (?) || 56 || -------------------------------------------- etairityādinā rūpiṇa ityantena ślokadvayena proktānāmeṣāṃ nāmnāmasmiṃstantre mantroddhārakathanaparatvena gopyatvādasya mantrasya ca paramārthābhidhāyitve gopyatvācca parameśvareṇaivāyogyaviṣayatvāsiddhyai ślokākṣarāṇāṃ vyākulakramalekhanaprakāraḥ prastūyate | tatra evāvadhāraṇe | atra tantre | śive iti devīsambuddhiḥ | tasmāt kāraṇāt | uktanihnavayogena anantaravakṣyamāṇaślokoktanihnavaprakāreṇa | tuḥ samuccaye | padyaṃ nihnavarūpārthagarbhamiti yāvat | evāvadhāraṇe | uktarūpiṇaḥ prathamapaṭale caturbhirādyaiḥ saṃyuktaḥ ityādinā trayoviṃśādiślokadvayeneti yāvat || 55 || vṛttetyādinā vyākulākṣarakramālikhitena ślokena gadyapadyabhāṣātmanāṃ sakalasandarbhāṇāmiddhārūpaṃ vyākulīkaraṇasamyakkaraṇayoraikākāramupāyamupadiśati | tatra vṛttajārṇān anuṣṭuvādivṛttotpannākṣarāṇi | aṅkaiḥ akṣarasaṃkhyāsamānasaṃkhyaiḥ | vyatyastakramayogataḥ parasparamiti yāvat | tairaṅkaiḥ | bhedayojane vyākulīkaraṇasamyakkaraṇe | etaduktaṃ bhavati abhīṣṭābhīṣṭavṛttaślokasya pādākṣarapādākṣarasaṃkhyānuguṇamekadvitryādyaṅkān paṃktirūpeṇa vilikhya teṣu dvaudvāvaṅkau parasparasarvamaṅkaṃ bhinnakramaṃ yathā tathā vinyasya tattatkramāṅkagarbhaṃ padyaṃ kṛtvā tena vyākulīkaraṇaṃ samyakkaraṇañca kuryyāditi | tasyodāharaṇamanubruvateti likhyate | anuṣṭubhaḥ pādākṣarāṇyaṣṭau tatsaṃkhyāṅkāḥ paṃktirūpeṇa likhitāḥ | 12345678 | teṣvaṅkeṣu prathamāṣṭamau dvitīyacaturthau tṛtīyaṣaṣṭau pañcamasaptamau ca parasparaṃ vyatyasya jātāḥ kramāṅkāḥ paṃktirūpeṇa likhitāḥ kaṭapayādikrameṇa tattatkramāṅkagarbhaślokaiḥ | -------------------------------------------- p. 705) ślokenānena janayedanantān sampradāyataḥ | nānāvṛttānabhīṣṭārthānnihnavāya tu deśikaḥ || 57 || anuṣṇaśīte vijane susame ramyavigrahe | gṛhe vā maṇḍape sthitvā pīṭhaṃ dhavalitodaram || 58 || vinyasya tasmin pūrṇāyāṃ śubharkṣe vā śubhodaye | kucandanaiḥ kuṅkumairvā daradairvopadeśataḥ || 59 || kṛtvoktaṃ maṇḍalaṃ sārṇaṃ tatrāvāhya yajecchivām | nityaśo mātṛkāṃ japyāt sampradāyānusārataḥ || 60 || -------------------------------------------- devītattvārthagāmī yastatpadāmbujaśekharaḥ | tantre'smin vyākulān ślokānvācayennaiva kevalaḥ || iti || 56 || ślokenetyādinā ślokena tasya ślokasya sampradāyavalānubhāvāt sarvachandaḥsuvṛtteṣu icchānurūpānarthān tattatślokān sandarbhavyākulīkaraṇaparamārthān karttuṃ deśikānāṃ sāmarthyamupadiśati | tatra anena anyonyavyatyāsabhedakrameṇa | anantān ślokān vyākulīkaraṇakramabhedagarbhāniti yāvat | abhīṣṭārthān nihnavāya vyākulīkaraṇakramanihnavārthamarthāntaradyotakānityarthaḥ || 57 || anuṣṇaśītetyādibhiryogata ityantaiścaturbhiḥ ślokairnityāvidyāsiddhasya tantraniṣṇātasya manīṣitadevatātmatvasiddhyai tattaddevatānāmicchānurūpāṇāṃ mantrāṇāṃ nirmāṇaprakāramupadiśati | tatra anuṣṇaśīte | uṣṇaśītadvayarahite | ramyavigrahe hṛdayaṅgame | etadviśeṣaṇacatuṣṭayaṃ manaḥsthirīkaraṇāpekṣayā devatānivāsayogyāpekṣayā ca | vā vikalpe | sthitvā prāṅmukhaḥ iti sampradāyārthaḥ | pīṭhamityasyānantaravakṣyamāṇaśloke vinyasyetyanena sambandhaḥ | dhavalitodaraṃ śvetavarṇānulepaneneti yāvat | tasmin pīṭhe | pūrṇāyāṃ paurṇamāsyāṃ | vā vikalpe | subhodaye śubharāśyudaye śubhagrahodaye ca | asya sampradāyārtho likhyate | iḍāyāmeva pravahataḥ śvāsasya praveśāvasthāyāmiti | kucandanaiḥ raktacandanaiḥ | vā vikalpe | daradaiḥ jātiliṅgaiḥ | vā vikalpe | upadeśataḥ upadeśakramāt śrībhūtalipīnāmiti yāvat | kṛtvoktaṃ maṇḍalaṃ pañcāśatkoṣṭhātmakamuktamaṇḍalaṃ -------------------------------------------- p. 706) evamabda tu sampūrṇebhīṣṭadevāya mantravit | kuryyānmantramabhīṣṭārthagamakaṃ proktayogataḥ || 61 || nabhognivāyuprāyārṇāḥ krūrāḥ kṣobhakarā matāḥ | bhūtoyapracurāḥ saumyāḥ sevyāḥ siddhikarā matāḥ || 62 || eṣāmanyonyasambhedabāhulyādvahavorṇavāḥ | taiḥ tathā bhajanāt siddhāḥ phalanti saikyayogataḥ || 63 || mantrārthāstrividhā jñeyā jñātavyāḥ siddhikāṅkṣibhiḥ | pūjāpaṭalasamproktāstrividhāḥ syurupāsakāḥ || 64 || -------------------------------------------- kṛtvetyarthaḥ | sārṇamityasya pūrvaśloke upadeśata ityanena sambandhaḥ | etaduktaṃ bhavati prāguktaṃ pañcāśatkoṣṭhātmakaṃ cakraṃ vidhāya tatrorddhvādipaṃktipañcake tiryyagrūpeṇa daśakoṣṭheṣu yathopadeśaṃ śrībhūtalipīn kramādvinyasya devīmarccayediti | sampradāyānusārataḥ sabindukamakārādikṣakārāntamanulomakramamakṣaraṃ savisarjanīyaṃ lakārādyakārāntaṃ kṣakāraṃ caivaṃ kramāt pratilomakramañcetyarthaḥ | evaṃ pratidina bhajanajapādinetyarthaḥ | kuryyānmantraṃ mantraṃ racayedityarthaḥ | abhīṣṭārthagamakaṃ vyutpattyādisiddhamārgeṇeti yāvat | proktayogataḥ vakṣyamāṇa mantravīryyasvarūpānusandhāna yogataḥ || 61 || nabha ityādinā svaikyayogata ityantena ślokadvayena sakalamantravyāpakaṃ krūratvaṃ saumyatvaṃ miśratvañcopadiśati | tatra nabho'gnivāyuprāyārṇāḥ ākāśākṣarāgneyākṣara vāyvakṣarapracurā mantrāḥ kṣobhakarā viśvasyeti yāvat | bhūtoyapracurāḥ bhūmyakṣaratoyākṣarapracurā mantrā iti yāvat | sevyā upāsyāḥ sarvaiḥ sarvadā sarvatreti yāvat | siddhikarāḥ abhimatārthasyeti yāvat | eṣāṃ krūrabhūtākṣarāṇāṃ saumyabhūtākṣarāṇāñca anyonyasambhedabāhulyāt anyonyasaṃyogaprakārabhedabāhulyāt | arṇavā mantrāḥ | taiḥ arṇavaiḥ | tathā nijanijakrūrasaumyamiśrādisvabhāvānuguṇaṃ | etaduktaṃ bhavati krūrākṣarāṇāṃ saumyākṣarāṇāñca nyūnādhikayogavaśādvahuvidhabhedā mantrāḥ svaikyayogato bhajanāt siddhāḥ svasvakrūrasaumyamiśrādi svabhāvānuguṇaṃ phalantīti || 63 || mantrārthā ityādibhiḥ iṣṭasiddhidā ityantaistribhiḥ ślokai mantrāṇāṃ sarveṣāmarthālocane -------------------------------------------- p. 707) varṇasyodayaviśrāntipade buddhiniveśanam | ekonyaḥ sarvataḥ siddhavyutpattyarthābhivīkṣaṇam || 65 || vācyavācaka saṃbhedabhāvanādibhirīritāḥ | eṣāṃ pañcaprakārāṇāmaśeṣeṇeṣṭasiddhidāḥ || 66 || mantravīryyaṃ śṛṇu prājñe kathayāmi sukhāspadam | yena jñānānubhūtena jīvanmukto bhavennaraḥ || 67 || -------------------------------------------- prakāratraividhyaṃ tattraividhyena trividhānāmarthānāmupāsakānāmarthālocanaṃ tattat phalañcopadiśati | tatra trividhāḥ siddhādyadhikāribhedāditi yāvat | jñātavyāḥ mantrārthā iti śeṣaḥ | siddhikāṃkṣibhiḥ mantravidyādīnāmiti yāvat | trividhā siddhasādhyasādhakā iti yāvat | varṇasya pratyekaṃ mantrākṣarasyetyarthaḥ | udayaviśrāntipade udayaviśrāntisthāne parāsvarūpe iti yāvat | buddhiniveśanaṃ tadanusandhānāt tādātmyāditi yāvat | ekaḥ artha iti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati sarvamantrāṇāmakṣarasamudāyātmakatvāt tattadakṣarāṇāmapi pratyekaṃ parāsvarūpāditaḥ paśyantyādikameṇodayaṃ teṣāṃ punastādātmyena tasminneva viśrāntyā ca sarvamantrāṇāṃ parāsvarūpameva svarūpamiti siddhairanusandheyamiti | anyaḥ artha iti yāvat | sarvataḥ siddhavyutpattyarthābhivīkṣaṇaṃ vyākaraṇaproktaprakṛtipratyayādivibhedena siddhavyutpattyā tattanmantrārthānusandhānaṃ | etat sādhyaviṣaya ityarthaḥ | vācyavācakasambhedabhāvanaṃ vācyarūpāṇāṃ pañcabhūtānāmavyaktātmakatayā vācakarūpāṇāmakṣarātmanāṃ tadavyaktātmakanāda paramārthaśaktitvācca tādātmyabhāvanamityarthaḥ | etat sādhakaviṣaya ityarthaḥ | īritā itīritāḥ śrīvidyāyā arthā iti yāvat | eṣāṃ mantrāṇāṃ pañcaprakārāṇāṃ piṇḍakarttarībījamantramālāsaṃjñānāṃ iṣṭasiddhidāḥ tadanusandhānena yathoditeneti yāvat || 66 || mantravīryyamityādibhiḥ īrita ityantaistribhiḥ ślokaiḥ sakalamantravidyāgaṇasya bījabhūtasya (jīvabhūtasya) mantravīryābhidhānasya paramārthasya svarūpaṃ tattajjñānena -------------------------------------------- p. 708) tejasāṃ śaktimūrttīnāṃ prapañcasyāpi kāraṇam | guṇatrayamamīṣāñca yat kāraṇamudāhṛtam || 68 || tatsvarūpānusandhānasiddhiḥ samyaktvamīritam | tanmantravīryyamuddiṣṭaṃ mantrāṇāṃ jīva īritaḥ || 69 || -------------------------------------------- teṣāṃ sarveṣāṃ samyakakaraṇañcopadiśati | tatra mantravīryyaṃ mantrāṇāṃ paramārthasvarūpaṃ | prājñe iti devīsambuddhiḥ | sukhāspada paramārthasvarūpalābhāt | yena mantravīryeṇa | jñānānubhūtena kevalaṃ jñānamātramantareṇānubhavaparyyavasāyinā cetyarthaḥ | jīvanmuktaḥ jīvanneva muktaḥ | yāthātmyajñānādasaṅkoca eva muktirityarthaḥ | tejasāṃ somasūryāgnimūrtīnāṃ | śaktimūrtīnāṃ mūrtikāraṇaśaktīnāṃ mūrtīnāñca vāmecchājyeṣṭhājñānakriyāraudrīṇāṃ brahmaviṣṇurudrāṇāmityarthaḥ | prapañcasya jñātṛjñānajñeyarūpasya | apiśabdaḥ samuccaye | kāraṇaṃ bhūtatraividhyasyeti śeṣaḥ | guṇatrayaṃ sattvarajastamāṃsi te yasmin | mūrtīnāṃ prapañcasya ca traividhyaguṇatrayādivat svarūpa ityarthaḥ | amīṣāṃ guṇānāṃ | caḥ samāhāre | anena guṇānāṃ tejaḥśaktimūrtīnāñcetyarthaḥ | kāraṇaṃ prāgvat | udāhṛtaṃ aṣṭāviṃśe paṭale kāraṇaṃ parameśāni tavecchaiva tu kevalamiti | tatsvarūpānusandhānasiddhiḥ sakalakāraṇabhūtecchāśaktyātmanā vidyayā svasya cāpṛthaktvenānusandhānasiddhiḥ | samyaktvaṃ ābhimukhyakaraṇaṃ | jīvaḥ prāṇā | anabhimukhamantrāṇāmakāryyakāratvāt mantravīryyayogajñānamantareṇa mantravidyānāmakāryyakaratvāt | sampradāyāvicchittyarthaḥ tatprakāro nāthājñayā likhyate | prathamaṃ kāmakalādhyānena yogena ṣaṭtriṃśe paṭale vakṣyamāṇaparamārthatayā svayaṃ śaktirbhūtvā śrīvidyāvayavabhūtasakalatejaḥśaktimūrtirguṇairidantāni tatsakalāni tadvadekīkṛtya tadubhayamanuṣṇāśītaṃ vāhyadābhyantaramābhyantarādvāhyamiti kramāt svabuddhyā kṛṣyaikīkṛtya tadātmanā bhajanaṃ mantravīryayojanaprakāra iti | itaranityābhajane kevalahṛllekhāvayavabhūtairitaraṃmantrabhajane praṇavāvayavabhūtairapi prāgvadekīkuryāditi sampradāyaḥ || 69 || -------------------------------------------- p. 709) asamyaktvantu mantrāṇāmayogyakathanena vai | sadā prayogādbhajanādakāle saṃśayādbhavet || 70 || guroravajñayā pāpānniṣiddhācārayogataḥ | devatādrohataḥ sarvaparivādānavasthayā || 71 || asampradāyādajñānādanekabhajanādapi | tatsamyaktvaṃ yena bhavet kāryyaṃ tat pūrvamīritam || 72 || nātidveṣo nātirāgo nātibhogeṣu saṅgatiḥ | nātiśoko nātiharṣo nātisneho na matsaraḥ || 73 || nātivyasanavarttitvaṃ sukhitā kliṣṭakāritā | svadehamātrayātrecchā paracintāvivarjanam || 74 || -------------------------------------------- asamyaktvamityādibhirīritamityantaistribhiḥ ślokairmantravidyādīnāṃ trayodaśavidhāsamyaktvakāraṇaṃ prāguktasamyaktvanigamanasahitamupadiśati | tatra asamyaktvaṃ akāryyakaraṇatvamanyathāphalatvaṃ vā | mantrāṇāṃ mantravidyānāṃ | ayogyakathanena prathamapaṭalaproktalakṣaṇarahitaśiṣyopadeśena | sadā prayogāt nityanaimittikapuraścaraṇabhajanakramamupekṣya kāmato'navarataprayogāt | bhajanādakāle nityanaimittikakāmyeṣu proktakālamupekṣya itarakālabhajanāt | saṃśayāt uktakaratve svābhimataphalapradatve ca | guroravajñayā guroranabhimatānuṣṭhānāt | pāpāt prathamapaṭale viśuddhādiślokatrayoktācāraviparītānuṣṭhānāt | niṣiddhācārayogataḥ tattatpaṭaloktaśiṣyācārasyānyathānuṣṭhānāt | devatādrohataḥ devatābhedapratipatteḥ | sarvaparivādānavasthayā sarvajanaparivādena japādiṣvanavasthayā vā | asampradāyāt anabhijñasya gurorvā patrādiṣu nirīkṣaṇādvā labdhamātrasvarūpāt | ajñānāddevatāgurumantrāṇāṃ paramārthasvarūpasya | anekabhajanānmantravidyādīnāṃ | tatsamyaktvaṃ proktadoṣairanabhimukhamantravidyānāmābhimukhyakaraṇaṃ | kāryyaṃ tattanmantravidyānusandhānamityarthaḥ || 72 || nātidveṣa ityādibhirlakṣaṇamityantaistribhiḥ ślokairmantrasiddhānāṃ ṣoḍaśalakṣaṇānyupadiśati | tatra nātidveṣa ityādinā ślokena sapta siddhacihnāni | nātivyasanavarttitvamityādinā -------------------------------------------- p. 710) ekarūpyaṃ lābhahānyoḥ sadā santuṣṭacittatā | bhoktṛtvaṃ śaktito dānamiti siddhasya lakṣaṇam || 75 || manorathānāmakleśasaṃsiddhiḥ siddhirīritā | rājñaḥ prasādaḥ sarveṣāṃ mānyatvaṃ puṇyasiddhayaḥ || 76 || khyātirvāhanabhūṣādilābhaḥ sucirajīvitam | ārogyamavisaṃvādaḥ sacchiṣyatvaṃ kṛtajñatā || 77 || viṣāṇāṃ jaraṇaṃ jñānaṃ svasthasyāvedanaṃ tathā | pratyakṣāḥ siddhayaḥ proktā manoḥ siddhasya sarvataḥ || 78 || etāḥ syuḥ siddhayaḥ proktāḥ siddhamantrasya sūcakāḥ | siddhamantreṇa karttavyāḥ prayogā nānyathā priye || 79 || narāṇāmiva mantrāṇāṃ devatānāñca pārvati | anyonyavairamastyeva guṇabhūtasamanvayāt || 80 || āgneyānāñca bhaumānāmāpyā mantrāstu vairiṇaḥ | vāyavyānāṃ jalānāñca bhaumānāṃ syāt parasparam || 81 || -------------------------------------------- ślokena pañca siddhacihnāni | ekarūpyamityādinā ślokena catvāri cihnāni proktānigamanañca || 75 || manorathānāmityādibhiḥ priye ityantaiścaturbhiḥ ślokairmantrasiddheścaturddaśavidhatvaṃ prayogeṣu guṇavidhānādikaṃ copradiśati | tatra puṇyasiddhayaḥ cirakālasthāyīni paraprayojanāni yāni karmmāṇi tāni puṇyāni teṣāṃ siddhayaḥ | vāhanabhūṣādītyatrādiśabdo mahārhavastrādiviṣayaḥ | avisaṃvādaḥ dṛṣṭādṛṣṭayoriti yāvat | sacchiṣyatvaṃ svasyeti yāvat | viṣāṇāṃ jaṅgamasthāvarakṛtrimādīnāṃ | jñānaṃ ātmana iti yāvat | manormantravidyāderityarthaḥ | sarvataḥ sarvā ityarthaḥ | nānyathā asiddhamantreṇa na karttavyā iti yāvat | priye iti devīsambuddhiḥ || 79 || narāṇāmityādibhiścakrata ityantaiścaturbhiḥ ślokairmantravidyādīnāmanyonyaṃ sakāraṇaṃ vairamupadiśati | tatra caḥ samuccaye | pārvatīti devīsambuddhiḥ | evāva dhāraṇe | -------------------------------------------- p. 711) strīdaivatyā vairiṇaḥ syuḥ puṃdaivatyasya bhūyasā | strīdaivatyeṣu saumyānāṃ krūrāṇāṃ syāt parasparam || 82 || tathaiva puṃdevatānāṃ tvaritānarasiṃhayoḥ | śastrānuyakṣiṇīnāṃ syādaghorāstrasya cakrataḥ || 83 || mantrāṇāṃ devatānāñca vairīkaraṇamīśvari | kathayāmi śṛṇu prājñe yena lokotisīdati || 84 || vaiṣamyabhajanaṃ puṃsāmajñānādāśayāthavā | tena mantrā devatāśca kruddhā hanyurupāsakam || 85 || tasmāt sarvasya lokasya mantravīryyaṃ hi jīvitam | yanniṣṭhānāmamī doṣā na spṛśanti kadācana || 86 || -------------------------------------------- guṇabhūtasamanvayāt sattvādiguṇānāṃ bhūtānāñca samanvayāt | āgneyānāṃ āgneyākṣarapracurāṇāṃ agnidaivatānāmityarthaḥ | mantravidyādīnāmiti yāvat | caḥ samuccaye | bhaumānāṃ prāgvat | āpyāḥ prāgvat | turavadhāraṇe | vāyavyānāṃ prāgvat | caḥ samuccaye | bhaumānāṃ prāgvat bhaumākṣarapracurāṇāṃ bhūmidaivatānāñca | syāt vairamiti yāvat | strīdaivatyā mantravidyādaya iti yāvat | puṃdaivatyasya mantravidyāderiti yāvat | strīdaivatyeṣu mantravidyāsviti yāvat | saumyānāṃ prāgvanmantrādīnāṃ | krūrāṇāṃ prāgvat | syāt vairamiti yāvat | tathā krūrāṇāṃ saumyānāñca parasparaṃ vairaṃ syāditi yāvat | evāvadhāraṇe | tvaritānarasiṃhayoḥ parasparaṃ vairaṃ syāditi yāvat | śāstrānuyakṣiṇīnāṃ vairamiti | cakrataḥ sudarśaneneti yāvat || 83 || mantrāṇāmityādibhiḥ kadācanetyantaistribhiḥ ślokairupāsakadoṣairmantrāṇāṃ devatānāṃ ca vairīkaraṇaṃ teṣāmanarthaprāptiṃ tatparihāropāyañcopadiśati | tatra prājñe iti devīsambuddhiḥ | yena vairīkaraṇena | vaiṣamyabhajanaṃ anudinabhajanakramabhedādadhikakṣudrādibhāvabhedādveti yāvat | ajñānāt paramārthasvarūpasyeti yāvat | āśayā phaleṣviti yāvat | tena vaiṣamyabhajanena | caḥ samuccaye | tasmāt kāraṇājjīvitaṃ adhiṣṭhānamiti yāvat | yanniṣṭhānāṃ divyatvānmantravīryaniṣṭhānityarthaḥ || 86 || -------------------------------------------- p. 712) guroḥ śuśrūṣayā kāle dīkṣayā labdhamādarāt | tadājñayā bhajedekarūpaṃ mantraṃ svasiddhaye || 87 || anyathā sādhakaṃ hanyācchastreṇa riputo bhayāt | dāridryāddīrgharogādvā vyasaneṣvatisarjanāt || 88 || yo yo mantrastasya tasya varṇauṣadhivinirmmitā | tattadvarṇotthasaṃkhyābhirgulikā mantrasiddhidā || 89 || tayābhiṣekastaddhāraṇaṃ tatsvādastadvilepanam | tatpūjā ca tathā siddhilābhāya syānna cānyathā || 90 || -------------------------------------------- gurorityādinātisarjanādityantena ślokadvayena gurumantradevatānāṃ samyagbhajanakramamupadiśati | tatra guroḥ sata ityarthaḥ | kāle dvitīyapaṭale sthire ityādinā catvāriṃśādiślokadvayena prokte iti yāvat | dīkṣayā abhiṣekakaṭākṣādiprakāreṇa iti yāvat | ādarāt guruśiṣyayorityarthaḥ | tadājñayā nāthājñayā | ekarūpaṃ anudinamiti yāvat | hanyāddevateti yāvat | riputaḥ ripoḥ bhayāt | yena kenacidvyājena hanyāt navā kevalabhayāt | vā vikalpe | vyasaneṣu stryādiṣu saptastrityarthaḥ || 88 || yo ya ityādinā ślokena sakalatantroktamantravidyādīnāṃ samyak siddhikaramakṣarauṣadhigulikārūpaṃ prastauti | tatra tasya mantrasyeti yāvat | varṇauṣadhivinirmitā guliketi yāvat syādityarthaḥ || tattadvarṇotthasaṃkhyābhiḥ tattanmantreṣvekaikākṣarasya yāvatyo yāvatyaḥ parivṛttayastāvantībhistadakṣarauṣadhīnāṃ aṃśasaṃkhyābhiriti yāvat | gulikā mantrasiddhidā tattanmantrasiddhidā ityarthaḥ || 89 || tayetyādinā ślokena gulikāviniyogakramamupadiśati | tatra tayā gulikayā | taddhāraṇaṃ gulikādhāraṇaṃ | tatsvādaḥ tadgulikābhakṣaṇaṃ | tadvilepanaṃ tadgulikāvilepanaṃ | tatpūjā tasyāṃ pūjā tayā pūjā ca | tathā siddhilābhāya prāguktalakṣaṇasiddhilābhāya | na cānyathā na saṃśaya ityarthaḥ | asmin śloke prathamapāde tvekākṣarādhikyakaraṇaṃ divyatvāt || 90 || -------------------------------------------- p. 713) sitarakte candane ca māṃsī pippalakastathā | lajjātukā śikhiśikhā darbhāḥ pātalabhṛṅgakau || 91 || śrīdevīti samuddiṣṭā vāyuvarṇauṣadhāni vai | kramāddaśānāṃ varṇānāṃ taiḥ kuryāttattadarccanam || 92 || laghuścandro muro vilvodumbaraḥ plakṣakasthathā | kṛṣṇaśaṅkhaprasūnañca citrāphāntā iti kramāt || 93 || vahnivarṇoṣadhāni syuḥ patraṃ sargasya kīrttitam | taisteṣāmarcanaṃ kuryyādgurupādārccane rataḥ || 94 || uśīrakuṣṭhau cauraguhe aśmarīkāgnimanthakau | rohiṇastulasī potrī sadāmadreti ca kramāt || 95 || bhūmervarṇauṣadhānyuktānyebhisteṣāṃ samarccayet | tattatkāryyārthasaṃsiddhyai kuryyāt sadgurudakṣiṇām || 96 || salilaṃ ghusṛṇaṃ granthiparṇī śoṇatṛṇaṃ tathā | kuśo vṛhatī drulatā dūrvvā lakṣmīriti kramāt || 97 || śrīdevīti jalārṇānāmauśadhāni krameṇa vai | teṣāṃ samarccanaṃ kuryyādoṣadhairebhirādarāt || 98 || -------------------------------------------- sitetyādibhiḥ siddhayaḥ ityantairdaśabhiḥ ślokairakārādikṣakārāntānāma kṣarāṇāmetattantroditapañcabhūtakrameṇa varṇānāṃ daśadaśauṣadhavidhānānyupadiśati | tatra sitarakte candane sitacandanaṃ raktacandanaṃ ca | pippalaḥ aśvatthaḥ | lajjātukā kumbhicandanī | tairauṣadhaiḥ tattadarccanaṃ tattadakṣarāṇāṃ tattaddevatānāñcārccanametat | laghuḥ aguruḥ | vilvodumbaraḥ atra divyatvāt vilva udumbara iti padacchedaḥ | sargasya visarjanīyasya asya bhūtākṣarānantarbhūtatvāt pṛthaggrahaṇaṃ | kṣakārasya kakāraṣakāra yogātmakatvāt pṛthagauṣadhamanuktaṃ ca | teṣāṃ prāgvat | potrī vārāhī muśalītyarthaḥ | ebhirauṣadhaiḥ | teṣāṃ prāgvat | tattatkāryyārthasaṃsiddhyai tattatkāryyārthasiddhyarthaṃ | -------------------------------------------- p. 715) kakkolañca tathā rocanākalakiṅkaka (?) | siṃhī dundūkayugalamapāmārgāñjaliḥ saha || 99 || ityuktrāni khavarṇānāmauṣadhāni krameṇa vai | taisteṣāmarccanaṃ kuryyāttattatkāryyārthasiddhaye || 100 || sadāśivamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate paścastriṃśat paṭalam paripūrṇam || 35 || -------------------------------------------- * kakkola rocanayā lavaṅgodarapuṣpikā iti vā | añjaliḥ añjalikarī prasāriṇī | tairauṣadhaiḥ | teṣāṃ prāgvat | kakkoletyādi ślokasyāntapādasyākṣarādhikyakaraṇaṃ divyatvāt | atrauṣadhānāmavyākhyātāni nāmānyārādhyamukhādavagantavyāni | tatra yathāsiddhi prāguktavidhānenetyarthaḥ || 100 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ nityānāṃ svātmatvavāsanāyāstattadvidyāsvarūpabheda prakāraprastārādikasya svarūpaprakāśanaparaṃ pañcatriṃśapaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 35 || oṃ tatsat || vyākhyāna granthasaṃkhyāḥ - pañcatriṃśe tu paṭale yantrāṣṭakamudīritam | saptādhikā ca navatiḥ vyākhyāgranthāḥ śatatrayam || ṣaṭtriṃśapaṭalam | atha ṣoḍaśanityānāṃ vidhānāni tvayādhunā | kathitāni mayā tāni śrutāni ca maheśvara || 1 || tāsāṃ te me tathānyeṣāṃ daivatānāṃ yathārthataḥ | svarūpaṃ kiṃ kathaṃ viśvaṃ kimākārañca dṛśyate || 2 || -------------------------------------------- pūrvasmin pañcatriṃśe paṭale ṣoḍaśanityānāṃ saparivārāṇāṃ svātmatve vāsanādikamupadiśyānantaraṃ ṣoḍaśanityāvidyāsiddhānāṃ tattat paramārthasvarūpādikamupadiśati | atha ṣoḍaśetyādimadaṃśaka ityantaślokaśatarūpeṇa ṣaṭtriṃśena paṭalena | tatra atha ṣoḍaśetyādibhiḥ sadā ityantairdaśabhiḥ ślokaistantroktārthanigamanapuraḥsaraṃ viṃśatividhaṃ praśnaṃ taduttarasya vakṣyamāṇasya stavanaṃ svasvarūpatastasyopakaratvañcopadiśati | atha ṣoḍaśetyādinā ślokena tantroktārthāna devī nigamayati | tatra tāni vidhānāni | caḥ samuccaye | maheśvaretīśvara sambuddhiḥ || 1 || tāsāmityādinā ślokena paramārthasvarūpaṃ tatsvarūpaprakāśopāyaṃ paramārtha svarūpasya prakāśakāraṇañca devī pṛcchati | tatra tāsāṃ ṣoḍaśanityānāṃ | tena tava śivasya | atra tacchabdena nityānugrahātmakatvaṃ guruṃ macchabdenānādimāyākalpita tvādanugrāhyaṃ śiṣyaṃ pratyupalakṣayatīti | [yat yasmāt guroriti yāvat ?] me mama devyāḥ śiṣvabhūtāyāḥ | anyeṣāṃ sakalavedāgameṣūpadiṣṭasvarūpāṇāṃ | yathārthataḥ svarūpāṅgaṃ paramārthasvarūpaṃ kimiti yāvat | eṣaḥ prathamaḥ praśnaḥ | anantaraṃ paramārthasvarūpaprakāśopāyaṃ pṛcchati | kathamiti dvitīyaḥ praśnaḥ | viśvaṃ kimākārañca dṛśyate ityanenaitaduktaṃ bhavati | paramārthasvarūpasyaiva prakāśo yujyate tathāpyaparamārthasvarūpaṃ viśvaṃ gaganakusumādivat saṃjñāmātramantrareṇaiva dṛśyate tat kimākāramiti | eṣa tṛtīyaḥ praśnaḥ || 2 || -------------------------------------------- p. 716) prāṇināṃ puṇyapāpāni kiṃrūpāṇi ca kaistathā | teṣāṃ janmāni kena syuḥ kā muktiḥ saṃsṛtiśca kā || 3 || kasya muktiḥ kathaṃ bandhaḥ kena tasya ca mocanam | kiṃ mūlaṃ saṃsṛterasyāḥ kāni tattvāni kā ca dhīḥ || 4 || kānīndriyāṇi ke prāṇāḥ ko jīvaḥ kaḥ parastathā | kaḥ kālaḥ ke grahāḥ sarvaṃ yathāvanme vada prabho || 5 || yena vedaiśca śāstraiśca purāṇairāgamairapi | kathyate tat sphuṭaṃ brūhi nātisaṅkocavistaram || 6 || -------------------------------------------- prāṇināmityādinā ślokena prāṇināṃ puṇyapāpairasambandhaṃ tat puṇyapāpasvarūpaṃ janmakāraṇaṃ muktisvarūpaṃ janmakāraṇasvarūpaṃ saṃsṛtisvarūpañca pṛcchati | tatra prāṇināṃ sambandhe ṣaṣṭhī | kiṃrūpāṇi kiṃrūpeṇeti yāvat | etaduktaṃ bhavati prāṇināṃ puṇyapāpātmakatvaṃ kena yujyate iti caturthaḥ praśnaḥ | kaiḥ karmmabhiriti śeṣaḥ | tathā puṇyapāpatvamiti yāvat | iti pañcamaḥ praśnaḥ | teṣāṃ prāṇināṃ | kena kāraṇeneti ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ | kāmuktiriti saptamaḥ praśnaḥ | saṃsṛtiśca kā ityaṣṭamaḥ praśnaḥ || 3 || kasyetyādinā ślokena praśnaṣaṭkaṃ | tatra tasya bandhasya | caḥ samuccaye || 4 || kānītyādinā ślokena praśna ṣaṭkaṃ | tatra kaḥ parastathā vastuto jīvapadādhikaḥ kaḥ para iti yāvat | sarvaṃ viṃśatividhān pṛṣṭānarthāniti yāvat | yathāvat yathārthaḥ me nityānugrāhyāyā antevāsinyā iti yāvat | prabho itīśvara sambuddhiḥ || 5 || yenetyādinā ślokena dṛṣṭārthānāṃ vedaśāstrairapi sambādi sphuṭakathanaṃ prārthayati | tatra yena prakāreṇeti yāvat kathyate | yadi viśeṣaḥ tat svarūpaṃ sphuṭaṃ anubhavayogyaṃ nātisaṅkocavistaraṃ atisaṅkocātivistārābhyāṃ jñātumaśakyatvāt || 6 || -------------------------------------------- p. 717) yattvayā viṃśatividhaḥ kṛtaḥ praśnaḥ śive'dhunā | teṣāmuktakrameṇaiva kathayāmi tavottaram || 7 || yairuttaraiḥ svasvarūpaṃ jñāyate samyagañjasā | yadito'nyatra sarvatra proktaṃ nihnavacakrataḥ || 8 || atrāñjasā procyate taddurvacaṃ tu nidarśanaiḥ | tairmmayoktakramājjitvā durjayāṃ vāsanāṃ śanaiḥ || 9 || satyaśuddhasphuṭāśeṣasphurattātmā bhaveddhruvam | guhyaṃ rahasyaṃ paramaṃ gopayet sarvataḥ sadā || 10 || -------------------------------------------- yattvayetyādibhiḥ sadā ityantaiścaturbhiḥ ślokaiḥ pṛṣṭārthakathanapīṭhikāpuraḥsaraṃ tadanubhāvaṃ tadupakaratvañcopadiśati | tatra yat iti hetoḥ | śive iti devīsambuddhiḥ | teṣāṃ praśnānāṃ | evāvadhāraṇe | kathayāmi tasmāditi śeṣaḥ | yairuttarairvakṣyamāṇairiti yāvat | svasvarūpaṃ paramārthasvarūpaṃ | labhyate prakāśate | samyak anubhāvayogyaṃ | añjasā yathāvat | yat hetoḥ | itastantrāditi śeṣaḥ | anyatra sarvatra itareṣu tantreṣu vedeṣu ceti yāvat | nihnavacakrataḥ atirahasyatvāditi yāvat | atra asmiṃstantre | añjasā prāgvat yathāvat | tat svarūpaṃ | dūrvacaṃ vācāmaviṣayam | turviśeṣe | nidarśanaiḥ tattatprakāśanaparairiti yāvat | tairuttaratvenopadeṣṭavyairarthaiḥ | uktakramādvakṣvamāṇopāyayoranyatareṇeti yāvat | durjayāṃ anādisiddhatvāt | śanaiḥ kālakramāt abhyāsavalādityarthaḥ | satyaśuddhasphuṭāśeṣasphurattātmā satyatvaṃ paramārthatayā śuddhatvamalepakatvāt aśeṣasphurattātvaṃ tattadātmakatvena bhāsamānatvāt | atrātmaśabdaścaturṣvapi yojanīyaḥ | etaduktaṃ bhavati | sādhako dvitīyapraśnasyottaratvena vakṣyamāṇopāyayoranyatareṇa durjayāṃ vāsanāṃ śanairjitvā satyaśuddhasphuṭāśeṣasphurattātmā bhavediti | guhyaṃ guhāyāṃ nihitaṃ antaḥprakāśamānatvāt | rahasyaṃ kevalaṃ gurukaṭākṣādeva labhyatvāt | paramaṃ svavyatiriktābhāvāt | gopayet abhaktebhya ityarthaḥ | sarvataḥ prakārata iti yāvat || 10 || -------------------------------------------- p. 718) yajajñānamidamo jñānaṃ yajjñānamahamastathā | dvayorapi ca yajjñānaṃ tajjñānaṃ viddhi me vapuḥ || 11 || tāsāṃ tava tathānyeṣāṃ caitanyātma yathārthataḥ | lābhādevaṃ vāsanāyā vināśādanyathā tathā || 12 || sthiraḥ svātmaprakāśaḥ syānnityo'pratibhaṭo mahān | nityāhṛdayasaṃproktasphuṭopāyena vā bhavet || 13 || -------------------------------------------- yajjñānamityādinā yathārthata ityantenādhyarddhena ślokena prathamapraśnasyottaratvena paramārthataḥ svarūpamupadiśati | tatra yajjñānaṃ vāṅmanasayoraviṣayaṃ caitanyaṃ | idamo jñānaṃ idamaḥ pratītiryajjñānaṃ prāgvat | ahamastathā ahamaḥ pratītiriti yāvat | atra tathā ityasya kākākṣinyāyena pūrvatra paratra ca sambandhaḥ | tathā tasmāddvayoridantāhantayormamedamasyāhaṃ idamevāhamahamevedamityādi pratītisambandha iti yāvat | api ca kiñceti yāvat | tajjñānaṃ vāṅmanasayoraviṣayaṃ jñānaṃ viddhi vijijñāsasva iti yāvat | me śivasya guroḥ | yathārthataḥ yathāsvarūpata iti yāvat | etaduktaṃ bhavati prataptalohe niravayavavat vyāptaviśvasya caitanyasya bhūtendriyādiyogātmakeṣu deheṣu buddhyātmanopalabdhisthānātmakaṃ taddehamātramahamiti taditi tadvyāptijñānaṃ viśvamidamiti | kiñca mamedamityādyākāreṇa tayordvayoranyonyasambadhaṃ cānusandadhāti | tatra tatra tattadākārajñānatayā yaccaitanyamātrameva sphurati taccaitanyaṃ yathārthato me vapurvviddhīti | tāsāṃ ṣoḍaśanityānāṃ | anyeṣāṃ devatānāmiti yāvat | caitanyātma caitanyasvarūpaṃ vapuriti śeṣaḥ || 11 || lābhādityādinā bhavedityantenārddhādyena ślokena dvitīyapraśnasyottaratvena paramārthasvarūpaprakāśasyopāyaṃ tantrāntaraproktopāyāntarañca nigamanasahitamupadiśati | tatra evaṃ vāsanāproktaprakāreṇa samastabhedeṣu caitanyasvarūpamātrānusandhānaṃ | vāsanāyāḥ vināśādanyathā tathā ata eva durvāsanāyā vināśāditi yāvat | sthiraḥ kaṭakamukuṭādivikāreṣu kanakasattāmātraprakāśavaditi yāvat | nityaḥ kālānavacchedāt | apratibhaṭaḥ satyatvāt | mahān deśānavacchedāt | nityāhṛdayasaṃproktasphuṭopāyena nityāhṛdayamiti ṣoḍaśanityātantreṣu kasyacittantrasya -------------------------------------------- p. 719) śabdasya bhuddherdvairūpyāt prapañcasya ca dṛśyate | dvairūpyamanayoruktaṃ satyāsatyasama(maya)tvataḥ || 14 || tenaiva prāṇināṃ puṇyapāpakarmmasu varttanam | yathātmajānato'rtheṣu vyāpāraḥ puṇyasaṃjñakaḥ || 15 || anartheṣvarthasaṅkalpaḥ pāpākhyo manasā tathā | janmāni nānārūpāṇi yairnityaṃ kleśabhājanam || 16 || -------------------------------------------- nāma tasmin proktasphuṭāpāyena | vā vikalpe | bhavet svātmaprakāśa iti yāvat | etadupāyasyādyupaskaratvāt ārādhyamukhādavagantavyam || 13 || śabdasyetyādinā ślokena tṛtīyapraśnottaratvena prapañcaprakāśasya kāraṇādikamupadiśati | tatra dvairūpāt ubhayātmakatvāt | ityanenottaratra viṃśapraśnasyottarakathanaprasaṅgāt prapañcasya vakṣyamāṇasvarūpaṃ smārayati | caḥ samuccaye | anayoḥ śabdabuddhyoḥ paramārtharūpe aparamārtharūpe ca samapravṛttitvāt | etaduktaṃ bhavati paramārthavadaparamārthopi śabdabuddhyoḥ pravṛttasyaiva prapañco nāmarūpābhyāṃ prakāśate iti || 14 || tenaivetyādinārddhena caturthapraśnasyottaratvena prāṇināṃ puṇyapāpātmakaprakāraṃ tadaparamārthakathana puraḥsaramupadiśati | tatra tena śabdabuddhyārdvairūpyeṇa | evāvadhāraṇe | prāṇināṃ sambandhe ṣaṣṭhī | vartanaṃ vyāpāraḥ | etaduktaṃ bhavati śabdavuddhyārdvairūpyeṇa puṇyapāpakarmasu varttanameva prāṇināṃ puṇyapāpātmakatvamiti || 15 || yathetyādinā bhājanamityantenārddhādyena ślokena pañcamaṣaṣṭhapraśnayoruttaratvena puṇyapāpakarmasvarūpaṃ prāṇināṃ janmakāraṇañcopadiśati | tatrārtheṣu śabdāditanmātrāsu | vyāpāraḥ indriyāṇāmiti yāvat | etaduktaṃ bhavati yārthārthyavido viṣayeṣu tanmātrāsvarūpamātrāṅgīkārāttenaivāsaṅgācca tasya tattadviṣayeṣvindriyāṇāṃ vyāpāraḥ puṇyasaṃjño bhavatīti | anartheṣu arthāḥ śabdādayaḥ teṣu tanmātrāpratipattimātramantareṇa putrādibhāvā anarthāsteṣu | arthasaṃkalpaḥ yāthātmyabuddhiḥ | manasā ityasya arthasaṃkalpa ityanena pūrvatra sambandhaḥ | etaduktaṃ bhavati viṣayeṣu śabdāditanmātrāmātrapratipattimantareṇa putramitrakalatrāditvena teṣu manaḥsaṃyoga eva pāpasaṃjño bhavatīti | tathā ayathātmajñāneneti yāvat | nānārūpāṇi jarāyujādirūpāṇi | -------------------------------------------- p. 720) yāthārthye jñānamarthānāṃ muktistadviparītatā | saṃsṛtirmmocanaṃ buddhervvāsanā vandha īritaḥ || 17 || karmmakṣayāt sadgurostu kaṭākṣoktivimarśataḥ | mocanaṃ sarvajantūnāṃ netaraiśca kadācana || 18 || -------------------------------------------- yaiḥ rūpabhedaiḥ | nityakleśabhājanaṃ tattadrūpeṣvahaṃ mitramahaṃ śatrurityādibhāvavat | etaduktaṃ bhavati yathā śrotrendriyasya śabda eva viṣayaḥ tvagindriyasya sparśaḥ cakṣurindriyasya rūpaṃ rasanendriyasya rasaḥ ghrāṇendriyasya gandhaḥ ākāśasya guṇaḥ śabdaḥ vāyoḥ śabdasparśau agneḥ śabdasparśarūpāṇi jalasya śabdasparśarūparasāḥ bhūmeḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ tasmāt śabdāditanmātrā eva bhūtāni bhūtānyevānyonyasaṃyogaviśeṣāt jarāyujāṇḍajasvedajodbhijjātmakatvenotpattipariṇāmakṣayavikāranāśātm akāni rūpāṇi tānyeva nānārūpāṇi janmāni bhavanti | tattadrūpeṣu svātmādyabhimānāttatsvabhāvasiddhairvikārairduḥkhānyanubhavantīti || 16 || yāthārthyetyādinā ślokena saptamādidaśamāntānāṃ caturṇāṃ praśnānāmuttaratvena mukteḥ saṃsṛteḥ buddhermocanasya vandhasya ca svarūpāṇyupadiśati | tatra yāthārthye jñānamarthānāṃ muktiḥ ghaṭaśarāvādivikāreṣu mṛtsnāmātrajñānavaddṛśyamānavividharūpeṣu citsattāmātrapratipattirmuktiriti yāvat | tadviparītatā ayathātmajñānamiti yāvat | mocanaṃ buddheḥ ayathātmajñānasya buddhidharmatvāt | vāsanā bandhaḥ ayathātmajñānamanādidurvāsanayaiveti yāvat || 17 || karmakṣayādityādinā ślokenaikādaśapraśnasyottatvena muktipradātāraṃ muktiprakāraṃ copadiśati | tatra karmmakṣayāt ajñānakāryatvāt karmaṇaḥ kāraṇakāryyayorabhe dopacārāt ajñānakṣayāditi yāvat | sadgurorityatra sattvamasmiṃstantre dvitīyapaṭale viracyetyādibhirekaṣaṣṭitamādyekādaśabhiḥ ślokaiḥ proktavidhānāt kṛta pūrṇābhiṣekatvamasmin paṭale proktaparamārthasvarūpe sthairyyañca | gurutvaṃ prathame paṭale sundara ityādinaikonaviṃśacchokena proktalakṣaṇasampūrṇatvaṃ | turavadhāraṇe | kaṭākṣoktivimarśataḥ kaṭākṣā viṃśe paṭale sarvāsāmityādibhirekacatvāriṃśādinavabhiḥ ślokaiḥ proktatrividhaprakāreṣvanyatamaḥ uktiḥ śrīvidyāyāścāsmin paṭale proktaparamārthasvarūpasyopadeśaḥ vimarśastu proktapraśnottaraprakāreṇa śivasvarūpānusandhānaṃ tasmāt kaṭākṣoktivimarśairiti yāvat | [proktapraśnottaraprakāreṇa -------------------------------------------- p. 721) saṃsṛteḥ kandamuditamavivekaḥ paro mahān | yadāyattamidaṃ jīvabhuvanaṃ parivarttate || 19 || tattvāni tattvānyuktāni sarvaiḥ sarvatra sarvadā | jñātṛjñānajñeyamayānyanyathānyāni sarvadā || 20 || kā ca dhīriti yat pṛṣṭaṃ taddurvacamapi sphuṭam | kathayāmi śṛṇu prājñe yadāyattā ca viṃśatiḥ || 21 || -------------------------------------------- śiṣye yā svarūpānusandhānaṃ tasmāt kaṭākṣoktivimarśairiti yāvat |] etaduktaṃ bhavati bhūtayogaviśeṣamātradeheṣu citsphuraṇavaśādeva jantutvabuddhiḥ | tadvikārādeva dehagatāhantā avasthā buddhīndriyāṇāṃ vyāpārāḥ puṇyapāpāni manaḥprāṇadehānāṃ dharmāstatphalāni | etasya sarvasya sadgurukaṭākṣopadeśavimarśairaparamārthatvāt sarvajantūnāṃ mocanaṃ sambhavatīti | itarairupāyairiti yāvat | kadācana yāvadāhūtasaṃplavamiti yāvat || 18 || saṃsṛterityādinā ślokena dvādaśapraśnasyottaratvena saṃsṛteḥ paramakāraṇaṃ tatsvarūpaṃ tadvaibhavañcopadiśati | tatra kandaṃ divyatvāt kandaḥ paramakāraṇamityarthaḥ | avivekaḥ dehātmavivekābhāvaḥ | paro divyatvāt | mahān brahmādistambānteṣu sakalajantuṣu saṃtanyamānatvāt | yadāyattaṃ yat yasya parādhīnaṃ avivekaparādhīnamiti yāvat | jīvabhuvanaṃ jīvalokaḥ | parivarttate janmajarāmaraṇādyāvṛttibhrāntirūpeṇeti yāvat || 19 || tattvānītyādinā ślokena trayodaśapraśnasyottaratvana svarūpavimarśasādhanabhūtānāṃ jñātṛjñānajñeyānāṃ trayāṇāṃ tattvātmakaṃ taditarasvarūpāṇāṃ atattvātmakatvañcopadiśati | tatra tattvā na saṃjñayeti yāvat | tatvāni satyāni caitanyasya tādātmyena sphuraṇatvāt | sarvairāgamādibhiriti yāvat | sarvatra sarvadeheṣviti yāvat | jñātṛjñānajñeyamayāni jñātṛjñānajñeyātmakāni | anyathā anyāni taditarātmakatvena pratītāni anyāni asatyānīti yāvat || 20 || kā ca dhīrityādibhirvigrahamityantaiḥ saptadaśabhiḥ ślokaiścaturddaśapraśnasyottaratvena buddheḥ saptādhikaśataguṇāṃstadanubhāvañcopadiśati | tatra tadvastuṣviti śeṣaḥ | -------------------------------------------- p. 722) manobuddhirahaṅkāracittamityādi nāmabhiḥ | vastubhedādabhedācca yaduktaṃ sarvataḥ sadā || 22 || tadekamakṣayaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ durjñamatisphuṭam | viṣamañca samaṃ viśvaṃ viśvātītamanāmayam || 23 || arūpaṃ sarvarūpañca sarvakleśakaraṃ haram | sarvatṛṣṇākaraharaṃ sarveṣāṃ sarvataḥ sadā || 24 || sattvarūpaṃ rajorūpaṃ tamorūpamatanmayam | saṃsārarūpamurttīrṇavigrahaṃ susthiraṃ calam || 25 || apāpaṃ pāparūpañca jīvarūpaṃ parātmakam | atīndriyaṃ cendriyātmānirdeśyaṃ (vaṃ) sarvadaivatam || 26 || -------------------------------------------- durvacaṃ vācamaviṣayatvāt | sphuṭaṃ anubhavayogyaṃ | prājñe iti devīsambuddhiḥ | viṃśatiḥ praśnānāmiti yāvat | ityādītyatrādiśabdena proktanāmacatuṣṭayasya dhīprajñādivat paryyāyamātratvaṃ kathayati | yadityasya vastvitthanenānvayaḥ | sarvvata āgamāditaḥ || 22 || tadityādinā ślokenaikādaśaguṇāḥ | tatra tadvastu ekaṃ svarūpamiti yāvat | akṣayaṃ cidupalambhātmakatvāt | sthūlaṃ viśvavyāpteḥ | sūkṣmaṃ pipīlikādisūkṣmadeheṣvapyatyantasphuraṇarupatvāt | dujñaṃ durjñeyaṃ atīndriyatvāt | atisphuṭaṃ jñānasvarūpatvāt | viṣamaṃ vakṣyamāṇavaividhyāt | samaṃ sakalajantuṣu vaividhyasāmyāt | viśvaṃ tādātmyāt | viśvātītaṃ yathārthata iti yāvat | anāmayaṃ aśarīratvāt || 23 || arūpamityādinā ślokena ṣaḍguṇāḥ | tatra sarvakleśakaraṃ haraṃ divyatvāt sarvakleśakare sarvakleśaharamiti ca | sarvatṛṣṇākaraharaṃ sarvatṛṣṇākaraṃ sarvatṛṣṇāharañca | sarveṣāṃ prāṇināmiti yāvat | sarvataḥ prakārata iti yāvat || 24 || sattvetyāditā ślokena daśa guṇāḥ | tatra atanmayaṃ nirguṇamiti yāvat || 25 || apāpamityādinā ślokenāṣṭaguṇāḥ | tatra apāpaṃ puṇyarūpamiti yāvat || 26 || -------------------------------------------- p. 723) sarvakṣobhātmakaṃ sarvaśāntirūpañca nirddayam | sadayañcāvivekātma vivekaparamārthakam || 27 || uttārakaṃ pātanakṛdbhaṅgarūpaṃ jayātmakam | śokātmakañca niḥśokaṃ sakautukamakautukam || 28 || nirudyamaṃ sadodyuktaṃ sāvalepamagarvakam | amarśarūpamakṣobhyaṃ sarvakṣobhyaṃ sukhāsukham || 29 || krodhalobhamadadrohamātsaryyakāmavigraham | aspṛṣṭaṣaḍguṇaṃ ṣaṇḍaḥ vanitā puruṣastathā || 30 || apakṛṣṭaṃ tathotkṛṣṭaṃ svacchākāraṃ tathāvilam | agādhamatigambhīramudāraṃ kṛpaṇantathā || 31 || bhāgyarūpamabhāgyātma nirbhayaṃ sabhayaṃ tathā | anicchamicchārūpañca kātaraṃ vīravigraham || 32 || nirddoṣaḥ sarvadoṣātmā sarvavinmūḍhavigrahaḥ | saṅkocarūpaḥ sarveṣāṃ tathā sarvaprakāśakaḥ || 33 || -------------------------------------------- sarvetyādinā ślokena ṣaḍguṇāḥ | tatra vivekaparamārthakaṃ vivekaparamārthasvarūpam || 27 || uttārakamityādinā ślokenāṣṭaguṇāḥ | tatra bhaṅgarūpaṃ parājayarūpam || 28 || nirūdyamamityādinā ślokenāṣṭaguṇāḥ | tatra sukhāsukhaṃ sukharūpaṃ duḥkharūpañceti || 29 || krodhamityādinā ślokena pañcadaśa guṇāḥ | tatra aspṛṣṭaṣaḍguṇaṃ krodhādiṣaḍguṇarahitam || 30 || apakṛṣṭamityādinā ślokenāṣṭaguṇāḥ | tatra agādhaṃ duravagāhaṃ || 31 || bhāgyemityādinā ślokenāṣṭaguṇāḥ || 32 || nirddoṣa ityādinā ślokenāṣṭaguṇāḥ | tatra sarvadoṣātmā vātāditridoṣātmā sarveṣāṃ prāṇināmiti yāvat || 33 || -------------------------------------------- p. 724) asteyarūpasteyātma vaśyo'vaśyaścaro mṛduḥ | sarasaṃ virasaṃ krūraṃ saumyaṃ tairbahubhistu kim || 34 || tvanmayī dhīḥ samākhyātā manmayī cidudīritā | ubhayaikyādvivekātma jīvo'nyastadvivekavān || 35 || tasyāstu buddheryo vetti yāthātmyaṃ vikṛtīrapi | sāmarthyaṃ svāvibheditvaṃ siddhe prāpyaphalāni ca || 36 || yogī jño brahmavijñānī śivayogī tathātmavit | tenaiva vihitaṃ sarvaṃ prapañcātmaikyavigraham || 37 || svātmanastu mano vṛttyā viṣayagrahaṇāya vai | sṛṣṭāni bhūtaśaktyātmavigrahāṇīndriyāṇi tu || 38 || -------------------------------------------- asteyamityādinā ślokena daśa guṇāḥ | tatra avaśyaḥ svatantaḥ | tairguṇaiḥ || 34 || tvanmayī śaktimayīti yāvat | etaduktaṃ bhavati citsvarūpasya svecchayopalabdhirbuddhiriti | manmayī śivamayī svātmiketi yāvat | etaduktaṃ bhavati upalabdhisvarūpamantareṇa tarugatavahnivat saiva yadā sthitā tadā ciditi saṃjñeti | ubhayaikyādvivivekātmā dhīcit svarūpayorapṛthaktvāt cidātmānaṃ vimṛśatīti yāvat | anyaḥ paraḥ tadvivekavān dhīcitsvarūpayorapṛthaktvaṃ vimṛśatīti yāvat svāvibheditvaṃ svātmāpṛthagbhāvatvaṃ | siddhe yāthātmyasvarūpe | prāpyaphalāni avāptavyaphalāni | caḥ samuccaye | jñaḥ buddheryāthātmyavettā | yogītyādināmapañcakaṃ vedeṣvāgameṣu ca paramārthavidastattanmatānuguṇaṃ proktamanena tatsarvaṃ buddhyadhīnamiti yāvat | tena buddheryāyātmyavidā | evāvadhāraṇe || 37 || svātmana ityādinā ślokena pañcadaśapraśnasyottaratvenendriyāṇāṃ svarūpamupadiśati | tatra svātmanaḥ svasya manovṛttyā manāvyāpāreṇa sṛṣṭāni upalabdhānīti yāvat | bhūtaśaktyātmavigrahāṇi pañcabhūtaśaktisvarūpāṇi | turavadhāraṇe | etaduktaṃ bhavati svasya manovṛttyā svasyaviṣayagrahaṇārthamupalabdhāni bhūtaśaktisvarūpāṇīndriyāṇīti || 38 || -------------------------------------------- p. 725) bhūtātmabuddhisaṃghātaśakticaitanyajṛmbhaṇam | prāṇāstatsākṣibhūto hi jīvastattvātmakaḥ paraḥ || 39 || kālastu pūrvaṃ buddheryaduktaṃ guṇasamastavān | kāla ityakṣaradvandvādyadvācyaṃ tadvapurmmama || 40 || na śakyate'ñjasā vaktuṃ tathā darśayituṃ tava | tathāpi tava yatkiñcidvyākaromi samañjasā || 41 || ahorātrādibhedastu candrārkādisamanvayāt | tena tanmayatārūpakathanaṃ nocitaṃ tataḥ || 42 || lavatruṭyādayo yattadbhāṣyante khaṇḍakāstu tat | kālasya rūpaṃ tat proktaṃ yadanādyantavigraham || 43 || -------------------------------------------- bhūtātmetyādinā ślokena ṣoḍaśasaptadaśāṣṭādaśānāṃ praśnānāṃ trayāṇāṃ uttaratvena prāṇānāṃ jīvasya ca svarūpamupadiśati | tatra bhūtātmabuddhisaṃghātaśakticaitanyajṛmbhaṇaṃ prāṇā ityanenaitaduktaṃ bhavati pañcabhūtasvarūpāṇāṃ buddheśca saṃghātasāmarthyena caitanyasya vijṛmbhaṇabhedāḥ prāṇā iti | tatsākṣibhūto dehendriyādisvarūpānusandhānapravṛttaḥ | etaduktaṃ bhavati cidupalabdhisvarūpā buddhiḥ svāvivekāvasthāyāṃ dehādirūpatayānusandhānapravṛtternivṛttā jīvasaṃjñāṃ labhata iti | tattvātmakataḥ tadyāthātmyena | etaduktaṃ bhavati yadā cidupalabdhisvarūpiṇī buddhiḥ svasvarūpaparāmarśena dehendriyādīnāmayāthātmyāttadātmakatvenānusandhānapravṛtternivṛttā dāhyābhāvādvahniriva svasvarūpeṇa viśrāmyati tadā parasaṃjñāṃ labhata iti || 39 || kāla ityādibhiratra vai ityantairaṣṭabhiḥ ślokairekonaviṃśatpraśnasyottaratvena kālasvarūpādikamupadiśati | tatra turavadhāraṇe | pūrvaṃ caturddaśapraśnasyottare tadekamityādibhiriti yāvat | yato guṇavaividhyaṃ tataḥ guṇasamastavān samastaguṇavān | tathāpi aśakyamapīti yāvat | samañjasā uddeśata iti yāvat | ahorātrādītyatrādiśabdaḥ pūrṇamaṇḍalādiviṣayaḥ | tuḥ samuccaye | candrārkādītyatrādiśabdo bhaumādiviṣayaḥ | tena kāraṇena | tanmayatārūpakathanaṃ ahorātrādirūpatayā -------------------------------------------- p. 726) lavatruṭyādikaṃ brūhi yaiḥ kālo jñāyate mayā | nalinyā patranicaye sūcīviddhe'tha tasya vai || 44 || ekaikadalabhedotthāvasthā lava udāhṛtaḥ | tattriṃśadguṇitaṃ proktaṃ truṭītyādiśarīravān || 45 || kāla ityuditaṃ tasya svarūpaṃ kiṃ kathaṃ bhavet | iti pṛṣṭena tadvaktuṃ śakyate susphuṭaṃ mayā || 46 || svabuddhyā proktamātrasya bhāvanādyattu labhyate | tattasya vapuruddiṣṭaṃ nānyāsti gatiratra vai || 47 || -------------------------------------------- kālasvarūpakathanaṃ | etaduktaṃ bhavati candrārkādigrahagativaśāt kalpitāhorātrādiviṣayaḥ kālasya tattvato vapurna bhavatīti | tataḥ tasmāt | lavatruṭyādītyatrādiśabdaḥ kalākāṣṭhādiviṣayaḥ | yat tatsvarūpaṃ bhāṣyante atanmayatvāt khaṇḍakāḥ paricchedakāḥ viśvasyeti yāvat | turavadhāraṇe | tat kālasya rūpaṃ kālasya tatrūpamityanvayaḥ | atra tacchabdena tantrādau proktaṃ kālasyānubhāvaṃ smārayati | tat cidrūpaṃ | etaduktaṃ bhavati anādyantavigrahaṃ taccitsvarūpaṃ yattadevakālasya svarūpamiti | lavatruṭyādītyatrādiśabdaḥ prāgvat kalākāṣṭhādiviṣayaḥ | yaiḥ lavatruṭyādibhirjñāyate anumīyate | tasya nalinīpatranicayasya lava iti saṃjñā | tattriṃśadaguṇitaṃ lavādisvarūpaṃ triṃśattriṃśadguṇitamiti yāvat | truṭītyādiśarīravān truṭikalākāṣṭhādisaṃjñāvān iti yāvat | etaduktaṃ bhavati triṃśadbhirlavaiḥ truṭiḥ triṃśattruṭibhiḥ kalā triṃśatkalābhiḥ kāṣṭhā triṃśatkāṣṭābhirnimeṣaḥ aṣṭabhirnimeṣairmātrā sā mātrā ekaḥ śvāsa iti | ekaśvāsamārabhya divasāntasvarūpaṃ saptaviṃśe paṭale kathitaṃ divasādicaturyugāntasvarūpaṃ pañcaviṃśe paṭale kathitaṃ tasmādiha nocyate | iti uktaprakāreṇa | tasya kālasya | tat svarūpaṃ proktamātrasya tantrādāvasmin paṭale vā svarūpasyeti śeṣaḥ | bhāvanadvimarśataḥ | yat svarūpaṃ tattasya kālasya svarūpamiti yāvat | atra kālasvarūpakathane || 47 || -------------------------------------------- p. 727) grahāstu cinmayāḥ kāle kvāpi cakrabhramāt punaḥ | bhūtādīni samastāni vikṛtāni vitanvate || 48 || nānāvidhāstathākārāḥ prapañco dṛśyate sadā | taireva teṣāṃ nāśaśca maruteva havirbhujaḥ || 49 || praśnānāmuttaraṃ deva tvayā ca kathitaṃ vibho | tathāpi me prapañcātmaviveko'bhūnna me'dhunā || 50 || jananaṃ maraṇañceti dvayaṃ kasya kathaṃ bhavet | arūpasya vibhostasya jīvaścettat kathaṃ sthitiḥ || 51 || -------------------------------------------- grahā ityādinā vibho ityantenādhyarddhena ślokadvayena viṃśapraśnasyottaratvena grahāṇāṃ svarūpādyupadeśapuraḥsaramuktanigamanaṃ karoti | tatra tu cinmayāḥ kālāpṛthagrūpacidrūpāḥ | kāle kvāpi kvāpi kāle kvāpi deśa iti yāvat | cakrabhramāt svasvagativaśāt iti śeṣaḥ | punaḥ punaḥ punariti yāvat | bhūtādinītyatrādiśabdo buddhīndriyaprāṇādiviṣayaḥ | tadvikārā bhūtādivikārāḥ prapañcasaṃjñayeti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati atra jyotiścakre grahagativaśāt bhūtādīnāṃ nānāvidhavikāraḥ prapañcasaṃjñayā dṛśyata ityatra prasaṅgāt tṛtīyapraśnasyottaraśeṣaṃ prapañcasvarūpamupadiṣṭaṃ | taiḥ grahaiḥ | evāvadhāraṇe | teṣāṃ bhūtādivikārāṇāṃ | deva vibho iti dvayamapīśvarasambuddhiḥ || 49 || tathāpītyādinottarārddhena praśnāntarāvatārasya pīṭhikābandhaṃ karoti | tatra tathāpi me kathitamapi | adhunāpīti śeṣaḥ | adyāpīti yāvat || 50 || jananamityādibhirupadeśata ityantaiścaturbhiḥ ślokairdvādaśavidhapraśnasvarūpādikamupadiśati | tatra jananamityādinā ślokārddhena praśnacatuṣṭayaṃ | arūpasyetyādinārddhadvayena praśnatrayaṃ | tasya svātmana iti yāvat | kuto hetoḥ | tatkālaparamātmanoḥ anādyantavigrahayoḥ kālaparamātmanoḥ | mukta ityādinottarārddhena praśnadvayaṃ | tatra muktaḥ jīva iti śeṣaḥ | pare jīvā iti śeṣaḥ | vā vikalpe | etaduktaṃ bhavati ete jīvāḥ pratimaikaikamuktā (?) yadyapi kālasyānāditvāt prapañcabhāvo yujyate tathāpīdānīṃ prārabdhavat prapañcaḥ prasaratīti yattasmāt prasaraṇārthaṃ -------------------------------------------- p. 728) kutaḥ sthitiḥ kathaṃ vā syāttatkālaparamātmanoḥ | mukto vā jāyate kintu pare vā sambhavanti kim || 52 || kathaṃ vā pañcabhūtānāṃ sthitirdeheṣu vānyataḥ | deheṣu jīvasaṃprāptiḥ kīdṛśītyādi me vada || 53 || yena śrutena citte me śuśrūṣānyasya no bhavet | tathā me sarvasandehāṃśchindhi pūrṇopadeśataḥ || 54 || prāguktabuddhivaividhyārabdhakarmmavipākataḥ | jananaṃ maraṇañceti dvayaṃ dehaparigrahāt || 55 || prataptalohapiṇḍe'gnisthitivat paraviśvayoḥ | avasthā kālaparayostādātmyādeva varttanam || 56 || -------------------------------------------- muktā eva jīvāḥ punarjātāḥ kimathavā pare jīvāḥ sambhavantīti kimiti | kathamityādinā ślokādyārddhena praśnadvayaṃ | tatra anyataḥ dehādvahiriti yāvat | deheṣvityādinā upadeśata ityantenārddhādyena ślokenaikaḥ praśnaḥ | tatra kīdṛśī kasyāṃ avasthāyāṃ kena prakāreṇeti yāvat | ityādītyatrādiśabdo jīvadehebhyo vinigamanaprakārasya tattatsugatitvāt jñānakālasya ca praśnaviṣayaḥ | yena śrutenottareṇa | anyasya praśnasyeti śeṣaḥ || 54 || prāguktetyādinā ślokena praśnacatuṣṭayasyottaraṃ kathayati | tatra prāguktabuddhivaividhyārabdhakarmmavipākataḥ bhūtādiyogātmake dehe prāguktabuddhivaividhyena jīvasyāvirbhāvaḥ | prārabdhakarmmatastadvipākastadviśrāntiḥ tataśca | etaduktaṃ bhavati prāguktabuddhivaividhyenārabdhajīvopalabdhikarmatastadvipākataśca | jananaṃ maraṇañceti iti dvayaṃ dehaparigrahāt | ityetaddvayaṃ dehe svātmābhimānāt | etaduktaṃ bhavati jīvasya jananamaraṇakāraṇaṃ dehābhimānamātrameveti || 55 || prataptetyādinā ślokena pañcamādipraśnasyottaraṃ kathayati | tatra avasthetyasya kākākṣinyāyena pūrvatrottaratra ca sambandhaḥ | etaduktaṃ bhavati prataptalohapiṇḍe'gnisthitivat paraviśvayoravasthānamiti pañcamasyottaraṃ kathitaṃ | jaḍaviṣaye parasyāvasthānakāraṇaṃ kuta iti proktasya ṣaṣṭhapraśnasyottaraṃ tādātmyādeveti kathitaṃ | -------------------------------------------- p. 729) muktāstu jīvā na kadāpyāvirbhūyuḥ kutaścana | na vāpūrvvāḥ sambhavanti buddheḥ kṛtyamaśeṣataḥ || 57 || mudrikārūpamudreva madhūcchiṣṭādivigraham | jīvādirūpato buddhirviśeṣayati tatparam || 58 || bhūmerevāsphuṭaṃ sthānaṃ kutaścit susthiraṃ sadā | jalāgnyostatra cānyatra vyaktāvyaktasthitiḥ sadā || 59 || -------------------------------------------- kālaparayoranyonyāvasthānaṃ kathamiti proktasya saptamapraśnasyottaraṃ tādātmyādeva varttanamiti kathitamiti || 56 || muktā ityādinā tatparamityantena ślokadvayenāṣṭamanavamapraśnayoruttaraṃ kathayati | tatra jīvā jantavaḥ | turavadhāraṇe | āvirbhūyuḥ divyatvādāvirbhūyāsurityarthaḥ | kutaścana hetoriti śeṣaḥ | apūrvāḥ jīvāḥ iti yāvat | buddheḥ kṛtyaṃ anyathāpratipattiriti yāvat | aśeṣataḥ janmāditatsarvamiti yāvat | mudrikārūpamudrā mudrikāsamānarūpā mudrā madhūcchiṣṭamṛdādiṣvāropiteti śeṣaḥ | madhūcchiṣṭādivigrahaṃ madhūcchiṣṭamṛdādisvarūpaṃ vigrahaṃ | svavigrahaṃ jīvādirūpataḥ tejorūpataḥ svajanturūpataśceti yāvat | buddhiḥ citsvarūpasya bhūtayogaviśeṣeṣu upalabdhiriti yāvat | viśeṣayati bhedayati | tatparaṃ tasmādanyaṃ upādānasvarūpādanyamityarthaḥ | etaduktaṃ bhavati madhūcchiṣṭādyadhikaraṇe svāropitayā mudrikayā samānavigrahā mudrā svādhikaraṇātmakatanmadhūcchiṣṭādinā svarūpāt svavigrahakāraṇabhūtamudrikāsvarūpārthasvasvarūpamityaviśeṣayatīva bhūtayogaviśeṣeṣu citsvarūpasyopalabdhisvarūpātmikā buddhiḥ svādhikaraṇātmakabhūtasamavāyāt svakīyopādānātmakaṃ citsvarūpācca svasvarūpamanyaṃ viśeṣayatīti yattasmādetat sarvaṃ buddheḥ kṛtyamiti || 58 || bhūmerityādinā sadetyantena ślokadvayena daśamapraśnasyottarādikaṃ kathayati | tatra kutaścit icchāśaktivaibhavāditi yāvat | tatra bhūmyāṃ | caḥ samuccaye | anyatra bhūmeriti śeṣaḥ | vyaktāvyaktasthitiḥ vyaktarūpeṇa cāvyaktarūpeṇa ca sthitiḥ | etaduktaṃ bhavati bhūmyāmavyaktarūpaṃ jalaṃ tvanantaraṃ dṛśyate vahirapi vyaktarūpaṃ jalaṃ karṣaṇāddṛśyate | bhūmyāmavyaktarūpogniḥ sūryyakānte kāṣṭhādiṣu mathanādinā dṛśyate -------------------------------------------- p. 730) vāyoḥ sarvatra satatamavasthānaṃ tvanekadhā | vyoma sarvagameva syāt kālatādrūpyataḥ sadā || 60 || deheṣu sasphuṭaṃ teṣāmavasthānantu pañcadhā | jīvānāmāgatirdehe mātāpitrostu vīryyataḥ || 61 || tādātmyaṃ saṅgataṃ tatra jṛmbhate sā cidātmanā | tatra prāravdhaviramānmaraṇaṃ nidrayā samam || 62 || siddhānāṃ sarvadā dehatyāge bhedo na vidyate | prāgeva tasya dehātmavivekānmanasi svage || 63 || -------------------------------------------- vahiraśanādyākāreṇa ca dṛśyate | anekadhā gatyādibhedāditi śeṣaḥ | kālatādrapyataḥ kālātmakatveneti yāvat || 60 || deheṣvityādinādyārddhena ślokenaikādaśapraśnasyottaraṃ kathayati | tatra teṣāṃ pañca bhūtānāṃ pañcadhā tattadākāreṇeti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati deheṣu ghanarūpaṃ bhūmiḥ dravarūpaṃ jalaṃ uṣṇarūpamagniḥ prāṇo vāyuḥ suṣirāṇi nabha iti | jīvānāmityādinārddhadvayena dvādaśapraśnasyottaraṃ kathayati | tatra āgatiḥ prāptiḥ | turavadhāraṇe | vīryataḥ śukraśoṇitayogādityarthaḥ | ārabhyeti śeṣaḥ | etaduktaṃ bhavati mātāpitroḥ śukraśoṇitayogādārabhyaiva dehe jīvasya prāptiriti | tādāmtyaṃ jīvātmabhāvaṃ saṅgataṃ divyatvāt saṃgateti yāvat | tatra dehe | jṛmbhate upalabhyate | sā āgatiriti śeṣaḥ | ātmanā svena svātantryāditi yāvat | etaduktaṃ bhavati mātāpitroḥ śukraśoṇitasaṃyogādārabdhe dehe tatra dehe tvanavacchinnarūpā cit svātantryājjīvātmabhāvamupagatā upalabhyata iti yāvat | dehe jīvānāmāgatiḥ seti || 61 || tatretyādibhiḥ ayamityantairarddhādyaiścaturbhiḥ ślokairdvādaśapraśnāvasānaproktādiśabdasya tātparyapraśnayoruttaradvayaṃ kathayati | tatra tatra dehe | prārabdhaviramādahamityupalabdhiḥ prārabdhakarma tadviramāt tadabhāvāt | maraṇaṃ jivānāṃ dehānniṣkāntiprakāra iti yāvat | maraṇaṃ nidrayā samamityasyottaratra śloke siddhānāmityanena sambandhaḥ | etaduktaṃ bhavati anavacchinnasya citsvarūpasya svecchayā deheṣūpa -------------------------------------------- p. 731) netareṣāṃ sa sādhyānāṃ sādhakānāñca kālataḥ | puṣyādiṣu tu māseṣu ṣaṭsu rākopakaṇṭhataḥ || 64 || maraṇaṃ sugatitvasya jñāpakaṃ sugatisphuṭam | siddhastu pūrvato mukto dehendriyamanaḥsthiraḥ || 65 || -------------------------------------------- labdhisvarūpā jīvabhāvamupagatā buddhirindriyadvārā vahirgatā vyāpya viśvaṃ yadā viṣayānanubhavati tadā jāgradavasthā yadā punaḥ sā tattadindriyebhyo nivṛttā hṛtpradeśasthā tattadviṣayān smarati tadā svapnāvasthā yadā punarasau hṛdayādapi nivṛttā svaparamārthacaitanyasvarūpe viśrāmyati tadā suṣuptyastheti | tattasmāt citsvarūpasya buddhisvarūpatayā dehādiṣvanupalabdhisāmyāt maraṇaṃ nidrayā samamityatraitanmātramantareṇa paramārthato jīvasya dehaprāptinirgamanādipratītirapāṃ pātre candrasyeveti siddhā kṛtaniścayā bhavatīti | bhedaḥ pūrvāvasthāyā iti śeṣaḥ | prāk sadgurukaṭākṣasamaye | evāvadhāraṇe | tasya siddhasya | dehātmavivekāddehātmanoḥ svarūpavimarśāt | svage svasvarūpaṃ gate sati paścāt kālato dehatyāge pūrvāvasthāyā bhedo na vidyata iti na dehātmavivekāddehātmavivekabhāvāt dehaviśleṣata eva dehābhimānatyāgaḥ dehābhimānarahityamiti yāvat | itareṣāṃ pāmarāṇāṃ | saḥ dehābhimānatyāgaḥ | asya kālata ityanenottaratra sambandhaḥ | sādhyānāṃ sadgurukaṭākṣe satyapyanādidurvāsanāvalājjaḍakriyātātparyyeṇa dehātmavivekavimukhānāṃ | sādhakānāṃ sadgurukaṭākṣādupalabdhaparamārthasvarūpānubhūtyāṃ satyāṃ api niḥśeṣāparimuktadurvāsanānāñca | caḥ samuccaye | kālataḥ kāladharmmataḥ śarīravināśāditi yāvat | etaduktaṃ bhavati pāmarāṇāṃ sādhyānāṃ sādhakānāñca dehātmavivekābhāvāddehaviśleṣata eva dehābhimānatyāgo bhavati | puṣyādiṣu tu māseṣu ṣaṭsu uttarāyaṇa iti yāvat | rākopakaṇṭhataḥ śuklapakṣāṣṭamyuttarārddhādārabhya kṛṣṇapakṣāṣṭamīpūrvārddhāntatithiṣviti yāvat | mugatitvasya jñāpakamityane dakṣiṇāyane kṛṣṇāṣṭamyuttarārddhādārabhya śuklāṣṭamī pūrvārddhāntatithiṣu ca maraṇāddurgatitvasya jñāpakamiti kathitaṃ | siddhaḥ jñātaparamārthaḥ | turviśeṣe | pūrvato muktaḥ tena hetunā asya siddhasya nidhanaṃ dehaviśleṣaḥ | sarvadā sarvataḥ deśataḥ prakārataśceti śeṣaḥ | tathā yathottarāyaṇe -------------------------------------------- p. 732) yatastenāsya nidhanaṃ sarvadā sarvatastathā | sugatitvaṃ vyanyaktyeva jīvanmukto yatastvayam || 66 || dehavattve samāne'pi praṇināṃ sarvataḥ sadā | buddhervaividhyarūpasya kāraṇaṃ kiṃ vada prabho || 67 || bhūmiṣṭhatve samānepi toyānāṃ rasabhedavat | jāyate tvāśrayavaśāt sa ca karmmabhireva vai || 68 || yathāśvatthagato vahnirupāyairitaraiḥ kvacit | nopalabhyo bhavet śuṣkamathanavyāpṛtiṃ vinā || 69 || -------------------------------------------- rākopakaṇṭhe kāle ca vārāṇasyādiṣu kṣetreṣu bhṛgupatanādiprakārataśceti yathā tathetyarthaḥ | evāvadhāraṇe | turviśeṣe | ayaṃ siddhaḥ || 66 || dehavattve ityādinā ślokena prāṇināṃ buddhervaividhyakāraṇaṃ sopapattikaṃ devī pṛcchati | tatra sarvataḥ prakārataḥ iti śeṣaḥ | prabho itīśvarasambuddhiḥ || 67 || bhūmiṣṭhatva ityādinā ślokena taduttaraṃ sanidarśanaṃ kathayati | tatra āśrayavaśāt dṛṣṭāntasthalaviśeṣavaśāt dārṣṭāntike prakṛtiviśeṣavaśāditi yāvat | etaduktaṃ bhavati bhūmiṣṭhatve samāne āśrayavaśāttoyānāṃ rasabhedavaddehavattve samāne pyāśrayaprakṛtiviśeṣavaśādbuddherguṇavaividhyaṃ jāyata iti | anantaramāśrayaviśeṣaḥ kena jāyata ityādiśaṅkāyāmāha sa ca karmabhireva vai tatra sa ca āśrayaviśeṣaśca jāyata iti śeṣaḥ | karmabhiḥ karmadṛṣṭānte toyakāryai rasādibhiriti yāvat | dārṣṭāntike buddhikāryairiti yāvat | etaduktaṃ bhavati toyānāṃ rasādibhireva sthalaviśeṣavaśādbuddheḥ kāryaireva prakṛtiviśeṣo bhavatīti || 68 || yathetyādibhiḥ svasvarūpakamityantaistribhiḥ ślokairgurumukhādeva prāpyaṃ vidhyādikamapi sanidarśanaṃ pratijñāmupadiśati | tatra aśvatthagata iti tarusāmānyagrahaṇa mantareṇa viśeṣagrahaṇāt gurorapyadhikāriviśeṣamupalakṣayati | itaraiḥ chedanādyaiḥ | kvacit deśe kāle ceti śeṣaḥ | śuṣkamathanavyāpṛtimityatra śuṣkaśabdena dehātmavivekāt gurordehādiṣu tātparyaṃ | mathanavyāpṛtiśabdena śiṣyasya tadupāstyādiṣu -------------------------------------------- p. 733) tathātmajñānasaṃprāptiḥ sadguruprāptito vinā | na kasyāpi bhavedeṣā pratijñā viśvato'niśam || 70 || khananādbhūgataṃ toyaṃ yathā samupalabhyate | tathā sadgurusaṃsevāṃ saṃprāpya svasvarūpakam || 71 || sadguroḥ pādasevātaḥ samprāptātmasvarūpiṇaḥ | viśeṣaḥ ko bhavedanyadurlabhaḥ satyavigrahaḥ || 72 || ābhirūpyamasandehaḥ santoṣaḥ paripūrṇatā | dayārdracittatā rāgadveṣāviṣayacittatā || 73 || sulabhatvamagarvitvaṃ sadā niyataśīlatā | kṛtajñatā satyatā ca paracintānivarttanam || 74 || -------------------------------------------- tātparyañcopalakṣayati | kasyāpi prathame paṭale caturbhirādyairityādinā proktalakṣaṇasampūrṇasyeti yāvat | pratijñā mameti śeṣaḥ | īśvarasya pratijñeti yāvat | viśvataḥ hetoḥ | svasvarūpakaṃ ātmajñānaṃ || 71 || sadgurorityādinā ślokena sadgurusevāprāptasvarūpasya viśeṣaṃ devī pṛcchati | atra anyadurlabhaḥ yathāvadalabdhajñānānāṃ durlabhaḥ || 72 || ābhirūpyamityādibhiḥ pravarttate ityantairnavabhiḥ ślokaistaduttaratvenātmavatāṃ saptacatvāriṃśallakṣaṇānītareṣāṃ tadrāhityādikañcopadiśati | tatra ābhirūpyamityādinā ślokena lakṣaṇasaptakam | tatra ābhirūpyaṃ abhitaḥ svarūpabhāvaḥ sarvvātmabhāva iti yāvat | saundaryaṃ vā | asandehaḥ vikalpaśrutibhirapīti yāvat | santoṣaḥ svānubhūtyā paripūrṇatāsvarūpatayā nairapekṣyācca | dayārdracittatā rāgadveṣayoranāspadacittatā | apṛthagbhāvāditi yāvat || 73 || sulabhatvamityādinā ślokena lakṣaṇaṣaṭkam || 74 || -------------------------------------------- p. 734) ārjavañcāvittalaulyaṃ viṣayānatisaṅgitā | adairghyasūtryamakṣaudryaṃ nātyagādhāśayātmatā || 75 || vṛthālāpeṣṭaśaktiśca vṛthāvyāpāravarjanam | vṛthāvinodarāhityaṃ jihmacittairasaṅgatiḥ || 76 || puruṣārthārthakathanacintākaraṇakautukam | asteyaśaktirāstikyaṃ paralokānucintanam || 77 || devatāpūjanastotravaibhavālāpaśīlatā | pāpānāṃ varjanaṃ puṇyakaraṇe kautukaṃ sadā || 78 || parastabananindāsu viratirvītarāgitā | nispṛhatvamalolatvamanākṣepo'jaḍātmatā || 79 || -------------------------------------------- ārjavamityādinā ślokena lakṣaṇaṣaṭkaṃ | tatra avittalaulyaṃ arthārthamapāratantryam | viṣayānatisaṅgitā śarīrarakṣaṇamātramantareṇa viṣayeṣu rāgataḥ pravṛttiḥ siddhasya na syāditi yāvat | adairghyasūtryaṃ acirakriyatvaṃ nātyagādhāśayātmatā saulabhyāditi yāvat || 75 || vṛthetyādinā ślokena lakṣaṇacatuṣṭayaṃ | tatra vṛthāśabdena dṛṣṭādṛṣṭānupayogitvamuktaṃ | jihmacittaiḥ kapaṭahṛdayaiḥ || 76 || puruṣārthetyādinā ślokena lakṣaṇaṣaṭkam | tatra puruṣārthārthakathanacintākaraṇakautukaṃ puruṣārthārthakathanaṃ puruṣārthacintākaraṇaṃ puruṣārthakautukañcetyanvayaḥ | asteyaśaktiḥ steyakarmaṇyaśaktiḥ | āstikyaṃ śāstrārtheṣviti yāvat | paralokānucintanaṃ parasvarūpāvalokanaguṇacintanaṃ | āgamābhyāsa iti yāvat || 77 || devatetyādinā ślokena lakṣaṇapañcakaṃ | tatra devatāpūjanastotravaibhavālāpaśīlatā devatānāṃ pūjanālāpaśīlatā devatānāṃ vaibhavālāpaśīlatā ceti granthayojanā | pāpānāṃ niṣiddhakarmaṇāmabhicārādyutpannakarmaṇāṃ ca svasya ca pareṣāṃ cāhitānāmiti yāvat | puṇyakaraṇe svasya ca pareṣāñca hitakaraṇe | prāṇināṃ saṃsārakleśanivṛttyarthaṃ svarūpasiddhyarthañceti yāvat || 78 || parastavanetyādinā ślokena lakṣaṇaṣaṭkam | tatra parastavananindāsu parastavaneṣu paranindāsu ca || 79 || -------------------------------------------- p. 735) agopanaṃ svabhaktānāmabhaktānāñca gopanam | guruvidyāgamācārastavanaṃ tatpravarttanam || 80 || siddhacihnāni caitāni bhavantyātmavatāṃ dhruvam | na bhavantītareṣāntu pradviṣantyeva tāṃśca te || 81 || tatkṛtyaṃ śṛṇu vakṣye'haṃ yo labdhasvātmavaibhavaḥ | nirastāśeṣasaṃsāramaurkhyājñānāvivekavān || 82 || deśakālakulācārān gururājādikalpitān | pālayan susmitamukhaḥ pūjāpūjanakautukī || 83 || dehāsthairyyaṃ tathājñānaṃ vyāpārān kālataḥ kṣaṇāt | patitānvandhucittājñādurlaṅghyān svacayasthitīn || 84 || svendriyāṇāñca sāmarthyaṃ svakarmmāṇi kṛtāni ca | muhurmuhuśca vimṛśedviramedaśubhātmanaḥ || 85 || -------------------------------------------- agopanamityādinā ślokena lakṣaṇasaptakaṃ | tatra agopanaṃ āgamādīnāmiti yāvat | gopanaṃ prāgvadāgamādīnāṃ | guruvidyāgamācārastavanaṃ gurorvidyāyā āgamānāmācārāṇāñca stavanaṃ || 80 || etāni proktāni saptacatvāriṃśallakṣaṇāni | turviśeṣe | evāvadhāraṇe | tān ātmajñānavataḥ | te ātmajñānarahitāḥ || 81 || tadityādibhiḥ sadetyantairnavabhiḥ ślokairātmajñānavatāṃ samācārakramamupadiśati | tatra tatkṛtyaṃ ātmajñānavatāṃ kṛtyaṃ | nirastāśeṣasaṃsāramaurkhyājñānāvivekavān nirastāśeṣasaṃsāravān | nirastāśeṣamaurkhyavān | nirastāśeṣājñānavān | nirastāśeṣāvivekavān | iti granthayojanā | atasmiṃstadbuddhiḥ saṃsāraḥ | atasmiṃstadabhimāno maurkhyaṃ | tasminnatadbuddhirajñānaṃ | tadvimarśahāniravivekaḥ | deśakālakulācārānityatra deśācāraḥ kālācāro'vasthānuguṇācāraḥ kulācārastāniti yāvat | gururājādikalpitān | gururājādītyatrādiśabdaḥ prathame paṭale guruṃ tadagrataḥ ityādinā ślokena proktapūjyaviṣayaḥ | rājādītyatrādiśabdaḥ tatsamānapuruṣaviṣayaḥ | dehāsthairyyaṃ svabhāvata iti yāvat | atra -------------------------------------------- p. 736) vṛthā na kālaṃ gamayeddyūtastrīsvāpavādataḥ | gamayeddevatāpūjājapayogastavādinā || 86 || guroḥ kṛpālāpakathāstotrāgamavilokanaiḥ | gamayedaniśaṃ kālaṃ na vadet paradūṣaṇam || 87 || pratyakṣe ca parokṣe ca stuvīta praṇamedgurum | tadguṇaistatkṛpādhikyaiḥ puṇyaiśvaryyaiśca satyataḥ || 88 || rāgalobhamadakrodha pāpapaiśunyavarjanaiḥ | santoṣācāranityamaśāntijñānādibhistathā || 89 || mitāhāro mitālāpo viviktasamavarttitā | nityācintā svātmaśuddhiḥ kṛtyamātmavatāṃ sadā || 90 || -------------------------------------------- dvitīyāntānāṃ padānāmuttaratra śloke vimṛśedityanenānvayaḥ | anyān vyāpārān dṛṣṭādṛṣṭānupayuktāniti yāvat | kālataḥ kṣaṇāt patitān vandhucittājñādurlaṅghyān bandhubhiḥ cittaiḥ rājādibhirapi durlaṅghyān kālataḥ kṣaṇāt patitān puruṣādīniti yāvat | aśubhātmanaḥ aśubhasvabhāvān | dyūtastrīsvāpavādata ityatra dyūtaśabdo nirjjivadyūtasajīvadyūtaviṣayaḥ | strīśabdastu dharmmapatnīvyatiriktaviṣayaḥ | svāpaśabdaḥ prāptetaraviṣayaḥ | vādaśabdo jalpavitaṇḍādiviṣayaḥ | stavādinā ityatrādiśabdaḥ pradakṣiṇanamaskārādiviṣayaḥ | guroḥ kṛpālāpakathāstotrāgamavilokanaiḥ guroḥ kṛpāyāḥ gurorālāpānāṃ ca guroḥ kathābhiḥ guroḥ stotraiḥ gurorlabdhāgamavilokanaiśca | tadguṇaiḥ guruguṇaiḥ | asmin śloke cottaraśloke ca tṛtīyāntānāṃ padānāṃ stuvītetyanenānvayaḥ | tatkṛpādhikyaiḥ gurukṛpādhikyaiḥ | tadguṇairityādi tṛtīyānteṣu triṣu cānantaraśloke tṛtīyāntayoḥ padayoḥ ca gurorityadhyāhāryyaṃ | tatra satyataḥ satyena vāṅmanaḥkarmmaṇāmekarūpeṇeti yāvat | jñānādibhirityatrādiśabdo dānādiviṣayaḥ | nityācintā ṣoḍaśanityānāṃ svarūpacintā | svātmaśuddhiḥ svavāṅmanaḥkāyānāṃ śuddhiriti yāvat || 90 || -------------------------------------------- p. 737) pūrvoktadvādaśāstrasya madhye kṛtvā yathāvidhi | yoniṃ tanmadhyato devīṃ lalitāṃ pṛṣṭhato gurūn || 91 || pārśvayorāyudhānyaṣṭau koṇeṣu paritaḥ kramāt | kāmeśvaryyādikāstatra tadvahirdvādaśasvapi || 92 || dvādaśānyā yajetttattannityāvidyābhireva vā | tannāmavidyābhirvā tāḥ pūjayet sārghakalpanam || 93 || sandhyātrayaṃ ṣaṣṭisaṃkhyaṃ japettaddinavidyayā | nānyat kṛtyaṃ bhavettasya nityanaimittikādikam || 94 || -------------------------------------------- pūrvoktetyādibhirabhūdityantaiḥ ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ ātmavatāṃ jīvanmuktānāṃ lalitāpūjākramamupadiśati | tatra pūrvoktadvādaśāsrasya ekonaviṃśapaṭalaproktadvādaśāsrasya madhye sarvamadhyasthavṛttamadhye anyūnādhikamānamiti yāvat | yoniṃ svābhimukhāgratrikoṇaṃ | tanmadhyataḥ yonermadhye | pṛṣṭhataḥ yoneḥ prāgrekhāvṛttarekhayorantarāle | gurūn devīrūpatayeti yāvat | pārśvayoḥ pārśvarekhādvayavṛttarekhāntarāladvaye | āyudhānyaṣṭau pūjāpaṭaloktavāhyādiprātilomyeneti yāvat | koṇeṣu madhyayoneragrādiṣu trikoṇeṣu | paritaḥ kramāt pradakṣiṇakramāt | kāmeśvaryyādikāḥ kāmeśvarīṃ bhagamālinīṃ vajreśvarīṃ ca | tadvahirdvādaśasu asreṣviti yāvat | anyāḥ kāmeśvarībhagamālinīvajreśvarīvyatiriktāḥ | tattannityāvidyābhiḥ tṛtīyapaṭalaproktābhiriti yāvat | evāvadhāraṇe | vā vikalpe | tannāmavidyābhiḥ ekonaviṃśapaṭale proktābhiriti yāvat | tāḥ nityāḥ | etaduktaṃ bhavati ekonaviṃśapaṭalaproktavidhānena dvādaśāsracakraṃ vilikhya tanmadhyavṛttamadhye svābhimukhaṃ samatrirekhaṃ trikoṇaṃ vilikhya tanmadhye lalitāṃ tanmadhye trikoṇaprāgrekhāvṛttarekhāntarāle nāthaśaktīḥ tadubhayapārśvarekhādvayavṛttarekhāntarāladvaye vāyvādyaprādakṣiṇyena hetīrmadhyayoneragrādiṣu triṣu koṇeṣu kāmeśvarībhagamālinīvajreśvarīśca tadvahirdvādaśāsreṣu anyā dvādaśa nityāśca prādakṣiṇyena tattannityāvidyābhirnāmavidyābhirvā yajediti | tasya ātmavataḥ | nityanaimittikādikamityatrādiśabdaḥ kāmyaviṣayaḥ | tanmadhye dvādaśāsrasya madhye | navayoniṃ -------------------------------------------- p. 738) tanmadhye navayoniṃ vā vidhāyātrasthaśaktibhiḥ | pūjayet prāgvadubhayaprakārādekayogataḥ || 95 || yāvajjīvaṃ vidhistveṣa gaditaḥ siddhaye sadā | siddhānāmapi sarveṣāṃ yenāsau svātmavānabhūt || 96 || samastametattantrante kathitaṃ parameśvari | yatparāmarśato bhāvastvāvayoraikyamaśnute || 97 || taddadyāttantrametattu nābhaktāya kadācana | nāśiṣyāya na dambhāya pracchrannānayaśīline || 98 || nāyācate nāstikāya na lubdhāya na mānine | na pāpāya na vittāya nādakṣāya ca bhedine || 99 || -------------------------------------------- pañcadaśapaṭale prokāmiti śeṣaḥ | vā vikalpe | atrasthaśaktibhiḥ saheti śeṣaḥ | prāgvat agrādyaprādakṣiṇyena ubhayaprakārādekayogataḥ dvādaśāsramadhye kevalaṃ yoniṃ navayoniṃ vā likhediti yāvat | siddhaye ātmajñānasyeti śeṣaḥ | sarveṣāṃ ātmajñānasiddhānāṃ śrīvidyāsiddhānāmiti yāvat | yogasiddhānāmājñāsiddhānāmiti yāvat | yena vidhānena | asau siddheṣu caturṣvanyatamaḥ | svātmavān svarūpajñānavān || 96 || samastamityādibhirbhedina ityantaistribhiḥ ślokaistantrārthavedinaḥ phalaṃ tantradāne sampradānabhūtasya varjanīyasya trayodaśadoṣāṃścodiśati | tatra parameśvarīti devīsambuddhiḥ | yatparāmarśato bhāvaḥ tantrārthavida iti śeṣaḥ | āvayoraikyamaśnute śivaśaktyorabhedasvarūpo bhavati | tacchabdena tantrasyānubhāva ucyate | turavadhāraṇe | kadācana āpatsvapītyarthaḥ | dambhāya mithyācārāya | prachannānayaśīline pracchannāya anayaśīline ceti yāvat | nāyācate nāstikāya ceti yāvat | vittāya arthārthamiti yāvat | adakṣāya jaḍāya | bhedine dvidhābhāvaśīlāya || 99 || -------------------------------------------- p. 739) yastantrametat sakalaṃ nityāvidyāstu ṣoḍaśa | śaktyā saṃgṛhya vidhivadbhajate sa madaṃśakaḥ || 100 || śivatattvamayī vyāptiriti samyak samīritā | asyā niphālanāccitte tattattvaṃ svātmasāt kṛtam || 101|| iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimate tantrarāje svātmakathanaṃ nāma ṣaṭtriṃśat paṭalam paripūrṇam parāmṛṣṭam || oṃtatsat || || 36 || oṃtatsat || -------------------------------------------- yastantramityādinā ślokena yathāvidhi prāptatantrārthavataḥ phalamupadiśati | tatra vidhivat nityanaimittikādiproktakramāt sa bhajanaparaḥ | madaṃśakaḥ citsvarūpa īśvara iti yāvat || 100 || iti ṣoḍaśanityātantreṣu śrīkādimatākhyasya paripūrṇasya tantrasya prapañcasārasiṃharājaprakāśābhidhānena subhagānandanāthena viracitāyāṃ manoramākhyāyāṃ vyākhyāyāṃ devatādeśikaśiṣyaprapañcādīnāṃ paramārthasvarūpaprakāśanaparaṃ ṣaṭtriṃśatpaṭalaṃ paripūrṇaṃ parāmṛṣṭam || 36 || oṃ tatsat || granthasaṃkhyaḥ - ṣaṭriṃśe paṭale jñeyāḥ śivatattvamaye'tra ca | adhyarddhasaptaṣaṣṭiśca vyākhyāgranthāḥ śatatrayam || 267 || tantre prakaraṇānyatra śrīmatkādimatāhvaye | śatānāṃ navakaṃ tvekatriṃśatā ca samanvitam || 931 || -------------------------------------------- p. 740) bhuktibhūmānamādhuryabhāgyagandherddhasiddhigāḥ | saṃsat suraśrīrityekaviṃśatyakṣarasaṃkhyayā || 227773979931419505464 | yantrāṇi syuḥ kādimate tantre proktāni tatra tu | dakṣiṇāpathapuṇyaughapariṇāmāhvayodadhiḥ || koṣṭhayantrāṇyanantāni ādivarṇotthitāni ca | sambhūya śrīkādimate tantre vyākhyānasaṃkhyayā || sahasrāṇāṃ dvādaśakaṃ nyūnaṃ pañcāśateritam | kāśmīrarājasya guruḥ śrīkaṇṭheśo dvijeśvraḥ || kadācidāgato draṣṭuṃ rāmasetuṃ svalīlayā | tenaivānugṛhītobhūnmadhye mārge nṛsiṃharāṭ || mantrāṇyadhītavāṃstasmānnityānāṃ teṣu nirmitā | vyākhyā manoramābhikhyā tena kādimatasya tu || śubhagānandanāthena dvāviṃśapaṭalāvadhi | tadājñayāvaśiṣṭānāṃ paṭalānāṃ vinirmame || caturddaśānāṃ tacchiṣyaḥ prakāśānandadeśikaḥ | tāṃ sundaravarakṣmābhṛdvyākhyāṃ prāk sampradāyataḥ || samāptā ceyaṃ tantrarājaṭīkā manoramā || oṃ || ########### END OF FILE #######