#################################################### MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0 Catalog number: M00666 Uniform title: śivarahasya part 1 Editor : Ganesh Shastri Editor : Sundaresvara Shastri Description: Copied from archive.org https://archive.org/download/KKsh_shri-shiva-rahasyakhya-maha-itihas-vol-1-by-ganesh-shastri-and-sundaresvara-shas/Shri%20Shiva%20Rahasyakhya%20Maha%20Itihas%20Vol%201%20%20by%20Ganesh%20Shastri%20and%20Sundaresvara%20Shastri%20-%20Jangamwadi%20Math%20Collection.pdf Notes: Data-entered by the staff of Muktabodha under the supervision of Anirban Dash. Revision 0: September 21, 2024 Diplomatic transcription Publisher : Publication year : 1913 Publication city : Publication country : India #################################################### oṃ śrīgaṇeśāya namaḥ śrīśivarahasyākhyaḥ mahetihāsaḥ māheśvarākhyaḥ prathamāṃśaḥ ṣaḍdarśanapāraṃgatānāṃ janakapūr brahmaśrī. sahajānandopādhyāyābhidhānāṃ mahānubhāvānāṃ sevayāsamāsāditavidyena marūvūr. gaṇeśa śāstriṇā sarvatantrasvatantrāṇāṃ sarvatomukhaparyantānekakratubhirārādhitaparameśvarāṇāṃ paṃcanadakṣetramalaṃkṛtavatāṃ brahmaśrī. bālakṛṣṇaśāstriṇāṃ śiṣyeṣvanyatamena varahūr. sundareśvara śāstriṇāca samyak pariśodhitaḥ devakoṭṭābhidhanagaravāstavyasya me. aru. nā. rāmanātha śreṣṭhivaryasya dravyasahāyena cennapattananagarasthena bi. e. padayutena ka. sadāśiva śreṣṭhivaryeṇa vāṇīnilaya mudrākṣaraśālāyāṃ mudrito vijayatetarām 1913 śrīśivarahasyaprathamāṃśasya viṣayānukramaṇikā puṭaḥ paṃktiḥ viṣayaḥ prathamo'dhyāyaḥ 1 10 sūtamunisaṃvādaḥ 2 5 parameśvarācchivarahasyaprāptiparamparā 2 13 sarvasaṅgaparityāgināmeva śivarahasyaśravaṇe adhikāraḥ dvitīyo'dhyāyaḥ 3 6 itihāsārambhe maṅgalācaraṇam 3 20 śivarahasyasya pañcamavedatvapratipādanam 4 5 śivarahasyaśrotṝṇāṃ pañcatvanivṛttiḥ 5 1 rudraprasādākāṅkṣiṇāṃ niyamakathanam 5 7 rudraṃ prati tapasyantaṃ jaigīṣavyaṃ prati viṣṇvādyāgamanam 5 15 jaigīṣavyaṃ prati brahmaṇo vacanam 6 7 jaigīṣavyaṃ prati viṣṇuvacanam 6 17 jaigīṣavyena viṣṇavādinirākaraṇam 7 13 viṣṇvādīnāṃ prakṛtiparavaśatā tṛtīyo'dhyāyaḥ 9 3 itaḥ prabhṛti īśvaralakṣaṇam 9 4 vedānāmīśvaraniśvāsatā 11 3 brahmaviṣṇumaheśvarāṇāṃ karmadevatvam 11 5 bhṛguśāpādviṣṇordaśāvatāraḥ caturtho'dhyāyaḥ 12 11 śivabhaktānāmeva anyamoktṛtvam 12 17 karmadevānāṃ śivabhaktairnirākaraṇam pṛ0 2) puṭaḥ paṃktiḥ viṣayaḥ 13 2 āpatkāle karmadevādīnāṃ īśvareṇaiva rakṣaṇam 13 10 netrapūjanena viṣṇoścakrāvāptiḥ pañcamo'dhyāyaḥ 15 14 viṣṇvādilokaṃ prāptānāṃ puṇyakṣaye patanam 16 11 nāradakṛtā śivastutiḥ 17 22 nāradavākyājjaigīṣavyaṃ prati īśvaragamanam 18 8 jaigīṣavyakṛtā śivastutiḥ 18 20 śivena jaigīṣavyasyānugrahaḥ ṣaṣṭo'dhyāyaḥ 20 10 śivaliṅgasyālayapratiṣṭhātṝṇāṃ mahimā 20 19 liṅgālayapratiṣṭhāturjātivyavasthārāhityam 20 23 liṅgapratiṣṭhāyāḥ sthānāni 21 3 śaktyanusārataḥ ālayanirmātuḥ mahāpātakādidoṣanivṛttiḥ gāṇāpatyañca phalam 21 15 jīrṇaśivālayoddhartuḥ phalam 21 21 bilvena pradoṣe liṅgārcakasya phalam 22 1 śivālaye tailādibhirdīpādyāropakasya phalam 22 13 vividhadravyairabhiṣaktuḥ phalam 22 23 grīṣmartau dhārāpātreṇābhiṣektuḥ phalam 23 3 vividhapuṣpairarcane phalam 23 13 liṅgārcanato muktānāmṛṣīṇāṃ gaṇanā 23 17 liṅgārcanato muktānādevādīnāṃ gaṇanā 23 23 anyadevapūjakānāṃ phalam 24 1 viṣṇūtkarṣadhiyā vyāsasya śivarahasyasya śravaṇe'pyanadhikāraḥ 24 20 jaigīṣavyasya skandamukhācchivarahasyaśravaṇoktiḥ pṛ0 3) puṭaḥ paṃktiḥ viṣayaḥ saptamo'dhyāyaḥ 25 23 jaigīṣavyaskandasamāgamaḥ aṣṭamo'dhyāyaḥ 28 24 anyakathātaśśivakathāyāḥ utkarṣaḥ 29 6 śivarahasyasya itihāsatvoktiḥ navamo'dhyāyaḥ 31 5 śivarahasyaśravaṇārtham nāradoktyāviṣṇvādidevāgamanam 31 20 śivarahasyaśravaṇārthaṃ īśvarapreṣitānāṃ vināyakādigaṇānāmāgamanam 32 11 vedasmṛtipurāṇabhārateṣu āgameṣuca paśudharmā evoktāḥ 32 24 skandakṛtā vināyakastutiḥ daśamo'dhyāyaḥ 34 9 skandakṛtā śivastutiḥ 36 6 skandakṛtā devīstutiḥ 38 3 puraṇānāmanyonyanindāparatvam 38 6 rāmāyaṇasya kāvyatvaṃ tacchravaṇe duḥkhādhikyañca ekādaśo'dhyāyaḥ 39 8 dvādaśāṃśānāṃ nāmakathanapūrvakakathāsaṅgrahaḥ granthasaṅkhyāca 41 7 śivarahasye'ddhyāyāssahasram dvādaśo'dhyāyaḥ 43 13 kailāsavarṇanam trayodaśo'dhyāyaḥ 48 3 anyairapi liṅgapūjākartavyeti darśayituṃ śivenāpi liṅgapūjākṛtā 49 1 kailāsātpañcagaṅgānāmutpattiḥ 49 20 īśvarakṛtā pañcamukhaliṅgastutiḥ caturdaśo'dhyāyaḥ 61 10 kailāsaprākāravarṇanam pṛ0 4) puṭaḥ paṃktiḥ viṣayaḥ pañcadaśo'dhyāyaḥ 63 3 śailaprākāravarṇanam ṣoḍaśo'dhyāyaḥ 69 2 tatpuruṣakṛtā śivastutiḥ 69 20 aghorakṛtā śivastutiḥ 70 15 sadyojātakṛtā śivastutiḥ 71 11 vāmadevakṛtā śivastutiḥ 71 24 īśānakṛtā śivastutiḥ 72 14 trimūrtīnāṃ na parasparatāratamyam 72 18 turīyasya manovāgatītatvam 72 20 nirguṇasyāpi turīyasya saguṇatvapratipādanam saptadaśo'dhyāyaḥ 73 3 kailāsaprāsādavarṇanam aṣṭādaśo'dhyāyaḥ 78 8 kailāsamaulivarṇanam ekonaviṃśo'dhyāyaḥ 82 9 kailāsavarṇanam viṃśo'dhyāyaḥ 88 18 prayāge gaṅgāyamunayossaṅgame dehatyāgānmuktiḥ 88 25 oṅkārādi dvādaśajyotirliṅgānāṃ sthānam 89 18 ambikārcanārthaṃ viṣṇoḥ kāñcīnagaravāsaḥ śeṣādrau vartamānaḥ kumāra evetica 89 21 kāverītīra kṣetrāṇāṃ varṇanam ekaviṃśo'dhyāyaḥ 91 7 itaḥprabhṛti devayānapitṛyānagantṝṇāṃ nirūpaṇam dvāviṃśo'dhyāyaḥ 97 14 devaiḥ kṛtā śivastutiḥ pṛ0 5) puṭaḥ paṃktiḥ viṣayaḥ trayoviṃśo'dhyāyaḥ 102 23 skandakṛtā śivastutiḥ caturviṃśo'dhyāyaḥ 105 2 gaṇeśakṛtā śivastutiḥ pañcaviṃśo'dhyāyaḥ 107 14 dharmavṛṣakṛtā śivastutiḥ ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ 108 6 kailāsavarṇane devīprastāvavarṇanam saptaviṃśo'dhyāyaḥ 114 6 devīkṛtā śivastutiḥ aṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ 115 17 kailāsaprāsādavarṇanam ekonatriṃśo'dhyāyaḥ 118 11 kailāsasaudhavarṇanam triṃśo'dhyāyaḥ 124 14 girikṛtā śivastutiḥ ekatriṃśo'dhyāyaḥ 125 3 prākāravarṇane rudragaṇārcanam dvātriṃśo'dhyāyaḥ 127 17 sabhāvarṇanam trayastriṃśo'dhyāyaḥ 131 24 skandakṛtā śivasya hemasabhānṛttadhyānapaddhatiḥ 132 22 skandakṛtā śivasya ratnasabhānṛttadhyānapaddhatiḥ 133 21 skandakṛtā śivasya rajatasabhānṛttadhyānapaddhatiḥ 135 2 skandakṛtā śivasya citsabhānṛttadhyānapaddhatiḥ 137 18 sūtakṛtā śivastutiḥ catustriṃśo'dhyāyaḥ 138 6 caturvidhapuruṣārthamaṇṭapavarṇanam pṛ0 6) puṭaḥ paṃktiḥ viṣayaḥ pañcatriṃśo'dhyāyaḥ 140 19 kailāsaliṅgavarṇanam ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ 143 14 liṅgaśabdanirvacanam 144 16 pūjākarturdigvyavasthā saptatriṃśo'dhyāyaḥ 145 13 kailāsavāsamahimā aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ 147 16 kailāsaliṅgavarṇanam ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ 151 22 liṅgasya nirguṇarūpatā catvāriṃśo'dhyāyaḥ 153 3 kailāsaprāgdvārasthaliṅgābhidhānam ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ 155 3 kailāsadakṣiṇadvāraliṅgakathanam dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ 157 6 kailāsapaścimadvāraliṅgakathanam tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ 159 15 kailāsottaradvāraliṅgasaudhakathanam catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ 163 23 kailāsatapaścaryā pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ 167 19 kailāsakṛtā śivastutiḥ 169 13 kailāsakṛtā śivastutiḥ ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ 171 1 bhasmarudrākṣādinindakānāṃ phalam 172 7 pañcāyatanādipūjakānāṃ nindā 172 12 mṛdā ūrdhvapuṇṭradhāriṇāṃ nindā 172 16 taptamudrādhāriṇāṃ nindā pṛ0 7) puṭaḥ paṃktiḥ viṣayaḥ 172 19 bhasmarudrākṣādidhāriṇāṃ phalam 173 14 rāvaṇakṛtā śivastutiḥ saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ 176 11 īśvaraḥ brahmaviṣṇumaheśvaraśarīrāṇi praviṣṭvā sṛṣṭyādi karoti 176 23 īśvarādeva brahmaviṣṇurudrādīnāmutpattiḥ 177 9 ekatvadarśino granthibhedanam aṣṭācatvāriṃśo'dhyāyaḥ 178 3 śivagaurīsaṃvādaḥ ekonapañcāśo'dhyāyaḥ 181 13 devavākyam pañcāśo'dhyāyaḥ 184 19 suropadeśaḥ ekapañcāśo'dhyāyaḥ 187 16 śrutisāranirūpaṇam dvipañcāśo'dhyāyaḥ 194 20 kenopaniṣatkathāsaṅgrahaḥ tripañcāśo'dhyāyaḥ 196 2 devaiḥ kṛtā devīstutiḥ catuḥpañcāśo'dhyāyaḥ 199 3 devaiḥ kṛtā upaniṣatstutiḥ pañcapañcāśo'dhyāyaḥ 205 3 devaiḥ kṛtā devīstutiḥ 206 7 devyupaniṣatpratipādanam ṣaṭpañcāśo'dhyāyaḥ 211 23 hariṇā kedārapūjā kṛtā 212 1 brahmaṇā oṅkārapūjā kṛtā 212 5 rudreṇa avimukte viśveśvarapūjā kṛtā 212 15 kubereṇa śrīśailapūjā kṛtā 212 23 marudbhirgokarṇapūjā kṛtā pṛ0 8) puṭaḥ paṃktiḥ viṣayaḥ saptapañcāśo'dhyāyaḥ 214 6 viṣṇvādikṛtā īśvarastutiḥ aṣṭapañcāśodhyāyaḥ 220 23 liṅgapadārthanirvacanam 221 1 liṅgalakṣaṇam 222 14 jīveṣu brahmaviṣṇū utkṛṣṭau ekonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ 223 23 vigrahapūjāto liṅgapūjāyāḥ utkarṣaḥ 224 1 liṅgapūjāyāssannipatyopakāratvaṃ vibhūtidhāraṇādīnāṃ jñānāṅgatvañca 224 4 śivanaivedyabhoktuścittaśuddhiḥ phalamiti śrutiprāmāṇyanirūpaṇam 224 11 ātmaliṅgapūjākramastāvat advaitabhāvanāṃ darśayati 229 5 dehe liṅgasya sthānam 229 17 liṅgadhāmnaḥ prāpyatvanirākaraṇam ṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ 230 16 avimuktādikṣetreṣu vartamānaviśveśvarādiliṅgapūjā sarvaiḥ kāryā 231 4 ātmaliṅgapūjāratasya lakṣaṇam 231 21 ātmaliṅgadhyānāśaktānāṃ sūryamaṇḍale dhyānaprakāraḥ 231 23 prāṇāyāmaprakāraḥ kālaparimāṇañca 232 4 prāṇāyāmakartussarvārthasiddhiḥ 232 12 nānānmavādanirākaraṇam 232 17 deheṣu īśvarasya jīvarūpeṇa praveśaḥ 233 1 sarvāvāsasyāpīśvarasya liṅgāvāse hetuḥ 233 5 liṅgapūjātaḥ jñānaprāptiḥ 233 11 tripuṇṭradhāribhiḥ kadācidapi ūrdhvapuṇṭraṃ nadhāryaṃ 237 13 devādikṛtā skandastutiḥ 238 4 sūtakṛtā śivastutiḥ pṛ0 1) śrīgaṇeśāyanamaḥ śrīgurubhyonamaḥ śrīśivarahasyākhyaḥ mahetihāsaḥ prathamāṃśaḥ sūtamuni saṃvādaḥ [idaṃ prathamataḥślokadvayamapi pustakeṣu kvacinnadṛśyate |] śuklāṃbaradharaṃ viṣṇuṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam | prasannavadanaṃ dhyāyetsarvavighnopaśāntaye || śirasāśivabhaktānāṃ [idaṃ prathamataḥślokadvayamapi pustakeṣu kvacinnadṛśyate |] pādāṃbujarajaḥkaṇān | vandāmahe vayannityaṃ vāsanādhvāntabhāskarān || purā māheśvare satre pravṛtte munayastadā | yadṛcchayā''gataṃ sūtaṃ paippalādaṃ hi satriṇaḥ || vājaśravasa āhustaṃ samavetā maharṣayaḥ | kṛṣṇājinottarāsaṃgā bhasmoddhūlitavigrahāḥ || tripuṇḍravilasatphālā rudrākṣāṃgadakaṃkaṇāḥ | yajñeśvaraṃ mahārudraṃ pūjayanto'dhvareṇa te || liṃge'gnihotre sūrye ca rudrasūktajapādarāḥ | pañcākṣarāvṛttiparāḥ śivanāmaparāyaṇāḥ || pañcakośātigaṃ devaṃ pañcāsyaṃ parameśvaram | dhyāyantaḥ parayā bhaktyā taṃ papracchurakalmaṣāḥ || saṃpūjyārghyāsanairbhojyaiḥ praśrayapraśnabhāṣaṇaiḥ | anyonyaṃ kuśalapraśnaiḥ praśrayāvanatāstadā || pṛ0 2) teṣāṃ kulapatirvṛddhaḥ prāha taṃ maunibhārgavaḥ | maunibhārgavaḥ – paippalāda sanāthāssmaḥ tvadāgamanato vayam || 8 || māheśvaraṃ yatassatraṃ pravṛttaṃ pārameśvaram | tvaṃ bhakto'tīva rudrasya skandanandīśasannibhaḥ || jaigīṣavyo muniḥ pūrvamūrdhvaretā pahātapāḥ | śaṃkarājñāprabhāvena skandādyatprāptavān śubham || puṇyaṃ śivarahasyākhyamitihāsottamottamam | triṇetrāpāracaritaṃ dvādaśāṃśasamanvitam || upāsatā tvayāpūrvaṃ manovākkāyakarmabhiḥ | bhaktyā tvananyayā śaṃbhostvayi yatproktavānsvayaṃ || yasmindadau haraḥ prītyā saṃsthiteṣu muniṣvapi | dvādaśāṃśayutaṃ sākṣādrahasyaṃ śivasaṃbhavam || śivaratnamahākośaṃ taddevyā hṛdayaṃgamam | skandāyācaṣṭa sā devī prītyā tena pradarśitam || śaṃkarasyā''jñayā sūtaguraute śāṃbhavottame | jaigīṣavyāyatatprādāt skandasskanditatārakaḥ || iti śuśruma vṛttāntaṃ tanno [nobrūhitvaṃ ghṛṇānidhe itipāṭhāntaram ||] brūhi kṛpādhikāt | sugopyamapi tadbrūhi yato bhaktā vayaṃ śive || triṇetrasucaritrāṇāṃ pātrabhūtā munīśvarāḥ | māheśvareṇa satreṇa śuddhagātrā vayaṃ sadā || sutrāmamānye loke'pi vāñchā no pātabhītitaḥ | gātre kalatre putrevā mitrevāsnehavarjitāḥ || viraktāśca vadāsmabhyaṃ rahasyaṃ śāṃbhavaṃ mudā | tvaṃ [tvaṃnojñānapradaḥ iti pustakāntare ||] bho jñānapradassākṣādguruḥ śivasamo mataḥ || tvaṃ no mātā pitāsmākaṃ vada tatkaruṇābalāt | itthaṃ sa paippalādo hi sūtaḥpṛṣṭomunīśvaraiḥ || uvāca prāñjalirvākyaṃ teṣāṃ bhaktyā sutoṣitaḥ | ananyaśaṃbhubhaktyāca jānanpātrañcatānapi || sūtaḥ – pātraṃ bhavantaḥ kṛpayā maheśituḥ satreṇa dānaistapasopasadbhiḥ | pavitragātrāvabhṛtena dīkṣayā vedāntasārārthavicāraniṣṭhāḥ || 22 || śṛṇudhvamādyaṃ prathamāṃśametadyathā gururme bhagavān prasādabhāk | maheśvarasyāpratimaprabhāvo bhāvo bhavotkṛṣṭahṛdojhjhitāśaḥ [anvitāśaḥ iti pustakeṣukvacit ||] || 23 || jaigīṣavyamunistatāpa tapasā rudraṃ japaṃstuṣṭadhīḥ kaṣṭānapyasamīkṣya saṃyatamanā [saṃvṛtamanāḥ itipāṭhaḥ ||] varṣāyutaṃ vāyubhuk | pṛ0 3) śiṣṭaḥ śrīśipiviṣṭapādakamaladhyāno viśiṣṭā'ntaro brahmiṣṭho hi gariṣṭhamadbhutataraṃ prāpa prasādaṃ harāt || 24 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe sūtamunisaṃvāde prathamo'dhyāyaḥ || 1 || jaigīṣavyasurasaṃvāde dvitīyo'dhyāyaḥ sūtaḥ – śatamukhaśikhivedaśākhā [śatamukhaśikhibhedaveda iti bhedaśabdasāhitye sugamatayārtho jñāyate |] śatamukhanutaṣaṇmukhāptabaṃdhuṃ | nabhaśikhasukhadaṃ mahebhavaktraṃ khagagatipaṃkajajātasaṃstutam [jastutaṃbhaje] || 1 || utphullāmalanīlanīrajamahāsihmāsanādhyāsitā pārāvārajagadvibodhacaturā vāṇī manohāriṇī | bho śaṃbho śiva sāṃba śaṃkara mahādevetitānāmṛtā- svādāsvādanavallakīmukharitānaṃdollasā pātu naḥ || 2 || pāpāgādhamahāṃbudherjanijarākallolapāraṃparī- majjajjantukadaṃbakaṃ karuṇayā pāraṃ paraṃ yogataḥ | śaṃbhoḥ satkathayā [sundarasatkathāsurasayā] sudhāsurasayā sannaukayā kevalaṃ saṃtīrṇantu karoti jantunivahaṃ satkarṇadhāro guruḥ || 3 || kālāvacchedayuktān vidhiharamurabhicchakrasūryenduvāyūn sṛṣṭvā taiḥ krīḍatīśo jagadudaradarīmadhyapadmaikasaṃsthaḥ | nīrūpo viśvarūpaḥ pramathagaṇavarairviśvakartryā jananyā heraṃbaskandayukto gururamaravaraḥ pūrvikaḥ pātu nityam || 4 || pañcāsyavaktrakamale [pañcāsyavaktrakamale ityayaṃślokaḥ saṃpūrṇatayā pustake nadṛśyate ||] makaraṃdametat pañcatvanāśanakaraṃ śrutipañcakaṃhi | pṛ0 4) [puṇyaṃ śaivarahasyasāramadhunā pepīyatāṃmuktaye ityayaṃ pādaḥ arthānvayasyasamīcīnatvāt śārdūlavikrīḍitachando yuktatvāt vedeṣu prathitañca pañcakatayā ityasya ślokasyāsaṃpūrṇatvāccānenaiva ślokena yutasyāditi niścīyate | parantu granthasya paramārṣeyatvāt pustakadṛṣṭapādakramaṃ vipariṇamayituṃ navayamīśāmahe |]puṇyaṃ śaivarahasyasāramadhunā pepīyatāṃ muktaye | pañcāsyadhyānapūtā [pañcāsya dhyānapūtāḥ ityayaṃ pādopi pādatrayamapekṣate ākare tu na dṛśyate] dvijavaratilakāḥ pañcapāpairvihīnāḥ || 5 || vedeṣu prathitañca pañcakatayā bhūteṣu pañcasvapi kośe pañcakatontimaikavasateḥ śaṃbhoḥ kṛpākāraṇaṃ | śrutvā janmajarādiduḥkhanivahaiḥ [janmaprāpyamahītale bahuvidhaṃ pāpānikṛtvāmuhuḥ kāmakrodha iti pustakāntare dṛśyate ||] pañcatvahīno bhavet || 6 || durmāyālasitena pāpamatibhāgāyātyaho saṃsmṛtim tyaktvā śaṃkaranāmabodhitakathāpīyūṣapānojhjhitaḥ | kāmakrodhajarāvipattimaraṇaiḥ sauriṃ [sauriṃ=antakamityarthaḥ anena tadadhiṣṭhita narakayātanā lakṣyate |] vrajedduḥkhitaḥ svasyāsyāntaravarttipāyasavaraṃ tyaktvā''khumūtraṃ pibet || 7 || munayaḥ – sa kathaṃ tapasā devaṃ prasādya parameśvaram | jaigīṣavyassarvagurustaporāśiḥ śivārcakaḥ || kaṃ kāmamalabhatsūta taṃ no vistarato vada | śrotumicchāsti mahatī caritre śāṃbhave hi naḥ || vadādyakaruṇāmūrte śūlino'malasatkathāḥ [śūlinovilasatkathāḥ iti pāṭhaḥ |] | sa vājaśravasāṃ vākyājjaharṣa parameśvaram || dhyātvā svahṛtpadmakośe jagādāgādhabodhadām | kathāṃkaluṣacittānāṃ tamaḥkāluṣyamuktaye || sūtaḥ – vāyurdodhūyate yadyudayamuḍugaṇo baṃbhramīti drutaṃ khe vahnirjājvalyate yanna ca salilanidhirmādhavīṃ dodhavīti | bhūryadvadbobhavīti sthiracaradhṛtaye tacca tādṛkca sarvaṃ svāyattāśeṣasattāsthitiyamanaparaṃ śaṃbhulīlottha muktam || 12 || śṛṇudhvaṃ munayassarve satriṇaḥ pūtamānasāḥ | jaigīṣavyatapaścaryākāraṇaṃ tāraṇaṃ nṛṇām || pṛ0 5) sa tapo'tapadatyugraṃ śāṃbhavaṃ vratamāsthitaḥ | himavacchikhare pūrvaṃ saṃvatsaraśatāṣṭakam || agnirityādibhirmantrairvimṛjyāṃgāni bhasmanā | tripuṇḍraphālassatataṃ kaṇṭhakakṣorubāhuṣu || dhṛtarudrākṣakoṭīro rudrākṣakavacāvṛtaḥ | pañcākṣaraparo nityaṃ rudrāvartanatatparaḥ || 16 || grīṣmepañcāgninirataḥ kevalaṃ salilāśanaḥ | varṣāsvākāśanilayo hemaṃte jalamadhyagaḥ || phalaparṇāśano nityaṃ varṣaṃ pavanapāraṇaḥ | kaṭadhūmāśano varṣaṃ varṣaṃ laṃbadadhaśśirāḥ || evaṃ tapasyatastasya jaigīṣavyamahāmuneḥ | varṣāyutamagāttīvraṃ rudravinyastacetasaḥ || vareṇācchandayadbrahmā taṃ viṣṇuḥ pākaśāsanaḥ | tasya te cittajijñāsāṃ kartuṃdevāvyavasthitāḥ || tānanālokayanvipro naiva kiñcidatho'rthayat | gaṃbhīrasāgarākāramalakṣyaṃ śivavallabham || jitendriyaṃ jitāhāramūrdhvaretasamavyayam | śivaliṃgārcanavyagraṃ pañcākṣarajapādaram || rudrasūktārthavijñānapravaṇaṃ saṃyatendriyam | haṃsārūḍhaḥ padmasaṃsthaśśārṅgadhṛggaruḍāsanaḥ || airāvatasamārūḍhaḥ pākaśāstramarairvṛtaḥ | tasya cittaṃ suvijñātumāgatāste muniṃ tadā || brahmā viṣṇustathā śakrassurāsuramarudgaṇāḥ | dhyāyantaṃ parameśānaṃ jaigīṣavyaṃ tadā dvijāḥ || svaṃ svaṃ vāhanamāruhya svasvālaṃkārabhūṣitāḥ | tasyacittaparīkṣārthaṃ [śaivendraṃ taṃ surendrāste dṛṣṭvāvismayamāgatā iti kvacitpustake'dhikatayādṛśyate ||] brahmāvākyamathābravīt || brahmovāca – vatsottiṣṭha mahābhāga jaigīṣavya mahāvrata | adeyaṃ tava nāstyeva trilokyāṃ tvattapasyayā || tvatsamo na munirbrahmannūrdhvaretā mahātapāḥ | rudrāvarttanaśīlaśca rudravinyastamānasaḥ || dyubrahmopendralokeṣu viharasvājarāmaraḥ | bhuṅkṣvabhogānyathākāmaṃ devabhogyānanuttamān || śakrasthāne'psarobhistvaṃ nandane viharājaraḥ | pibasvāmṛtamutkṛṣṭaṃ devaiḥ peyamanuttamam || viṣṇuloke tathā bhogānvaiṣṇavānbhuṃkṣvakevalam | nānāvidhairmahāyajñaiḥ prāpyaṃśakrasado'khilaiḥ || gavāṃ dānaistathānnādipradānaiṣṣaḍrasānvitaiḥ | deśe kāle ca pātre ca gṛhavastrādidānataḥ || pānīyaśālānivahairgharmakāle munīśvara | mahāṣoḍaśadānaiśca śuddhadravyārjitena ca || maṇṭapāṭṭālakaraṇairviprāṇāṃ sthāpanārcanaiḥ | udyānārāmakaraṇaiśchāyāvṛkṣādiropaṇaiḥ || kanyādānaiśca vividhairvratakṛcchrādibhirdvija | prāpyā lokāmadīyāhidhanyairmānuṣyavartmabhiḥ || teṣūtsavena bhogāṃstvaṃbhuṅkṣvaviprayathāsukham | ayaṃ śakro'marādhīśo varaṃ dātuṃ tavāgataḥ || pṛ0 6) karīndro yasya vahane caturdantassupāṇḍaraḥ | yassarvayajñe viprendrairāhūtassomapāyibhiḥ || sarvāsuravisaṃharttā kuliśaṃ yasya cāyudham | ahaṃ sarvajagatsraṣṭā bhāratīpatiruttamaḥ || matputrāssṛṣṭikartāro na kaścinmatsamo dvija | pulastyaḥ pulaho'triśca kaśyapo manurevaca || aṃgirā nārado dakṣo vītihotro mahāmuniḥ | nava prajānāṃpatayo yebhyassṛṣṭirvinirgatā || caturvaktrastvahaṃ sākṣādvarāndātuṃ tavāgataḥ | tataḥ prāhāṃbujābhākṣastaṃ muniṃcātigarvitaḥ || viṣṇuruvāca – ahamevākhilādhāraśśaṃkhacakragadādharaḥ | mamaśārṅgaravaṃ śrutvā daityendrā mūrchitā bhṛśam || sihmakolākṛtirahaṃ bhūtvā devānatoṣayam | hiraṇyākṣañca kaśipuṃ murañca madhukaiṭabhau || raṇe mayā hatā daityā rāvaṇādyā mahābalāḥ | lakṣmīpati rahaṃ sākṣāt kṣīrābdhirnilayo mama || śeṣo'nantaphaṇāmaulirmamatalpaṃ mahāmune | prabhābhāsitadikkuñjaṃ kaustubhaṃ mama vakṣagam || cakraṃ śatadaśāraṃ me daityāsṛṅmasṛṇaṃ kare | yatpakṣāghātapavanairullolāssaptasāgarāḥ || kādraveyaphaṇāratnarājidhāro hi vāhanam | mannābhikaṃdasaṃbhūtassākṣāllokapitāmahaḥ || madīyayaśasā vyāptaṃ jagadetaccarācaram | matprasādena sarveṣāṃ sidhyantyakhilasiddhayaḥ || tādṛśaṃ svadṛśā paśya tvatpurasthitamāśumām | tvatkāmaṃ pūrayāmyāśu tacchīghraṃ varayasvame || tvadīyatapasāvidvan prasādasumukho'smyaham | tadā sa viṣṇuvacasā jaigīṣavyo mahāmuniḥ || dṛṣṭvā prāhāmaraśreṣṭhānniṣkāmāntarasundaraḥ | kāmāridhyānanirdhūtaniṣkāmahṛdayo muniḥ || jaigīṣavyaḥ – yatproktaṃ tattathā viṣṇo tvayā padmāsanena ca | śakrasyāsya śrutaṃ sarvamaiśvaryaṃ lokavismayam || na vismāpayituṃśakyaṃniṣkāmasyamamāntaraṃ | yathonmūlayituṃ śakyaḥ kiṃ merurvāyunāmunā || viṣṇo tvadvacasā ceto na vicālayate mama | kaivartakanyākānīnadvijadaityanṛpārbhakāḥ || tavāvatāramāhātmyavettāro na vayaṃ hare | harapādāṃbujadhyānanirdhūtatamaso vayam || 55 || śaivendreṣu na te dhārṣṭyaṃ vidyate hi gadādhara | prāptakāmāvayaṃviṣṇo nityānityavivekinaḥ || yaḥ kāmānanusaṃdadhāti manasā prāpnoti lokānamūn brahmopendraśatakratuprabhṛtināṃ vāsastatobhraśyati | pṛ0 7) prāgjanmānubhavena yoniṣu ciraṃ bhrāntastato vidyayā viśveśasya kṛpāvaśācchatatanuprānte vimukto bhavet || 57 || kiṃ vā brahmendraviṣṇuprabhṛtisurapadaiḥ puṇyaleśaikalabhyaiḥ kiṃ raṃbhādikayonibhoganicayaissrakcandanādyutsavaiḥ | pātāntāvadhisundaraiḥ kimadhamaiḥ kiṃ kāmanāviplutaiḥ yuṣmadrodhanayā nacālyati mano niṣkāmajāḥ śrotriyāḥ || 58 || saṃsārāpārasārapracuritamanaso nityanityāśca bhogāḥ kāmyante kāmibhirye satatabahurasāḥ kātarāḥ pāmarāste | śrīman dhīman parārthin sakalasuragaṇāḥ śrīśaśāṃkāṃśamauleḥ śrīmatpādābjayugmapraṇihitamanaso nirbhayāścāmarāste || 59 || narakamukhasukhānāṃ vyarthakolāhalānāmasukhamukhamatīnāṃ yadyapi ghnanti tatvam | harapadaniratānāṃ viśvabhūtātmanānnaḥ karaṇaviṣayabhogā naiva lūyanti viṣṇo || 60 || brahmā śakro bhavāṃśca prakṛtiparavaśāḥ paśya sarveśvarasya śrīśa śrīśaṃkarasyāgatisagatigativyomakeśasya [āgatisagatigativyomakeśasya iti padavibhāgo jñeyaḥ | āgamyata ityāgatiḥ karmaṇiktin upāsya iti yāvat sagatīnāṃ jñānināṃ gatiḥ prāpyabhūtaparamakāṣṭhārupāsā kāṣṭhā sā parāgatirityādi śrutiśatapratipādita iti bodhyam |] śaṃbhoḥ | tasyāyaṃ dāsadāsastripurapuraharaśrīśivasyāsya karttuḥ pāturharttuḥ prakarttuḥ śṛṇuta sumanaso nityamanyanna jāne || 61 || paśupativaradānāttatvasaṃprāptabhūteḥ paśuvaravaradānātkiṃ mama prāptihetuḥ | paśupati caraṇābjadhyānasanmānasaṃ me nahi khalu bhavatṛṣṇāpāradūraṃ haredyaḥ ||| 62 || tryakṣāṃghripravaṇaprasannamanaso lakṣyasya kiṃ me surai- rlakṣībhūtabhavatpadeṣu nitarāṃ vāñchā na me jāyate | kiṃ taccākṣatavīkṣaṇāsthiraciraṃ viśvantu viśveśvarā- jjātaṃ tatra muhurmuhuḥ pravilayaṃ yātyeva yātaṃ bhavet || 63 || pṛ0 8) rajjau kalpitadantaśūkasadṛśaṃ devā nakiñcijjagat jātañcāpi janiṣyamāṇamapivā bhūtaṃ hi rajjau bhramaḥ | tadvatsarpadaśopamānamiti yā dhīrvai paraṃ muktaye sā dhīścāpi nirantaraṃ bhagavataśśaṃbhoḥ kṛpāyāḥ phalam || 64 || nakvāpi spṛhayanti śaṃkarakathāpīyūṣapānātparam liṃgāliṃganapūtabhasmaniṭilā rudrākṣamālādharāḥ | puṇyāsteśatarudramadhyavilasannāmnāṃ padārthādarāḥ bhāvā bhāvukadivyajanmatapasā bhūmaṇḍale pāvanāḥ || 65 || mārāpāraśarāgrakuṇṭhanamahāsāraikadhāropalāḥ sārāsāravicāradhīrahṛdayādhaureyadhuryāssadā | pārāvāravikārasaṃsṛtimahāduḥkhāṃbudhestārakāḥ viśvādhīśvarapūjakāstuniyataṃ pāpaughasaṃhārakāḥ || 66 || sūtaḥ – jaigīṣavya mukhābjanissṛtamahodārotkaṭaṃ te madhu pītvā cāmaranāyakā madhutṛṣāsvānaṃditasvāntarāḥ | ūcuḥ prāñjalayastadā dvijavaraṃ brahmā mahendro hariḥ jñātvā tasya viniścayaṃ śivasamāsaktaṃ manaścāpi te || 67 || devāḥ – prāpyeśānapadāṃbujotthasumanāmodāttasanmānasaḥ tvaṃ vai śāṃbhavapuṃgavastava hṛdaṃ jñātuṃ pravṛttāssurāḥ | niṣkāmo'si niraṃkuśo'si bhagavan proktaṃ hi tat kṣamyatām svātmārāmatayā tvayaiva sakalā bhogāssadaivojhjhitāḥ || 68 || evaṃ te vibudhāḥ praśasya ca muniṃ cāliṃgya liṃgārcakaṃ dhanyāssmeti vadanti sundaragirāpyānandadhārāvṛtāḥ | śaivoktāmṛtavākyananditamanassvāntā mudā te dvijāḥ svaṃ svaṃ vāhanamādhiruhya tarasā gantuṃ manaścakrire || 69 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe jaigīṣavyasurasaṃvādo nāma dvitīyo'dhyāyaḥ 2| pṛ0 9) jaigīṣavyasurasaṃvāde tṛtīyo'dhyāyaḥ jaigīṣavyaḥ – śṛṇudhvaṃ brahmaviṣṇvādyā yanmānasyamahaitukam | nityaṃ sarvajñatā tasya devadevasya śūlinaḥ || yo vedāntaikasaṃvedyo yaṃ dhyāyanti mumukṣavaḥ | yasya niśvāsapavanā vedāścatvāra eva hi || yo brahmaviṣṇurudrāṇāṃ janakaḥ parameśvaraḥ | sūryasya janitā vahneścandracakrānilātmanām || na tasya kāraṇaṃ śaṃbhossa sarvasyāpi kāraṇam | yassamārādhyate viprairbhinnabhinnakriyādibhiḥ || yastvagnīṣomajaṃ sarvaṃ jagatpāti sanātanaḥ | asaṃgassarvabhūteṣu nirvikāro vikāriṣu || yaṃ sūkṣmabudhyā paśyanti svahṛdā vītarāgiṇaḥ | yo dhyānena japairyajñaistapasānāśakena ca || sa vetti vedyānakṣāṇi manovācāmagocaraḥ | yasmādbhūtāni jāyante yena jīvanti tānyapi || yatra līnāni kalpyante sa ekaḥ parameśvaraḥ | yastvapāṇirniraṃghriścāpyacakṣuścāpyathāśravāḥ || so'ntike sa hi dūrasthassabāhyābhyantare'pi ca | sasatyaṃ jñānamānando guṇairhīnaśca nirguṇaḥ || svatantraśca supūrṇaśca tena pūrṇamidaṃ jagat | sa nityaścetanānāñca patīnāṃ patirīśvaraḥ || yastvekassṛjatīśānaścarācaramidaṃ jagat | yathorṇanābhistantūnvai sṛjate grasate'pi ca || yasya rūpāparijñānāddehamātmeti manyate | yasya rūpāparijñānānmana ātmeti manyate || yasya rūpāparijñānātkhānicātmeti manyate | yasya rūpāparijñānādbhūtānyātmeti manyate || yasya rūpāparijñānātsarvamātmeti manyate | yasyākāśaśśarīraṃ hi cākāśo naiva vettitam || yasya bhūmissvarūpaṃ hi taṃ bhūmirnaiva vetti hi | yo manaścakṣurādīnāṃ niyaṃtā parameśvaraḥ || yasya bhāsā jagadbhāti saśakrānalavāyavaḥ | bhītyābhānti ca vāntyeva cetanānāṃ sacetanaḥ || yasya māyāvilasitaṃ jagatsthāvarajaṅgamam | sa māyī parameśānastenāvāsyamidaṃ jagat || yo'śarīro hyaliṃgaśca yamibhiḥ paridṛśyate | yasya vijñānamātreṇa sarvaṃ vijñātameva hi || jñānamātmā tvahaṃ brahma jñānaṃ śāntiranuttamā | sa ekaḥ paramātmāhi nehanānāsti kiñcana || sa eko jñānavānīśa īśanībhissa īśate | eka eva mahānrudraḥ puruṣo viśvato mukhaḥ || 20 || ta mekaṃ jñānamātmānaṃ tyaktvānyattadidaṃ jagat | yajjñānāddhṛdayagraṃthichedanaṃ jāyate nṛṇām || yasyaikatvaṃ hi vijñāya śokaṃ tarati mānavaḥ | sa eva jyotiṣāṃ jyotissa eva tamasāṃtamaḥ || sa ekassarvabhūteṣu bahudhā bhāti māyayā | yo jāgratsvapnaturyābhirgūḍhotmā na prakāśate || pṛ0 10) yodṛśyassūkṣmayā budhyā tatprasādena kevalam | tapasā veditavyassa nānyathā karmakoṭibhiḥ || yo vedādau svaraḥ prokto vedānteṣu pratiṣṭhitaḥ | ya īśāno'dhividyānāṃ pāradṛśvā sanātanaḥ || yo bhūtasaṃghe supte'pi jāgartīśo maheśvaraḥ | yasmātprāṇo mano jajñe sahi nātyeti kiñcana || yojyotirjyotiṣāṃ devo viśvātmā viśvato mukhaḥ | yo bhūmimatyatiṣṭhacca yasmādbrahmāṇi jajñire || yato brahmeśaviṣṇvindrāssaha devaiśca jajñire | yo brahma brahmaviccāpi cātra brahma samaśnute || eṣa brahmaiṣa viṣṇuśca eṣa devo virājate | eṣa bhūtapatirdeva eṣa seturvidhāraṇaḥ || ekameva mahādevamindramitrādibhissuraiḥ | nāmarūpaguṇaiścaiva māyayā manyate janaḥ || 30 || idaṃ jagatpurā sṛṣṭvā tasminprāviśadīśvaraḥ | vyākurvannāmarūpe tu vyavahārīva bhāsate || puruṣo yaḥ parassūkṣmo bhoktā bhojyañca yassadā | yokhiloviśvanetā ca yasmānnānyatparāyaṇam || aśarīro'vyayātmāyaścāśīrṇohyavināśakaḥ | yo māyayā śarīrasthastadvīryairnaivalipyate || bhogīva bhāsate devo hyannapānādibhogabhāk | yaśca sarvendriyātītassarveṣāmapi bhāsakaḥ || yo'vyaktovyaktatāmetya jagatpuṣṇāti līlayā | yo'vidyayāsaṃsarati vidyayāca pramucyate || yo'nādhāro'khilādhārassvemahimnipratiṣṭhitaḥ | yaṃ śṛṇvaṃtopi vedāntairmuhyanti yatayassurāḥ || yastvenaṃvṛṇute devāstasyaivātmāprakāśate | ya ātmāsarvabhūtastho jaḍānāṃ viduṣāmapi || yo jagajjanmamaraṇairaśīryo nahi śīryate | yohyāgatairduḥkhasaṅghaissukhairvā spṛśyate nahi || yasminjñāte'khilaṃ jñātaṃ nakiñcidavaśiṣyate | yamavijñāyaviśveśaṃduḥkhāntannādhigacchati || yo saṃgaḥ puruṣo nityassthāṇuvanniścalo guṇaḥ | yo na jīvaśśivaścāpi cānyopādhivivarjitaḥ || pañcakośātigohyātmā sadānandaghanassukham | eko'dvayastṛtīyaśca navaisabahudhāvibhuḥ || yontike sahidūrasthastenāvāsyamidaṃsurāḥ | sabhūmāparamānanda ārtametajjagatsurāḥ || tajjaṃ tallaṃca tadanaṃ jagadetatprakāśate | yastamaḥpārago nityaṃ manovācāmagocaraḥ || 43 || yasyaiva śaktirvividhā svabhāvājjñānadāsurāḥ | sa eṣa paramānandassadasatpakṣavarjitaḥ || liṃgahīnassadā'saṃgo yo vedāntaika gocaraḥ | dṛśyate tvagryayābudhyā sūkṣmayāsūkṣmadarśibhiḥ || muktayedehisaṃghānāṃ sulabhovyaktatāṃgataḥ | triṇetro nīlakaṇṭhaścacomādehārdhavigrahaḥ || 46 || krīḍate pramathādhīśo heraṃbaskandaputravān | sarvāvāso'pi bhagavānkailāsācalamāsthitaḥ || yasya liṃgārcanenaiva trailokyaśrīravāpyate | yasya prasādādviṣṇutvaṃ tvayā prāptaṃ sudarśanam || pṛ0 11) brahmaṇassṛṣṭisāmarthyamindrasyāpyarinigrahaḥ | devarājyaṃ bhogabhāgyaṃ sarvamaiśādanugrahāt || na tatra sūryo deveśo bhāti candro nacānalaḥ | bhītyābhānti ca sarve'pi so'ntarāpuruṣo haraḥ || hiraṇyabāhurīśāno hiraṇyapatirīśvaraḥ | karmadevāssarva eva brahmaviṣṇumaheśvarāḥ || 51 || yasyājñāvartinassarve sarveṣāṃ kāraṇaṃ śivaḥ | brahmaṇaśca śiraśchinnaṃ devadevena līlayā || indrasyāsyabhujastaṃbho yenākāri dayālunā | yasya bhaktasya śāpena daśajanmāni te hare || saukaraṃ nārasihmanterūpaṃ saṃśikṣitaṃ harāt | sarvaṃ jānāmiteviṣṇo brahmanśakragatavyathāḥ || yūyaṃ hi paśavo'jñāna jṛṃbhitāḥ paśupassahi | gacchantvadya yathākāmaṃ mādṛkṣenāstidhṛṣṭatā || bhavaṃto devatāssarve tvahaṃśarvapadāśrayaḥ | ityuktvā dhyānamātiṣṭajjaigīṣavyo mahāmuniḥ || dhyānena tena mahatā cedamāha tadā dvijāḥ | jaigīṣavyaḥ – yaccabrahma jagajjagacca yadṛte nāstīti vadyaṃ padaṃ tvevaṃ ye vidurīśvareśvaradhiyā te yāṃti śaṃbhoḥ padam | te lokānhi nayāṃti yāpitamahāduḥkhābhitaptāpadaḥ saukhyañcāpi samāpnuvaṃti bhagavaṃstvadbhaktisārādarāḥ || 57 || bāhubhyāntava dhanvane ca bhagavankurve namassvastaye bhītāstvaddhanuṣaḥ karāgraviśikhairhetyā śaravyāya ca | pāhīśa pravimucya jyāmathadhanuḥkoṭyośśarāntsaṃtyajan hetiṃ pātaya māṃ vilokaya dṛśā dūre niṣaṃgaṃ tyaja || 58 || śaivendrāśśivasaṃmatāssuravarāpāravyathābhītito no bibhyaṃti na cāpnuvaṃti ca hare yuṣmadvarān kiṃphalān | kiṃtvīśānapadāraviṃdabhajanānnānyanmanaściṃtyate kṣudreṣu prabhaviṣṇavo nahi vayaṃ yāta svadhāmantsurāḥ || 59 || hārā eva bhavaṃti bhāgyanivahaiśśrīcandracūḍārcakā- steṣāṃ tvatpadavāsanāpi sutarāṃ vāṇīśa śakrālayam | pṛ0 12) kiṃ jāyeta girīndraśekharagato mattadvipāliṃ bhina- tsihmaḥ kiṃtṛṇamatti tadvadiha me tvatto varāṇāṃ spṛhā || 60 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe jaigīṣavyasurasaṃvādo nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ || 3 || viṣṇuvākyaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ devāūcuḥ – tava bhāvamaho jñātumāgatā vayamadya vai | sa eva sarvakāmānāṃ pūrako'sti na saṃśayaḥ || kiṃ tavāsukaraṃ vidvaṃstriṣu lokeṣu vidyate | tvanmano dhyāyati sadā yataśśivapadāṃbujam || yeṣāṃ manasi viśveśapadāṃbujayugaṃ bhavet | teṣāṃ kiṃ bhuvanaiśvaryairvinaśvaratarairmune || 3 || yato maheśakṛpayā dṛḍhā bhaktirbhavecchive | yayā bhaktyā dvijavarāssurāsuranarā api || 4 || muktāśca mocayaṃtyanyāñchaivāḥ kāruṇikottamāḥ | bhaktirevavirūpākṣe sarveṣāṃ muktidāyinī || bhaktyāsaṃpūjitoliṃge hyaliṃgo'pi maheśvaraḥ | bilvapatraistatphalairvā bhasmanāvā mahacchriyam || prāpnoti mukti sāmrājyamapunarbhavadāyakam | bhasmābhiṣiktā ye bhāvāstripuṇṭrāṃkita mastakāḥ || rudrākṣamālākoṭīradhāriṇo mālikādharāḥ | pañcākṣarāvṛttiparā rudrādhyāyajapādarāḥ || śivaliṃgārcakāśśaivāśśivakṣetranivāsinaḥ | naivedyabhojinaśśaṃbhoryātrāpuṣpaphalārpakāḥ || ananyasvāṃtarā viprā manovākkāyakarmabhiḥ | śivadhyānena saṃtṛptāssadāśiva kathādarāḥ || gaṇayanti mahāśaivā nāsmānkarmasurānmune | tavedṛṅmānasaṃ vipra na kasyāpi munerapi || tvadbhāvo bhavasaṃsakto bhavanāśāya kevalam | yathā ratnanidhiṃ prāpya sa kiṃ gṛhṇāti loṣṭakam || yathā mattebhakuṃbhasthassakiṃ kharamapekṣate | yathaiva kalpakavanaṃ saṃprāpyārkamapekṣate || 13 || yathā maṇimayaṃ hāraṃ prāpya kiṃvā varāṭikām | tathāsmadīya bhogeṣu mūḍhorajyatikāmataḥ || tvaṃ kāmāripadadhyānānniṣkāmo'si mahāmune | triṇetrapādakamalamitraṃ tvanmānasaṃ mune || tvameva śaivadhuryeṣu mūrdhanyo dhanya evahi | tava saṃdarśanāpārasaṃhṛtākhilapātakāḥ || 16 || jagajjanmasisṛkṣāsu viśveśena niyojitāḥ | nalabhāmaiva viśrāṃtiṃ śrāṃtāssaṃsāravartinaḥ || sadā vaiṣayikā devā vayaṃ sarve mahāmune | tava vākpaṃkajodbhūtasādhusārāśritāṃtarāḥ || 18 || pṛ0 13) vayaṃ viśrāṃtimāpannāḥ prapannāḥ paramāṃ gatim | śaivendrāṃga mahāsaṃga nirmuktākhila hṛttamāḥ || uttamā vidhiviṣṇviṃdrā deveṣu tava darśanāt | kālakūṭamahājvālā nirdagdhāhni mahāmune || aśītayanmahādevaḥ pītvāhālāhalaṃviṣam | devānarakṣadbhagavānhatvā tripuramulvaṇam || kṛtvā māṃ bāṇamatyugraṃ dhṛtvāmeruṃ śarāsanam | maurvīñcakārāhipatiṃ sārathiṃ vidhimātanot || vedāhnayāṃstathācakre cakre sūryañca candrakam | dharāmaṇḍalametadvai sasaritsavanābdhikam || surāsurānbhaṭāṃścakre karṣaṇe vāyumaṇḍalam | kiṃ sa viśvādhiko devo viśvabhūteṣu gaṇyate || asmāsu paśubhūteṣu devaḥ paśupatiśśivaḥ | paśūnasmānnibadhnāti māyāpāśena śaṃkaraḥ || sa eva kṛpayā jantūnmocayatyeva sarvadā | yasya liṃgaṃ sadākālaṃ pūjayanti marudgaṇāḥ || matpūjyohi mahādevassarve vayamataṃdritāḥ | janmamṛtyujarāduḥkhairabhibhūtā mahāmune || 27 || purā mannetrapadmena saṃpūjyāptaṃsudarśanam | daityendradrāvakaṃ sākṣādviśveśasya kṛpābalāt || mṛkaṃḍutanayaṃ kālamṛtyoryo mocayacchivaḥ | śvetañca taṃ nṛpasutamarakṣatkālapāśataḥ || yasya liṃgasya sanmauliṃ mūlaṃ brahmāhamapyadhaḥ | adṛṣṭvā paramāṃ śāṃtiṃ prāptavaṃtau purā mune || upamanyuṃ munisutaṃ gāṇāpatyena yojayat | śilādatanayesākṣātsvasārūpyaṃ dadau haraḥ || bhṛṃgīśaṃ ca muniśreṣṭhaṃ kopanaṃ bhaktimattaram | nijabhaktagaṇaśreṣṭhaṃ caṇḍīśañcāpyakalpayat || daityendraputraṃ bāṇañca sahasrabhujamātanot | vīrabhadreṇa niṃdaṃtaṃ vidhiṃ śikṣayadīśvaraḥ || 33 || mamāvatārarūpāṇi matsyakūrmakiṭīhnariḥ | narasihmādirūpāṇi haṃtātyudvejakāni me || śārabhaṃ rūpamāsthāya purā ghorataraṃ śivaḥ | śivabhaktāstathānye'pi surāsuramunīśvarāḥ || prasādābhimukhenaiva prasādena niyojitāḥ | smarāṃdhakagajādyāśca śikṣitāśca pinākinā || indrasyāsya prasādena savajrastaṃbhito bhujaḥ | na tena sadṛśo devo yo vedāṃtaikagocaraḥ || anantamahimādhārastvaparicchinnavaibhavaḥ | yogīyate sadeśāno vede vedāntamauliṣu || yaṃ yajanti mahāsatre yo dhyeyo yogibhissadā | yaṃ dānaistapasā bhaktyā pūjayānaśanena ca || ṛṣayo devasaṃghāśca svasvakāmārthasiddhaye | viśvoviśvātigassākṣādviśveśo viśvabhāvanaḥ || na tasya kāryaṃ karaṇaṃ na kriyā vā maheśituḥ | parāsya śaktiścitraiva sarvākāreṇa bhāsate || tanmāyāmohitā eva vayaṃ sarve surāsurāḥ | janmamṛtyujarāduḥkhairabhibhūtāssma sarvaśaḥ || tasyaivājñāvaśādetajjagaccakraṃ pravartate | vahnirvahati kavyāni havyāni ca sureṣvapi || 43 || pṛ0 14) udeti savitā nityaṃ kimastaṃ yāti śāsanāt | somo'mṛtamayassākṣādudetyoṣadhināyakaḥ || nakṣatrāṇi bhramantyeva grahādhārā bhramanti hi | pravāti pavano maṃdaṃ meghā varṣanti śāsanāt || bhūmirvahati viśvaṃvai lokāssarve caturdaśa | śeṣo'pidhatte śirasi bhuvaṃ bhavapadāśrayaḥ || parvatāssarito vāpyassamudrāstasya śāsanāt | nodvelatāṃ prayāntyeva smaraśāsanaśāsanāt || pālayāmi śivādeśājjagatsāsuramānuṣam | vidhissṛjati bhūtāni rudro'nte saṃhariṣyati || indraḥ pālayate devāntsosurāntsaṃharatyapi | yamo'pi pāpināṃ śāstā yamaśāsanaśāsanāt || kubero dhanapo nityaṃ varuṇo yādamāṃpatiḥ | īśāno rudrasaṃghānāṃ yakṣāṇāṃ niṛtistathā || sarvaṃ sāsuramānuṣaṃ jagadidaṃ tasyeśasacchāsanā- dāste'tyaṃtadhiyābhiyāsuranaravrātāstuvante ṛcā | sāmnā rudraśatairmahopaniṣadāṃ sārārthavākyaiśśivaḥ kastādṛkṣavariṣṭha evahi mune devādhidevaśśivaḥ || 51 || sarve svīyavimānavāhanagaṇaiśśreṇībhireṇīdṛśā- manyonyaṃ punarīśapādamanasassaṃvarṇitanniścayam | ityuktvā prayayurmudā vidhiharī śakrastathānye surā natvā taṃ munipuṃgavaṃ suragaṇā yātāssvagehaṃ tadā || 52 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe viṣṇuvākyaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ || 4 || jaigīṣavyaprasādakaraṇaṃ nāma pañcamo'dhyāyaḥ sūta uvāca– evaṃ tapasyatastasya kālobhūyānavartata | valmīkāvṛtagātrasya tṛṇavallīyutasya ca || tasyaiva tapasā lokāssantaptāśca surāsurāḥ | vismayaṃto muniṃ dṛṣṭvā munayassaṃśitavratāḥ || nārado vīṇayā lokānnāmnāgāyanmaheśituḥ | śrāvayantsatataṃ lokāndhūtapāpānathākarot || himavacchikharaṃ dṛṣṭvā jaigīṣavyamadṛśyata | valmīkasyāntaradṛśā paśyanvai nārado muniḥ || tapasātāpayallokāndhyāyanrudramananyadhīḥ | rudrādhyāyārthavijñānapravīṇamanasaṃ sadā || pṛ0 15) dṛṣṭvāsavismayopeto nāradastamabhāṣata | jaigīṣavya mahābhāga tapasā saṃśitavrata || nāradaḥ– tvattapasyā mahātīvrā tayā lokāśca tāpitāḥ | kimadya prārthyamastīha tava kāmasya sattama || tvādṛśā no muniśroṣṭhā dṛṣṭāvāpi śrutā mayā | ākaumārabrahmacarye tavaiva nirataṃ manaḥ || ūrdhvaretāstvamevāsi munisaṅgheṣu suvrata | tavādyadarśanādvipra dhanyo'smi nitarāṃ mune || tavendrabrahmalokeṣu vaiṣṇave prathitaṃ yaśaḥ | lokapālāmarāssarve munayotīva suvratāḥ || dṛṣṭvā niṣṭhāntavātyugrāṃ tathedṛktapasaḥ kriyāḥ | rudrāvarttanaśīlasya cogravinyastacetasaḥ || sa nāradasya vacasā jaigīṣavyo mahāmuniḥ | svāgatenābhinaṃdyainaṃ niṣīdetyabravīnmunim || upaviṣṭe nārade tu jaigīṣavyo'mitaprabhaḥ | uvāca taṃ devamuniṃ vīṇāsaktakaraṃ tadā || jaigīṣavyaḥ – lokāṃstvayā sañcaratā kiṃ dṛṣṭañcitramadbhutam | tanme vada mahābhāga kuśalassarvasaṃsadi || tvayā nāviditaṃ kiñcittriṣu lokeṣu vidyate | sa jaigīṣavyavacasā prāha tannārado muniḥ || nāradaḥ – viṣṇuloke prahmaṇaśca śakrasaṃsadi cāpyaham | gacchanpaśyāmi puṇyānāṃ [lokānāmiti pāṭhaḥ |] bhoktāro munayo nṛpāḥ || puṇyānte patamānāṃśca nānāyoniṣu sattama | bhramantaḥ karmaṇānena tejomātraśarīriṇaḥ || tiraskṛtāstvayā devā brahmaviṣṇuharīśvarāḥ | yeṣāṃ prasādatassarve svargānanta śriye mune || te'pi devāstvayā dhūtā niṣkāmenedamadbhutam | kāmāṃganāśapādābjadhyānaniṣkāmitaṃ manaḥ || tavedaṃ mānasaṃ dṛṣṭvā devāścāścaryamāgatāḥ | brahmā viṣṇustathā śakrassarve ca munayo vayam || eṣa gacchāmi kailāsaṃ nānāgaṇaniṣevitam | vijñaptuṃ te tapaścaryāṃ devadevāya śaṃbhave || ityuktvotthita evāsau nārado divyadarśanaḥ | jagāmalokānakhilānkailāsañca mahāmuniḥ || nānārudragaṇopetaṃ surakinnaraśobhitam | nandibhṛṅgimahākālagaṇanāyakakoṭibhiḥ || rudraiśca rudrakanyābhirapsarobhissamāvṛtam | heraṃbaskandanandīśa bāṇacaṇḍīśvarādibhiḥ || samāvṛtaṃ taruvarairnānāpuṣpaphalopagaiḥ | praphullapaṅkajotphullanīlotpalasarovaraiḥ || 25 || pṛ0 16) kailāsaśikharāpārasaudhapaṃktīśvarālayaiḥ | kanatkanakaratnaughamaulikuṃbhapatākakaiḥ || dodhūyamānairnitarāṃ rājadvṛṣagaṇaistadā | śukabarhiṇanādaiśca kokilālāpasundaraiḥ || murajānakaśaṅkhādimaḍḍumaddalavādanaiḥ | dundubhyāghātajārāvavināditaguhāmukhaiḥ || vīṇākvaṇanaśabdaiśca gandharvakṛtagāyanaiḥ | muralīsaralīlīlāvilāsāpsarasāṅgaṇaiḥ || pranṛtyatkinnarānīkaśiñjanmañjīra nisvanaiḥ | kailāsaśikharāpāramadrākṣīnnārado muniḥ || dvāristhitannandikeśamapaśyadvetrapāṇinam | jaṭāmakuṭaśobhāḍhyaṃ tripuṇṭrāṅkitamastakam || bhasmābhyaktaṃ rudragaṇaissamantātpariveṣṭitam | dadarśa nayanābjābhyāṃ tejorāśimivasthitam || tenābhipraśnakathanairnandito nārado muniḥ | uvāca dvāri devasyagāyanmadhuravīṇayā || nāmāni devadevasya pāvanāni mahāmuniḥ | naṃdikeśāgratassvairaṃ jagau rudrānumoditaḥ || nāradaḥ – śiva śiva bhava hara devaśāsana nagaśara pāhi dayākaṭākṣasāraiḥ | bhava bhavajanitāṃ rujaṃ harāśu pramathādhīśvara vīra dhīra pāhi || 35 || śiva śiva dahanābjamitrasomaprakaṭavilocana kṛttivāsa śaṃbho | tava śiva kṛpayā smarāṃdhakāre bhava bhavaśamanādbhayaṃ nacaiva || 36 || haragirisutayā sadopakaṇṭha prabalagarāśana nīlanīlakaṇṭha | hṛdibhavayamināṃ kilopakaṇṭha prathitamahoragabhogaśobhikaṇṭha || 37 || hara hara śamanaikabhītijātaṃ hara hara bhavajātaghoraduḥkham | hara hara pāpamapākuruṣva śaṃbho hara hara murajitsupūjitāṃghre || 38 || śaṃbho śaṅkara candraśekhara dayāsārāmarādhīśvara pāpāpārajalābdhiśoṣaṇamahābāḍavyavahne śiva | kāntārdhākṛtiśobhitāṃga kamalākāntākṣipūjyāṃghrika viśveśānavidhipracaṇḍaśirasālagnaprayāṇe hara || 39 || śūlaprotthitadakṣavakṣaharaṇa tryakṣāmarādhīśvara pāhīmañjanamarbhakaṃ tava vibho bhāvaikalabhya prabho | pṛ0 17) gānaṃte śṛṇu nāradasya hi mukhādvīṇākvaṇanmañjulam bho bho devavara prasīda bhagavandṛṣṭiṃ kṛpāyāḥ kuru || 40 || gānānte nāradamukhādvīṇākvaṇanamañjulam | śrutvaivaṃ nandikeśādyā gaṇāśśaṃbhormahātmanaḥ || vyajijñipaṃste devāya śaṅkarāya mahātmane | praṇamya nandikeśo'pi pidhāyāsyaṃ kareṇa vai || uvāca devaṃ varadaṃ prasannāsyaṃ trilocanam || naṃdikeśvaraḥ– śaṃbho śaṅkara dhūrjaṭe triṇayanāpāravyathāṃ saṃhara pārāvāramahāprabhāva jagatāṃ vyāpārasārādara | tvannāmāmṛtadhārayā jagadidaṃ prāptastaveśāṃtikam saṃbhāvya pramathādhinātha padavīṃ draṣṭuṃ padābjaṃ tava || 43 || dvāre tiṣṭhati vāritassahi mayā kiñcājñayāśuprabho devājñāvasareṇa taṃ gamayituṃ divyaṃ muniṃ nāradam | tvatpādāṃbujalolamiṣṭamanasaṃ sarvairviśiṣṭāntaram bhaktijñānaviraktiśālisukhitaḥ pādau didṛkṣuḥ prabho || 44 || naṃdikeśavacaśśrutvā kaṭākṣāgreṇa śaṅkaraḥ | saṃjñāṃ cakre'khileśāno nāradāgamanaṃ prati || nārado'pi ca deveśaṃ natvā tuṣṭāva harṣitaḥ | śipiviṣṭaṃ mahādevamaṣṭākṛtimanoharaḥ || nāradaḥ– jaya jaya deva maheśa dhūrjaṭe jayajaya [atra bho ityanusandhāne ślokassamīcīnassyāt |] viśvavidhāna dakṣaśikṣa | jaya jaya viśrutavedagītakīrte jaya jaya bhaktajanārpitaika bhukte || 47 || jaya jaya bhagavaṃstapaḥkriyāṇāṃ phaladānonmukha pañcavaktra śaṃbho | tava śiva bhagavanpadābjayugmamabhipūjya svahṛdā tapaikarāśiḥ || 48 || munirāste himavannagordhvamaulau tava divyāmṛtadehalokanaikatarṣaḥ | itthaṃ nāradavākyena jātaharṣo maheśvaraḥ | jaigīṣavyaṃ yayau draṣṭuṃ nānāgaṇavarairvṛtaḥ || 49 || āruhya śākvaraṃ [śākvaram-vṛṣabhamityarthaḥ |] divyaṃ nānālaṅkārabhūṣitam | nānāgaṇamukhodgītavādyavṛndakṛtāravam || pṛ0 18) chatracāmarahastaiśca patākāvidhṛtairgaṇaiḥ | umayā skandaherambanandibhṛṅgigaṇāvṛtaḥ || 51 || kṣaṇena himavanmaulimājagāma maheśvaraḥ | munibhirgaṇamukhyaiśca mandasmitamanoharaḥ || udyacchaśāṅkadhavaladhāvalyāṅkasamaprabhaḥ | gaṅgātuṅgataraṅgaugha maulidyuti virājitaḥ || dṛṣṭvā taṃ munimekāgramānasaṃ sa maheśvaraḥ | dayākaṭākṣāmṛtasindhuvarṣairvalmīkabhūtammunimāvavarṣa | sa cotthito devavaraṃ praṇamya tuṣṭāva cāṣṭākṛtimaprameyam || 54 || jaigīṣavyaḥ– maheśvara mahoddhata prabalapāpatāpāpaha prapannajanarakṣaṇa kṣaṇaviśiṣṭaśiṣṭeṣṭada | vinītajanavatsala tripuramārasaṃśoṣaka prasīda dayayādhunā bhavadavāgnisaṃśoṣaka || kṣapāpatikalādhara kṣapitapāpatāpāpaha pracaṇḍagaralāśana tridaśamaulivandyāṅghrika | mahokṣavaravāhanādhvarasudakṣadakṣāpaha bhagākṣihara śaṅkara prasabhamāśu paśya prabho || 56 || harāmaravarottama prabalasaurigarvāpaha mṛkaṇḍutanayārcita prabalaśūladagdhāndhaka | phaṇīndramaṇikaṅkaṇojvalita sūryasomānalatrilocana dayārasaiḥ prathaya vedagītāśaya || triyambaka sadāśiva tridaśanāyakāśāvasa yamīndrahṛdayābjagoccalitamaḍḍunādapriya | sukṛttivasanāmalocchavasitabhogibhogapriya prasīda mayi deva bhormuraharābjanetrāṅghrika || ramāramaṇasāyaka prabalamerusaddhanvaka mahīvararathāṅgakavidhṛtasomapūṣātmaka | turaṅganigamāvyaya vidhisuyantarīkṣasva māṃ dayārasadṛśānayā madanakāyanāśādara || jaigīṣavyastutiṃ śrutvā santuṣṭaḥprāha śaṅkaraḥ | prāñjaliṃ vinayopetaṃ muniṃ vīkṣya smarārdanaḥ || īśvaraḥ– tvaṃdhūrjaṭipremaraso mumukṣurmokṣaikatānaśśrutiśekharāntaḥ | tvamūrdhvaretā mama suprasādabhāktvaṃ sārabhūto'si munīśvarāṇām || 60 || vigalitamadamānalobhamohaḥ praśamitavṛttirumeśatarṣacetāḥ | dhṛtabhasitavaro varākṣamālaśśrutimūrdhanyamanorvicāra śūraḥ || 61 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe jaigīṣavyaprasādakaraṇaṃ nāma pañcamo'dhyāyaḥ || 5 || pṛ0 19) jaigīṣavyaḥ– tvameva devadeveśa pitā mātā sakhā prabhuḥ | tvameva sarvaṃ deveśa viśveśvara maheśvara || 1 || najāne girijājāne tvattohyanyaṃ sureśvara | tasmātprasīda bhagavan karuṇāsāgarādhunā || 2 || prapanno'smi padadvandvaṃ nirdvandvaṃ te maheśvara | bhrātarau skandaherambau sakhāyo gaṇapā mama || 3 || jagatāṃ jananī gaurī janitrī mama śaṅkarī | jagatpitā tvameveśa pitā mama maheśvara || 4 || nānyaṃ varaṃ vṛṇe deva tvatpādāmbujabhaktitaḥ | saiva dharmārthakāmādimokṣaheturmamamādhunā || 5 || yayā bhaktyā mahādeva muktāssarve surāsurāḥ | tvadbhakta eva jagatimukto'nyānmocayatyapi || 6 || tvadbhaktyaiva vidhirviśvaṃ sṛjatyeva maheśvara | tvatto vedānadhigatassatyalokādhipo'bhavat || 7 || viṣṇustava padadvandvaṃ netrābjena samarcayan | daityabṛndaikasaṃhatyai cakraṃ prāpa sudarśanam || 8 || tvadbhaktyaiva virūpākṣa vaikuṇṭhasyādhipo'bhavat | padmasadmāpatiścāpi jāto rudrastvadāśrayāt || 9 || datvā śūlavaraṃ tasmai rudrāyāmitatejase | rudrāṇāmādhipatye ca tvayā so'pyabhiṣecitaḥ || 10 || yasya śūlānalajvālādagdhamante carācaram | śakro'marendratāṃ prāptastvadbhaktyaiva harādhunā || śacīpatitvaṃ saṃprāpa nānāsvargaikabhogabhāk | dhanādhipatvandhanadastvadbhaktyaiva maheśvara || yamo'pi tvatpadārcāto lokapālo'bhavacchiva | varuṇoyādasānnāthassūryacandrānilānalāḥ || tvadbhaktyaiva virūpākṣa lebhire dikpatitvatām | samarcayanti tvalliṅgaṃbhaktyā sarve surāsurāḥ || sahasrabhujatāṃ prāpto bāṇo bhaktyā taveśvara | paulastyatanayaśśambho rāvaṇo lokarāvaṇaḥ || jigye surānnṛpavarāṃstvadbhaktyaiva maheśvara | ghaṭodbhavena tvadbhaktyā samudrāśculukīkṛtāḥ || dadhīcināpitvadbhaktyāviṣṇave rūpamadbhutam | darśitaṃ māyine śambho bhṛguṇāśāpitohariḥ || upamanyunācabālenalabdhaḥkṣīraikavāridhiḥ | tvadbhaktyākālapāśaiśca pāśito'pi mṛkaṇḍujaḥ || jigāya mṛtyuṃ tarasā śveto'pi nṛpanandanaḥ | śilāśanena tvadbhaktyā putraḥ prāptohyayonijaḥ || tvadbhaktyānandikeśo'pi gāṇāpatyamavāptavān | caṇḍīśvaro'pi pitaraṃhatavāṃstava bhaktitaḥ || maṅkaṇo'pi purāsiddhassiddhiṃ prāpatvadarcanāt | somo'pi muktavānrājayakṣmatastvatprasādataḥ || dakṣo'pi dīkṣito yajñe śikṣito'nugrahīkṛtaḥ | śatarcanādayo'pīśavyāghrapādādayastathā || pṛ0 20) dūrvāsādyā mahābhāgā dattātreyādayastathā | rāmo'pi bhārgavaśśambho nṛpāṇāṃ kulaghātakaḥ || tathaivānye nṛpatayassomasūryānvayodbhavāḥ | āditeyāśca ditijā gaṇā rudrā munīśvarāḥ || bhūtā bhavyā vartamānā bhaktāstvadbhaktibhāvitāḥ | tava bhaktyaiva sarveṣāṃ svargamokṣau hi śaṅkara || tvadbhaktimeva yāce'haṃ tvananyagatirīśvara | himādrau sthāpite liṅge jaigīṣavyeśvarābhidhe || kedārātpaścime bhāge tasminnityaṃ tvamāvasa || 27 || sūtaḥ– ityukto muninā tena mahādevo girīndrajām | surāṇāñca munīnāñca śṛṇvatāṃ prāhaśaṅkaraḥ || īśvaraḥ– kathāmākarṇayāparṇe karṇābhyarṇavilocane | tūrṇaṃ pūrṇapadaprāptyai bhavārṇavanivāsinām || kṛtaliṅgamahāsadma padmasadmāpi sadmagā | teṣāṃ nityaṃ bhavedeva yairvākāri śivālayaḥ || tapāṃsi tena taptāni jīrṇaparṇāśanānmune | teneṣṭāssakalā yāgāstenādhītaṃ śrutaṃ śive || kedārākhyaṃ tvatpiturmaulisaṃsthaṃ liṅgañcaitatsarvadā muktibījam | kedāre'smiṃstvatpituścārumaulau bhūmānandañcāṅkuraṃ taccamuktyāḥ || 32 || etalliṅgātpaścime cāmunā me nāmnā svenāpyarcitaṃ paśya liṅgam | pratiṣṭhite yena kenāpi liṅge tiṣṭhāmīśe sarvathaivātituṣṭaḥ || 33 || tasmiṃtsadaivāvahito bhavāmi bhavāni nityaṃ sukhado'tiharṣadaḥ | bhavāni muktyai prathite pradoṣe prakāśane pūjanabhāvane'pi || 34 || samānacitto'rcanakṛdvibhāti naro varo me sa varocitassyāt | yaḥ kaścidbhuvaneśvari tribhuvane cottuṅgaliṅgālayaṃ ramyaṃ dvārakavāṭatoraṇamahāprākārasadgopuram | vidyutpuñjasamaprabhāmalamahāhemaikakumbhollasa- tkṛtvā janmaśatārjitākhilamahāpāpairnaro mucyate || 35 || ramye śailavare sarittaṭavare grāme pure parvate tīrthe vāpi vane girīndravaraje gaṅgātaṭe nārmade | tīre vāpi vane girīndravaraje gaṅgātaṭe nārmade | pṛ0 21) tīre vāpi maheścareścari mahākṣetreṣu liṅgaṃ dadha- tsarvatrāpi śucau śucissamahimā tasyātipāro divi || 36 || aḍhyovāpi daridraśekharanarobhaktiḥ paraṃ kāraṇa- ṅkṛtvā cāpi śivālayaṃ sukhayuto bhūmau vimuktastataḥ | mṛddāruprabhavaṃ śileṣṭakakṛtaṃ ramyaṃ sudhācchāditaṃ divyaṃ sanmaṇikalpitaṃ bhavaharaṃ sadyo vijāyeta me || 37 || kḷptaṃ cāruśivālayottamalasattuṅgaṃ hi liṅgammama prātiṣṭhāpya suvastracandanaghanāsāraiśca bilvārcakaḥ | kiṃ mattebhasuhemabhūmituragairgobhiśca ratnodbhavai- rdānairyāgavaraiścirārjitamahādharmaiśca kiṃ vā śive || 38 || yogairvā niyamairvratena tapasā tīrthāṭanenāpi kiṃ kanyānnādikadānato'pi hi varaṃ liṅgālayaṃ yaiḥ kṛtam | pātāntāvadhisundaraṃ kṛtamahādharmaikajālaṃ śive malliṅgālayakalpakasya sutarāṃ pātādbhayannāsti vai || 39 || yāvaccandrasutārakāgaṇamume yāvatsaricchailakā- stāvanme gaṇapottamo hi sa bhavetkailāsamaulau mama | khaṇḍaṃ vā sphuṭitaṃ tathā parakṛtaṃ jīrṇaṃ viśīrṇaṃ tathā tasyoddhāramume karoti sukṛtairyaśśraddhayā kevalam || 40 || kiṃ vakṣyāmi sadaiva tasya hṛdaye nityaṃ nivāso mama tasyānte vitarāmi muktimatulāṃ vakṣye rahasyantava | ko vā liṅgavaraṃ pradoṣasamaye yenārci bilvaiśśubhai- revañcāpi carācaraṃ tribhuvanābhyadhyakṣatāmāvahet || 41 || bhūmau putrakalatramitrasahito dhānyairdhanaissaṃyuta- ścānte cāpi vimuktimeti nitarāṃ liṅgārcanādeva me | pṛ0 22) tailairvā vividhairghṛtaiḥ paśubhavairgavyena vā kevalaṃ codbodhyojvaladīpajālamagaje kṛtvaiva dīpāvalim || 42 || padme bhottamahaṃsatārakagaṇākārāvaliṃ madgṛhe ramyāmujvalavartikāmaghakulaṃ jvālīkṛtaṃ tena vai | dhūpairvā tvagarūdbhavairapi mahāsāmrāṇisadguggulū- bilvatvatkṛtayuktagandhasubhagāmodaiśśive kevalam || 43 || dagdhvā yāti padaṃ mama tvaghakulaṃ sarvaṃ kṛtārtho bhave- jjñānañcāpi samāpnuyātsuniśitaṃ vedāntavākyodbhavam | karpūrodbhavakhaṇḍaṣaṇḍajamahājvālālasaddīpakai- rujvālya pramathādhināthajamāliṅgetamoliṃ bhinat || 44 || pāpādreḥ kuliśaṃ bhavatyatha śive taddīpadāne mayi prāpnotyeva kulonnatiṃ varasutānprāpnoti śambhoḥ padam | gavyaiḥ kāpilajaistathetaragavāṃ sāraiḥ payobhirghṛtai- rdadhnā cāpyadhikaṃ phalena śataśaḥ kṣaudreṇa cākṣudratām || 45 || prāpnotīkṣurasena gandhasalilaiḥ puṣpottharatnodakai- ssvarṇotthairabhiṣicya liṅgamamalaṃ prāpnoti muktiṃ śive | puṇṭrekṣuprabhavaiśca sadrasavarairmocāphalānāṃ gaṇai- rnārelāṃburasālasārajarasairjaṃbīranīrairapi || 46 || utkocaiḥ panasodbhavairmama mahāliṅge'bhiṣicyādarā- tprātassaṅgavakālato'pyatitarāṃ sāyaṃ vimukto bhavet | bhakteṣu pravaro mamaiva sadane sadgotrajo'saunaro bhuktvā sarvasukhaṃ bhuvi priyatamo yātyeva devi priye || 47 || grīṣmartau mama liṃgasaṅgatamahāmaulau galantī jharī- dhārāsārasupāṭalāgarurasaiḥ puṣpāṃbubhiḥ pūritaiḥ | pṛ0 23) dhārākalpanajena yatphalamume tatkena vā śakyate vaktuṃ janmaśatāyutārjitamahāpāpairvimukto bhavet || 48 || utphullaiḥ kamalaissitāsitavaraissanmallikamālatī- jājīkundasupāṭalairbakamahādhurtūradroṇārkakaiḥ | kalhāraiḥ kumudairjapādamanakairutphulladāḍimbakaiḥ punnāgārjunacampakairbakulakairmandāravālhātakaiḥ || 49 || nīlodyadvikacotpalaiḥ kuravakaissatkarṇikāraiśśivaṃ nandyāvartaśirīṣabilvakusumairaktāśvasāraiśśivaiḥ | jaṃbvāmraiśca palāśakaiśśamisumairdūrvāpamārgādibhi- rviṣṇukrāntakuśaiśca kāśajanitairabhyarcya mukto'mbiṃke || 50 || prāpnotīṣṭamahetukaṃ bhagavataśśambhoḥ kaṭākṣāṅkurai- rliṅge puṇyatame pradoṣasamaye puṇyeṣu kāleṣvapi | maudgalyo'tha śatarcanātribhṛgavo dhaumyāgrajo gautamo mārkaṇḍeyadadhīcigarga uśanā muñjo kariśśaunakaḥ || 51 || dūrvāsā jamadagnijoṅgiravarā dattātrijo vyāghrapā- jjābāliśca dadhīcimitrajanitaḥ kuṃbhodbhavaśśailaje | deveṣu prathito vidhiśca murabhicchakro'ryamāgnirmaru- tpāśī yakṣapatiryamo'tha niṛtiśceśānamukhyā gaṇāḥ || 52 || skandaścebhajavaktrako gaṇavaro nandīśabhṛṅgīśvarā- staṇḍuścaṇḍiriṭī subhadrakavaro vīro mahābhairavaḥ | śaivendrā bhasitatripuṇṭraniṭilā rudrākṣamālāṅgadā rudrāvartanalolaśīlamanaso liṅgārcakā me śive || 53 || anye'mī munayo grahāśramaratāśśrāntāḥ paraṃ saṃsṛte- rnānādaivatapūjanena kudhiyo jānanti no māṃ śive | pṛ0 24) kānīnastvayamapyume vidhivaśātsaṃprāpya me kāśikāṃ matsānnidhyagatordhvabāhurasakṛdvyācaṣṭa daivaṃ harim || 54 || tasmānnārhati vaktumapyatitarāṃ śrotuṃ madīyaṃ rahaḥ puṇyaṃmuktirahasyametadanaghaṃ śiṣyeṣu pātreṣvaho | tvaṃ samyakpratipādayāśu bhasitoddhūleṣu matpremajā- pārāvāramahāṃbumagnamanasāṃ puṇyeṣu śaiveṣu ca || 55 || jaigīṣavyamunīndra dāpaya paraṃ śaivaṃ rahasyaṃ mama nākhyeyaṃ śivabhaktivarjitamunau puṇyantvidaṃ muktidam | datvā bhaktivihīnamānavavare pāpaṃ mahatprāpnuyā- tkiñcāpnoti vṛdhāśramaṃ suniśitaṃ pātre yathā me jalam || 56 || prājñā [etasminnekaḥ pādo na kasminnapi kośe dṛśyate |] jñānakalāptaye sumanaso vedāntaśikṣāratā- śśāntāśśāntatarendriyāśca janatāpārabhramāsaṃbhramāḥ | ye ye bhaktavarā mameśvari varaiḥ pālyāssadā te tvayā || 57 || sūtaḥ– devyā dṛṣṭvā mukhābjaṃ triṇayananayanānandasandohabīja- ñcotphullāmalakairavopamamukhaśśrīpārvatīnāyakaḥ | dṛṣṭvācāpi muniṃ viśiṣṭamanasaṃ śiṣṭātiśiṣṭantadā cāṣṭāṃgākhilayogajālanikaraiḥ pūtaikasanmānasaḥ || 58 || īśvaraḥ– pūto'yaṃ bhuvaneśvari trijagatāmīśo muniśśāṅkaraḥ putraste nikhilāgamaikarasiko bhūyāttvayā''lokitaḥ | saṃpratyeṣa tavānanābjavikasatsūryasya ṣaḍvaktrataḥ prāpnotu prasabhaṃ madīyamahasāṃ sāraṃ jagatpāvanam || 59 || pṛ0 25) skandasskanditatārakastava śive paryaṅkabhūtāṅkaka- śśuśrāvākhilamaṃgalaṃ tvayi mayā saṃproktametacchrubham | ṣaḍbhissvairvadanacyutāmṛtarasaiḥ puṣṇātu cainaṃ muniṃ śaivairadya rahasyasambhavakathādhārāsudhāśīkaraiḥ || 60 || jaigīṣavyamukhābjato munivarāśśṛṇvantu śaivaṃ raha- śśaivā eva bhavanti tacchatamahānandaikabodhāssadā | nānyeṣāmmatirasti śaṅkarakathāpīyūṣapānotsave bhaktyutthāmṛtapānapīnamanaso devi sphuṭaṃ kecana || 61 || vedāntārthavicārasārasugamaṃ śaivaṃ rahasyaṃ mayā devyai dattamatastayā balavatā snehena dattaṃ mune | skandāyāsuraśikṣakāya dada tāṃ gacchādhunā taṃ pratī- tyukto'sau girijāmanoharavacaśśrutvā munirniryayau || 62 || natvā śaṃbhupadaṃ jagāma rabhasā yukto munīndrairapi devaścāpi mudā yayau paśupatirdevyā surādyairvṛtaḥ | kailāsaṃ gaṇapotthavādyanikarairdevaisstavaissaṃstuto bhaktānāṃ puruṣārthasādhanaparassvānandakaissaṃyutaḥ || 63 || ilāmilanmauliratho mahātmā jaigīṣavipro'dhvararājamīśaṃ saṃpūjya natvābhijagāmaśaṃbhuṃ skandāya ca skandamudārthavedane || 64 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe jaigīṣavyāgamanannāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ || 6 || jaigīṣavyaskandasamāgamo nāma saptamo'dhyāyaḥ sūta uvāca– ityuktvā prayayau devaḥ kailāsaṃ śaṅkarālayam | nandibhṛṃgigaṇaughena surāsuravarārcitaḥ || jagajjanitryā devyā ca mahāvṛṣabhavāhanaḥ | jaigīṣavyo munirnatvā mahādevapadāṃbujam || pṛ0 26) dhyāyannabhijagāmaiva skandaṃ krauñcavidāraṇam | upāyayau munivaraiśśaivendrairbhaktitatparaiḥ || mārkaṇḍeyo'thamaudgalyo jamadagnirbhṛgustathā | dūrvāsāścya vanogargo vītahavyo'nalāśanaḥ || gautamo'trirbharadvājo dālbhyohayaśirāmanuḥ | ucathyo'gnidhvajaścaiva dadhīcirmaunibhārgavaḥ || vyāsaḥ parāśaro'kuṇḍaḥ kaviraṃgiraso madhuḥ | upamanyurviśākhaśca tuhaṇḍaḥ kavaṣodhruvaḥ || jābālikāśyapau mitro nāradastuṃburustathā | parvato'thāṇimāṇḍavyo daṇḍovyāghrapadohanuḥ || vedagarbho vītihotraḥ kaṇvo medhātithirdhanuḥ | śaunakastāṇḍakaścaiva mitravindo'namitrakaḥ || hayagrīvaḥ pippalādo dattātreyovikatthanaḥ | agastyaścānilāśaśca śatarcā āśvalāyanaḥ || sanandassanakaścaiva kumāraśca sanātanaḥ | evamādyāśca munayaśśaivendrāśśivasammatāḥ || 10 || agnirityādibhirmantrairbhasmoddhūlanatatparāḥ | triyāyuṣaistripuṇṭrāṅkā rudrākṣāṃgadakaṅkaṇāḥ || pañcākṣarajapāsaktāḥ pañcāsyaddhyānatatparāḥ | atharvaśirasā devaṃ pūjayanti stuvanti ca || kecicchikhājapāsaktāḥ kecitkaivalyajāpakāḥ | praṇavābhyāsaniratāḥ kecijjābālajāpakāḥ || bṛhadrathantaraṃ vāmadevasāmādijāpakāḥ | saṃhitābhistathā sāmnāmṛcāñca yajuṣāntathā || rudrādhyāyajapāsaktāḥ pañcabrahmaparāyaṇāḥ | sarve liṃgārcanaparāstrikālammunisattamāḥ || pañcarudrajapāsaktāḥ pañcāsyaddhyānatatparāḥ | śiva naivedya bhoktāro niyamādbilvapūjakāḥ || vairāgyabhāgyaniratā nityānityārthakovidāḥ | vedavedārthatatvajñā dṛḍhaprajñāmanīṣiṇaḥ || tapasāṃ rāśayassarve sadārāśśivatatparāḥ | śivanāmajapāsaktāssarvadā śivacintakāḥ || agnihotraparāssarve yajñādyairdagdhakilviṣāḥ | śiṣyapraśiṣyasahitā āgatāste nabhodhvanā || skandāśramaṃ sarasvatyāstīre pāvanapāvanam | nānāskandagaṇopetaṃ devagandharvaśobhitam || nīlādriśikhare puṇye nānātaruvarāśritam | barhinṛttāravaiścaiva puṃskokilavināditam || śukaśārikasaṅghuṣṭaṃ kapotakṛtahuṅkṛtaiḥ | mṛdaṃgamurajodghoṣairvīṇātālalayānugaiḥ || 22 || pranṛtyatkinnarānīkamutphullakamalākaram | skandālayamapaśyaṃste nānāratnavirājitam || gopurāṭṭālavalabhīvapraprākāraśobhitam | suvarṇakhacitānekanavaratnavirājitam || 24 || paryaṃkāstaraṇairdivyaissihmanādavarairyutam | gandharvanītabakulairupetaṃ gītavādanaiḥ || 25 || sihmāsanasthaṃ varadaṃ ṣaḍvaktraṃ mukuṭojvalam | hemapītāṃvaradharaṃ calaccāmaravījitam || pṛ0 27) kanatkanakaratnaiśca citrakuṇḍalaśobhitam | mahārharatnamālādimuktāhārasukandharam || 27 || śaktihastaṃ mahāśaktestanūjamatisundaram | dadarśurmunayassarve skandaṃ krauñcavidāraṇam || praṇamya jaigīṣavyādyā munayasskandamavyayam | tena nirdiṣṭaviṣṭabdhaviṣṭarā munayassukham || nabhasspṛgāyāti samīragatyā bhasmāvadhūtākhilapāpasaṅghaḥ | śarannabhābhaḥ paripūrṇacandrabhāssamāluloke'dritanūbhavābham || 30 || jaigīṣavyamukhābjalokanamahānandāṃbudhermadhyaga- ssvasyaivāntikamāgataṃ purabhidā saṃpreṣitaṃ jñātavān | pātraṃ vīkṣya maheśamitrahṛdayagranthārthasaṃbodhane hṛṣṭaḥ puṣṭatanuḥ prakṛṣṭavacasāmudbodhabodhe munim || 31 || jaigīṣavyāṃgasaṃgasphuṭapulakatatiśśaivavaryaṃṣaḍāsyo netrairvyālokya tuṣṭo bhasitadhavalitasvāntagātro munīndram | menemenātanūjātmajavaravaraṇe dhāraṇe vītarāgam || 32 || skandaḥ– tvadāgamanasaṃbhramādbhramatatiḥ praṇaṣṭā mama śivena kathitaṃ purā śivarahasyadharmābhidham | samudramiva sindhubhiśśivakathāsudhāvāridhau samullasati manmanastadapi bodhahetustvayi || pacelimatapaḥphalairamitapuṇyasaṅghrārjitairbhavānapi samāgatastripuravairisaṃpreṣitaḥ | muniṣvapi viśeṣatastvayidayā maheśasya yā nako'pi bhuvaneṣu vā pramathanāthaliṃgārcakaḥ || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe jaigīṣavya skandasamāgamonāma saptamo'dhyāyaḥ || 7 || skandadarśanannāma aṣṭamo'dhyāyaḥ sūta uvāca– upopaviviśurhṛṣṭāṣṣaḍānanavilokanāt | hṛṣṭāstataste śaivendrā aṣṭamūrtikṛpāspadāḥ || ūcuḥ prāñjalayassarve jaigīṣavya purogamāḥ | pṛ0 28) munaya ūcuḥ– skanda tripurasaṃhartṛtanūbhava sukhāspada || 2 || krauñconmātha giriśreṣṭha śūrādīnāṃ vidāraṇa | śivajñānasudhāṃbodhe saśaktecākhilārthada || kumāra mārasaṅkāśa prapannajanavatsala | śivāṅkabhūtaparyaṅka sarvabhūtahṛdantara || 4 || vīrabāhumukhānekagaṇottamaniṣevita | śikhivāhāmarendrādisenāpālana he prabho || 5 || praṇavādimahāvākyasārāsāravicāraka | bhaktahṛtpadmasandehatamasstomanivāraka || 6 || jñānodayodyanmārtāṇḍa pracaṇḍataravikrama | tava pādāṃbujadvandvavilokanahatāśubhāḥ || 7 || jaigīṣavyasya tapasā dṛṣṭo'smābhirmaheśvaraḥ | tenājñaptā vayaṃ sarve jaigīṣavyapurassarāḥ || tvadvākpaṅkajaniṣyandamakarandamadhuvratāḥ | pātuṃ śivarahasyākhyamamṛtaṃ bhavanāśakam || 9 || prayātāḥ puṇyabhāreṇa tava sannidhimutkaṭāḥ | santaptānbhavadāvāgnimadhyasthānadhunāmunīn || sudhāśīkarayādṛṣṭyāśītayāśuprasīda naḥ | itthammunīnāṃ vacanaṃ śrutvā skando harātmajaḥ || prasannacetāstānāha śāṃbhavānharanandanaḥ || skanda uvāca– jaigīṣavyamukhā yūyaṃ munayo bhāvasattamāḥ | bhavabhāvaikasaṃpannā bhaktāssarve maheśvare || bhavatāṃ darśanenaiva bhāvanānanditaṃ mama | manasaḥ padmamutphullaṃ muneśśrutvā tapaḥkriyām || prasādo'pi mahādevājjaigīṣavyasya sattama | śivājñayā samāyāto jaigīṣavyo mahāmuniḥ || bhavadbhiśśāṃbhavaissārdhaṃ mayā jñātaṃ hṛdaiva hi | pātrabhūtā bhavanto hi triṇetrapadapūjakāḥ || yadgopyamapi tadvakṣye rahasyaṃ śivahṛdgatam | śivāṅkasaṃsthena mayā śrutametatpurātanam || 16 || dvādaśāṃśasamāyuktaṃ devyai devena darśitam | puṇyaṃ pāpaharañcai tatsarvaśrutiśirogatam || 17 || bhavānyai ca bhavenaiva kathitaṃ bhavanāśanam | kathānakaṃ śrutiśiraḥ praṇavārthaṃ mahāghabhit || 18 || jaigīṣavyāgragā yūyaṃ śṛṇvantu paramārthataḥ | dharmakāmārthamokṣāṇāṃ sārabhūtamidaṃ śubham || 19 || śrutvedaṃ hi kathāratnaṃ śaṅkarasya parātmanaḥ | śrotumanyannaroceta yathānyāḥ prākṛtāḥ kathāḥ || 20 || sṛṣṭisthityantakathanairnṛpāṇāñcaritāśrayaiḥ | varṇāśramaikakathanaśramabhāraiḥ kathānakaiḥ || 21 || dharmābhāsakathābhiḥ kiṃ yathā śaṃbhoḥ kathārasam | kimandhakūpamadhyasthastamasā pariveṣṭitaḥ || 22 || anyānandhānpūrayeta tathaivānyakathā mune | purāṇeṣu prakathitaiḥ kintu carvitacarvaṇaiḥ || 23 || pṛ0 29) janmamṛtyuyutānāñca surāṇāṃ munipuṃgavāḥ | kathāḥ kathantārayanti janmamṛtyujarāyutān || śrīmanmṛtyuñjayasyaiva kathā mṛtyuvivarjitān | karoti jagatāṃ viprāśśaivāśśivarahasyagāḥ || sudhāsāgaramadhyasthaḥ kiṃ nu kūpodakaṃ pibet | kvaṇadvīṇādininadaṃ śrutvā kākaravaṃ yathā || yathā ratnākaraṃ prāpya kācakhaṇḍamapekṣate | yathā mattebhasadṛśaḥ kiṃmalāśanakṛtkiṭiḥ || 27 || yathā mṛgendrasadṛśovānaraḥ kiṃ dvijottamāḥ | tathā cānya kathāsaktāstyaktvā śiva kathārasam || yathā śivo mahādevassarvavedāntasaṃstutaḥ | tathā śivarahasyākhyamitihāsavarammune || 29 || śivakaṇṭhamaṇiścāyaṃ pāpamocakamocakaḥ | purā kailāsaśikhare devyai devena kīrtitam || 30 || prāha devaṃ virūpākṣamambikā parameśvarī || 31 || śrī devyuvāca– śaṃbho viśveśa bharga triṇayana purahankālakālāndhakāre pāpāre phālanetra smarahara garapa trāhi devāndvijāṃśca | kathaya tava rahasyaṃ yena muktā trilokī nigamaśirasi niṣṭhā kā gariṣṭhā vadādya || yadi tava karuṇābdhe śīkarāsārapātraṃ mama śrutivarapātraṃ tvaṃ kṛtārthī kuruṣva | tava caritamaśeṣaṃ lokaduḥkhāpanutyai purahara kuru karṇe māmakīne dayasva || 33 || sugopyamapi śaṅkara pramathanātha viśvādhika nidhehi mayi tatsthiraṃ ciramapi prarūḍhaṃ tvayi | tvadīyadayayā paraṃ prakaṭitāntaraṃgaṃ mama tvadīyacaraṇāṃbuje sakalabhaktibhāvairyutā || 34 || iti devyā vacaśśrutvā prāhakāmaprabhañjanaḥ | svāṅkasaṃsthāmmahādevīṃ tadaṅkasthena yatpurā || mayāśrāvi kathāsindhurahasyaṃ tadbruve'dhunā | bhavānāṃ bhavanāśāya bhavabhaktivivardhanam || īśvara uvāca– nādeyantava vidyate tribhuvane śailendraje kevala- ndehārdhe'dhikṛtāsi viśvajananī nirūparūpastvayā | pṛ0 30) viśvaṃ pāsi tathātsi śaktirakhilā devi tvayā śaktimā- nukto'haṃ śrutibhirnirindriya iti tvatto'smi dehaṃ gataḥ || 37 || apāṇipādo'hamaluptaśaktiḥ paśyāmyacakṣuḥ praśṛṇomyakarṇaḥ | ahaṃ vijānāmi samastametatsahaiva santaṃ na vijānanti devāḥ || 38 || śīrṇeṣvaśīrṇo'hamajaḥ purātanaśśarīrahīno'smi sadāhyasaṃgaḥ | vedāśca vedāntavaco yato me nivṛttabhāvā manasā sadāṃbike || 39 || kathaṃ pāmarā vānarākāraceṣṭāssadākāmalobhādimātsaryayuktāḥ | varākāśśarāvādihastā raṭanti surāścāsurāścāsurā bhūsurāḥ kim || 40 || labhante tvamekākinī skandanandīśamukhyā madīyaprakṛṣṭaprabhāvaikatarṣāḥ | yato bhāvalabhyaikamūrtiṃ maheśaṃ sadāvedavedāntavācāṃ durāpam || 41 || vijānāsi devi tvamādyaṃ mamādyaṃ sadā śuddhabuddhaṃ cidānandarūpam | triṇetraṃ garādhīśakaṇṭhaṃ sahāṃbaṃ prapaśyanti yogīndramukhyā harājāḥ || 42 || ahaṃ lokamuktyarthamīśāni dehaṃ sṛjāmyadya kāmaṃ nigṛhṇāmi cānte | śive vyaktarūpaṃ surādyairdurāpaṃ najānīyuretatkathāṃ pāmarā mām || 43 || śṛṇu śravaṇabhūṣaṇaṃ nigamapārasāraṃ sphuṭaṃ sugopyamapi vartate hṛdi sugopyametattvayā | aśāṃbhavavaśe'rpito na bhavati prarūḍhastaruryathaiva marubhūmigaśśivarahasyametattathā || 44 || suśāṃbhavasarovaraprathitaraktaphullābjinīvikāsanadivākaraśśivajanaikatoṣapradaḥ | hṛdantaratamogaṇonmathitapāpameghānilo viśoṣayatu duṣpathaprabhavakāmapaṃkaṃ sadā || 45 || bhajantu sudhiyassadā śravaṇarāśisanmaṃgalaṃ na hīnajanamānasāśśravaṇametadeva sphuṭam | dhruvaṃ bhavati śailaje nigamasārabhūtaṃ madhu śivārcakajanapriyaṃ madhulihasta eva priye || 46 || prakṛṣṭarasabhāvukā bhavabhavābdhisaṃśoṣakāḥ || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe skandadarśanannāma aṣṭamo'dhyāyaḥ || 8 || pṛ0 31) skandaśivagaṇasaṃvādo nāma navamo'dhyāyaḥ sūta uvāca– evamabhyāgatāntsamyaksadasaspatiśāsanāt | skandāsyavimalodāranirgacchantyaśśivāśrayāḥ || 1 || kathāḥkāpathaduśrāvyā nārado'thasurānyayau | cakṣuśravākanyakāśca śravaṇārthaṃ divaspatīn || brahmendraviṣṇulokeśāṃstadudantakathā bhuvi | viṣṇave brahmaṇe caiva dikpālebhyo'mareśvare || taccākathayadīśebhyo jaigīṣavyaprasādajam | maheśvarasya śrutvā te devāssaṃbhramamānasāḥ || kathāśravaṇalolākṣā nāradena samāgatāḥ | vinatānandanārūḍho lakṣmīpatiratandritaḥ || 5 || dhavalābhranibhātyucca haṃsārūḍho vidhistadā | abhyagādbhāratīnātho nāgārūḍhassureśvaraḥ || svaṃ svaṃ vāhanamāruhya yayurdevāstadāmudā | tārakārisadaḥ prāptā nānābharaṇabhūṣitāḥ || 7 || praṇamya brahmaviṣṇvindrāḥ kṛtāñjalipuṭā jaguḥ || devā ūcuḥ– skandananditavandārubṛndavandyapadāṃbuja | śivabhāvāmarādhyakṣa śrutuṃ tava mukhācchubhāḥ || śaṃbhośśaṃbhuja sarvasvāḥ kathāśśivarahasyagāḥ | śrotuṃ pravṛttā munibhirjaigīṣavyena sādarāḥ || tasmātpravartaya śubhāḥ pāpatāpanivārakāḥ | tadā suramunīndrāṇāṃ vacasānandanirbharaḥ || jagāda saṃpraṇamyeśamaṃbāṃ vighnādribhedanam | dhyātvā svahṛtpadmagataṃ jaigīṣavyamudaikṣata || 11 || śaivendrānamarendrāṃśca protphullanalināsyakaḥ | uvāca prasabhaṃ sabhyāntsadasaspati pūjakān || bhasmatripuṇṭraniṭilānrudrākṣāṃgadakaṅkaṇān | śivapādāṃbujavyagracetasastānabhāṣata || 13 || skanda uvāca– tvameva bhavabhakto'si jaigīṣavya śṛṇuṣvame | sahaibhirmunibhissārdhaṃ devaiśśivarahasyakam || devyai devena kathitaṃ pāpatāpaviśoṣaṇam | evaṃ saṃvadatānteṣāṃ sindhūrāruṇagaṇḍabhṛt || 15 || vāraṇendramahāvaktro vighnapūganivārakaḥ | skandāśramantadā prāpa gaṇabṛndaniṣevitaḥ || vimānavaramāsthāya kailāsācalatastadā | nandibhṛṃgi mahākālabāṇacaṇḍīśvarādayaḥ || tuhuṇḍahuṇḍasānandamahānandāśca bhairavaḥ | tundaḥ kālāgnirudraśca ye cānye gaṇapottamāḥ || somanandiprabhṛtayo gaṇakoṭivarapradāḥ | samāgatā maheśena preṣitā gaṇanāyakāḥ || 19 || pṛ0 32) mastakāntajaṭodbhāsidhṛtabālenduśekharāḥ | tripuṇṭravilasatphālā rudrākṣāṃgadakaṃkaṇāḥ || mahāḍamarunādotthahuṃkārita diśā mukhāḥ | tāndṛṣṭvā sahasottasthau munibhiśca surāsuraiḥ || natvā dviradavakrantaṃ datvārghyāsanamutkaṭam | saṃpūjya modakāpūpadūrvāgandhākṣatādibhiḥ || tārakārirgaṇendrāṃstānparyaṣvajatā gāḍhahṛt | nandīśvarādīntsasnehaṃ pūjitāste mahārhaṇaiḥ || niṣedusskandamabhito munīndrāssurapā gaṇāḥ | paśyantaste prāñjalayaṣṣaḍānana varānanam || ūcuste nandikeśādyāsskandaṃ krauñcavidāraṇam || 25 || nandikeśvaraḥ– jaigīṣavyasya tapasā prasannena śivena ca | tvadvāgamṛtaniṣyandakathāśravaṇalālasān || asmāntsaṃpreṣayāmāsa tvadantikamumāpatiḥ | umāṃkasaṃsthena purā tvayā'śrāvi manoharam || śaivaṃ śivāyai kathitaṃ rahasyaṃ pāpabhedanam | dvādaśāṃśayutaṃ sākṣātpaśupāśavimuktidam || vedasmṛtipurāṇeṣu bhārateṣvāgameṣvapi | paśudharmāśca munibhiḥ proktāssaṃsāradāyakāḥ || patidharmaikakathanaṃ vimuktidamumāpatiḥ | vedavedāntasārotthakathāḥ pāpanikṛntanīḥ || kathayāmāsa taddevyai rahasyaṃ śrutisammitam | jābālopaniṣatsāraṃ sākṣāddharamukhoditam || tadantikapradeśe'pi naivāsmākamavasthitiḥ | saptaprākārabāhye vai gopurāgre vyavasthitāḥ || devyutsaṃgagatenādya tvayā tacchrutamuttamam | tadvadāsmabhyamadhunā gopyaṃ devena kīrtitam || aparṇāyai mudā tatra kailāse śaṃkarālaye | hārendrasyānuṣaṃgeṇa phaṇīndrāśca prasāditāḥ || surendrāśca munīndrāśca jaigīṣavya tapasyayā | tvayi premāspade śaṃbhośśaṃbhunā preṣitāvayam || jaigīṣavyaṃ puraskṛtya vadāsmākaṃ kṛpānidhe | nidhānabhūtaṃ sadratnaṃ śivadharmaikasādaram || itthannandīśavākyena candrodaya ivāṃbudhiḥ | praharṣamatulaṃ lebhe nagādhīśasutāsutaḥ || 37 || vacasāhlādayantsarvāngaṇendrānamareśvarān | munīśvarāngajendrāsyaṃ jaigīṣavyaṃ mahāmunim || uvāca cāgrajannatvā maheśañcāṃbikāmapi | gajānanantadāstauṣītstotreṇāthaṣaḍānanaḥ || kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā gaṇendrasurabhūsuraiḥ || skanda uvāca– payodadhipayebhavadvikacapuṣkaraiḥ puṣkaraṃ madāndhakaraṭitvacovasanaputramindraprabham | tripuṇṭratilakojvalaṃ dviradavaktrakuṃbhojvalaṃ maheśajanimarcakaṃ praṇatavighnarājaṃ surāḥ || pṛ0 33) sindhūradūrvācitakuṃbhamauliṃ gaṇḍasthalīlaṃbitacāmaraugham | karṇāvataṃsīkṛtapadmakośaṃ namāmi vighnārtiharaṃ prasannam || 41 || karaṭajamadadhārāgandhasandohabandhadvijadalikulamālaṃ karṇasaṃvītatodyaiḥ | bhajata nigamasāraṃ nāgayajñopavītaṃ paśupativaraputraṃ vighnarājannato'smi || 42 || sṛṇiparaśukarābjaṃ naumi vijñānahetuṃ gaṇapatimagajāntaḥpremadhārārasāptam | phalakulaguḍamādyaṃ modakaughapriyaṃ tvāṃ paśupativaraputrannaumi nāgendravaktram || ākhuvāhamajaśaurisureśaissindhurendravadanaṃ munivandyam | vedabṛndanivahaisstutamādyaṃ gadyapadyavacasā praṇato'smi || 44 || sūta uvāca– gajāsyamitthaṃ saṃstutya ṣaḍāsyastundilāntaraḥ | prāhatānpramathādhīśāntsureśānbhūsurāṃstataḥ || 45 || jaigīṣavyammuniśreṣṭhaṃ viśiṣṭaṃ śiva sammitam | skando'grajasyānumateśśivayoḥ prāhatanmatam || skanda uvāca– īśānāṃbunidhessuśīkaragaṇā brahmendranārāyaṇā- ste śaktyādimarutpracāracalitāstatsūnujāssṛṣṭayaḥ | tatsūnuprabhavā nṛpādaya ime kintatkathābhiḥ phalaṃ saṃprāpnoti visṛṣṭayo'tra hi mahābhūtādibhistā mṛṣā || 47 || mithyābhūtajagatpracāravihito dharmo'tra varṇāśramā- pārāvāravicārasārahṛdayāsteṣāṃ śramaḥ kevalam | kintaccarvitacarvaṇena viduṣāṃ vidyodbhavo jāyate yaṃ dharmottamamāmananti tapasā saṃvedya ekaśśivaḥ || 48 || jaigīṣavyamukhāśca bhūsuragaṇā yūyaṃ gaṇāśśāṅkarā viṣṇubrahmasureśvarā munigaṇāśśrīmadgaṇeśāgrataḥ | pṛ0 34) vakṣye tacchivayorapāracaritaṃ kailāsamatyādarā- daprāpyaṃ tvatidurdhiyāñca sudhiyāṃ śrīmanmaheśālayam || 49 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe skandaśivagaṇasaṃvādonāma navamo'dhyāyaḥ || 9 || jaigīṣavyaskandasaṃvāde daśamo'dhyāyaḥ skanda uvāca– śivapādāravindaśrīryyāśriyaṃ śrīpatiṃ vidhim | indraṃ candraṃ surānanyānutpādayati sā śivā || ḍuṇḍiñca nandikeśañca tathā bhṛṅgiriṭiṃ munim | mārkaṇḍeyaṃ dadhīciñca dūrvāsaṃjāmadagnikam || jaya jaya maṃgalatarasundaratamamaṃgalāpate jaya jaya viśvavidhānasaṃsthitinidhanaśikṣaṇacaṇa bandhutara sundara varakṛttivasana munibṛndavinuta ninditamakhasaṃhṛte surananditagaṇa puramāraka bhavaśoṣaṇa garalāśana śamanabhayakaṃpitamunipotakaśaraṇa aruṇādhipa karuṇākara janatāraṇa taraṇisthita surakāraṇa māraśoṣaṇa triguṇanigamagaṇapoṣaṇacaraṇa śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava dayayā || 3 || nigamāgamavacanātiga yamimānasagaganāntara vayunasthitisurakāraṇa māraśoṣaṇabhavanāśana varahāraka dahanāmalanayana mananātiga vṛṣavāhanagamana bhavanāśana vasitāśaka surabhūsuranikarāvana pitṛkānanavihṛte daharākṛtikuharātiga varabhūdharaśayana kharaśītajakarasaṃsthita murabhedanaśaradhāraṇa puranāśana nigamavrajaturagottama uragādhipakṛtaśiñjanivarakārmuka mṛgadhṛk kuliśāyudhamukhadaivatabhaṭarakṣaṇacatura śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava dayayā || 4 || dahanānilatapanāmaravarabhūsurajalanāyakaśamanākṛtavinate kalitākhilacarajaṅgamajagatāmavana jananādika lalitottamacarita bharitānatavaratāta janatāpahṛte vinatātmajavāhanārcanajanitātuladayayā vikacāṃbujanibhalocanarathasaṃvahanaprada vidhimaulijaphalakāmalaśayabhūṣita bhagavan pavanānalavalamāraṇabalaśoṣaṇa tṛṇacālanamapi kṛte kṛṇute na hi nikhilāgamaśirasaṃstutacarita śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava dayayā || pṛ0 35) varuṇālayamathanodbhavagaralotthitamahasā surakinnaraharavalāna harisrāyaka rabhasā kabalīkṛtagarasambhavanalināmalaśubhakandhara jaladopama bhagavan madhumāraṇanayanāmalanalinārcitapadapaṃkaja lulitāṃbudhiculukīkṛtaghaṭasambhavanutitoṣita yatimānasavarabhūṣaṇa phaṇikaṃkaṇa bhagavan duritāpaha calitāmalalalitendukalālavavimalīkṛtajagate śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava dayayā || 6 || makhasanmukhahavanāśanamukhatarpitahavibhakṣaṇavibudhavrajanalinotthitamahimātiga paripūjanarahitātulamanyukṛte mananotthitagaṇagarjana paritarjana surabharjana vidhinandana kṛtaśikṣaṇa paripūritaduritāntaka gajamāraṇakaraṇa agajādhipa bhujagādhipaśayanārpitavidhimaulijakalitasraja valabhinmatabhagadaivatanayanāṃbujanāśakṛte śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava dayayā || 7 || jaṭilālaka mṛganāyakamadapāṭanajanitāṃbarakaṭiśobhita vaṭasaṃsthita nigamāgamabhaṭagoṣaka suranāyakatruṭitākhilajagadudbhavaghaṭakarparahariśarakarṣa puradāhana bhagavan paṭutākṛtinikhilasthitikaṭukībhavajaladhe bhavadāgamajagadudgamajaladālayavahana tripurāntaka śamitāntaka śamitāndhaka śamitākhiladuḥkha vibho śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava dayayā || 8 || pavanāśanamaṇikaṃkaṇa garalāśanamadhusūdanavalanāśanayamunānujabhavanāśana sikatāśanatanayāmalagaṇasattamaguṇabandhurahṛdayānana munisattamavinuta gaṇagarjitavadanāyitaśaśidhāmakakṛtanetraka uḍunāyakaśikharāmaravaranāyakakumudākarasamudāyajatatalocana dviradānanasutaharṣada taruṇendulalāmamasṛṇāruṇanakhajotpalakalikāyitasurajālakamakuṭītaṭaghaṭitāṃbujapāda śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava dayayā || 9 || akhilāṇḍaga śukatuṇḍajaghaṭanotthitamadhurāyitasukhatandrijarasasārasapadanāma jamunigītavinoda kanakāṃbujajanitākhilagajakhaṇḍana yamakhaṇḍana śaśikhaṇḍanakalitāmalaśirase mṛdumaṇḍita urageśvarakṛtakuṇḍala vidhikhaṇḍana śikhaṇḍavaralocana baḍavānalakṛtajihvaka śikhivāhanakṛtabodhana śrutimaṇḍalaśirase puradaṇḍana nagakodaṇḍajahariśarakarṣaṇākhaṇḍalakarabhañjana munimaṇḍalakṛtarakṣaṇa khaṇḍaparaśo taṇḍunandigaṇabhṛṃgi- pṛ0 36) caṇḍikṛtatālamaddalajaghuṅghumadhvanijamaḍḍughargharitaraṃganāṭyapara jahnujāvitatanīratīravilasacchivaliṃga śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava śaraṇaṃ bhava dayayā || 10 || ityaṣṭapadyaissvāntasthaṃ tuṣṭāvāṣṭākṛtiṃ haram | skando natvātha jagatāṃ mātaraṃstotumārabhat || udārataragaṃbhīrapadyairhṛdyairmaheśvarīm | devavāmāṃkabhāgasthāṃ tārakārissvamātaram || 12 || skanda uvāca– naumi staumi jagatprasādaghaṭanāsaṃsthānasaṃpāditāṃ lokālokanatatparāṃ bhagavatīṃ māyāṃ maheśāśrayām | viṣṇubrahmamarudgaṇeśvaramahāsāmrājyadānakṣamā- mīśāṃkādhikṛtāṃ prasādamukharāṃ kāyena vācā sadā || 13 || indukundakarimattajabiṃbasphāradhāravijitākhilabṛndām | nīlameghanalināmalakāntiṃ kesarīndravarabhūdharakūrmām || 14 || vaktradantagamanādharakeśairlocanena jaghanena kucābhyām | pādapaṃkajarajaḥparibhūtā nāgayakṣasuramānavakanyāḥ || 15 || ambāmambhoruhākṣīṃ sakalasurakadambaikaśāliprapūrṇāṃ kāśīśeśānnapūrṇāṃ vidhihariharasatsaṃstutāṃ bhargakāntām | śāntāṃ śāntāntaraṃgāṃ bhajadaghapaṭalīvyālanāgāntakāntāṃ kāntāndevasya devīmagavaravarajānnaumi cinnityasaṃsthām || 16 || nalinajavanitāpadmasaṃsthākarasthaiḥ | vidhivahagarudābhaiścāmarairvījyamānāṃ śaśimukhanijabharturbhāryayā chatravatyā | sitanabhasaṭasihmaskandhasihmāsanasthāṃ gajamukhaśikhivāhapremajānandadṛṣṭim || raktabījaturagāridhūmrajācāmarārivaraśuṃbhaniśuṃbhān | caṇḍamuṇḍavarabhaṇḍajamuṇḍairājibhūmikamalairivadevī || 18 || kodaṇḍākṛṣṭadaṇḍoccalitavaraśarāsāradhārādibhiryā tastārāmaravīrasaṃstutapadā sā pātu naśśreyase || 19 || pṛ0 37) sūta uvāca– evaṃ saṃstuvatastasya skandasyāmalacetasaḥ | prādurāsīdvṛṣārūḍho bhagavāñchrīvṛṣadhvajaḥ || nīlakaṇṭhastriṇetraśca bhogībhogavibhūṣaṇaḥ | koṭiprabhākarodbhāsimayūkhāvalibhāsitaḥ || diśāmukhatamasstomamaulisomanivāritaḥ | calaccāmaravālotthavātaproccalitāṃbaraḥ || chatrachāyāvāritodyadbhānubhānamarīcimān | somassahomayābhyāgādgaṇasaṅghasamāvṛtaḥ || surāsurakaronmuktasumavarṣaughasantatiḥ | tadgandhabandhasaṃbandhamarudāmodamoditaḥ || 24 || vikacatkamalāmodamālayā śobhivigrahaḥ | vilasanmaṇimuktādimālāvalitakandharaḥ || phaṇāmaṇikṛtānekamāṇikyavarakaṅkaṇaḥ | jaṅgamādripratīkāśavṛṣārūḍho'bhyagācchivaḥ || munikinnaragandharvagānadhārāstutastutiḥ | dṛṣṭvādevantadottasthau skandassihmāsanāttadā || munīndraiśca gaṇendraiśca surendrairgaṇapena ca | jaigīṣavyena muninā praṇanāma maheśvaram || 28 || dṛṣṭvā namantantaṃ skandaṃ sagaṇaṃ samuniṃsurān | dviradāsyammunīndrañca jaigīṣavyaṃ kṛpāṃbudhiḥ || karuṇāparayā dṛṣṭyā cāluloke sahāṃbayā | putrau gāḍhaṃ pariṣvajya mūrdhnicāghrāya śaṃkaraḥ || uvāca sarvadevānāṃ sannidhau skandamīśvaraḥ || īśvaraḥ– vatsānayātavastutyāsantuṣṭo'smi sahāṃbayā | dhanyayāmānyayāskandatvammamātīvavallabhaḥ || tvayāmadvadanāṃ bhojādyacchrutaṃ sāramaiśvaram | śaivaṃ śivarahasyākhyaṃ varamokṣakathāśrayam || gaṇānāñca surāṇāñca munīnāṃ bhāvitātmanām | jaigīṣavyaṃ puraskṛtya mama bhaktaṃ jitendriyam || māriṣṭaṃ māca te vighnaṃ mama bhūyātkathārase | yato vighnaharaste'dya sannidhau vartate'grajaḥ || 34 || ityuktvā ca mahādevīmālokya ca hasanharaḥ || 35 || nānāsthāvarajaṅgamādijanibhirbhrāntasya mānuṣyatā mānuṣye sati vipratā śrutigatā cācāratā tatparam | iṣṭāpūrtivaśakriyādiśataśo vṛtyā paraṃ śāṃbhavo liṃgāliṃganacetasā sa hi bhavenmuktastvaliṃgassukhī || 36 || śrutiśatavidhijālakarmamūlāstriguṇagatāgatisaukhyaduḥkhaśīlāḥ | manasijasukhamānasaṃgalīlāmananavicāravivarjanena bālāḥ || 37 || pṛ0 38) narakamukhamavāpya cendralokaṃ bhavabhuvanaṃ samavāpya martyalokam | punarapi jananena karmaśeṣairmatimapi ghoratarāṃ samāpnuvanti || 38 || kiṃ vedairakhilaiḥ purāṇanicayairanyonyanindāparaiḥ kiṃ vā bhāratayuddhakīrtanamume kiṃ kṣudradharmādibhiḥ | yatreśānakathāpracāravidhurānissārabhūtā kathā kāvyenāpi kimatra rāmakathayā duḥkhotkaṭāyāḥ phalam || 39 || sūtaḥ– kṛtāñjalipuṭā devī prāhaśaṃbhuṃ sanātanam | maheśaṃ jagadādhāramanādhāraṃ maheśvaram || devyuvāca– tvatkṛpāpātrabhūtānāṃ nāśubhaṃ vidyate hara | mattaśśuśrāva vedārthasāraṃ śaivarahasyakam || 41 || skando'yaṃ skanditārātirvinīto vītamatsaraḥ | rahasyaṃ yattvayā proktaṃ munīñchrāvayatu prabho || surabhūsurasaṅgheṣu gaṇendreṣu maheśvara | prasādaḥ kriyatāmadya śravaṇāya munirdhṛtaḥ || 43 || jaigīṣavyo'pi matimāṃstava bhaktastvananyadhīḥ | tadā devyā vacaśśrutvākarapaṃkajamuttamam || nidadhau skandaśirasi jaigīṣavyasya śaṃkaraḥ | śaṃkaraśrīkarasparśājjaigīṣavyakumārakau || nematuśśivapādābjaṃ protphullahṛdayānanau | skandaśśivapadābjantatkarābhyāṃ saṃspṛśañjagau || ayammehastamantreṇa svanetrakamalasravaiḥ | abhyaṣiñcanmudā bhaktyānānyatkiñcidamanyata || skandaṃ prāha mahādevo jaigīṣavye kṣaṇastadā || īśvara uvāca– śive kilaiṣatoṣakṛnmunīśvareṣu yatpriyo viśeṣataḥ kṛpājharībharīkulena lokitaḥ | kalākulena tarpito yathaiṇabālalāñchana- sstathaiṣa jaigiṣavyakaḥ kaṭākṣato bhavenmama || 48 || prasādya sarvānamarānmunīndrāngaṇeśvarānskandamunīnmaheśvaraḥ | jagāma gauryā jagatāṃ vidhātā saṃstūyamāno munidevasaṅghaiḥ || 49 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe jaigīṣavyaskandasaṃvāde daśamo'dhyāyaḥ || 10 || pṛ0 39) skanda jaigīṣavyasaṃvāde dvādaśāṃśasaṃkhyākathanaṃ nāma ekādaśo'dhyāyaḥ sūta uvāca– śivadarśanajānandasandohānandanirbharaḥ | prāhaśūrāriritthantaṃ munimālokya śāṃkaram || skanda uvāca– jaigīṣavyaśṛṇuṣvādya rahasyākhyānamuttamam | śaive rahasye devena devyai kathikathānakam || tadvakṣyāmi samāsena śṛṇutvaṃ munibhissaha | gaṇeśvaraissureśaiśca tatrādau kathayāmyaham || namaskṛtvāprameyāya mahādevāya śambhave | devīṃ gajānanaṃ devaṃ śaivācāryānakalmaṣān || māheśāṃśaḥ prathamato nāmnāsau munisattama | jaigīṣavya prasādante maheśasya samāgamaḥ || gaṇānāndevasaṃṅghānāṃ munīnāñca samāgamaḥ | mayā prasādito devasstotravaryeṇa sattama || kailāsavarṇanañcaiva vicitraṃ śrīmaheśituḥ | devyā maheśasaṃvādaḥ kautukena nagottame || 7 || caritraṃ śivayostatra vicitraṃ bhūdharottame | kailāseśvarapūjā ca maheśena prakalpanam || 8 || dvāraprākāraracanā gaṇānāṃ sthānakalpanam | mama devyāśca viprendra gaṇeśasya mahātmanaḥ || sahasraliṃgādhyāyañca kailāsasya tapaḥ kriyā | tatprasādanamīśena tanmaulauvasatistathā || kailāsasyābhiṣekaśca śaṃbhunā kalpitonagaiḥ | jijñāsā caivadevānāṃ devyāḥ prādurbhavātsurāḥ || jñānārthakathanañcaiva cātmaliṃgasya pūjanam | māheśe'sminmaheśena kathāḥproktāśśivena hi || diksaṃkhyayā muniśreṣṭha kathito'yaṃ sahasrataḥ | dvitīyoṃśo bhavo nāmnā tasminproktaṃ hareṇa hi || devyāścaiva tapaścaryā maṇidvīpāgamastathā | kalpavāṭīramyanīpavanadvīpopavarṇanam || 14 || cintāmaṇimahāsaudhavarṇanaṃ śrīpurasya ca | tasmātkailāsagamanaṃ kāmeśasya vapurdharaḥ || kāmeśayā ca devyāca tatra nityamavasthitiḥ | himācalāgamaścaiva devyāstatra gatirmune || dūrvāsaso mahimnaśca kathanaṃ tattapaḥkriyā | dvitīye bhavasaṃjñe'tra kathitaṃ śaṃkareṇa hi || 17 || sahasratritayenaiva [ślokasārdhena sāhasra tritayenaiva śaṃkaraḥ iti pāṭhaḥ |] ślokasārdhena śaṃkaraḥ | harastritīyo devena kathitoṃśo munīśvarāḥ || tasminmuniprārthanayā vyāsena parikīrtanam | gāyatryāśca tapaścaryā devyāgamanamuttamam || gaṇānāṃ preṣaṇañcaiva tīrtheśamahimā tathā | śrīśailamahimā cāpi mānasārcanakalpanam || janakasya ca saṃvādo yājñavalkyena śaṃkara | padmāvatyā ratnanidhessaṃvādaḥ paramādbhutaḥ || pṛ0 40) tasyottarārdhe cāṃśasya pūjāratnanidhestathā | śivasya devadevasya mahādevasya śūlinaḥ || yamalokasya vṛttānto darśanaṃ śivayostathā | saṃvādo bhasmarudrākṣadhāraṇe mahimāpi ca || gaṃgāyā narmadāyāśca varaprāptyupavarṇanam | māheśvaravratañcaiva varṇanaṃ śrīmaheśituḥ || 24 || śaivārcanādikathanaṃ śivaḍuṇḍicaritrakam | trayastriṃśatsahasreṇa saṅkhyayā prokta eva hi || caturthaśśivasaṃjñohi cāṃśassākṣācchivoditaḥ | bṛhajjābāladharmādikathanaṃ daśakasya hi || bhasmarudrākṣamahimā śivaliṃgārcanasya ca | mahimā śivabhaktānāṃ śaivānāṃ bhojane'pi ca || śivakṣetranivāsasya kathanaṃ bilvapūjanāt | pūjāprabhāvakathanaṃ tasminnaṃśe prakīrtitam || catussahasratassaṅkhyā devadevoditā śubhā | bhargonāmnā pañcamāṃśaḥ kathito'traśivenahi || jyotirliṃgadvādaśānāṃ mahimā tatra kīrtitaḥ | vāmadevopadeśaśca śrutisiddhānta kīrtanam || gaṃgāsāgaramāhātmyaṃ prabhāse puṣkarasya ca | haridvāraprabhāvaśca bilvamūlārcanasya ca || sahasranāmakathanandevadevasya śūlinaḥ | mahimā devadevena kathito'sti viśeṣataḥ || 32 || śivāyai ṣaṭsahasro'tra kathito munisattama | śaṃkarāṃśastataṣṣaṣṭho diksaṅkhyā kramasaṅkhyayā || kathitaśśrīmaheśena tasminrudropavarṇanam | śivaliṃgārcanasyāpi bhasmarudrākṣadhāriṇām || mahimā śāṃbhavānāñca kathito vistareṇahi | nidāghṛbhusaṃvādaṣṣaṣṭhāṃśo jñānavistaraḥ || ugro nāmnā saptamo'tra kathitaśśaṃkareṇa hi | devasya devyā saṃvādo nāmasāhasrakīrtanam || avimuktapraśaṃsā ca śatarcanatapaḥkriyā | nāmnāmaṣṭottarākhyānaṃ mahimnamathavai hareḥ || 37 || puṣpadantamahimnākhyakathanaṃ tatra sattama | kāṭakoṭarajākhyānaṃ kṣetrāṇāṃ mahimā tathā || śrīśailasyāruṇādreśca tathā vṛddhācalasya ca | śrīmaddakṣiṇakailāsamāhātmyamapi vistarāt || puṇḍarīkapurasyāpi kāñcyāśśrīmahimādbhutaḥ | kuṃbhaghoṇa praśaṃsā ca tathā madhyārjunasya ca || caturdaśasahasreṇa kathito'traśivenahi | bhīmo'ṣṭamo mahāṃśo'trakathito vistareṇa hi || 41 || diṅnāgasaṅkhyayā caiva sahasreṇa munīśvara | pātālalokaliṃgānāṃ mahimākathanaṃ mune || 42 || śrīhāṭakeśamahimā śeṣasyātratapaḥkriyā | prasādaśca maheśena tasya bhūbhāradhāraṇe || 43 || sadāśivoṃśo navamastasmiñchaṃbhoḥ kathānakam | śivenoktaṃ mahādevyai nāmasāhasramuttamam || kalau śaivasamācārapramāṇena vimuktidam | mahāśāṃbhavadharmāṇāṃ kīrtanaṃ parikīrtitam || ṣaḍvaktrasaṅkhyayā me'dya sahasreṇaiva kīrtanam | īśvarāṃśo'tra daśamo daśadharmānukīrtanam || pṛ0 41) bilvārcanaṃ rudrajapaḥ pañcākṣaramahodayaḥ | śivaliṃgārcanasyāpi bhasmarudrākṣakīrtanam || śāṃbhavānāṃ śivakṣetre śaivabhaktārcanantathā | śivanāmnassmṛteścāpi daśame mahimātu yaḥ || tasminprakīrtito vipra śaṅkarasyākhyasaṅkhyayā [śaṃkarasya kramātmakaḥ iti pāṭhāntaram |] | ekādaśo mahādevaḥ proktoṃśaśśaṃbhunā tadā || mannetrakramasaṅkhyātaśśivapūjākramātmakaḥ | abhiṣecanikānāñca phalaṃ puṣpeṣu kīrtanam || bhaktīnāṃ daśakānāñca kīrtanaṃ pūjane tathā | munisaṅkhyā granthataśca īśo nāmnātra dvādaśaḥ || śivanāmnāṃ sahasrasya kīrtanaṃ tatra kīrtitam | prasādaśśaṃkarasyāpi mamaivānugrahātmakaḥ || śivaratnākarakathāmāhātmyaṃ munitoṣaṇam | etadadhyāyasāhasraiḥ kīrtitaṃ śrīśivena hi || devyai devena kathitaṃ rahasyaṃ śivasammatam | sadāśivasamo devo nāsti lokatrayeṣvapi || tathā śivarahasyena tulyamanyanna vidyate | śaivasāramahāratnakośo'yaṃ munisattama || 55 || puṇyo'yaṃ pāvanaścāyaṃ bhaktisārakathāśrayaḥ | saṃsārāyāsadharmāṇāṃ kathanena vivarjitam || varṇāśramavicārādikathāśramavivarjitaḥ | atyāśramoktadharmāṇāmākaro'yaṃ mahāmune || nānākathāsudhāśśaivāḥ paramānandanirbharāḥ | devyai devena kathitāśśatasāhasrato'dhikāḥ || bhaktaiśśrāvyo'yamatulaścetihāsavarottamaḥ | śaivasārakathāratnaṃ sarvasvo'yaṃ munīśvarāḥ || skande gajānane gauryāṃ yathāprītirmaheśituḥ | tathā śivarahasye'pi gopyaṃ gopyamidaṃ śubham || nadeyaṃ naiva vaktavyamādau tebhyastvayā mune | śapa matpadayorvipra nacenmūrdhādya te patet || vedāntasārasarvasvaṃ śivabhaktiprakāśakam | deyaṃ bhaktāya viprāya putrāyātyantarāgiṇe || vaktavyamanahaṃkāracittāyātmaguṇāya ca | śaivāya śaṃbhorutkarṣabhaktiyuktāya te mune || saṃvatsaroṣitāyatvaṃ bhaktāyānte nivāsine | triṇetracintāpātrāya nānyasmai satyamucyate || skandaḥ– jagāda jagatāṃ gurustrijagatāṃ janitrīṃ mudā jagattritayajantuhṛttrividhatāpaduḥkhāpaham | jaḍājaḍagatasthitipralayabhāvabhāvaṃ bhavaṃ viśoṣayadidammuhuśśivarahasyaratnāṃśumān || 65 || pṛ0 42) tadeva bhavatāṃ vade bhavadavāgnisaṃśoṣakaṃ vidhuntudamukhotthitaprakaṭasomadhāmaprabham | vikāsitadiśāmukhaprathitapāṇḍimānopamaṃ sudhāmapi budhāḥ paraṃ havanavaktrahavyāśanāḥ || 66 || vidhūya suralokagāḥ paripaṭhanti śaṃbhoḥ kathā- manāthajananātha te pramathanātha nātho'smyaham | girīndravarakanyakāhṛdayanātha pādāṃbujaṃ manorathapathātigaṃ prathaya bhaktibhāvaṃ tvayi || 67 || kṣamāratharathāṃgakassphuṭasupāṇibāṇāsano hiraṇyanagakārmukassakalaviśvanāthādhunā | sa eva sukhasaṃpadānnidhirapārapuṇyāspada- ssa eva sukṛtī sadā yajati vedamadhyeti ca || 68 || sa dānanicayārjitaprabhavadharmasārādhika- ssa uttamasasāgarāvasana urvarādānakṛt | kṣaṇārddhamadhikādaraśśivarahasyadharmaśravā- ssa eva gaṇanāyakaśśivapadābjayugmārcakaḥ || 69 || surāsuracarācaraprabhavanāśarakṣākramai- rnavāyutaraṇāṃkaṇaprabhavayuddhaduḥkhodbhavaiḥ | śramaikarasadhūrgatairvividhavarṇadharmāśramaiḥ kathābhiriha naśvaraṃ na bhavati śrutīśekharam || 70 || tuṣādrirabhikhaṇḍanaiḥ kimiha labhyate taṇḍula- stathā śivakathāṃ vinā na hi śamāya jantormanaḥ | śaivānandarahasyasāgaramahādvīpopamā dvādaśā- ste cāṃśāḥ khalu śaṃkareṇa vihitā nāmāni teṣāṃ vade || 71 || pṛ0 43) māheśaḥ prathamastato'pi hi bhavo hāraścaturthaśśivobharga- śśaṃkara ugro bhīmasadāśiveśvaramahādeveśasaṃjñā kramāt | granthaiḥ padyamahāghamaulibhidurairvedāntasārātigai- śśabdaissundaravāgvilāsamadhurairadhyāyabṛndaiśśivaḥ || 72 || sāhasraiśca śataissahasrakiraṇākāraistathā śaṃkaro diglokāmarabrahmavedṛtubhirdiṅnāgatassaṅkhyayā [diglokāmarabṛndavedṛtubhiriti pāṭhāntaram |] | madvaktrāmalanīlanīrajasamaṃ netrakramaṃ śaṃkara- syāsyākṣikramaśomunikramamayo devyai śivenākathi || 73 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe skandajaigīṣavyasaṃvāde dvādaśāṃśasaṃkhyākathanaṃ nāma ekādaśo'dhyāyaḥ || 11 || kailāsavarṇanannāma dvādaśo'dhyāyaḥ sūta uvāca– jaigīṣavyāya yatproktaṃ skandenāmitatejasā | kailāsāpārasaudhānāṃ gopurāṇāṃ nagasya ca || pramāṇaṃ liṃgasaṅghānāmālayānāñca nirmitiḥ | śivena nirmitaṃ sākṣānmanasaivātulaprabham || skanda uvāca– jaigīṣavya śṛṇuṣvādya kailāsasthānamuttamam | śṛṇuṣva śailaṃ śikharaiśśaṃbhorāvāsamuttamam || sarvagasyāpi devasya mahādevasya śūlinaḥ | mahākailāsamityuktaṃ śivatatvārthavedibhiḥ || 4 || īśānagaṇamukhyasya kailāsaṃ dakṣiṇāśramam | ayaṃ mune'marendrāṇāṃ nivāso merurunnataḥ || praviṣṭaṣṣoḍaśādhastāddvātriṃśanmūrdhni viśrutaḥ | vṛṣasstambhamayo bhāti mahākailāsasannidhau || kailāsādapi pūrvasyāṃ pañcāśacca sahasrakaiḥ | yojanaiḥ prāksthito merurnānāsuragaṇāśrayaḥ || jvalajjvalanasaṃkāśaḥ kanakottamaparvataḥ | sahasrayojanotsedhaṃ viddhi meruṃ surālayam || 8 || ṣaṭṣaṣṭiḥ kathito yoginnūrdhvāyāmaikamūlataḥ | lakṣayojanamānena kailāso dharaṇīdharaḥ || 9 || kulācalāssaptaśataṃ prākāraparighāstathā | prākārasyāntarālasya saptadvīpāssasāgarāḥ || pṛ0 44) saptābdhayassudhāṃbhodhikallolāmalavījitaḥ | koṭiyojanamānena kailāso bhūdharo mahān || rājato rājate'tyantaṃ pañcāśallakṣamānataḥ | saptapātālamūlāntassaptalokānta ucchrayaḥ || mahārājatabhūbhāgaścandrakoṭisamaprabhaḥ | nāgnirnavidhurnosūryastattejassadṛśo bhuvi || 13 || caturdaśa mahālokānucchrāyaśśikharaissvayam | madhye sudhāsāgarasya phenamaṇḍopamassthitaḥ || na haro na harirdhātā mahendrādyāśca devatāḥ | na suparṇoragā yakṣā na gandharvā ditessutāḥ || na vīkṣituṃ śaknuvanti kiṃ punargantumañjasā | tatprabhābhihatālokā harājahariṇo dvija || tattejasā pratihatāssūryendupavanānalāḥ | sudhāsāgarakallolaiḥ kailāsasparśavāyavaḥ || 17 || punanti lokānakhilānviṣṇubrahmaharāmarān | surāsurāṇāṃ gamanaṃ na tatra manasāpi hi || na vedavacanaiśśakyo mahākailāsaparvataḥ | talleśaleśamahimāṃ kaśśakto vaktumapyaṇu || 19 || sahasravadanaśśeṣassahasrākṣo'pi nekṣate | kiṃ punarmānavāḥ kṣudrā varākāste surāsurāḥ || śataṃ kulācalāmukhyāḥ prākārāivasaṃsthitāḥ | mahadbhirucchritaiśśṛṅgaiḥ kecidgopuravatsthitāḥ || tadantarāntarāleṣu parighākṛtayo'bdhayaḥ | tato'pi saptaprākāraṃ śaṃbhorantargṛhaṃ param || prākārabhūtāste śailāstāñchṛṇuṣva dvijottama | kumudaḥ pāriyātraśca mainākaḥ pūrvadiggatāḥ || dardaro malayo vindhyaḥ paścime yogipuṃgava | udayāstācalau muñja uttarasyāṃ diśisthitāḥ || nīlo dakṣiṇakailāso himavāndakṣiṇe sthitaḥ | vigāhyāvahitāssarve cābdhibhissarvato diśam || dvīpābdhayaste parighāssaptasaptaiva parvatāḥ | tadantarāntarāleṣu viharanti divaukasaḥ || 26 || gandharvāpsarasassiddhānāgayakṣāssuparṇakāḥ | kinnarāḥ puruṣāḥ puṇyā vidyādhara sa cāraṇāḥ || munayo gaṇasaṅghāśca nānābhūmaikabhūmayaḥ | tato'pi viṣṇubrahmādyā īśānā rudramūrtayaḥ || viharanti payoṃbhodhiprākāravaramāśritāḥ | svādūdakābdhitīre ca tato'pi pramathādhipāḥ || tato'pi ratnaprākāro daśasāhasrayojanaḥ | tadratnakāntidhārābhirmaṇḍitaṃ bhuvanatrayam || mattakokilanetrābhastatrāste ratnaparvataḥ | śatayojanakocchrāyaḥ padmarāganagottamaḥ || 31 || mayūkhamālāvitatatanmayūkhatiraskṛtaḥ | candrakāntamaṇiprodyatprākāro'sti tadantarā || pañcāśataṃ sahasrañca yojanāyāmato dvija | somācchaśatapīyūṣaniryaddhārāsamanvitaḥ || tatkāntisāradhārābhī rañjitāstatra bhūmayaḥ | himasāramahātāra dhārāvyāpinagottamaḥ || daśasāhasramānena tatrāste hīrako hyagaḥ | indranīlāmalamaṇiprākāro'sti tadantare || pṛ0 45) pañcāśatso'pi mānena nīlanīlotpaladyutiḥ | tannailyagarbhasaundaryadhārādhīraikabhūmayaḥ || tatrāsti parvatavaraścendranīlaśiloccayaḥ | nīlanīradasaṃśliṣṭavidyullekhānvitachaviḥ || daśasāhasravistāraḥ pariṇāhe'pi tādṛśaḥ | harinmaṇīndrapravaraprākāro'sti tadantarā || tanmaṇīndraprabhābhāsiharitā eva bhūmayaḥ | pravālaparvatastatra viṃśatsāhasramunnataḥ || 39 || biṃbāmalalasatkāntikānto bhūdharanāyakaḥ | tadantare'pi prākāro gomedamaṇikalpitaḥ || triṃśatsāhasramānena madhupiṃgalasundaraḥ | tatroccaḥ parvato vipra kuruviṃdamaṇiprabhaḥ || 41 || pakṣasaṃkhyāsahasreṇa śikharaiścāpi tādṛśaḥ | tasyāntare'pi prākāraḥ puṣparāgaśilāñcitaḥ || catvāriṃśatsahasrāṇāṃ yojanonnatamānataḥ | tasyāmalachavigaṇaissadṛśāstatra bhūmayaḥ || tatrāpi bhūdharaśreṣṭho muktāmaṇiśataiścitaḥ | unmattākhubhujottuṃgalocanāmalasachaviḥ || tadantarā tviṣākāraviṃśatsāhasramānataḥ | tatviṣā cābhitassarvapītībhūtadigantaraḥ || vaiḍūryānekasūtrācchadhārārasavijṛṃbhitāḥ | bhūmayastatra śobhante vismayānāṃ smayapradaḥ || tatrāsti parvatavaro navaratnayutachaviḥ | kvacinmarakatasvacchalaharīharitākṛtiḥ || 47 || kvacidvidrumasaṃkāśassandhyāghananibhaḥ kvacit | kvaciddhīrakajātyacchaphalamūlasamacchaviḥ || kvacidvaiḍūryasūtrotthabhābhāsitadigantaraḥ | unmattakokilākṣābhakuruviṃdanibhaḥ kvacit || puṣparāgasarāgodyadrāgarakto'ruṇaḥ kvacit | tṛṇagrāhimahānīlanīlimnā ca nabhopamaḥ || kvacidgomedakāpāramadhudhārāsamachaviḥ | muktākāntitiraskāriślakṣṇanairmalyabhāyutaḥ || svacchācchasphaṭikopāṃta biṃvitākhiladiktaṭaḥ | nānārāgamayūkhaughaścendracāpanibhaḥ kvacit || tatrāsti maṇṭapavaraṃ nānācitravicitritam | padmarāgamaṇistambhastambhapīṭhamanoharam || sihmaśārdūlaśarabhagajahaṃsaśukākṛtiḥ | vyāliśuṇḍānalinyādicitracitrita vismayam || ekaikaratnasaṃkḷptanīlochrāyaikabhāsuram | paṃktiśasstambhasāhasrairnavaratnapariṣkṛtaiḥ || 55 || āpādapīṭhajaślakṣṇagopānasisubhittikam | svacchādarśatalaprāyabhūmibhāgaikarañjitam || tatra stambhaprabhājyotsnāprabhākaraśataprabham | na sūryacandrau bhāsete vahninakṣatravidyutaḥ || tiraskṛtāḥ prabhāstatra na rātrirna divākvacit | evaṃ lakṣastambhayuktāmaṇṭapāstatrakalpitāḥ || paryantagopurottuṃgaratnasaudhāyutairvṛtaḥ | sahasralakṣaphalakaisstambhakuṃbhairyuto mune || 59 || gopurāṇāṃ pramāṇantu manasāpi na śakyate | nānārudrāvatārādimaṇikalpitavigrahaḥ || pṛ0 46) mūrtayo devadevasya devyā vāhanasaṃyutāḥ | skandaheraṃbanandīnāṃ saptalokāntamucchritāḥ || gopurāṇāṃtalairdivyairvistārāyāmalakṣakam | liṃgodbhavastataḥ pārśvevṛṣavāhastataḥ param || sindhuratvakparīvītaḥ kvacitsāṃbassaputrakaḥ | skandaheraṃbasahitaḥ kvacidgaṇagaṇairvṛtaḥ || umārdhavigrahaścāpi nṛttāṭopayutaḥ kvacit | vāmāṃgadakṣiṇāṃgodyajjanārdanavidhiḥ kvacit || devīpariṇayākāraḥ kvacidbhikṣāṭanākṛtiḥ | śūlāsaktakaraścāpi mṛgapāṇiḥ purādihā || andhakāsurasaṃhāro dakṣiṇāmūrtirūpadhṛk | munīnāṃ jñānadassiddhicinmudrāparicihnitaḥ || tatpūruṣavāmadevādyā īśānāghorasaṃjñakāḥ | bālendumukuṭāssarve kapardavaraśobhitāḥ || ratnābharaṇabhūṣāḍhyā mūrtayaśśaṃkarasya hi | dikpālapālikābhiśca tattadrāgamaṇiprabhāḥ || kalpitāḥ parameśena śivalīlāvicitritāḥ | paryantasphaṭikābhāśca vṛṣā nīlavilocanāḥ || mahāśṛṃgaikamakuṭaghaṇṭāmaṇivibhūṣaṇāḥ | gopurordhvagatāssarve mahāhīrakaśṛṃgakāḥ || 70 || prākārarājadvṛṣabhā mahārhamaṇikalpitāḥ | talānāṃ koṭibhiścāpi gopurāṇāṃ prakalpanaiḥ || gopurāgramahāratnakalaśaistyaktatārakaiḥ | dodhūyamānoccalitasamīraṇapatākakāḥ || 72 || tatra garbhagṛhaṃ śaṃbhornavaratnānvitojvalam | tatrāsti maṇipīṭhodyaccandrasphaṭikasambhavam || mahāliṃgaṃmahākāraṃ ratnanāgaphaṇānvitam | mahāratnavane jātaphullamālāvibhūṣitam || 74 || suvarṇakhacitānekabilvacampakapūjitam | śambhunā ca mahādevyā lokānugrahakāmyayā || samarcitaṃ trikāleṣu pradoṣeṣu viśeṣataḥ | tatrastharatnaniryātakāntibhirdīpitantadā || 76 || tatrātodyāni kurvanti gaṇāśśambhormahātmanaḥ | kāhalīmurajāpāramaḍḍuḍiṇḍimajarjharāḥ || śaṃkhamaddalabheryaśca nissāṇāḥ paṭahānakāḥ | gomukhāssvastipātālāveṇuvīṇāvināditāḥ || rudrakanyāsahasrāṇi nāṭyaṃ kurvanti tatra hi | hāvabhāvamanojñāni peśalālāpavanti ca || yauvanonmadadhārāṇi raṇitāṅghrijanūpuraiḥ | kvaṇadratnajaṭāṭaṃkakapolāmalasacchavi || 80 || dhūpāmodaikabahalagandhagandhāyitā diśaḥ | nandiprotsāritagaṇāstatrāste śaṃkaroṃ'bayā || pūjitantaṃ mahāliṃgaṃ paśyanratnaissupūjitam | rudrakanyākarābjotthanakhakvaṇanaghaṭṭitam || tantrīmukhotthagandharvagānaṃ śṛṇvantsadāṃbayā || śiva śiva śiva śaṃbho candramaule'malātman hara hara gurubhāraṃ śāṃbhavān modayasva | vitara paramamuktiṃ saṃsṛtirmā kadācidbhavatu bhavabhavābdhestārakaṃ tvāṃ prapannaḥ || 83 || pṛ0 47) evaṃ śaṃkaranāmasārasudhayā plāvyan gaṇāñchaṃkaraḥ paśyeśi prasabhaṃ śivāvadanajāṃbhojabhramatṣaṭpadāḥ || 84 || īśvaraḥ– kailāseśvaraliṃgametadamalaṃ dṛṣṭaṃ sakṛtpūjitaṃ māmapyāśu sudhārdrasārahṛdayaṃ kartuṃ pravṛttaṃ śive | ityaṃbāvadanannirīkṣya bhagavānprovāca sākṣācchiva- stalliṃgālayadarśanañca sukaraṃ puṇyairagaṇyairapi || 85 || no paśyanti surāsurāḥ pramathapā viṣṇurvidhirneśvaraḥ paśyatyeva maheśvaro girijayā svaṃliṃgamatyādarāt | bhogībhogaphaṇāmaṇipravilasalliṃgaikamaulīlasa- ccandrāsārakarapracārajanitānaṃgaprabhāvojjhitam || 86 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsavarṇanannāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 || kailāseśvarapradoṣapūjāvarṇanannāma trayodaśo'dhyāyaḥ śrī sūta uvāca– kailāseśvaraliṃgasya mahādevassanātanaḥ | varivasyāṃ [varivasyā pūjetyarthaḥ |] svayaṃ cakre sarvapūjyo'pi śāṅkaraḥ || 1 || ṛṣayaḥ– sa kathaṃ sarvapūjyo'pi bhagavānagajāpatiḥ | kailāseśvaraliṃgasya pūjanaṃ kṛtavānvada || 2 || sūta uvāca– evameva purā pṛṣṭo jaigīṣavyena śaṃkaraḥ | tamāha vinayānamraṃ devasenāpatiḥ purā || 3 || skandaḥ– sādhu pṛṣṭantvayā vipra tatte vakṣyāmi sāṃpratam | devadevasya caritaṃ śṛṇvatāmaghanāśanam || 4 || sa sarvagopyo dharmātmā sarvākāratayā sthitaḥ | liṃgārcanaṃ hi sarveṣāṃ vimuktidamiti dvijāḥ || pṛ0 48) svayaṃ karoti bhagavānaṃbikāpatirīśvaraḥ | bhuktidaṃ muktidañceti sarveṣāṃ bodhanāya hi || 6 || saṃsārasāgaremagnāntsamuddhartuṃ maheśvaraḥ | kāryaṃ surāsuraiścaivaṃ viṣṇubrahmamarudgaṇaiḥ || 7 || devairmunīndrairgaṇapairdvijaiścaivātha śāṃkaraiḥ | pūjaiva paramaṃ śreya iti darśayituṃ śivaḥ || 8 || svayaṃ devyā mahādevaḥ pūjāṃ liṃge karoti hi | talliṃgapūjanaṃ devyā śivenākāri tacchṛṇu || prātassaṃgavamadhyāhnapradoṣeṣu munīśvarāḥ | nandikeśādigaṇapai rudrāṇībhissadāśivaḥ || pūjāprakalpanaṃ śaṃbhośśaṃbhunā varivasyayā | kailāseśvaraliṃgasya pūjanantacchṛṇuṣva me || saptasāgarapātrottharasadhārādibhiśśivaḥ | gaṇānītaiśca saṃbhārairmanasā kalpanakṣamaiḥ || 12 || pūjayā bhogamokṣau ca sarveṣāñca pradarśitum | karotyapacitiṃ śaṃbhuḥ kailāseśvarapūjanam || jaigīṣavyaḥ– tatpūjana prakāraṃ me kathaya śravaṇoddhataḥ | ebhirmunivarairdevairgaṇendraiśca viśeṣataḥ || 14 || skanda uvāca– śṛṇu tvaṃ devadevena kailāseśvarapūjanam | yathākṛtaṃ maheśena śṛṇutvaṃ muktidāyakam || 15 || śravaṇenāpi bhaktānāṃ sarveṣāṃ muktidāyakam | śṛṇuṣvaikamanā vipra tvamebhirbhūsuraissuraiḥ || gaṇaughairnandikeśādyairaṃbikāpatipūjanam | devyai devena kathitaṃ pṛcchaṃtyai śaṃkarassvayam || tadvakṣyāmi samāsena śṛṇu tvaṃ pāpanāśanam || snātvā kailāsagaṃgātaṭamaṇikalite maṇṭape śaṃbhurīśo devyā nandīśamukhyairgaṇavarasahito bhasmanoddhūlya gātram | sthitvā liṃgālaye sve maṇigaṇakhacite svāsane sanniviṣṭa- śśiṣṭassarveṣṭadātā samasamasamado hyarcati prājñavaryaḥ || 18 || kṛtvā phālatale tripuṇṭraracanāṃ bālendumaulissvayaṃ rudrākṣāmalahārakaṇṭhavalayaḥ pañcāsyapañcākṣaraḥ | kiñcitkiñcidudañcadañcaladṛgambhojāvalīmālikāṃ vāraṃvāramihārpayatyagajayā jīvajjayārthī śivaḥ || 19 || tatreśānavarasya pañcavaradāsyāsyāsyapañcānane- śānasyeśvaraliṃgamadbhutatamaṃ tatpañcavaktreśvaram | pṛ0 49) tadvaktrāmalato jharībhararasaiḥ pañcāpagā nissṛtāḥ kailāsācalanimnagātaṭamahāliṃgaikasaudhālayāḥ || 20 || prācyāṃ ratnācchagaṃgā śivataragabhavā devagaṃgākilāste paścātkailāsagaṃgā tadaparabhuvigā ratnasopānayuktā | tatrāvācyāṃ ca śuddhā kamalagaṇagaṇaissaṃyutātyugragaṃgā tanmadhye brahmagaṃgā sphaṭikanibhajalā pañcatāḥ pañcatāntāḥ || 21 || etā yā maṇiliṃgapañcamukhatassannissṛtā maṇṭapā- tpuṇyāḥ puṇyataraṃgaśītalajalāḥ kūlaṃkaṣākhyāḥ parāḥ | divyāpāraśivālayasthitamahāliṃgaikasaṅghākulā- stīreṣu prathitorumaṇṭapamaṇīkḷptaissudhābdhiṃgamāḥ || 22 || nānābilvavanairapāratarujaiḥ phullaprasūnākulaiḥ pakṣīṇāṃ ca ravaiśca tīravakulai raktācchadehallakaiḥ | kokānāñca kulaissukacchapamahāmīnairbakānāṃ kulai- sstokaiḥ potakacakravākakuraraiḥ puṇyaiśca satsārasaiḥ || 23 || tattīrāmalamaṇṭape maṇimahākḷpte susihmāsane devyā nandigaṇeśvarairharavaraḥ paśyantsarinnirjharīḥ | liṅgaṃ pañcamukheśvaraṃ madhurimānetrāñcalaiśśaṅkara- stadvaktrāmalapaṅkajodbhavanadīḥ puṇyāstadāheśvaraḥ || 24 || īśvaraḥ– prāleyācalamindukundadhavalaṃ gokṣīraphenaprabhaṃ bhasmābhyaṃgamanaṃgadehadahanajvālāvalīlocanam | viṣṇubrahmamarudgaṇārcitapadaṃ ṛgvedanādodayaṃ vande'haṃ sakalaṃ kalaṃkarahitaṃ sthāṇormukhaṃ paścimam || 25 || gauraṃ kuṃkumapaṃkilaṃ sutilakaṃ vyāpāṇḍugaṇḍasthalaṃ bhrūvikṣepakaṭākṣavīkṣaṇalasatsaṃsrastakarṇotpalam | pṛ0 50) snigdhaṃ biṃbaphalādharaṃ prahasitaṃ nīlālakālaṃkṛtaṃ vande yājuṣavedanādajanakaṃ vaktraṃ harasyottaram || 26 || bālārkāgnitaṭitpradīptakanakapraspardhitejoruṇaṃ gambhīradhvanisāmavedajanakaṃ tāmrādharaṃ sundaram | ardhendudyutilolapiṅgalajaṭābhāraprabaddhoragaṃ vande siddhasurāsurendranamitaṃ pūrvaṃ mukhaṃ śūlinaḥ || 27 || kālābhrabhramarāñjanadyutinibhaṃ vyāvṛttapiṅgekṣaṇaṃ karṇodbhāsitabhogimastakamaṇiprodbhinnadaṃṣṭrāṅkuram | sarpaprotakapālaśuktiśakalaṃ vyākīrṇamāśekharaṃ vande dakṣiṇamīśvarasya vadanaṃ cādharvanādodayam || 28 || vyaktāvyaktanirūpitañca paramaṃ śuddhāṃśasatvādhikaṃ tasmāduttaratatvamakṣaramidaṃ dhyeyaṃ sadā yogibhiḥ | oṅkārādisamastamantrajanakaṃ sūkṣmātisūkṣmaṃ paraṃ dhyāyetpañcamamīśvarasya vadanaṃ khavyāpi tejomayam || 29 || etāni pañcavadanāni maheśvarasya ye kīrtayanti manujāssatataṃ prabhāte | gacchanti te śivapadaṃ rucirairvimānaiḥ krīḍanti śaṃkaragaṇaissatataṃ śivāgre || 30 || ityuktvā niragāttato surasarittīrāttadāndolitai- rhāraistairbhujageśvaraprakalitai ratnācchasatpādukaḥ | kailāseśvaradhāma sundaramahānandaikasārāspadaṃ dṛṣṭvā liṅgavaraṃ pradoṣasamaye saṃpūjya pūjābharaiḥ || 31 || śrīviśveśvara [ayamardhaḥ adhikatayā vartate |] ugra ugratanujārātipriyaśśaṃkara- śśrīkaṇṭhaḥ kaluṣādripakṣadalanasvārāḍasaṃgaśśivaḥ | prāhotphullasuraktapaṃkajalasadvaktro bhavānīṃ haraḥ paśyeti prasabhaṃ madīyamahimārambhaikapūjābharam || 32 || pṛ0 51) īśvaraḥ– kuṃbhairaṃbhodharācchacchavijitadhavalaiḥ pūritaiḥ kṣīravārddhau parvodyacchaśisannibhaissphaṭikajaiḥ koṭyāvadhīsaṅkhyayā | tatkṣīrottamamaṇḍasārasubhagaissiñcāmi liṅge mama kailāseśvaranāmake janijarārogāpahe śaṅkari || 33 || ānītaṃ mama tatpayoṃbudhibhavaṃ vīrairgaṇendreśśive sadvṛttāmaladhārayā janimume tuṣṭaḥ pradoṣeṣvaham | kaṣṭāni prasabhaṃ hārāmi sukṛtāṃ rāśindiśāmi kṣaṇā- tsiñcanliṅgasupūjakāya girije tasmādahaṃ pūjaye || 34 || daddhyambhonidhisambhavairnibiḍitaṃ tatkhaṇḍamaṇḍaṃ dadhi prodyaḍḍiṇḍimamaṇḍalābhamagaje datvā svaliṅgottame | godohaprathite pradoṣasamaye sandāritāghaughake kāryaṃ pūjanametadeva samaye sarvaissurairapyaham || 35 || talliṅgaṃ paripūjayāmi vasudhādhṛgdhuryamaulau niśa- ñcottuṅgāmalaratnakumbhavilasatprājyājyadhārādibhiḥ | svājyāmbhodhisamāhṛtairmama gaṇaissaṅkhyātigaṃ taddhṛtaṃ- tatrājyāmalagandhasārasubhagā gandhīkṛtāstādiśaḥ || 36 || siñcāmi prabhasaṃ sugoghṛtaghanaiḥ kailāsaliṅgaṃ mama madhvaṃbhodhisamāhṛtairmaṇighaṭairmādhvīkasāraṃ madhu | garbhodyanmaṇisārakāntisubhagairgomedakācchaprabhai- ssiñcāmyadrivarātmaje sumadhurādhāreyagarbhaṃ madhu || 37 || dhārākāramadīyaliṅgaśirasi harṣeṇa paśyāṃbike śailoddāmaśikhānibhāśśikharitāduttuṅgasāropamāḥ | prāleyācalamaulisārasubhagāścāpāṇḍurāśśarkarā datvā tanmama liṅgamaulivilasaccandrāṃśudhārā samam || 38 || pṛ0 52) harṣāplāvihṛdantaraḥ pratidinaṃ hṛṣyāmi paśyādrije kulyāstatra manoramādritanaye nārelanīlodbhavāḥ | tābhissaṃbhṛtasadghaṭādivitatairlakṣaiḥ pravāhākulā talliṃgāsekanīraiḥ pravahati madhujā devagaṃgeti nāmnā || 39 || sarve viṣṇupitāmahendravaruṇāścānandabhaktyā vṛtā- stīrthaṃ tīrthaparaṃparaikaphaladaṃ jñātvānubhūyāpi te | sevante satataṃ nitāntamagaje jetuṃ punassaṃsṛtiṃ- tuṃgāghaughataraṃgabhaṃgasubhagāstasyāntarāste surāḥ || 40 || saptachadācchaphalaśailavaro'drikanye kḷpto mayā sugurupītataraśca meroḥ | tajjaistvagārarahitaiśśaśikhaṇḍamauliliṃgārcanasya phalameva janurbhavāni || 41 || uttuṃgasālasurasālarasālasārairniṣṭaptahemajharisodaragarbhajātaiḥ | talliṃgasecanamume sughaṭaiḥ karomi puṃsāmapi pramathanāthapadaṃ dadāti || 42 || devi strīkucasannikāśalikucāpāraprabhāgandhaja- sphārāsāramahārasādikalaśaissaṃsecayāmyaṃbike | kailāsācalaliṅgamaulivilasalliṃgaikasadbhūṣaṇaṃ liṃgantvetadapāragandhalulitairnīraiśca gandhodakaiḥ || 43 || ikṣusāgaramahormibhirīśe liṃgamauliriyameva viśiṣṭā | siktaye ghaṭasahasrasudhārā kāritā girisute kamanīyā || 44 || kośaiḥ kānanasaṃbhavairmadhujharīsārātisārassphuṭaṃ niryatpītatarātikāntinivahairgandhīkṛtāśāmukhaiḥ | tatkośāmalarāśibhirgirisute sañchannamaiśaṃ śiraḥ paśyāmi prathitekṣaṇaḥ prakaṭite puṇye pradoṣe mama || 45 || kastūrīghanasārakuṅkumamahāpāṭīrasārairghaṭai- ścandrāsāravilolitāṃbughaṭitaissatpāṭalāmoditaiḥ | pṛ0 53) śrāntā me gaṇapuṃgavāśca nitarāṃ puṇye pradoṣe mama svādūdāmalanīladhāritaghaṭodvāhe paraṃ śailaje || 46 || śaṅkhānāñca sahasrakairmaṇicitairgośṛṃgadhārādibhiḥ kṣīrājyādimadhupravāhajaladhipluṣṭaiśca tailairapi | tadgandhottamapiṣṭalepanagataśrīcikkaṇāgharṣaṇai- śśrīpatrairmṛdusārasūkṣmatṛṇakairutpañcagavyairapi || 47 || sauvarṇottamakumbhasambhavamahādhārāsahasraiśśatai- rarghyai ratnasuvarṇakalpitakuśāgrāṃbūdbhavaistajjalaiḥ | aṣṭāṅgārghyakakalpitaissumadhurairgarbhāṃbukumbhaiśśive saṃsicyākhilamindukundajamahāpāṭīrasatpāṭalāḥ || 48 || modotthāṃbudasannibhaiśca kalaśaistauryatrikodbhāvanai- rdhūpaiścāpi mahāmadhūtthamadhuparkāsārapārairapi | pradoṣasamaye mayā śaradudīcarākāśaśi prakāśacayasauhradairviralakuḍmalairandhasām || 49 || madīyarajatācalaprakaṭaśaṅkibhārāśibhi- ssudhākarakalālasallalitaliṅgamaulyarpitaiḥ | vedāścatvāra ete prathitatamayaśasstomadhārānurāgā- ssvādūdāmalanīrasecanavidhau śākhāśikhābhiḥ kramāt || 50 || rudrāṇāṃ stavanena māmapi śive santoṣayantassthitā mūrtāste vihitāgrapaṅkajakarā viśvāsabhūtā mama || 51 || ghanarasamṛganābhisāradhārāmṛgamadapaṭalīpaṭīracandragandhaiḥ | parivītaṃ bhujageśasannivītaṃ prabhayā koṭiśaśāṅkasūryatulyam || 52 || gotrādhirājatanaye vinayena paśya saṃpaśyadātmagatisaukhyadamekabhāsvat | ghumughumitasugandhagandhitāśāmukhamukharaiḥ parilipya liṅgametat || 53 || parihṛṣṭo nitarāṃ bhavāmi gauri tridaśālabhyasugandhayakṣakardamaiḥ | pṛ0 54) maṇijālātataratnakūlacitraiḥ paridhāyāmalasvarṇasaddukūlaiḥ || 54 || śivaliṅgaṃ mama śailarājakanye paripaśyāmi sugandhigandhavastraiḥ | brahmāṇḍagolakamume prabhayā na tulyaṃ malliṅgagolakavarottamaratnadhārā || 55 || sāvadhūtaśaśimaulikalālalāmantadratnamaulyakalane na vidhirna viṣṇuḥ | yakṣādhipo'pyagasute'dya vikuṇṭhitākṣaḥ ke'nye kṣamā vada samānahṛdā nirīkṣya || yaddarśanena samaduḥkhavirāmaṇaṃ syādyadratnavaryanicayairmukuṭātiśobham | pūritākhilajanājanikāmaṃ vāmadevamiha paśya sukāmam || 57 || phaṇāmaṇi sahasrakairvidhṛtavaktramuktāphalaiḥ prabhātatasabhāvalī maṇigaṇāttakāntyā yutam | tripuṇṭraniṭilollasattilakitācchasaddhīrakaṃ prapaśya girikanyake vimalamauliliṅgaṃ mama || 58 || sahasramukhasatphaṇipravaramaulimāṇikyasa- ddyutīvijitakāntito mama svabhogasaṃveṣṭitaiḥ | phaṇāchavikṛtāṃbarachavijitādyasacchatrakaṃ śive śirasi me sadā dadhati liṃgamaulau mama || 59 || viśveśvarākhyavaraliṃgasamānamānamānandasaukhyadamidaṃ mama supriyeyat | hantuṃ samagrajanapātakarāśimeva sarvārtharāśidamidaṃ paripūjayāmi || 60 || nānāmaṇidyutisarāvalibhūṣitantanmalliṃgameva kamalācchadṛśā prapaśya | puṇye pradoṣasamaye muditastvayā'haṃ talliṃgamadhyabhavane mahimāsthito'ham || vikasitasitapadmaratnakaṃjamālānavanīlotpalajaissahasramālikābhiḥ | madhubandhuragandhadivyagandhaissitamandārajaraktamālikābhiḥ || 62 || dināntasamayollasanmadhuragandhajātīsarai- rvasantakalikāsphuranmadhuragandhamallīsaraiḥ | vikuṇṭhitamidaṃ mama prakaṭasomadhāmaprabhā- samutthamagakanyake vimaladroṇamālāyutam || 63 || pṛ0 55) kadaṃbavananīpajasphuradapāramālābharai- rvilolavarapīṭhagaṃ prakaṭamauliliṃgaṃ śive | prapaśya nayanāṃcalairvikacamañjarīkaprabhaiḥ pradoṣasamaye'mbike nayanajanmanastatphalam || 64 || tadbilvaratnakamalairamalairbhavāni punnāganāganavacaṃpakadūrvayāpi | nīlotpalairdamanakaiḥ karavīrajātidroṇārkakāśajavakaiḥ kanakaissamarcya || 65 || satpuṇḍarīkavakulairdhavakarṇikāramālūrakundakusumairatiharṣato'ham | rājīvāmalamallikāsumasarasphārotthagandhāndhakai- rlolaṃbairvikasatsumotthamadhupaiḥ paśyāṃbike pūjitam | etalliṃgavaraṃ pradoṣasamaye bilvīdalottaṃsakaṃ dhuttūreṇa hi śobhate'dya nitarāṃ maulisthacandrādhikam || 66 || agarutarujātadhūpadhūmairbahulāmodavikāsidiksamūhaiḥ | marudākulalaṃbitorudhārāvikasatsvargapathāḥ pracārajālaiḥ || 67 || suvarṇamaṇibhājane śiśunabhodyadambhojinī- priyāṃśucayasaṃkramiprakaṭadākṣyaratnāṃśubhiḥ | manorathapathātigairmama suliṃgamālāyitai- ssupāṇḍaraśaśiprabhairhimatuṣārakundaprabhaiḥ || 68 || sucandravarakhaṇḍakairviracitorudīpāvalī- sugoghṛtasuvartikojvalasudīpajālairapi | gṛhāṅkaṇatamastatipravidadāradṛtyādarai- rakhaṇḍataramaṇḍanaiḥ prathitapadmahaṃsopamaiḥ || 69 || sutārakagaṇāvalīlalitamuktajālaprabhai- rvilokaya girīndraje mama sumaulibhāsaṃkaraiḥ | nānābhakṣyamahādrigandhasurasāścāmoditāstādiśa- ssusvādvannajarāśibhiśca ghṛtajaissūpapravāhaiśśive || 70 || pṛ0 56) śākaiśśailanibhairmadhupramathitaiḥ kṣīrādidadhyodanaiḥ prāleyācalasannibhaissuguḍakairnaiveditaiśśaṅkari | nārikelalikucaissukapitthairmātuliṃgakadalīsurasālaiḥ || 71 || kharjūrairbadarīsugandhajarasairdāḍiṃbanāraṃgakaiḥ kaṃkolāmalakaissurādanaphalai rājādanairjātikaiḥ | naivedyekṣujakāṇḍakairgirivarājjāte mude me bhave- ttāṃbūlaiḥ khadirairlavaṃgamukharairjātīphalailāyutaiḥ || 72 || muktācūrṇasupūrṇapūgamadhuraiḥ karpūrasaṃvāsitai- rutphullāmalanāgavallijadalaiḥ prodyadgirīndraprabhaiḥ | naivedyaṃ parikalpayāmi girije tasminpradoṣe hyahaṃ vīṇānikvaṇamaṃjumaṃjulasudhādhārāsamairgāyanaiḥ || 73 || mannāmāmṛtamīśvareśvari mudā rudrāṇibhiḥ kalpitaṃ śambho śaṃkara dhūrjaṭe triṇayana kālāndhakāre hara | pāhīśa pramathādhinātha mahimanliṃgākṛte pāhino ratnaiḥ kalpitamaddaladhvaniyutaiśśaṃkhotthanādaiśśive || 74 || prodyatkāhalanisvanairmadhuritaṃ tanmaḍḍuḍiṇḍīravaiḥ || 75 || dundubhyāghātanādairmama gaṇavaragāsyoruniśvāsarāgai- rveṇūrandhraniṣevaṇāṅgulibhavaistālaiśca sajjhallaraiḥ | tuṣṭo'haṃ prathite pradoṣasamaye talliṃgasekādaro nānyatkiñcidavediṣaṃ trijagatāṃ vyāpāramapyadrije || 76 || raṃge tuṃgataraṃgabhaṃgacapalairnṛtyairmahāmaddalai- rvīṇāveṇuninādasāmyalayato nṛtyanti liṃgāgrataḥ | rudrāṇīgaṇakoṭayo'tra subhage mañjīraśiñjasvanai- śśambho śaṃkara sāṃba pāhi śiva nastūrṇaṃ prasādaṅkuru || 77 || pṛ0 57) ityevaṃ subhagā vilāsamadhurā hāvaiśca bhāvairapi cotkrāntāvṛtaratnakāntivilasatpūrṇendusāmyānanā | kumbhodyatkarikumbhasannibhakucāḥ kāñcījhaṇannisvanā- stālotthāhatipādapadmajaravaiḥ kurvanti vidyuddhvanim || 78 || gaṇeśakarabhāsvatā vividhalokasāmrājyadhu- gviviktakṛtalāñchanaiśśaśisuvṛttamuktātataiḥ | mahoḍugaṇamauktikaprakaṭatārapaṃktītatai- rgirīndratanaye dhṛtānyamitachatrakoṭyo gaṇaiḥ || 79 || paraṭāramaṇotthakāmitāṅgotthitapakṣāhananābhacāmaraughaiḥ | gaṇabṛndairakhilaiśca sevyamānaṃ mama liṅgālayadhūnanaiśśive'dya || 80 || pravālamayadaṇḍinā malayaśailabhūmāruta- supotataravāyunā nagavarāripāṇījuṣā | jayena camarīmṛgapracalavālagucchātmanā sukhī jitamume tadā mama suliṃgamatyādarāt || 81 || dhṛtaiḥ pramadapāṇibhirvanakalāpipucchoccayaiḥ kṛtairvyajanakoṭibhirharitacandrakoṭyaṃśubhiḥ | madīyamaṇimaṇṭapaṃ harimaṇībhirākalpita- mivādya girije tadā prathitabhābhirādīpitam || 82 || pramathaprakarordhvahastasaṃsthairmaṇivaryairvividhaissarāgralambaiḥ | vilasannavaratnagucchasacchairdhuvadīśānavarāgragāḥ patākāḥ || 83 || liṃgaprakramaṇairahaṃ sa iti talliṃgapraṇāmādara- ssvātmānaṃ paricintayāmi girije'pyānandadhārāvṛtaḥ | pratyutthākhilalokajālamakhilaṃ matto na bhinnaṃ kvaci- tkiñciccāpi śive mamaiva manasassaṅkalpajālaṃ jagat || 84 || pṛ0 58) mayyevāgasute layaṃ prayāti nikhilañcaiko'dvayo'haṃ sadā nāneti prasabhaṃ vadanti nigamā vācāṃ manodūragam | anyānanda samammadīyamamalaṃ [anyānandamume iti pāṭhaḥ |] jānanti yo yogino no vedā yatayassurāsuragaṇā viṣpādayo'pyabjajāḥ || 85 || jñānaṃ jñeyamidaṃ jagadgatamume jñātā na kiñcitsthiti- rbhūmāhaṃ sukhadhāmako hi mahatāṃ hrasvo na cāṇussthiraḥ | svātmānandamume mamālpakamidaṃ liṃge'pyaliṃgo'smyahaṃ cākāśādividūragasthitilayotpattiṣvasaṃgo'smyaham || 86 || ityevaṃ paramārthatastribhuvane tiṣṭhāmi viśvātigo gopyammaddhṛdayaṃ girīndratanaye tubhyammayā darśitam | ityuktvā parameśvarastrijagatāṃ nātho'pi viśvākṛti- rdṛṣṭvā liṃgamapārabilvakusumaissaṃpūjitaṃ mastake || 87 || dṛṣṭvā tāmagajāṃ nanartaparamānandaprasādaikabhūḥ kailāsācalamaulimaṇṭapavare talliṃgasānnidhyake | aṇḍakhaṇḍanamahāghanaghoṣaścaṇḍatāṇḍavalaladvidhimuṇḍaḥ | kuṇḍalīśakṛtakuṇḍalagaṇḍastaṇḍumaḍḍuninadotthalayāṃghriḥ || 88 || nandibhṛṃgikṛtaḍiṇḍimanādairmaṇḍito hi śivayā sa hi raṃgaḥ | ḍuṇḍirājakṛtaśaṅkhaninādaistuṇḍaṣaṭkakṛtatūryaninādaiḥ || 89 || jaṭācchaṭavigharṣitāḥ paripatanti tārāgaṇā vamanti rudhirammukhairbhuvananāganāgā nagāḥ | jagannaṭanasaṃbhramādbhavati helayāndolitaṃ harīndravidhayassurā munijanāssakampāṃgakāḥ || 90 || aṣṭāvaktrasugītasāmamurajoccaṇḍapracaṇḍollasa- ḍḍiṇḍīmadhvanimaḍḍumaddalamahāsāmāṣṭadaṃṣṭrāravaiḥ | pṛ0 59) bhrājatpadmajamuṇḍaṣaṇḍajamahāmālālasadvakṣasaṃ līlācālitahastakaṃkaṇamahānāgordhvamaulīlasat || 91 || ratnāplāvitakāntiraṃjitadṛśaṃ nṛtyantamaikṣacchivā codyadbhānumarīcisannibhajaṭāsāmrājyapaṭṭāyitā | lolannīlasuratnapaṃkajalasadgaṃgātaraṃgotthitā pārāvārasudhāghanotthanaṭanāṭopā phaṇīmaṃjulam || 92 || ānamrākhilalokajālamumayā sadratnaraṃgāntare nṛtyantaṃ dadṛśussarudragaṇapāḥ kailāsamaulisthitam | jhalaṃjhalitakaṃkaṇaṃ padavalatkvaṇannūpuraṃ kiṇīkiṇitasadhvaniṃ sphaṭikaratnasanmekhalam || 93 || ghuṇaṃghuṇakṛtāravaṃ padagaratnamañjīrakaṃ caṭaccaṭaravotthitaprapadapadmaghoṣaṃ śivam || 94 || tauryatrikotthitamahāravajātaghoṣalokatrayodgatasurāsurakinnareḍyam | mandasmitākhilavimohanaveṣabhūṣaṃ rājacchaśāṃkamahasā dhavalīkṛtāśam || 95 || taṃ nīlalohitamumā jagadādihetuṃ nṛtyantamiṣṭadamupaiti ca tuṣṭacakram [vaktramiti pāṭhāntaram |] | aṣṭākṛtiṃ nikhilakaṣṭaharaṃ pradoṣe'paśyacchivā sakaruṇārasasāradṛṣṭyā || 96 || tāṃ vīkṣyāgasutāṃ smayanniva mahādevassakailāsabhū- kailāseśvarapūjayā sarasayā kaṣṭāni sañjahrivān | lokānāṃ gaṇapātmanāmatha umāṃ prāha prasannānanaḥ paśyāmbeti vadantsadāśivatarormugdhenducūḍaśśivaḥ || 97 || īśvara uvāca– kailāseśvaraliṃgametadamalaṃ muktipradaṃ śāśvata- ñcāpātālanimagnamūlamasakṛtsampūjitaṃ tanmayā | pṛ0 60) tasyordhvāmalamaulirapyagasute jānanti naivāgamā devādyairmunibhistvayāpi ca mayā ko vāsti tatpūjakaḥ || 98 || pūjāpūjakapūjyaśabdarahitaṃ tatkevalo'haṃ śiva- stalliṃgaṃ [tathāpi talliṃgavaraṃ sadāśivañcakāstimacchailavare sadāṃbike | iti pustakāntare pāṭho vartate | tathā cet pūjāpūjaka pūjyaśabda rahitantatkevalo'haṃ śive iti pādo'saṃpūrṇo bhavet |] varadaṃ sadāśivamayaṃ macchailarāje śive | taddarśanārthaṃ munayassurāsurāstapyanti cādyāpi jagatyaviplavāḥ [harājaviṣṇavaḥ iti pāṭhaḥ |] || 99 || devyuvāca– tvayāpi na jñāyata ityaho me sāścaryamuktaṃ hi tvayā sadāśiva | tavāpi tatkiṃ kṛtaliṃgapūjayā rahasyametanmama tadvada prabho || 100 || ityuktaṃ girijāmanoharavacaśśrutvā prahasyāmbikāṃ lokaṃ sraṣṭumathātti pāti sutarāntatpālakaśśaṅkaraḥ | vācā candanaśītayā sukhakaraśśītāṃśudhārī śivaḥ prāhotphullamanoharābjavadano devīṃ tadā bhūtapaḥ || 101 || īśvara uvāca– nakarmaṇā naiva samādhibhirjapaistapasyayā vā vividhaiśca yajñaiḥ | vrataiśca dānairniyamairmameśvari prāpnoti kimmatpadapūjanaṃ vinā || 102 || tasmādahaṃ liṃgavaraṃ sadā mudā sampūjayāmīṣṭadameva lokān | saṃśikṣituṃ kāryamidaṃ vimuktyai sarvārthadañceti matammude mama || 103 || dhyāyāmi tadvedaśiro'dhigamyamoṅkāragamyaṃ paramārthatatvam | satyaṃ śivaṃ jñānasukhaṃ subodhannirdvandvamadvaitamanantarūpam || 104 || ekaṃ sthiraṃ śāśvatamavyayaṃ tatprāksṛṣṭito viśvamidanna yatra | saṃvīkṣitaṃ tatpunarudbabhūva tadeva jāye hṛdi bhāvayāmi || 105 || yasmātparannāparamasti kiñcidyasmādgarīyo [yasmādaṇīyaḥ iti pāṭhaḥ |] na hi kiñcidasti | pṛ0 61) yenaiva pūrṇaṃ paridṛśyamānaṃ viśvantadevādya vibhāvayāmi || 106 || ityuktvā girijāṃ mahāśivataro ddhyāyanbhavassthāṇuva- nnirvyāpārataraṃgasāgara ivāpyakṣubdhagātraśśivaḥ | devī cāpi mumoda harṣabharitānandāṃgakāste gaṇā- ścetthaṃ tasya supūjanaṃ munivarāssatyaṃ [śrutvā mahāmuktimapyante prāpya tevanātraviṣayaḥ ityadhikatayā kvacitkośe dṛśyate |] vadāmi sphuṭam || 107 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāseśvarapradoṣapūjāvarṇanannāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 || kailāsaprākāravarṇanannāma caturdaśo'dhyāyaḥ munidevagaṇā ūcuḥ– kumāramārasaṅkāśa māramārāṃgasambhava | umāramaṇapādābjadhyānamārita pātaka || 1 || amarārimahāśūra tārakāsurasaṃhṛte | tvattaśśrutamaśeṣeṇa kailāseśvarapūjanam || 2 || bhavadvaktrotthitaśivakathānanditamānasāḥ | nirdhūtapātakā jātā dhanyāḥ pāvanapāvanāḥ || punaśśivakathāsindhutaraṃgodyatamānasān | kuruṣva tripurārātivaraputrātulaprabha || 4 || sūta uvāca– itthaṃ devaiśca munibhirgaṇendraiḥ prārthitastadā | kumāraḥ prāha tāndhanyāñjaigīṣavyaṃ purassthitam || pariṇatahimadhāmakāntavaktro vikacasutāmaralocano nagāriḥ | navacaṃpakakuḍmalābhanāsaḥ kuruvindābharado babhāṇa vipram || 6 || skanda uvāca– parṇādā munayassarve cāparṇāpativaibhavam | tūrṇamabhyarṇagāssarve samākarṇayatādhunā || 7 || suparṇavāhanādyāśca yūyaṃ karṇarasāyanam | arṇavāntarnivasateścaritaṃ varṇayāmyaham || 8 || mahākailāsabhūbhāge paṃcakoṭipramāṇake | śailaprākāramaddhye tu gaṇānāṃ vasatiḥ kṛtā || 9 || navalakṣapramāṇena pūrvadvārādigopuram | nīlaśailajasāreṇa nānārudragaṇānvitam || 10 || paṭṭikāpiṇḍikādyaiśca devakoṭyā suśobhitam | mahadbhirucchritaiśśṛṃgairullikhantamivāmbaram || pṛ0 62) daśasāhasraphalakairgavākṣitamivasthitam | vṛṣabhaiśca śilārājadbhadrarūpaiḥ parīvṛtam || 12 || nandīśvarālayaṃ tatra hemaraupyavirājitam | nānāsaudhatalopeta vanavāṭīvirājitam || sahasrastambhasaṃyuktaṃ patākojvalakumbhakam | kakṣyāgavākṣavitataṃ siṃhāsanavarānvitam || tatrasthanandikeśānaṃ svarṇavetralasatkaram | navaratnaprabhābhāsvatkirīṭakasuśobhitam || somadhāmasamānāsyaṃ rājadbālenduśekharam | caturbhujamudārāṃgaṃ tripuṇṭrojvalaphālakam || bhasmābhyaktaṃjaṭāśobhimastakaṃraktakuṇḍalam | muktāntaritarudrākṣamālāśatavirājitam || suyaśāpatimāśāsya dhyānapūtahṛdantaram | gaṇendraiśca munīndraiśca surendrairnnāradādibhiḥ || gandharvāpsarasāṃ saṅghai rudrairnnāgaiśca siddhakaiḥ | upāsitaṃ mahātmānamindreṇa maruto yathā || sevitaṃ nandikeśānaṃ pramathaiḥ parivāritam | tatrālayaṃ maheśasya navaratnavicitritam || hemaprākārasampannaṃ nānāvṛṣabhaśobhitam | garbhāgāraṃ tatra śambhossphaṭikopalanirmitam || nandīśvarābhidhaṃ liṃgaṃ tatrāstyekaṃ manoharam | darśanātsparśanāccāpi pāpasaṅghanivarhaṇam || dhūpairdīpopahārādyairbhakṣyairbhojyaiśca nityaśaḥ | kamalāmalamālābhirnīlotpalasahasrakaiḥ || bilvacampakapunnāgabakadhurtūrapāṭalaiḥ | sahasrabilvapatraiśca pañcāmṛtaniṣecanaiḥ || 24 || sāmrāṇyagarudhūpaiśca dīpaiḥ karpūrakhaṇḍajaiḥ | pūjayantaṃ maheśānaṃ nandikeśaṃ śilādajam || stotraisstuvantamīśānaṃ trikālaṃ sāvadhānataḥ | tatstutiṃ kathayāmyadya tanmune śṛṇu sādaram || nandikeśvara uvāca– indukhaṇḍalalitāmalamaule kundakāntisadṛśottamadeha | indirāramaṇalocanapūjya manmanogahanapaṃkajavāsa || 27 || skanda uvāca– itthaṃ stuvantantalliṅgaṃ prākprākārasya saudhagaḥ | saṃsthitassuyaśānātho gaṇakoṭiparīvṛtaḥ || niṣadho hemakūṭaśca prākprākārasya parvatāḥ | pañcalakṣapramāṇena tatraivāgneyagopuram || 29 || rudrāvatāracaritairvṛṣabhaiśśikharairvṛtam | tatrālayaṃ maheśasya gaṇendrasya mahātmanaḥ || 30 || liṃgākāraṃ tatra śambhussukeśeśvarasaṃjñakaḥ | pūjito gaṇapendreṇa gaṇalakṣaparīvṛtaḥ || 31 || sukeśena stutaṃ liṃgaṃ sukeśeśvarasaṃjñitam | pūjitañca trilokeṣu bilvapatraissubhaistathā || pṛ0 63) sukeśaḥ– pañcakośagaganātiga śambho vyomakeśa guṇasārasahaṃsa | kāśikāpuranivāsa meheśa pāhi śaṃkara sukeśamaheśa || 33 || nīlaśca mandaraścaiva prākāre dakṣiṇe nagāḥ | tatrāpi gopuraṃ śambhornānārudragaṇāvṛtam || daśalakṣapramāṇena cocchritaṃ gaganātigam | ullikhantaṃ devamārgaṃ sahasratalasaṃyutam || rudrāvatārakrīḍābhirvṛṣastaṃbhaiśca śobhitam | caṇḍīśvarālayaṃ tatra taptahemavibhūṣitam || 36 || sahasrastaṃbhasaṃyuktaṃ muktāvitatatoraṇam | nīlasanmaṇikḷptañca kakṣyāśatavirājitam || sopānai [saudhāpāralasacchṛṃgairupetanavabhūṣitaṃ iti pāṭhāntaram |] ratnasañchannairupetaṃ vanabhūṣitam | tatra sihmāsanāsīnaṃ vidyutpiṃgajaṭādharam || parvaśarvarināthārdhadharaṃ bhasmavibhūṣitam | tripuṇṭravilasatphālaṃ rudrākṣābharaṇānvitam || mahārhavasanopetaṃ nānāratnapariṣkṛtam | nimīlitākṣaṃ dhyāyantaṃ divyaṃ śambhoḥ padāṃbujam || kiṃ pūruṣaissiddhasādhyairmunibṛndairyamena ca | gaṇendraissevitapadaṃ rudrasaṅghairniṣevitam || 41 || tatreśvarasya sadanaṃ madanāntakarasya ca | prākāragopuropetaṃ navaratnaprakalpitam || 42 || caṇḍikeśeśvaraṃ liṃgaṃcaṇḍapāpapraṇāśanam | talliṃgajyotiṣā sarve dyoditāssūryasomakāḥ || talliṃgaṃ pūjayatyeṣa caṇḍikeśastrikālataḥ | bilvairmandārakusumairmallikākaravīrakaiḥ || karṇikārairapāmārgairmālatībhiśca śaṅkaram | dhūpadīpopahārādyairnartanaiḥ karatālakaiḥ || 45 || stotraisstauti mahādevaṃ prāñjaliścaṇḍikeśvaraḥ || 46 || caṇḍikeśvaraḥ– caṇḍīśa khaṇḍaparaśo śaśikhaṇḍacūḍa brahmāṇḍamauliga dharādharakārmukeśa | vidhyutthamuṇḍavaramālaka kuṇḍalīśa coccaṇḍatāṇḍava maheśvara śūladaṇḍa || 47 || śrī skanda uvāca– itthaṃ vidhāya stutimādareṇa caṇḍīśvarastrijagatāṃ patimindumaulim | natvā maheśvarapadāmburuhaṃ sadaiva dhyāyantsadaiva hṛdayābjasukhaṃ vidhatte || 48 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsaprākāravarṇanannāma caturdaśo'dhyāyaḥ || 14 || pṛ0 64) śailaprākāravarṇanannāma pañcadaśo'dhyāyaḥ skanda uvāca– naiṛte gopuraṃ śambhoḥ pañcalakṣapramāṇakam | rudrāṇāñcaritaiścaiva śobhitaṃ śikharairapi || 1 || bāṇastatra mahādevamupāste gaṇalakṣakaiḥ | navaratnasarobhūṣo mahāprāsādamadhyagaḥ || 2 || tadālayaṃ ratnakḷptaṃ sahasrastambhamaṇḍitam | tatra bāṇeśvarāgāraṃ tena liṃgaṃ samarttitam || 3 || maṇṭapairgopurairyuktaṃ trikālaṃ vilvapallavaiḥ || bāṇa uvāca– vāṇeśa śambho haribāṇapāṇe tvaṃ pāhi gaṃgādhara candracūḍa | viśveśa bharga madanāntaka kālakāla māmadya śaṃkara vibho gaṇanāthapūjyā || 4 || bhadrāṇi me saṃvidhatsvādya śambho dīkṣādidakṣādhvaradhvaṃsakāva | maheśāna pañcānanenduprakṛṣṭaikadhāma prabho saṃprasīda prasīda prasīda || 5 || skanda uvāca– itthaṃ stauti gaṇendro'sau bāṇo bāṇeśvaraṃ śivam | naiṛte gopure tatra prāsādavaramadhyagaḥ || astādriḥ pāriyātraśca paścātprākārasannagāḥ | tatraiva gopuraṃ śambhordaśalakṣaikayojanam || paṭṭikādevagoṣṭhaiśca stambhaiḥ kumbhaiśca koṇajaiḥ | rudrāvatārākrīḍābhī racitaṃ vṛṣabhairvṛtam || talānāñca sahasreṇa nirmitañcitravedikam | suvarṇaratnakalaśaiḥ kailāsādatisundaram || 9 || tatrāsti saudhapravaraṃ sahasrastambhamaṇḍitam | maṇimāṇikyakhacitaṃ divyasihmāsanairvṛtam || dhūpadīpādibahulaṃ bhakṣyabhojyasamanvitam | tatra bhṛṃgī mahātejā bhasmoddhūlitavigrahaḥ || tripuṇṭravilasatphālo maṇimāṇikyakaṃkaṇaḥ | candrārdhaśekharābaddharājatpiṃgajaṭādhara| || sihmāsanastho varado gandharvairgaṇapairvṛtaḥ | varuṇādisudikpālairgaruḍairapsarogaṇaiḥ || 13 || sevito ratnasaudhastho daśalakṣagaṇairvṛtaḥ | vāsukiśśaṅkhapālaśca kambalāśvatarau tathā || śeṣaśca takṣakaścaiva daityanāthā nṛpāstathā | upāsate bhṛṃgiriṭiśśivadhyānahatāśubhaḥ || tatrāsti garbhabhavanaṃ prākāravaragopuram | bhṛṃgīśvarākhyaṃ talliṃgaṃ saṃpūjya stauti bhaktitaḥ || pañcāmṛtaiḥ phalarasaiḥ pañcagavyodakairapi | candanaiḥ puṣpamālābhirbilvamandāracampakaiḥ || dhūpairdīpaistathāpuṣpairnaivedyairmukhavāsajaiḥ || 18 || pṛ0 65) bhṛṃgī uvāca– bhṛṃgīśa me manasijastavapādapadmabhṛṃgo bhavatvanudinaṃ sarasānumodaḥ | prāpnotu bhaktimakhilāṃ tava pādapadme māyā tu yātu duritaṃ caritantaveśa || śrīśaṃkarāmayahareśvara viśvamūrte viśvādhikeśa karasaṃgikuraṃgavāla [karaṭaṃkakuraṃgabāla iti pāṭhaḥ |] | mandārakundanavacampakabilvamālādivyottamāṃgadabhujaṃga sureśa pāhi || 20 || skanda uvāca– itthaṃ stauti sadākālaṃ śaṃkaraṃ lokaśaṃkaram | gaṇānāṃ śatalakṣaiśca svasamānaiḥ parīvṛtaḥ || vāyavye gopuraṃ śambhoḥ pañcalakṣapramāṇataḥ | rudrāvatārakrīḍābhiranvitammaṇivedikaiḥ || ratnakumbhaśatākīrṇaṃ vāyudhūtapatākam | vṛṣabhālaṃkṛtaṃ divyaṃ tatra saudhaṃ mahātmanaḥ || 23 || sahasrastambhasaṃyuktaṃ hemāsanasamāśritam | riṭirāste śivadhyānavidhūtākhilahṛttamaḥ || bhasmābhyaktastripuṇṭrāṃko ratnākalpavibhūṣitaḥ | somārdhaśekharodbhāsimukuṭo vāyusevitaḥ || dvilakṣagaṇapaiścaiva rudrabṛndairniṣevitaḥ | tatra garbhagṛhaṃ śambho riṭīśākhyamaheśituḥ || 26 || prākāragopuropetaṃ dhūpairdīpairmanoharaiḥ | jātīmallikamandārabilvairabhyarcya śaṃkaram || 27 || kṛtāñjalipuṭasstautiriṭīśaṃbhaktibhāvitaḥ | samudyatpulako devaṃ trikālaṃ liṃgasaṃsthitam || riṭiruvāca– viśveśa viśva madanāntaka viśvamūrte gaurīvarāmarabhujaṃgaphaṇābhirāma | gaṃgādharāntakaripo pramathādhinātha pāhīśa māmakadhiyādya lalāmasoma || 29 || skanda uvāca– itthaṃstautiriṭirbhaktyāriṭīśaṃmuditāntaraḥ | tatottare ca prākāre saṃsthitāśca kulācalāḥ || dundubhirmandaro nāmnā parvato raivatastataḥ | tatrāpi gopuraṃ śambhordaśalakṣordhvagaṃ sthitam || sahasratalasaṃyuktaṃ paṭṭikāvedikānvitam | ratnaśṛṃgāgravilasaddhūyamānapatākakam || 32 || rudrāvatārakrīḍābhiranvitaṃ vṛṣabhairapi | tatrāsti saudhapravaraṃ māṇikyatalakuṭṭimam || sahasrakanakastambhairnirmitaṃ vanarājitam | hemasihmāsanairyuktaṃ dhūpagandhānumoditam || maṇiprabhābhāsitañca tiraskṛtanabhoṅkaṇam [tamoguṇamiti pāṭhāntaram |] | kālāgnirudrastatrāste yakṣeśaiśca niṣevitaḥ || pṛ0 66) bhasmarudrākṣavītāṅgo muktāmāṇikyabhūṣaṇaḥ | mukuṭodyatsudhādhāmakhaṇḍojvalitavaktrakaḥ || tripuṇṭrarekhāvitataphālabhāgamanoharaḥ | triśūlapāṇirvarado hemasiṃhāsanasthitaḥ || kubereṇa ca devaiśca pañcalakṣagaṇairapi | hetipāśamahāśūladharaistairahimanyubhiḥ || 38 || tatrāgāraṃ maheśasya kālarudreśvarasya ca | prākāragopurayutaṃ dhūpadīpaśatāvṛtam || 39 || naivedyaiścandanaiścaiva bilvamandārapaṅkajaiḥ | sampūjya parayā bhaktyā stauti devaṃ pinākinam || kālāgnirudra uvāca– triyambaka sadāśiva tripuramārakālāntaka [kālāndhakādyapārasuraśatruhanhariśarādribāṇāsana iti pāṭhāntaram |] triśūlavarapāśasaṃyutakarādrivāṇāsana | prasādajanitānana prakaṭacaṇḍadhāmāgama sudhāṃśukaśikhaṇḍaka surasanātha māṃ pālaya || 41 || iti stauti prahṛṣṭātmā kālarudro maheśvaram | tasya prākāra koṇe cāpyaiśānyāṃ diśi saṃsthitaḥ || vīrabhadrassadaivāste gaṇalakṣaiḥ parīvṛtaḥ | taduttaraṃ hi kailāsaṃ tatra gopuramuttamam || pañcalakṣapramāṇena vedikāpaṭṭikānvitam | suvarṇaratnakhacitaṃ kalaśaiśśobhitaṃ mune || rudrāvatāravṛṣabhaiśśobhitaṃ tanmanoharam | tatra saudhavare kḷpte sahasrastambhamaṇṭape || 44 || hemaratnacite divyahemasiṃhāsanasthitaḥ | īśānena ca rudraiśca gaṇalakṣasamanvitaḥ || bhasmoddhūlitasarvāṃgastripuṇṭraparicihnitaḥ | rājadratnāṅgadairyukto maṇirudrākṣahārakaḥ || mukuṭodyatsudhādhāmakhaṇḍārdhajaṭilālakaḥ | sadāśivārcakavaraśśūlahastohi bhairavaḥ || tatraikaṃ bhavanaṃ śambhorvīrabhadreśvarasya ca | navaratnāṃkitaṃ divyaṃ prākāravaragopuram || 48 || dhūpāmoditadikcakraṃ maṇidyutivirājitam | talliṃgaṃ pūjayatyeva bilvamandāracampakaiḥ || dīpopahāradhūpaiśca candanenākṣatādibhiḥ | stauti hṛṣṭastrikālaṃ sa talliṃgaṃ pārameśvaram || vīrabhadra uvāca– kṣayadvīra dakṣādhvaradhvaṃsakāśāvaseśāna cāśāvihīneti tuṣṭaḥ | tvamevāsi bhadraṃ tvamevāsya bhadraṃ satāñcāsatāmāśu māṃ mokṣayādya || 51 || itthaṃ stauti sadāśambhuṃ vīrabhadro gaṇāgraṇīḥ | śailāvaraṇametadvai śambhośśivagaṇāśrayam || pṛ0 67) daśalakṣapramāṇena parighākṛtivistaram | gopurārbudakopetaṃ [gopurāṭṭālakopetamiti pāṭhāntaram |] ramyamaṇṭapamaṇḍitam || sahasraniyutastambhaiḥ kumbhaiścāpi samanvitam | ramyaliṅgālayottuṅgarājadvṛṣabhaśekharaiḥ || dhagaddhagitadikcakraṃ śailāvaraṇamīśituḥ | vyāyāmāyatadīrghañcāpyetadvo'bhihitaṃ mayā || evamābhyantarāḥ kḷptāḥ prākāravaragopurāḥ | sahasrapramathādhīśaissaptasāgaramadhyagaiḥ || śailadvīpasaridbhiśca nirmitaṃ vipinairapi | dhyātvā dhyeyamidaṃ vipragaṇo bhavati śāṃkaraḥ || skanda uvāca– naiva prākāramadhye haravidhiharayo no gaṇā nāpi vāto no candro na ca sūryaraśminicayonāgnitrayaṃ no surāḥ | ekastatra maheśvaro viharati svairaṃ sahāmbo mudā tadvedairapi vaktumeva na bhavetkāvā kathānyasya hi || 58 || śaraśaradhirathāṃgaṃ yantṛyānaṃ vahā vai dhanuvaramatha tajyā vairivargaṃ rathīca | harividhiśrutayaḥ kṣmā puṣpavantau tathābdhirnagavara uragendrastraipuraṃ śrīmaheśaḥ || niśvāsaśrutireka eva bhagavānāste sahāmbo bhava- stasyāpāravicitrasargabahulāssvābhāvikāśśaktayaḥ | tasyānandaghanasya bhaktiparamā bhāvā gaṇāste dvijā brahmendrādimarutpadeṣu vihitāssaktā maheśārcane || 60 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe śailaprākāravarṇanannāma pañcadaśo'dhyāyaḥ || 15 || pañcabrahmaprākāravarṇanaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ jaigīṣavya uvāca– śikhivāha namaste'stu nagapautra mahāprabho | sundarānanasandoha dvādaśotpalalocana || nākanāyaka mainākamātulānalasambhava | śokamūkasudaityājigataprāṇāpahāraka || 2 || tārakakrauñcamathana punarvistarato vada | nahi tṛpyāmi te vaktrakathārasajharībharaiḥ || 3 || pṛ0 68) punaḥ kiyantaḥ prākārā gopurāṭṭālasundarāḥ | kailāsasya maheśasyāvasateratulasya ca || sūta uvāca– itthaṃ nanditamandāro jaigīṣavyena coditaḥ | surān gaṇānmunīṃścaiva protphullānanapaṅkajaḥ || uvāca pramatheśānannatvā devīṃ svamātaram || 6 || skanda uvāca– śṛṇudhvaṃ brahmavicchreṣṭhā [brahmaviṣṇvādyā iti pāṭhāntaram |] munayaśca gaṇottamāḥ [tapodhanāḥ iti pāṭhāntaram |] | jaigīṣavya mahāprājña śṛṇudhvamamalāḥ kathāḥ || śambhorvicitravibhavāśśrotrapātrāmalāḥ kathāḥ | kṣīrodadhimahākhātaprākāro'stitadantaraḥ || udbhūtacandrakiraṇaistaraṃgaiścaiva bhāsuraḥ | rajatocchrāyaśṛṃgāgro mahāvṛṣabhalāñchitaḥ || nānāgopuraratnaughaprabhābhāsitadiṅmukhaḥ | sphaṭikaiḥ kṛtadeveśavarasundaravigrahaiḥ || śobhito gopurāṇāṃca samūhaiḥ pariśobhitaḥ | tatpūrvadeśe devasya tatpūrvasya manoharam || gopuraṃ saudhasubhagaṃ stambhavidrumaputrikam | maṇikḷptācchavalabhīniryatpārāvatīgaṇam || tatra siṃhāsanavaraṃ navaratnavicitritam | tatra sthitaṃ gaṇairdevaiśśūlatejolasatkaraiḥ || kapardadhṛtacandrārkairbhasitāmalalocanaiḥ | tripuṇṭravilasatphālairvilasatphālalocanaiḥ || ratnāntaritarudrākṣamālālalitakandharaiḥ | nīradodyatprabhābhāsvannīrajopamakandharaiḥ || vātāśanakṛtocchvāsacaladdhāramanoharaiḥ | mahāḍamarunādena bhīṣitākhiladiktaṭaiḥ || phaṇāmaṇikṛtāpāranūpurāṃgadakaṃkaṇaiḥ | raṇanmañjīravalayaissiṃhasaṃhanairgaṇaiḥ || 17 || puṇḍarīkājinabhavatkṛṣṇarekhākaṭītaṭaiḥ | mahebhacarmavasanairbālātapasamaprabhaiḥ || 18 || gaṇendrairvāraṇendrābhaiḥ kariśuṇḍorubāhubhiḥ | ahimanyubhirutkṛṣṭaiḥ koṭibhirgaṇapairvṛtaḥ || pṛṣatkakaranistṛṃśabāṇāsanadharairvaraiḥ | pūrvato bhātitatpūrṣaścendukundasamaprabhaḥ || 20 || jaṭāmukuṭasaṃśobhirājarājakalādharaḥ | bhasmābhyaktastripuṇṭrāṃkaścaturbāhurudāradhīḥ || triṇetro nīlakaṇṭhaśca bālasūryāyutaprabhaḥ | tatpūruṣaṃ mahāliṅgaṃ saṃpūjya varivasyayā || samarcayati viprendra bilvapatraiśśivārcakaḥ | stuvate sāvadhānena talliṅgaṃ ratnadhāmagam || pṛ0 69) tatpuruṣaḥ– svacchachatrābhirāmaṃ chavijitarajataṃ chandasāṅgītatuṣṭam svacchandāyāṃ niricchodadhinijamahigocchannamacchācchadeham | chadmebhārichadācchachadamajamajaraṃ piñchatāpiñchaguccha- chāyāsachāyavāmāṅgamamadadhiṣaṇe sadvipacchedaneccham || 24 || āśīviṣāṅgada sadaiva maheśa kāśīvāsīkṛtānandavana prasīda | saṃsāravārāśitare purāre kīnāśanāśa bhayamāśu vināśayādya || 25 || skandaḥ– itthaṃ stauti sadākālaṃ puruṣaḥ [tatpūruṣaḥ parameśvaramiti pāṭhāntaram |] puruṣeśvaram | tatrāste gaṇapādhīśaḥ prācīntāṃpālayandiśam || kṣārodadhiparīvṛtaḥ kālāyasavinirmitaḥ | prākāro rājate vipra dakṣiṇe gopurairvṛtaḥ || lavaṇāmbhodhikallolaghargharānilaghoṣitaḥ | tatra nānā mahābhogaphaṇāratnālayo mahān || saudhāntarasthapīṭhasthobhrukuṭī kuṭilānanaḥ | uccaṇḍatarakodaṇḍakhaṇḍitārātimaṇḍalaḥ || jaṭāmaṇḍalagodbhāsisudhāmaṇḍalaśekharaḥ | vidyullateva ghanavaddaṃṣṭrāśobhitavaktrakaḥ || 30 || nīlāmalatanūbhāsvadbhāsitālepasundaraḥ | sajaloddāmaghanagagarbhāntarasuvidyutā || 31 || sadṛśāmalapuṇṭrāṃkastilakākalpabhūṣitaḥ | dhanurhetidharastādṛggaṇapairabhito vṛtaḥ || 32 || prasannakarasaṃkāśadordaṇḍavaracaṇḍakaiḥ | brahmāṇḍasphoṭanārāvaiḥ kodaṇḍavaramaṇḍitaiḥ || 33 || aghoro ghoravadanaḥ pātitāndakṣiṇāndiśam | caṇḍājñānatamoccaṇḍakhaṇḍane maṇḍitālakaḥ || aghoreśaṃ mahāliṃgaṃ saṃpūjya stauti bhaktitaḥ || aghoraḥ– sajjannirjararājarājamakuṭīnīrājanabhrājipa- drājīvaṃ jagadārtibhañjanaratañjetāramājau purām | āsāmrājyamihaiva jīvitanaye sāyujyamevejyayā dātāraṃ bhaja dhūrjaṭiṃ svahṛdaya me jahnukanyābhujaṃgam || 35 || anikaṭagamakapaṭagirāmahikaṭakaṃ naṭanalampaṭaṃ khapaṭam | pṛ0 70) aghapaṭalapāṭanapaṭuṃ hāṭaka godhāridhāriṇaṃ vande || 36 || skandaḥ– pratīcyāmapitatrāsti prākāraḥ puṣparāgajaḥ | puṣparāgamaṇijyotirvibhāsitadigantaraḥ || tanmaṇīndrakṛtānekarudrakrīḍādivigrahaiḥ | vṛṣabhaistādṛśaireva gopurāgraprakalpitaiḥ || 38 || gopurairbhūdharākārai rājatkalaśasundaraiḥ | tatrāsti bhavanaṃ puṇyaṃ nānāmaṇivirājitam || vedikāpaṭṭikopetaṃ sihmāsanabarairvṛtam | sadyojātaṃ sukhāsīnaṃ kṣārasāravibhūṣitam || pūrvajātaniśānāthabhāsurāṃgamanoharam | rājatpiṃgāmalajaṭākṛtāpīḍaniśākaram || 41 || uḍunāyakasaṃśobhiphālānalavilocanam | pracaṇḍataramārtāṇḍamaṇḍalottamabhūṣitam || 42 || nīlendīvarasaṅkāśagrīvāvalayasundaram | puṣparāgakṛtānekamālākalitakandharam || 43 || vaiyāghracarmavilasatkaṭiratnasukāñcikam | ahimanyuvarāneka tādṛśairgaṇapairyutam || 44 || pāśāṃkuśābhayakaraṃ pāśinā parisevitam | dadhimaṇḍamahāṃbhodhimadhyasaudhavarāśrayam || gaṇaiścāpi mahoddaṇḍaḍimbhārāvavibhīṣaṇaiḥ | sevitaṃ pāśibhistatra paścimāṃ pātitāndiśam || sadyojāteśvaraṃ liṃgaṃ stauti bhaksyā prapūjayan || 47 || sadyojātaḥ– pāṭīradrumakīṭaketanajaṭākoṭīrabhāgeraṭa- tspāṭoccaistaṭinīsyadārbhaṭataṭajjūṭīkṛtāhichaṭa | ghoṭākṛtrimagokaṭītaṭapaṭībhūtebhacarmāmbara kṣoṇīruṇṇikaṭāṭakhāṭaviṭapinmaccittataṭyāmaṭa || 48 || vataṃsitasudhākaraṃ varaguṇaugharatnākaraṃ sphuranniṭilalocanajvalanadagdhamīnadhvajam | kulācalakumārikākucataṭīpaṭīrāṃkitaṃ bhajāmi bhajatāṃ sadābhayadamīśvaraṃ śaṃkaram || 49 || skandaḥ– iti stauti sadā liṃgaṃ sadyojāto maheśvaram | taduttare'pi prākāro gomedhamaṇikalpitaḥ || ghṛtodenāvṛtastatra tatkallolotthavāyubhiḥ | parīvīto gopuraiśca tanmaṇīndrakṛtaiśśubhaiḥ || pṛ0 71) vararudrāvatārodyadvigrahairvṛṣabhairyutam | śobhitaṃ tatprabhābhiśca tatrāsthānaṃ ca tasya hi || saudhairapāraśikharairbahustambhavirājitaiḥ | tatra saṃsthaṃ mahābāhuṃ vāmadevaṃ trilocanam || sihmāsane sukhāsīnaṃ bhasmoddhūlanapāṇḍaram | harinmaṇinibhākāraṃ vidyunnibhajaṭādharam || tripuṇḍrāṅkitasatphālaṃ khaṅgakheṭadharaṃ śubham | prasannāsyannīlakaṇṭhaṃ rājadindukalādharam || haritairgaṇapaiścaiva vāyubhiḥ parisevitam | udyanmaratakīgarbhasundarairvāyuvegitaiḥ || 56 || tripuṇṭracandrārdhadharairjaṭāmaṇḍalamastakaiḥ | bāṇabāṇāsanadharairhallakābhūṣabhūṣitaiḥ || 57 || vallakīmurajottuṅgamṛdaṅgavaravādakaiḥ | sevitaṃ parito vīraiśśūlāmalalasatkaraiḥ || 58 || vāmadevaṃ sāmajātājinabaddhakaṭītaṭam | kaṇṭhe bhujaṅgasaṃyuktaṃ mṛgendrāmalalocanam || kubereṇottarāṃ pāti diśaṃ yakṣeśvarāvṛtām | vāmadeveśvaraṃ liṅgaṃ sampūjyāstuvadīśvaram || vāmadevaḥ– tiṣṭhante stutipāṭhane tava vibho niṣṭhyūtaniṣṭhīvava- cchāṭhyaṃ niṣṭhuratāṃ vidhūya manasā brahmaikaniṣṭhāḥ kati | vaikuṇṭhārcita ratnapīṭhanilaya śrīkaṇṭha kaṇṭhollasa- nnīla jyeṣṭha kaniṣṭha kuṣṭhahanana śreṣṭhāntarātiṣṭha me || 61 || surakuvalayasomaṃ vāmadevākhyasāmastutamakhilaguṇānāṃ sīmadhāmānamīśam | jagadavanavināśaṃ śāmbhavodyatsukāmaṃ nijanayanakaṭākṣairdagdhakāmaṃ bhaje'ham || skandaḥ– evaṃ stauti mahādevaṃ vāmadevaḥ prasannadhīḥ | tadantarā girermūrdhni saṃstho hīrakasaudhakaḥ || rudrāvatāraprabhavairvigrahairvṛṣabhairapi | uragendramahāhāro maddhyandinaraviprabhaḥ || 64 || śarvarīśānamakuṭībhūtibhūṣitavigrahaḥ | gajendracarmavasano hīramālākṛtāṅgakaḥ || 65 || antarikṣai rudragaṇaiḥ pāti vyoma manoharam | niṣaṅgibhiḥ kavacibhiśchurikāhetidhāribhiḥ || vyomakeśaprasādena ceśānaścośitā satām | īśāneśaṃ mahāliṅgaṃ sampūjya stauti bhaktitaḥ || īśānaḥ– rathantararavapriyaṃ ratharathāṅgapāṇīśaraṃ manorathapathātigaṃ surathanāthasatkaṅkaṇam | pṛ0 72) bhagīrathapathānugāvihitajahnukanyājaṭaṃ bhajāmi surago rathapriyamapārapāpāpaham || 68 || caṣake nijavājiheṣitaiścaraṇe vāyusubhojiśiñjitaiḥ | kaṭisīmni subhūribṛhmitairmukharaṃ daivatamāvirastu citte || 69 || aśvīkṛtasvīkṛtavedarāśināṅgīkṛtāṃgīkṛtaśambarāriḥ | astrīkṛtastrīkṛtadānavārirdevassadā me hṛdaye cakāstu || 70 || skandaḥ– evaṃ stauti sadākālamīśāno gaṇapāvṛtaḥ | āntarāḥ parighāścaiva prākāravaragopuram || mahākailāsabhavane maṇikalpitamuttamam | ratnaprākārametaddhipañcabrahmaprakalpitam || 72 || maheśena tadā vipra śravaṇādaghanāśanam || 73 || vicitraṃ śivanirmāṇaṃ vicitraṃ śivaceṣṭitam | vicitrā śivamāyā sā mahāmāyasya śūlinaḥ || yasyāṃśaleśalavaleśaśatāṃśaleśaleśairjagajjananakarmagatipraṇāśam | kurvanti vāmabhujabhūrmadhukaiṭabhārirdakṣāṃganetrajananau bhavatāṃ harājau || 75 || kvacitkalpe sraṣṭā haravidhimukundāḥ pratibhuvaḥ kvacidbrahmā viṣṇuḥ kvacidapi ca rudro'pi karaṇam | jagatsaṃsthānāśaprakṛtijaguṇaiḥ naiva karaṇā bhajantaścānyonyaṃ janakajananāśśambhukṛpayā || 76 || manovācāṃ cakṣurviṣayamapi notasya caritaṃ śivasyaitā līlāḥ prathitavitatā jāgatagatāḥ | svatantro'yaṃ śambhurguṇagaṇavihīno'pi saguṇa- ssvayā śaktyā citraṃ vidadhati girīśo'dya jagati || 77 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe pañcabrahmaprākāravarṇanaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ || 16 || pṛ0 73) kailāsaprāsādavarṇanaṃ nāma saptadaśo'dhyāyaḥ skandaḥ– tadantare'pi prākāraścandrakāntaśilāmayaḥ | kaladhautamahāsānuśikharoparisaṃsthitaḥ || pañcalakṣapramāṇena cāyāmenocchrayeṇaca | pariṇāhe'pi viprendra parivartojvalaprabhaḥ || kanakāmalakumbhāgro ratnabhrājanmaṇiprabhaḥ | sudhābdhijalakallolavilasatpādapīṭhakaḥ || caturdikṣu mahādvāragopurottamaśekharaḥ | somadhāmāyutodbhāsi cākacakyajitāntaraḥ || jagaccakramahābimbabimbitāntarasundaraḥ | tatkāntikāntadhārābhirdiśo'pi dhavalīkṛtāḥ || udyatsudhāṃśukiraṇanisṛṣṭotsṛṣṭanīrakaḥ | sudhātaraṅganṛtyordhvahāsaphenopamo'malaḥ || 6 || kailāsācalasarvasvasārabhūto'yamuttamaḥ | dhavalimnā tu ye loke pādapāssanti varṇane || teṣāmapyatidhāvalyānupamassa dvijottama | tatprākāramahāmaulau sphaṭikopalanirmitāḥ || vṛṣabhā nīlanayanāḥ pucche śṛṅge vibhūṣitāḥ | kuruvindollasajjihvāḥ kakudābhogabhāsurāḥ || 9 || karṇāgralambitātyuccasphuraccāmarapaṃktayaḥ | kecidānandabharitāḥ paśyantyanyo'nyamīkṣaṇaiḥ || kecitsurabhipāścātyabhāgabhogaikasambhramāḥ | vivṛtodyaddhīrakāntidantāvalivibhūṣitāḥ || kecidātāmranetrāntāssuraghaṭṭamahopalāḥ | pravālamaṇikḷptena lambinā vṛṣaṇena ca || nandanti ghanasannāhadhvanibhirjitadiṅmukhāḥ | evaṃ tatra mahāsaudhaprākāravarasaṃsthitāḥ || kalpakānāṃ vanaṃ tatra chadapuṣpaphalāvṛtam | nānāpalāśakalikākusumaiḥ phullaśekharam || ratnālavālakalitaṃ rājadrāmaṇyavedikam | tatra tatsumagandhodyadbandhurāmalamārutam || ghrāṇatarpaṇamatyantaṃ śītāsāravisāriṇam | vasantapramukhānekaiṛtubhiḥ parivāritam || kāmādhikapradaṃ tatra tatkalpakakulaṃ mahat | mandārapārijātaiśca santānaiścandanairvṛtam || nayanānandajananaṃ tāpatrayanivārakam | tatkailāsamahāpārasārabhūtaṃ manoharam || 18 || harinmaṇinibhaṃ svacchachatrachāyāsamaprabham | tatsumaprabhavāmodaghumughghumitamārutam || viṣṇubrahmāmarendrādyā munayaśca gaṇāssurāḥ | tṛptāntarāḥ pramuditā necchantyevahi nandanam || tatsukhāṃśaśatāṃśāṃśaśatakaṃ tatra nāsti hi | ityanyonyaṃ saṃvadanti kathaṃ tatprāpyate vanam || kevalaṃ śrīmaheśasya prasādena vinā dvija | nāsmākaṃ prasarastatra ceti vismāyitāntarāḥ || pṛ0 74) tatrotphullamahāratnasopānāvalibhāsurāḥ | svacchācchasphaṭikākārapānīyottamasaṃvṛtāḥ || suvarṇamṛdulālolamṛṇālochritakuṇḍalaiḥ | ratnakalhārakañjaiśca kumudaiścaiva śobhitāḥ || utphullaratnakamalasahasradalasaṃvṛtāḥ | harinmaṇīndravitataharicchadavarairyutāḥ || 25 || tatpatravilasannīlavelamuktāphalopamāḥ | tatpaṅkajarajaḥ puñjarañjitā mandamārutāḥ || tadbṛndamadhurāmodavisarpitadigantarāḥ | nīranīrajavalyo'pi vitatāstatra śāṅkara || indranīlakṛtānekakalikoddāmakesaraiḥ | vellitākīlitāpāranīlendīvarabhāsurāḥ || vikacatkumudāsārakesaracchadasaṃvṛtāḥ | kāsārasārasaralacalanācalapatrakāḥ || 29 || udyatsupuṇḍarīkācchatucchīkṛtasudhāvaliḥ | santyatranīrajadalasvacchaśāradavatsthitaḥ || tasyānte ratnavilasatpadmarāgamaṇidyutiḥ | prāsādaśśṛṅgasāhasraiḥ paritassarasastadā || vicitrāpārasadratnastambhapaṃktivirājitaḥ | tadvidrumalatājālastambhavidrumaputrikaḥ || gopānasīgatāpāragavākṣojvalakumbhakaḥ | rājatsuratnakalaśaprabhākīlitadiṅmukhaḥ || udyadbhānusahasrābhaḥ kiñjalkākṛtibhāsuraḥ | kvacitsihmāsanaṃ tatra navaratnavicitritam || kvacinmañcā ratnapādā mūlake vidrumānvitāḥ | sphaṭikopalasaṅkḷptatalādivitatāśśubhāḥ || harinmaṇitalāścāpi kuruvindatalāmalāḥ | indranīlamaṇikḷptamahāpīṭhamanoharāḥ || muktāvitānakalitā maṇilambitaśṛṅkhalāḥ | mañcā manojñā rucirāssopadhānopaśobhitāḥ || 37 || puṣparāgakagomedavaiḍūryatalakāntibhiḥ | bhānti tatra mahāpīṭhā vidyududyatprabhāyutāḥ || kvacinnimnabhramāstatra patanti prasabhaṃ gaṇāḥ | unnateṣu pradeśeṣu nimnabhrāntikarāssadā || sthale jalabhramaścāpi jale tatra sthalabhramaḥ | nānāratnapatatpatraśukaśārikarāvitaḥ || ratnapañjaramadhyasthaśukaśārikapaṃktibhiḥ | krīḍāmayūrairvalabhīlambipiñchaikabhāsuraḥ || tatra pakṣigaṇāssarve śiva śaṅkara pāhi naḥ | dhūpadhūmamahāgandhabandhurāmalamārutaḥ || maṇiprabhābhissatataṃ somasūryau tiraskṛtau | sarasīmadhyasaṃkḷptasaudhodyadvarakumbhakaḥ || maṇistambhakṛtāsārabhābhāsitadigantaraḥ | suvarṇāmbarasaṃkḷptavitatāmalamauktikaiḥ || jālikāpālikāpāravitānāvalibhāsuraḥ | tanmadhyahīrakottuṅgasihmāsanavarāśritaḥ || tatradevyā mahādevo vihāraśayanāsanaiḥ | saraḥprāntorukalaśadhārāsārordhvaśīkaraiḥ || pṛ0 75) yannīratīragandhodyaddhārāsāraughaśīkaraiḥ | kadācittatra madhyastho devyā vyajanahastayā || sevitaśśrīmaheśānaḥ kvacitpīṭhasthitaśśivaḥ | tatra nānāvidhāḥ krīḍā devyā cakre maheśvaraḥ || 48 || vicitrāṇāṃ caritrāṇāṃ triṇetrapriyakāmyayā | devyā pramudito devastatra saudhavareṣu ca || kāścittatra vadāmyadya śṛṇu bhūsura śāmbhava | vipine sarasastīre prāsādāgreṣu gopure || vijahāra mahādevo bhavānyā śaṃkarastadā | śailamālokayaddevo devyā devī sakhīgaṇaiḥ || adarśayadvicitrāṇi tasminkailāsaparvate || 52 || sālatālakṛtamālatamālairāmalakyavakulārjunapāṭalaiḥ | phānasairlikucabāhlikanīpairdāḍimaiśca surasālarasālaiḥ || 53 || jambūnimbakadambajaiḥ phalabharaistakkolahintālakai- raṃkolaissaralairaśokatilakaistindūkamālūrakaiḥ | punnāgairnaganāgasarjarasikaiḥ cāmpeyamādhūkakaiḥ plakṣāśvatthakapitthatintriṇibhavairbhūnimbajālairdhavaiḥ || 54 || vaṭakuṭajakuraṇṭaiḥ karṇikārāśvamāraiḥ kharabadarapalāśairloddhrasaccandanaiśca | kuravakaśukatuṇḍaiśśiṃśupāceṅgudībhirlikucavikacabhaṇḍaiḥ ketakaissinduvāraiḥ || 55 || kedārakovidāraiśca devadārukapitthakaiḥ | tagarāgarukṛṣṇābhraistuṃganīpakakamrakaiḥ || 56 || mandāradvayapārijātavakajairarkaiśca saptachadaiḥ pūgīnāralakharjuraiśca kuṭajairnāraṃgajātidrumaiḥ | plakṣodumbarakandalairmunibhavai rājādanairbarbarai- śśalmalyairvaraśigrukairmadhubhavaissanmātuliṃgairapi || 57 || bhūtāvāsaharītakītrikaṭukaiśśamyudbhavaiḥ kindaraiḥ prācīnāmalakaiḥ karañjakakubhairgandhāttajambūphalaiḥ | bandhūkaiściribilvajaiśca taragaiḥ kṛṣṇāgarūtthairdrumai- rmāliṃgaiśca śirīṣakaiḥ kusumitairanyaiśca śākhāśataiḥ || 58 || pṛ0 76) mallīmālatijātikāsurabhitaissāyantanonnidritai- ścandrāsāravikāsitairatisitaissaccandrikāvallibhiḥ | vallīnānnivahaiḥ kadambajarajassandohagandhānilai- rutphullaistilakaistamālajasumaiḥ phullairlasatkesaraiḥ || 59 || kundairindukaraprasāritamukhairālolasaptachadaiḥ kausumbhairaruṇaprabhāsumadhuraiḥ prodbhūtasatkesaraiḥ | drākṣāgucchasuvallikāsitasitāḥ puṇṭrekṣusārākarāḥ pūgadruṃgabalīkṛtāṃgamadhurāssannāgavallīlatāḥ || 60 || mandārasundarataruprakaraiḥ praphullairutphulladāḍimasumairbakakarṇikāraiḥ | pītāyamānasuṣamāyutacampakaistairutphullapāṭalakadambajarājavṛkṣaiḥ || 61 || satkiṃśukaiśśukamukhairvaraśalmalībhiḥ punnāganāganavanīpasumaiḥ praphullaiḥ | bhārātibhāraśikharaiḥ kaladhautaśailaḥ paśyāmbike'dya sumanoharavṛkṣasaṅghaiḥ || 62 || vallīvikāsitatanuḥ prasabhaṃ bhavāni prodyatsudhāṃśucayakoṭinibho vibhāti || utphullāmalapuṇḍarīkakumudairnīlotpalaissundarai- rāraktāmbujakañjanībhirabhitassadratnasopānakaiḥ | tatprāntāmalabilvamūlajamahāliṅgākṛtiśśaṅkara- stuṣyatyeva sarassurudragaṇapairdevyāgirīndre'dhikam || 63 || taddhyānadhārāmṛtapānapīnāssvātmaikatānā iva cakravākāḥ | sarassu kallolacalāktapakṣā haṃsā vakāssārasapaṃktayaśca || 64 || nārdrīkṛtāṅgāḥ khalu sañcaranti bhāvā bhavābdhāviva me prabhāvāt || 65 || kapivarakulamādyaccālanālokanādyaiḥ phalapatanajavarṣaiḥ puṣpareṇuprakīrṇaiḥ | śikhariśikharasārā bhūmayaśśośubhante karikaṭamadadhārāprasravaiḥ paṅkilāśca || 66 || śukabakapikakākakokadhūkairnibhṛtavināditacakravākapākaiḥ | gahanavipinaśākhimastasaṃsthāmadhurārāvavinādicakravākaiḥ || 67 || girivaraśikharāgre nṛttasāṭopabarhā harikulakṛtaghopairbṛhmitairvāraṇānām | pṛ0 77) giriśirasi ninādaissārasānāṃ śukānāṃ pikaravakalakaṇṭhairnāditastadgṛhāntaḥ || mahiṣacamarakuñjadantaśṛṅgaiḥ kharakhuraghaṭṭanaśailasānunimnaḥ | sumanajagatavāyubandhurānumodadrumarajasaṃkṛtidroṇilambikṣaudraḥ || 69 || phalakulasumabhārairdīrghitānamraśākhāvrajadalikulamālānīlanīlābjatulyāḥ | madhurarasasupeśīlambahastāgraśākhā haragirivarabhāgā bhānti sauvarṇavṛkṣāḥ || 70 || kaladhautanagapraśastamustāpulakāmreḍitakolajālametat | sitadaṃṣṭrotthitaghoṇaghargharorurāvaṃ paśyamudāgirīndrajāte || 71 || harikharanakharairvidāritodyatkarikumbhodyataraktayuktamuktā- maṇijālāvṛtabhūmibhāgametat | dvipakulamidamatyudāraghoṣaṃ hariṇo dhāvati sihmanādabhītaḥ || 72 || valmīkordhvaphaṇaṃphaṇīśvarakulaṃ vātotthadikcakraka- ñcārtatrastavilocanaṃ hariravairbhītyā prasūtaṃ śiśum | tyaktvā dhāvati paśya paśya girije proḍḍīnameṇīkulam || 73 || kailāsācalaratnasaudhagamahāsihmāsanāddhyāsito devyutphullamukhāravindavigalanmādhvīkasāraṃ madhu | pītvā locanaṣaṭpadairvadati tāṃ paśyeti liṅgānyume bilvīkomalapallavairanudinaṃkailāsaśṛṅge'rcitam || 74 || paśyāmbike madanamattamayūrapiñchaissañchāditāni camarīgaṇapucchabhāraiḥ | saṃvījitāni karivistṛtakarṇatālaissiktāni tadvanagavāṃ payasaiva nityam || 75 || saṅgharṣaṇānmṛgakarīndrasudehabhārairbilvachadaiḥ patanataḥ paripūjitāni || 76 || skandaḥ– gaurīyallakabhallaśaurirurago'sacchiñjinī te nago- līlākārmukatāndadhāti bhagavānbhillākṛte te'dhunā | vedāsteturagā vidhirniyatikṛdviśveśa viśvādhika tvallīlādhigamena sarvajagatāṃ nāśaprabhāvasthitiḥ || 77 || pṛ0 78) vīkṣāśikṣitamanmathatripuraka dakṣādidīkṣāpaha tryakṣākṣādividūra bhikṣitamahāmaunīndravijñānada | īkṣā bhojanapakṣapāta dayayā kakṣādhivāsāvamām || 78 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsaprāsādavarṇanannāma saptadaśo'dhyāyaḥ || 17 || kailāsamaulivarṇanaṃ nāma aṣṭādaśo'dhyāyaḥ skandaḥ– hīrākāramahāsaudhe gharmatapto hi śaṃkaraḥ | devyā sarastaṭe ratnasihmāsanavare sthitaḥ || sucandracandanadrāvavilepitamahāṅgakaḥ | mahāgarumahādhūmavidhūpitaśikhastadā || 2 || ratnapātrasthitāpāramahāmodānnabhojanaḥ | tato'pi kalpakaphalaṃ devyā bhuktaṃ maheśvaraḥ || suratnakhacitānekaratnapātrasthitānphalān | dṛṣṭvā tuṣyati deveśaḥ kadācidamṛtāśanaḥ || ratnādarśavilokācchapratibimbaikadarśanaḥ | devyā lalāṭaphalake tilakaṃ ratnanirmitam || kalpayatyatihṛṣṭātmā sadānandaghanaśśivaḥ | pāṭīracandrakastūrīliptaṃ malayapaṃkajam || devīṃ vilepya saṃhṛṣṭassvāṅgamīśo'tiharṣataḥ | devyā dhammillamallīnāṃ ghrāṇānandakutūhalaḥ || kalpakāmodabahulapuṣpasragbhiśca bhūṣaṇaiḥ | tyaktvā kapardaṃ makuṭaṃ ratnakalpitamuttamam || dhārayatyatisaṃhṛṣṭaścandradvandvaṃ maheśvaraḥ | hārakeyūravalayairbhūṣāṃ svāṃkalayatyumām || 9 || kākodaramahāratnaṃ tyaktvā ratnaprabhādhikam | navaratnamahāhārāvalīlambitamauktikaiḥ || svakaṇṭhaṃ kīlayatyeva devyāḥ kaṇṭhe'pi śaṃkaraḥ | śitikaṇṭho virūpākṣo devyā krīḍati tatra hi || 11 || evaṃ viharatostatra brahmakalpaśataṅgatam | bhūtaṃ bhāvi bhavattatra kālakalpaṃ dvijottamāḥ || kālātītasya devasya sadā mṛtyuñjayasya ca | tasya kṣaṇārdhaṃ tāḥ krīḍāḥ kena vaktuṃ hi pāryate || 13 || dhārāsāragṛheṣu śaṅkhamurajoddhṛṣṭeṣu tuṣṭaśśiva- ścandrośīrasugandhabandhurajalaissatpāṭalāmoditaiḥ | pṛ0 79) lālāṭotthahutāśasūryakiraṇaissantaptagātro'mbayā līlālālitaratnakīrakarayādhyāste ca sihmāsane || 14 || hīrāgāranibaddharatnajamahāḍolāsanāḍolanai- ratnaśvetajakāntibṛndanivahaistatsphītavātotthitaiḥ | sūkṣmairambarakāntibhirvikasitaissacchailasānuprabhai- rambāmīkṣati lokayeti sasudhākallolavārānnidhiḥ || 15 || īśvaraḥ– maṇidvīpanīpānprapaśyāmbike tvaṃ tavāpāramodapradā sā ca bhūmiḥ | sudhāsindhukallolaśītātivāto mahānandakandaṃ vidhatte maheśi || 16 || harinmaṇinibhe'drije tava śarīrakāntyādhikaṃ samastakaladhautajo'pyagavaro'yamapyunnataḥ | vibhāti haritaprabhassamṛgapakṣivallīdrumaḥ prapaśya mukure'mbike tava sarūpabhāgyādhikaḥ || 17 || manmaulisthitacandrakāntinikaraiḥ kāntyā svayā śailarāṭ svāmyāpāraśikhābhinṛttaśikhibhiḥ puṃskokilānāṃ ravaiḥ | sāraṃgai rurukairbakaiścamaribhiḥ prodbhūtapucchaissadā khaḍgānāṃ nivahairlulāyajakulaiḥ proḍḍīnadeṇīkulaiḥ || 18 || haritamaṇitṛṇāgraṃ sañcarantaścaranti kanakamayamṛgāste muktabindūcitāṅgāḥ | rajatanibhakapotā ratnapādāḥ kaṇāśāssvakagalaraṇitaiste svapriyāpṛṣṭhalagnāḥ || 19 || haṃsānāṃca kulaṃ svavaktrajamahāmuktāphalaiḥ pakṣati- vyādhūnāttadigantakāntibahulāste svacchadehāmalāḥ | krīḍanti prasabhaṃ prabhūtapayasi protphullaraktābjinī- madhyasthā iva cakravākajakulaṃ maunaṃ vidhatte śive || 20 || sukhayati mṛduvāto'pyatra bhītyā mamādya mṛgamadasumasaṃsthairgandhamādyatparāgaiḥ || pṛ0 80) kastūrīmṛgakā api drutataraṃ dhāvanti gandhāśayā- ssvasyāṅgasthitamapyume nahi tarāṃ jānanti mūḍhā iva | deheṣu sthitamapyume munisurā jānanti no māṃ yathā tadvatte'pi mṛgā vimūḍhamatayaḥ kailāsaśaile mama || 22 || mṛdutaraketakadhūlīpālīpiñjaritaśailavarasānuḥ | konususvanna bhajetāpyatrasthā diviṣado hasaṃtyeva || 23 || harinmaṇinibhāśśukā vadanaratnagomedakā- ssuratnamaṇikalpitāḥ kanakahīranīlaprabhāḥ | vadanti nagamauligāśśiva śiva prabho pāhinaḥ prakṛṣṭadayayā dṛśā pramathanātha kaṣṭaṃ hara || 24 || suśārikasukokilā hara hareśa viśveśvarā- pyanāthajanavatsala purahara prapaśyādyanaḥ | iti dhvanikṛtassadā śikhariśīrṣajahnūdgatā- ssuratnamaṇisannibhāstaralakāntaraktākṣakāḥ || 25 || paśyādrije kisalayaṃ surasālajātaṃ puṃskokilāpalapanena tudanti bhuktau | kīrānane paripatantyalayaḥ prakāmaṃ jambūphalabhramajitaśśuka eṣa mūḍhaḥ || 26 || palāśakalikābhramanmadhuparāgasaukhyādasau yathāviṣayiṇo'mbike sukṛtatarṣaduḥkhākulāḥ || 27 || vṛkṣālambitaśṛṅkhalāsucalite vaiḍūryamañce śiva- stadvatpuṣpakakāntirāgavilasanmañcasthitā sāmbikā | ḍolāḍolanakairvane viharatassvairaṃ śivau sundarau devībhiḥ kalitaissucāmaragaṇaissevyau ca vṛttau tadā || 28 || śrīcandanaprabhavasāraviliptagātrau cikrīḍaturnagasumoddhṛtavāyugandhaiḥ | nakhamukhavighaṭitadāḍimīphalodyanmaṇinibhabījavaraṃ dadāti devī || 29 || svakarāmbujasaṃsthakīravaktracchadanaṃ vīkṣya maheśitussahāsam | pṛ0 81) kīro'pi śaṃkaramukhābjamavekṣya devīṃ natvā girā samabhiyācata bālavācā || 30 || dehīśa śaṃkara vibho śaśikhaṇḍacūḍa mādyadrasālakadalīphalasārabhaṃgam | ājñāpayeti tava nāma vadāmi śambho viśveśa cāttumiti tasya girā sahāsaḥ || indranīlamaṇikalpitasaudhe mañcasaṃsrutaśaśidyutikānte | talpake'dhiśayitasya purāreḥ pādapaṃkajayugaṃ svakarābjaiḥ || 32 || raṅgamaṇḍalagatā muhurambā vīṇayā vadati śaṃkaranāma || ratnotthāmalasaudhabhūmiṣu puro devasya devyāḥ puro rudrāṇyo navayauvanāvṛtakucāḥ krīḍanti hallīsakaiḥ | mallīgucchakacānatānanakarāḥ prodyajjhaṇannūpurāḥ kailāsācalamauligāssumadhuraṃ gāyanti nṛtyanti ca || 33 || viśveśa viśvādhika dīnabandho pāhīśa śambhodayayārdradṛṣṭyā | pāhi prasīda madamattamarālarājamātaṃgajaitragamane jagatāṃ janitri || 34 || āsaptalokāvadhi śailamaulau svaśekharāpāratviṣā tiraskṛtau | tatrastha eva praṇamanti devāstau candrasūryau gativarjitau bhayāt || 35 || maheśvarāpāradayāvidhānaṃ sudhābdhikallolitapādapīṭham | samullikhantaṃ śikharairapārairlokāstvaho taṃ kaladhautaśailam || 36 || śośubhyeta sadaiva tatra nadivā rātrirmaheśāśrayā- nnogandharvamarudgaṇā munigaṇā no brahmaviṣṇū surāḥ || 37 || no vāti vāyuḥ prasabhaṃ hi tatra tigmāṃśuśītāṃśurubhau hi vibhyataḥ | agnirnadṛṣṭassvaśikhāvalīḍhaṃ kakṣeṣu tatkīcakaveṇusaṅghe || 38 || eko rudra iti śrutistaditaro nāstyeva tatrāgame devyā dattakarassadaiva paśupastatraiva sañcāryasau | paśyanliṅgakadambakaṃ girivaraṃ phulladrumāṇāṃ gaṇaṃ tatrāpārasugopurāṅkaṇagatassvairaṃ sadā śaṅkaraḥ || 39 || pṛ0 82) tatprākāravaraikarakṣaṇacaṇāssantyeva koṭyo gaṇā rudrāṇyaśca caranti tasya savidhaṃ nānye gaṇā vā surāḥ | vāto'pi na pracalati dyumaṇeḥ karā vā somasya sundarakarāḥ prabhavanti naiva || 40 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsamaulivarṇanannāma aṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18 || kailāsavarṇanannāma ekonaviṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– tadantarāsti prākāro vaiḍūryamaṇikalpitaḥ | rājallalāmavṛṣabhairvaiḍūryamaṇikalpitaiḥ || 1 || tatsūtrasaṃkramākrāntikāñcitākhilaparvataḥ | niṣṭaptarajatodbhāsvattatkāntyā pītavatsthitaḥ || 2 || tatra puṣpavanandivyannānāratnagaṇānvitam | nīlagomedahīraiśca puṣparāgaiḥ pravālakaiḥ || 3 || kuruvindairmarakatairmuktābhirabhiśobhitaiḥ | nīlotpalāmalajalaṃ kāsāramabhitassthitam || 4 || pravālaisstavakaiścaiva kalikotphullapuṣpakaiḥ | tattadratnaiśca saṃkḷptairindracāpanibhaprabhaiḥ || 5 || vitatācchamaṇibhrājacchāṇollīḍhakaraprabhaiḥ | dyobhūmisarvalokeṣu tādṛśaṃ na vanaṃ kvacit || 6 || saundaryasārasarvasvaṃ ramyaṃ mañjulamārutam | suvarṇacampakotphulladhūlikodyatsamīraṇam || 7 || tadvātasparśanenāpi brahmaviṣṇumaheśvarāḥ | kṛtakṛtyā bhavantyeva tadā dhanyatarāssurāḥ || 8 || harinmaṇinibhākāraiḥ kekyālambitatatsumaiḥ | praphullatatsumāmodadhūlīkelisugandhidhṛk || 9 || pāṭalāmodabahalamindīvaragaṇāvṛtam | bhramatsāraṅgasaṃlūnanavaśāḍvalasundaram || 10 || śaṣpāvṛteva bhūrbhāti mahāmarakatopalaiḥ | svacchandacamarīpucchavījanodgītaṣaṭpadaiḥ || 11 || karṇikāraissvarṇavarṇairnabho bhāti hiraṇmayam | śubhrābhracayasaṃkāśakāśamandārasaṃyutam || 12 || raktācchamaṇimandāraphullakorakakaiśśubhaiḥ | tadgandhabandhurāmodaśītabandhuramārutam || 13 || tamālasālajoddāmaghargharārāvabhīṣaṇam | āragvathasumālotthaphullamañjariśobhitam || 14 || śukatuṇḍaprabhāsvacchapalāśairgucchasundaraiḥ | phullapunnāgajaiścaiva sumaistatkorakairapi || 15 || nabho vikīrṇatārābhaṃ bhāti muktā ivādhikam | devadārusumaiḥ phullaiḥ kadambālambigucchakaiḥ || 16 || pṛ0 83) śephāligucchairātāmraiḥ kubjāmranibiḍachadaiḥ | kuravāmodavakulamañjarībhirmanoharam || 17 || udyadindukarasvacchagucchairallakasallakaiḥ | bhallabhallātakoddāmapāribhadrodbhavaissumaiḥ || 18 || tamālapippalīgucchasumāmoditamārutam | ugragandhāyitadiśāsamūhairmadhukodbhavaiḥ || 19 || patatsumaiśca bhūrbhāti tārā iva nabhaścyutāḥ | puṇyakṣayādivottuṅgā yathā sukṛtino'phalāḥ || 20 || phanasoddāmamūlastha phalabhārāvanāmitam | suvarṇakantukrākāravilasallikucairapi || 21 || saurabhāmodapakvodyacchalāṭukulakairapi | uttuṅgamātuliṃgaiśca sthūlanimnoruśākhakaiḥ || 22 || rasagarbharasālaiśca kamrakāmrajajaiḥ phalaiḥ | mahānīlamaṇiprakhyairjambukārañjakairvṛtam || 23 || ānamradāḍimotphullasumaissphuṭitatatphalaiḥ | aṃkolakaiśśirīṣaiścāpyarjunabhrājigucchakaiḥ || 24 || pakvabilvaphalāmodatatsumodbuddhagandhitam | patatkapitthanivahaistathaivāmalakādibhiḥ || 25 || nāraṅgarañjitottuṃgaśākhiśākhābhiranvitam | vādāmākrūrakharjūratatphalānamraśākhakam || 26 || jātīphalarasāsvādamādyatkapikulākulam | ramyatālīvanodbhūtagandhānanditamārutam || 27 || haridratnanibhātyacchasupītakadalīdalaiḥ | ramyasaptachadopetaṃ nārīlaphalagucchakaiḥ || 28 || sitāsitaphalānamra mārutoddhūtamaulibhiḥ | udyaddyumaṇigarbhābhapūgīphalabharairdrumaiḥ || 29 || stabakānatisamphullarājatkuṭajapaṃktibhiḥ | kuṭajairvaṭajaiścaiva kūṭāgāramiva sthitam || 30 || vibhrājaddhavalātyaccha bālārkasumakesaram | nīpānokahajātyuccairaśokaiśśokanāśakaiḥ || 31 || prabhātabuddhasadbodhidrumachadaravāṇḍajaiḥ | vakulairdhavakelaiśca kesarāmodasundaraiḥ || 32 || takkolāṃkolakaiśśubhraissugandhabadarīdhavaiḥ | sugandhabaddhajambūkasugandhāmodimārutam || 33 || kandarpavarṣmasaṃkāśakāśmīradrumakesaraiḥ | tagarāmodabahalaṃ kṛṣṇāgarunagairyutam || 34 || lodhravadhrajabheruṇḍakāṇḍatāṇḍavagucchakam | vaṭantapasyantamiva saṭājālāñcitaṃ sthitam || 35 || khadirairbadaraiścaiva prabālā iva tatphalaiḥ | kovidāramahāśākhāvidāritanabhoghaṭam || 36 || bhallāliṃgitasanmallīsumabandhuramārutam | veṇusaṅgharṣaṇaravavīṇānādopamaṃ vane || 37 || sallakīsallayairyuktaṃ mallīvallīkṛtāṃgakam | hṛllīsallāsyaṃkurvadbhiśśākhābhiḥ phullabhallakam || 38 || gandhagandhitadidivacakraṃ vakrāṃgaṃ śākhisundaram | vaikaṃkataṃ vikarṣantaṃnabhomaṇḍalagān grahān || 39 || uḍupoḍugaṇākāraphulladgalitatatsumam | nalvamātramahāśākhaṃ tadratnavipinaṃ mahat || 40 || candanairnayanānandisumagandhisumārutam | āndolitamahāśākhalambitādhomukhasrajam || 41 || pṛ0 84) gucchaguñjadalivrātaṃ rasadāndolisundaram | navavāṭīparivṛtaṃ ratnakāntijharībharam || 42 || tatrāccharatnasphaṭikarājajjalataraṃgakam | vanasaurabhaśītācchaśīkarāsāramārutam || 43 || gandhagandhitapadmottharajaḥpaṭalasundaram | nīlanālīkasubhagaṃ sarastatra virājate || 44 || ratnasopānasambaddhaṃ caladāraktahallakam | tanmadhyasaudhaśṛṃgāgrakalaśojvaladīptimat || 45 || vidrumāmalabimbodyatkanakāntataraṃgakam | sahasrastambhavitataṃ pīṭhagopānasīyutam || 46 || rājatpravālavṛṣabhaṃ dodhūyitapatākakam | tatrojvalanmahāratnavedikāsamalaṃkṛtam || 47 || indukāntitiraskārihīradhārāsamāvṛte | sihmāsanavare devyā sahāste vṛṣabhadhvajaḥ || 48 || jighraṃstadvanasaṃphullasumagandhaṃ manoharam | marālakulasañcāraṃ sārasānāṃ ravaṃ haraḥ || 49 || devyāḥ paśyanmukhāmbhojaṃ kālaṃ nayati śaṃkaraḥ | tatraiva rudrakoṭyo'pi śūlāmalalasatkarāḥ || 50 || prākāraṃ parirakṣanti bahistatrāntare tu na | tatprākāraṃ tadvanañca nalinīntāñca sundarām || 51 || te rudrā devadevasya candracūḍasya śāsanāt || 52 || īśvaraḥ– girīndraśikharasrutairharitapītanīlāruṇai- ssravajjharibharībharairnikhilarītinirvāsitaiḥ | sravatkaraṭikumbhavatpaṭumadaprabho'yaṃ giri- stamālatilakairdhavaistilakito girirgairikaiḥ || 53 | nagendravaracāraṇaiḥ pratikṛtaiśca sadvāraṇai- rmaheṃgudamanoharajvalitatejavallīgaṇaiḥ | vibhāti mama śailarāḍgirivarāṃgakanye bhaja || 54 || tadbilvamūlaparikalpitaratnavedimadhyasya ratnakamalāmalakarṇikāyām | dṛṣṭvā girīndratanayāñcitabāhurīśaścandropalākalitaliṃgavareṣu devyā || 55 || samarcayati dūrvayā harimaṇiprabhābhātika- prakṛṣṭatarakāntayā dyumaṇibālakāntiprabhau | navāruṇasu bilvajaiśchadavarairmuhuśśaṃkaraḥ phalaiśca rasagarbhitairvimalajambunāraṃgakaiḥ || 56 || pṛ0 85) sudāḍimavarodbhavairvidalitaprabhābhāsuraiḥ kapitthakadalīphalai rasarasālapakvaiḥ phalaiḥ | nivedya girijākare dadhati raktakañjādhike || 57 || śaraṇyo deveśaḥ prathitamahimā vedaśikharai- natānāmudbodhe prakaṭavaruṇo vāraṇaśirāḥ | pracaṇḍoccaṇḍāṇḍasphuṭanavidhijoddaṇḍakuharo haroccaṇḍākhaṇḍapramadamuditastāṇḍavavaraḥ || 58 || mukundabrahmendrairamaratilakaissevitapado gaṇaiścaṇḍīśādyaissuravaratuhaṇḍādigaṇapaiḥ || 59 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsāvarṇanannāma ekonaviṃśo'dhyāyaḥ || 19 || pṛ0 85) śivagaurīsaṃvāde kṣetravarṇanannāma viṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– tatrāntare'pi prākāro lakṣayojanavistaraḥ | hīrasāramahādhārātiraskṛtaśaśidyutiḥ || 1 || kailāsācalakāntyā ca taddhīraprabhayāpi ca | sudhāmbudhimahāvīcībimbitendukarairapi || 2 || maheśamukuṭoddāmacandrāsphārakalādibhiḥ | bhābhāsitadiśāstomastatprākārāgraśṛṃgakaiḥ || 3 || candrasūryagrahāstārāvidyuto'pyanalo dvijāḥ | tiraskṛtāstatprabhābhistadgopuravarāgragāḥ || 4 || mahīhīrakasaṃkḷptā nīlanetrā viṣāṇinaḥ | tadagragopuraṃ śubhraṃ pañcalakṣapramāṇakam || 5 || āsaptapātālatalādutthitaṃ hīrakalpitam | kapotavyālipālībhirdevasaṅghavirājitam || 6 || rudrāvatārakrīḍābhiḥ kalaśairvṛṣabhairapi | tasminnūrddhvatale devyā divyasihmāsanāśrayaḥ || 7 || kailāsaśailavaragopurahīrasaudhe divyairanekamaṇikalpitaviṣṭarasthaḥ | devyaivadatpaśupatissumahaccakālaṃ devādilokamakhilaṃ kathayatyumāyai || 8 || īśvaraḥ– kailāsaśailaśikharasthitadivyaliṃgasaṅkhyā harīndravidhibhistvahināyakena | pṛ0 86) gaṇyanteva divi tārakapāṃsujālaṃ dhārāpi varṣajanitāśśṛṇu śailakanye || 9 || liṃgānāṃ kulametadeva girije mandāramālārcitaṃ vilvīkomalapallavairabhinavairdūrvāṅkuraiśśaṃkari | kāle puṇyatame pradoṣasamaye vītāghasaṅghe śive kāryaṃ sarvasurāsurairapimayā ratnaprabhādīpitam || 10 || kailāsācalalaliṅgamaṇḍalamidaṃ bhāsvajjaṭāmaṇḍalaṃ gaṃgātuṃgataraṃgaśaṃkitamahākākodarākalpakam | mandāradrumapuṣpasañcayamahābilvādimallīsumai- ratnāgārasukumbhamadhyavilasanmadhye sthitaṃ paśya vai || 11 || bilvānāṃ mūlabhāge vilasati maṇibhiścandanaiśśītaśītaiḥ karpūraiśca sugandhite harigaṇairāmodajighrāsubhiḥ | nityaṃ veṣṭitamaulibhāgamamalaistacchītavātāśanai- ssevyo'haṃ karuṇāpayonidhirume loke svaliṃgoccayam || 12 || svīyairmauliśaśāṃkadīdhiticayairgāṃgairivāmbhobharaiḥ kūjatkokilasadvijairiva mahārudrādisanmantritaiḥ | sarvāṃgeṣvabhiṣiktamaiśvaramahāliṃgañcatatpatrakai- rvātaireva vilūnavṛttapatitaissaṃpūjitaṃ paśya me || 13 || eṣāmagrabhuvi pracaṇḍajarayā proccaṇḍapiñchotthitai- rvātaireva śikhaṇḍimaṇḍalamidaṃ proccaṇḍasattāṇḍavam | kekālāpamanoharañca vipine sannartakīnāṃ daśāṃ prāpyaivodgāyatīva prathitabahurasaṃ puṇyasaṅghaiḥ kiledam || 14 || asminvilvavane navāruṇadalākrāntoruśākhānvite pracchāye camarīgaṇāḥ patanatobhītyaiva mūlaṃ gatāḥ | tatratyeṣu patatpatatranicayotsaṃgākulatpatrakaiḥ puchaiścāmarapaṃktivacchakalitairvījanti liṃgānyume || 15 || pṛ0 87) santuṣṭā bhava śailanandini śive nātaḥ paraṃ vidyate malliṃgārcanamevasādhanaparaṃ muktipradaṃ śāśvatam | kiṃ yajñairakhilavratādicaraṇaiḥ kiṃ dānasaṅghairjapai- retatkiṃ vitanoti muktiriti yā sādhīrhi duḥkhātmanām || 16 || udyadbāladivākarendusadṛśaiḥ kailāsaśṛṃgāgragai- rmāṇikyāmalahīrakaiśca kalitaissaudhāgraśṛṃgaiśśive | tattallokanivāsibhissuragaṇaissañjātavismāpakai- rnānāsūryaśaśāṃkasambhavamahākāntyādhikaṃ śobhate || 17 || kailāsācalasānupādaśikhare satyādhike merugā lokālokina eva tatra vihitā dikpālasaṅghāśśive | brahmāviṣṇumaheśvarāmaravarāssaptarṣayo'mīgrahā- ścauttānātmaja eṣa bhānti nitarāṃ tārāgaṇā rāśayaḥ || 18 || te meruṃ parito bhramanti girije paśyādhunā santataṃ tattadgopuramadhyabhāgavilasattauryatrikāṇāṃ svanaiḥ | tattatkālaśivārcaneṣu kalitairbherījaśaṅkhāravaiḥ kailāso'pyayamīśvareśvari mahāsannādanādāntaraḥ || 19 || meghānāṃ śatakairapi pramudito ghoṣaikabhūṣāmukhaḥ || vasudhādharakandarāntarasthā radakhaṇḍadviradāḥ kiśorasihmāḥ | svakakādharakesarairnagendraiḥ parinindanti vidīptamityume'dya || 20 || raviratha turagotthahreṣaghoṣaṃ pariśṛṇvanti ime hayārisaṅghāḥ | vinatānanakarṇaśṛṃganetrāstaṭidutthākhilaghasmaraikarāvāḥ || 21 || kharakhuraparighaṭṭanotthadhūlyājaladanibhaṃ ravimambike'dyapaśya | ravirapi svatanūjamukhyavāhairgirisaṃsthairabhijātalajjayeva || 22 || prasabhaṃ meghagaṇaṃ viśīrya hastairvijito'smīti diśaṃ prayāti yāmīm | madālayo'yaṃ kaladhautaśailastadagrato bhāti suvarṇaśailaḥ || 23 || pṛ0 88) tadūrdhvamaulisthitalokajālaṃ vilokayādho vihitannagasya me || 24 || brahmāpyeṣa sṛjatyajasramakhilaṃ lokaṃ hariḥ pātyayaṃ rudrassaṃharate'niśaṃ suravarairdikpālasaṅghaiśśive | satyasthovidhireṣa viṣṇubhavanaṃ vaikuṇṭhamālokayā- pīśānasya purīyamadrivaraje cendrasya caiṣā purī || 25 || eṣā saṃyaminī purī suvihitā kṣīrodadheḥ pārato gaṃgaiṣā saritāṃ varā trijagatāṃ pāpāpahā me purī | liṃgālaṅkṛtakoṭikārbudanibhā vārāṇasījyā śive viśveśākhyamaheśaliṃgavaragaṃ devyannapūrṇyā tvayā || 26 || surāsurā yatra vasanti muktaye vasantyaniṣṭaṃ parihāya matsaram | yato na muktaṃ hi mayāvimuktaṃ vadanti vedā api tatprabhāvam || 27 || gaṃgādvāramidaṃ pitustava mahāmaulau ca kedārakaṃ caiṣā sā batapāṭalīnagaragāyasyāssutā mānasāḥ | gaṃgāsūryatanūjayośca vihitassaṃgo'tra muktyai nṛṇāṃ snātānāṃñca sadā saritpativareṇāliṃgitā jāhnavī || 28 || gaṃgāsāgarasaṃgamo'tra girije someśvaro'yaṃ sadā sevyānāṃ saphalaṃ karoti ca manassantāpapāpāpaham || 29 || eṣaprayāgassakalāpagāśrayo gaṃgāpi yatrāmbujamitrajāyutā | tatrāplutānāṃ divi devi vāso visarjitāṃgā yadi teṣu muktiḥ || 30 || sā brahmaṇo vediranantapuṇyadā gayā pitṝṇāṃ pramude bhavāni | paśyādya tatraiva padaṃ madīyaṃ suradvijānāntu tathaiva vaiṣṇavam || 31 || tannaimiṣaṃ puṇyatamaṃ maharṣibhissamākulāṃ tāṃ badarīṃ vilokaya | sacitrakūṭassurasaṅghasamvṛtassaptaiva puryo'tra vimuktihetavaḥ || 32 || etadvādaśaliṃgasaṅghamagaje tattatpurīṣu sthitaṃ coṅkāro ghusṛṇeśvaro'yamagaje śrīkāmanātho'mbike | pṛ0 89) asau mahākālavaro maheśo nāgeśvaro veṇuvanaikasaṃśrayaḥ || 33 || eṣā śarmadanarmadātrakalitā liṃgaikasaṅghāvṛtā śoṇo'yaṃ saritāṃ patiṃ pravahate liṃgaikasaṅghāśrayaḥ | puṇyā bāhunadī supuṣkaramidaṃ puṇyaṃ prabhāsaṃ tvidaṃ malliṃgāmalapātakaṃ girivarājjāte'maraṃ kaṇṭakam || 34 || śrīrudro'marakoṭireṣa vihitaḥ piṇḍārakaṃ matpriya- ñcaitatkṣetravaraṃ kuruprabhavajaṃ vindhyo hyayaṃ śailaje | eṣa śrīśailamaulirbhavajanitamahāpāpasaṅghaikahantā- caiṣātryambakaśailajā [bhagavati janatā iti pāṭhāntaram |] suvihitā godāvarī nimnagā || 35 || kṛṣṇā cāpi saridvarābdhiniratā liṃgāvṛtā puṇyadā || 36 || tatprāntasaṃstho ghaṭajo munīśo mayā purā preṣita eva vindhyahṛt | paścādathāmbhonidhitīrasaṃgataṃ gokarṇametanmama liṃgamambike || 37 || arundhadeṣo'maramārgamambike prajātaroṣaḥ kanakācalena | vindhyo'pyayaṃ śailavarastvadāśrayātpuṇyaṃ pratiṣṭhānapuraṃ supuṇyadam || 38 || kolāsureṇātra samīhitā purī tapasyatā tasya vadhāttvayā jitā | eṣo'ruṇādriḥ prathitaprabhāvo vṛddhādrirapyeva mameṣṭavāsaḥ || 39 || goparvataścātra vibhāti śailaḥ kāñcī jagatkāñcitaliṃgasaṃyutā | tvadāśrayātkāntatamā ca saiva tvadarcanārthaṃ hariṇā ca sevitā || 40 || śeṣācalastveṣa sutāśrayo mama taduttare bhāti maheśi paśya | kailāsa eṣo'bhimato hi dakṣiṇassahyācalo hyeṣa yato marudvṛdhā || 41 || sahyāpagātīragaliṃgamaṇḍalaṃ mahāprabhāvaṃ kila śailakanye | kaverakanyātaṭaliṃgasaṅghaṃ śrīkaṇṭharatnādrikamātṛbhūtam || 42 || tajjambuliṃgañca haristato'pi pañcāpageśākhyamaho bhavāni | kumbheśvaraṃ liṃgamidaṃ manojñaṃ tadarjunañcāpi mayūraliṃgam || 43 || pṛ0 90) śveteśvaraṃ tatprathitaṃ vimuktidaṃ taduttare yadvirajaṃ viśokam | hṛtpuṇḍarīkaṃ vimalaṃ mamāśrayaṃ yatraiva me nartanamambike tvayā || 44 || sadaiva dṛṣṭaṃ prathite kṣārāmbudhestīragataṃ supuṇyadam | vedākhyasatkānanamabjasaṃjñaṃ liṃgāvṛtaṃ tatkamalālayākhyam || 45 || śrīsundaraṃ viṣṇupurañca devi tato'pi tadvīpagagandhamādane | nagottame liṃgavaraṃ mamāmbike || 46 || hariḥ purā bhārgavajena śapto bhāryāviyukto'pyahanatsarāvaṇam | tenaiva tatpūjitamambike'dya paśyādhunā setuvaraṃ supuṇyam || 47 || tatpaścime puṇyatamaṃ mamāmbike hālāsyasaṃjñaṃ varaveṇusaṃjñam | tatraiva tāmrācalasaṃgato'bdhistattīrasaṃsthānyapi devi paśya || 48 || liṃgāni tuṃgāni manoharāṇi mahendraśailo malayaśca śailaḥ | etāni te kṣetravarāṇi devi dṛṣṭāni ca śrotravaraiśśrutāni || 49 || pāpādrimaulerbhidurāṇi paśya kṣetrekṣaṇenāpi vimuktapāpāḥ || 50 || kṣetrāṇāñca patissadaiva kathito vedeṣu paśyādarā- dārātsarvajagadgato'pi viduṣāṃ duṣṭātmanāṃ śaijale | kaṣṭānyapyasamīkṣya yo'tra vihitaḥ kṣetreṣu vā sādara- stasmai tāṃ vitarāmi muktimagaje rudrākṣabhasmādare || 51 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe śivagaurīsaṃvāde kṣetravarṇanaṃ nāma viṃśo'dhyāyaḥ || 20 || śivagaurīsaṃvāde prāṇigatinirūpaṇe ekaviṃśo'dhyāyaḥ devyuvāca– ke gacchanti mahādeva hye te devagaṇāśśiva | bhitvaiva maṇḍalaṃ bhānoḥ ka ete puruṣottamāḥ || somadhāma praviṣṭāḥ ke nivṛttāśca tataḥ punaḥ | dhūmalekhānibhāste ke kāstriyastā varānanāḥ || ke te gacchanti muditā vimānairarkasannibhaiḥ | tāḍyamānāḥ kaśāghātairmudgarairāyasairnarāḥ || pṛ0 91) striyo bālāśca puruṣairvikṛtāṃgaiḥ prahāriṇaḥ | pāśabaddhā vikarṣadbhiryānti ke dakṣiṇāṃ diśam || tadvadādya mahādeva jagaccakrapravartaka | sṛṣṭisthityantakāryāṇāṃ pravartaka nivartaka || 5 || skandaḥ– itthaṃ devyā tadā pṛṣṭo mahādevo maheśvaraḥ | jagāda girijāṃ tatra tasminkailāsasaudhake || sampaśyandevayānāni pitṛyānāni śaṅkaraḥ || 7 || īśvaraḥ– paśyonnidrasuraktapaṃkajalasadvaktre sunīlotpala- bhrājatphullavilocane hi yatayaścodyadravermaṇḍalam | bhitvā yānti samullasatsarasijaprodbhūtalokaṃ śive vedāntārthavicārasārahṛdayāśśrutvā gurorvaktrataḥ || 8 || tatvaṃśabdamasītyapīhaca mahāvākyārthatātparyata- śśabdabrahmaparāśca ye yadivarā gacchanti te brahmaṇā | muktā naiva nivartakā hi girije tanbrahmalokādume ye vai tvantimakālaśabdata iti mantreṇa karmandinaḥ || 9 || te vai sūryagatiṃ gatā api śive tenāturāḥ kṣīṇato vidyutpuñjasamāḥ patanti ca tato brāhmaṇyamāsādya te | kṛtvā cāśramamantimaṃ punarume vedāntaniṣṭhā guro- rvaktrābjacyutavākyato dvijāvarā nālīkajātāsano lokaṃprāpya vimuktaye ca satataṃ te cāpyupāsantyapi || 10 || ete cāgamasaṃgatāśca hi sadā yajvānamityāhutiṃ vaitāneṣu hutāhutībhiradhunā nītāśca te pūjitāḥ | vidyutpuñjasamaprabhābhirabhito hyehīti ca prārthitā- ścandrāsārakaraissadaiva nitarāṃ yāntyeva taddhāmataḥ || 11 || nityāgnihotravidhipūrṇamasādidarśacāndrāyaṇaiśca paśubhissucaturmasejyaiḥ | sautrāmaṇībhiratha ceṣṭisamūhajātaissomaistathaiva kaṭhakāgnicito dvijāgryāḥ || pṛ0 92) ekāhāhīnasatrairyajati ca satataṃ cāgnicetā dvijoyo yajvā cāruṇaketuto'pi nagaje yātyeva candrāṃśu tat || 13 || kiṃpākayajñagatibhissmṛtijātadharmaiḥ pāko bhavatyatitarāṃ sukṛtaiśca pākaiḥ | kiṃpākasevitajalena kimatra sāraḥ kiṃpāka eva phalato bhavatīti manye || ye rājasūyanarasarvagavāśvamedhairmedhādhipañca sakalādhipamādriyānāḥ | ye saptahotṛvidhiyājanato bhavāni sūryātivāhikagatiṃ sukṛtaiḥ prayānti || iṣṭāpūrtaṃ dharmityeva yo vai matpādābjadhyānapūjāvihīnaḥ | abhraṃ dhūmo rātrimāsārdhamāsairyāntyevānte dhāma somasya gauri || 16 || tapaśśraddhāyogairvividhabhavavarṇāśramaratā- stato naiṣkarmyeṇa prathitaguruvedāntaniratāḥ | tathaivāhnomāsāḥ puruṣamathavāmānavamume gatiṃ yāntassaurīṃ mama vividhapūjaiva hi narāḥ || 17 || candrādabhraṃ dhūmajālañca vāyuṃ vidyudvarṣaṃ coṣadhīnāṃ gaṇeṣu | jātāścānnaṃ pūruṣo yo'dyate yadreto bhūtvā straiṇagarbhe patanti || 18 || ye vai pāpāśśvātha caṇḍālasarpā bhūdārāṇāṃ yānti yonau tiraścām | ye vai puṇyā viprabāhūrujātāśśūdrāḥ puṇyāpuṇyagarbheṣu devi || 19 || iṣṭāpūrtavimohitā bahutarā anyārcanadhyānino nānyacchreya itīva mānasarasā bālāḥ punarmanyate | plavāścaite adṛḍhāssarvadharmā yajñāścaite tartumambe bhavābdhim || 20 || dīkṣābhistapasā vrataiśca niyamaiḥ kṛchraiśca dānaistathā yogairvā śrutipāṭhanaiśca paṭhanairiṣṭaiśca pūrtaiśśive | vedāntārthavicārananditamahākarmaṃdivaryaśśive varṇī cāpi gṛhī vanī ca satataṃ tatproktadharmādaraḥ || 21 || yatprāpnoti phalaṃ ca lokamakhilaṃ bhūyastato'pyuttamaṃ kailāsaṃ samavāpya matpadamahādhyāyena samprāpyate || 22 || pṛ0 93) makhamukhasukhasomajātadhārāṃ śikhiśikhavitatāṃ tathājyadhārām | lakhalakhitamukhāstathendralekhākhagapativāhayutākhuvāhayuktāḥ || 23 || śikhivāhāgrasarā vimānayuktāḥ paripītvā haribhirvimānavaryaiḥ | abhiyāntyadya vilokayāmbanākaṃ paripaśyāmalapaṅkajāsyanetre || 24 || surasaṅghairmuditaprapītasomā viharanti svagaṇaiśca nandanotthaiḥ | sumajālaiśca sucandanārdragātrā viharanti sma vimānavaryasaṃsthāḥ || 25 || ete yajvana eva kevalamume karmaikaniṣṭhāśśive santyaktānyavidhipradānitamahādānaikaniṣṭhāḥ pare | te vai candramasraṃ prayānti nagaje dhūmādimārgeṇa vai yātāyātadakarmajātamakhilaṃ [pātheyātmaka iti pāṭhāntaram |] bhuktvā patantyaṃtataḥ || 26 || rambhārambhopamorudvayagatasubhage bhekapṛṣṭhābhake te kumbhodyatkumbhikumbhopamaghanajaghanenāvṛtā nandaneṣu | tambimbopamasundarādhararasaṃ pītvātipīnāṅgakā- stadvakṣojavihārasārahṛdayāḥ paśyāmbike yajvanaḥ || 27 || etadyauvatamaṇḍalaṃ kacabharāsaṃsasaktasatketakaṃ bhartrāliṅganapānapīnamanasaṃ divyāṅgarāgāṃśukam | nānāratnavikāsitākhiladiśāṃ stomaprabhābhāsuraṃ yānairyāti sadā mudā pitṛvane bhartrāgnidagdhaṃ hi tat || 28 || gacchanti paśya muditāssuracāmaraughai- ssaṃvījitāssurasaśakrasado vimānaiḥ | gobhūmivastrānnasuvarṇakupyaraupyapradā dhānyamahīsuratnadāḥ || 29 || viprāgrahāravanaropaṇavāpikābhiḥ pānthān kharograkiraṇaiśśramabhārakhinnān | khinnānanāṅgān sukhaśītavātaiḥ kanyānnapānādisupādasevanaiḥ || 30 || viśrāmayanti kṣaṇamambike ye śālāsu te yānti śive'dya paśya || 31 || pṛ0 94) ete vīrabhaṭāssuśastranivahairbāṇairabhidyoditai- rdhārāsāraśareṣu ye sumukhataḥ prāṇāṃstyajanti priyān | te'mī maṇḍalamāśu saprabhamume tejomaṇerantarā yāntyevādbhutavikramārjitayaśassphītākhilāśātaṭāḥ || 32 || hīrākārasutārakākṛtisukhaṃ bhuktvendralokaṃ gatā bhraśyanti kramaśo'mareśvari punarnīre taṭe coṣadhau | paśyaitāntsudati prakṛṣṭavibhavopānte punargarbhagā- nevaṃ śīghrataraṃ taranti sukṛtairiṣṭaiśca pūrtairapi || 33 || yamabhaṭakṛtapāśabaddhahastā musalavidāritaraktagandhamastāḥ | sarabhasamupayānti cārtarāvairyamabhavanaṃ paripaśya pāpijālam || 34 || te vai kālamukhe dayārasahate santaptabhrāṣṭrasthitāḥ kumbhīpākamukhe śive kṛmiyutāpāre malānāṃ hrade | kṣārāpārasukardame vraṇakiṇairgātraistu sanmakṣibhiḥ kākairvṛścikadantaśūkanivahaiḥ khidyanti paśyāmbike || 35 || ete nārakiṇassadodararatā dāraiḥ parairmaithunā nānāpātakasaṃyutā gurujane śaive ca sandūṣakāḥ | stenāḥ pānthaharāḥ parānnaniratā durdyūtaduṣṭālayāḥ pāṣaṇḍā bhujayormahāyasavaraistaptaiśca cakrairyutāḥ || 36 || yeṣāṃ phālatalaṃ tripuṇṭrarahitaṃ ye rudrajāpyojjhitā ye liṅgārcanasādhanādivimukhā ye śambhunāmnojjhitāḥ | ye rudrākṣavidhāraṇe ca vimukhāḥ pañcākṣareṇojjhitā ye matkṣetranivāsahīnamanaso bhakteṣu sandūṣakāḥ || 37 || māṃ viśvādhikamīśvaraṃ trijagatāmādhārabhūtaṃ śivaṃ viṣṇubrahmamarudgaṇaissamamume paśyanti tānpaśya vai | ye vai pradoṣaparipūjanato vihīnā ye vā narā mama niveditabhuktivarjyāḥ || pṛ0 95) te'mīkālabhayaṃ prayānti narake duḥkhākulāḥ pātakā- kalpenāpi vimuktireva satataṃ nāstīti manye śive | śivālayavibhaṅgakāśśivavanādipuṣpāharā- śśivadruhajanārcakā mayi sadā vinindāratāḥ || 39 || teva yamamandirāntaranivāsalālābhujo bhavanti kṛmivaktrakā narakacitravaicitrake | ye rudrākṣavibhūṣaṇāssitalasadbhasmatripuṇṭrākṣakā mannaivedyasudhāśanāśśivamahādeveti nāmādarāḥ || 40 || malliṅgārcanatatparāśca satataṃ rudrārthapārīṇakā ye rudrāmalasatkathāsurasikāste madgaṇāśśaṅkari | bhasmatripuṇṭraśivajākṣadharāsteva hārā bhavāmbunidhitārakakarṇadhārāḥ || 41 || rudrādhyāyavicintanaikamatayaḥ pañcākṣare sādarā- stanmantraiśca śivābhiṣekaniratā liṃgārcane tatparāḥ | te hārā mama sammatāśca girije teṣāmiyaṃ vāsabhūḥ || 42 || śrutyuktācāradhārācaraṇaparikarāścāntarāyairvihīnā hīnācāravicāravarjitamanassvāntādarāśśāṅkarāḥ | pārāvārabhavograsāravirase tyaktādarāśśailaje te yānti prasabhaṃ mamālayamidaṃ nānye'dya satyaṃ bruve || 43 || kailāsācalarudramūrtaya ime candrārdhacūḍāśśive nīlendīvaralocanatrayayutāste nīlakaṇṭhāssadā | matpārśvaikagaṇā bhavanti girije te śāṅkarāssarvadā || 44 || skandaḥ– iti sarvagatīśśrutvā śaṃkarātparameśvarī | praṇamyāha mahādevī kailāsavaragopure || 45 || devyuvāca– asārasāraṃ pravadanti vedāsstriyaḥ prajānāṃ paśavo hiraṇyam | pṛ0 96) guṇatrayīmadhyagatā prarocanā guṇāni gatvā na bhajanti ke'pi || 46 || pravṛtyunmukhā bālakāḥ kāmayante sukhāpārabuddhyā mahāduḥkhajālam | yathā bhakṣyabuddhyā mahāpāśajālairgṛhītāstu matsyā jale dhīvaraiśca || 47 || kathaṃ tvatpadābjaṃ khaniṃ vai vimuktessamāyānti duḥkhākulādurmukhāste | yathā tvāṃ cidānandarūpañca satyamasatyaikalīlā bhavantyeva bālāḥ || 48 || śaśeśṛṃgavārtā yathā syādyathā vā tathā kūrmadugdhaṃ marau vā yathāpaḥ | tathā viśvagāḥ prārthayantīha kāmānmanomūlametanmano nāsti yatra || 49 || bhūmā tvaṃ girijāpatiśśivatarassomārdhadhārī haro vāmārdhākṛtiraprameyavibhavastvaṃ somadhāmānanaḥ | kāmāṃgārirakāmasaktahṛdayastvaṃ sāmacarmāmbara- stvāmaprāpya maheśa sāmaravatastoṣapradaṃ śaṃkaram || 50 || kāmānprārthayate vimūḍhahṛdayāsteṣāṃ śramaḥ kevalaṃ sāmāgomanato ramāpatilasannetrāṃghrirīśassadā | dhūmākāraghanasthito'si bhagavaṃstvaṃ vyomakeśassadā dhaumyāgnyārcitapādapadmayugalaścomāpatiśśaṃkaraḥ || 51 || kāmānme diśa gautamādimunibhirvedaisstuto'si prabho || 52 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe śivagaurīsaṃvāde prāṇigatinirūpaṇaṃ nāma ekaviṃśo'dhyāyaḥ || 21 || kailāsaliṃgavarṇanaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– kailāsātpūrvato bhāti niṣṭaptakanakaprabhaḥ | lakṣatrayāntaraṃ tasmādbhāti merussurālayaḥ || tadagravṛṣabhastambhe dhruvādyāstatpradakṣiṇe | kālacakrāntarā sarve bhramanti ca divāniśam || dhruvassaptarṣibhiścaiva rājñācātha triśaṃkunā | tadūrdhvaśailamaulisthāssmaraśāsanaśāsanāt || nānādrumalatopetaṃ ramyapakṣimṛgairyutam | sarastatrāsti vipulaṃ mānasākhyaṃ manoharam || 4 || pṛ0 97) utphullahemakahlārahemapaṅkajabhāsuram | tadagramaulau devānāṃ brahmaviṣṇuharātmanām || 5 || dikpālānāñca sarveṣāṃ gandharvāvasathāḥ kṛtāḥ | satyaloko brahmaṇaśca vaikuṇṭho vaiṣṇavaṃ puram || aṃśonatrīṇi rudrasya purāṇi kramaśo mune | tādṛśaḥ kanakākāraḥ paryante varṣabhūṣitaḥ || kumudākāravadbhāti bhūmeḥ paryantasāgaraiḥ | ratnasālavanaṃ tasya merormūrdhni suvistaram || tatrāsti gopuraṃ śambhormaṇimāṇikyabhūṣitam | kadācicchrīmahādevo devyā viharati svayam || 9 || śapto'sti devadevena tatprānto bhūdharasya hi | yo vātra kaścitpraviśetsabhavet strīvarākṛtiḥ || vṛṣastambhanibho meruḥ kailāsasyāsya sattama | tasmindevyā vasañchambhuḥ pārvatyā rudrakairvṛtaḥ || devyāssakhībhirabhito divyasihmāsane sthitaḥ | kadāciddevasaṅghānāṃ purāṇikramaśaśśivaḥ || merumaulau mahāliṅgamaurvīśākhyaṃ manoharam | tadgopuramahāsaudha rājatkanakavedikam || tatra sampūjayantyeva brahmaviṣṇumaheśvarāḥ | talliṅgaṃ bilvapatraiśca hemapaṅkajakairapi || 14 || dhūpairdīpaiśca te devā naivedyaiśca manoharaiḥ | pradakṣiṇapraṇāmādyaisstuvanti ca surāsurāḥ || devāḥ– kundāmandamarandasaubhagamahāmandārasanmālikā- lolottuṅgataraṅgaraṅgitamahāgaṅgāmbujotkairavam | parvānanditaśarvarīramaṇatottuṅgāṅgamauliṃ śivaṃ dhyāyāmo'dya mahāghasaṃsṛtibhavaṃ duḥkhaṃ vihāyādarāt || 16 || āraktasundarataraiḥ kuruvindabṛndaraktāravindamakarandaparāgamaulim | bṛndāravanditapadāmburuhaṃ maheśaṃ sundopasundavaradaṃ jagadādikandam || 17 || mūrdhorddhaṃ madhupālijhaṅkṛtiyutaṃ cañcajjaṭānirjharaṃ śailānnirjharasāriṇīva bhavato dṛṣṭirbhavāmbhojharī | udyadrāgamalīmasāñjhaṭiti no nojjhanti pādau hṛdi te dhanyāssajalañjhalau sa bhagavānbhūyācchriyai sarvaśaḥ || 18 || sūtaḥ– evaṃ stuvanti te devā merumaulisthitaṃ śivam | gandharvāpsarasassiddhā munayo vītakalmaṣāḥ || pṛ0 98) kailāse'tra mahādevassannidhatte sadaiva hi | devyā maṇimaye saudhe viharatyeṣa śaṅkaraḥ || tadvihāraṃ śṛṇuṣvādya sarvapāpavināśanam | nānācitravicitrāśca krīḍāstāḥ parameśituḥ || devyā saha suraśreṣṭhāḥ kena vā varṇyate hi tāḥ || 22 || rudrāṇyo navayauvanoccalakucāstāssomadhāmnā nibhā ratnotthāmalakāntibhūṣitatanūvalyaḥ prabhābhāsurāḥ | sambaddhastanacelakeśavalayāssevādhikārādarā rājante kaladhautasānuśikhahe līlājhaṇannūpurāḥ || 23 || udyatkāvyanibhācchacampakamahānāsālasanmauktikā- stārākārasuhīrahāravalayaistāstatra vidyullatāḥ | rudrāścāpi maheśvaraṃ trijagatāmādhārabhūtaṃ haraṃ tattatkālasusevanairanupamaiśśrāntiṃ vihāyādarāt || 24 || snānodyanmaṇisundaraiśca kalaśaissraggandhadhūpārpaṇai- rdīpaiḥ keśasudhūpanaiḥ parikaraiḥ paryaṅkaviśrāṇanaiḥ | chatraiścāmaravījanaiḥ prapadakairādarśatāmbūlakai- rvīṇābhiḥ paṭavāsakhaṅgasukaraissevanti śarvaṃ śivām || 25 || rudrāṇyo navakoṭayaśca taruṇā rudrāśca koṭyo daśa bhairavyo'tha digambarāśca satataṃ koṭībhiranvāsate | yoginyo'tha trikoṭayaśca paritaste ḍākinīkoṭayo rohiṇyā sahitendudhāmavadanāssevanti śambhuṃ śivām || 26 || kailāse navaśaktiratnavilasatpīṭhe mahātatvavā- gjātenaikakakoṭivistarayute śrīcakramadhyaṅgate | bindau candradineśakoṭiyugale mañce catuṣpīṭhake pañcabrahmamaye vayaṃ girijayā sārdhaṃ hṛdādadhmahe || 27 || śaśiprasṛmaraiḥ karaissitasitāyamāno giriḥ prabhātatasudhāmbudheścalataraṅgahastotthayā | pṛ0 99) samuccalitanaukayā sakalaratnasaṃkḷptayā sudhāṃśuśakalālako viharati sphuṭaṃ so'mbayā || 28 || svacchādripāradamahākaladhautaśailasānuprabhāsamadhikonnatapāṇḍarāṅgam | cañcadviṣāṇamukuṭītaṭalambamānasaccāmaraughaparivījitakarṇatālam || 29 || kāntyā svayā parimuṣantamivodyatāṃśumukṣāṇamadritanayāpatirakṣiphālaḥ | āruhya yāti nagarājasutāsahāyaḥ || 30 || ukṣādhastalapakṣati pracalito devasya pādāmbuje svaskandhe maṇipādukottamalasatsānandanāmā gaṇaḥ | pāhīśeti vadañchiva mahādeva prabho māṃ sadā tārānāthakalādhara śrutiśiraḥkoṭīrapālīgata || 31 || kailāsamaulidhavalottamaśṛṅgasaṃsthaliṅgāvaliṃ samabhivīkṣya mahoruharṣaḥ | paśyeti tāmagasutāṃ pravadatyabhīkṣṇaṃ tryakṣo'kṣatākṣamanasā paricintanīyaḥ || sauvarṇaratnakhacitairmaṇijālakḷptaiścakre mahonnatatale śaśidhāmakumbham | devyā rathaṃ rathapatiḥ prathito hi devairāruhya yāti nagamaulimaho dvijendrāḥ || nānāratnayutaprabhātatitataṃ muktācchagucchānvitaṃ pālīpālimarālarājanikarairmuktāvitānairyutam | bhrājaddivyapatākacāmarayutaṃ chatrairapārairyuta- ñcāruhyākhilaśailarājasutayā divyaṃ vimānaṃ haraḥ || 34 || kailāse navamaulipāliṣu sadā paśyanprayātīśvaro devādīnakhilānvilokayati vai tallokalokānapi | brahmāṇḍāntikatassphuratsurataṭinyāṭopamauliśśivo viśvaṃ citramapāracitrakayutaṃ yukto'nbayā kevalam || 35 || īśvaraḥ– suratarucitabhogajālatarṣāssuratarucitadevapuṇyavārbhiḥ | sarabhasamapayānti karmadevā girije paśya mahāvimānavaryāḥ || 36 || pṛ0 100) devastrīkarakaṅkaṇollasamaṇisphāraprabhābhāsurā devodyānanikuñjasīmasubhagaissraggandhavātairapi | tatratyācchasudhāsudhādhararasāsvādodanāḥ kevalaṃ te devāssaha bhogabhāgyanikaraiḥ puṣṇanti paśyāmbike || 37 || viṣṇubrahmamarudgaṇaissamamume māṃ paśyate yo'dhamo lālājālamukheṣu pūyakṛmijāpāre malābdhau sthitaḥ | śastrodyadvipināgragātrakavaceṣvākalpaviṣṭāśanā- stiṣṭhantyeva kaniṣṭhaniṣṭhuravacoduṣṭaḥ kaśātāḍitaḥ || 38 || dṛṣṭaḥ kaṣṭajabhogabhāgyaphalabhāṅmannindanādadrije || paśya nārakagaṇaṃ bahuduḥkhitaṃ liṅgamaṅgaladadarśanojjhitam | kumbhatailapacanena supakvaṃ bhakṣyavannigirate yama enam || 39 || rudrākṣakaṇṭhavarakarṇamahoruhārāḥ koṭīrakaṅkaṇakaśobhitabāhudaṇḍāḥ || 40 || pradoṣaliṅgārcanaliṅgadhāmasandarśanānanditavṛttayo ye | yāntyeva kailāsavaraṃ mamālayaṃ teva hārā mama sammatāśśive || 41 || kailāsācalamaulisaṃsthitamahāliṅgālayeṣūdyatā bhrāntiṃ te janayanti ratnakalaśā nānārkasomāiva | atratyāmalaliṅgamaulijajaṭācūḍendugaṅgādayo dyotacchailaśikhāvirājitaśikhākāro'dya śailo mama || 42 || paśyādrije girivarodyataliṅgasaṅghaṃ sampūjitañca vilasannavabilvapatraiḥ | tatraiva gāṅgajapayojavaratnamīlanmaulisthacandrajakarairvikacotpalābham || 43 || gaṇakarasampuṭotthaśaṅkhanādairmadhurairmaddalaḍiṇḍimotthanādaiḥ | śivaliṅgāgragatā gaṇā virejurmama śailo'pi sadaiva ghoṣayuktaḥ || 44 || kailāso'pyayamadrirājatanaye malliṅgamaulissadā jāto mandaradānataśca sumahattenāpi taptantapaḥ | pṛ0 101) tattādṛṅnasurādisaṅghanikaraistaptaṃ munīnāṃ gaṇai- śśaivendrairmama sadgaṇairapi śive tasmindayā me parā || 45 || ityambāvadanaṃ nirīkṣya bhagavānāha pramodāspadaṃ kailāsasya guṇaughavarṇanamaho devyāḥ puraśśaṅkaraḥ | ramyaṃ tatra mamālayaṃ karivarāsyasyāpi vakṣye mudā tasyāpyadbhutamīśvarasya samukhe saṃsthāpya dharmyasya hi || 46 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe śivagaurīsaṃvāde kailāsaliṃgavarṇanannāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ || 22 || kailāsavarṇane skandakṛtastutirnāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– śṛṇudhvaṃ brahmaviṣṇvādyā jaigīṣavya gaṇottamāḥ | tatrāntare'sti prākāro gomedamaṇikalpitaḥ || 1 || gomedagopuraścaiva caturdikṣu virājitaḥ | caturdikṣu gopurāṇi lakṣamānena sattamāḥ || vedikāpaṭṭikābhiśca toraṇālaṅkṛtāni hi | rājatkumbhapatākāgrairvṛṣabhaistanmaṇiprabhaiḥ || rudrāvatāraracitairgavākṣaissphāṭikairapi | kumudairvyālipīṭhaiśca daivagoṣṭha yutānyapi || 4 || maṇṭapāvalisaṃkḷptaissahasrāyutaśo gaṇaiḥ | maṇikāñcanacitraiśca muktāvitatatoraṇaiḥ || 5 || sarobhissāgarākārai ratnasopānamaṇḍitaiḥ | tatprāntamaṇṭapavaraissahasrastambhaśobhitaiḥ || saromadhyamaṇibhrājanmaṇṭapairucchitairapi | tatrāntare tu prākāre gopurāntaradakṣiṇe || tatra matsadanaṃ divyaṃ nānāratnacitaṃ śubham | lakṣastambhayutaṃ saudhaṃ navaratnāgraśṛṅgakam || tatsālabhañjikāniryadratnakāntivibhāsitam | tataḥ [tamasstomatiraskārīti pāṭhāntaram |] paścādaṃśumadbhirmaṇibhiḥ kṛtaśekharam || gavākṣitaṃ vicitraiśca navaratnaprabhādhikam | harinmaṇikṛtaiścaiva mayūravarakukkuṭaiḥ || 10 || śobhitairmaṇṭapāgraiśca varaprāsādatoraṇaiḥ | prākāraissundaratarairgopurāvalibhāsuraiḥ || 11 || maṇidvārakavāṭaiśca śātakumbhaśalākakaiḥ | dhūpāmodayutāpāraramyoddāmasugandhitam || 12 || pṛ0 102) maṇidīpaprabhābhāsirañjitākhiladiktaṭam | tatra divyasumāmodi vanaṃ caitrarathādhikam || maṇyālavālakalitaratnaveditviṣātatam | nānādevadrumāpāravallīgucchavirājitam || 14 || kaumārannāma tatrāsti saraścotphullapaṅkajam | maṇisopānapālībhistatprāntamaṇimaṇṭapaiḥ || krīḍāmṛgaiśśukaiścāpi maṇipañjaraśārikaiḥ | tatra tatsaudhamadhyasthaṃ mama saudhavarāśrayam || sihmāsanaṃ ratnakḷptaṃ pañcayojanavistṛtam | tatrāhaṃ sevito vīrairnavalakṣairudāyudhaiḥ || 17 || sihmasaṃhananairvīraiḥ kaumārairudyadāyudhaiḥ | mattadvipakarākārabāhubhiśśaktisaṃyutaiḥ || 18 || vīrabāhuprabhṛtibhiḥ puṣpavastrāṅgalepanaiḥ | chatracāmarahastaiścāpyāse'haṃ sevitastadā || 19 || mahārhavasanopeto navaratnavibhūṣaṇaḥ | ṣaḍvaktramukuṭodbhāsi ratnakuṇḍalakāṅgadaḥ || 20 || ratnāṅgulīyavilasattalāṅgulipadāmbujaḥ | maṇimāṇikyamañjīraraṇannūpuramekhalaḥ || 21 || devavalyā senayā cāpīndrādyairapi sevitaḥ | ṣaḍbhiśca vadanairdevaṃ stuvandvādaśalocanaiḥ || paśyanliṅgaṃ hi kailāse kaumāreśvaramīśvaram | hīrasāramahādhārāprākāre dakṣiṇe sthitaḥ || tannīlagopurottuṅganīladhārātatā diśaḥ | rudrāvatārakrīḍāditalaśobhaikabhāsuram || 24 || rājallalāmavṛṣabhaṃ śambhoḥ kailāsagopuram | pañcalakṣapramāṇena kalpitaṃ vistarāyatam || dakṣiṇe gopuraprānte śambhoḥ prākāramadhyame | tatkaumārapuraṃme'dya nānāsaudhavirājitam || kaumārairmadgaṇaśreṣṭhairmayā ca paripālitam | tatra matpuramadhyasthaṃ kaumāreśasya gopuram || navaratnaprabhābhāsvatprākārāṭṭālasundaram | garbhāgāramahākāntidhagaddhagitadiṅmukham || maṇikumbhodyataśikhāvalīḍhagaganāṅkaṇam | mameṣṭaliṅgantatraiva devadevasya śūlinaḥ || trikālaṃ tatra talliṅgaṃ pūjayāmi gaṇairvṛtaḥ | dhūpairdīpaiśca naivedyaiḥ pañcāmṛtaniṣecanaiḥ || vīṇāveṇumṛdaṅgādiśaṅkhakāhalanisvanaiḥ | madhuroddāmagītaiśca kaumārīṇāñca nartanaiḥ || hāvabhāvamanohāritauryatrikamanoharaiḥ | ṣaḍvaktraphālakalitatripuṇṭratilakojvalaḥ || 32 || bhasmarudrākṣavalayasarāvalivibhūṣitaḥ | ṣaḍvaktrapaṅkajasyandisudhāsamamahārasaiḥ || 33 || staumi stotravaraiśśambhuṃ tatstutiṃ ṇuśṛ sattama || 34 || chadmasvargavinutāgamavarya karkāryāgamadūrvayārcita | merumaurvikṛtadarvihastaka pāhi māṃ bhava maheśa sarvaga || 35 || vikramākramitalokacaṅkrama pādamūlamapi no trivikrama | pṛ0 103) prāptakūpasadanaḥ kimu bhekassāgarottaraṇahetave hara || 36 || svarṇavarṇakṛtalocana karṇāpārahāraka mahārṇavasaṃstha | varṇitāgama aparṇayārcita parṇapatrarathapūjyapadābja || 37 || karṇakuṇḍalakṛtāhivareśa pārayārṇavabhavaṃ sukarṇadhāraka | gandhabandhumadhupāvalibhāsvadrājarājaśakalāmalamaule || 38 || devalokataṭinīgatapullairnīlakairavakulaikasupūjya | vāhājihvātisaṅkhyākṛtanayanayugaṃ talpasaṅkhyāpi tādṛ- gdaśayugalalalāmaṃ devamandārasālam || 39 || kaumāra śaṅkaragirāṃ manaso'tidūra karpūragaura suśarīradhṛtoragendra | mārāpahāra puravargaharāvyayeśa viśveśvarāva dayayā tava bālamiṣṭam || 40 || itthaṃ ṣaḍvadanaisstaumi kaumāreśaṃ maheśvaram | madgaṇairnavalakṣaiśca tatkaumārapurasthitaḥ || 41 || gopuraṃ nīlamaṇibhiḥ prākāraṃ tacca kalpitam | tatkailāsaṃ maheśasya śaktihastairudāyudhaiḥ || rakṣāmi sarvadā vipra śāsanāccandramaulinaḥ || 43 || tannīlasāraparikalpitagopurodyatkumbhāvalīvitatahemapatākajālam | śakropalākalitagovṛṣabhālirājatprākārasaudhavihitorumaṇīndraliṅgam || 44 || sampūjayan gaṇavarairbhagaṇeśamauliṃ kailāsaparvatavare nivasāmi vipra || 45 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsavarṇane skandakṛtastutirnāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ || 23 || kailāsavarṇane gaṇeśakṛtastutirnāma caturviṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– paścādbhāge harijyotiharinmaṇivirājitam | pañcalakṣapramāṇena prākāraṃ maṇigopuram || mahāmarakataiḥ kḷptagavākṣāvalibhiryutam | aṣṭāśīti sahasrāṇi yojanaiḥ parikalpitam || paścādbhāge tu tadyoti harinmaṇinibhā diśaḥ | tatra gārutmatamaṇīkḷptamaṇṭapaśobhitam || pṛ0 104) udyadindukarasvacchaniryajjharibhirāvṛtam | tatrācchasphaṭikoddāmasihmāsanaśatairvṛtam || dhūpadīpādibahulaṃ nānāsumavanāvṛtam | maṇimāṇikyakhacitamaṇṭape svāstṛtāsane || 5 || tasmiṃstiṣṭhati viśveśassvagaṇairarcitāṅghrikaḥ | saptalakṣagaṇendraiśca vighnādrikuliśo mahān || nānāratnacitānekabhūṣaṇaiḥ pariśobhitaḥ | sindhūravilasatphālo mahāsindhūravaktrakaḥ || māṇikyamukuṭodbhāsiphālacandravirājitaḥ | śuṇḍādaṇḍamahoccaṇḍabṛhmitānanditāmbaraḥ || kumbhāntaralalanmuktāgucchasacchāyitāsyakaḥ | karṇapatramaṇibhrājaccalatkarṇayugachaviḥ || dantāvalimahāratnadantaveṣṭanasundaraḥ | tadadhastāllalanmuktāmaṇipatravirājitaḥ || 10 || sitabhasmatripuṇṭrāṅkakumbhamadhyavirājitaḥ | sindhūratilakotphullavadanānandaśobhitaḥ || muktāgumphitakarṇāgravījitoḍḍīnaṣaṭpadaḥ | sravatkaṭataṭodbhāsi madagandhitadiktaṭaḥ || śivapādāmbujadhyānānandonmīlitalocanaḥ | gaṇasandarśanānandasadonmīlitalocanaḥ || mahānāganibaddhorupiṭharodarasaṃyutaḥ | phullapadmāmalapadassurāsuragaṇānataḥ || 14 || pāśāṅkuśaradadyotimodakāsaktasatkaraḥ | ratnāṅgadaiśca keyūrairbhrājatkarikaraprabhaḥ || 15 || pādakḷptaraṇatsiñjadratnamañjīraśobhitaḥ | divyāṅgarāgasubhago maṇihārāmbarāvṛtaḥ || 16 || pārśvadvayavirājacchrīsiddhibuddhivirājitaḥ | sarvābharaṇabhūṣābhyāṃ sevitaḥ pārśvayordvayoḥ || gaṇendraiśchatradaṇḍodyanmaṇicāmarasatkaraiḥ | sevitaśśrīgaṇeśānastasminkailāsamaṇṭape || calaccāmaravātaiśca calatkarṇāgracāmarāḥ | tādṛśā gaṇapāstatra pāśāṅkuśadharāstathā || 19 || mahābalā mahotsāhāḥ kuṭhāravarapāṇayaḥ | sindhūrāruṇaphālāgrāstripuṇṭrapariśobhitāḥ || rakṣanti te gaṇāstatra prākāraṃ tacca gopuram | saptalakṣāmitabalā gaṇeśā gaṇapāstathā || tatraiva devadevasya śāsanāccandramaulinaḥ | gaṇeśo'pi sadā dhyāyan gaṇeśeśvarapūjakaḥ || tatreṣṭaliṅgaṃ tasyaiva varaprākāragopuram | navaratnacitandivyaṃ maṇistambhacitāntaram || gaṇeśvarākhyaṃ talliṅgaṃ maṇidhāmagataṃ tathā | prodyatkumbhapatākāgrapavanādhūtasāñcalam || svapuṣkaradhṛtottuṅgakumbhapañcāmṛtairapi | sudhādhārābhirāsicya candanālepisundaram || phaṇāmaṇimahāmauliratnābharaṇaśobhitam | so'dyasampūjayatyeva bilvamandāracampakaiḥ || dūrvābhiḥ kamalairīśaṃ dhūpairdīpairmanoharaiḥ | naivedyairvividhaiścaiva tāmbūlaiśchatracāmaraiḥ || 27 || gānairnṛtyairmṛdaṅgābjakāhalānāñca nisvanaiḥ | bhasmarudrākṣasampannasstauti devaṃ maheśvaram || pṛ0 105) gaṇeśaḥ– gaṇeśa triguṇātīta bhagaṇādhīśamastaka | garjanmeghagaṇodbhūtataṭidgaṇajaṭāmala || 29 || vyomakeśa bhagavan śrutimaulistomasāmavinitākhilasoma | bhūmabhaumamahimāgamakāma dhūmadhāmabahaladyutikaṇṭha || 30 || kṣayadvīramārāpahārādya śambho vīra dhīra suraśekharapāda | ghorāndhakāsuranibarhaṇa kālakāla krūrāntara tripuragarvaharāvyayeśa || 31 || daharagahanaśekharo'si śambho niravadyākhilalokasaukhya bhūman | triguṇagatividūra darśitādya prakaṭitavedavacobhirīḍyapāda || 32 || kare kuraṅgaṃ svakapardagaṅgaṃ hāre bhujaṅgaṃ yamihṛtsusaṅgam | bālākṛtāṅgaṃ sitabhasmasaṅgamanaṅgamātaṅgaharaṃ bhajāmi || 33 || skandaḥ– iti stauti sadā śambhuṃ kailāseśagaṇeśvaraḥ | gaṇanātho gaṇavṛtassadāśivagaṇāgraṇīḥ || tatpāti gopuraṃ śambhormaṇiprākāramapyasau | svakīyairgaṇapaissārdhaṃ candracūḍasyaśāsanāt || harinmaṇikṛtaṃ varaṃ haritagopuraṃ paścime virājitatalāṅkaṇairvṛṣalalāmaśṛṅgaprabhaiḥ | garunmaṇivaraprabhaṃ vitataratnasaudhottamaṃ varapravarasundaraprakaṭavapraprākārakam || 36 || svabāhubalamāśrito dviradavaktrajaissadgaṇaiḥ prapāti [prayātīti pāṭhāntaram |] gaṇanāyakaśśivapadābjasaṃsevakaḥ || 37 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsavarṇane gaṇeśakṛtastutirnāma caturviṃśo'dhyāyaḥ || 24 || pṛ0 106) kailāsavarṇane vṛṣastutirnāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– kailāsāntarataḥ prācyāṃ puṣparāgavinirmitam | pañcalakṣapramāṇena prākāravaragopuram || udyadbhānuśatādhikyacākacakyamanoharam | puṣparāgamaṇiprodyadvṛṣabhaissamadhiṣṭhitam || prākāraṃ lakṣamānena manasā śūlinā kṛtam | rudrāvatāracaritairvedikāpaṭṭikānvitam || rājadvṛṣabhakumbhāgradodhūyitapatākakam | puṣparāgamaṇijyotitiraskṛtaśaśidyuti || 4 || tatraivāntarmahāratnagarbhamaṇṭapamuttamam | stambhaiśca daśasāhasraissamunnatimanoharam || 5 || śikhābhirmaṇikḷptābhirvalibhiścumbitāmbaram | nānāratnamahāvedipīṭhavidrumaputrikaiḥ || śobhitaṃ ratnagucchāccha mālālambitapīṭhakam | tatra sihmāsane divye navaratnagaṇaiścite || dhūpadīpādibahule muktāmālāpariṣkṛte | vitānadyotidikcakre nānārudragaṇairyute || 8 || ṣaṣṭisāhasrasaṅkhyākairahimanyubhiruddhate | tripuṇṭravilasatphālai rudrākṣavarabhūṣaṇaiḥ || 9 || triśūlodyatkaraiśśubhrairheticāpaśarāvṛtaiḥ | jaṭātaṭanibaddhenduśekharairindusaprabhaiḥ || 10 || samantātsevito nityaṃ vṛṣo dharmākṛtirmahān | dharmādhāramahāpādo yuganābhorupādakaḥ || sandhyāṃśasukhuroddāmavarṇāśramakṛtāṅghrikaḥ | maṇimañjīraninadanānādharmaikaśabdavān || caturvedopavedodyadvedāntimatadantakaḥ | purāṇanyāyamīmāṃsādvayatantrorughaṇṭakaḥ || 13 || pūrvasiddhāntarāddhāntatatvaśabdaghaṇāghaṇaḥ | graiveyaśobhitodāraghaṇṭākalitakandharaḥ || kailāso jaṅgama iva śṛṅgadvayavibhūṣitaḥ | sudhāmaṇḍalajottuṅgasupāṇḍaramahāchaviḥ || 15 || saṃsthito devadevasya sannidhau nandikeśvaraḥ | pañcalakṣapramāṇena gaṇaiḥ [gātrairiti pāṭhāntaram |] karpūrasannibhaiḥ || 16 || udyatsudhāṃśupūrṇāṅgo lakṣayojanapṛṣṭabhūḥ | kakudā daśasāhasrayojanonnatavṛttayā || 17 || mukhena triṃśatsāhasraṃ netrayordvisahasrakam | karṇayoḥ pañcasāhasraṃ viṣāṇe ca sahasrakam || 18 || nāsāvivaramuktācchanāsāpañcasahasrakam | sahasrayojanāyāmalelihānāgrajihvakam || 19 || paśyannanimiṣeṇaiva locanābhyāṃ maheśvaram | svapṛṣṭāstṛtaratnācchapalyaṅkālambimauktikam || svanāsāvivarotthānavātoddhūta mahāgirim | tadvātoddhūtavelāśca codyatodyattaraṅgakāḥ || pṛ0 107) samudrāssaritaścaiva taccalatkhuradāritā | bhūrbhāti kampitā śailaissāgaraiśca vilolitā || śṛṅgakoṭimaṇibhrājimukuṭena virājitam | karṇālambiśaśijyotidhavalālambicāmaram || pañcāśallakṣamānena padaiḥ khuravarairyutam | daśasāhasravistārairindranīlamaṇiprabhaiḥ || 24 || khurāghṛṣṭagirivrātaṃ nādamoditakandaram | sāsnayā lambitāsvacchapañcasāhasrayojanam || humphāravamahābhīta trailokyatalavāsinam | kāmadhenugaṇaiścaiva koṭibhiḥ paritovṛtam || śaraccandraprabhābhāsvadgirimaulividāraṇam | lambinā vṛṣaṇenāpi śatayojanakena ca || vālena triṃśatsāhasrayojanena vilambinā | cāmarāgramahākeśapucchabhāreṇa śobhitaḥ || muktāmāṇikyajālaiśca protthitena maṇiprabhaḥ | tatrāsti gopuraṃ śambhordhāmatatra vṛṣeśituḥ || prākārarājadvṛṣabhaṃ tasyeṣṭaṃ liṅgamaiśvaram | kāmadhenūdhasodbhūtaiḥ payobhirabhiṣicya ca || 30 || gandhairbilvaiśca mandāraiḥ paṅkajairdhūpadīpakaiḥ | naivedyaiḥ pāyasāpūpatāmbūlachatracāmaraiḥ || 31 || sampūjyastautidharmeśaṃ bhasmarudrākṣabhūṣitaiḥ | muktātripuṇṭraphālāṅko śaśidhṛkchṛṅgayordvayoḥ || 32 || paśyantsaṃstauti hṛṣṭātmā nādakīlitadiktaṭaḥ || 33 || dharmaḥ– dakṣapakṣakṛtaśikṣa mahokṣodvāhitākṣitilakāsuravīkṣa | kukṣigākhilajagadgatadhākṣiḥ pakṣivāhasutakāyavilakṣam || 34 || bhūmimaṇḍalatalātigamūlaṃ kolarūpahariṇā na viloki | abjajāṇḍajagatī vivadete pādamaulikalane tava śambho || 35 || sindhūniṣaṅgaṃ vṛṣabhaṃ turaṅgaṃ mahāṅgacarmāmbaramudyatāṅgam | indūttamāṅgaṃ haraye rathāṅgaṃ bhūte mahokṣāṅgagataṃ hṛdakṣagam || 36 || skandaḥ– itthaṃ stauti mahādevaṃ dharmo vṛṣavapurdharaḥ | sa eva dharmo deveśaṃ vahatyatyantabhāsuraḥ || 37 || prācyāṃ tadgopuravaraṃ prākāragaṇapairvṛtaḥ | pāti taddevadevasya smarahantuśca śāsanāt || 38 || śrīmatkailāsaśṛṅge śivavaragaṇapaissindhurāsyānugaiśca kaumārairgaṇapairvṛṣendragaṇapai rudraissamantādvṛtam | pṛ0 108) nikhilajagadadhīndrairviṣṇunā devasaṅghaiśśrutigaṇamunivaryaiścintituṃ cākṣamantat || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsavarṇane vṛṣastutirnāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ || 25 || kailāsavarṇane devīprastāvavarṇanaṃ nāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– taduttare'sti prākāro vaiḍūryamaṇirañjitaḥ | vaiḍūryānantasūtraiśca pītāstatrasthadiktaṭāḥ || tatra gopuramuttuṅgaṃ vaiḍūryamaṇiśobhitam | āpīṭhaśikharaprotarudracāritraśobhitam || 2 || pañcalakṣapramāṇena mahāvaiḍūryasadvṛṣam | paṭṭikādevakoṣṭhaiśca kāpotaiḥ pālipālikaiḥ || 3 || maṇikumbhollasacchubhraṃ tattu pañcaśatāñcitam | navalakṣaṃ rudragaṇāśśambhorudyatarāstrakāḥ [udyataśastrakāḥ iti pāṭhāntaram |] || 4 || tripuṇṭravilasatphālāḥ kapardadhṛtacandrakāḥ | mattamātaṅgasaṅkāśā yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ || rakṣanti paritastacca prākāraṃ varagopuram | tasyāntare hi sumahannānāmaṇigaṇāñcitam || devyāstu bhavanaṃ śrīmatsaudhapaṃktivibhūṣitam | ramyamāṇikyakhacitastambhāpārasahasrakaiḥ || hīrasāramahādhāraiḥ puṣyarāgāṅganīlakaiḥ | vaiḍūryakaiśca gomedairmuktāvidrumakalpitaiḥ || 8 || puṣparāgamaṇīkḷptairgomedavalabhīyutaiḥ | harinmaṇivarodbhūtairmuktāmaṇisarojvalaiḥ || 9 || supravālalatāstambhaiḥ kuruvindoruvedikaiḥ | tatra prākāramastyekaṃ candrakāntaśilānvitam || 10 || viṃśatsahasramānena yojanena prakalpitam | caturdvāraparīkḷptamahāgopuravedikaiḥ || 11 || ratnahīrakagomedapuṣparāgavinirmitaiḥ | bālaprabhākarākārairmaṇiśṛṅgavirājitaiḥ || 12 || devīkrīḍārasaissihmaiḥ [śṛṃgairiti pāṭhāntaram |] paryantāvaliśobhitaiḥ | śaraccandrasamākāraissphaṭikottamarañjitaiḥ || 13 || vikṛtāsyalalajjihvaissaṭāśobhitakandharaiḥ | tatrāntarbhavanaṃ devyā daśasāhasrakalpitam || 14 || yojanānāñca parito navaratnavicitritam | udyadindukaraprakhyaṃ nānāśilpaikasundaram || 15 || tatra devyā mahāpīṭhaṃ koṭibhāskarasannibham | hīratārāgaṇākāraprabhāvalivirājitam || 16 || navaratnamahāsaudhamadhyagā śrīmaheśvarī | kamalāmodabahulaparyantasarasojvalā || 17 || pṛ0 109) saudhamadhyamaṇīkḷptasihmāsanavarāśrayā | harinmaṇimahāmañcadarāndolitavigrahā [dolāndolitavigraheti pāṭhāntaram |] || 18 || hallīsallāsyalalitayoginīgaṇasevitā | kadācitsā mahādevī pravālavarapīṭhagā || 19 || pravālavarapīṭhastharatnapīṭhavarāśrayā | māṇikyasaudhamadhyasthā bhūṣitā cārubhūṣaṇaiḥ || 20 || kadācitpuṣparāgottha saudhamadhyaikavāsinī | nīlakantukabhūtāccharavisomajakantukā [līlākutukabhūtāccha iti pāṭhāntaram |]|| 21 || hananācca tayorūrdhvādhogataissatataṃ dvija | udeti sūryaścandraścāpyastametyapyudetyapi || 22 || karatālena devyāstu tasmintsaudhavarāgrataḥ | ratnasaudhataloddāmajālakāntarasañcarā || 23 || sudhākarakarāsphāraprāsādavarakautukā | puṣpavāṭīparivṛtaratnasaudhavarāśrayā || 24 || kumārāgāramadhyasthā kadācidvaradā śivā | puṣpamañcakamadhyasthā puṣparāgagṛhāntare || 25 || ratnavīṭīkarā bhāsvadratnakaṅkaṇabhūṣitā | kadambavanamadhyasthahīrasaudhavarāśrayā || 26 || līlālālitaratnācchakīravīrakarā śivā | śārikāvyaktakagirā tuṣṭā nīlajasaudhagā || 27 || sudīpitamahānīlakabarabhrāntimastakā | varabhūṣaṇabhūṣāḍhyā raṇacchiñjānapādukā || 28 || ratnapātrasthitānekaphalālokanatatparā | puṣpagucchamahāhārāpyāpīḍāmodahastakā || 29 || sudhāmukharitāmoda ratnapātrakarā kvacit | mukuṭoddāmacandrāṃśuraśmisārālakā śivā || 30 || suratnakantukāsrāvikeśapāśā manoharā | yoginīdarśitānekaratnādarśavilokinī || 31 || candrakāntaśilājālasaudhamadhyanivāsinī | nayanāñjanakākḷptaratnabhrājacchalākikā || 32 || karamudrāviniryacchrīrnakhakāñcitamudrikā | hīrabhrājitalā raktachavikā padabhāsurā || 33 || nīlaveṇīcitānekaratnasevantikātatiḥ | mahārhahemakhacitavasanāñcalamauktikā || 34 || paridhatte'mśukaṃ devī maṇibhrājigṛhāntaram | dhūpadhūmapariṣkāragandhabandhaikasundaram || 35 || maṇiharmyāntare pīṭhe sumanogucchabhāsure | ratnāṃśudīpakoddāmaprabhābhāsitadiktaṭe || 36 || saṃsthitā darśitānekarudrāṇīvadanāmbuje | sucandanadravāsāravarāṅkitatanuchaviḥ || 37 || suramandārapunnāgaketakodbhāsiśekharā | campakāśokadamanośīrakaṇṭasupāṭalaiḥ || 38 || mallikāmālatījātidhammillabharaśobhitā | kastūrīcandragandhāktapaṭavāsaikasundarā || 39 || mṛganābhisugandhodyatkucāntaritabhāsurā | nicolagranthitoddāmabhujāvalivirājitā || 40 || rudrāṇīkarasindhūrakṛtasīmantarekhikā | suratnatilakabhrājisomadhāmasamānanā || 41 || pṛ0 110) hastāṅgulīyavilasatprabhābhūṣitatiktatiḥ | vaiḍūryasaudhamadhyasthā rudrāṇīnṛttadarśinī || nīlaratnakṛtālābumaṇisārijahīrakaiḥ | ūrdhvabaddhamahātantrī vīṇāvādyādarā kvacit || gāyantī madhurodāraṃ śivanāmaiva sundaram | śaraccandrācchanikaracāmarairvījitā kvacit || māyūrairmaṇidaṇḍaiśca vyajanairvījitā śivā | parvotthaśarvarīnātha tiraskārimaṇīsaraiḥ || bhrājacchatrāvṛtamukhā tāmbūlarasamoditā | vīṭikālagnasukarā paśyaṃścitrapaṭaṃ sthitā || sadāśivasya tadrūpaṃ likhitaṃ lekhakeśituḥ | vidrumābharadachādibimbākārasuśobhitā || ratnagraiveyacintākalolamuktāṃśusaprabhā | kvaṇatkiṅkaṇikābhāsvadratnahastasarairyutā || 48 || tapanoḍupavibhrājitāṭaṅkayugalādhṛtiḥ | udyatkavinibhātyacchamuktānāsāvṛtāsyakā || ratnagaṅgāmahāsāradhārāgṛhavarāśrayā | kaṭītaṭanibaddhāccharatnakāñcīvirājitā || 50 || prabhāpataṅkajoddāmamaṇimañjīrabhāsurā | raṇacchiñjānamadhurahaṃsārāvaikasundarā || 51 || marālarājagamanā divyahārāvṛtāṅgakā | baṅkikānāgabandhodyadbāhuvallīvirājitā || kūrparāgralalanmuktāgucchasañchāditachaviḥ | phālalambitaratnālilalāmāvaliśobhitā || sūryacandrāṅkitodāraśirobhūṣaṇabhūṣitā | yoginīkoṭibhistatra sevitā parameśvarī || harinmaṇimahāsaudhe muditā saṃsthitā śivā | divyopadhānasaṃkḷptamaṇimañce kṛtāstṛte || dhūpāmoditadikcakre maṇidīpamanohare | vitānālambimuktodyadgucchasañchāditāmbare || pādabāhūpadhāneṣu svāstṛte'viharacchivā | rudrāṇīgānadhārābhirvīṇānādānugā śivā || śṛṇvantī śivanāmāni saṃsthitā vaidrume gṛhe | suvarṇakadalīgucchaharinmaṇinibhairdrumaiḥ || tanmadhye sphāṭikamaṇīkṛtasaudhavarāśrayā | tamālasālanīpādivṛtasaudhe garutmataḥ || 59 || maṇikḷpte mahāpīṭhe saṃsthitā mugdhadarśanā | lāvakānāṃ mayūrāṇāṃ kukkuṭānāṃ manoharam || meṣasāraṅgaśṛṅgodyatsphāranārāvidiktaṭam | ramyaṃ ratnābjinītīraṃ baddhairdikṣu maṇīndrakaiḥ || sopānatīrasaṃkḷptamaṇisundaramaṇṭape | ratnapañjaramadhyasthānratnaśārīśukāñchivā || 62 || paśyantī dāḍimībījaṃ dadāti śukavaktrake | pūgadruveṣṭitāpāradrākṣāvallīsugucchake || sandhyāvallīsumāraktacandrikāpuṣpaśobhite | paryantakulyātīrācchamaṇibandhasudhāpayaḥ || payojavikasatphullahallakāmodamodite | dhārāsāramahāyantraśobhite gandhamodite || 65 || pūgadrumaulisañchādimaṇiharmyorumañcagā | krīḍāśikhaṇḍivihitatāṇḍavaṃ paśyatī śivā || 66 || pṛ0 111) mahāmaṇīndrasaṃkḷptasaudhairuparikalpite | nānācitrapaṭīkḷptapaṭāmbaragṛhādarā || 67 || tiraskaraṇikākḷptacaturdikṣu manohare | maṇikumbhodyate devī maṇistambhavibhūṣite || sakhībhissaha sallāpaṃ kurvantī saṃsthitā kvacit | rathākāramahāsaudhairmaṇicakrairhayaistathā || paryantiva tatsaudhe sihmahaṃsavirājite | tatraivāntargṛhe devyāḥ krīḍābhavanamīśituḥ || śrīcakrākāramatulaṃ tanmaṇīndramanoharam | sahasrayojanāyāmaṃ maṇicitragavākṣakaiḥ || 71 || haṃsapadmamahāvyālipālīcitrairvicitrite | maṇistambhamahāsāradhārārañjitabhūtalaiḥ || 72 || vitānamālākalitairmuktāgucchālilambitaiḥ | maṇimañcairmahāpādairlambitādhasthitairapi || teṣūdyatā mahāśayyāssopadhānamanoharāḥ | candramaṇḍalasaṅkāśāḥ phenagokṣīrasaprabhāḥ || sumāmoditagandhāḍhyā mallikāpuṣpasaṃstṛtāḥ | bhramaddīpagṛhabhrājanmaṇicitravibhūṣitāḥ || devasya devyāḥ krīḍādirasacitrorukuṭṭimāḥ | dhūpavṛkṣairdīpavṛkṣairmaṇikḷptaissahasraśaḥ || 76 || tāmbūlakalpapātraiśca maṇibhṛṅgārakaiśśubhaiḥ | dhūpapātrairdīpapātraiḥ puṣpatāmbūlapātrakaiḥ || phalapūrṇai ratnapātrairmaṇikumbhaissudhāyutaiḥ | dhūpāmodamaṇidyotivirājitamanuttamam || 78 || maṇiputtalikākḷptacārucāmaravījanaiḥ | vyajanādarśatāmbūladhṛtaputtalikāyutaiḥ || 79 || gaṇaiśca rahito devassakhīvirahitā śivā | tasmiñchrīcakrasaudhe [madhye iti pāṭhāntaram |] tu krīḍatastau śivau mune || skandaḥ- kailāse navaśaktiratnavilasatpīṭhe mahātatvavā- gjāte naikagakoṭivistarayute śrīcakramadhyaṅgate | bindau candradineśakoṭiyugale mañce ca tatpīṭhake pañcabrahmamaye vayaṃ girijayā sārdhaṃ hṛdādadhmahe || 81 || kailāse navaratnaharmyavilasanmañce sudhāpānnidhau [sudhāmbhonidhermadhyekalpakavāṭiketi pāṭhāntaram |] kāñcadratnakavāṭikāparivṛte cintāmaṇībhāyute | sārddhaṃ yo jagadambayā ravimayaṃ caikaṃ sudhāvarṣmaṇo rūpaṃ kantukamutkṣipatyanudinaṃ tenaiva rātrindivam || 82 || pṛ0 112) mūrtīryo vidhiviṣṇurudrasurarāḍaṣṭau pumarthānapi catvāryeva yugāni vedanivahaṃ divyaṃ phalānāṃ gaṇam | kurvanneva caturdiśātmakamaṭhāvaicitryapīṭhe sadā dīvyantsārdhamaśeṣabhāgyanivahaiḥ kṛtvā gṛhaṃ sammatam || 83 || kṛtsnaprāṇikalāparamya phalakastomaṃ vidhāyātra vai kālaṃ karma ca pāśakaṃ sahi śivo dīvyantsahāste'mbayā || 84 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsavarṇane devīprastāvavarṇanannāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ || 26 || kailāsavarṇane devīpūjāstutikathanannāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– tatraiva devyāssadanaṃ punaranyanmanoharam | gārutmatamaṇībhāsvacchatayojanavistṛtam || valabhīrocitānekagavākṣodyatakumbhakam | maṇipīṭhojvalastambhakḷptavidrumaputrikam || suratnaphanasaiścaiva suratnakadalīphalaiḥ | suratnanārikelācchapūgasaṅghamanoharam || 3 || suratnaketakaphalālambitachannabhūtalam | puṣpamālārasāsvādabhramadbhramarasaṅkulam || 4 || tasmindivye mahāmañce puṣpaśayyāvirājite | damanośīrakāyuktavitānachāditāmbare || suratnapaṅkajalasanmālikāsamalaṅkṛte | amlāne sarvadā tasminmukurottuṅgakuṭṭime || rudrāṇībhiḥ parivṛtā nityamāste maheśvarī | supuṣpāmaladhammillāstārādhipasamānanāḥ || taruṇyo rūpasampannāḥ kumbhīkumbhābhasatkucāḥ | maṇigraiveyahārāḍhyā muktāratnāṅgadairyutāḥ || muktānāsāvṛtāssarvāścandrikākḷptaśekharāḥ | divyāṅgarāgasubhagā raṇanmañjīrakāṅghrayaḥ || tāstatra saudhavaryeṣu devyo vidyullatā iva | sañcaranti sadā devīṃ sevante jaghanonnatāḥ || mahārhavasanopetāstilakālaṅkṛtānanāḥ | tāmbūlarāgaraktācchabimbādharamanoharāḥ || 11 || cāmarāgrakarāḥ kāścitkāściccandanadhāriṇyaḥ | kāścitkālāñjikāpāṇyaḥ kāścicchatradharāstathā || 12 || tāmbūlaratnapeṭīṃ ca dhṛtvāñjanakarāstathā | kāścitkaṅkatikāhastā bhūṣāpeṭīdharāstathā || pṛ0 113) haridrākuṅkumāhastā cālaktarasadhāriṇī | sindhūradhāriṇī kācitpādukāsaktasatkarā || ratnahemāmbarādīni maṇiprodyannicolakam | ratnavīṇākarāḥ kāścillīlāśukakarāstathā || harinmaṇimahāpiñchamayūravaradhāriṇī | ratnādarśakarā kācitpraphullasumadhāriṇī || 16 || campakādimahāhastā ratnabhṛṅgārasatkarāḥ | khaḍgakheṭakanistriṃśaśarakārmukapāṇayaḥ || 17 || niṣaṅgasaṅgitakarā līlākantukadhāriṇī | hallīsallāsyaratnācchadaṇḍamaṇḍitasatkarā || akṣapeṭīdharāḥ kāścitkastūrīgandhasatkarāḥ | ratnapātrasthitāpāra gandhagandhitadiktaṭāḥ || paṭavāsasuvāsena hāragucchakaśekharaiḥ | pātraiḥ prodyatkarāḥ kāścidratnaśūladharāstathā || śārikābodhanodyuktā devīnāmāni sādaram | sudhūpavṛkṣadhāriṇyo dīpikādhāriṇī parā || gandhatailāvasiktodyadratnakumbhīkarāstathā | tāmbūlapātravitatakarāḥ phalakarāstathā || padmotpalakarāḥ kāścidaṅgarāgakarāstathā | phalaratnayutāpārasvarṇapātralasatkarāḥ || 23 || maṇikumbhasudhāpārakarāḥ kāścinmanoharāḥ | evaṃ sevanti tāndevīṃ rudrāṇyaḥ parito'mbikām || 24 || tattatsevārasābhijñā devyāścittānuvartakāḥ | prāsādeṣu ca mañceṣu maṇisihmāsaneṣu ca || puṣpaśayyāṃ tathā kāścitkurvanti sukuthāvṛtām | bhakṣyabhojyānnakuśalāḥ peye rasavare tathā || devīṃ sevanti tāstatra rudrāṇyo navayauvanāḥ | tatra devyā mahāsaudhe navaratnavicitritam || garbhāgāraṃ maheśasya ramyandevīśvarasya ca | prākāragopuropetaṃ ratnatoraṇamaṇḍitam || 28 || māṇikyamukuroddāmarudrakrīḍāvṛṣairyutam | suramyaratnakalaśapatākābhrājiśekharam || 29 || tatra liṅgaṃ sudhāpūradhavalīkṛtadiṅmukham | kākodaraphaṇābhrājibilvālaṅkṛtamastakam || sudhādhāmakakhaṇḍoptaratnagolakabhūṣitam | tadvai devīśvaraṃ liṅgaṃ pūjayatyambikā sadā || sudhāsāgaranīroptakalaśairnavaratnajaiḥ | pañcāmṛtamahādhārāgandhamodaiśca nīrakaiḥ || 32 || yakṣakardamajālepaveṣṭanāmbarasundaram | bilvacampakadhuttūraratnapaṅkajamālinī || 33 || jātīsarāvalīśobhiliṅgamaulimanoharam | takkolāgarujodbhūtadhūpadhūmaiśśivā tadā || kuruvindamaṇijyotidīpairudyotitāntaram | supuṇḍarīkamālābhirnavanīlotpalasrajā || harinmaṇinibhairbilvaissahasraiḥ pūjayecchivā | bhakṣyabhojyavarānnānāṃ rāśibhiśśailakanyakā || tāmbūlaiḥ khadirāsārasvarṇakarpūrakhaṇḍajaiḥ | nīrājanairmukharitaśaṅkhakāhalamaddalaiḥ || 37 || pṛ0 114) vīṇāveṇujamaḍḍūtthadundubhyādisunisvanaiḥ | rudrāṇīnartanaiścaiva yoginīgaṇavādanaiḥ || 38 || trikālaṃ pūjayatyevaṃ tripuṇṭralalitālakā | rudrākṣakīlitāpāramuktāmaṇisarojvalā || somaśauce vāsasī sāpyaraje dhāriṇī śivā | saṃstuvantī mahāliṅgaṃ devīśvaramatandritā || kṛtāñjalipuṭā devī prakṛṣṭañcāṣṭavigraham || 41 || devī– hara hara paripāhi dīnabandho purahara deva dayānidhāna dhīra | muraharaparipūjitāṅghripadma prakaṭasudhākaraśekharoruvīra || 42 || karivarakharacarmavastra śambho hyuragavarottamahāra māramāra | paripāhi dayānidhāna bharga trinayana kālakalāvihīnadeha || 43 || śrutivaraturagottamādya śambho garagalanīla tamālapuṣpamaule | bhavabhayahara kāraṇātigāntakāre harigiriśarakārmukāktapāṇe || 44 || paripāhi vibho triśūlapāṇe naraharikṛttivasāna bālapāla | vidhikandharahaṃsaśobhihasta[hantṛhasta śambho iti pāṭhāntaram |]padmānalanayanāgnividagdhakāmadeha || 45 || imaṃ davarasāmajaprakaṭastotrakumbhādaraṃ sanandanasanātanaiḥ kalitavandanaṃ śaṅkaram | aninditaguṇottamaṃ sumunibṛndabṛndārakaiḥ picaṇḍilasutundilairgaṇavaraughanṛttādaram || 46 || skandaḥ– iti saṃstuvate devī devīśaṃ parameśvaram | rudrāṇīgaṇasaṃvītā yoginīgaṇasevitā || 47 || mahākailāsamadhyasthā divyadevāṅkasaṃśrayā | sāpi devaṃ jaganmātā pūjayatyaniśaṃ śivā || devadevaṃ mahādevaṃ govṛṣottamagāminam | vataṃsitasudhādhāmaśekharaṃ śrutisaṃstutam || 49 || jaṭākalāpaniṭilānalanetraṃ maheśvaram | nīlakaṇṭhaṃ virūpākṣaṃ somasūryānalākṣikam || kuraṅgarañjitakaraṃ kālakālaṃ kṛpānidhim | bhasmābhyaktaṃ tripuṇṭrāṅkaṃ rudrākṣavarahārakam || mahoragaphaṇāratnamālākīlitakandharam | udyadindukaraprakhyakarpūrābhakalevaram || 52 || pṛ0 115) divyasihmāsanāsīnaṃ mahākailāsasaudhagam | gaṇaskandamahānandibhṛṅgicaṇḍīśasevitam || mukuṭoddāmagaṅgottharayaśobhitamastakam | abjamitrāgninayanaṃ somakhaṇḍojvalālakam || utphullapuṇḍarīkācchamālālalitakandharam | devaṃ nandanamandāravaramālāvibhūṣitam || khapaṭaṃ parito dagdhatripurāsuragopuram | andhakāntakamāśāsyaṃ svabhaktajanavatsalam || namitāśeṣadevādimukuṭojvalapādukam | vāmadevaṃ mahāsāmastomastutamatīndriyam || rathantararavaprītaṃ rājadrājanatoṣitam | mahāvairājarājaśrīrājarājakalādharam || 58 || sarvopaniṣadāṃ sāramekībhūtamiveśvaram | dhyāyantī sā mahādevī svamanaḥpadmasadmagam || tadhyānasāradhārābhiḥ plāvitānanapaṅkajā | nānyatsācintayaddevī jagajjanmādisaṃsthitim || itthaṃ dhyāyantī candraśekharapadaṃ cotphullahṛtpadmagaṃ devī nandananandane'pi girijā sāpāravaśyāntarā | nānyatkiñcana [nānyatkiṃcidamanyata iti pāṭhāntaram |] vidyate tribhuvane nissārametajjaga- ttucchīkṛtya mahācchamānasaparā svātmānamīśaṃ hṛdi || 61 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsavarṇane devīpūjāstutikathanaṃ nāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ || 27 || kailāsaprāsādavarṇanaṃ nāma aṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– tasyāntare ca prākāro navaratnavicitritaḥ | aṣṭāśītisahasrāṇāṃ yojanocchrayakalpitaḥ || caturdaśamaheśena manasaiva prakalpitaḥ | brahmāṇḍordhvagamaulī sa prodyadbhānusahasrabhāḥ || 2 || na devā na ca gandharvā na yakṣoragarākṣasāḥ | gaṇendrairapi duṣprekṣyaḥprākāro ratnakalpitaḥ || tatra śailāśśivenaiva cāṣṭadikṣu pratiṣṭhitāḥ | niṣado hemakūṭaśca vindhyo malayadardurau || mandaro himavāṃścaiva nīlo'traiva prakāśitaḥ | teṣāṃ tapasyayā śambhussantuṣṭo nitarāṃ tadā || svāvāse'pi mahāśaile mahākailāsaparvate | teṣāṃ nityaṃ nivasatiṃ dadau kāruṇyataśśivaḥ || anyatra te śilāśailāḥ kailāse ratnasannibhāḥ | tatprākārāṣṭakoṇeṣu vihitāśśūlapāṇinā || pṛ0 116) pūrvato niṣadho bhāti cāgneyyāṃ hemakūṭakaḥ | vindhyo'sau dakṣiṇe bhāti malayo naiṛte sthitaḥ || 8 || vāruṇyāṃ darduro bhāti vāyavyāṃ bhāti mandaraḥ | himavānuttare bhāti caiśānyāṃ nīlaparvataḥ || aṣṭadikṣu sthitā ete mahākailāsaparvate | svamaulibhirbhāsayanti diśāṃ stomaṃ nagottamāḥ || tanmaulisaudhaśikharaissūryacandrātikāntikaiḥ | māṇikyakāntirnitaṣadhaścaindryāmindradhanuḥ prabhaḥ || 11 || indragopanibho bhāti bhābhāsitadigantaraḥ | abhraṅkaṣaissvaśṛṅgāgrairlelihāna ivāmbaram || tanmauliṣu sthitāpāraratnagopurabhāsuraḥ | nānārudrāvatāraiśca vṛṣabhaiścaiva śobhitaḥ || 13 || bhāti bhāsitadikcakro muṣṇaṃścakṣūṃṣi kāntibhiḥ | tacchailamaulijottuṅgagajaratnorukumbhakaḥ || 14 || sahasrasindhurottuṅgadharapīṭho'mitaprabhaḥ | mahātalo mahāsaudhassahasrastambhamaṇḍitaḥ || dāḍimībījasaṅkāśassvacchakāntitatorubhāḥ | sopānavedikopetasahasratalamaṇḍitaḥ || padmarāgamaṇistambhakalaśaiścaiva śobhitaḥ | nānāratnamahāmālāpariṣkṛtatadantaraḥ || 17 || tadratnaratnakāntyā ca saindrīdigratnavarṇakā | vibhāti maṇḍalaṃ bhānostatsaudhāruṇakāntibhiḥ || āraktaṃ hi nabho viprā bhāti tacchailakāntibhiḥ | tatrāgarumahādhūmairbahulairgandhavattaraiḥ || praphullavanajāpāragandhabandhitamārutaiḥ | tatra sihmāsanāsīno devyā sākaṃ maheśvaraḥ || krīḍatyatyantamudito gaṇabṛndaniṣevitaḥ | tadakhaṇḍamahāstambhānpadmarāgaprakalpitān || sa eva dyotayatyantaḥ koṭibhāskarasaprabhaḥ | paśyannaindrīndiśaṃ śambhustatraivāpyamarāvatīm || tatrendrasadanandevānindrādīnamarānapi | devānāṃ nandanotphullakusumāmodimārutam || jighrantsvāṅgamahāhārakākodarasupāraṇam | saptābdhicalanāsphālataraṅgāvalimīśvaraḥ || phenabudbudajālaiśca śivanandanananditaḥ | taraṅgahastaiśca sadā namanta iva sāgarān || 25 || tattadabdhimahādvīpamaṇḍalaṃ sarito nagāḥ | vanāni devayānañca svargiṇāñca gatīstathā || bhogaṃ pātaṅkarmiṇāñca paśyanhṛṣyati cāmbayā | niṣadheśālayaṃ tatra maṇikumbhamanoharam || niṣadho mūrtimāṃstatra talliṅgaṃ pūjayaṃstadā | bhasmarudrākṣasampanno divyaiḥ pañcāmṛtaistadā || gandhaiścaiva ca vāsobhirbilvamandāracampakaiḥ | dhūpairdīpaiśca naivedyaistāmbūlaiśca namaṃstadā || pṛ0 117) pradakṣiṇābhissatataṃ niṣadheśaṃ stuvaṃsthitaḥ || 30 || niṣadhaḥ– niṣadheśaṃ bhavarogabheṣajaṃ suniṣaṇṇaṃ sakale'pi bhūtavarge | viṣamākṣaṃ kaluṣairvihīnadehaṃ praṇamāmīśvaramevameva nityam || 31 || skandaḥ– evaṃ stauti mahādevaṃ niṣadhaḥ prāgdiśi sthitaḥ | hemakūṭastathāgneyyāṃ diśi maulau mahāprabhaḥ || gomedakamahāratnabhāsuronnatamastakaḥ | svakāntibhistathāgneyīṃ diśaṃ samrāḍayaṃ sthitaḥ || gopurāpāraśikharaiḥ khamaulitaṭasaṃsthitaiḥ | maharlokātigaiśśṛṅgairmahāmaṇivarāṅkitaiḥ || rudrāvatāracaritairgovṛṣottamamastakaiḥ | maṇikumbhaiśca vitatai ratnamālāvalambitaiḥ || 35 || tatra saudho mahānuccairgomedamaṇisundaraḥ | gomedamaṇijottuṅga mahāpālīsahasrakaḥ || 36 || sahasrapālīpīṭhasthastambhavidrumaputrikaḥ | sahasraṃ pālayaṃstatra vaiḍūryavarapīṭhakam || 37 || sahasratalasaṃyukto maṇidhārācchapālikaḥ | tadāgneyamahākoṇa gopureṣvantarā sthitaḥ || vedikāpaṭṭikopeto devagoṣṭhaiśca maṇḍitaḥ | lalāmarājadvṛṣabho valabhīpariveṣṭitaḥ || 39 || bālārkavitatachāyassvacchāntasstambhakāntikṛt | tasminmaṇimaye mañce lambamāne ca saṃsthitaḥ || 40 || maṇiśṛṅkhalasaṃrājadvitānapariveṣṭite | kuthopadhānaissvāstīrṇe tiṣṭhatīśassahāmbayā || āgneyabahulāmodavanagandhaiśca sundaram | māruto vāti dhūpānāṃ pramodāmodasundaraḥ || tamālasundaravanamagnilokavibhūṣaṇam | agnidiksaudhagaṃ [ānalaissaudhagaistatreti pāṭhāntaram |] tatra sevitaṃ sumanoharam || 43 || agnīśvarābhidhaṃ liṅgaṃ pūjayanto hi vahnayaḥ | āgneyagaṇapaiścaiva tatra tallokavāsibhiḥ || purā samarcya talliṅgaṃ sarvabhakṣakṛtā dadhat | vimuktassa tadā vahnistaṃ paśyan śaṅkaro'mbayā || tatratyalokanicayaṃ saptābdhipariveṣṭitam | dvīpānvanāni saritaḥ paśyatyambāsamanvitaḥ || hemakūṭo mahāśailo mūrtimānliṅgamaiśvaram | hemakūṭeśvaraṃ nāmnā pratiṣṭhāpyātra bhāvanaiḥ || stauti devaṃ mahādevaṃ [hemakūṭo bhasmarudrākṣadhṛṅnagaḥ iti pāṭhāntaram |] hemakūṭaśśubhavrataḥ || 48 || pṛ0 118) hemakūṭaḥ– pāpādrikūṭakuliśottama hemakūṭa vīṭīkṛtākhila sumeruja hemakūṭa | prodyatsudhāṃśucayamaulitaṭorubhāsvatkoṭīra ghoṭakakṛtāgamakūṭa pāhi || 49 || itthaṃ sadā hemakūṭastatra stauti maheśvaram || 50 || śailasaudhakapare parameśyā cārucandraśakalāṅkitamauliḥ | nandibhṛṅgigaṇapaiśca sarvataḥ krīḍati śrutiśikhāmalavākyaiḥ || 51 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsaprāsādavarṇanaṃ nāma aṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ || 28 || kailāsasaudhavarṇanaṃ nāma ekonatriṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– yaḥ paspardha purā meruṃ vindhyo'sau cārukandaraḥ | yanmaulinilayā devī so'yaṃparvataśekharaḥ || indranīlamayastatra dakṣiṇe bhāti bhūdharaḥ | lihantsajihvayā lokānāste so'tyantasundaraḥ || tyaktvā svānatijātyantaduḥkhaṃ tatra ghaṭodbhavāt | sūryātigagatībhiśca śṛṅgairaṅkitadiktaṭaḥ || maheśāśrayajonmādamudito vindhyabhūdharaḥ | tanmauligopurottuṅgaśikharairvṛṣabhairapi || 4 || mahānīlagaṇodyadbhānīlīkṛtadigantaraḥ | tanmaulitilakoddāmapuṇḍarīkasahasrakaiḥ || 5 || daṃṣṭrākarālairvikṛtairdhāritassaudhasattamaḥ | vedikāpaṭṭikopetasahasrastambhamaṇḍitaḥ || 6 || tatrāgarumahādhūpairjvālojvalitadīpakaiḥ | sahasratalasaṃyukto nīlakumbhojvalacchikhaḥ || nīlasāraiśca vṛṣabhairmaṇinetraiśca śobhitaḥ | sphaṭikendramahānīlajālakāṅkitakuṭṭimaḥ || nīranīlotpalakṛtacārumālāvibhūṣitaḥ | gavākṣita ivābhāti cāmbaraṃ tatra sundaram || tasmintsaudhottame mañce cendranīlorupādake | tasminmañcoparilasannīlalohita īśvaraḥ || devyā sadāste nitarāṃ gaṇabṛndaniṣevitaḥ | paśyan yāmīndiśaṃ śambhuryamaṃ saṃyaminīśvaram || narakāṇāṃ vicitrāśca gatayastatra śaṅkaraḥ | kliśyamānāndahyamānānpacyamānānmahenasaḥ || aśaivānatha pāpiṣṭhānbhasmarudrākṣavarjitān | liṅgārcanavihīnāṃśca śivanāmojjhitāṃstathā || rudrādhyāyajapairhīnānpañcākṣaravivarjitān | śivanaivedyarahitānmalāśīṃstatra śaṅkaraḥ || pṛ0 119) saptābdhiveṣṭitāpārabhūmibhāgānmaheśvaraḥ | nagāṃśca saritaḥ puṇyā vanānyupavanāni ca || krīḍatyatyantamudito devo devyā maheśvaraḥ | vindhyamaulimahāsaudhe nīlendramaṇikalpite || vindhyo vindhyeśvaraṃ liṅgaṃ tatra sampūjya bhaktitaḥ | pañcāmṛtaiḥphalarasaiścandanairdhūpadīpakaiḥ || bilvacampakamandārakaravīrasupaṅkajaiḥ | pradakṣiṇānatībhiśca maṇinīrājanairapi || 18 || sampūjya vindhyassaṃstauti bhaktyā vindhyeśvaraṃ śivam || 19 || vindhyaḥ– vindhyeśa vandhyadivaso na bhavetkadācittvatpādapūjananatistutibhirmamādya | vandhyo'pi tvatpadaniveditabhojyabhuksyādvindhyopamaṃ dṛḍhataraṃ hi sutaṃ labheta || skandaḥ– itthaṃ stauti sadā vindhyo vindhyeśaṃ tatra śailarāṭ | malayo naiṛte bhāti rājatsundaraśekharaḥ || 21 || puṣparāgamaṇiprakhyo nānānirjharakandaraḥ | ramyaśṛṅgāgravilasadgopurāvalibhāsuraḥ || 22 || rudrakrīḍādisahito lalāmavṛṣabhāñcitaḥ | svaprabhābhāsitollāsisarvalokātigo nagaḥ || bhāti bhūmidharastatra saudhottamavibhūṣitaḥ | sahasrasārasottuṅgaśirobhirdhārito mahān || puṣparāgamaṇīkḷptasahasrastambhamaṇḍitaḥ | suratnakalaśopetassahasratalamaṇḍitaḥ || 25 || parārdhyaratnakhacitasihmāsanavarāśrayaḥ | ratnagucchamahāpuṣpasarālambitapīṭhabhūḥ || 26 || tatrasthabhūṣaṇopeto devyā krīḍati śaṅkaraḥ | mahāmalayajodbhūtacandanāmodimārutaiḥ || candracandanaliptāṅgo mahākalpakapuṣpadhṛk | guggulūddāmasubhagadhūmāmoditadiktaṭaḥ || tānnaiṛtīṃ diśaṃ śambhuḥ paśyanniṛtijāngaṇān | kṛṣṇānkarālānvikaṭānnistriṃśavaradhāriṇaḥ || 29 || saptāmbudhīnāṃ koṇāni tadantargatabhūmapi | dvīpāṃśca saritaśśailānvanāni ca maheśvaraḥ || malayena svanāmnā vai liṅgantanmalayeśvaram | maṇidhāmamayaṃ tatra pūjitaṃ sarvakāmadam || pañcāmṛtaiścandanaiśca bilvamandāracampakaiḥ | dhūpairdīpaiśca naivedyaiḥ praṇāmaprakramādibhiḥ || saṃstuvanparayā bhaktyā giriṇā malayena ca || 33 || pṛ0 120) malayaḥ– malayeśa maheśa śaṅkara pramathādhīśvara cārucandramaule | tvayi jātamidaṃ jagatkilāpi śambho pralayaṃ yāti laye tvadīyakukṣau || 34 || skandaḥ– itthaṃ stauti sadā devaṃ malayaśśailasattamaḥ | darduraḥ paścime bhāti nānāśṛṅgavarāśrayaḥ || vaiḍūryasārasubhagatatsūtrachavinā tataḥ | tanmauligopurāpāraśikharairatibhāsuraḥ || 36 || rudrāvatāracaritairmahokṣagaṇasaṅkulaḥ | dodhūyamānaśṛṅgāgrapatākāvaliśobhitaḥ || 37 || mahāśārdūlasāhasradhāritastanmaṇiprabhaiḥ | sahasrastambhasaṃyukto vedikāpaṭṭikānvitaḥ || muktācchagucchasañchādivitānavitatāntaraḥ | dhūpāmodātibahulagandhananditadiktaṭaḥ || vaiḍūryasāragarbhācchasundarāntarakāñcitaḥ | tatra sihmāsanaṃ divyaṃ pañcayojanakalpitam || parārdhyāstaraṇopetaṃ tasmindevyā maheśvaraḥ | viharatyantaragaṇairvaruṇo vāruṇīṃ śritaḥ || diśaṃ payodhināthena pālitāṃ yādasāṃ tadā | vaiḍūryaratnamakuṭataṭabaddhenduśekharaḥ || 42 || maṇikuṇḍalagaṇḍodyatprabhādhavalitāṅgakaḥ | valayāhīśvarodbhāsiphaṇāphaṇitahastakaḥ || kṛṣṇāgarusudhūpotthadhūmadhārānurañjitaḥ | mahārhavasanopetaścalaccāmaravījitaḥ || 44 || tadvaiḍūryamahāsūtradhārāvidyoditāntaraḥ | paśyanpaścimadiṅnāthaṃ varuṇaṃ tadgaṇānapi || 45 || pāśahastānharidvarṇānkarālāruṇadaṃṣṭrakān | tatra saptābdhivalayaṃ nadīnadavanāni [nadīnāṃ vadanānica iti pāṭhāntaram |] ca || 46 || devabhāgāṃśca tatratyān kṣetrāṇi ca maheśvaraḥ | viharatyambayā sārdhaṃ saudhe tasminpinākadhṛk || 47 || dardureśābhidhaṃ tena pūjītaṃ divyadhāmagam | pañcāmṛtāsecanaiśca gandhairbilvaiśca campakaiḥ || 48 || dhūpairdīpaiśca naivedyairnamanaprakramastavaiḥ | tuṣṭāva darduro devaṃ dardureśaṃ maheśvaram || 49 || darduraḥ– pāpāpāramataṅgakumbhaharaṇe tvaṃ śaṅkaro darduro bhīmo'hīśvarakaṅkaṇottamalasatpāṇīnakhodyatprabhaḥ | pṛ0 121) sihmassarvasureśvaro hi bhagavānindūkapardojvala- ssarveṣāṃ janitā garāñcitagalaḥ [garaṃjarayitā keśaṃ guṇairiti haraṃjarayitākośo guṇairiti ca pāṭhāntaram |] kāśe guṇairvācakaḥ || 50 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsasaudhavarṇanaṃ nāma ekonatriṃśo'dhyāyaḥ || 29 || śailakṛtastutirnāma triṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– vāyavyāṃ mandarastatra maṇisundarakandaraḥ | maheśasya priyo nityaṃ sarvamandārananditaḥ || mandāratarubhistasya maulisthairdyotitā diśaḥ | harinmaṇiprabhājālapariṣkṛtadigantaraḥ || so'yutaṃ yojanāyāmairvistārocchrāyavistaraḥ | atulassarvaśikhariśikhāvrātaikasundaraḥ || candanānanditamukhassumagandhojvalacchikhaḥ | ratnasālatamālālimaulipālivirājitaḥ || tatraiva mandaroddāma śekharairamitaprabhaiḥ | vibhānti taddharimaṇiharitāśśāḍvalopamāḥ || 5 || cakāsti taddiśāṃ vaktraṃ nānāpakṣimṛgairyutam | tanmauligopurāpārakalaśadyotitāmbaraḥ || rudrāvatāracaritairdhenupotagaṇaiśśubhaiḥ | sahasrahaṃsamaulisthasaudharājivirājitaḥ || 7 || vedisopānakopetassahasrastambhamaṇḍitaḥ | talairvallitapālībhirvalabhībhirvicitritaiḥ || 8 || tasyāntarmaṇipādācchasvacchasihmāsanaṃ varam | sāmrāṇidhūpabahalagandhagandhavahāśrayaḥ || ratnajālamahāsālajālakāvalikīlitaḥ | mandarotthamahānanda sumasundaramārutaḥ || 10 || divyamandārajāmodaphullamālāvṛtodaraḥ | harinmaṇimahādīpa sāradhārāvṛtāntaraḥ || 11 || tatra devyā haritkāntyā vāmabhāgasthayā śivaḥ | sevito haritoddāmapādamañce'dhisaṃsthitaḥ || vāyuṃ satyavadālokāṃstatratyāngaṇapānapi | sāgarāntarajāndvīpānvanāni sarito nagān || devalokāṃstathādevo devyā lokānpratīkṣayan | mandareṇārcitaṃ tatra liṅgaṃ sundaramandire || nāmnaiva mandareśānamindukundasamaprabham | pañcāmṛtaistathā nīraiścandanairbilvapallavaiḥ || aravindamarandaiśca mandāratarujaissumaiḥ | dhūpairdīpaiśca naivedyairnamanaprakramaistathā || 16 || ānandasundarodārastavaissaṃstauti bhaktitaḥ || 17 || pṛ0 122) mandaraḥ– śrīmandareśa vividhāgamamaulibṛndasandohananditapadāmbujabhṛṅgabhāvam | samprārthayāmi taruṇendukalālalāma bṛndāravanditapadāmbujasevayāham || 18 || skandaḥ– itthaṃ stauti sadā devaṃ mandaraścārukandaraḥ | mama mātāmahoddāmaśekharairarditā diśaḥ || hīrasāramayo bhāti himavān gaganātigaḥ | himasāramahādhārāśaśikāntaśilāmayaḥ || tatkāntikāntitā lokā mahāgopurabhāsuraḥ | rudrāvatāracaritairvṛṣastomavirājitaḥ || niyutaṃ yojanāyāmaḥ kailāsottarabhāgagaḥ | sahasrakesarisaṭātaṭabhrājisupāṇḍaraḥ || 22 || taddhāritamahāhīraprāsādodyacchikhāśrayaḥ | sahasrastambhasaṃyukto ramyasopānavedikaḥ || mahāhimaghanībhūtacandrasphaṭikapīṭhakaḥ | samphullamodivipinasumagandhitamārutaḥ || 24 || śilārasamahārītigandhamādyatsumadrumaḥ | takkolāgarukastūrīmodicandanamastakaḥ || 25 || kuravāśokavakulacampakoddāmagandhakaḥ | karṇikāramahāvaktrastilakāṅkitamastakaḥ || 26 || kuṭajoddāmamakuṭo vaṭāsaṭajaṭādharaḥ | tripuṇṭrakakṛtākāratakkolāṅkolasundaraḥ || 27 || mahāhimakarākāra mahāhivaradhṛṅnagaḥ | haramaulijaṭollāsi himadhāmojvalaprabhaḥ || 28 || divyagaṅgāpayaḥpūranirjharāvṛtakandharaḥ | svakīyamaulisaudhastha paṅkajākārasaprabhaḥ || 29 || gaurīśaṅkarapādābja dhyānanirdhūtahṛttamaḥ | jāmātṛkanyakānandaṃ prītyā śaileśvarastadā || nitarāṃ harṣavarṣāśrukaṇānmuñcanniva sthitaḥ | nīlapītāruṇāpārarītibhāsurakandaraḥ || tatra tacchailaśikhare mahāhīropalaiḥ kṛte | hīrajālakasañchanne hīramañcācchapādake || 32 || parārdhyāstaraṇāstīrṇe tagaroddāmadhūpite | hīrakāntimaṇijyotsnānivāritatamogaṇe || mahāhīndramaṇivrātākalpabhūṣitavigrahaḥ | devyā harinmaṇitataśarīravarakāntayā || 34 || nitarāṃ mañcamadhyastho bhāti bhābhirmaheśvaraḥ | svapituśśikhare devī nitarāṃ toṣaveṣabhūḥ || ramayatyeva deveśaṃ yathā kanyā pitṛkṣaye | bhartrā nityaṃ pramodeta na tathā śvaśurālaye || devyā viharatīśānaḥ paśyandhanapaterdiśam | yakṣogaṇoṣitāṃ tatra tathaivailabileḥ purīm || śātakumbhamahābhūmimuttarāṃśca kurūṃstathā | devodyānāni puṇyāni saptābdhipariveṣṭanam || svarṇatālaphalaṃ tatra tatphalāmodigandhabhūḥ | tāmrapṛṣṭāṃ tathā bhūmiṃ sahasraṃ yojanāyatām || pṛ0 123) sudhāsāgaramadhyasthamaṇidvīpaṃ śivapriyam | nīpāpāravanaṃ tacca ratnanīpaissamāvṛtam || 40 || himaśailāmalākāradhārāsaudhe maheśvaraḥ | devyā viharati svairaṃ calaccāmaravījanaiḥ || 41 || ratnacāmpeyamālābhirbhūṣitastatra śaṅkaraḥ | gaṇendrairudyatalasattriśūlakarabhāsuraiḥ || 42 || himācaleśvaraṃ liṅgaṃ candraspaṭikadhāmagam | apāravarivasyābhirhimaśailena cārcitam || 43 || pañcāmṛtaiḥ phalarasaissugandhairyakṣakardamaiḥ | bilvāravindakahlāraiścampakairbakasambhavaiḥ || 44 || dhūpadīpopahāraiśca praṇāmaprakramādibhiḥ | astauṣīddhimaśaileśaṃ himavāṃśca kṛtāñjaliḥ || 45 || himavān– pariṇatahimadhāmakāntirājajjaṭayālaṅkṛtagaṅgayorubhāsam | bhavadānanapaṅkajotpalābhai ravisomānalalocanairvilokayāśu [vilokayāśumāntvamityadhikaḥ pāṭhaḥ kvacit |] || 46 || skandaḥ– itthaṃ himācalasstauti himamaulimaheśvaram | nīlo vibhāti caiśānyāṃ kailāsāmalaparvate || 47 || ramyasānuśatopetassahasraśikharairvṛtaḥ | nīlo'pi vāmataśśailaḥ pravālamaṇibhāsuraḥ || 48 || udārataragambhīraśekharāleḍitāmbaraḥ | aiśānyāṃ gopurairbhāti rudrakrīḍāparīvṛtaḥ || 49 || udyaddyumaṇisaṅkāśakalaśairatibhāsuraḥ | bhūsurāṇāñca śaraṇaissubhāsuranagāvṛtaḥ || 50 || mahāgopatibhiryukto vidrumābho'ruṇorubhāḥ | tanmaulimaṇigātyucca pravālaparikalpitaiḥ || mahāśarabhasāhasrairdhāritassaudhasattamaḥ | hṛttamonāśakastatra ramyo bhūsurabhāsuraḥ || 52 || tatra rājanti vividhavedisopānapaṭṭikaḥ | sahasrastambhasaṃyuktaḥ pravālamaṇikalpitaḥ || saudharāḍagamaulistho bhātyudyattaraṇiprabhaḥ | sahasratalamaulisthapravālamaṇikumbhavān || pravālavartulātyacchamālāgucchaikaśobhitaḥ | tatraiva sumanāmodamādyadyuṅkṛtaṣaṭpadaḥ || 55 || tatpravālamaṇijyotsnānivāritatamastruṭiḥ | tasminpravālapādācchamañcake staraṇāstṛte || devyā viharati prītyā candracūḍo maheśvaraḥ | saptābdhiveṣṭitāpārabhūmayodvīpakānapi || vanāni saritaśśailānkṣetrāṇyapi maheśvaraḥ | īśānalokaṃ tatraiva nānārudragaṇairvṛtam || 58 || divyantarikṣabhūmisthairhetipāśadharairyutam | vṛkṣauṣadhīṣvathānne ca pathi śaileṣu ye carāḥ || 59 || lalāmarājaccandrārkairjaṭāmakuṭadhāribhiḥ | gaṇendrairuragendraiśca krodhāruṇitalocanaiḥ || 60 || pṛ0 124) brahmāṇḍadalanaiścaiva cāpītārṇavaghoṣakaiḥ | yutamīśānamāśāsyaḥ paśyatyambāsamanvitaḥ || skandaḥ- tattannagavaroddāmaśikhareṣu śivālayāḥ | paritassanti teṣāntu nāmnā liṅgottamā api || śṛṇuṣva jaigīṣavyatvaṃ pāpabhaṅgāya kevalam | niṣadheśo hemakeśo vindhyeśo malayeśvaraḥ || dardureśo mandareśo himaśaileśvaro haraḥ | nīleśvaro'hi parito mahāsaudhavarāśrayāḥ || ramyagopurakopetā nagāstatra vapurdharāḥ | pūjayantyatra liṅgāni bilvapatrairmanoharaiḥ || nīlo'pi tatra nīleśaṃ pūjyānekaissumairapi | dhūpairdīpaiśca naivedyaisstauti nīleśvaraṃ śivam || svamaulimaṇijāpāradhāmagaṃ prāñjalistadā || nīlaḥ– nīlalohita mahāgarakandharāmalakapālabhujaṅgavibhūṣaṇa | kālakālabhagavankṛpāmbudhe tārayāśu bhavasaṃsṛtijālam || 67 || itthaṃ stuvanti te śailā girīśāṃ giriśaṃ tadā || 68 || girayaḥ– hara hara parameśa devadeva tripurayamāndhakajātabhītināśa | agapatitanayādhava prabho naḥ paripāhīśvara devasārvabhauma || 69 || bhavatā bhavatāpahāriṇā vasatā nākaśirotthasaudhamaulau | vayamapyamalā nagāśśilābhirnagavallītṛṇapakṣivīrudhaiḥ || 70 || sumṛgairapi candracūḍa śambho gatibhājassutarāṃ ca dhanyadhanyāḥ | vedeṣu prathito'si rudra bhagavan mīḍhuṣṭamaśśaṅkaro babhruśśambhurakhaṇḍaghoṣakaraṇaścogro'si bhīmo'si ca | asmākantvadhipo'si pāhi dayayā khyāto nirīśo'pi ca || 71 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe śailakṛtastutirnāma triṃśo'dhyāyaḥ || 30 || pṛ0 125) prākāravarṇane rudragaṇārcanaṃ nāma ekatriṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– tasmādatyuttame viprā gaṇā viṣṇvādayassurāḥ | kailāsamaulau tacchambhornavaratnapariṣkṛtaḥ || prākāro lakṣamānena cāyāmocchrāyasammataḥ | indragopakasaṅkāśasudhāmaṇimahopalaḥ || kalpito'sti maheśena manasaiva dvijottamāḥ | namayo viśvakarmāpi tatkailāsavarālayam || manasā kalpituṃ śakyaṃ kiṃ śilpairakhilairapi | nānāratnamaṇivrātabhāsuraścandrasundaraḥ || śāṇollīḍhāmalamaṇikāntisāro'yamuttamaḥ | ramyo gandharvanagarākārākāro'yamunnataḥ || tatprākāravarottuṅgamaṇīndravṛṣabhāñcitaḥ | antarikṣe rudragaṇāstacchrīprākārarakṣakāḥ || ekādaśasahasraṃ vai bāṇakārmukapāṇayaḥ | mahāniṣaṅgapraṣṭhāste kapardadhṛtacandrakāḥ || 7 || sihmasaṃhananāssarve yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ | kariśṛṅgābhavṛttorubhujadaṇḍavarāyudhāḥ || 8 || cintāmaṇigaṇāsāragopuraṃ kumbharañjitam | rudrāvatāracaritaiśśobhitaṃ sumanoharam || 9 || maulisaṃsthamahānandinanditākhiladiktaṭam | prācyāṃ tadgopuraṃśambho rakṣantigaṇapāssadā || 10 || prākārañcāpi te sarve triśūlodyatapāṇayaḥ | tatra śambhorgaṇairlliṅgaṃ pūjitaṃ sarvakāmadam || 11 || maṇirudreśvaraṃ nāmnā cintāmaṇigaṇakṣaye | prodyatkumbhaikavasatā pūjitaṃ taṃ gaṇeśvaraiḥ || 12 || saṃstutaṃ parayā bhaktyā cāntirikṣe gaṇaistadā || 13 || rudrāḥ– saṃsāratāpajamahārujamāśu ceśa sadyo vināśaya maheśvara cārudṛṣṭyā | rudro bhavān śrutiśikhāmalagītakīrte pāhīśa vedavacanairbhiṣajāṃ tvamīśaḥ || skandaḥ– evaṃ stuvanti taṃ devaṃ maṇibhadreśvaraṃ gaṇāḥ | taddakṣiṇe'pi prākāraṃ muktāratnavinirmitam || tanmadhyagopuravaraṃ maṇimāṇikyanirmitam | mahāmaṇiśikhākīlakalitaṃ śekharānvitam || rudrāvatāracaritairvṛṣabhaiśca samanvitam | ekādaśasahasraṃ vai tomarāsivarāyudhāḥ || 17 || mahābalāmahotsāhā divyāstatra gaṇāśśubhāḥ | jaṭāmukuṭaśobhāḍhyāstārānāthakalādharāḥ || śivājñākāriṇassarve yauvanonmattavigrahāḥ | tatra sampūjayantyeva divyarudreśvaraṃ hi te || maṇidhāmni mahāliṅgaṃ sampūjya stuvaṃtīśvaram || 20 || pṛ0 126) rudragaṇāḥ– divyeśvara tridaśavargajajātaduḥkhasantāpabṛndapuranāśana te vinītam | deveśa te varadayārasapātramīśa tvasmāntsadāśiva sadaiva surakṣatānnaḥ || 21 || evaṃ stuvanti te rudrā divyarudreśvaraṃ tadā | gopuraṃ tacca prākāraṃ rakṣanti satataṃ gaṇāḥ || tatpaścānmaṇisaṅkḷptaprākāraṃ maṇigopuram | rudrāvatāracaritairlalāmavṛṣaśekharaiḥ || 23 || prollasatkakudaiścaiva maṇīndramukuṭairapi | tatra rakṣanti gaṇapā hetiśūlavarāyudhāḥ || 24 || tripuṇṭrāvaliphālorukapardavaramaulayaḥ | bālāruṇapratiprakhyacañcaccandrakalādharāḥ || 25 || ekādaśasahasraṃ vai rakṣanti gaṇapāssadā | dakṣādhvaravināśāya maheśāṅgādvinirgatāḥ || raumyā nāma gaṇaśreṣṭhā mattamātaṅgavikramāḥ | tatra te pūjayantyeva raumyeśaṃ maṇidhāmagam || pūjayanti stuvantyeva raumyānāma gaṇāśśivam || 28 || raumyāḥ– tvadromajātavidhayo haraviṣṇusaṅghā rakṣanti deva jagatāṃ sthitināśake'pi | tvatpādapaṅkajarajaśśirasā vahantaḥ pāhīśa no'dya kṛpayā sarasārdradṛṣṭyā || itthaṃ stuvantite raumyā maheśaṃ bhaktibhāvitāḥ | uttare bhaumakānāma gaṇāśśambhormahātmanaḥ || ekādaśasahasrantu vikośīkṛtahetayaḥ | daṃṣṭrākarālavadanā jaṭābaddhendukhaṇḍakāḥ || 31 || sajaloddāmaghanabhāssadehāste'tulaprabhāḥ | bhasmadigdhāstripuṇṭrāṅkā rudrākṣāvalibhāsurāḥ || kheṭaṭakkādhvanibhṛtastaṭitkūṭasamāravāḥ | uragendrādhikakrodhā uragendrādhikā jave || śivājñākāriṇo bhaumā balavīryaparākramāḥ | tatottare ca prākāre maṇisālojvalaprabhe || tanmadhyagopure cāpi rudrakrīḍāvṛṣairyute | maṇirājanmahākumbhe rañjite bhānusaprabhe || 35 || tiṣṭhanti te ca rakṣanti prākāraṃ tacca gopuram | taiśca bhaumeśvaro nāmnā maṇidhāmagato'rcitaḥ || saṃstutaḥ parayābhaktyāliṅgasaṃstho maheśvaraḥ || 37 || bhaumāḥ– bhaumeśa bhīmarathatuṅgarathāṅgadāne sammodito hariharāmbujalocanena | bhūmātigākhilagate paripāhi somadhāmottamāṅga lalanāñcitacārudeha || 38 || pṛ0 127) skandaḥ– iti stuvanti te bhaumā mahādevaṃ ghṛṇānidhim | viṃśatsahasraṃ paritaḥ prākāramaṇigopuraiḥ || śobhitaṃ vṛṣabhaiścitrairnānāśilpaikasundaraiḥ | manasāpyanumānena nopameyaṃ manoharaiḥ || 40 || caturdikṣvapi te rudrā brahmaviṣṇvindrahantṛkāḥ | hetiśūlakarāssarve bhasmapāṇḍaravigrahāḥ || rambhopamānavṛttoruūrudvayavirājitāḥ | vakṣaḥkavāṭapaṭṭābhahiraṇyakavacāvṛtāḥ || 42 || uṣṇīṣiṇomukuṭinaścoragendrorumaulayaḥ | dhāvantassaṃsthitāḥ kecinniṣaṇṇāssvāpakāḥpare || niṣaṅgiṇaḥ kavacinaśśarakārmukapāṇayaḥ | varṣantaśśaravarṣaiścāpyaśaivānnunnasāyakaiḥ || 44 || pathi vṛkṣe jale caiva sāgarai bhuvisaṃsthitāḥ | vipine ca tathā grāme pure kharve [kharve'ṭake tathā iti pāṭhāntaram |] vṛke tathā || śivājñākāriṇassarve cāgnidīptā mahaujasaḥ || 46 || sūtaḥ– evante varagopuraiśca sahitā rudrāścaturdikṣvapi prākāraṃ maṇisārasuntaratamaṃ rājadvṛṣādhiṣṭhitam || 47 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe prākāravarṇane rudragaṇārcanannāma ekatriṃśo'dhyāyaḥ || 31 || sabhāvarṇanaṃ nāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ || 32 || skandaḥ– tasyāntare śivenaiva manasā parinirmitāḥ | viṃśatsahasramānena āyāmochrāyatastadā || prāgdakṣiṇe pratīcyāṃ vai cottare śūlapāṇinā | maṇiprabhādhikajyotikailāsanagamauligāḥ || kaladhautanagoddāmaśikhare tilakāyitāḥ | pumarthā iva rājantyaścaturvedaśikhopamāḥ || 3 || raṅgasthānaṃ maheśasya śambhossandhyānaṭasya ca | śātakumbhamahākumbhasahasreṇopaśobhitāḥ || niṣṭaptahemakḷptāste mahāmeruguhopamāḥ | tattatkumbhamahāstambhasahasrapariśobhitāḥ || 5 || subaddhamaṇisopānā vedikāpaṭṭikojvalāḥ | marālarājavalyutthamuktābhakṣitacañcukāḥ || utkocanīlapītāccharatnajālakacitritāḥ | muktāgucchāvṛtāpāramālājālakitāntarāḥ || pṛ0 128) pravālalatikākḷptastambhavidrumaputrikāḥ | harinmaṇikṛtāpārapālibandhoruhastakāḥ || 8 || puṣparāgamahāsihmasaṭāmaṇḍalakīlitāḥ | gajaśuṇḍorudhārācchanīlakumbhorumaulikāḥ || vaiḍūryadhārāsūtrodyannāgabandhavirājitāḥ | molipālijahaṃsālikapotakulasundarāḥ || ratnotkīrṇācchavalabhīvṛtorumaṇimaulayaḥ | kuruvindamahotphullamālājālāvṛtāntarāḥ || sphaṭikottamagarbhācchadhārāsopānakīlitāḥ | vicitrajālikāpālicitanīlamahopalāḥ || bimbābhapadmarāgotthakelipālivirājitāḥ | suvarṇaparisaṃkḷptarambhāpūgaikabhāsurāḥ || harinmaratakoddāmagarbhasaptacchadāvṛtāḥ | dantidantāvalīlagnahaṃsālīvṛṣakīlitāḥ || 14 || kapotapālīpīṭhastha maṇiśārdūlanāsikāḥ | suvarṇaketakīgucchatatphalāvalibhāsurāḥ || maṇipānasajāmrādiphalāliparilambitāḥ | mātuliṅgaiśca likucaiḥ protamālāvṛtāntarāḥ || maṇidhārāvṛṣaiḥ kumbhaissupallavasumairyutāḥ | damanoruvitānācchasañchāditatalāmbarāḥ || uśīrapaṭagucchaiśca lambalolitabhāsurāḥ | gandhabandhānubandhodyanmandamārutasundarāḥ || mahāgarumahoddāmadhūpadhūmaśikhāvṛtāḥ | maṇidīpāvalīvṛttabhramadgṛhavarāñcitāḥ || 19 || sahasradīpapātraiśca dhūpavṛkṣaiśca lambitāḥ | maṇisāraiśca vividhavarṇakḷptorukuṭṭimāḥ || 20 || spaṭikāktatalāssarvā ramyādarśakalambitāḥ | suvarṇarekhāvilasanmaṇicitravicitritāḥ || nānārudrāvatārādidevyāśca naṭanaṃ tadā | śambhorgaṇendratilakairvṛtacitravicitritāḥ || 22 || suramyamaṇivedībhissaṃyutā dhūpamoditāḥ | vistārāyāmabahulāssahasrastambhamaṇḍitāḥ || ṣaṇṇavādimahātatvajālāpārāvṛtāntarāḥ | rājallalāmavṛṣabhā ratnakumbhapariṣkṛtāḥ || ratnadaṇḍāyutāpārachatracāmaraśobhitāḥ | dodhūyitapatākāgrā maṇighaṇṭāvṛtāntarāḥ || 25 || kastūrīcandrapāṭīrasugandhasumavarṣitāḥ | maṇidarpaṇajottuṅgabimbitāmalajālikāḥ || mandaroddāmagambhīranādāpūritadiṅmukhāḥ [maddaloddāma iti pāṭhāntaran |] | śaṅkhadundubhinissāṇapaṇavānakagomukhaiḥ || kāhalāpāraninadaveṇuvīṇāravākulāḥ | maṇimandāravakulapāṭalāśokacampakaiḥ || 28 || vilambitācchamālāstāstamālatalasundarāḥ | kṛtamālamahāmālāgucchasañchāditāṃbarāḥ || 29 || kundamallījamullījajājīmālāvṛtāntarāḥ | galanmadhujharībhāragucchaguñjadalivrajāḥ [gacchadalivrajā iti pāṭhāntaram |] || 30 || kadambadāmasubhagā damanoddāmagandhitāḥ | kuravāmoditośīramaruvāmodamoditāḥ || 31 || pṛ0 129) uśīrakakṛtāpāramālāndolanasundarāḥ | tārottarkitabhūbhāgamuktājālāvṛtābhuvaḥ || 32 || gaṇahastamahātālajhallarīnādahuṅkṛtāḥ | ratnamaḍḍujahuṅkāragarbhitāntarasundarāḥ || 33 || kāhalāpāragambhīranādāpūritadiṅmukhāḥ | naṭajjhaṇajhaṇārāvaśiñjanmañjīranisvanāḥ || 34 || gomukhānakajoddāmagaṇavaktrābjakāravāḥ | śaṅkhāvalīkṛtāpāradhūtkāraravagarjitāḥ || 35 || caturvedaśikhoddāmabrahmavaktrakṛtastutiḥ | vāmadevamahāsāmarathantararavākulāḥ || 36 || rāthantarotthaphūtkārabhāṅkṛtākhiladiktaṭāḥ | rājadrājanahiṅkāravairājavarabhūṣitāḥ || 37 || aṣṭāvaktroditātyacchacāṣṭadaṃṣṭrāravākulāḥ | mahāgaṇeśaśuṇḍāgralagnakuñjotthanāditāḥ || 38 || ṣaḍānanakṛtoddāmakāhalāravasundarāḥ | nandibhṛṅgikṛtānekatalaghātorumaddalaiḥ || 39 || dhiktāndhiktānitiravairaśeṣamativārakaiḥ [aśaivamatirāvakairiti pāṭhāntaram |] | taṇḍuḍiṇḍimanādottharavasundaradiṅmukhāḥ || 40 || vāṇī pāṇi mahāvīṇā śivanāmālimūrchanāḥ | tantrīyantritagāndharvagītanādaikasundarāḥ || 41 || nāradādimuniśreṣṭhastuvaduddāmagāyanāḥ [tumburūddāma iti pāṭhaḥ |] | hāhāhūhūkṛtānekamurakṣarataśikṣitāḥ [bharatākṣaraśikṣitāḥ iti pāṭhāntaram |] || 42 || yakṣaśikṣākalālāparaṅgatuṅgataraṅgikāḥ | rāgarāgiṇikākḷptaramyatristhāyimūrchanāḥ || 43 || tālamaddalajoddāmatāndhigityuttamadhvaniḥ | barhipiñchābhasubhagasphāṭikottamabhittikāḥ || 44 || maṇinissāṇanārāvaprabuddhavarakokilāḥ | kokilākākalīramyadhvanidhvananarañjitāḥ || ratnapañjaramadhyastha śukaśārikajāravāḥ | mṛdaṅgaghanaghoṣeṇa śikhaṇḍīkṛtatāṇḍavāḥ || 46 || gāyadgandharvanikaramukhavīkṣaṇakṛnmṛgāḥ | ratnadhāragajāsārapuṣkaroddāmabṛhmitāḥ || 47 || puṇṭrekṣubaddhasubhagastambharambhāvṛtāssabhāḥ | maṇivallītoraṇādilambitāndolitāḥ punaḥ || mandamārutasañcāra vitāna calitālakāḥ | śātakumbhamahākumbhapūritāmṛtadhārikāḥ || supallavamukhāpārarājadbhṛṅgārasundarāḥ | pūgāpāramahāsārāśśambhostatra mahāsabhāḥ || 50 || kḷptāstatra śivenaiva manasā mananena hi | śātakumbhamayī tatra sabhā prācyāṃ diśi sthitā || mahāratnasabhā śambhordakṣiṇe ca prakalpitā | rājatī rajatādrau tu śambhoḥ paścātsabhā tadā || citsabhā cottareśaṃbhoḥ kaladhautā calesthitā | evaṃ caturdikṣvapitāssannāhānanditāssabhāḥ || tatsabhāvarṇanaṃ devairbrahmaviṣṇumaheśvaraiḥ | mūrtimadbhistathā sāṅgairvedaniśvāsa īśvaraḥ || pṛ0 130) ṛgvedastu tathāprācyāmekaviṃśatiśākhakaiḥ | stauti tasyāṃ sabhāyāntu devadevaṃ maheśvaram || yajurvedastathā ratnasabhāyāṃ śataśākhakaḥ | stauti devaṃ virūpākṣaṃ baddhāñjalipuṭo mudā || kaladhautasabhāyāntu sahasravaraśākhakaḥ | stauti tatra mahādevaṃ sāmavedo'tha sāmabhiḥ || citsabhāyāṃ tathādharvavedoviṃśatsvaśākhakaiḥ | stauti devaṃ śirobhissvairatharvairīśatuṣṭidaiḥ || skandaḥ- sabhāsu ca divaspatiprakaṭabhānuśītāṃśuṣu | sphuratviṣi śikhidyutiprathitaratnagarbhodbhava- prakāśakalitāspade naṭati nṛttapāraṅgataḥ || 59 || sabhāpatiratīndriyaḥ pramathanāthasaṅghairvṛto- 'pyanantamahimārasaśśrutiśikhācchapālīgataḥ | surendramakuṭītaṭīvighaṭitāccharatnachaviḥ prasannanakhasantatirvidhiharīndradevaisstutaḥ || 60 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe sabhāvarṇanaṃ nāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ || 32 || sabhāsu nṛttavarṇanaṃ nāma trayastriṃśo'dhyāyaḥ śrīskandaḥ– sanātanasanandena sānandena maheśvaraḥ | pārvatīhṛdayānando devo yatra ca tāssabhāḥ || sadasaspatirīśāno gaṇabṛndaniṣevitaḥ | mayā dviradavaktreṇa nandibhṛṅgiriṭīśvaraiḥ || taṇḍuhuṇḍatuhuṇḍādyairbāṇarāvaṇacaṇḍikaiḥ | devyāstadagre naṭanaṃ sāṭopaṃ kartumudyataḥ || 3 || sabhāsu tāsu sarvāsu sabhāpatirumāpatiḥ | sāyaṃ sāyaṃ pradoṣeṣu mahātāṇḍavapaṇḍitaḥ || 4 || apasmāroparilasatpādapaṅkajabhāsuraḥ | gajendrakṛttivasano jaṭācūḍataṭiddyutiḥ || 5 || jaṭākuharagarbhastha gaṅgātuṅgataraṅgadhṛk | tatraivotphullakahlāramitrācchādita mastakaḥ || 6 || garanīlamahākaṇṭhaḥ kuṇḍalīśvarakuṇḍalaḥ | somadhāmasamānāsyaścāmpeyaradanāsikaḥ || 7 || nayanatritayotphullapaṅkajotphullasundaraḥ | tripuṇṭrarekhāsatphālo bhasmācchāditavigrahaḥ || 8 || pṛ0 131) vāmena pāṇinālambinakharaktāgrālaktakaḥ | dhagaddhagitaratnācchapadakālambimālikaḥ || 9 || mahāhīramaṇivrātamuktārudrākṣamālikaḥ | kākodaraphaṇāratnamālākīlitakandharaḥ || 10 || ratnagraiveyalalitaḥ kaṅkaṇāsaktasatkaraḥ | kvaṇatkiṅkiṇikājālakṣudraghaṇṭālikāñcikaḥ || pāṇinānyena ḍamaruṃ tathānyenojvalaprabham | saptajihvakṛtordhvāṅgaśikhākāśitasatkaraḥ || bhaktābhayakaraṃ sākṣādratnormikavarāṅguliḥ | kaṭītaṭapaṭodbhāsi puṇḍarīkājinojvalaḥ || tatpucchagucchasubhagalambamānacaladyutiḥ | brahmamuṇḍamahāṣaṇḍamālālalitakandharaḥ || nṛtyajjhaṇajhaṇārāvamaṇimañjīraratnapāt | sākuñcitena nṛtyena poṣayantaṃ jagattrayam || mahāratnapariṣkāripīṭhasaṃsthāṃ maheśvarīm | paśyandaradalāmbhojasannibhāmalalocanaiḥ || sudhādhāmatiraskāri devyā vadanapaṅkajam | līlālakodyattilakaṃ ratnatāṭaṅkamaṇḍitam || udyatkavinibhātyacchamuktānāsāmanoramam | kaṇṭhatrivaligambhīraratnagraiveyabhāsuram || lalaccintākasubhagaṃ kaṇṭhamaṇḍalamīśvaraḥ | uttuṅgakarikumbhābhasvarṇakumbhakucāṃ śubhām || trivalīlalitodāratrijagatsampuṭodarām | mṛgendrakaṭisaṅkāśaratnakāñcitakāñcikām || kanakāmbarajāpāradhārāsārajitāmbarām | campakāśokapunnāgasaugandhikalasatkacām || veṇīmaṇḍalamadhyastha ratnasīmantasundarām | alikālambilālaṃhiśobhisindūrarekhikām || kvaṇanmaṇigaṇāpārakaṅkaṇairnāgabandhakaiḥ | ratnahastasarāpāracaladvalayasatkarām || 23 || ratnāṅgulīyavilasadvalayāṅguṣṭhaveṣṭitām | mahāhīraikaphalakakalpitāṅguṣṭhaveṣṭanīm || 24 || āraktāraktapādābjaraṅgarañjitapādukām | pādāṅgulīkṛtāpārajhaṇajjhaṇamadhuvratām || 25 || maṇimañjīrajārāvajhaṇajjhaṇitabhūtalām | pāṭīrāgarukastūrīkarpūrāgandhamedurām || 26 || paṭavāsamahāgandhananditākhiladiktaṭām | saundaryadhārāsarvasvākārāṃ tārādhipānanām || 27 || hallakākrāntasukarāṃ tathānyena vilambinā | pāśāṅkuśābhayavaradharāṃ śrībhuvaneśvarīm || 28 || niryatkaṭākṣāṅkurataḥ paśyantīmānanaṃ vibhoḥ | paśyantsabhāsu tāndevīṃ sadānṛtyati śaṅkaraḥ || 29 || nandibhṛṅgimahākālaskandaherambasaṃvṛtaḥ | ramyavādyaravaissāyaṃ vedaghoṣaiśca śaṅkaraḥ || 30 || tatra tatra sabhāsthāne nṛtyatyambāsamanvitaḥ | tacchṛṇudhvaṃ muniśreṣṭhā gaṇendrāssurasattamāḥ || rājadrājakalāvirājitajaṭārājīrajoghnaṃ satāṃ rāmālaṅkṛtavāmabhāgamaniśaṃ śrīrājarājārcitam | pṛ0 132) nṛtyantaṃ nṛśiraḥkapālakalikāmālāsphuradvakṣasaṃ nṛtyantaṃ rajatādrihemasadasi śrīdhūrjaṭiṃ bhāvaye || 32 || nṛtyadbrahmakapālaghaṭṭanapatadbrahmāṇḍakoṭisrava- dvarṣādhārasupūrapūritajaṭāgaṅgātaraṅgodbhaṭam | sevārthāgataviṣṇumukhyasuratābaddhāñjaliprārthanaṃ nṛtyantaṃ rajatādrihemasadasi śrīdhūrjaṭiṃ bhāvaye || 33 || taṇḍau vādini ḍiṇḍimaṇḍamarukāmākhaṇḍale vādyati brahmaṇyambujalocane ca namati śrīcaṇḍikeśe karaiḥ | ghaṇṭāḍolanatatpare suranutaṃ śrītāṇḍave paṇḍitaṃ nṛtyantaṃ rajatādrihemasadasi śrīdhūrjaṭiṃ bhāvaye || 34 || śīrṣābaddhakapālamālamamalaṃ nṛtyajjaṭāmaṇḍalaṃ bhūṣāveṣaviṣāgnimiśritasudhādhāreṣaduṣṇārciṣam | nṛtyantaṃ ramaṇīmude nigamavāṅmūrdhādhirūḍhaṃ śivaṃ nṛtyantaṃ rajatādrihemasadasi śrīdhūrjaṭiṃ bhāvaye || 35 || pādābaddhaharīśakaṅkaṇaraṇatkāraughaniṣpandita- brahmādyākhilajaṅgamaṃ bahubhujālaṅkāradevyāḥ puraḥ | mandasmeravirājamānavadanāmbhojaṃ naṭantaṃ śivaṃ kailāsācalaśātakumbhasadasi śrīśambhumālokaye || 36 || itthaṃ nṛtyati deveśassāyaṃ devyā sadāśivaḥ | kailāsahemasadasi prācyāṃ gaṇavarairvṛtaḥ || taddakṣiṇe ratnakḷptasadomadhye maheśvaraḥ | nṛtyatyambāmude devastacchṛṇuṣva munīśvara || 38 || skandaḥ– gaṇḍāndolitakuṇḍalīśvaramahāśrīkuṇḍalaṃ tāṇḍave pāṇḍityaṃ ghaṭayantamaṇḍajamukhaiścaṇḍeśvarādyairgaṇaiḥ | stoṣyantaṃ nigamāntasāravacasāmoghairamoghaiśśivaṃ nṛtyantaṃ rajatādriratnasadasi śrīnīlakaṇṭhaṃ bhaje || 39 || pṛ0 133) taṇḍūddāmagiro jayanti savidhaṃ śrīkaiṭabhāre tyaja brahmanbrahmaravāṃśca saṃhara hare dūraṃ paraṃ sāraya | itthaṃ nartakacakravartinikaṭe nṛtyonmukhe tādṛśaṃ nṛtyantaṃ rajatādriratnasadasi paśyāmi śambhuṃ sadā || 40 || nṛttāndolacalacchikhāmṛtagalatkhaṇḍendusāndroccaye bhrājatpāṭalamaṇḍalāruṇalasadbṛndārakāṇāṃ gaṇe | magnobhugnavalagnanagnanibhṛte cūḍāhibṛndochavasa- nnṛtyantaṃ rajatādriratnasadasi paśyāmi śambhuṃ sadā || 41 || nartārtasya padadvayoḥ pluticaladdhemādrisomāryamā- kṣmāśeṣādikakampanaṃ vidadhataṃ nṛtyantamīṣatsmitam | devī paśyati śaṅkaraṃ ca sumahatsānandanandonmukhaṃ nṛtyantaṃ rajatādriratnasadasi paśyāmi śambhuṃ sadā || 42 || yasminnṛtyatvamīśe vidadhati bharitānandasandohadhāmni bhūṣāspandanahāniśaṅkihṛdayo mandaṃ vidhatte padam | yo vāsaśśithilaṃ bhavediti karānātanvate nisyadā- nkeśākuñcanataḥ karoti bhagavānkendūca cakrottamau || 43 || nānarti prasabhaṃ prasannahṛdayo rātne sabhāyāṃ śivaḥ || 44 || itthaṃ rājataśaile ca devo ratnasabhāntare | nṛttaṃ vitanute devyāḥ puratassāyamīśvaraḥ || paścātsabhāyāṃ rajatakalpitāyāṃ maheśvaraḥ | nṛtyatyambā mukhaṃ vīkṣya gaṇabṛndasamanvitaḥ || śrīskandaḥ– nṛtyantaṃ haribhūṣaṇaṃ vidhiśirobṛndālimālālasa- dvāmāṅgākṛtisatstriyā yutapade keyūraśiñjatsvanam | kaṭyāṃ sāmajacarmavastrakalitaṃ nṛtyantamāśāvasaṃ baddhārddhāṅgakalena bālakalitottaṃsānvitāṃsā vayam || nṛtyantaṃ kaladhautasārasadasi dhyāyāmi nṛttonmukham || 47 || pṛ0 134) vāggumbhānvividhānakṛtrimamayānambhojajāte vada- tyānandāmbudhimagnacetasi pare govindapūjye hare | mandaṃ mandamarandapābhirakhile bṛndārakāṇāṅgaṇe nṛtyantaṃ kaladhautasārasadasi dhyāyāmi nṛttonmukham || 48 || yasmin nṛtyati jaṅgamācaramidaṃ viśvaṃ narīnṛtyati yasmādbhinnatayā nakiñcidapi vai vaktuṃ naśakyaṃ budhaiḥ | tādṛkṣaṃ naṭanārbhaṭīkṛtaruciṃ bhūṣāhiśeṣojvalaṃ nṛtyantaṃ kaladhautasārasadasi dhyāyāmi śambhoḥ padam || 49 || cetastvaṃ bhaja yadgato na punarāvṛttiṃ bhajenmānavo yasmāccitrataraṃ na kiñcidadhikaṃ tattādṛśantāṇḍavam | kurvantaṃ karuṇāmbudhiṃ triṇayanaṃ śrīkālakūṭojvalaṃ nṛtyantaṃ kaladhautasārasadasi dhyāyāmi śambhoḥ padam || 50 || yasminbhrāmyati bambhramīti sakalaṃ viśvañcarādyātmakaṃ yasminnutplutimācaratyavikalaṃ brahmāṇḍamudbhidyate | yadbhāsā pravibhānti bhāskaraniśānāthādayassantataṃ nṛtyantaṃ kaladhautasārasadasi dhyāyāmi śambhoḥ padam || 51 || yasminnāpatite na śarma labhate kūrmo'pi bhagnāsthiko nṛttāyāsavinirgatorunayanaśrotrotthaphūtkārakaḥ | sāṅgā sā śrutirityupendrasadṛśāstasyāśrayājjīvinaḥ || 52 || yasya svedajalaṃ mahodadhirapi prodyanmaṇīnāṃ gaṇo raupyādrau kaladhautasārasadasi śrīnīlakaṇṭhaṃ bhaje || 53 || evaṃ sa nṛtyatīśānaḥ kailāsakaladhautaje | sadasi svairamambāyāḥ purataśśaśiśekharaḥ || uttare citsabhāyāntu nṛtyatyambāṃ vilokayan | gaṇendraissevitapado mahādevo maheśvaraḥ || pṛ0 135) śrīskandaḥ– hrīrmūrtyā śivayā virāṇmayamayaṃ hṛtpaṅkajasthaṃ sadā hrīṇānāṃ śivakīrtane hitakaraṃ helahradāṃ māninām | hrīberādisugandhavastraruciraṃ hemādribāṇāsanaṃ hrīṅkārādikapādapīṭhamamalaṃ hṛdyaṃ naṭeśaṃ bhaje || 56 || śrīmadjñānasabhāntare pravilasacchrīpañcavarṇākṛtiṃ śrīvāṇīvinutāṅghripaṅkajayugaṃ śrīvallabhenārcitam | śrīvidyāmanumodanaṃ śṛtajanaśrīdāyakaṃ śrīdharaṃ śrīcakrāntaravāsinaṃ śivamahaṃ śrīmannaṭeśaṃ bhaje || 57 || navyāmbhojamukhaṃ namajjanavidhiṃ nārāyaṇenārcitaṃ nāgaukonagarīnadīvilasitaṃ nāgājinālaṅkṛtam | nānārūpakanartanādicaturaṃ nālīkajānveṣṭitaṃ nādātmānamahaṃ nagendratanayānāthaṃ naṭeśaṃ bhaje || 58 || madhyasthaṃ madhuvairimārgitapadaṃ madvaṃśanāthaṃ prabhuṃ mārārātimatīva mañjuvapuṣaṃ mandāragauraprabham | māyātītamaśeṣamaṅgalanidhiṃ madbhāvanābhāvitaṃ madhyevyomasabhāguhāsthamakhilaṃ mānyaṃ naṭeśaṃ bhaje || 59 || śiṣṭaiḥ pūjitapādukaṃ śivakaraṃ śītāṃśurekhādharaṃ śilpaṃ bhaktajanāvane śithilitāghaughaṃ śivāyāḥ priyam | śikṣārakṣaṇamambujāsanaśirosaṃhāraśīlaṃ prabhuṃ śītāpāṅgavilocanaṃ śivamahaṃ śrīmannaṭeśaṃ bhaje || 60 || vāṇīvallabhavandyavaibhavayutaṃ vandārucintāmaṇiṃ vātāśādhipabhūṣaṇaṃ varakṛpāvārānnidhiṃ yoginām | vāñchāpūrtikaraṃ valārivinutaṃ vāhīkṛtāmnāyakaṃ vāmāṅgāttavarāṅganaṃ mama hṛdāvāsaṃ naṭeśaṃ bhaje || 61 || pṛ0 136) yakṣādhīśasakhaṃ yamapramathanaṃ yāminyadhīśānanaṃ yajñadhvaṃsakaraṃ yatīndravinutaṃ yajñakriyādhīśvaram | yājyaṃ yājakarūpiṇaṃ yamadhanairyatnopalabhyāṅghrikaṃ yānībhūtavṛṣaṃ yatīndravinutaṃ yājyaṃ naṭeśaṃ bhaje || 62 || māyāśrīvilasaccidambaramahāpañcākṣarairaṅkitān ślokāntsapta paṭhanti ye'nudivasaṃ cintāmaṇīnāmakān | teṣāṃ bhāgyamanekamāyuradhikaṃ vidyāvarān satsutān sarvābhīṣṭamasau dadāti sahasā śrīcitsabhādhīśvaraḥ || 63 || śrīsūtaḥ- taṭinnibhajaṭārbhaṭīpaṭuriṭīḍyavāgarbhaṭī- niṭālakakṛpīḍakaṃ bhaja bhajāmahe dhūrjaṭim | śivaṃ kaṭataṭāraṭadyamakaṭhoratuṇḍārbhaṭī- capeṭivaraśūlakaṃ karaṭicarmaśobhatpaṭam || 64 || haṭātkṛtaśaṭhāsuramasukhabhedakṛttīraṭa- dvipāṭhaśaradhāriṇaṃ kamaṭhapṛṣṭapādaṃ śivam | bhajāmi jaṭharīdhṛtatrijaganmūlapīṭhotthita- janārdanapaṭustavaṃ hṛdi suniṣṭhitaṃ yoginām || 65 || kuṭhāravaradhāriṇaṃ kumudanāthacūḍāmaṇiṃ kuraṅgavarabhūṣaṇaṃ bhajata nīlakaṇṭhaṃ sadā || 66 || utkośakāśitamahāśivarātakheṭanīlo'cchatācchasukaroruśirodharāṃsam | rakṣasmṛtiprajanitāpagatādisaṃjñāpasmāramaulipadapaṅkajaniṃ bhajāmi || 67 || nādotthaḍambaramahāḍamaruprakāṇḍamutphullapaṅkajavarānalamīśitāram | ārāt praṇemuramarā rajatācalasthaṃ kekyākhuvāhagaṇapaiḥ parameśamevam || 68 || nandīśabhṛṅgiriṭayassuranandikasomanandicaṇḍīśatuṇḍavarahuṇḍatuhuṇḍabhadrāḥ | śrībāṇarāvaṇagaṇānanakoṭicaṇḍā brahmā harīśvaramukhā amarendrasaṅghāḥ || 69 || pṛ0 137) stambhairvidrumaputrikaughaghaṭitairhaimairmahāmātṛkai- rbhāsvatsvāvaraṇaiśca śaktibhirapi proddaṇḍamāyāmaye | raṅge sarvajagatkaraṇḍamakhilaṃ yasyekṣaṇājjṛmbhate yasyaivekṣaṇataśca rakṣitamidaṃ tatraiva līnaṃ kṣaṇāt || 70 || so'pyetādṛśaraṅgamaṇṭapagatassarvaiśca bhūtairvṛto rudrāṇīsahito gaṇeśaguhayukpārśve surendrairapi | pāthojāsnabhavena śrīdharabhavairanvāsyamānaśśivo- rudrāṇīgaṇapaiśca sevitapado modānvito raṅgagaḥ || 71 || īṣatpādatalāhatitruṭitabhūbhāgāsahiṣṇutruṭa- tsphūrjatkarpaṭaśarmadurvidhamahākūrmastavāmreḍitam | aṅgulyagrapatattadīyapavanotkṣiptasvadhāmasthira- brahmāṇḍaṃ parameśiturvijayate nṛttaṃ samastādbhutam || 72 || namrānpāṇigaṇāndiśāvadhikṛte svīyānkapardānapi vyomānte natikuñcitāmapi punaḥ pātālamukhyānadhaḥ | lokākhyān samatītya svīyacaraṇānkurvannirālambano nṛttaṃ kevalamīśvaro vitanute devyagrataḥ kevalam || 73 || sūtaḥ– sabhāsu ca sabhāpatirharihiraṇyagarbhādibhi- ssanandanasanātanairharasunandinandyādibhiḥ | karāhatimahāmaṇipravaramaddalādutthitai- ssutālavarakalpanairnaṭati nṛttaraṅgasthitaḥ || 74 || vedādhīśvara veda eva bhagavanbhaktyā tvadīyāssabhā nauti stauti bhavantameva hi tato devaṃ sabhādhīśvaram | vedo veda na vedarūpamapi te nīrūparūpaḥ kathaṃ tasmādevamaho maheśvara sadā vācānivṛttastvayi || 75 || pṛ0 138) provācāvacanena rūpamapi te jñātuṃ na śakyaṃ paraiḥ || 76 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe sabhāsu nṛttavarṇanaṃ nāma trayastriṃśo'dhyāyaḥ || 33 || caturvidhapuruṣārtha maṇṭapavarṇanaṃ nāma catustriṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– tacchailamauliprākāro nānāsaudhāntare sthitaḥ | candropalaśilāsāraiḥ kalpito'sti śivena hi || 1 || khaṇḍasphuṭitasandhānarahito'khaṇḍa eva hi | parvodyaccharvarīnāthakalāniṣyandasārakaḥ || triṃśatsahasramānena cāyāmordhvavirājitaḥ | śuddhasphaṭikasaṅkḷptavṛṣabhaiḥ pariśobhitaḥ || indranīlāmalākṣaiśca viṣāṇaiścaiva śobhitaiḥ | tatprākārākhaṇḍabhittau saṃsthitā gopureṣu ca || prākāragopuraṃ tatra daśasāhasramuchritam | rudrāvatāracaritaṃ maṇikumbhavarāñcitam || 5 || śobhitaṃ pūrvabhāgasthaṃ tatprākāravarasya ca | dakṣiṇe cāpi tādṛkṣaṃ mahāsphaṭikakalpitam || 6 || rudrāvatārakrīḍābhirañcitaṃ vṛṣabhairapi | paścime cāpi tejiṣṭaṃ sphaṭikopalagopuram || 7 || rudrāvatārakrīḍābhirvṛṣabhaiḥ kalaśairapi | śobhitaṃ tatra tadbhāti daśasāhasramānataḥ || 8 || taduttare'pi sphaṭikadhavalaṃ gopurottamam | rudrāvatāraiḥ kalaśaiśśobhitaṃ vṛṣabhairapi || 9 || sahasratalabhāgaiśca śikharodyatpatākakaiḥ | muktāgucchaiḥ pravālālimālājālikaśobhitaiḥ || devakoṣṭaiḥ koṇakoṣṭaiḥ kapotaiḥ pālipālibhiḥ | mahāvalabhikoddāmastambhavidrumaputrikaiḥ || prāk saṃstho maṇṭapastatra vyāyāmocchrāyasundaraḥ | sihmaśārdūlaśarabhamātaṅgaturagākṛtiḥ || śukabheruḍahaṃsābhaisstambhairmaṇikṛtairyutaḥ | sihmamaulimahāpālikanyakālivirājitaiḥ || ratnayuktastambhayutaścāgarbhagṛhagopuram | vistṛto vedikābhiśca raktapadmachavirmahān || 14 || svacchādarśatalākāramaṇisundarabhittikaḥ | dhūpaistanmaṇidīpaiśca vidyoditadigantaraḥ || 15 || pāṭīrasārakarpūragandhasārādisiktabhūḥ | sumanāmodimandāraratnamālāpariṣkṛtaḥ || 16 || tatrācchahariduddāmamaṇisaptacchadāvṛtaḥ | tatrācchavidrumāpāramuktāsaravilambitaḥ || 17 || pṛ0 139) amlānakusumodriktaradantarakṛtāntaraḥ [kusumāmoditadantara iti pāṭhaḥ |] | tatra tadbhittigānekanavaratnavicitritaḥ || 18 || rudrāvatārakrīḍāditattanmaṇisuvigrahaḥ | mokṣalakṣmīvilāsākhyo maṇṭapo bhāti pūrvataḥ || 19 || dakṣiṇe'pyayutastambhanānāmaṇigaṇaiścitaḥ | āgarbhagṛhamutsedhavistṛto gopurāvadhi || 20 || sārūpyamokṣadānākhyo bhāti ratnapariṣkṛtaḥ | gomedakāntivilasadvīradhīrāvṛtāntaraḥ || 21 || suratnamukurākārabhittiraṅgaikasundaraḥ | tatratyamaṇimāṇikyagaṇakāntitatāntaraḥ || 22 || kastūrītagarāmodagandhavārisupaṅkilaḥ | nandanāpārakusumamālājālavṛtāntaraḥ || 23 || rambhāpūgīphalālambigucchapālīvirājitaḥ | ratnodgīrṇāgarustambhairmarālāvaliśobhitaḥ || 24|| tadbhittinicitāpārarudrakrīḍādivigrahaiḥ | tattadbhūṣāviśeṣeṣu yo yo rāgastathā tathā || 25 || tattanmaṇikṛtānekasundaraiśśivavigrahaiḥ | guggulūddāmasubhagagandhadhūpavidhūpitaḥ || 26 || paścimegarbhagṛhatogopurāvadhivistṛtaḥ | subhagobhātiniyutastambhamaṇḍitabhūtalaḥ || 27 || sālokyamokṣadānākhyo maṇṭapo'yutapādabhāk | tatra vaiḍūryaracitasstambhākhaṇḍaikasārabhūḥ || 28 || tatsūtrāpāradhārābhirvismayākarakāntibhūḥ | sihmamaulimahāpīṭha kapotāvalisundaraḥ || 29 || maṇiratnacitāneka pālipālī varāśrayaḥ | kesarāmbuyutāsāramṛgamodayutairghaṭaiḥ || 30 || gandhāmbusiktatalako maṇimālāvibhūṣitaḥ | hīrasāramahāmuktāmaṇihārāvalambitaḥ || 31 || tatra vaiḍūryaphalakacitordhvatalakāntikaḥ | niryatkāntyākāntataro vicitākhilacitrakaḥ [bimbitākhilacitrakaḥ iti ca pāṭhaḥ |] || 32 || kṛṣṇāgarumahāramyadhūmadhūpasamākulaḥ | maṇikḷptācchabhittiśca rudrakrīḍādiśobhitaḥ || 33 || śobhano nitarāṃ bhāti maṇiratnālisundaraḥ | suratnaketakītālīphalālambitapadmakaiḥ || 34 || mahāsihmāsanaiḥ pīṭhaiḥ pālīpālivirājitaḥ | pravālamuktāpādaiśca suraupyamaṇipādukaiḥ || 35 || mañcordhvamaṇṭapālambimuktājālavitānakaiḥ | puṣpaśayyāparikarairupadhānairmanoharaiḥ || 36 || vāsitairgandhabahalaśubhāstīrṇapaṭāvṛtaiḥ | surudravīṇānādaiśca nāditairdundubhīravaiḥ || 37 || tatra maṇṭapavaryeṣu caikākāratayāsthitam | paścādāgopuratalamāgarbhagṛhasannidhi || 38 || taduttare cakāstīśamaṇṭapo ratnasundaraḥ | āgopuragṛhaṃ śambhorayutocchritapādukaḥ || 39 || puṣparāgamaṇīkḷptaścordhvādhastalamaṇḍitaḥ | tatkāntikāñcitoddāmavidrumāmalaputrikaḥ || 40 || sāraṅgaśukamātaṅgakuraṅgavihagākṛtiḥ | stambhaiśśobhitabhūbhāgamaṇisārālikīlitaḥ || 41 || pṛ0 140) ratnajālakaniryadbhātalarañjitadiṅmukhaḥ | suratnavalabhīkīrṇa svacchabhittivarāñcitaḥ || 42 || tatra rudrāvatārādimaṇikalpitavigrahaḥ | śaraccandraprabhājālatiraskāritalocchrayaḥ || 43 || suratnaketakoddāmalalannārelagucchakaḥ | gandhakarpūrapāṭīradravabhāraikagandhabhūḥ || 44 || vitānottānitatalo ratnarambhāpariṣkṛtaḥ | sāmrāṇyagarudhūpaiśca nityaṃ ghumughumāyitaḥ || 45 || praphullaratnacāmpeyaratnarājivirājitaḥ | nīlanīlotpalotphullapīṭhālaṃbisarairvṛtaḥ || 46 || tatratyastambhavitatapuṣparāgamaṇiprabhaḥ | tatrāntarmaṇṭapavaraṃ rañjitaṃ maṇikāntibhiḥ || 47 || sugandhagandhajāmodapaṭavāsānumoditaḥ | vātapotasamānītai ramyaśītatarāvṛtaiḥ || 48 || tanmaṇṭapavare devyā divyasihmāsanāśrayaḥ | āste gaṇaiḥ parivṛto'paśyaṃstaddṛṣṭikautukam || 49 || tatratyamaṇṭapasyākhyā śrīmaheśena kalpitā | sāyujyalakṣmīdānākhyo ratnasundarakalpitaḥ || 50 || skandaḥ- tatratyāmalamaṇṭapeṣu bhagavānāste sahāmbo mudā bhaktānāṃ nivaheṣu tatra sukṛtāpāraiśca bhūṣādibhiḥ | svasvāpārarasairvaraissumadhurodārairgaṇendrairvṛta- stattatsthānavarārhabhūṣaṇavaraṃ [dayārasairiti pāṭhaḥ |] bhakteṣu dhatte śivaḥ || 51 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe caturvidhapuruṣārtha maṇṭapavarṇanaṃ nāma catustriṃśo'dhyāyaḥ || 34 || kailāsaliṃgavarṇanaṃ nāma pañcatriṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– tatrācchamaṇṭapāntasthaṃ gopurāntarasundaram | indracāpanibhaṃ divyaṃ nānāmaṇivirājitam || prākāraṃ daśasāhasrayojanāyāmavistaram | kvacitpūrveṣu haritaṃ kvacitkajjalasannibham [kvacicca jalasannibhamiti pāṭhāntaram |] || kuruvindāmalamaṇibhāsvatkāntatarākṛti | taṭitkūṭanibhañcāpi nīlāmbudanibhaṃ kvacit || bālasūryakarābhāsañcodyadindunibhaṃ kvacit | palāśaśalmalīpuṣpasaṅkāśaṃ kvacideva hi || pṛ0 141) indranīlāmalamaṇiprabhāsannibhakāṇḍakam | indragopakasaṅkāśaṃ mayūragalasannibham || 5 || pārāvatagalābhāsaṃ karṇikārachavīyutam | candrabhāsvatkarākārakanaddhīranibhaṃ kvacit || 6 || gomedapuṣyarāgodyadvaiḍūryarasarañjitam | pravālamaṇimuktācchadhārāchavinibhaṃ kvacit || 7 || tatprākāraprabhājālairnabho vividhabhāyutam | maṇimāṇikyakhacitagopurālivirājitam || 8 || rudrāvatāracaritairmaṇirājadvṛṣairyutam | lalāmaśobhikalaśaiścaturdikṣu virājitam || 9 || tatrāntargṛhamīśasya garbhāgāraṃ manoharam | navaratnākhaṇḍakḷptastambhapīṭhavirājitam || 10 || taccintāmaṇibhājālabhāsitaṃ garbhadhāma tat | tadagrato bhāti śambhossahasrastambhamaṇḍitaḥ || 11 || sumuktimanṭapo nāma sarvavedaśikhāstutaḥ | tatprabhābhāsitā lokā brahmaviṣṇvādayassurāḥ || 12 || dikpālayakṣarakṣaughanāgāpsarasakinnarāḥ | uragāsturagāścaiva sāraṅgāścāmarāssṛmāḥ || 13 || mayavassāmajālāvā harayaśśarabhāstathā | bhallūkabhekakhaṅgaiśca hariṇairmahiṣaistathā || 14 || kalpitā maṇijottuṅgastambhadhārāsu koṭiśaḥ | maṇijālakasañchanno ratnasopānavedikaḥ || 15 || paṭṭikātoraṇopetaḥ pīṭhagopānasīyutaḥ | tadagraratnakalaśairatnajālakaśobhitaḥ || 16 || ratnagucchamahāmālājālākīlitasundaraḥ | prabhākarasahasrābhaścendukoṭisamaprabhaḥ || 17 || dhūpāmodaikabahulo maṇidīpaprabhātataḥ | vitānatānasubhago harinmaṇinibhassadā || 18 || nandanānanditasumamālāgucchakalambitaḥ | amlānāraktakamalotpalamālālasacchaviḥ || 19 || pratyagraketakoddāmagandhodyadratnapiñjaraḥ | utphullacampakoddāmamālāgandhitadiktaṭaḥ || 20 || kadambabandhurāmodasundaro maṇibhāsuraḥ | tatra sihmāsanaiścitraiḥ kalpitairmaṇibhistataiḥ || 21 || padmarāgāmalamaṇikāñcitādarśabhittikaḥ | patākākumbhakoṭībhirmaṇikoṭivṛṣaiścitaḥ || 22 || liṅgāgre maṇṭapo bhāti kailāseśvarasannidhau | tato'ntare garbhagṛhaṃ kailāseśasya sattama || 23 || navaratnamaṇīpīṭhaṃ vedikātalasundaram | garbhakoṣṭaiḥ paṭṭikābhirdevakoṣṭairvirājitam || 24 || valabhītalasañcārimarālakulasundaram | kapotapālīpālisthamaṇisihmavṛṣairyutam || 25 || dikpālairbrahmaviṣṇvādyairdakṣiṇāmūrtivistṛtam | dakṣiṇe paścime cāpi prāguttaradiśi prabhāḥ || 26 || liṅgodbhavāndhakārātitripurāsurasaṃhṛtiḥ | brahmaviṣṇūdbhavaścāpi tāṇḍaveśaśca sundaraḥ || 27 || karicarmaparīdhāno herambaskandasaṃyutaḥ | bhikṣāṭanaśca kaṅkālaśśūlāsaktakaro haraḥ || 28 || mekhalāvṛtakaṇṭhodyatpādāmbhojāktapādukaḥ | jaṭājālitasanmaulirindukundaśatācchabhāḥ || 29 || pṛ0 142) somāvataṃsokṣavāho gaṇabṛndavṛtaḥ kvacit | umayā saṃsthitaḥ pīṭhe paśyan gaurīṃ manoharaḥ || 30 || gaurīprasādanaparaḥ paśyaṃstaddhanukekaram | ardhenanārīvapuṣā śobhito harihīrabhāḥ || 31 || ratnāhikuṇḍaladyotisomadhāmasamānanaḥ | vyāghraratnāmbaradharastripuṇṭratilakojvalaḥ || 32 || maṇiriṅkhatsubhūṣāḍyo nānābhūtijagandhadhṛk | kvaṇanmañjīrapādārdhaśeṣārdhapadapaṅkajaḥ || 33 || garakaṇṭhārdhako divyamaṇikaṇṭhārdhadhṛkchivaḥ | napacandrottamāṅgotthagaṅgārayavarāśrayaḥ || 34 || vāmadakṣiṇabhāgastha lokeśaharisevitaḥ | caṇḍāṃśutanayodbhītaliṅgāliṅgadvijāvanaḥ || 35 || gaṅgātaraṅgakalitakapardeṇāṅkaśobhitaḥ | muravairimahānetra pūjitāṅghrisaroruhaḥ || 36 || brahmamuṇḍalaladgaṇḍakarṇakuṇḍalaśobhitaḥ | evaṃ rudrāvatāraiścāpyakhaṇḍamaṇikalpitaiḥ || 37 || candrasphaṭikahāraiśca puṣpagomedanīlajaiḥ | śrīmaheśamahādivyavigrahaiḥ parito vṛtaiḥ || 38 || devyā harinmaṇibhavaiḥ padmarāgabhavaistathā | indraviṣṇuvidhātṛṇāṃ dikpālānāñca mūrtayaḥ || 39 || tattadbhāgamaṇīkḷptāḥ kalpitā maṇigarbhajāḥ | madhurasmitanetrāsya tattadaṅgaikabhāsurāḥ || 40 || maṇimuktāpravālādibhūṣaṇāvalibhāsurāḥ | tattatkoṇagatātyaccharājadvṛṣabhabhāsurāḥ || 41 || sahasradaśamānena yojanāyāmakalpitāḥ | tatratyamūrtyassarvāḥ pañcayojanamānataḥ || 42 || kalpitāśśrīmaheśena manasaiva manoramāḥ | hīrasāraghanottuṅgapañcāśadyojanocchrayam || 43 || vṛttāyāmamahāślakṣṇakoṭibhāskarabhātatam | kadalīpuṣpasaṅkāśasamucchrāyorumaṇḍalam || 44 || jvaladindumahāvṛttabrahmāṇḍodaradāraṇam | garbhagehaṃ tatra śambhorvedavedāntasaṃstutam || 45 || kailāsasārasubhagamaṇivedivirājitam | tatraivāntarmahāpīṭhe koṭidyumaṇisannibhe || 46 || prabhābhāsijagajjālaṃ candrācchasphaṭikojvalam | āyāmavṛttagomukhyāharibrahmorupīṭhakam || 47 || mahāliṅgaṃ mahākāramakhaṇḍasphaṭikojvalam | talliṅgasāradhārābhiḥ kailāso'pyatipāṇḍaraḥ || 48 || bhāvibhāsitadikcakraṃ saudhagopuramaṇḍitam | anarghyavarasaṃveṣṭaveṣṭitaṃ gandhasundaram || 49 || ratnakahlārakamalamālājālairvirājitam | sahasranīlamaṇijanīlotpalasarāñcitam || 50 || akhaṇḍaharitoddāmamaṇibilvottamāṅgakam | utphullasūtravaiḍūryacampakācchasarairyutam || 51 || puṣparāgamaṇīkḷptaṃ supāṭalasarāvṛtam | niṣṭaptahemajātyacchakarṇikārasarāvṛtam || 52 || hīrasāramahādhārāmallikācchasarāvṛtam | gomedakamaṇīkḷptakaraṇḍakasarāvṛtam || 53 || mandārakundabandhūkabakadroṇārkaratnajaiḥ | sarakīlitasanmaulisphaṭikopalakalpitaiḥ || 54 || pṛ0 143) maṇiprabhātatātyācchaśobhitottuṅgamauktikam | sahasrāsyamahāśeṣaphaṇāmaṇivirājitam || 55 || padmarāgamahārāgatripuṇṭratilakojvalam | tatkāntikāñcitālokāstaddhārāsārasāgarāḥ || 56 || tatkailāsamahāsārapiṇḍaśekharapūjitam | kailāseśākhyamamalaṃ liṅgaṃ maṅgaladāyakam || 57 || maṅgalāpatidṛkpātadhārāsāravijṛmbhitam | talliṅgamahimāvedairapāraśikharāśrayaiḥ || 58 || brahmaviṣṇvādibhirdevai rudrairvā munibhistathā | naśakyo jñātumīṣadvā mūkāvedoktayo yathā || kailāsaśailamaṇidhāmani divyaliṅgaṃ kailāsanāmakamaho trijagadvicitram | talliṅgamauliśakalendukalāsubhābhi[jharībhiriti pāṭhāntaram |]rāplāvitoruśikharo'tra vibhāti śailaḥ || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsaliṃgavarṇanaṃ nāma pañcatriṃśo'dhyāyaḥ || 35 || kailāseśvarapūjāvidhānakathanaṃ nāma ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ skanda uvāca– talliṅgajātāssarve'pi bhuvanāni caturdaśa | talliṅgajātā devādyā brahmaviṣṇuharādayaḥ || talliṅge saṃsthitā lokāssaptadvīpavanākarāḥ | pralaye'pi layaṃ yānti sarve lokāssuraissaha || layanālliṅgamityuktaṃ līnaṃ yasmiñjagadrutam | tasmālliṅgaṃ mune proktaṃ tatkailāseśvarasaṃjñitam || yato vāco nivartante aprāpya manasā saha | bhūmau tacca mahāliṅgaṃ pratiṣṭhāpucchamevatu || ekaṃ brahmaiva talliṅgamaliṅgamapi bhūsurāḥ | tadeva jyotiṣāṃ jyotistadvai cetanacetanam || talliṅgaṃ satyamānandamakhaṇḍaikarasaṃsadā | talliṅgadarśane vā'pi navāggacchati no manaḥ || neti neti ca vedāntaistalliṅgaṃ pratipādyate | tadeva brahma tvaṃ viddhi neha nānāsti kiñcana || ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma tadātmāmanaso'tigam | nirindriyaṃ niṣkalaṅkamasaṅga majaraṃ hi tat || prabhuṃ samastabhūtotthasarvadharmavivarjitam | ākāśaṃ tadanākāśaṃ sākārañca nirākṛti || kāraṇaṃ kāraṇānāñca brahma talliṅgameva hi | nāmarūpātigaṃ śāntaṃ guṇātītaṃ guṇāspadam || apāṇipādamatyacchamānandaghanamadvayam | śivasya nirguṇaṃ rūpamadṛśyamakṛtātmabhiḥ || 11 || pṛ0 144) tadeva vyāpakaṃ bhāti talliṅgantamasaḥ param | tanna vedaiśca vedāntairgurubhiśśrutibhissadā || 12 || naprāpyaṃ sarvadā sarvairdraṣṭuṃ taccāpyathā śritum | tadeva devadevasya nirguṇaṃ rūpamadbhutam || 13 || nirguṇañcā'pi lokānāṃ dṛṣṭigocaravatsthitam | talliṅgaṃ sarvadā śambhurdevyā pūjayatisvayam || 14 || bāhyairābhyantaraiścā'pi pūjābhiḥ parameśvaraḥ | triṇetro nīlakaṇṭhaśca candrārdhakṛtaśekharaḥ || 15 || ahambhāvādirahito bhāvābhāvavivarjitaḥ | ahaṃ brahmaivedamiti yaṃ [turyātīto'jaro'maraḥ iti pāṭhaḥ |] vadanti narāmarāḥ || 16 || dhyānadhyeyātigo bhūtvā sthitassamahimātigaḥ | evaṃ sambhāvayandevyā śiveva hi kevalaḥ || 17 || tamaḥ paro mahādevo devyā saguṇanirguṇaḥ | pūjāṃ bāhyopacārādyairmanovācāmagocaraḥ || 18 || kalpayatyeva manasā sarvakāleṣu śaṅkaraḥ | pradoṣeṣu viśeṣeṇa kailāse candraśekharaḥ || 19 || tatpūjāṃ sāvadhānena samāhitamanāśśṛṇu | caturdehātigo bhūtvā sarvendriyavivarjitaḥ || 20 || ahambhāvaṃ parityajya śivo'haṃ kevalo'dvayaḥ | vyāpyeṣu vyāpakaścāhaṃ guṇeṣu nihatosmyaham || 21 || nānto nacādissakalaścāhaṃ viśvaṃ sadaivahi | viśvātītohamajaro'saṅgo'saṅgavivarjitaḥ || vyāpako'haṃ sadā pūrṇo guṇajālavivarjitaḥ | nīrūpo viśvabhūtātmā dehadharmavivarjitaḥ || ākāśo vyāpakaśśīryaśśīrṇeṣvahamavasthitaḥ | satyaṃ jñāno'hamānando bodhabodhakavarjitaḥ || mayyeva sakalaṃ jātaṃ mayi sarvaṃ pratiṣṭhitam | mayi sarvaṃ layaṃ yāti tadbrahmādvayamasmyaham || ityevaṃ bhāvayandhīro bāhye liṅgaṃ samarcayet | dhṛtabhasmatripuṇṭrāṅko rudrākṣavarabhūṣaṇaḥ || pañcāsyadhyānanirataḥ pañcākṣaraparāyaṇaḥ | prāṅmukhodaṅmukhovā'pi sthitaścelakuśāsane || dhyātvā svahṛtpadmasaṃsthaṃ śuddhasphaṭikasannibham | prasannāsyaṃ triṇayanaṃ tripuṇṭrapariśobhitam || candrārdhamukuṭaṃ devaṃ nīlagrīvamumāpatim | āvāhayedbāhyaliṅge sphāṭike bāṇadhātuje || mṛlliṅge sikatāyāñca pūjayetsthāvare'pi ca | pañcāmṛtaiḥpañcagavyairnīradhārādibhiśśivam || pañcabrahmaiḥ pāvamānai rudrairvedasamudbhavaiḥ | abhiṣicya prayatnena sāmabhiśca maheśvaram || 31 || vastrairāveṣṭya talliṅgaṃ gandhalepena lepayet | akṣatābhistathā ratnagolakairbhūṣayecchivam || bilvapatraiśca kahlāraiścampakaiḥ karavīrakaiḥ | puṣpairāraṇyakaiścaiva tathānyaiśca sugandhibhiḥ || dhūpaiśca dīpairnaivedyaistāmbūlairmaṇidīpakaiḥ | nīrājanaiśchatramukhyaiścāmarairvyajanairapi || 34 || praṇāmastotrapaṭhanaiḥ pradakṣiṇasunartanaiḥ | punaḥ pradakṣiṇaiścaiva pañcākṣarajapaistathā || 35 || pṛ0 145) hṛtpadme sanniveśyeśaṃ pūjodvāsanamārabhet | evaṃ pūjāvidhānena pūjayetparameśvaram || 36 || ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ yo'rcayennaraḥ | sa eva labhate jñānamābhyantaravarārcanaiḥ || kailāseśvaraliṅgametadamalaṃ svargāpavargapradaṃ tannaivākhilavedajālatilakairjñātuṃ na tatpāryate | īśenāpi gajānanena ca mayā devyā gaṇendrairapi viṣṇubrahmaharāmarairmunigaṇaistantraistathaivāgamaiḥ || 38 || talleśāyutaleśaleśamahimā koṭyaṃśakoṭyaṃśakaṃ vaktuṃ śrotumathekṣituṃ tribhuvane nāstīti manye dvija || 39 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāseśvarapūjāvidhānakathanaṃ nāma ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ || 36 || kailāsavāsamahimānāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– evaṃ kailāsaśailo'yaṃ vihitaśśūlapāṇinā | maṇiprākārasaudhāśca gopurāṇyapi bhūsura || 1 || ratnānāṅgirayastatra gaṇāvasathakalpanāḥ | nānārudrāvatārāṇāṃ sabhāmaṇṭapanirmitāḥ || 2 || tathānānyatraramate sarvāvāso'pi śaṅkaraḥ | devyāpi skandaherambanandikeśādibhiḥ [nandikeśādapīti pāṭhāntaram |] priyaḥ || 3 || maheśasya nivāso'yaṅgirīśo giriśasya hi | nāvimukte'pi ramate na tathā himabhūdhare || 4 || mandare niṣadhe'pīśastathādrau gandhamādane | tathānyeṣu nagendreṣu prītirnaiva pinākinaḥ || 5 || liṅgālayo'yaṅkailāso ramyasānutarūjvalaḥ | suramyamaṇiśṛṅgāgraścārusundarakandaraḥ || 6 || kaladhautaprabhādhūtadiktamasstomasantatiḥ | sarvatīrthamayaśśailassarvaliṅgamayo nagaḥ || 7 || gaṇeśvaro'yaṅkailāsassarvadā śivavāsabhūḥ | sarvakṣetramayaśśailaḥ kṣetreśāśrayatassadā || 8 || sarvauṣadhimayaścāyamoṣadhīśasamāśrayāt | vanāśrayo'yaṅkailāso vanādhipasamāśrayāt || 9 || mṛgāvāso hi satataṃ sadā paśupatipriyaḥ | nāsya rūpamahovedairjñātumeva na śakyate || 10 || kailāsāpāraśikharaissarvaloko'tipāvanaḥ | tanmaulitalasaṃspṛṣṭā vātāḥ pāvanapāvanāḥ || 11 || pṛ0 146) brahmādayassvalokasthāḥ prārthayantyanilantataḥ | viṣṇubrahmādayodevā munayo'pi munīśvara || 12 || kadāsmānpāvayedvāyuḥ kailāsaśikharāgataḥ | asmābhirnatapastaptaṅkailāsālokanāya tu || 13 || aṇḍajānāmapi gatirniṣiddhā śaśimaulinā | sūryacandrānalānāntu prabhāvidyotanaṃ na hi || 14 || tasyaiva śikharoddāmaprabhābhirbhāsitā diśaḥ | kailāsamaulisaṃsthasya yatsukhaṃ kṣaṇamātrataḥ || 15 || na hi tadvaiṣṇave brāhme kalpāvadhi sukhottaram | na caindre merumaulau vā nandane svargamaṇḍale || 16 || dikpālānāṃ puraughe vā saure cāndramase'pi vā | na caturdaśa lokeṣu tatsukhāṃśāṃśakoṭikam || 17 || prasādena vinā śambhorgamanantatra durlabham | na karmaṇā na tapasā dharmaiśca vividhairapi || kailāsācalavārtāpi na śakyā gamanaṅkatham | surā viṣṇvādayaḥ pūrve brahmāpi bhagavadgaṇāḥ || munayastapate'dyāpi kailāsanagavīkṣaṇe | kailāsagamane lipsāndhṛtvā te surasattamāḥ || śivaprasādasidhyarthaṃ tapyante paramantapaḥ | kecitpañcāgniniratāssamīraṇasupāraṇāḥ || vṛntaślathachadāśāśca kecidvāriṣu saṃsthitāḥ | kaṭadhūmaśikhāpānāḥ keciccaivordhvabāhavaḥ || bhasmachannābhasmasaṃsthāḥ kecicchrīrudrajāpakāḥ | bhasmāṅkābilvamūleṣu kecitpañcākṣarādarāḥ || rudrākṣavarakoṭīrāśśivanāmaparāyaṇāḥ | kecilliṅgārcanaparāstrikālaṃ bilvapallavaiḥ || evaṃ tapobhiratyugraistapyanti munayassurāḥ | sadāśivaprasādo hi teṣāmbhāvi munīśvarāḥ || sarvalokeṣu gantārassarvadharmaparāyaṇāḥ | punarāvṛttinassarve na kailāsagatā mune || 26 || yatayo'pi nivartante jñānanirdhūtakalmaṣāḥ | śivaprasādalabhyo'yaṅkailāso hyatidurlabhaḥ || meruśṛṅgagakailāsaśikhare varaśāmbhavāḥ | pūjayā śraddhayā śambhorīśānasya padaṅgatāḥ || sukhinassampramodante svargakoṭiguṇādhike | mahākailāsagamanamasmākaṅkiṃ punarnṛṇām || śivaprasādahīnānāṃ tatkathāśravaṇaṃ na hi | anekakoṭikalpotthatapasā prāpya eva saḥ || merumandarasaṅkāśaratnasvarṇādidānataḥ | satrātirātrakalanairvedādhyayanakoṭibhiḥ || 31 || gavāṅkoṭipradānairvā vidyayā tapasāpi vā | iṣṭāpūrtādidharmairvā kailāsāprāptireva na || 32 || śivaprasādāllabhyo'yaṃ prasādo durlabho nṛṇām | devyā mayā gaṇeśena nandyādyairgaṇapairapi || kailāsabāhyaprākāre tapasā yācitā sthitiḥ | anekayugasantaptatapasā toṣitaśśivaḥ || śivaprasādena vayaṃ tadbāhyaśikharāśrayāḥ | gaṇyante sikatā bhūmau gaṇyante divi tārakāḥ || kailāsāpāraśṛṅgasthaliṅgānāṅgaṇanā na hi | tatrāpi koṭiliṅgānāmuttamānāṃ śrutā mayā || pṛ0 147) tato'pi lakṣaliṅgānāṃ tato'yutasahasrakam | uttamānāñca devyai tadgadatā śrīśivena hi || gaṇanā gaṇyate kena kalpakoṭiśatairapi | anirvacanamāyasya māyinaśśrītriśūlinaḥ || ko veda mahimānaṃ tu tatra tanmauliliṅgagam | sa veda vedaniśvāsassarvajñaśśaśiśekharaḥ || śivasannidhireva sannidhissyādvibudhādhīśapadābjaratnavāridhiḥ | janināśaprabhavāparādhasandhiḥ plutijāpāraviśeṣatoṣagādhiḥ || 40 || nidhirevākhilasampadāṃ yugādhirbhavabhaktāmalacetadāritākhilādhiḥ || evaṅkailāsaśailāmalaśikharavarairmaulikumbhaikajālai- statrāpāraśivālayasthitamahāliṅgaughaliṅgāśrayaiḥ | īśāpāramanovilāsajanitairdṛṣṭvā maheśassvayaṃ bālārdhākṛtirindumauliranalālaṅkāraphālākṣakaḥ || 41 || kālāriḥ kaladhautaśailaśikharaṃ liṅgālipūrṇaṅkarot || 42 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsavāsamahimā nāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ || 37 || kailāsaliṃgavarṇanaṃ nāma aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ jaigīṣavyaḥ– bhagavaṃstārakārāte śivabhaktavarāmala | namāmi tvatpādāmbhojaṃ kintaddevyai śivoditam || rahasyaṃvā prākāśaṃvā tanme vyākhyātu marhasi | taduktaṃ sampradhāryaiva skandomandasmitādharaḥ || bhavabhaktaṃ mahāprājñaṃ surāṇāṃ śṛṇvatāṃ tadā || 3 || sūtaḥ– munīnāñca surāṇāñca gaṇeśānāñca sannidhau | proktavāñchrīmahādevandhyātvā hṛtpaṅkaje'male || skandaḥ– devyā kailāsajottuṅgaśikhare varagopure | ekākinā sañcaratā vismitākṣeṇa paśyatā || śivena nanditā devī prāha prāñjalirīśvaram || 6 || pṛ0 148) devyuvāca– devadeva mahādeva śaṅkara [karuṇāvaruṇālaya iti ca pāṭhaḥ |] karuṇālaya | eṇāṅkamaule sarvajña gaṅgājalajaṭādhara || 7 || bhava bhargāmarendrendra phaṇāmaṇivibhūṣita | vṛṣadhvajeśa kāmāre purāntaka yamāntaka || 8 || khaṭvāṅgaḍamarūddāmaghoṣaghoṣitaviṣṭapa | triśūlapāṇe bhūteśa vyomakeśa digambara || 9 || trijagajjālanirmāṇasthitināśakara prabho | vismayastava nāstyeva līleyaṃ tava śaṅkara || lokā lokyā brahmaviṣṇuharāmaravarāssurāḥ | teṣāmutthānasaṃsthānavināśanamapīśvara || tvadapāṅgaikasaṅgena sarveṣāṃ pralayodayau | tava ko vismaye hetustadbrūhi parameśvara || 12 || īśvaraḥ– śṛṇu devi pravakṣyāmi girīndravaranandini | tvayigopyaṃ na me kiñcittriṣu lokeṣu vidyate || na prakāśyaṃ tvayā devi rahasyaṃ mama hṛdgatam | tathāpi tvayi vakṣyāmi liṅgādhyāyamimaṃ śive || kailāsācalamaulisthaṃ liṅgamaṇḍalamambike | tajjñātunnaiva śakyaṃ hi mayaiva manasā tatam || koṭiliṅgākṛtirahaṃ tatpūjākalpako'pyaham | na tāni devamunibhirgandharvaiḥ pūjitānyume || nāmarendravarairdevi [namadgaṇairiti pāṭhāntaram |] śrutāni kimu darśanam | pūjane kā kathā devi cāgamyo mama bhūdharaḥ || tatpaśyāmi prasannena manasā vismayena ca | madīkṣaṇena sarveṣāṃ liṅgānāṃ pūjanaṃ bhavet || śive paśya mahādevi yāvatte dṛṣṭisantatiḥ || 19 || liṅgamaṇḍalamidannagātmaje candrakhaṇḍalalitottamāṅgakam | kuṇḍalīśasuphaṇāvibhūṣitaṃ pāpajālasugirīndrakhaṇḍanam || 20 || puṇṭraśobhitakapālamālakaṃ bilvacandanasupaṅkajārcitam | paśya paśya girije nagamaulau toṣadāyakamatīva mameṣṭam || 21 || kailāso'yamatīva sundaramahāliṅgālayānāṃ śive koṭībhiḥ parito vṛto maṇigṛhaistādṛkṣaliṅgairapi | mālūrottamaśākhiśekharaśikhastasyācchapuṣpaiḥ phalai- rānamrachadabhārapallavayutaistadgandhabandhānilaḥ || 22 || śikhiśikhakulāgrapiñchabhārairmama liṅgālayamārjanaṃ sadaiva | pṛ0 149) vanaveṇūdbhavadāvamadhyalagnaissagarāmodasudhūpitaṃ sadaiva || 23 || maṇigarbhagṛhottharatnadīpaissatatandīpitameva liṅgasaṅgham | vanabilvachadapuṣpagandhavāhairabhinītaiśca supūjitāni paśya || 24 || pāṭalapaṭalaiśca karṇikāraissarasotphullasumullasaptarāgaiḥ | aravindaiḥ kuruvindabṛndavarṇairnavanīlotpalahallakaissuphullaiḥ || 25 || sitaraktāmalavarṇaśīryavṛttairatigandhairmakarandabṛndalīlaiḥ [śīrṇavṛntairiti pāṭhāntaram |] || 26 || mandārairatisundarairmama śive liṅgālimaulaissadā mallīphullasupuṇḍarīkakumudaissatkarṇikāraiśśive | sañchannāni tarāṃ sadādhanaphalaiḥ prodyatsudhāsārakai- rnaivedyeṣu śive sadā suracitaṃ liṅgālayeṣūdyatam || 27 || karikarapuṣkaraśīkarotthasārairabhiṣiktāni svamaulicandrasāraiḥ | kastūrikāmṛgamadāṅgajagharṣaṇena gandhāyitāni nagamauliṣu paśya devi || 28 || utphullacāmarakulairabhivījyamānaṃ nṛttaṃ śikhaṇḍivihitaṃ pikahaṃsarāgam | sampūjya pūjitamidaṃ mama liṅgasaṅghaṃ pāpāpahāri sugatipradamuttamañca || 29 || skandaḥ– itthaṃ kailāsaśailenavaratakathayā svardhunītulyayāsau devīṃ paśyannagaughandalitaśivavaroddāmaliṅgāni paśyan | kālārirniyatīnduśekharavarottaṃsodyamāṅgo mahā- mauliṃ svaṃ dhunayannatīva karuṇādṛṣṭyā prapaśyannagam || 30 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsaliṃgavarṇanaṃ nāma aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ || 38 || pṛ0 150) kailāsaśailaliṃgamahimānāma ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– paśya liṅgāni me devi maṇidhāmagatānyume | dhāmamaulimahākumbhadhārāvyāptāni śaṅkari || candracandanaliptāni tripuṇṭrojvalitāni ca | maṇisundaramandārapuṣpamaulīni śaṅkari || bilvottamāṅgasaundaryasāragarbhāṇi pārvati | varakākodarānaddhaphaṇābhūṣaṇakānyapi || 3 || nandanānandamālābhiścandanālaṅkṛtānyapi | dāvadagdhāgarurasairdhūpitāni sadāmbike || dīpitāni maṇijvālājālakāntīti paśya me | yathā me devadeveśi mano liṅgaprapūjane || na tathā jagato jālanirmāṇe me mano'mbike | tatpālane taddhanane nānyadharmeṣu me manaḥ || nago'yaṃ mama kailāsassarvānandapayonidhiḥ | etasya tapasā tuṣṭaḥ prāyacchaṃ varamuttamam || tavamaulau nivatsyāmi nānāliṅgasamāśrayaḥ | pralayenaiva nāśo'sti matsānnidhyabalāttava || ityukto girirājo'yaṃ mamānandapradassadā [pradaśśivaḥ iti pāṭhaḥ |] | pralaye sāgārāssarve kailāsasya śatottare || pādamūle sthitiṃ devi yāsyanti ca nagā api | maharlokāvadhi mahāvīcīkallolasaṅkulaiḥ || saptabhiḥ pavanairvāpi cālitāste tadādrije | himācale mandare'pi kedāreśvarasaṃjñakaḥ || nivatsyāmi śubhāpāṅgi sadā liṅgāśrayo hi saḥ | merāvayi mahādevi śikharaṃ mama sundaram || taduttare'pikailāse nānāliṅgaikabhāsuram | śikharaṃ tatra devaiśca pūjito nivasāmyaham || eka evāhamadvaito nīrūpo'hamihādrije | tvayā kailāsaśikhare tuṣṭo vāsamarocayam || sarvāvāso'pyahaṃ devi kailāse nivasāmyaham | anantārbudaliṅgāni mama kailāsaparvate || tatprāsādamaṇīrāgaśikharādyoditaprabhāḥ | tiraskṛtārkacandrendrā na tacchakyaṃ hi varṇitum || tatrāpi koṭiliṅgānāṃ gaṇanā kila sundari | uttameṣu mahādevi tatrāpāreṣu pārvati || tatrāpi liṅgasāhasraṃ mamaiva prītidāyakam | darśanātsaṃsparśanācca pūjanānmokṣadāyakam || vinā jñānena tapasā karmaṇā śraddhayā śive | nayajñairna vratācārairyogaissāṅkhyairmaheśvari || sāgatirnaiva labhyeta yathā talliṅgapūjayā | kailāsācalamaulisthaliṅgānāṃ darśanaṃ śive || durlabhaṃ sarvadevānāṃ nṛṇāṃ kimuta śaṅkari | kailāseśvaramukhyāni liṅgānyatyadbhutāni ca || maṇigarbhagṛhādhārasaṃsthitānyagaje sadā | prodyatkumbhapatākāni mayā sampūjitānyapi || pṛ0 151) prātassaṅgavasāyāhnapradoṣeṣu maheśvari | teṣu liṅgāvaliṃ bhadre śṛṇu vakṣyāmi sādaram || kīrtanaśravaṇenāpi pāpabhedīni śaṅkari | svargāpavargadānyāśu nṛbhisptaṅkīrtitānyapi || pūrvato mama kailāse nānāliṅgakuleṣvapi | tadgirerdakṣiṇe cāpi paścādapi śubhānane || taduttare'pi deveśi nānājyotirmayāni ca | na śakyaṃ varṇituṃ devi devaiśśeṣeṇa bhāmini || kalpāyutairapi śive talliṅgamahimā nu kim | na śakyaṃ vistarādvaktuṃ tannāmāni śṛṇu priye || pañcāśaduttarandevi śatadvayamitaṃ diśi | prathitāni mahādevi hyapāreṣvapi sādaram || kailāsāpāraśikharagarbhadhāmorumauligam | kumbhamaṇḍalamānākaṃ lihanniva ca saṃsthitam || śuddhācchaphalakāratnakalpitaṃ yojanonnatam | śaraccandrācchadhavalaprabhāmaṇḍalamaṇḍitam || ratnagarbhagṛhāntasthaṃ suramyamaṇivedikam | maṇiprabhātataṃ divyaṃ nīlapītāruṇaprabham || pravālapuṣparāgādigomedakaviḍūrakaiḥ | pīṭhojvalaprabhākāntaṃ śuddhasphaṭikamapyume || 32 || carcitaṃ candanādyaistu hyarcitaṃ bilvapallavaiḥ | mandārakundamālābhirindukhaṇḍaikabhūṣaṇam || bhujaṅgamaṇisañchannaṃ maṇidīpaprabhojvalam | divyāgarumahādhūpairdhūpitaṃ gandhamoditam || hīrasāratripuṇṭrāṅgaṃ kastūrītilakāñcitam | mahākailāsaśṛṅgāgrasaudhaśekharaśobhitam || maṇikumbhodyatāpāralasatkānticitāmbaram | paśya liṅgakulaṃ bhadre bhadradaṃ darśanena ca || tatsaudhakumbhadhārāgradarśanenāpi muktayaḥ | prāpnuvanti surā devi narāśśravaṇasādarāḥ [mātrataḥ iti pāṭhāntaram |] || praṇāmaṃ kuru deveśi śṛṇuṣvāvahitā bhava | liṅgānāṃ nāmadheyāni vedāntotthāni śailaje || bhāti liṅgakulaṃ bhadre muktyaṅkuramivodyatam | puṇyapradaṃ śravaṇatodarśanānmukta eva saḥ || bhūloke caiva pātāle svarge vai satyalokake | naitādṛśāni liṅgāni kiṃ punarbhārate bhuvi || bhūlokaliṅgādutkṛṣṭaṃ liṅgaṃ pātālalokagam | pātālātsvargalokasthaṃ tato viṣṇu vidhīndragam || ādyaṃ maṅgaladaṃ devi kailāseśvarasaṃjñitam | yannavedairapijñātaṃ vedāntairakhilairapi || 42 || asminneva [atraivāntelayamiti pāṭhāntaram |] layaṃ yānti brahmaviṣṇumaheśvarāḥ | layanātsarvajagatāṃ liṅgamityucyate budhaiḥ || mamaiva nirguṇaṃ sākṣādrūpametanmaheśvari | asyaiva bhāsā sarve'pi bhānti lokāścaturdaśa || asyaiva cetanātsarvajagaccetayati priye | asyaivānandaleśena sarvānandamayaṃ priye || 45 || liṅgametadbhūmadhāmasomadhāmaprabhādhikam | etadbrahmaiva deveśi mamaiva paramaṃ priyam || 46 || pṛ0 152) yato vāco nivartante aprāpya manasā saha | svacchasphaṭikasaṃśuddhamākāśātmakamuttamam || yato bhūtāni jātāni yatra saṃsthāni sarvadā | yatraivānte layaṃ yānti talliṃgamidamadrije || yato brahmeśaviṣṇvindrāssamprajātā nagātmaje | yatsatyaṃ jñānamānandaṃ brahmaivedaṃ sanātanam || sūkṣmātsūkṣmataraṃ sākṣānnaiva sthūlaṃ na cāṇukam | sarvendriyavinirmuktaṃ sarvadharmavivarjitam || agandhamarasasparśaṃ tanna gandharasāśrayam | tadidañcakṣuṣāñcakṣussarvaprāṇamayaṃ sadā || 51 || sarvendriyaguṇātītaṃ bhūteṣu ca tataṃ sadā | sadā hyaśīrṇaṃ śīrṇeṣu neha nānāsti kiñcana || yasmintsampūjite jñāte dhyāte svātmaniśailaje | liṃgī liṃgātigobhāti tadidaṃ liṃgamuttamam || nāmarūpātigaṃ bhāti kailāseśvarasaṃjñitam | tannāmāni śṛṇuṣvārye sādaraṃ kamalānane || bilvorusundaravanacchaditācchaśākhāsañchannabhūtalamume mama śailapāliḥ | samphullapuṣpajapacelimagandhabandhasandohagandhavahajātaphalo mameṣṭaḥ || 55 || utphullapaṅkajaparāgajadhūlipāliruddāmakelirabhiyāsitaśītavātaḥ | puṣṇāti gātravaramambikayā sametaṃ kailāsaśailasarasīruhapālilagnaḥ || 56 || ratnasālakulamūlagasaudhapūgajālaparisarpisudhābdhau | aṇḍajāviva śivau ramaṇīyau krīḍaturdivasanāthajatāpaiḥ || 57 || tvamekākinī saudhajāle'smadīye viśiṣṭāsi kāntyā tavādyānanenduḥ | na caivopamīte manākchailakanye sa doṣākaro naiva te somadhāma || 58 || kailāsācalamaulipālivilasalliṃgāni tuṃgāni me vyālīmaulijapālikālivilasatpucchotthadhūlībharaiḥ | kelībhirnagakuñjarotthamadajairdhārālipālībharai- śśrāmyadgandhaphalīkadambajarajaḥ puñjālikīlāni ca || 59 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsaśailaliṃgamahimānāma ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 39 || pṛ0 153) kailāsaprāgdvārasthaliṃgābhidhānannāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– śrīkailāseśvaro devi bhūteśaścāmbikeśvaraḥ | sūteśvaro gaṇeśeśasskandeśastārakeśvaraḥ || gaṅgeśvaro nandikeśo bhṛṅgīśo vāṇakeśvaraḥ | caṇḍīśvaro muṇḍikeśo [muṃjikeśa iti pāṭhaḥ |] ratneśo gandhakeśvaraḥ || garbheśvaro'tha vīreśo jyeṣṭheśaḥ kusumeśvaraḥ | vīrabhadreśvaro devi kandukeśaḥ phaṇīśvaraḥ || sudheśvaro gabhastīśo rudreśo bhairaveśvaraḥ | karavīreśvaraścaiva niṣadheśo vaṭeśvaraḥ || 4 || kacchapeśaḥ kāśyapeśaścāvaṭeśo ghṛṇīśvaraḥ | kalaśeśo devikeśaḥ padmeśo magadheśvaraḥ || tuṇḍeśaścaiva huṇḍeśassaureśo varuṇeśvaraḥ | naiṛteśo vaidyuteśo mokṣeśo daṇḍakeśvaraḥ || 6 || maṇḍalīśaḥ kuṇḍalīśaḥ khaṇḍeśo bhāṇḍalīśvaraḥ | gaṇḍeśo garuḍeśaśca candreśo māruteśvaraḥ || vidhīśvarassudhīśaśca tuṇḍakeśo munīśvaraḥ | umeśvaraḥ kapardīśo bhadrakarṇeśvarastathā || 8 || vegeśvaro'tha viṣṇvīśo vairājeśo'mareśvaraḥ | ahirbudhnyeśvaraścaiva jamadagnīśvarastathā || 9 || viśvāmitreśvaraścaiva rāvaṇeśo balīśvaraḥ | manonmanīśvaraścaiva sudhādhāmeśvaro'drije || 10 || mārtāṇḍeśo lalantīśassvarlīneśo dhruveśvaraḥ | gandharveśo'tiviśveśaḥ pāribhadreśvarastathā || 11 || garbheśo marudhanvīśastoraṇeśo dhṛtīśvaraḥ | utpaleśo mahendreśassthāṇveśo bhariteśvaraḥ || 12 || ananteśaḥ kardameśo mṛḍeśo babhrukeśvaraḥ | vāgurīśo varmakeśaḥ paṭabhadreśvarastathā || 13 || śrāmareśo mṛgendreśo hiraṇyeśaḥ pavīśvaraḥ | āgnīdhrīśassannatīśo bṛhatīśo raṇeśvaraḥ || 14 || kirāteśo garjakeśo veṇudāreśvarastathā | jayanteśo madhyameśassaṃgameśo'gatīśvaraḥ || 15 || vidyudgarbheśvaro devi tripureśo harīśvaraḥ | balapramathaneśaśca sarvabhūtadameśvaraḥ || 16 || uśīnareśvaraścaiva gargeśo mantrakeśvaraḥ | tantreśvarassāmakeśo vyomakeśo digīśvaraḥ || 17 || kapālamocaneśāno maṇigarbheśvarastathā | jātukarṇeśvaraścaiva nṛgeśaḥ pāṭaleśvaraḥ || 18 || karṇikeśaśchatrakeśaḥ piṃgaleśaśśileśvaraḥ | madhvīśvaro vāmakeśo yauvaneśassthireśvaraḥ || 19 || bhrāntīśvarojahnukeśo gomedeśo'khileśvaraḥ | viśāleśassihmikeśo ghaṇṭākarṇeśvaro'drije || 20 || vyāghreśo jambukeśaśca laliteśo dhṛtīśvaraḥ | vedeśvaro diṇḍikeśaḥ kaholeśo dhvanīśvaraḥ || 21 || bindukeśo gaṇḍakīśo narmadeśo'nileśvaraḥ | picaṇḍileśvaro'trīśaḥ kanakeśo'dhvareśvaraḥ || 22 || pṛ0 154) sadyojāteśvaraścaiva kuliśeśaḥ plaveśvaraḥ | someśvaro vāruṇeśaśśarabheśo jaṭeśvaraḥ || 23 || bhāgakāreśvaro mugdhakeśo rogeśvarastathā | bhallūkeśo virāgeśaḥ krathaneśo dhaneśvaraḥ || 24 || urageśaḥ kaṭhoreśo dardureśorvarīśvarau | kṣipreśvaraśca dālbhyeśo vinateśaśśaśīśvaraḥ || 25 || kakudeśo mukundeśo bhavānīśaśśanīśvaraḥ | vṛṣabheśo dhenukeśassaṃvarteśaḥ kaṇeśvaraḥ || 26 || ṛkṣeśvaraśca candreśo matsyeśo bhāvaneśvaraḥ | turaṃgeśo mataṃgeśaḥ kaṇādeśo bhagīśvaraḥ || 27 || jalandhareśvaraścaiva śvetāśveśaḥ pikeśvaraḥ | raibhyeśo mucukundeśaḥ kaṅkaṇeśaḥ pratheśvaraḥ || 28 || vidyādhareśo nīleśaḥ kakṣībeśaḥ prabheśvaraḥ | maruteśaścarkutīśassvargeśo malayeśvaraḥ || 29 || maṅkaṇeśo jāgatīśo vibudheśo girīśvaraḥ | carvaṇeśo nighūrṇeśo gorakṣo vā gajeśvaraḥ || 30 || kandarpeśassūryakeśaḥ puṣṭeśastuṣṭakeśvaraḥ | vināyakeśvaraścaiva maṇikaṇṭheśvarastathā || 31 || randhreśaḥ pārvatīśaśca vidrumeśo lateśvaraḥ | viriñcīśo bhadrakeśaḥ prasanneśo viśeśvaraḥ || 32 || bhārabhūteśvaraścaiva lokeśaḥ prāṇikeśvaraḥ | andhakeśo muktikeśo harikeśo ṛṣīśvaraḥ || 33 || gāruḍeśaḥ pataṃgeśaḥ kanyeśo dhavaleśvaraḥ | jātukarṇeśvaraścaiva gandhabhadreśvarastathā || 34 || cakreśvaro'ruṇeśaścāpyadālbhyeśaḥ khageśvaraḥ | triyambakeśvaraścaiva gautameśaḥ khaleśvaraḥ || 35 || vitaṇḍeśaśca kaṇṭheśo varāheśaḥ kuleśvaraḥ | kedāreśaḥ phaleśaśca kinnareśo'mṛteśvaraḥ || 36 || skandaḥ- kailāsaśailāmalamaulivarye prāgdvāraliṃgālayakalpanaṃ śive | īśānakoṇānalakoṇasaṃsthitaṃ kailāsa īśādyamṛteśvarāntam || 37 || prodyatpatākāvalimaulikumbhaṃ maṇīndradhāmasthasuliṃgamaṇḍalam | bilvottamāṃgaṃ phaṇibhūṣaṇāñcitaṃ tripuṇṭrasaṃśobhitaphāladeśam || 38 || paśyādrije liṃgakulaṃ mamedaṃ sandarśanātpāpaharaṃ sadaiva || 39 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsaprāgdvārasthaliṃgābhidhānannāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ || 40 || pṛ0 155) kailāsadakṣiṇadvāraliṃgakathanaṃ nāma ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– evaṃ liṅgakulaṃ bhadre prākkailāsaśikhāśrayam | tathaiva dakṣiṇe cāpi pravakṣye śṛṇu śailaje || 1 || aghoreśaḥ kapālīśaḥ kukkureśo'naleśvaraḥ | indreśvaro yameśaśca naiṛtīśo nabheśvaraḥ || 2 || udāvartīśvaraścaiva dakṣiṇāvartakeśvaraḥ | vikuṇṭheśaḥ kuṭhāreśo mānaveśaḥ kuleśvaraḥ || 3 || jāpakeśo maulikeśaścārjuneśaḥ kanīśvaraḥ | bhagadanteśvaraścaiva nahuṣeśo'mṛteśvaraḥ || 4 || taṅgaṇeśaśca sandhīśo madhyameśo galeśvaraḥ | vidyeśvaraḥ pannageśaḥ krathaneśo niśeśvaraḥ || 5 || divodāseśvaro rāthīratheśaśśaunakeśvaraḥ | gaṇabhadreśvaraścaiva śeṣeśo vāsukīśvaraḥ || 6 || śaṅkhapāleśvaraścaiva citragupteśvarastathā | daṇḍapāṇīśvaraścaiva durgeśassāraseśvaraḥ || 7 || haṃseśvaro mayūreśaścakravākeśvarastathā | manthāneśo manmatheśoratīśo gandhakeśvaraḥ || 8 || bhāṇḍīreśo vaneśaśca purandhrīśaḥ phaleśvaraḥ | kāraṇeśastāraṇeśaḥ kṛttivāseśvarastathā || 9 || janārdaneśo viśveśo mahākāleśvarastathā | sarasvatīśo lakṣmīśaśśacīśaśśakrakeśvaraḥ || 10 || pulaheśaḥ pulastyeśo vṛddhakāleśvarastathā | bhāradvājeśvaraścaiva sāgareśo rameśvaraḥ || 11 || vilekhaneśvaraścaiva citreśaḥ [bilveśa iti pāṭhāntaram |] pādakeśvaraḥ | piṇḍāreśo vasīśaśca tilakeśo dhruveśvaraḥ || 12 || bhaveśvaro'rṇaveśaśca [babhreśvara iti pāṭhāntaram |] kṣībhraṇīśo daleśvaraḥ | karandhameśaḥ kṛṣṇeśo rameśaḥ karṇakeśvaraḥ [parṇakeśvara iti pāṭhāntaran |] || 13 || gaṅgādhareśo mauneśaḥ kurubhadreśvarastathā | kandaleśaśca sāleśastāleśo bilvakeśvaraḥ || 14 || apsareśo mokṣakeśo bhūdāreśaḥ patheśvaraḥ | virādheśaḥ koṅkaṇeśo rabhaseśaścaleśvaraḥ || 15 || haridreśaḥ kuṅkumeśo narakottāraṇeśvaraḥ | sukheśvaro jñānakeśo bhaktīśo muktikeśvaraḥ || 16 || ṛṇamoceśvaraścaiva [ṛṇamocaneśaḥ kāntīśo dharmeśaḥ pāvaneśvaraḥ iti pāṭhāntaram |] kāntīśaḥ pāvaneśvaraḥ | pavaneśaḥ purañjeśo gokarṇeśo vaṭeśvaraḥ || 17 || śālikeśo viśāleśo vītihotreśvarastathā | viśveśvaraśca bhīmeśaśśaṅkareśo'miteśvaraḥ || 18 || pārijāteśvaraścaiva mandāreśo jaṭeśvaraḥ | trijaṭeśaśśikhaṇḍīśo barhīśaḥ panaseśvaraḥ || 19 || phaṇāmaṇīśvaro devi rāmeśo lakṣmaṇeśvaraḥ | arundhatīśo vāgīśaḥ padmagarbheśvarastathā || 20 || harinmaṇīśo bhakṣyeśaḥ kuśalīśastarīśvaraḥ | uddālakeśvaro naktañcareśo'parṇakeśvaraḥ || 21 || pṛ0 156) śāṇḍilyeśaśchāgaleśo niriccheśaḥ kuśeśvaraḥ | dūrveśvaro'namitreśaḥ karkandheśo'guṇeśvaraḥ || 22 || kuruvindeśvaraścaiva paṭṭīśaḥ kuṭajeśvaraḥ | śrīśaileśo gaṇeśaśca haridvāreśvarastathā || 23 || gaṅgādvāreśvaraścaiva kurukṣetreśvarastathā | surābhāṇḍeśvaraścaiva yayātīśaḥ kutheśvaraḥ || 24 || vārāṇasīśvaraścaivāpyavimukteśvarastathā | kālahastīśvaraścaiva viṣṇucakrapradeśvaraḥ || 25 || romantheśo'pyagastyeśo mālaveśo bhageśvaraḥ | aṅkoleśaḥ pradhāneśo māruteśo bhaveśvaraḥ || 26 || nakṣatreśastālakeśo bhallikeśaḥ kuheśvaraḥ | rogahārīśvaraścaiva trijaṭeśo ghaneśvaraḥ || 27 || suparṇeśastāṇḍaveśo maṇḍaleśo matīśvaraḥ | takṣakeśaḥ pravāleśo haribhadreśvarastathā || 28 || virodheśastumbureśo nāradeśo gareśvaraḥ | ramyeśvaro vidrumeśaḥ kardameśastṛṇeśvaraḥ || 29 || śūlaṭaṅkeśvaraścaiva chadmakeśo balīśvaraḥ | marudhāmeśvaraścaiva sindhūreśo ghṛṇīśvaraḥ || 30 || vrāteśvaraḥ prayāgeśaḥ pratiṣṭhānapureśvaraḥ | godāvarīśvaraścaiva tāmraparṇīśvarastathā || 31 || marudvṛdheśvaraścaiva pampeśaḥ paṅkileśvaraḥ | pheneśo budbudeśaścāpyāvarteśassumeśvaraḥ || 32 || kuleśvaro virāṭeśaḥ palāśeśassthitīśvaraḥ | pralayeśo jāgradīśastrilokeśaḥ kṣitīśvaraḥ || 33 || pañcakeśo vratīśaśca yajñeśo dumbareśvaraḥ | bālīśaścaiva pālīśaḥ palīśo babhraveśvaraḥ || 34 || gandhadvāreśvaraścaiva ghaṇṭeśo varuṇeśvaraḥ | prabhāseśaḥ puṣkareśo rudrakoṭīśvarastathā || 35 || valmīkeśassundareśastṛṇajyotīśvarastathā | gāyatrīśassavitrīśaḥ kāladvāreśvarastathā || 36 || tuṅgeśo bhīmacaṇḍeśo ratnagarbheśvarastathā | deveśvaro hīrakeśo rantideveśvarastathā || 37 || kālañjareśvaro'bdhīśaḥ paippalādeśvarastathā | gandharveśastriśūleśo rajanīśo dineśvaraḥ || 38 || citraghaṇṭeśvaraścaiva dvārapīṭheśvarastathā | trikūṭeśo maṅgaleśastathaivāmalakeśvaraḥ || 39 || mudreśastāṭakeśaśca tridaṇḍīśo'gajeśvaraḥ | kātyāyanīśvaraścaiva yājñyavalkyeśvarastathā || 40 || tvaṣṭreśo viśvakarmeśo yameśo rathakeśvaraḥ | vasundhareśvaraścaiva kṣaumeśo nālakeśvaraḥ || 41 || mitreśvaraśca kartrīśaḥ [kaṇṭheśa iti pāṭhāntaram |] kāvyeśo vibudheśvaraḥ | bhaumeśvaro bhartṛkeśaḥ karahaṭṭeśvarastathā || 42 || gṛdhreśaḥ kaṅkatīśaśca kāvyeśassvarṇadeśvaraḥ || 43 || etāni divyamaṇidhāmagatāni devi liṅgāni yāmyasubhagodyatasomamauli | pṛ0 157) candropalākalitaliṅgatatīni paśya cāgneyanaiṛtatatāni śive'ghahantṛ || 44 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsadakṣiṇadvāraliṃgakathanaṃ nāma ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 41 || kailāsapaścimadvāraliṃgakathanaṃ nāma dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– kailāsadakṣiṇāpāraśṛṅgaughe te śivālayāḥ | anantānyapi liṅgāni teṣūtkṛṣṭā mayoditāḥ || 1 || pāścātyāpāraśṛṅgeṣu śṛṇu liṅgakulaṃ śive | prasiddhānyapi liṃgāni mameṣṭāni śṛṇu priye || 2 || tatpūruṣeśassthāṇvīśaḥ paiṃgeśo ruḍajeśvaraḥ | sālveśvarassthānakeśo vainateśassaleśvaraḥ || 3 || musaleśo hāṭakeśo rudradhanvīśvarastathā | jvarāpahārakeśaśca tathā kṣayahareśvaraḥ || 4 || prāṇeśaśca vidarbheśo deveśastvacaleśvaraḥ | anaṃgeśaśśambareśa ugreśo dhānyakeśvaraḥ || 5 || balāśaśīśvaraścaiva ghanaghoṣeśvarastathā | vedagarbheśvaraścaiva oṅkāreśaśśikhīśvaraḥ || 6 || gadādhareśvaraścaiva bilvamūleśvarastathā | sūtreśvaro bhāratīśastuṃgabhadreśvarastathā || 7 || sanātaneśo vaidyeśaḥ kuliṅgeśaḥ prajeśvaraḥ | māṇḍavyeśastāmbakeśo bodheśo vighaseśvaraḥ || 8 || praghaseśo'tha ṛbhvīśo gaṇagīteśvarastathā | śukleśvaraḥ prasiddheśassiddheśaśca śanīśvaraḥ || 9 || pakṣīśaḥ patrikeśaśca kulīśo'thavanīśvaraḥ | parveśvaraḥ parvateśassarveśaḥ kāntikeśvaraḥ || 10 || barhidhvajeśvaraścaiva kapoteśaḥ khaṇīśvaraḥ | śateśvaro romakeśaḥ kāvyeśo varṣakeśvaraḥ || 11 || somanandīśvaraścaiva triphalīśaḥ khareśvaraḥ | hanehatīśvaraścaiva [hanahetīśvara iti pāṭhaḥ |] śatarceśo bhaveśvaraḥ || 12 || viḍūratheśvaraścaiva karambhīśassruveśvaraḥ | gaṇeśvaro vardhikeśassaddhrīśaḥ krikakeśvaraḥ || 13 || citravyādheśvaraścaiva raupyeśo bandhakeśvaraḥ | tathā paśupatīśaśca bhayahārīśvarastathā || 14 || janmahārīśvaraścaiva duḥkhahārīśvarastathā | brahmayonīśvaraścaiva viṣṇugarbheśvarastathā || 15 || rudralomeśvaraścaiva cendradhāmeśvarastathā | candracūḍeśvaraścaiva agnigarbheśvarastathā || 16 || vāyavīśo jaleśaśca megheśo vaidyudeśvaraḥ | amodeśastittirīśo dyāvābhūmīśvarastathā || 17 || gajājinadhareśaśca narasihmeśvarastathā | aupāsaneśvaraścaiva havyeśo gaṇakeśvaraḥ || 18 || pṛ0 158) karṇikeśodadhīceśo jhaṅkeśaḥ karkaṭīśvaraḥ | jābāleśassubāleśaḥ purahāreśvarastathā || 19 || ṛgvedeśo'tharvakeśaḥ purāṇeśorvaśīśvarau | itihāseśvaraścaiva dharmasāreśvarastathā || 20 || sāṅkhyeśvaraśca yogeśo maulīśaḥ pālikeśvaraḥ | kujambheśaśca jambheśo rājarājeśvarastathā || 21 || kauthumīśo viśākheśasskanneśaḥ phalikeśvaraḥ | kadalīśaḥ pṛṣṭakīśaḥ pṛthvīśaḥ kārmukeśvaraḥ || 22 || antarikṣeśvaraścaiva maitreśaḥ kumudeśvaraḥ | udāvaseśvaraścaiva malleśo brahmakeśvaraḥ || 23 || taraṅgeśaḥ kuraṅgeśo makarandeśvarastathā | sudhādhareśvaraścaiva dhṛtakeśeśvarastathā || 24 || vyāleśvaro vitarkeśaḥ kānaneśo munīśvaraḥ [timīśvara iti pāṭhaḥ |] | bhadramāleśvaraścaiva ketumāleśvarastathā || 25 || mandareśo vindhyakeśo himeśo nīlakeśvaraḥ | mahendreśaḥ karmakeśo ṛtvīśo dhūnaneśvaraḥ || 26 || vītahavyeśvaraścaivāpyaśvatthāmeśvarastathā | śiśireśastīrthakeśo himeśo nīlakeśvaraḥ || 27 || mahendreśaḥ karmakeśastrinaveśobjakeśvaraḥ | apasmārahareśaśca somacaṇḍīśvarastathā || 28 || tathā mārgasahāyeśo devīśo'ruṇajeśvaraḥ | jvalaneśaḥ pāvakeśastathaivāṅgiraseśvaraḥ || 29 || dakṣeśvaro vidakṣeśo mainākeśassatīśvaraḥ | pramatheśaḥ pramāthīśo bhojeśo vikrameśvaraḥ || 30 || īḍyeśvaraśca yājyeśaḥ karṇavedheśvarastathā | tarṇakeśaḥ pāṇḍareśo meghavāheśvarastathā || 31 || kaniṣṭeśaśca jyeṣṭeśastāmreśaśśaunakeśvaraḥ | anāhateśvaraścaiva pīteśo dhūmrakeśvaraḥ || 32 || bandhamocanakeśaśca tathā devi śateśvaraḥ | bhramareśaḥ kāṇṭhakeśo drumacaṇḍīśva * stathā || 33 || viśālākṣeśvaraścaiva vasanteśaḥ khageśvaraḥ | gajāsurahareśaśca nīlakaṇṭheśvarastathā || 34 || sumitrāvaruṇeśaśca kalahaṃseśvarastathā | sāvitrīśo gomatīśo gonardeśo vṛṣeśvaraḥ || 35 || gatipradeśvaraścaiva vyāseśo golakeśvaraḥ | mahābhūteśvaraścaiva raseśo gandhakeśvaraḥ || 36 || bāḍabeśo bhaṭeśaśca sarvaprāṇātigeśvaraḥ | taṭātakeśvaraścaiva garbhakośeśvarastathā || 37 || toraṇeśo rathīśaścāpyātapeśaśśaśīśvaraḥ | dundubhīśassindhureśo javaneśaḥ kṛpeśvaraḥ [kṛṣīśvara iti pāṭhāntaram |] || 38 || varabhadreśvaraścaiva karṇadāreśvarastathā | tāmradhvajeśvaraścaiva kovidāreśvarastathā || 39 || śatadrutīśvaraścaiva mahārogahareśvaraḥ | kāmadāneśvaraścaiva bilvādeśo nimīśvaraḥ || 40 || rudreśo nāgakeśaśca tāraṇeśo'mbikeśvaraḥ || 41 || pṛ0 159) īśvaraḥ- śaracchaśigalatsudhārasasamānaliṅgāvali- rharinmaṇinibhachaviprathitabilvamaulīndukam | phaṇīndraphaṇimaṇḍalākalitaphālapuṇṭrāṅkitaṃ maṇīndravaradhāmagaṃ vasitagandhabandhāmbaram || 42 || paścādbhāganage mamaiva vihitāṃ liṅgāvalīndu prabhām || prapaśya girikanyake nayanayugmadhanyottarāṃ mahāghakuladāriṇīṃ sakalaśokasaṃhāriṇīm | ravīndukarapeṣiṇīṃ mama gaṇendrasantoṣiṇīṃ phaṇīndravarabhūṣaṇīṃ madanadehasaṃploṣaṇīm || 43 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsapaścimadvāraliṃgakathanannāma dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 42 || kailāsottaradvāraliṃgasaudhakathanannāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– evaṃ paścimabhāgasthaliṅgasaṅkhyā mayoditā | taduttarāpāraśṛṅge śṛṇu tatkathayāmyaham || 1 || tadapi śṛṇu bhaktyā tvaṃ sumanaskā sadāmbike | liṅgasaṅghaṃ supuṇyānāṃ mukuṭaṃ paśya pārvati || 2 || vāmadeveśvaro devi girikeśassukeśvaraḥ | bṛhaspatīśvaraścaiva vardhaneśaḥ pikeśvaraḥ || 3 || kokileśaḥ picaṇḍeśo vāmakarṇeśvarastathā | ānandeśaḥ karmareśaścāmareśaḥ patīśvaraḥ || 4 || vairāgyeśaḥ kalpakeśo haribrahmeśvarastathā | gaṇeśastriguṇeśaśca brahmāṇḍeśaśśaṭheśvaraḥ || 5 || vilāseśassukeśeśaścāmakeśaḥ plaveśvaraḥ | annakośeśvaraścaiva prāṇakośeśvarastathā || 6 || vijñāneśo'ghanāśeśaścatmeśorakṣakeśvaraḥ | āhananyeśvaraścaiva mugdheśaḥ koṭikeśvaraḥ || 7 || nisarpīśo nāmaneśaścāmreśaḥ kamaṭheśvaraḥ | śanāśaneśvaraścaiva corugāyeśvarastathā || 8 || kapiñjaleśvaraścaiva karkeśaṣṣaṇḍakeśvaraḥ | asaṃgeśaśca saṃgeśo jyotīśaḥ kāraṇeśvaraḥ || 9 || harirudreśvaraścaiva kṛpāṇeśo nimīśvaraḥ | kanakāvartakeśaśca harīśo bhāruṇeśvaraḥ || 10 || pṛ0 160) āmreśvaro [abhreśvara iti pāṭhāntaram |] dabhrakeśo dandaśūkeśvarastathā | udāreśendumaulīśau makheśaśca sabheśvaraḥ || 11 || harikeśaḥ kiśoreśaḥ kuddāleśo'rbhakeśvaraḥ | yuveśvaraśca vṛddheśo dardureśo brasīśvaraḥ || 12 || matīśvaro vanastheśo grahastheśo'rijeśvaraḥ | sahasreśaśśateśaśca lakṣeśaḥ koṭikeśvaraḥ || 13 || cāṣeśvaro bhānukeśo dandirāvartikeśvaraḥ | kastūrīśo madantīśo manasvīśo'rbudeśvaraḥ || 14 || airāvateśvaraścaiva tañjeśo lindukeśvaraḥ | ahaṅkāreśva * ścaiva phālanetreśvarastathā || 15 || tathaivailabileśaśca kṛkeśaścarakeśvaraḥ [krakeśo'carakeśvara iti pāṭhāntaram |] | padmāsaneśvaraścaiva vāreśastarageśvaraḥ || 16 || vaṭamūleśvaraścaiva trasanneśo lutīśvaraḥ | nakuleśo'tha vaṃśeśaḥ padmanetreśvarastathā || 17 || upaśānteśvaraścaiva dameśo vratakeśvaraḥ | ulūkeśo'tha ruṇḍeśaḥ kāleśaḥ kamaleśvaraḥ || 18 || bhagandhareśvaraścaiva bhadreśo bharaṇīśvaraḥ | aśvinīśo rohiṇīśaḥ paṅkajeśo'vaṭeśvaraḥ || 19 || nidhaneśastathordhveśo bhasmeśaśca sameśvaraḥ | bhaveśaścaiva sarveśo vedeśaśśāśvateśvaraḥ || 20 || jvāleśvarassālakeśastamāleśaḥ puṇyakeśvaraḥ | upadhyeśo'ṇimāṇḍeśassarvarakteśvarastathā || 21 || śunaḥ parṇeśvaraścaiva mādaneśaḥ pratheśvaraḥ | śipiviṣṭeśvaraścaiva aṃśeśo'tha mṛgeśvaraḥ || 22 || gajānaneśvaraścaiva bāṇeśo vīrakeśvaraḥ | caṇḍeśvaraśca muṇḍeśaścakreśaḥ phaṇikeśvaraḥ || 23 || anasūyeśvaraścaiva gandhamādeśa īśvaraḥ | bhaṇḍeśvaraḥ prajaṅgheśaḥ kālakaṇṭheśvarastathā || 24 || mṛtyuñjayeśaśśaileśassāraseśo'gatīśvaraḥ | svapneśo jāgratīśaśca suṣuptīśo'hanīśvaraḥ || 25 || śitikaṇṭheśvaraścaiva sūryeśaḥ kāntikeśvaraḥ | sphaṭikeśaśca rudreśo varadeśo'nṛṇīśvaraḥ || 26 || śārdūleśo rabhasyeśaḥ puṇṭreśo naṭaneśvaraḥ | rudrākṣeśaḥ kavīndreśaḥ kavaceśo maṇīśvaraḥ || 27 || pilippileśvaraścaiva āmardeśo druṇeśvaraḥ | pitāmaheśvaraścaiva kuṭileśo jhaṣeśvaraḥ || 28 || bharateśaḥ kesarīśaścakṣuśśrotreśvarastathā | daṇḍakeśaśca laṅkeśo maṇibhadreśvarastathā || 29 || ghaṭotkaceśvaraścaiva pureśo'tha naṭeśvaraḥ | karamardeśvaraścaiva tathaivāmrātakeśvaraḥ || 30 || phaṇibhūṣeśvaraścaiva ratnabhūteśvarastathā | biḍālakeśvaraścaiva aṇīśo mahatīśvaraḥ || 31 || pūruṣeśoparambheśau girīśo ramaṇīśvaraḥ | kavaṅgeśaḥ karīndreśo māgheśo vāṣkaleśvaraḥ || 32 || mahānādeśvaraścaiva maṇṭapeśo balīśvaraḥ | jariteśaḥ [rajateśaḥ iti pāṭhāntaram |] kūrmakeśaścaturbhadreśvarastathā || 33 || puṣparāgeśvaraścaiva gomedeśo laveśvaraḥ | tṛtīśvaraḥ kṣapeśaśca prasādeśaḥ kuleśvaraḥ || 34 || pṛ0 161) vajreśvaraḥ kṣetrakeśaḥ karṇikāreśvarastathā | karavīreśvaraścaiva puṇḍarīkeśvarastathā || 35 || vīṇāpāṇīśvaraścaiva tantrīśo nāgakeśvaraḥ | hāhāhūhvīśvaraścaiva payodeśaḥ kratheśvaraḥ || 36 || guḍasāreśvaraścaiva śvetadānapradeśvaraḥ | pradāneśaśśilādeśaḥ kandeśaḥ padadeśvaraḥ || 37 || trilocaneśo bhāṅkṣeśassthūlakarṇeśvarastathā | prakaṭeśo dhārakeśaḥ kośātīteśvarastathā || 38 || yantreśvaraśca mantreśastathā kanakhaleśvaraḥ | gargareśaḥ pratāpeśa ātāryeśaḥ kuṇīśvaraḥ || 39 || bhagīratheśvaraścaiva dilīpeśaḥ kṛtīśvaraḥ | anādīśo mantravideśvaro guṇahareśvaraḥ || 40 || śaṅgeśvaraḥ piśaṅgeśaḥ pāryeśastāraṇeśvaraḥ | kakāreśo mātṛkeśaḥ kuṣṭahārīśvarastathā || 41 || hārīteśastathākṣeśo bakadālbhyeśvarastathā | lopāmudreśvaraścaiva surābhāṇḍeśvarastathā [kumbhajanmeśvarastathā iti pāṭhāntaram |] || 42 || maṇihastīśvaraścaiva tathā citradhvajeśvaraḥ | ratnadhvajeśvaraścaiva kāmeśo rudraṇīśvaraḥ || 43 || avantīśaḥ karpaṭīśodhvajeśaśchatrakeśvaraḥ | devakanyeśvaraścaiva nāgakanyeśvarastathā || 44 || satyeśvarassunātheśaḥ kubereśo vaneśvaraḥ | pavitreśo valakṣeśo mahokṣeśo nageśvaraḥ || 45 || sudheśo vibudheśaśca phullaśaulālikeśvaraḥ | śayaneśo dhāvateśassamāsīneśvarastathā || 46 || sarvakāmasamṛddhīśassaccideśassukheśvaraḥ | praṇatārtihareśaśca pañcagavyeśvarastathā [pañcagaṃgeśvarastathā iti pāṭhāntaram |] || 47 || padmanābheśvaraścaiva pañcavaktreśvarastathā | pañcākṣareśañcandeśassudeśaḥ kauśikeśvaraḥ || 48 || ādarśeśaḥ kālakeśaḥ kālāvarteśvarastathā | tāmradhvajeśvaraścaiva tathā haṃsadhvajeśvaraḥ || 49 || vṛṣadhvajeśvaraścaiva tathā sihmadhvajeśvaraḥ | piccheśvaraḥ kumāreśo niṣaṃgeśaḥ kulīśvaraḥ || 50 || īśāneśo vikarteśassurabhīśo'ṇukeśvaraḥ | sāraṃgeśaḥ khaṅgakeśo bandhureśo gameśvaraḥ || 51 || śacīśvaro sādhureśastathā rudragaṇeśvaraḥ || īśvaraḥ- etatte divyaliṃgānāṃ nāmāni kathitānyume | yidaṃ prātarutthāya pūjayeta paṭhetavai || 52 || sakailāsasthaliṃgānāṃ pūjāphalamavāpnuyāt | liṃgādhyāyamimaṃ puṇyaṃ paṭhanrudragaṇo bhavet || 53 || sahasraṃ kathitaṃ teṣu teṣūtkṛṣṭatamaṃ śive | anantānyapiliṃgāni koṭīśaḥ kamalānane || 54 || sārabhūtāni liṃgāni kathitāni tavāmbike | santi kailāsaśikhare mayātūktāni pārvati || 55 || kimpunarbahunoktena sarvaliṃgamayonagaḥ || 56 || pṛ0 162) kailāsaśailamaṇidhāmagadivyatuṃgasomopalākalitaliṃgakulaṃ kiledam | tanmaulipālivihitendukalājharībhirāplāvito'dritanaye nagamaulireṣaḥ || 57 || tanmaulisaṃgaśivaliṃgamaṇīndradhāmakumbhairvibhāti kila śailakulāvataṃsaḥ | nānārkasomaśatakoṭisahasrakāntaḥ kāntyādhiko nagavaraḥ pravibhāti devi || kulācalakumārike madhuharākṣi paṅkeruha- prabhāyutapadāmbujāśrayaṇato'tikāntyā mama | vibhāti sumaśekharadrumavanotthagandhānilai- rmamāṃgakalitākṣijaśravaṇapāraṇaiśśailarāṭ || 59 || kaladhautakalāvilāsaśailo mama maulistha kalādharorubhāsā | dhagadhagitajaṭorujātaharṣo mama saudhottamakumbhaśekharairgirīndraḥ || 60 || śrīliṃgadhāmavilasaddyumaṇiprabhābhiḥ kumbhairvicumbitamahāmbarakośakāśaḥ | bhrājatpatākanivahāruṇavātapotadodhūyitākhilaśikho nagarāḍvibhāti || 61 || udyadbāladivākarendusadṛśaiḥ kailāsaśṛṅgāgragai- rmāṇikyāmalahīrakaiśca kalitaiḥ kumbhaiśśivāgāragaiḥ | tattallokanivāsibhiśśivagaṇaissañjātavismāpakai- rnānāsūryaśaśāṅkasambhavamahākāntyādhiko'yaṃ nagaḥ || 62 || tārārājavirājamānamukuṭālaṅkāraliṃgārcakaiḥ prāpyeyaṃ kaladhautaśailavasatirdhūtāghasaṅghairapi | naprāpyaiva yamānilāśanatapoyogādiyogairapi brahmendrādimarudgaṇairapi sadā prāpyāndhakārairmama || 63 || bhaktyāliṃgitamānasaiśca sukaraṃ nānyaḥ panthāstasya hi dhanyaḥ kailāsaśailo nagakulatilako liṃgasaṅghaikamauliḥ | santoṣyāmbujamitracitraviśikhassvarbhānubhakṣākṣako matto'pārayugotthaśuddhatapasā lebhe varaṃ śaṅkarāt || 64 || pṛ0 163) tasminneva nivāsa īśituriti premāspadatvaṃ purā saṃyāce'khilamuktaye kila girīndreśaśśivaprītikṛt || 65 || skandaḥ– iti śivavacanaṃ niśamya gaurī praṇanāmendukalādharasya pādau | parito'bhisamīkṣya liṃgasaṅghaṃ ghanagātrotpulakairuvāca devī || 66 || pārvatī– śambho bhīma bhavāndhakāsurahara tryakṣākṣaromāpate mannātha pramathādhinātha dayayā me khaṇḍaparśo vada | kiṃ vānena tava prasādajanakaṃ taptaṃ tapastena hi kailāsena tavaiva vāsakaraṇaṃ puṇyairagaṇyairapi || 67 || kiṃ vānena tapaḥparaṃ suvihitaṃ cīrṇaṃ cirādyatprabho liṃgārādhanameva kevalamaho premāspadaṃ te prabho | kiṃ vākāri nagendradhanyatilakenārādhitastvaṃ kathaṃ liṃgāpāraśikhālayo'yamadhunā nānyaṃ nagendrātparam || 68 || dhanyo'yaṃ girirājarājatilako liṃgālimaulissadā caikaṃ vā kṣaṇasaṃsthitaṃ tvaghakulaṃ liṃgaṃ haratyeva te | yatrāpāramaheśasaudhavaragaṃ liṃgottamānāṃ kulaṃ caitatsaṃgatavāgupetagatito lokā vimuktākhilāḥ || 69 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsottaradvāraliṃgasaudhakathanaṃ nāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 43 || kailāsatapaścaryānāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– śṛṇvaparṇe tapaścaryākāraṇaṃ bhūdharasya ca | mama kailāsavaryasya sarvaliṃgālayasya ca || 1 || nagendratilakaścāyaṃ nānānirjharakandaraḥ | nānāśākhiśatopeto nānāpakṣivirājitaḥ || 2 || devi pakṣigaṇārāvaisstoṣyanniva sa māṃ sthitaḥ | nānāmṛgagaṇākīrṇo nānā drumalatāyutaḥ || 3 || pṛ0 164) nānāśikharigodbhāsiśṛṃgamaulirayaṃ śive | purā mayaiva manasā kalpito'yaṃ mahīdharaḥ || 4 || matsṛṣṭimātrādatyantaṃ manasaḥ prītimānabhūt | matprasādāya ca punastapaścakre yugadvayam || 5 || dharādharendro deveśi tacchṛṇuṣvākhilaṃ mama | jvaladaṃgārasantāpaissantaptākhilagātrakaḥ || 6 || ūrdhvaṃ ravikaraistaptaśśatarudrajapādaraḥ | sahasrahāyanaṃ śailaḥ parṇabhugvāyubhuktataḥ || 7 || sahasraṃ dhūmabhakṣaśca sahasraṃ salilāśanaḥ | nirāhārassahasraṃ syādbhasmachannassadaiva hi || 8 || yugamekamathovāsa mama liṃgārcane rataḥ | śaileśvarābhidhaṃ tatra talliṃgambilvapallavaiḥ || 9 || trikālamarcayadbhaktyā dhyāyanmāṃ svahṛdā nagaḥ | triṇetraṃ nīlakaṇṭhañca rājaccandrakalādharam || 10 || gaṃgātaraṃgavilasatpadmamālāvirājitam | bhasmoddhūlitasarvāṃgaṃ jaṭāmukuṭamaṇḍitam || 11 || nāgayajñopavītañca phaṇibhūṣāvirājitam | bhasmoddhūlitasarvāṃgaṃ tripuṇṭrapariśobhitam || 12 || umayā sahitandevamaṃgarāgojvalāṃgakam | mandārakundadāmodyatkandharālaṅkṛtorasam || 13 || karikṛttipaṭībhāsvatkaṭītaṭavirājitam | phaṇimaulimahāratnagaṇāñcitasukuṇḍalam || 14 || hīratāramahāsārapadmarāgasukaṅkaṇam | āraktorumahāpaṭṭarājatpādāmbujadvayam || 15 || mahārhavasanaṃ devaṃ prasannāsyaṃ sadāśivam | aṣṭamīsomasaṅkāśanakharājivirājitam || 16 || utphullapuṇḍarīkākṣavadanaṃ smarasundaram | dāḍimībījasaṅkāśaradanāvalibhūṣitam || 17 || pakvabimbaphalodāraradapracchadaśobhitam | nīlendīvarasaṅkāśamānīlāraktalocanam || 18 || prasādasumukhaṃ sākṣājjagatāṃ sākṣimīśvaram | harinmaṇinibhākārāṃ mamāṅkasthāñca tvāmapi || 19 || dadhyau nagendratilakaḥ puṣpadhaṃmillaśobhitām | cāṃpeyakalikodbhāsidivyanāsāvirājitām || 20 || udyatkavinibhātyacchamuktāphalasunāsikāṃ | sīmantarekhāsindūrarājatphālasuśobhitām || 21 || maṇidhvajamahācāpasannibhabhrūyugojvalām | kastūrītilakollāsiphālabhāgamanoharām || 22 || udyadutphullanīlācchadalaraktadṛśā yutām | hīrasārakaṇātyacchadantapaṃktivirājitām || 23 || dāḍimīpuṣpasaṅkāśādharadhārārasāṃ śivām | tāmbūlāpūritamukhīṃ prasannāṃ sasmitāmumām || 24 || tapanoḍupavibhrājatkarṇatāṭaṅkamaṇḍitām | karṇapatramaṇivrātabhāsvanmaṇḍitagaṇḍakām || 25 || kapolapālikādarśadhagaddhagitadiktaṭām | campakoddāmakahlāravakulāśokanāgakaiḥ || 26 || maruddamanakodbhāsimallīmullīsarāvṛtām | veṇumaṇḍalaratnāṅkacandrakhaṇḍaśikhaṇḍakām || 27 || graiveyalagnamaṇijasarāvalilasadgalām | cintākallolamuktāccharājatpadakasantatim || 28 || pṛ0 165) navaratnamaṇibhrājaddhīrahāroruvakṣajām | suratnapuṣpagucchācchadhāritāyataveṇikām || 29 || parāketotthitāpārapītodyatketakairyutām | ketakīgandhasubhagaśītavātāyitāṅgakām || tribhaṅgīsubhagākāratalodaravirājitām | tārāsvacchamahāvṛttamuktāhāravirājitām || sphuratpadakaratnācchakāntikāñcitadiktaṭām | ratnahāramaṇībhāsvannavaratnāliśobhitām || unmattakaraṭīkumbhasuvarṇābhakucojvalām | pāṭīrasārakastūrīcandracandanacarcitām || paṭavāsāgarubhavatailagandhaikabhāsurām | nicolaratnaparyantamuktājālalasatkucām || 34 || trivalīlalitodārasunābhyudaraśobhitām | mṛṇālanālasubhagaratnabāhudvayāñcitām || nānādalacitānekābāhubhūṣaṇabhūṣitām [ratnacita iti pāṭhāntaram |] | nāgabandhaphaṇāratnalolitāpāramauktikām || vaṅkikāphallikābhrājadratnapaṅkajaśobhitām | maṇimāṇikyakhacitahastakaṅkaṇaśobhitām || ratnāṅgulīyavilasannakhapaṃktivirājitām | mahāhīrācchaphalakāṅguṣṭhaveṣṭanaveṣṭitām || tadaṅguṣṭhaśirottuṅgacalanātkāntadiktaṭām | suratnakāñcīkhacitanavaratnaprabhotkaṭām || tadadhastāllalatkṣudraghaṇṭāraṇitasundarām | dāḍimīphullakusumakāntirañjitacelikām || ratnaparyantasārācchadhārāpluṣṭakucottarām [kacottarāmiti pāṭhāntaram |] | maṇimañjīraśiñjānalagnapādāmbujadvayām || padapāthojakāṅguṣṭhaveṣṭanāgrotthagucchakām | pādāṅgulīyabhūṣābhirālaktāṅkitapadvayām || brahmendraviṣṇujananīṃ mamāṅkaghanavidyutam | etādṛśīṃ tvāṃ dhyāyantsa nagarāṭsthiramānasaḥ || umāsahāyaṃ māmevaṃ dhyāyannāste sadā mudā | svahṛdutphullapāthojavikāsanaraviṃ śivam || bahūnvarṣagaṇāndevi kailāsadharaṇīdharaḥ | nidāghe pañcavahnistho varṣāsu gaganāśrayaḥ || 45 || hemante jalaśāyī ca kandamūlaphalāśanaḥ | parṇāśanoyugaṃ sāgraṃ yugaṃ kandāśano'bhavat || yugañca vāyubhakṣassyādvātāśana iva sthitaḥ | mama liṅgārcanaparo maulirudrākṣabhūṣaṇaḥ [bhūtirudrākṣabhūṣaṇa iti pāṭhāntaram |] || pañcākṣarajapāsaktaḥ pañcāsyadhyānapūrvakam | rudrādhyāyajapāsakto rudravinyastamānasaḥ || evaṃ yugānāṃ daśakaṃ tapyamāno nageśvaraḥ | ugrārcanarato'pyugraṃ tapaścakre nirargalam || 49 || sa tvanugramanā devi devānāṃ vismayāvaham | munīnāñca gaṇendrāṇāṃ māmayaṃ toṣayan giriḥ || sa pidhāyendriyagrāmaṃ nāsāgranyastalocanaḥ | yamādiniyamopetaḥ prāṇāyāmahatāśubhaḥ || pṛ0 166) praṇavapravaṇo nityaṃ yogaṃ yuñjanmadāśrayaḥ | aṣṭāṅgayoganirataścāṣṭamūrteḥ padāśrayaḥ || 52 || uṭajaikaniketaśca kūṭastho vikaṭojvalaḥ | dhūrjaṭipremasadanaṃ mānasaṃ kṛtavānnagaḥ || 53 || valmīkenāvṛtatanurgirirapyatikarśitaḥ | tapaikarāśirvārāśiriva mānasapaṅkajam || 54 || hṛdutphullamahāmbhojamadhyagaṃ māmanusmaran | dhyānadhārānavicchinnaṃ kadācinnākarodayam || śākhāgrātpatitaiḥ pravātacalanādālūnavṛntaiḥ phalaiḥ patraiḥ kesarakarṇikādibhirubhe kurvantsvavṛttiṃ nagaḥ | parṣāṇāmayutaṃ cacāra niyataṃ bhūyastapomeduraṃ kurvanprāṇavidāraṇaṃ vanagavāṃ romanthaphenāśanaḥ || 55 || madbhaktastu saritpatiṃ culukavatkhadyotavadbhāskaraṃ meruṃ paśyati loṣṭavacchivarataḥ kalpadrumaṃ kāṣṭhavat | cintāratnaśilāmaṇiṃ śakalavadbhūmeḥ patiṃ bhṛtyava- tsaṃsāraṃ tṛṇarāśivatkimaparaṃ dehaṃ nijaṃ bhāravat || 56 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsatapaścaryānāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 44 || kailāsavarapradānaṃ nāma pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– tasya taṃ bhāvamālokya tvayāhaṃ preritastadā | kālena bahunā devi tasyāhaṃ nikaṭaṅgataḥ || 1 || śāradābhraghanākāravṛṣabhopari kalpite | ratnasihmāsane bhāsvatprabhāmaṇḍalamaṇḍite || 2 || ratnapalyāṇavilasanmuktānāsāvirājite | suśṛṅgamukuṭodbhāsikarṇālambitacāmare || 3 || udyaddyumaṇisaṅkāśaṃ netrakāntivirājitam | maṇighaṇṭācaṇatkārarañjitagrīvayā yute || 4 || dhavale śarvarīnāthakāntigharṣitaketuke | tvayāhaṃ vṛṣabhe devi saṃsthitaḥ kāmage śive || 5 || tasyaiva nikaṭaṃ prāpto gaṇabṛndaniṣevitaḥ | nandiprotsāritasuro munibṛndasusaṃstutaḥ [munigandharva iti pāṭhaḥ |] || 6 || tuhuṇḍadhṛtaratnācchachatrāvṛtamahojvalaḥ | somanandituhuṇḍubhyāṃ maṇidaṇḍaiśca cāmaraiḥ || 7 || pṛ0 167) vījito vyajanodyadbhābhāṇḍakenātha caṇḍinā | śobhitassevito vātaissugandhataraśītakaiḥ || 8 || patākāprojvalākārabāhubhirme gaṇeśvaraḥ | bāṇabāṇāsanadharobāṇobāhusahasrakaiḥ || 9 || śobhitaḥ parito devi kalāpadharamuṇḍinā | bhṛṅgitāṇḍavasannāhadarśanānanditāntaraḥ || 10 || taṇḍuḍiṇḍimanādena ḍambarāmbaradiṅmukhaḥ | sānandaśaṅkhadhavalaravāsphoṭitadiktaṭaḥ || 11 || caṇḍīśamaddaloddāmadhvanidhvanitavyomabhūḥ | herambabṛhmitāpāraghanaghoṣorusundaraḥ || 12 || ṣaḍvaktrakāhalāpāranādāpūritadiṅmukhaḥ | ratnapādukamaulistha bhairaveṇānumoditaḥ || 13 || ukṣādhastalasañcāribhadramaulikapādabhūḥ | nāradodāramadhuravīṇākvaṇanasundaraḥ || 14 || devavandiravāpāranamasāṃ stutisundaraḥ | maṇibhadramahāhetipāṭitaiḥ [mahāhastapaṭahāhatipāṭitairiti pāṭhaḥ |] paṭahairyutaḥ || 15 || lekhottamamukhaistatra sevito'haṃ tvayāmbike | jhallarīvarakoddāmaravānandena keśinā || 16 || sukeśamukhavāyūtthaśṛṅgadhvaniyutā diśaḥ | ānakoddāmajārāvasubhadreṇa prakalpitaḥ || 17 || viṣṇubrahmāmarendraiśca sukṛtistutisaṃstutaḥ | tamadrākṣamahaṃ devi dhamanīkṛśavigraham || 18 || malloko'yaṃ girivaraṃ kailāsaṃ munivatsthitam | svato'pidhavalañcomebhasmanācāpipāṇḍaram || 19 || chāyācchannamahaṃ maulimapisūryāṃśutāpitam | nīrajāvalisañchannasaraḥ pūritamapyume || 20 || nīrasaiḥ pāṇḍupatraiśca kṛtāhāraṃ nagottamam | dṛṣṭvā me karuṇā jātā vareṇa chandito'pi saḥ || 21 || kamalāmalasamphullakareṇāsparśi [sparśito mayā iti pāṭhaḥ |] so mayā | matkarasparśamātreṇa tadottasthau nagendrarāṭ || 22 || dṛṣṭvā māṃ praṇataḥ prahvaḥ kṛtāñjaliridaṃ jagau | nayanasrāvisalilairnṛttatālakarāravaḥ || 23 || sundarāṅgotthapulakairgadgadapravaṇaṃ vadan || 24 || kailāsaḥ– bhava śiva bhagavan pinākapāṇe suravarakinnaramauliśobhitāṅghre | niravadhikaruṇāpayodhirājacchaśidhāman praṇato'smi te padābjam || 25 || guṇagaṇananditanāmarūpahīna triguṇātīta jarāvihīna śambho | harirudrābjajasārvabhauma bhūman stutavedotthitadevajālamaule || 26 || śaśisūryānalaśobhitākṣiphāla sphuradurusomakalādhara prasīda | pṛ0 168) sphuradurugāṅgasatkaparda [jaṭadhāritagāṃga iti pāṭhaḥ |] śambho mayi dṛṣṭiṃ vitarāśu saprasādām || 27 || munijanakuvalotthacandramaule duritāpaha pāratāra dhīra | dṛśi śaśivihitena cakṣuṣā māṃ paripāhīśa dayākaṭākṣasāraiḥ || 28 || suragaṇanuta vedavedya śambho uragendrāmalahāra nīlakaṇṭha | ava śiva dayayā mamaiva maulau vasatiste'stu gaṇendratā mamādya || 29 || itthaṃ girīndravacanātprasanno'smi maheśvari | tasmai dattaṃ mayā devi gāṇāpatyamanuttamam || 30 || girīndrasārvabhaumatve girīndrastvabhiṣecitaḥ | himavānniṣadho vindhyo mandaro merureva ca || 31 || nīlo mahendro ṛṣabhastrikūṭaścitrakūṭakaḥ | kaṅkato raivato devi pāriyātro'tha kesarī || 32 || airāvato'tha bhadraśca maināko gandhamādanaḥ | irāvānhastiśailaśca malayo dardarastathā || 33 || sahyo govardhanaścaiva udayāstamayastathā | ete prādhānyatastatra śailendrāssmṛtimātrataḥ || 34 || mamāgrataste samprāptā mānnatvā tuṣṭuvurnagāḥ || 35 || nagāḥ– bhagavanbhava bhūtanātha śambho uragendrāmalahāra pārvatīśa | paripaśyāmalacakṣuṣā prasādaistava pādābjarajotthamaulayo naḥ || 36 || tava sannidhireva śokahārī smṛtimātreṇa tavāgatā vayam | vada kiṅkaravāma devadeva tava dṛṣṭyā vivaśeṣu [vitatāṃ vidhehi cājñāmiti pāṭhaḥ |] dehi cājñām || 37 || iti śailavacaśśrutvā tānavocamahaṃ priye | prāñjalīnpraṇatānprahvānabhinandyāhameva hi || 38 || īśvaraḥ– kailāso mama vāsabhūssuvihito dattā gaṇādhīśatā śailendratvamapi prasādavihitā diṣṭyā mayā toṣitaḥ | tenāpāratapaḥpracārakṛtitastuṣṭo'smi kaṣṭāpaho yūyaṃ śailavaraṃ mamaiva vasatiṃ sampūjya natvā mudā || 39 || pṛ0 169) yāta sthānamaho'bhiṣicya sughaṭaissauvarṇanīrairapi cetyuktvā girayastadā puraharaṃ natvā samāninyire [samāninyuḥ kumbhottarairityadhikaḥ pāṭhaḥ kvacit] | sihmasyāsanamuttamaṃ śaśinibhaṃ chatrañca saccāmare cendropendramarudgaṇaissaha tadā kailāsaśaileśvaram || 40 || śaileśaṃ tvabhiṣicya śaṅkaragirā devā nagāḥ procire dhanyo'syadya surāmarendragirirāḍviśveśabhakto hyasi | tvanmaulau nivasañchubhāni vitaratveṣeśvaraḥ kevalaṃ tanmaulisthitacandraraśminikaraissaṃśodhitastvaṃ sadā || 41 || nānānirjjharasanmṛgāyutayuto vardhasva naśśreyase || 42 || iti girivacanācchivaikatāno vavṛdhe'tyantaśikhāsamūhameghapāliḥ | kaladhautarasairvivardhikeva prasabhaṃ vākyamidaṃ jagāda harṣāt || 43 || kailāsaḥ– prāleyācalakanyakāparilasadvāmārdhabhāgaṃ sadā jvālājālayutānalākṣitilakamphāle tripuṇṭrojvalam | līlāvīkṣitadagdhakāmavapuṣaṃ kalpadrumūle sthitaṃ līlācālitalokajālamaniśaṃ kālāntakaṃ bhāvaye || 44 || triśūlavilasatkaraṃ tadapareṇa bālādaraṃ kuraṅgavilasatkaraṃ kumudinīśabhūṣāmaṇim | nīloddāmatamālasannibhagalaṃ gaṅgājalāplāvitaṃ sphārotkūṭajaṭākuṭīravilasatsomārdhacūḍaṃ sadā || 45 || vandesundaratāṇḍavādicaturaṃ kailāsamaulisthitam || 46 || ilāmilanmauliruvāca [apīndu mauliṃ prāhasvamaulau nivaseti śailaḥ iti pāṭhaḥ |] śambhuṃ namo namaste giriśeti śailaḥ | svamauligāpāramahoruliṅgapālīṣu ca prītiyutaśca bhūyāḥ || 47 || pṛ0 170) vedo'pi svayamādyamāha bhagavanrudrairnamontaiḥ padai- stvatsarvātmakatāṃ gadatyatha tarāṃ bhaktyā paraṃ tvāṃ sadā | tvatsānnidhyabalena māmapi vibho stoṣyannamasyanpuna- rmantrairyatra niṣīdasīti ca punardhanyo madanyo hi kaḥ || 48 || itthaṃ kailāsaśailasya śrutvā vacanamambike | tamabruvaṃ mahāśailaṃ kailāsaṃ varabhūdharam || 49 || śivaḥ– kailāsaśaila varasānugatordhvasaudhaliṅgāvalīṣu satatannivasāmi kāmam | pāpaṃ harāmi sutarāṃ janatādilokaduḥkhaṃ ca muktimatha bhuktimatho diśāmi || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsavarapradānaṃ nāma pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 45 || kailāsacālane rāvaṇakṛtastutirnāma ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– matto labdhavaro devi kailāso dharaṇīdharaḥ | kiñcitsmayayutaścāsītpriyo'haṃ pārvatīpateḥ || 1 || namatsamaśśikhariṣu sarvaliṅgāśrayassadā | mayi devassadādhyāste maṇiprāsādamauligaḥ || 2 || kvameruḥpāriyātraśca maināko mandaro'pivā | vindhyovāniṣadhogauri himavānvānagādhiḥ || 3 || nīlo'sta udayo vāpi bhavo? vā śataśṛṅgakaḥ | raivatovāmanaśśrīkaḥ kumudogandhamādanaḥ || 4 || mahendro malayassahyo darduraścitrakūṭakaḥ | ke vā kulācalāssarve śambhoḥ priyatarā iti || 5 || ahameva priyaśśambhossarvadā vāsa eva hi | garvaparvatasaṅkrāntassakailāsaḥ purāmbike || 6 || śailasārasvahṛdayakāṭhinyena nagottamaḥ | tasya tadbhāvamālokya devānāmapi śailaje || 7 || dakṣamanyau mamaivāghamanyunā devatāgaṇāḥ | viṣṇurudrādayassarve śikṣitā bhadrakeṇa hi || 8 || nirdagdhānnindanāddevi sadakṣānbrahmapūrvakān | punaḥ punastānduḥkhaughairdaityairdevi yuge yuge || 9 || pātayāmi surānyuddhe bhavābdhau bhaktivarjitān | duḥkhāmbudhau mahādevi mama bhaktivivarjitāḥ || 10 || patanti sarvadā sarve mama [janmamṛtyu jarāsuca iti pāṭhāntaram |] bhaktivivarjitāḥ | svargeṣu narakeśveva tānaśaivāntsadāśive || 11 || pṛ0 171) mayi bhasmani rudrākṣe śaive vā ye ca dūṣakāḥ | śivaliṅge śivakṣetre tripuṇṭre vedavartmani || madbhaktaṃ dūṣayedyastu yo vā ko vā suro'pi vā | bhūpatirvā yatirvāpi tanduḥkhe pātayāmyaham || vedānte vā gurau mohādavimukte maheśvari | pañcākṣare muktide tu rudrādhyāye'pi vā mama || śataśākhāśrutaṃ mantraṃ pāpastomanivārakam | sarvaśrutistutindevi śrīmahādevapūjane || 15 || eka eva mahārudraḥ pūjya ityāha hi śrutiḥ | rudraṃ viśvādhikaṃ māntu yo'nyatulyataya vadet || sarvamanyatparityajya dhyeyo'haṃ pārvatīpatiḥ | namatsamaścābhyadhiko dṛśyate śrūyate'pi vā || aṇustvaṇīyasāmasmi mahatāñca mahattaraḥ | indramitrādivākyaiścāpyahameko'khilāntaraḥ || māmevavedāvedāntā vadantiśrutayo'khilāḥ | turīyo'haṃ śivādvaitassatyaṃ jñānaṃ priyastvaham || māṃ nayatyanyathā vākyairvedoktairmohitā janāḥ | tānpātayāmi narake durbuddhīnpāpayoniṣi || mamaiva hi parā śaktistvaṃ jagatkāriṇī śivā | tavekṣaṇājjagajjālaṃ sambhaveta yuge yuge || mama sarvāntarastvaṃ hi avijñāya surādhamāḥ | narā vā bhūsurā vāpi mama liṅgasya pūjane || matirna teṣāṃ pāpānāṃ kalau devi bhaviṣyati | tasmādduḥkhāmbudhau magnābhaviṣyanti surāsurāḥ || mama bhaktivihīnā ye brāhmaṇāścāpi saṅkarāḥ | bhavanti te mahāpāpāsteṣāṃ duḥkhaṃ pade pade || anarcita maheśānāma śaivānāṃ durātmanām | bhavanti vipadassadyo narakāścāpi dāruṇāḥ || ajaptaśatarudrāṇāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti vipadassadyo narakāścātidāruṇāḥ || ajaptapañcabrahmāṇāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 27 || ajaptaliṅgasūktānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 28 || adhyātapañcapañcāsya dhyānahīnāntarātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 29 || ajaptapañcavarṇotthapañcākṣaranivartinām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 30 || anuddhūlitadehānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 31 || tripuṇṭrarahitāṅgānāṃ phālakaṇṭhorubāhuṣu | bhavanti......................dāruṇāḥ || 32 || adhṛtākṣasarāṇāñca aśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 33 || adṛṣṭa mama liṅgānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 34 || pradoṣārcanahīnānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 35 || bhūtārcanavihīnānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 36 || pṛ0 172) somavāravihīnānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 37 || aṣṭamyarcanahīnānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 38 || mama kṣetrojjhitānāñca aśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 39 || anyakṣetrasthitānāñca aśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 40 || mama nāmavihīnānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 41 || mama naivedyahīnānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ || 42 || mama liṅgasamaṃ devi viṣṇvādiparipūjanam | ye kurvanti mahāpāpāsteṣāṃ duḥkhamanargalam || 43 || bhavanti vipadassadyo narakāścātidāruṇāḥ | bilvapatrojjhitānāntu aśaivānāṃ durātmanām || bhavanti vipadassadyo narakāścātidāruṇāḥ | māṃ paśyanti samaṃ devi ye tu viṣṇvādibhissaha || teṣāṃ nadūragā devi cāpado nirayā api | madbhaktamanyabhaktaiśca samaṃ paśyanti ye jaḍāḥ || teṣāṃ nadūragā devi cāpado nirayā api | evaṃ dharmojjhitadhiyo narā api surāśśive || ta eva rāsabhā jātā vidvāṃso bahuviśrutāḥ | mṛdordhvapuṇṭraṃ ye kuryuraśaivā jaḍabuddhayaḥ || teva nārakāḥ pāpāste yamātithayo'mbike | bhasmatripuṇṭrarudrākṣe yeṣāṃ lajjā śivārcane || teva rāsabhā devi te yamātithayo'mbike | sarvaśrutiśrutaṃ nityaṃ liṅgārcanamume mama || tyaktvānyadevapūjāyāṃ ye [ratārāsabhabhūdharāḥ iti pāṭhāntaram |] ratā rāsabhādharāḥ | grahasthā yatayo devi te yamātithayo'mbike || mṛtphālā dagdhacakrāṅkā ye viprā vedavarjitāḥ | ācārabhāsurāścāpi asurā bhūsurāśca te || ye'nyadevasamaṃ matvā māṃ tiṣṭhanti kṣaṇaṃ śive | te sarve'pyantyajā eva karmānarhāsta eva hi || malliṅgañcānyaliṅgaiśca pūjayanti ca ye'dhamāḥ | teva liṅgadagdhāṅgāssūkarīyonisambhavāḥ || tasmānmadarcanaṃ dhyānaṃ natyājyaṃ vaidikairdvijaiḥ | teṣāmevātmavijñānaṃ mama liṅgārcaneratāḥ || ye bhasmaniṣṭhāssatataṃ rudrādhyāyārthavittamāḥ | teṣāṃ......................ratāḥ || 56 || ye tu pañcākṣarāsaktāssadārudrākṣadhāriṇaḥ | teṣāṃ......................ratāḥ || 57 || ye tu matkṣetraniratāśśrutyuktenaiva vartmanā | teṣāṃ......................ratāḥ || 58 || tasmānmatparamo bhūyādahaṃ teṣāntumocakaḥ | pāpasaṃsāraduḥkhābdhestārako'hammaheśvari || surāṇāṃ garvanāśārthaṃ sṛṣṭo viśravasassutaḥ | viṣṇuśca bhṛguśāpena mānuṣeṣu janiṣyati || pṛ0 173) tasya bhāryāpaharaṇānmunisaṃpīḍanādapi | kadācidāgāddharṣeṇa kailāsaṃ mama rāvaṇaḥ || akharvagarvasaṅkrāntaḥ kailāsasyāpi garvahṛt | tolayāmāsa vāhubhyāṃ kailāsaṃ mama śailaje || kailāsaścālitastena nānāliṅgasamāśrayaḥ | mahāmanyormama tadā manyunāso'dharīkṛtaḥ || tena stuto'smivedaiśca vedavedyo'hamīśvari | sāmnā sahasraṃ śaradāṃ tuṣṭāvāṣṭākṛtiṃ himām || madaṅguṣṭhāgranirmagnadharaṇīdharamūlagaiḥ | bāhubhiḥ pīḍito devi daśāsyairmāmaroravīt || dayayā mocitaṃ rakṣastadā stotreṇa māṃ stuvat | stutvānatvānirjagāmadiśammenāvalokayan || kailāso'pi mahādevi tyaktagarvo babhūva ha || 67 || devī– kathaṃ tena mahādeva saṃstuto'si vadādya tam | kiṃ vā tena tapastaptaṃ śrotumichāsti me prabho || īśvaraḥ– tatstutiṃ sāvadhānena pārvati śṛṇu te vade | rāvaṇo roravīddevi macchailavaramūlagaḥ || dīnasvaro'tivikṛtaṃ sāmnāvilavilocanaḥ [sāsrāvilavilocanaḥ iti pāṭhaḥ |] || 70 || rāvaṇaḥ– tārārājavirājamānamakuṭaṃ kākodarākalpakaṃ karpūrābhaśarīrakāntivilasanmārāṅgabhasmādaram | kailāsācalatolanena kupitāṅguṣṭhāgrasampīḍitaḥ || śailāghātasvabāhubhagnajaraṭhadvairājasāmaśravā- dunmuktākhilarāvaṇaṃ puraharaṃ devaṃ bhaje śaṅkaram || 71 || vairājarājanagahiṅkṛtikātituṣṭaṃ [hiṃkṛtigānatuṣṭamiti pāṭhaḥ |] rājacchaśāṅkadhavalaṃ lalitottamāṅgam | yakṣādhirājakṛtasakhyamumāsahāyaṃ devaṃ namāmi surarājakṛtapraṇāmam || 72 || ilādharasutāpriyaṃ varasunandivāhapriyaṃ surendravarasupriyaṃ prabhavakundamālāpriyam | mukundanayanārcitaṃ bhavaharaṃ sumerusthitaṃ ramāramaṇasundarākṣiyugapūjitaṃ śaṅkaram || 73 || pṛ0 174) gandhabandhamadhurālakalolaṃ rudranetrasucaritramapāram | dayānidhānākhilamitraśakte kṛpāmbudhe kāmada kāmavairin || 74 || staumi prakṛṣṭavacasā parameśa mitra sāmairbhavantamagataḥ parimocayāśu || 75 || parvānanditaśarvarīramaṇavatkāntendudhāmānana gātrārdhādhikṛtasvakāntivadane netre ca maulau tathā | deveśena sadaiva śobhitakalāyuktena bālāṅkadhṛ- ktādṛkṣaṃ jagatāṃ guruṃ trijagatāṃ pāpāpahaṃ tambhaje || 76 || evaṃ tuṣṭāva cāṣṭākṛtimakhilatanūdbhāsikośaikakāśaṃ māmīśaṃ jagadārtināśanamume cārtastadā rāvaṇaḥ | kailāsācalato vimuktabhujadhṛṅnatvā yayau dhāmakaṃ laṅkāmūlaniketanaṃ mama sadā liṅgārcakaśśaṅkari || 77 || suraśaragajajorusadviṣāṇaiḥ paridhṛtakiṇataḥ [paridhṛṣṭaḥpraṇataḥ kiṇatsuvakṣāḥ iti pāṭhaḥ |] kiṇāktavakṣāḥ | raṇabhuvi rāvitadevarājasaṅghaḥ paṇitaprāṇagaṇassarāvaṇeśaḥ [paṇitaprāṇagaṇeśarāvaṇo'drikanye iti pāṭhaḥ |] || 78 || nālīkāsananandanodbhavabhavaḥ paulastya eṣo'mbike māmārādhya gaṇendratāmagasute prāpto hyavadhyassuraiḥ | yenākāri tapassvakīyamanalecotkṛtya māṃsañjahau || 79 || malliṅge avidadhādayaṃ svaśirasaḥ padmālimālāṃ purā bhrātṛbhyāṃ nijavīryanirjitamahāsīmaikabhūmāyaśaḥ || 80 || vairūpavairājabṛhadrathantaraiśśrīvāmadevyairvararudraśāṅkaraiḥ | śrīraivatelādharakairmahendrairmahāṣṭadaṃṣṭrāvaravaiścamitraiḥ || 81 || tuṣṭāva sāmaiśśaśimaulimambike | sarāvaṇorāvitasarvaloko ravaistadā sāmasugānatoṣitam || 82 || pṛ0 175) dhīrodārapayojajāpatikṛtāpārāravindārcanā- ttuṣṭaṃ kaṣṭaharaṃ prakṛṣṭavacasā sraṣṭrā punassaṃstutam | tvaṣṭrā [ayaṃ pādo'pūrṇatayāvartate |] śātakarābjagandhasahanāsaktairavī || 83 || mitrāye'dya śivasya netranivahāḥ pāntvadyadṛṣṭyādimāṃ tenaivāmitagandhaparvatamahāpāpādapāyācchivaḥ || 84 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsacālane rāvaṇakṛtastutirnāma ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 46 || vedarahasyakathanaṃ nāma saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ devyuvāca– devadeva mahādeva karuṇārasavāridhe | viśva viśvādhikāśāsya praṇatānandadāyaka || 1 || candraśekhara bhūteśa praṇatānandadāyaka [triṇetramadānandaka iti pāṭhaḥ |] | kiñcidvijñaptumicchāmi tanme kāruṇyato vadā || 2 || sugopyamapi deveśa karuṇāpātratāṃ mayi | jñātvā tadvada deveśa rahasyamapi śaṅkara || 3 || skandaḥ– tadā devyā vacaśśrutvā kailāsaśikhare sthitaḥ | maṇiprāsādamadhyastha mahāmañcāsana sthitaḥ || somadhāmaśatodbhāsimukhenendukalāvatā | trilokodyatprabhākāra somasūryāgnilocanaḥ || sajaloddāmaghanavatkaṇṭhamaṇḍalamaṇḍitaḥ | phūtkṛtoruphaṇibhrājanmaṇikuṇḍalamaṇḍitaḥ || navaratnacitānekamālājālavirājitaḥ | tripuṇṭratilakabhrājatsulalāṭataṭojvalaḥ [sukuṇḍalataṭojvalaḥ iti pāṭhaḥ |] || kundenduhimadhāvalyanindakottamadehakaḥ | candanāgarukastūrīpāṭīrāsāragandhadhṛk || divyamandāramālānāṃ bṛndasandohabandhuraiḥ | āmododdāmagambhīra vātaissaṃsevitaśśaivaḥ || mahārhakāśivāstīrṇe ratnaparyaṅkamaṇḍale | vararatnāmbaracita upadhānasuśobhite [upadhānaśatottare iti pāṭhaḥ |] || 10 || nānādarśakulodbhāsimaṇikuṭṭimamaṇḍite | dīpite maṇidīpena prabhāvidyoditāntare || pṛ0 176) tadvātāyanajālaiśca paśyanlokaviceṣṭitam | nimīlanonmīlamiṣāccandrasūryānalekṣaṇaḥ || svargaukasāñca devānāṃ daityānāṃ vairayātanam | teṣāṃ bhāgāśca vividhā nandanādiṣu sundarāḥ || bhūmaṇḍale nṛpāṇāñca parasparajayaiṣiṇām | yuddhaśraddhāsakhānāñca dharmācaraṇamuttamam || tapasvināñcāśramiṇāṃ tanusaṃśoṣaṇakriyām | svargādigamanañcaiva tatra bhogaparamparāḥ || bhogānte patanañcaiva punarjanmaparamparāḥ | pāpināṃ patanañcaiva narakāṃścātiyātanāḥ || gatāgatañca lokānāṃ janmanāśasthitīrapi | paśyantsarvaṃ svanayanaiḥ kurvankālagatīstathā || udayāstamane caiva rātryahāni krameṇa tu | nāśavṛddhī ca bhūtānāṃ sarveṣāṃ bhūtanāyakaḥ || devyā prāsādamadhyastho viharatyevamīśvaraḥ | kālakālo mahādevaḥ kālāvacchedavarjitaḥ || kālāvacchedayuktānāṃ brahmaviṣṇuharātmanām | indrādīnāṃ munīnāñca grahāṇāñca ṛṣestathā || saptarṣiṇāñca siddhānāṃ pitṛṇāñca sanātanaḥ | bhūtānāñca bhaviṣyāṇāṃ sāmpratānāñca śaṅkaraḥ || karoti sṛṣṭiṃnāśañca sthitiṃkālasya kalpanāṃ | māyābhirmohitānāñca brahmaviṣṇuharātmanām || śarīrāṇipraviśyaiva karotīdañcarācaram | sa eva sarvabhūtānāṃ prāṇānādāyodeti ca || sa eva sarvabhūtānāṃ prāṇānādāyāstameti ca | stryannapānopabhogaiśca tattaddeheṣu sarvadā || parāṃ prītiṃ vitanute jaḍeṣvajaḍa īśvaraḥ | sa eva jāgradādyāsu hyavasthāsvapi śaṅkaraḥ || avasthārahitaścāyaṃ sarveṣvantargatasthitiḥ | sa eva jāgradbhūteṣu svapityeko maheśvaraḥ || sa evānandamūrtirhi tasyānandaikaleśataḥ | priyātmakaṃ jagajjālaṃ kurute duḥkhadāyakam || asatyametaccajaḍaṃ svasatyātsatyavatsthitaḥ | karoti ca jaḍaṃ sarvaṃ cetanānāṃ sacetanaḥ || asaṅgo'pi sadā bhāti jagatsveteṣu śaṅkaraḥ | samavānapi [saṃgavāniva viśveśo'saṃgassarvāntaraṃgakaḥ iti pāṭhaḥ |] viśveśaśśivassarvāntaraṅgataḥ || buddherbodhayitā mantā manasaśca gatāgatiḥ | aprāṇaḥ prāṇarūpeṇa hyākāśādapi cottaraḥ || brahma brahmamayo bhāti śiva eva sanātanaḥ | na tasya karaṇaṃ kāryaṃ na kriyā paramārthataḥ || śīrṇeṣu dehajāleṣu hyaśīrṇassarvadā sthitaḥ | vikārabhūte jagati nirvikāratayā sthitaḥ || na [nasandṛśe rūpamasya śiva eveti pāṭhaḥ |] naśyanna ca sīdāno śiva eva hi kevalaḥ | guhāhito niricchohi sadā bhedavivarjitaḥ || kāraṇaṃ kāraṇānāñca amahānhi tamasaḥ paraḥ | yasmādbrahmendraviṣṇvādyā rudrāssarve marudgaṇāḥ || pṛ0 177) samprasūtā mahādevānna tato'styadhikaḥ paraḥ | yasya niśvasitaṃ vedā nānāśākhāvibhūṣitāḥ || yasya jñānena sarveṣāṃ muktayassarvato dvijāḥ | sa santarati saṃsāramasāraṃ bhayadāyakam || saraso'yaṃ yadrasena jagadrasamayaṃ bhavet | sa eva jyotiṣāñjyotissa cakṣussa tapo mahat || sa bhūmā kevalānandassa bodhaḥ kevalaṃ śivaḥ | sa eva sthūlamanaṇū rudro viśvārtināśakaḥ || nirindriyaścendriyāṇāṃ gatiśśāstā maheśvaraḥ | nirābhāso nirāsaṅgo viśvabhāsapravartakaḥ || sarvaṃ tasminmahādeve jagadbrahmaṇi [brahmapipīlikamiti pāṭhaḥ |] līyate | vibhāti māyayā sākṣāttasmin jñāne munīśvarāḥ || sarvaṃ śivatayā bhāti prasādena maheśituḥ | sa ṣoḍaśātmā puruṣo neha nānāsti kiñcana || vikārametatsarvaṃ hi avikāre vikāritam | tasyaiva tapasā dhyānāttalliṅgārcanatodvija || sarvaṃ śokaṃ taratyeva nātrakāryā vicāraṇā | bhidyante granthayassarvā ekatvenānupaśyataḥ || tamātmānaṃ mahādevaṃ viśvākāratayā sthitam | vahnirvāyurjalaṃ kṣmā ca vidyate [viyadetaditi pāṭhaḥ |] tanmaheśvaraḥ || eteṣāmānulomyena prātilomyena sṛṣṭayaḥ | sañjātā atra līnāśca tasminneva maheśvare || tasmādbhūtāni jātāni tatra jīvanti tānyapi | tasminneva layaṃ yānti īśasaṃsthaṃ carācaram || īśāvāsyamidaṃ sarvaṃ [dṛśyaṃ yasminniti pāṭhaḥ |] tasmiṃtsarvaṃ pravartate | evaṃ yo vedavedāntaiḥ prasādātpārameśvarāt || gurośca [gurūktyeti pāṭhaḥ |] śraddhayā caiva sarvajñassa ca śāṃbhavaḥ | samunissaśivaścāpi sa śivajñānavittamaḥ || skandaḥ- apāṇipādo'si nirindriyo'si rūpasparśaśśabdagandho rasādiḥ | sarvasya vettā tvaṃ tvāṃ na vetti kaściddṛṣṭerdraṣṭāraṃ tvāṃ na vetyeva kaścit || 49 || vṛddho bālaḥ pūruṣastvaṃ yuvāsi strītvaṃ klībo na tvamevāsi kiñcit | sthāṇurgacchadbhūtabhavyaṃ jagadvai dehairyukto bhāsi tasmānnato'smi || 50 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe vedarahasyakathanaṃ nāma saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 47 || pṛ0 178) śivāgaurīsaṃvādonāma aṣṭācatvāriṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– etādṛśaṃ mahādevaṃ nīrūpaṃ rūpavatsthitam | prāha devī mahādevaṃ prāñjaliḥ praṇatā tadā || devyuvāca– karuṇāsāgarāpārasudhākaraśikhaṇḍaka | brahmamuṇḍamahāṣaṇḍamālākalitakandhara || 2 || anādhāra mahādeva jagadādhāra dhūrjaṭe | prayatnajitamandāra [prapannajanamandāra iti pāṭhaḥ |] sundarānandavigraha || 3 || kathaṃ kailāsamaulisthaliṅgānāmudbhavaśśiva | śrotuṃ me kautukaṃ śambho vada sarvajña matpriya || 4 || śailamaulau mahādeva liṅgānāmudbhavo'tra hi | kathaṃ samabhavacchambho tanme vistarato vada || skandaḥ– itthaṃ gauryā tadā pṛṣṭo mahādevo dayāparaḥ | tāmuvāca prahṛṣṭātmā jagadātmā maheśvaraḥ || īśvaraḥ– śṛṇu śailasute bāle kamalāmalalocane | rahasyametadgopyante nākhyeyaṃ yasya kasyacit || madbhaktāyaiva deyaṃ syādanyathā patito bhavet | yo bhūtibhūṣaṇāsakto yastripuṇṭraikabhāsuraḥ || yo rudrākṣāṅkitakaro rudrākṣāmalabhūṣaṇaḥ | yo rudrajapasuprīto yomalliṅgārcane rataḥ || 9 || yo bhasmaśāyī satataṃ pañcākṣarajapādaraḥ | yo bilvārcanasuprīto yaśca bilvārcanapriyaḥ || yo madbhaktisudhāpārakathāśravaṇatatparaḥ | yo mannaivedya bhojī syādanyanaivedyavarjitaḥ || yo madhyānamanā nityamanyadhyānavivarjitaḥ | mannāmaparamo yaścāpyanyanāmavivarjitaḥ || yo matkṣetranivāsīsyādanyakṣetravivarjitaḥ | yo madbhaktajanaprīto'pyanyabhaktaparāṅmukhaḥ || dhanaiḥ [annairiti pāṭhaḥ |] puṣṇāti yo bhaktānmadīyāntsatataṃ śive | yamādiniyamopetassarvadā śivapūjakaḥ || vedāntasārapārajñaḥ prakāśyaṃ teṣvidaṃ śive | nānyeṣu me'dya deveśi rahasyaṃ gopyameva hi || vidyāvidi kathāsāraṃ datvā muktimavāpnuyāt | prarohaṃ yāti subhage subhūmau vaṭabījavat || mūḍhe'lpaprajñatāpanne datvedaṃ śāmbhavaṃ rahaḥ | yathāmakumbhe kṣiptāmbho vṛdhā bhavati śaṅkari || tadvadbhavati mūrkheṣu paśudharmeṣu śaṅkari | mahāpāpamavāpnoti tasya naiveha niṣkṛtiḥ || 18 || yathā sugandhakarpūracandanairbhūṣitaḥ kharaḥ | rathyābhasmakarīṣeṣu svāṅgaṃ saṃlepayetsahi || pṛ0 179) tathaivāśāmbhave dattaṃ nopakārāya bhāmini | śāmbhavapravare dattaṃ vistāraṃ yāti śaṅkari || yathotsṛṣṭaṃ jale tailaṃ vistāramupagacchati | tasmādgopyatamaṃ devi sādhuṣveva vidarśayet || mamaiva manasā sṛṣṭaḥ kailāso'yaṃ mahīdharaḥ | nānātarugaṇachannassarvapakṣivarāśrayaḥ || 22 || ratnasaudhavaropeto ramyapuṣkaraṇīyutaḥ | koṭiyojanavistāraśśūnya eva mahīdharaḥ || 23 || ramyo'yamapi śailendro vipināvalimaṇḍitaḥ | mṛgāśrayo'pi satataṃ śūnya eva vibhāti me || tasmānmayā mahādevi manasedaṃ suniścitam | tatsarvaṃ maṅgalākāraṃ śivaliṅgāśrayaṃ hi tat || liṅgojjhitaṃ hi yaddevi tadamaṅgalamīryate | yasmingrāme'pi vā devi pure vā vipine'pivā || madīyaliṅgahīnañca smaśānasadṛśaṃ śive | yatra vā śivaliṅgaṃ syāduttuṅgālayamadhyagam || grāme vā vipine vāpi tatkṣetramavimuktakam | prātastadgrāmanivasāḥ paśyannapi śivālayam || na teṣāṃ pāpasambandhastadahnātpratimucyate | yatra liṅgālayaṃ [liṃgakulamiti pāṭhaḥ |] devi dhanyo deśassa eva hi || yatraiva śāmbhavā viprā yatra liṅgārcanapriyāḥ | bhasma tripuṇṭrarudrākṣamālālaṅkṛtavigrahāḥ || yatra rudrajapāsaktā yatra pañcākṣarapriyāḥ | yatra bilvavanaṃ bhadre taddhanyaṃ paramaṃ śive || 31 || taddarśane'pi pāpānāṃ pralayo bhavati kṣaṇāt | tryakṣaliṅgekṣaṇādeva kṣaṇānnaśyati pātakam || dhigbhasmarahitaṃphālaṃ dhiggrāmamaśivālayam | dhiganīśārcanaṃjanma dhigvidyāmaśivāśrayām || śivaliṅgakulaṃ bhadre kalpitaṃ maṇisaudhagam | samādhiniṣṭo hyabhavaṃ śataṃ varṣāṇi śailaje || vyāghracarmaparīdhāno bhasmadhṛgbhasmasaṃśrayaḥ | tripuṇṭravilasatphālo jaṭāgaṅgenduśobhitaḥ || samāsīnaśirogrīvo nāsāgranyastalocanaḥ | ātmanyevātmanā dhyāyaṃstadvaktuṃ naiva śakyate || śarvaṃ sarvātigaṃ śāntamotaprotaṃ sanātanam | ajamavyayamāśāsyaṃ hṛtsthaṃ vyāpya [vyāptajagattrayamiti pāṭhaḥ |] jagacca yaḥ || akriyaṃ manasā vācā vedairvā vaktumakṣamam | kośātigaṃ kośabhānaṃ deśakālādivarjitam || asthūlamaṇukāhīnamasaṅgamarasaṃ vibhum | akhaṇḍatejasāṃ [agandhaṃ tejasāmiti pāṭhaḥ |] rāśiṃ tejohīnaṃ guṇātigam || vyāpyavyāpakatāhīnaṃ mahāntaṃ vistṛtañca tat | ānandamarasaṃ bhogyaṃ bhogabhogyādivarjitam || viśokaṃ virajaṃ sūkṣmamajighṛkṣaṃ guṇātigam | satyakāmañca saṅkalpaṃ kalpanājālavarjitam || nānyatkiñcicca vedāhaṃ satyajñānādivarjitam | ānandarūpo niśceṣṭastadahaṃ brahma kevalam || pṛ0 180) evaṃ sthitasya me gātrātpulakassambabhūva ha | dehīdehyaṅganāśotthasvātmaikyaparamātmanoḥ || ānandāmbunidhermattaḥ kāścavīcyassamutthitāḥ | madromakaṇaliṅgāni kailāsasthānipārvati || tataḥ kālāntare devi samādhivirate mayi | paśyāmi tāni sarvāṇi liṅgākārāṇi śailaje || prodyatsudhāṃśudhavalajvālāmauliṣu śaṅkari | kailāseśvaramukhyāni trīṇi koṭyadhikāni ca || maṇīndrasārasubhagamaulikaṇṭhorubhāsuraiḥ [kumbhorugopurairiti pāṭhaḥ |] | prāsādāvaraṇopetairdivyapūjābharairapi || 47 || bilvamandāramaulīni phaṇāmaulitatāni ca | dṛṣṭvāścaryeṇa talliṅgakulammaṅgaladāyakam || kailāsaśaile talliṅgaṃ pūjyaṃ tāni ca pūjaye | lokalīlāvinodāya kāryametanmama priyam || etatte kathitaṃ devi nākhyeyaṃ yasya kasyacit || 50 || aśāmbhavajane'rpitaṃ gaditametadādyaṃ yadi vṛdhā bhavati taddrutaṃ nigamahīnabhasme hutam | marūṣarabhavastarurna bhavati prarūḍho yathā tathāpi tṛṇakopamo bhavati bhāgyahīne nare || 51 || aśāmbhavajanāśrayo narakavargaduḥkhāmbudhi- ssa eva tadupāśrayo bhavati bhasmapuṇṭrojjhitaḥ | mamārcanakathāsudhāśravaṇahīnapīnāntaraḥ kathaṃ malajalāvilo bhavati sūkarassihmavat || 52 || agādhajanināśanaprabhavabhūtiduḥkhāmbudhiṃ na santarati mānuṣaḥ kumatiriṣṭaviṣṭāśanaḥ | ariṣṭamaraṇonmukhaśśivamaheśanāmojjhitaḥ karaṇṭakakulodbhavo bhavati bhāgyahīno'dhamaḥ || 53 || eṣā sā śivanāmasanmadhurasā śrīdivyanāmāni me vyākhyeyeta sujihvayā karayugaiśśrībilvapatrārcakāḥ | kathāsu mama śāṅkarāḥ prathitaśrotrapātrādarā bhavanti sukṛtaiḥ paraṃ paramananyabhāvaṃ gatāḥ || 54 || pṛ0 181) teṣāṃ muktaya eva labhyata ume madbhāvasārādarā hīrodārakumāradāranikaraissaukhyekasārāśca te | pārāvāravikārasaṃsṛtibhavaṃ duḥkhaṃ na teṣu dhruvaṃ matpādābjaparāgasaṃhatamanastāpādirāgādayaḥ || 55 || sukhāmbudhisudhāmbudhipracalalīlalīnā hi te nidhānakalaśāssadā bhuvi sadaiva teṣāṃ sukham | śarīravigame'pi te prathitacandracūḍārcakā nageśvaramimaṃ śive samadhivāpya me sadmagāḥ || 56 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe śivagaurīsaṃvādo nāma aṣṭācatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 48 || devavākyaṃ nāma ekonapañcāśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– purā māṃ sukhamāsīnaṃ mandare cārukandare | nānātaruvarāpāraśobhite citrakandare || 1 || ramyapuṣkaravistīrṇe puṣkariṇyāstaṭe śubhe | devadāruvanachanne devodyānamanohare || 2 || nānāsiddhasamākīrṇe munigandharvaśobhite | nagāgrakusumāpārastabakocchinnagucchake || 3 || muditāligaṇācchācche śalmalīkusumāvṛte | punnāgatarusambhūtamārute cātiśītale || 4 || mayūravarasāraṅgamattavānaravāraṇaiḥ | puṃskokilakalālāpaśukasārasaśobhite || 5 || kalahaṃsakulārāvakuraradhvanisundare | mandārakusumodbhūtamandamārutaśobhite || 6 || kiṃ pūruṣakṛtāpāramṛdaṅgadhvanidiktaṭe | vaikhānasairvālakhilyairmunibhiśca marīcibhiḥ || 7 || udyaccaṇḍāṃśunicayairūrdhvabāhubhirunnataiḥ | tāpasairmaulivilasatkapardotkīlaśobhitaiḥ || 8 || kapardakṛtanīḍaiśca pakṣipakṣotthamārutaiḥ | viśrāntaissūryakiraṇaistaptagātrairmunīśvaraiḥ || 9 || ramyasānuśatākīrṇe niryadrītivirājite | tagarāgarujodbhūtadāvāgnivaradhūpite || 10 || varasaudhe gandhalipte sukhāsīnaṃ tvayā saha | udyaccandrāṃśudhavalavālendukṛtaśekharam || rājatphaṇiphaṇāratnakanatkaṅkaṇaśobhitam | uragendra mahāhāraṃ nīlakaṇṭhaṃ trilocanam || pṛ0 182) vyāghracarmottarāsaṅgaṃ gaṅgāpiṅgajaṭādharam | triśūlavilasadbāhuṃ mṛgahastaṃ maheśvaram || 13 || mamaiva māyāparimohitāssurā rudrendraviṣṇvabjajamitrasomāḥ | bhago'ryamā varuṇo gandhavāhastathānalo vasavo mārutaśca || 14 || ūcuḥ prāñjalayassarve praṇamyātha surottamāḥ | mattejasā dharṣitāśca bhītā mama [māmāhurojaseti pāṭhaḥ |] mahaujasā || devāḥ– ko bhavāṃstava kiṃ rūpaṃ nānāścaryaikabhāvanaḥ | nagno'si devadeveśa brahmamuṇḍalasadgalaḥ || 16 || triṇetraśca garādaśca nīlakaṇṭhaśca śaṅkaraḥ | mahāhivalayodbhāsiratnamālāgaladyutiḥ || 17 || pitṛkānanasambhūtabhasmadhāryāsi sarvadā | jaṭilo'si mahādeva mahāvṛṣabhavāhanaḥ || 18 || matsyakūrmavarāhādinarasihmājinapriyaḥ | gajakṛttidharo nityaṃ candramūrdhāsi śāśvataḥ || 19 || mṛgabālamahāśūladhārako'si maheśvaraḥ | vāmabhāgaikavilasatkāminīno'si viśvabhuk || 20 || sadā giripriyaścāsi hyasaṅgaśca cariṣyasi | gaṇaughagaṇanāṃ deva gaṇituṃ te na śakyate || kā niṣṭhā tava deveśa vada tvaṃ karuṇānidhe | saśarīro'si cāritryaṃ tava jñātuṃ na śakyate || tava māyāmayaiḥ pāśairmohitāścaiva [mohitāśca vayaṃ surāḥ iti pāṭhaḥ |] bhūsurāḥ | śarīriṇaṃ tvāṃ dṛṣṭvaiva hyasmābhissamupāsyase || putrābhyāṃ prītiyukto'si dvipānanaṣaḍānane | ṣaḍūrmirahitaṃ devadevaṃ tvāṃ manmahe vayam || vayañca lokapāssarve brahmaviṣṇumaheśvarāḥ | rudrādayaśca dikpālā graharkṣamanavassurāḥ || brahmā sṛjati lokāṃśca viṣṇuḥ pālayate jagat | rudrassaṃharate cānte candrendrasuranāyakaiḥ [indro'yaṃ suranāyakaḥ iti pāṭhaḥ |] || hantyājau sarvadaityāṃśca makhabhugviṣṭapādhipaḥ | viśve ca ṛbhavassomaṃ te'pi yajñe pibantyapi || somaṃ tavājñayā śambho hyaśvinau somapīthinau | vasavaśca tataśśambho sūryaḥ pāti gabhastibhiḥ || niśānāthassadā candrastārāścānye grahādayaḥ | indro'gnissūryatanayo niṛtirvaruṇomarut | yakṣendro'yaṃ dhanādhīśa īśāno'yaṃ [īdṛśo'yaṃ maheśvara iti pāṭhaḥ |] maheśvaraḥ | manavo ṛṣayaścaiva svaṃ svaṃ kāryamupāsate || tārācakramidaṃ sarvaṃ lokāścaiva caturdaśa | eteṣāmatiriktastvaṃ kastvaṃ deva vadādhunā || caritrāṇyapi te deva viśvātītāni darśaya | naiva viśvaparo'si tvaṃ devo viśvādhiko hyasi || tava deva kathaṃ rūpaṃ rūpavāniva dṛśyase | na sajjase guṇeṣu tvaṃ guṇavāniva dṛśyase || 33 || pṛ0 183) viśvātigo'si bhūteśa viśvavāniva dṛśyase | nirguṇo'pi ca deveśa saguṇeṣviva dṛśyase || devyānayā viharase kailāsācalamūrdhagaḥ | niṣkiñcano'si ca sadā sarvabhāgyasudhodayaḥ || vata dṛkkoṭisaṃlagnā bhavantyeveśvarā hi te | sasurāsuragandharvamānavāḥ paśavo'pi hi || yatra yatrotkṛṣṭatamāstavakāruṇyato'khilāḥ | ramase pramathādhīśaisskandaherambasaṃyutaḥ || tavāpāracaritrāṇāṃ jñeyatādya maheśvara | vedairīḍyo'si bhagavannaiva kiñcitkaroṣi ca || tavaliṅgaṃ suraissarvairasurairmunipuṅgavaiḥ | pūjyase bilvapatraiśca teṣāṃ tvaṃ mocako hyasi || 39 || bhavajālamayaiḥ pāśaiḥ kinte rūpaṃ maheśvara | bhasmapriyo'si bhagavanbhasmaniṣṭhe tu te kṛpā || rudrākṣadhāriṇo ye tu te'pi tvadbhaktasattamāḥ | pañcākṣaraparāṇāñca tvaṃ sadā mokṣado hyasi || rudrādhyāyārthakathanatajjapāsaktacetasām | teṣāṃ tvaṃ pāpajālāni vināśayasi śaṅkara || bhaktipriyo'si bhagavanmohitāstava māyayā | saṃśayāviṣṭahṛdayāstvāṃ pṛcchāmo maheśvara || tavaivarūpaṃ deveśa kṛpayā vada tacchiva | asmābhiriva lokeṣu rūpavāniva dṛśyase || 44 || stryannapānādibhogaiśca viharasya jarāmaraḥ | arimitreṣvapi sadā tulyo hyasi maheśvara || smaratripuradaityendrayamāndhakagajādihṛt | uttamo'si kathaṃ deva hyasmābhirapi te sadā || caritraṃ dṛśyate śambho vada tatkaruṇābalāt || 47 || skandaḥ– itthantairmohitairdevaiḥ paripṛṣṭo maheśvaraḥ | uvāca tān śṛṇu mune vedavedāntasambhavam || viśvākṣo bhagavānutota iṣumān khyātaśca sarvātmako rudrāṇāñca gaṇaissahasravadanassarvātmakaśśaktimān | nānākārajagatkṛtīṣu viharatyeko'pi sarvātmaka- stadvattatra śivāyuto girivare krīḍārasairnirbharaḥ || 49 || kvaciddhīre saudhe viharati sahāmbo hi bhagavā- nkvacilliṅgam sāṅgaṃ tvapacitiviśeṣairviharati | kvacinnīle saudhe viharati ca vātāyanagataḥ kvacitpauṣpe mañce viharati kathāsārasurasam || 50 || pṛ0 184) kvacittiṣṭhandhāvanmṛgamanudhanurbāṇasahitaḥ kvaciddevyā puṣpaṃ tvapacinuti puṣpadrumakule | kvacijjalpannāste jalasarasi devyāvagahate kvacitpuṣpairgandhaiḥ kvacidapimaṇījālasadanaiḥ || 51 || kvacinnṛttaṃ paśyankvacidapica vīṇādaninadaiḥ kvacidbhakṣyaṃ bhuṃkte viharati ca ḍolāsu śivayā | kvaciddīvyatyakṣaiḥ kvacidapi na hallīsarayuto mahāratnaiḥ kḷptairvarataragavākṣaikavasatiḥ || 52 || krīḍākandukamutkṣipatyavirataṃ devyā nu lokādaro dhyāyan svātmatayā kadācidapi vai hyeko'pi nānākṛtiḥ | itthaṃ kailāsaśaileṣvanavaratamīśo'dhivasati bhavānyā tādṛkṣyā kimiha mahamīḍe'dya caritam || 53 || tataḥ kiñcit kiṃ vā haracaritamātraṃ kathamapi bruve śambhoḥ pādāmbujabhajanabhaktyaiva sahasā || 54 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe devavākyaṃ nāma ekonapañcāśo'dhyāyaḥ || 49 || suropadeśo nāma pañcāśo'dhyāyaḥ skandaḥ– nilimpavacanaṃ śrutvā nirlepo nirmalaśśivaḥ | anukampārasākrāntaḥ kampitānāhatāntsurān || īśvaraḥ– iti gīrvāṇabṛndānāṃ śrutvāhaṃ vacanaṃ śive | mandasmitādharo devi vismayānanditāntaraḥ || manmāyāmohitānjñātvā tānavocamathāmbike | brahmaviṣṇumaheśādyā indrāgnyanilamitrakāḥ || vasavo'śvimukhāssarve [bhagādityā iti pāṭhaḥ |] marutaścarṣayo'khilāḥ | śṛṇudhvaṃ mama sārvātmyaṃ yadajñānātsurāsurāḥ || pṛ0 185) manmāyāmohitā yūyamabhijātāsstha sattamāḥ | bhavantaḥ paśavassarve cābrahmastambhapūrvakāḥ || ahaṃ māyāmayaiḥ pāśairīṣaṇābhissurāsurān | vadhvā krīḍāmi devyā ca jagatyasmiṃścarācare || ahameva surāntsarvānmocako bhaktibhāvitaḥ | mama rūpamavijñāya bhavanto vigrahaṃ mama || dṛṣṭvaiva ceṣṭāṃ vividhāṃ guṇabhūtāṃ guṇātigāḥ | viṣayeṣvanuraktaṃ māṃ jñātvā mohaṃ paraṃ gatāḥ || tadadyaivāpaneṣyāmi śṛṇudhvaṃ paramaṃ mama | gopyādgopyataraṃ jñānamatharvaśirasi sthitam || 9 || sarvaśrutiśirodbhūtaṃ sākṣādajñānanāśanam | ahameko nirādhāro vartāmyākāśavatsadā || naiva lepo'sti manaso mama kāryendriyaissadā | na mahābhūtasaṅghaiśca na kālena diśā surāḥ || vastuto hyaparichinno hyasaṅgo'sminirāmayaḥ | avyaktaḥ paramātmāhaṃ sarveṣāmantarāsthitaḥ || ahamādiśca madhyañcāpyahamantassanātanaḥ | jagajjanmādināśotthaṃ kriyābhirnāhamīśvaraḥ || matta evākhilaṃ viśvaṃ mayyevedaṃ sthitaṃ surāḥ | brahmaviṣṇvīśvaredendrā bhavanto matta eva hi || nirgatāsstha bhavanto vai jagajjālamidaṃ surāḥ | somo'haṃ janitā devāssarveṣāṃ bhavatāṃ surāḥ || bhavadbhissaha mayyeva vidyate taccarācaram | na matto'sti pṛthakkiñcinneha nānāsti kiñcana || māṃ vijñāyedamakhilaṃ jānantyekaṃ sanātanam | mamaikatvaparijñānātko moho'tra nilimpakāḥ || māṃ viditvaiva paramā śāntisteṣāṃ sadaiva hi | granthibhirnābhibhūyante kāmyakarmamayaissurāḥ || badhyante'tra bhavanto hi vivaśā [paśavaḥ iti pāṭhaḥ |] mama māyayā | vākyairguṇamayairdevāstatphalaṃ prāpyate divi || ye yathā māṃ prapadyante nānopāsanayā surāḥ | tāṃstathaivāhamevādya tadbhāvānāṃ prapūrakaḥ || tathaiva prerayāmyadya so'haṅkāraparo bhavet | māṃ prerakamavijñāya kartāhamiti manyate || 21 || sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam | sarvasya prabhumīśānaṃ sarvasya [surāssarvasyakāraṇamiti pāṭhaḥ |] śaraṇaṃ surāḥ || 22 || apāṇipādo'javanaḥ paśyāmyahamatandritaḥ | acakṣuśśrotrahīno'smi manaḥprāṇātigo'smyaham || 23 || mayāvāsyamidaṃ sarvaṃ māṃ vijñāya vimucyate | ahaṃ sarvaśarīreṣu vijānāmīdamevahi || 24 || na vetti māṃ surāḥ ko'pi yogayukto'pi kaścana [muktaye iti pāṭhaḥ |] | sarvāśrayo'haṃ hi sadā sarvādhāraśca sattamaḥ || pañcakośavihīnaśca pañcabhūtātigo'smyaham | pañcaprāṇātigaścāhaṃ kvedaṃ dehendriyaṃ surāḥ || pṛ0 186) apakṣapātasahitassarvabhūteṣu sarvadā | lokotthasukhaduḥkhaiśca ṣaḍūrmibhirapi drutam || 27 || naiva lipto'smi deheṣu hyaśīrṣṇohamavasthitaḥ | sūryo yathā sarvalokaṃ pravartayati karmabhiḥ || lokakāryavihīnaśca tadvatsākṣirahaṃ sthitaḥ | kāyaprāṇamanodharmairnānāhaṅkārasambhavaiḥ || 29 || dharmairvā pāpajālairvā naiva lepo'sti me surāḥ | kāṣṭāhaṃ paramaścāhaṃ bhāsako'haṃ jaḍeṣvapi || 30 || bhīṣāsmādanilo vāti bhīṣodeti gabhastimān | bhīṣaiva candrayamakā bhīṣaivedaṃ sthitaṃ jagat || jyotiṣāṃ jyotirasmīha bimbābimbātigo'smyaham | ekatvaṃ vā tathā dvitvaṃ bahutvaṃ vā na kiñcana || 32 || naiva muktirnaiva bandho mayi sarveśvare surāḥ | sarvabhūmātvahaṃ devāssākṣyasākṣivivarjitaḥ || na cāṇurna mahāṃścāpi nirguṇassaguṇo'pi vā | na māyā māyi vā kiñcinnaivāhamapi ceśvaraḥ || eṣo'haṃ paramānando raso'haṃ sarvavastugaḥ | eṣa brahmādisarvañcāpyahameva sadā surāḥ || yūyamādissarva eva sīmā bhūmāhameva hi | na vedavādavedāntairna gurūktyā na [na cejyayeti pāṭhaḥ |] cecchayā || na karmaṇā vā tapasā prāpnotyeko'pi vā surāḥ | matprasādenaiva devā vṛṇutaṃ bhaktameva hi || manniṣṭhāṃ sarvabhāvena kaścijjānāti vā na vā | athānyathā nayatyarthaṃ vedāntānāṃ durātmavān || māmavijñāya duḥkhaughānnaiva mukto bhaviṣyati | vibhūtiṃ mama vakṣyāmi śṛṇvantu paramāṃ surāḥ | yallābhānnāparo lābho matprasādena labhyate | ye bhasmaniṣṭhāssatataṃ teṣāmeva prakāśayet || ye tripuṇṭralasatphālāsteṣāmetatprakāśyate | ye rudrākṣamahādehāsteṣāmetatprakāśyate || 41 || ye rudrādhyāyaniratāsteṣāmetatprakāśyate | ye malliṅgārādhanechāsteṣāmetatprakāśyate [bilvapatrādisādhanairiti pāṭhaḥ |] || ye pañcākṣarasanmantrajapadhyānaikamānasāḥ | teṣāṃ śrutiśirodbhūtaṃ jñānaṃ vipreṣu jāyate || ye śivakṣetraniratāsteṣāmetatprakāśyate | ananyabhāvāssatataṃ vedānte mayi ye gurau || ananyabhāvā ye devāssadā kauṭilyavarjitāḥ | mannāmaniratā ye vai teṣāmetatprakāśyate || sarvebhyo devasaṅghebhyo variṣṭhaṃ manvate hi ye | madhyānaniratā ye vai teṣāmetatprakāśyate || madhyānaṃ vedavedāntasāratātparyacintanam | teṣvaśakteṣu madrūpacintanaṃ tatprabudhyate || 47 || cintayennīlakaṇṭhaṃ māṃ triṇetraṃ candraśekharam | umārdhavigrahaṃ rūpaṃ svahṛtpadmasya sadmagam || bhāvayantsatataṃ yuktastajjñānaṃ prāpnuyātsurāḥ | aparokṣaṃ hi me jñānaṃ tasya jāyeta niścitam || pṛ0 187) evaṃ sādhanahīnānāṃ jñānaṃ taddurlabhaṃ surāḥ | śṛṇvangurumukhairbhāvairbuddhyā śabdārthavedanaiḥ || naiva tatprāpnuyājjñānaṃ koṭikalpaśatairapi | matprasādavihīno yo gṛhī vātha yatirvanī || tannaiva prāpnuyājjñānaṃ sākṣātsaṃsāramocakam || 52 || yasmin grāme pure vā satataparicitāpāraśaivapracārā rudrādhyāyajapādarāssitalasadbhasmatripuṇṭrādarāḥ | śambhorliṅgasamarcakāstu sutarāṃ te nāturaṃ naiva te samprāpyanti yamādbhayaṃ janijarārogapraṇāśena vā || 53 || jñānametadatidurlabhaṃ surā bhuktimuktijanakaṃ mama bhaktyā | yuktiyuktagurusūktisudhābdhau ruddhamādyamanaghaṃ satatañca || 54 || labhyate kila pacelimapuṇyaiḥ kasyacinmamakṛpāvaśato hi | bandhahṛddhṛdayabhedakaṃ surāhyanyathāsya na pathā na karmaṇā || 55 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe suropadeśo nāma pañcāśo'dhyāyaḥ || 50 || śrutisāranirūpaṇaṃ nāma ekapañcāśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– vibhūtiṃ mama vakṣyāmi śṛṇvantu munipuṅgavāḥ | yad jñātvā na punarjñeyaṃ vidyate surasattamāḥ || ahameko'khilādhāraścāhaṃ viśvapravartakaḥ | ahaṃ viśvamidaṃ sarvaṃ mayyevāntye viśatyapi || ahaṃdhātā vidhātā ca matto'nyo nāsti kaścana | sṛjāmīdaṃ grasāmīdaṃ bharāmīdaṃ surottamāḥ || yathorṇanābhissūtrāṃśca grasate sṛjatītyapi | tathaivedaṃ jagajjālaṃ bhavadbhissurasattamāḥ || 4 || kālātmāhaṃ brahmakṣatramodanaṃ mṛtyupādaśam | ahaṃ jīvaṃ praviśyaiva sarvabhūteṣu saṃsthitaḥ || sarvabhūteṣu bhūtāntarguhāyāṃ sarvadā sthitaḥ | sarvendriyaguṇātītassarvendriyavivarjitaḥ || madādhārā ime lokā lokyā yūyaṃ surāsurāḥ | tapane tāpakaścāhaṃ candrecaiva prasādakaḥ || anile calanaścāhamanale hyuṣṇako hyaham | indre yame pratāpo'haṃ lakṣmīścāhaṃ dhanādhipe || pṛ0 188) aśvine'pi ca bhaiṣajyaṃ marutāṃ mātarassadā | viśveṣāṃ hṛdayañcāhaṃ vasūnāṃ hṛdgatassadā || asurāṇāṃ surāṇāñca sampadā samavasthitaḥ | tamasā sātvikenaiva munīnāṃ rājasassurāḥ || guṇatrayo'haṃ vibudhā guṇahīno'smi kevalaḥ | ahaṃ hi nirguṇassākṣāttamaḥpāre pratiṣṭhitaḥ || apāṃrasastathaivāhaṃ jyotiṣāṃjyotirasmyaham | bhūtākāśe cetayitā vyāpakaśśabdagosmyaham || pṛthivyāñca tathā gandho guṇo devāśca saṃsthitaḥ | vāyuścāhaṃ tathā devā eteṣāmādyasṛṣṭayaḥ [eṣāṃ sandhāvisṛṣṭayaḥ iti pāṭhaḥ ] || carācaramidaṃ proktaṃ jagatsthāvarajaṅgamam | eteṣāmānulomyena sṛṣṭayassyuḥ pravartitāḥ || eteṣāṃ prātilomyena sthitau pralayasaṃjñitāḥ | eteṣāṃ kāryakaraṇe naiva kiñcidahaṃ surāḥ || nilimpā naiva lopena kintu sākṣī sanātanaḥ | matsannidhānavirahe jagannaiva prarocate || ayaskāntamaṇeryadvatsannidhau lohasūcayaḥ | ceṣṭanti vividhaṃ devāstathaivedaṃ jagatsurāḥ || sannidhau ceṣṭate me'dya sarve krīḍanakā mama | mama rūpaparijñānaṃ bhavatāmatidurlabham || 18 || ṣaḍūrmirahitaścāhaṃ pañcakṛtyavivarjitaḥ | brahmāpyahaṃ sṛjāmīdaṃ rajasā kevalaṃ jagat || 19 || viṣṇuḥ pālayitā cāhaṃ sātvikaṃ guṇamāsthitaḥ | rudro bhūtvā saṃharāmi tāmaso'haṃ carācaram || sadāśivo'haṃ deveśo hyanugrahakaro'smyaham | manmāyāmohitaṃ caiva karomīśvararūpadhṛk || pañcakṛtyaparaścāhaṃ pañcakośātigo'smyaham | pañcaprāṇavihīno'haṃ pañcabhūtaikavartanaḥ || iyaṃ mama parā śaktirvikṣepāvaraṇātmikā | yayā sammohitā yūyaṃ jagatsāsuramānuṣam || sthāsnurgachatsurendrāśca parāśaktiriyaṃ mama | sṛṣṭau sthitau tathā nāśe kāraṇaṃ tviyameva hi || mamaiva śaktiḥ paramā vividhajñānadāyinī | enāṃ praṇamata kṣiprametasyāḥ kṛpayā surāḥ || matprasādādāvaraṇaśaktināśaḥ prajāyate | yāvatkarmavipāko hi dehināṃ bhavatāṃ surāḥ || vikṣepāya ca sā śaktiranuvarteta sattamāḥ | mamaivāṃśo jīva eva svājñānātparijṛmbhate || nānāyoniśarīreṣu hyaśīrṇo duḥkhabhāgabhuk | evaṃ dvidhā dehagehe vṛkṣe pakṣivadāsthitau || ekaḥ karmātmakaṃ bhuṃkte phalaṃ vai sukhaduḥkhayoḥ | tathānyassākṣivadbhāti dvāsuparṇeti mantrataḥ || brahmaiva saṃsaratyeṣa svāvidyāto divaukasaḥ | svavidyayā mucyate ca tapasākevalena hi || ahammānatayāpannaḥ phalabhuksukhaduḥkhayoḥ | svarge ca narake caiva sadā vai sampravartate || madjñānānmuktimāpnotinānyathākarmakoṭibhiḥ | jīvāpetammriyatyetannajīvomriyatesurāḥ || pṛ0 189) ṣaḍūrmirahitaścāhaṃ sarvadeheṣu sattamāḥ | ṣaṭkośakamidaṃ dehaṃ praviśyākhilabhāsakaḥ || 33 || ṣaḍūrmirindriyorthaiśca [ṣaḍvargairindriyārthaiśceti pāṭhaḥ |] kāmayāmi carācaram | satyakāmaśca saṅkalpassarvalokāntsṛjāmyaham || saṅkalpātpitarodevā upatiṣṭhanti māmiha | nameśoko'sti moho vā jighṛtsācapipāsakā || aśarīraśśarīreṣu hyanavastheṣvavasthitaḥ | mahāṃścāhaṃ vibhuścāhamātmāśīryo'hameva hi || avasthātrayadūro'hamasaṅgaḥ puruṣastvaham | sarvākāśassarvabhāsassarvāvāso'hamīśvaraḥ || yo māṃ veda sa vededaṃ yo māmajñānamohitaḥ | parādātsa parādedaṃ jñātvānandaṃ vibheti na || śāntiṃ parāṃ gacchati ca na kāmī bhavati sthiraḥ | brahmā māṃ veda sa brahma māṃ [bhavatyeva surāsurāḥ iti pāṭhaḥ |] vetyeva surāsurāḥ || asti brahmeti māṃ veda tasyāhaṃ mocako'smi ca | nāntaḥ prajñaśca na bahiḥ prajñānaṃ brahma cāsmyaham || eṣontarmāyica sadā hyamṛtyormṛtyurūpataḥ | ahameva sadā brahma sākṣyasākṣyādivarjitaḥ || ayamātmā sadā brahma deśakālasthito'pyaham | tatvametatsarvamasītyādivākyaikarūpataḥ || ahaṃ vākyeṣu sarveṣu cāhamevāsmi bhāsakaḥ | ānandaṃ paramaṃ jñātvā taratyeva bhavārṇavam || upāsyaṃ māmabhijñātvā śokamohau taratyapi | yūyaṃ māmeva jānīthāpyanyatsarvaṃ vṛdhaiva hi || satyaṃ jñānamananto'haṃ matsatyātsatyatā [asatyātsatyatā jagat iti pāṭhaḥ |] jagat | matsattayaiva hi jaḍaṃ cetate vividhaṃ jagat || mahānandāmbudhessarvaṃ śīkaraṃ jagadeva hi | raso'haṃ sarvabhūteṣu rasatāṃ jānate tu ye || 46 || rasāste nandamātrañca jīvantyevasurāssadā | kovānyaḥ prāṇiti sadāmadākāśaṃvināsurāḥ || na tatra gacchati mano navāggacchati cendriyam | paramātmāhamevādya sa evādya sa uśvakaḥ || asaṅgastvarasasparśo hyaghrāṇo gandha eva hi | apāṇipādakāryādiḥ pāyūpasthādivarjitaḥ || pramāprameyarahitastarkadūro'hameva hi | ahaṃ jānāmi sarvaṃ hi na māṃ jānāti kaścana || 50 || parāñci khānyakṛṇavaṃ tasmānmāñca na paśyati | matprasādayutaḥ kaścijjānātyeva hi vā na vā || draṣṭāhaṃ dṛśyarahito darśanañcāhameva hi | ṣoḍaśo'haṃ suraśreṣṭhāśśrotā ghrātāhameva hi || 52 || buddherboddhā manaścāpi prāṇaprāṇo'hamīśvaraḥ | sarvā eva kalā dehe cendriyāṇyahameva hi || sarve mayyeva līyante nāhaṃ [tenāhaṃ teṣvavasthitaḥ iti pāṭhaḥ |] teṣu vyavasthitaḥ | eka evāhamadvaitaścaturthaśśiva eva hi || 54 || majjaṃ mallañca madanaṃ jagadviddha surāssadā | bhūmāhaṃ paramānando māṃ na jānāti kaścana || pṛ0 190) eko'haṃ bhuvane jaḍājaḍagatissvairaṃ hi nānājaga- nnāstyeva pratibhāti kiñcidapi vai tanmārgatṛṣṇopamam | tenādrī na bhavetkṣamā suragaṇā nāstyeva kiñcijjaga- tsarvaṃ śambhutayā vibhāti sakalaṃ kasyasvidetatsurāḥ || 56 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe śrutisāranirūpaṇannāma ekapañcāśo'dhyāyaḥ || 51 || devānāṃśodhanaṃ nāma dvipañcāśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– so'haṃ nityo'pyanityaśca brahmābrahmāhamevahi | prāñco'hañcaiva paścācca dakṣiṇodīceva hi || adhaścordhvamahaṃ lokā diśaśca vidiśo'pyaham | pumānnapuṃsakaścāhaṃ strīcāhaṃsarvadevatāḥ || naiva strī napumāṃścāhaṃ naiva cāhaṃ sanātanaḥ | aśarīraśśarīreṣu hyaśīrṇaśśīryakeṣvaham || jyotiṣāmahamevāsmicātmajyotissadāvyayaḥ | analānilasūryeṃdubhūtānāmantarāsmyaham || māṃ na jānanti bhūtāni bhūtādiścāhameva hi | chandasāmahamevādirgārhapatyo'hamevahi || dakṣiṇāgnyāhavanīyassatyo'haṃ gaurahaṃ surāḥ | gauryahañca variṣṭho'haṃ kaniṣṭho'haṃsanātanaḥ || ṛgyajussāmādharvāṇi madgiro hi sureśvarāḥ | akṣaro'haṃ kṣaro'hañca guhyo'haṃ puṣkaraṃ tathā || aṇoraṇīyo'smi surā mahato'haṃ mahāṃstathā | viśvataścakṣurevāhaṃ viśvatobāhurīśvaraḥ || viśvamauliviśvapādassahasrākṣassahasrapāt | daśāṅgulamidaṃ sarvamatyatiṣṭhāmi bho surāḥ || amṛtasyāhamīśānassarveṣu puruṣo'ntaraḥ | vyapohyaśīrṣakapālaṃ sarveṣāṃ saṃsthito'smyaham || aiṣo'ntarāhaṃ puruṣo hiraṇyaśmaśrurevahi | manaso'haṃ javīyāṃśca mayāvāsyamidaṃ jagat || mayyeva līyate cānte matto'nyannāsti kiñcana | aprāṇo'smyamanāśśubhro nirgatākṣo'hamevahi || 12 || na prajño'haṃ na cāprajño nobhayaprajña eva hi | ahaṃ bhūteṣu supteṣu jāgarmi satataṃ surāḥ || ahamavyakta eveśovyaktobhūtahṛdisthitaḥ | sthāṇurnirguṇa evāsmikāryakāraṇavarjitaḥ || kṣarākṣarādirahitaḥ paramātmāhameva hi | ahaṃ ca na divā rātrirna sannāsatsadāśivaḥ || pṛ0 191) ākāśakośassaṃveṣṭuṃ sukaro yadi jāyate | tadā māṃ tva na vijñāya duḥkhasyānto bhaviṣyati || vedaissarvaiśca vedyo'haṃ vedānteṣvahasāsthitaḥ | sve mahimnyahamevaiko hyahamaupaniṣatparaḥ || vedādissvara evāhaṃ praṇavo'haṃ sanātanaḥ | praṇavāditrimātro'haṃ sarvamantrātmakastvaham || pañcākṣaramayaścāhaṃ pañcapātakavarjitaḥ | nāsaṅgo naiva me saṅgo'pyahaṃ bhuvanamevahi || 19 || viśvātīto viśvadhāmā viśvādhika umāpatiḥ | bhavantaḥ paśavassarve bhavatāṃ patirasmyaham || matprasādādbhavantohi muktaye yatatādhunā | majjñānaṃ vedavākyotthamanyacchilpaṃ surottamāḥ || brahmaivāhaṃ saṃsarāmi vidyayāvidyayā surāḥ | nirmukto mocayāmyeva sarvaṃ sāsuramānuṣam || śravaṇāyāpi labhyo'haṃ karmabhirnasurāsurāḥ | śṛṇvanto'pi yatiśreṣṭhā na māṃ vindanti kecana || atonyadārtaṃvibudhāssarvaṃjagadidaṃ dhruvam | kathaṃ bhavanto manyante tadbruvantu mamāgrataḥ || 24 || vibhūtirmama yā proktāśraddhayā veda nānyathā | nāviśvastacetasedeyaṃ jñānaṃ vedāntavākyajam || datvā narakamāpnoti sahapūrvapitāmahaiḥ | sarvopaniṣadāṃ sāraṃ mayaitatsamudāhṛtam || 26 || bhavadbhyassamyagadhunā hṛdayagranthibhedanam | nāśiṣyāyāpyabhaktāya nāputrāyedamevahi || dadyādetacchāmbhavebhyo yatibhyassurasattamāḥ | deyametatsuraśreṣṭhāstasyamuktirayatnataḥ || matprasādena sarveṣāṃ muktayassyuḥ kare sthitāḥ | śirovrataṃ yaiścaritaṃ deyaṃ teṣāmidaṃ surāḥ || śirovratamidaṃ devāḥ purā cīrṇammayaivahi | agnirityādibhirbhasmagṛhītvāṅgāni saṃspṛśet || vratametadidaṃ devāḥ paśupāśavimokṣadam | śraddhayā tapasā devā mama liṅgārcanena hi || 31 || bhasmatripuṇṭrakaṇṭhaiśca pāpādbhinnobhavennaraḥ | pañcākṣarāvartanaiśca pañcapāpapraṇāśanam || 32 || rudrāddhyāyajapaścaiva bilvamūle viśeṣataḥ | mama kṣetreṣu niyataṃ vāsācca surasattamāḥ || 33 || avimuktanivāsācca tatraivānte tanukṣayāt | umāsahāyamanmūrti dhyānenaiva surāstathā || etadeva paraṃ jñānaṃ labhyate matprasādataḥ | nānyathā labhyate jñānaṃ karmopāsanatassurāḥ || idamakhilarasyaṃ vedajālotthasāraṃ kathitamidamaśeṣājñānanāśaikahetu | hṛdi sadayamadīyaṃ bhedanaṃ jñānamādyaṃ jagati na hi vidheyaṃ mūḍhamartyeṣu devāḥ || bhavaśatajanināśaṃ mokṣamārgapradīpaṃ hyapi duritaśatotthaiḥ pāpatāpairvihīnaḥ | mama varadasupūjāddhyānataḥ prāpyamevaṃ gurujanavarabodhairvedavākyairdurāpam || 37 || pṛ0 192) kiṃ vīryaṃ bhavatāṃ surā hariharau padmāsanassendrakā- ssūryendū hyanilānalāśca maruto viśve'śvinau brūtame | vasvādityagaṇā ṛbhūmarugaṇā yūyaṃ kuberādaya- statpaśyāmi balābalaṃ mama purassandarśayantvādarāt || 38 || skandaḥ– ityuktaṃ tridaśeśvarā hariharāśśrutvā vacaśśāṅkaraṃ devāgre mahimānamuttamamaho prākaṭyamīṣurvṛtāḥ | garvorīkṛtamānasāssuragaṇāḥ procurhi natvā śivaṃ svaṃ svaṃ kāryamathādhipatyajanakaṃ śṛṇvantu tadvākyajam || 39 || brahmā– sṛjāmi vividhaṃ jagatsuranarādigandharvakaṃ samudragirigahvaraṃ nadanadīvanañcāpyaham | namatsamasurādyakaḥ prativadāmi śambho tava prasādasumukhe mukhe vihitavedajālo'smyaham || 40 || viṣṇuḥ– ahaṃ hi daityapravarānanekānnikṛttacakrāravidāritājau | carācaraṃ viśvamidaṃ hi pālaye na matsamaḥ kaściditi prabho mataḥ || 41 || rudraḥ– macchūlamūlavarakoṭivilagnadhārāchannaṃ tathānte pralayādhiko'bdhiḥ | carācaraṃ viśvamidaṃ mamāsyagaṃ phalālivaccarvayāmīdamiṣṭam || 42 || indraḥ– triviṣṭapaniviṣṭito madakarīndrakumbhasthita- ssurendravalayāvṛtaḥ prakaṭaratnamaulisphuran | prapādatalapaṅkajaḥ kuliśapāṇirindro'smyaham || 43 || savṛtramurajambhakapramukhavairimanyuḥ prabhuḥ prapītavarasomapā na hi kadācidanyassuraḥ || 44 || pṛ0 193) vāyuḥ– mamānilacalācalā nadanadīnagāḥ kāmagā vilolataramarṇavāḥ pratibhavanti lokākhilāḥ | mahādrumakulāvalīprapatanoruvāyussadā sadevamarutāṃ surairnaravarādidehasthitaḥ || 45 || sūryaḥ– pracaṇḍataramaṇḍalo mama mayūkhajālairjaga- tpayodharapayaḥ kaṇairatisuvṛṣṭavṛṣṭyutthitaiḥ | dinodayadināntime prathitabījadhānyādibhi- rjagatparipuṣāmi vai sakalamarcirādeḥ pathā || 46 || agniḥ– śikhāśatavidīpitassuragaṇeṣu tṛptiprado- makhādiṣu susaṃsthitaḥ pitṛgaṇeṣu kavyapradaḥ | mahārṇavamukhe sthito mama śikhāsupakvaṃ rasaṃ pavitritajagattrayastava ca phālanetro'smyaham || 47 || yamaḥ– yamo [yamo'samavatāmiti pāṭhaḥ |] hyaghavatāmahaṃ narakavargagarvāpahaḥ pracaṇḍataradaṇḍadhṛk samadṛgasmi sarvatra vai | mamottasabhaṭāravairjagati jāgatāḥ pātakā nasanti bhayabhītitastava śivāṅghridattekṣaṇaḥ || 48 || kuberaḥ– dhanaiśca dhanavarjitānparipuṣāmi tvatprerita- stavābjapadamitratāmupagato'smi yakṣādhipaḥ | pṛ0 194) samuccalitavarṇakaḥ prathitagītakāṣṭādhipaḥ kimuttaramidaṃ mama pravaṇametadevaṃ manaḥ || 49 || candraḥ– somo'haṃ sarasīruhālimalinīmutphullane mitraka- stvanmaulisphuradambare madhurimākāntirjaṭājūṭagaḥ | puṣṇāmyoṣadhijālamīśvaratavādyāhaṃ prakāśāspado netraṃ te'dya ca vāmamīśvaradayāpātraṃ praśāddhyadya mām || 50 || varuṇaḥ– apāṃ patirnadīnadapravaranīrapārābdhika- ssamullasitaketanassphuradapāragaṅgāpatiḥ | apuṇyajanapāśakṛdgaṇavaraiśca saṃsevita- stava prapadapūjako bhavaharastadevāstu me || 51 || sarvadevāḥ– viśve'śvinau samarutassarva eva vayaṃ sahendreṇa pibāma somam | tavājñayā jagatāṃ pālane ratā vibho pramathādhinātha || 52 || sūta uvāca- iti suragaṇavacanaṃ niśamya śambhuḥ praṇatāmarabhūruho'bhyuvāca devān | tadavinayajātavākyaharṣaḥ prasamīkṣyaiva vaco'pyudārarūpam || 53 || īśvaraḥ– etanme tṛṇakākṛtiśca puruṣassaṅkalpajaḥ kalpita- stasmin vo mahimārasaṃ suravarāssañcodayantu drutam | tatpaśyāmi bhavatprasādamakhilaṃ devāstarantu druta- mityuktvā jagadīśvaro'yamumayā śīghraṃ tirodhatta vai || 54 || viṣṇubrahmaharāmareśvarayamā vāyvagnayaḥ sūryakā- ścandreśānavasurvaruṇakā vitteśadikpālakāḥ | pṛ0 195) tasmiṃstārṇanare svakāyudhavaraiśśaktībhirīśāstadā no kiñcitpravicālituṃ tvatha bhavannīśā anīśāstadā || 55 || devyā cāpi samanvitaṃ guṇagaṇairuddaṇḍabhaktiprabhā- ścānamrottamaśekharāssuragaṇā bhaktyā prapannā haram | samyaktuṣṭuvurabdhijātatanayānāthādikāssarvaśo viśveśaṃ bhuvaneśvaraṃ trijagatārādhyaṃ maheśaṃ śivam || 56 || sraṣṭuṃ pātumathāttumapyatibalāddagdhuṃ ca saṃśoṣituṃ baddhuṃ cālayituṃ ca daṇḍamakhilaṃ tatplāvituṃ vā jale | bhāgyaiḥ pūrayituṃ ca somajakarairneśāstataste surā lajjānamramukhā maheśacaraṇaṃ bhaktyā prapannāstadā || 57 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe devānāṃśodhanaṃ nāma dvipañcāśo'dhyāyaḥ || 52 || devakṛtadevīstutirnāma tripañcāśo'dhyāyaḥ jaigīṣavyaḥ– atyadbhutakathāśrāvi caritaṃ śaṅkarasya ca | tirodhānaṃ gate deve kiñcakrussurasattamāḥ || 1 || śikhidhvaja namaste'stu tanme vistarato vada | nahi tṛpyāmi tvadvaktrasudhāniṣyandadhārayā || 2 || punaḥ punaśca śravaṇe bhūyasīcchā pravartate || 3 || sūtaḥ– ityetadvacanaṃ śrutvā śāmbhavasya sa ṣaṇmukhaḥ | śṛṇvatāṃ gaṇabṛndānāṃ devānāṃ tu munīśvaram || sambodhya prāha tānviprāndevasya caritaṃ tadā || 5 || kumāraḥ– śṛṇuṣva caritodāraṃ paramaṃ dhūrjaṭermune | tataste brahmaviṣṇvādyāssendrāssarve marudgaṇāḥ || sūryacandrāssavaruṇāḥ karuṇāsāravigrahām | tuṣṭuvurjagadambāntāmumāṃ śobhitabhūṣaṇām || kṛtāñjalipuṭāssarve dhyāyantaste śivāṃ tadā || 8 || pṛ0 196) devāḥ– ayi girinandini nanditamodini viśvavinodini nandinute | girivaravindhyaśirodhinivāsini śambhuvilāsini viṣṇunute || 9 || jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute | bhagavati he śitikaṇṭhakuṭumbini bhaktajanāmitabhūtikṛte || 10 || ayi nijahuṅkṛtimātranirākṛtadhūmravilocanadhūlikṛte | jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute || 11 || samaraviśoṣitaśoṇitabījasamudbhavaśoṇitabījalate | śrīyutaśumbhaniśumbhamahāhavatarpitabhūtapiśācatate || 12 || jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute | ayi jagadamba kadambavanapriyavāsanivāsini saudharate || 13 || śikhariśiromaṇi tuṅgahimālayasaudhanijālayamadhyagate | madhumadhure madhukaiṭabhatarjanajātasasambhramabrahmanute || 14 || jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute | suraghanaghoṣiṇi durdharagharṣiṇi durmukhaharṣiṇi poṣarate || 15 || tribhuvanapoṣiṇi śaṅkaratoṣiṇi kalmaṣadūṣiṇi ghoṣarate | danujaviśoṣiṇi durmadaroṣiṇi sanmukhapoṣiṇi sihmavahe || 16 || jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute | dhanuranuṣaṅgamanukṣaṇasaṅgaparisphuṭavaṅkinaṭatkaṭake || 17 || kanakapiśaṅganiṣaṅgapṛṣatkarabhaṭasaṅghahate | surasaṅghavaccaturaṅgabalakṣitiraṅgaghaṭadraṇaraṅgataṭe || 18 || jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute | ayi śikhaṇḍavikhaṇḍanatuṇḍavituṇḍitaśuṇḍagajaughakṛte || 19 || ripugajagaṇḍagatodbhaṭabhaṇḍavidāraṇacaṇḍaparākramaśauṇḍamṛgādhipate | nijabhujadaṇḍavipāṭitamuṇḍanivāpitacaṇḍabhaṭādhipate || 20 || pṛ0 197) jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute || 21 || jaya jaya devi nagarājakulottāriṇi kacakucagamanajaghanavadanakaṇṭhodarakaṭitaṭorudvayakarabāhubhūṣaṇavirājite sajalajaladanagamātaṅgapulinenduśaṅkhakaratalasihmarambhāstambhāraktanīrajamṛṇālanibhe tārāmalamauktikasarakīlitakandhare bimbādhare madhyāṣṭamīcandrasamānabhrūkṛte tapanoḍupamaṇḍalāyitatāṭaṅke udyatkavimaṇḍalanibhanāsāmuktāmaṇidyotite sarvābharaṇabhūṣite tvanmāyāmohitān rakṣa rakṣa || 22 || iti saṃstutya te sarve praṇamya bhuvi daṇḍavat | baddhāñjalikarā maulau tadocuste surā iti || devāḥ– tvayā sammohitāssarve na jānīmo maheśvaram | sarvadevasamaṃ jñātvā kāraṇānāṃ ca kāraṇam || patīnāṃ patimīśānaṃ cetanānāṃ ca cetanam | tasyaiva virahātsarve tṛṇametatpurogatam || 25 || jagatsṛṣṭyantakāryeṣu sphītāvapi maheśvari | kiñcitkartumanīśāhi tvāṃ prapannāssadāmbike || namaste'stu jaganmātaḥ prasannā bhava nassadā | tvayāvṛtamidaṃ sarvaṃ tvayā sampālyate jagat || tvayyevānte layaṃ yāti sadevāsuramānuṣam | tvaṃ śaktiḥ paramā devī maheśārdhāṅgabhāginī || tvatprasādena sarveṣāṃ mohanāśo bhavecchive | sarvatra rūḍhā śaktistvaṃ māyā māyī maheśvaraḥ || tvāṃ prapannā vayaṃ sarve mohitāstavamāyayā | ityuktvā brahmaviṣṇvādyāḥ praṇamya bhuvi daṇḍavat || athotthāya nabhomadhyaṃ dadṛśussarva eva te | nīlatoyadamadhyastha vidyullekhevabhāsurām || 31 || niṣṭaptakanakābhāsāṃ sarvābharaṇabhūṣitām | bālendubaddhamukuṭāṃ somadhāmasamānanām || 32 || nīlendīvaranetrāṃtāṃ pavitrākṛtisundarām | dṛṣṭvā punaḥ praṇamyeśīṃ rakṣa rakṣeti cābruvan || devānāṃ vacanaṃ śrutvā hyumovāca surāṃstadā | pragalbhadhīramadhuraṃ devājñānavināśanam || devyuvāca– eṣa brahmaiṣa ātmā praṇavapadagato mātṛmātrādihīno māyī māyātvahaṃ vai śaktirasmīha devāḥ | sarveśaśśaktimāṃśca prakṛtiparavaśo viśvametadvicitraṃ viśvodbhūtābhavantassakalabhavaharaṃ tambhajadhvaṃ maheśam || 35 || yato vai haribrahmarudendrapūrvaṃ prajātāstha yasmiṃsthitā eva nūnam | pṛ0 198) bhavadbhistataṃ lokajālaṃ kiledaṃ prapadyadhvamīśaṃ bhajadhvaṃ maheśam || 36 || śaktistvahaṃ yasya jagatsamagraṃ karomi līlāmiṣatāṃ bhavadbhiḥ | bhavaprasādena bhavaikamocanaṃ mamaiva śaktiṃ śaraṇaṃ prayāta || 37 || na tasya kāryaṃ karaṇaṃ śivasya sanātano nityaśuddhaḥ purāṇaḥ | yanmāyayā mohitāstha prajeśāstasyaivetadvirahātsarvamevam || 38 || vyarthaṃ bhūyāttārṇakasyopamānātsarve devā rudramīśānamārāt | drutaṃ tamiṣṭaṃ gaganāntarasthaṃ sarvendriyeṇoparataṃ bhajadhvam || 39 || skandaḥ– ityuktvā sā jaganmātā tirodhatta surānprati | devā devyuditaṃ śrutvā sarve prāñjalayastadā || vibhūtibhūṣitairgātraistripuṇṭrapariśobhitāḥ | kṛtvā vrataṃ pāśupataṃ kṛtaliṅgārcanāssurāḥ || rudrādhyāyajapenaiva pañcākṣaraparāssadā | pañcāsya dhyānasaṃsaktāssaṃvatsaramatandritāḥ || adṛṣṭvaiva mahādevaṃ jagatāṃ jananīmapi | ūrdhvabāhava īśānaṃ tuṣṭuvuḥ parameśvaram || 43 || bhaktyā tvananyayā devāḥ prabaddhakarasampuṭāḥ | raudraiṛksāmasambhūtaistathādharvaśirogataiḥ || devyuvāca– praṇavapravaṇeṣu te kṛpāṇā bhītivināsya sukṛtaikarasārṇaveṣu | nirvāṇakāraṇabhavārṇavakarṇadhāratvadvācyaśabdamabhidhātṛgaṇāśśrayāmaḥ || 45 || tvāmagnimīliti mauliṛcābhidhatte vedoditastaditarastviṣamūrjamāha | tvāmandhasāṃ patimanuttamamīśitāraṃ sāmnādime'pyavanahetumathāgnimāha || 46 || tvāṃ śambhuvañjalamayaṃ tanuvaṃ taveśa sākṣādadharvaṇagirā prakaṭāṣṭamūrte | nīrūpavarṇakathane tava te nivṛttā vedāścatasrakamahāśikhaśākhabhedāḥ || 47 || vācā manastvatigataṃ bhagavantameva bhaktyā tavāṣṭagaṇitaistanubhisstuvanti || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe devakṛtadevīstutirnāma tripañcāśo'dhyāyaḥ || 53 || pṛ0 199) devakṛtopaniṣatstutirnāma catuḥpañcāśo'dhyāyaḥ devāḥ– yo vai rudrassa bhagavān yaśca brahmā tasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca viṣṇustasmai vai namo namaḥ || 1 || yo vai rudrassa bhagavān yaśca rudrastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yā comā tasmai vai namo namaḥ || 2 || yo vai rudrassa bhagavānyaśca vināyakastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca skandastasmai vai namo namaḥ || 3 || yo vai rudrassa bhagavānyaścendrastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavānyaścāgnistasmai vai namo namaḥ || 4 || yo vai rudrassa bhagavānyaśca vāyustasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavānyaśca sūryastasmai vai namo namaḥ || 5 || yo vai rudrassa bhagavānyaśca varuṇastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavānyaśca yamastasmai vai namo namaḥ || 6 || yo vai rudrassa bhagavānyaśca niṝtistasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca īśānastasmai vai namo namaḥ || 7 || yo vai rudrassa bhagavān yaśca kuberastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavānyaśca nakṣatrāṇi tasmai vai namo namaḥ || 8 || yo vai rudrassa bhagavān yaścāṣṭau grahāstasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavānyaśca ṛṣayastasmai vai namo namaḥ || 9 || yo vai rudrassa bhagavānyaścāṣṭau vasavastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca dvādaśādityāstasmai vai namo namaḥ || 10 || yo vai rudrassa bhagavān yaśca ekādaśarudrāstasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca pṛthīvī tasmai vai namo namaḥ || 11 || yo vai rudrassa bhagavānyaścāpastasmai vai namo namaḥ | pṛ0 200) yo vai rudrassa bhagavān yaśca tejastasmai vai namo namaḥ || 12 || yo vai rudrassa bhagavān yaśca vāyustasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaścākāśastasmai vai namo namaḥ || 13 || yo vai rudrassa bhagavān yaśca bhūstasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca bhuvastasmai vai namo namaḥ || 14 || yo vai rudrassa bhagavān yaśca suvastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca mahastasmai vai namo namaḥ || 15 || yo vai rudrassa bhagavān yaśca janastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca tapastasmai vai namo namaḥ || 16 || yo vai rudrassa bhagavān yaśca satyaṃ tasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca prāṇāstasmai vai namo namaḥ || 17 || yo vai rudrassa bhagavān yaśca manastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca sarvaṃ tasmai vai namo namaḥ || 18 || yo vai rudrassa bhagavān yaśca kālastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca mṛtyustasmai vai namo namaḥ || 19 || yo vai rudrassa bhagavān yaśca bhūtaṃ tasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca bhaviṣyattasmai vai namo namaḥ || 20 || yo vai rudrassa bhagavān yaśca vartamānaṃ tasmai vai namo namaḥ | omādāvante ca bhūrbhuvasvastriroṅkṛtiḥ || 21 || brahmaiva tvaṃ tridhordhvastvaṃ gatiḥ puṣṭirmaheśvaraḥ | viśvañca viśvātītastvaṃ hutaṃ prahutameva ca || kṛtaṃ cākṛtamete ca paramaṃ ca parāyaṇam | nārāyaṇādijanako hyaryamṇo varuṇasya hi || janitā tvaṃ tathā vāyordyāvābhūmyormaheśvaraḥ | sarveśassarvasākṣī ca sarva eva tvameva hi || agrāhyassarvabhūteṣu sarvendriyaguṇātigaḥ | aliṅgosya śarīrastvaṃ vyāpakaśca sanātanaḥ || vāmanaṃ tvāṃ mahādevaṃ sarvedevā upāsate | tvatto jātaṃ jagacchambho sthitaṃ tvayyeva līyate || tvatto nāsti pṛthakkiñcinna bhinnaṃ paramārthataḥ || 27 || pṛ0 201) ajāṃ māyāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahūnasmāñjanayantīṃ sarūpām | ajastvameko juṣamāṇo'nuśeṣe jahātyenāṃ bhuktabhogāmajastvam || 28 || māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ tu maheśvaram | tavāvayavasambhūtairvyāptaṃ sarvamidaṃ jagat || neha nānāsti kiñcidvai tvadadhiṣṭhitameva hi | tvāmavajñāya durmedhāḥ kṛtakṛtyo'bhimanyate || na sāmparāyaṃ pravidāma bālā mūḍhā vayaṃ kevalaṃ tvadvihīnāḥ | kiñcittṛṇaṃ cālayituṃ ca neśāstvaṃ no gatiḥ paramaṃ cāsi śambho || 31 || tvayāvṛtaṃ lokamidaṃ samagraṃ ko vā hīnaṃ cetate tvadvihīnaḥ | eko rudrastvaṃ hi sarvasya kartā viśvātītaḥ paramaścetako'si || 32 || sarvabhūtātigaścātmā kośātītaḥ parātparaḥ | mahāgrāsastvameveśa mṛtyustvadupasecanaḥ || odanaṃ tava bhūteśa brahmakṣatraṃ jagattathā | brahmapucchaṃ pratiṣṭhā tvaṃ śāntirakṣarameva ca || hṛdisthā devatāssarvā hṛdi prāṇe pratiṣṭhitāḥ | hṛdayaṃ puruṣo'si tvaṃ tisro mātrāḥ paraśca saḥ || oṅkāraḥ praṇavo vyāpī hyananto'nantavikramaḥ | tāraṃ sūkṣmaṃ vaidyutastvaṃ śuklaṃ sarvaśarīragam || īśāno bhagavān rudro mahādevastvamīśvaraḥ | paraṃ brahma paraṃ dhāma paraḥ pāraḥ parāyaṇaḥ || śūro vīraḥ puruṣo bhūtasaṃstho viśvo viśveśaḥ prāṇadaścāvyayātmā | cakṣuṣaścakṣuśśrotra eva tvamīśa manaso mano buddherboddhā tvameva || 38 || patiḥ patīnāṃ paśavo vayaṃ cāpyasmānaho pāsi tathātsi deva | tvadudbhavaṃ sarvamīśastvameko nāneva bhāsi puruṣasya māyayā || 39 || tileṣu tailaṃ dadhinīva sarpirāpassrotasvaraṇīṣu vahniḥ | evaṃ protaṃ tvayyadvitīye maheśa tvajjaṃ tvallaṃ tvadanaṃ caitadeva || 40 || na vidyate guṇakarmādi nāmarūpādiśaktirjñānaśaktyā vibhinnaḥ | hṛdayastvaṃ bhūtabhavyaḥ purāṇo hyeko vīro vedaguṇaikavedyaḥ || 41 || oṅkārādisvararūpo maheśa vidhāmā tvaṃ varaṇīyastathāṇuḥ | mahān jetā jigyaścāparājito hyabhrāvakāśaḥ khañca kañca tvameva || 42 || vibhrāṭ samrāṭ bhūmadhāmā tvameva pitāsi mātā bhrātṛkaścādivedyaḥ | rujāṃ harastvaṃ bhiṣakpāpahīno hyapāṇipādo nirvikārastvamātmā || 43 || pṛ0 202) svayaṃ bhānaḥ para eko jyotireva tvatto na ojastviṣṭatamo'sti devaḥ | tvaṃ na divā naiva rātristvamīśastvaṃ sīmā viśvataścakṣurīśaḥ || 44 || na vedāntā nāpi vedāśca te vai tava jñānaṃ manasaivādya vṛttam | ākāśaḥ pṛthivī salilaṃ ca vāyustejaścāpi prathitaṃ te jagacca || 45 || viśvasya netā viśvabhartā tvamīśastava jñānātsarvameveha vindet | tavājñānānmohitāssarva eva tava prasādādambayā bodhitāssmaḥ || 46 || avasthātītaḥ para ātmā tvameva brahmaiva tvaṃ saṃsarasyādirūpaḥ | viśoko vimṛtyurajighṛtso'pipāsaśśarīrahīno'pyajaraḥ purāṇaḥ || 47 || ṛtaṃ satyaṃ nāmarūpātigastvaṃ tavāmeyarūpaṃ ko hi vededameva | ṛco akṣare paramastvaṃ maheśa nānyatvatto yadbhavededamārtam || 48 || nānyaddṛkpaśyati paśyakastvaṃ dṛṣṭerdraṣṭā vācyavācādihīnaḥ | vidyādhīśassvara eko maheśastvameva tvaṃ veda yo'sīśa eva || 49 || namaste harase śociṣe te namaste astvarciṣe devadevaviśvādhīśaśśaṅkaro vedavedyaḥ | anyattapantu hetayo ghorarūpā bhakteṣu tvaṃ śivo bhava śatrūnasmākaṃ jahi śūlena śambho || ya imaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ yāsi juhvaddṛṣṭiḥ prathamo vo manaḥ padmasaṃsthaḥ | tvamāśiṣaṃ draviṇaṃ dhehi śambho viśvakartā manasā sampradṛśyo dhātā vidhātā paramepyasandṛk | teṣāmiṣṭāni tava pādapūjayā sarvaṃ labhatyeva na hi saṃśayo'tra | tvaṃ no mātā tvaṃ pitā copanetā mātā bandhuḥ paramo vai gurustvam || 52 || tvaṃ deveṣu prathito nāmatastveka evedaṃ rudrastvā manākpūrvasūrāḥ | vettuṃ ca tvāṃ nūtanāścāpi śambho hyapūtapūrtaṃ jagadekaṃ tvayārtam || 53 || yadbhūtajālaṃ nikhilaṃ vai visṛṣṭametādṛśaṃ tvāṃ na vidanti keciddṛṣṭyāntareṇa paripaśyanti mūḍhāḥ | māyānīhāraprāvṛtāśāstrajanyāḥ asūstṛpyā bhogabhājo bhuvaḥ ke || 54 || yajñairdānaiḥ kāmakāmaiśca bālā divaḥ paraḥ pṛthivyāstvaṃ paraśca | devāsuraistvaṃ puro mūḍhagarbho bhūtānāṃ tvaṃ mahimā garbharūpaḥ || 55 || pṛ0 203) kastvāṃ veda bhūtavargairvihīnaṃ vedairviśvaṃ yatra līnaṃ tvayīśe | aja tvannābhau jagadetadvicitraṃ madhye'pitaṃ yasmin viśvaṃ bhuvanaṃ ca tvameva || tato gandharvā oṣadhīśo'pi śambho sarvendriyāṇi manasā tvāṃ namāmaḥ | hṛdā paśyanti manasā manīṣiṇo ye brahmamanvāna upāsate tvām || 57 || tvāmīdṛśaṃ gūḍhamanupraviṣṭaṃ sahaiva santaṃ na vijānanti devāḥ | viśvasya cakṣurviśvavaktrorubāhurviśvaspatirbhuvanasyāsya goptā || 58 || dyāvābhūmī tvatta eveddharaśmissūryo bhrājatiṃ khe somatārairgṛhaiśca | nānye jānanti tava bhaktyā vihīnā hyajātaṃ tvāmīśaṃ śaraṇaṃ prapannāḥ || 59 || skandaḥ- itthaṃ saṃstutya te sarve daṇḍavatsurasattamāḥ | praṇemuḥ paramātmānaṃ dadṛśurdevatāgaṇāḥ || tejorāśiṃ mahādevaṃ gaganasthaṃ sanātanam || 61 || baḍabānalabāḍabendramukhyairbaḍabājānibiḍaujasārcitāṅghrim | balinandanapūjyabāṇaliṅgalolaṃ balamānarcya subilvapallavaiḥ || 62 || balapramathanaṃ śivaṃ balibalāri bāṇārcitaṃ vileśayaphaṇāmaṇī vidhṛtapāṇipadmāṅkitam | balotkaṭasurāsurairnamitabālacandrārdhadhṛk dhṛtābalavarāṅgakaṃ harisubāṇamaikṣan surāḥ || 63 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe devakṛtopaniṣatstutirnāma catuḥpañcāśo'dhyāyaḥ || 54 || devyupaniṣatpratipādanaṃ nāma pañcapañcāśo'dhyāyaḥ skandaḥ– tadā devā mahādevaṃ gaganasthaṃ sanātanam | umayā varadaṃ devaṃ mandasmitamanoharam || 1 || utphullahallakalasanmālāśobhitakandharam | sudhāṃśūgrāṃśukīlābhirvikāsitadiśāmukham || 2 || kundācchaśāradābhrābhaghanakāntiśarīrakam | triṇetraśobhivaktrodyannāgakuṇḍalamaṇḍitam || 3 || pṛ0 204) kuṇḍalīśaphaṇābhrājatkuṇḍalānanamaṇḍitam | kapardataṭabaddhendugaṅgāplāvitamaulikam || 4 || śūlāmalalasadbālamṛgapāṇi manoharam | āśāvasaṃ mahātmānaṃ ratnakaṅkaṇamaṇḍitam || 5 || karaṭitvakkaṭitaṭavaddhakhaḍgavirājitam | devyā ca saṃyutaṃ cāruvadanasmerakāntayā || 6 || dhammillamallikāmodapaṅkajottamagandhayā | sindhūratilakāśobhiphālayācchamaṇitviṣā || 7 || nānālaṅkārasaṅkḷptatattadaṅkaikaśobhayā | koṭikandarpadarpaghnaḥ koṭisūryaśatādhikaḥ || 8 || koṭicandrādhikatanustanuhīno'pi śaṅkaraḥ | ghanaghoṣeṇa devāṃstānuccairghoṣo maheśvaraḥ || 9 || gambhīrayā madhurayā vācā saṃhlādayaṃstadā | prāha tānpramathādhīśassurādhīśān śivāsakhaḥ || 10 || īśvaraḥ– bho bho surottamāssarve brahmaviṣṇumaheśvarāḥ | yamānilānalabradhnamaruto vāsavo'śvinaḥ || sūryacandrendravaruṇadhanādhīśā diśādhipāḥ | śṛṇvantu paramaṃ me'dya vacanaṃ sundaraṃ surāḥ || kṛtayatnā bhavanto hi cāsmiṃstārṇaka kalpite | puruṣe sarvaśaktyāpi bhavadbhiruruvikramaiḥ || jagatpālanadakṣaiśca na kiñcidudabhūtsurāḥ | dagdhuṃ sraṣṭuṃ tathādātumattuṃ nāśayituṃ drutam || mama tejovihīnāśca jaḍāhaṅkāramāśritāḥ | macchaktikaruṇāhīnāśśaktihīnāśca sāmpratam || iyaṃ mamāṅkasaṃsthā yā hyumākhyā śaktiruttamā | viśvanirmāṇabharaṇaśikṣaṇeyaṃ vicakṣaṇā || dakṣaśailendraduhitā kāraṇaiśca suraisstutā | na tasyāḥ kāraṇaṃ kāryamajaivaiṣā sanātanī || etasyāśśaktivaicitryaṃ bhavantassarva eva hi | mamaiṣā paramā mūrtiretasyā virahe mama || na kiñcidiha kartavyamakartāsaṅga eva hi | ahameko nirādhāro madādhārātviyaṃ surāḥ || bhavatāṃ kāraṇaṃ devāśśiveyaṃ citrakāriṇī | etasyāśśaktiyogena śaktimānasmi sarvadhā || parā me paramā śaktissvabhāvādeva vartate | kālaṃ svabhāvaṃ niyatimicchāmekevadantyapi || bhūtasaṅghantathaivānye carṣayaḥ parimohitāḥ | etasyāśśaktivaicitryaṃ jagadetaccarācaram || enāṃ praṇamata kṣiprametasyāḥ kṛpayā surāḥ | vikṣepāvaraṇābhyāṃ ca śaktibhyāṃ varjitā yadi || tāvadeva ciraṃ devā yāvadvikṣepaśaktitaḥ | na muktā me paraṃ jñānaṃ prāpyāpi surasattamāḥ || kintvāvaraṇanirmuktā bhaviṣyadhvaṃ kṛpādhikāḥ | bhavatāṃ sarvathā jñānaṃ matprasādena sattamāḥ || yāvadāvartanaṃ devāssajñānāścādhikāriṇaḥ | prāpnuvantu bhavanto hi vedavedāntasambhavam || jñānaṃ me pāramaiśvaryaṃ devyāśca kṛpayā surāḥ | tadā devāśśambhuvaco niśamya paramārthataḥ || pṛ0 205) jānubhyāmavaniṃ gatvā tuṣṭuvurjagadambikām | devadevaprasādāya bhaktyā baddhakarāssurāḥ || devāḥ– śaracchaśisamānane jitagajendrayāte śive sunīlajaladopamojvalakace subimbādhare | sunīlanayanāñcalotpalasamānanetrāñcale dayārasaghane śive sadayamadya naḥ pālaya || 29 || surāsuramunivrajairnatapadāmbuje śaṅkari maheśvaramahāṅkage vikacamallidhammillake | bhavāni bhavanāśini haritabhaktapāpavraje namāma padapaṅkajaṃ tava vimuktidaṃ kevalam || 30 || kadambavanasaṃsthite maṇikadambakāntipriye śaracchaśisubimbavatprathitavaktrabimbādhare | sugandhatarabandhurāyitasugātritāmbhoruho- jvalannayanakoṭike nataguhādiherambake || 31 || nagendrakulakanyake vidhṛtasāmisomālake maheśvari suyallake hyasurajālasambhallake | namāma padapallavaṃ tava sugallamaulisphura- tsurottamakirīṭakajvalitapāpamallāpaham || 32 || kulācalakulaṃ tvayā tilakakāntamīśe kṛtaṃ kulācalabhayāśrayātkuliśitāghasaṅghe [śayāśrayāditi pāṭhaḥ |] śive | kulīnajanamānasāśrayaṇapādapadmojvale prasīda pavanānalairnatapadāmbuje śaṅkari || 33 || sūtaḥ- devānāṃ saṃstavaṃ śrutvā prahṛṣṭā parameśvarī | prāha prasannā gambhīraṃ devāntsumadhuraṃ giram || pṛ0 206) devyuvāca– stutyā ca bhavatāṃ devāḥ prasādasumukhātvaham | dadāmi vāñchitaṃ sarvaṃ śivajñānamidaṃ surāḥ || majjñānena parāṃ śāntimadhigacchata suvrataḥ | ahaṃ mānaṃ parityajya śivasārvātmyavedinaḥ || vimuktāḥ paśavo yūyaṃ manmāyāśaktivaibhavāt | ahamevākhilārādhyā hyahaṃ dhyeyākhilairapi || saṃvicca sadasaccāpi cāhaṃ viśvamidaṃ dhruvam | manmāyayā mohitāsstha hyahametadbhavābhavam || ahameva svayamidaṃ dadāmi jñānamaiśvaram || 39 || ahaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ cetayāmi hyahaṃ viśvebhirvasubhiścarāmyahamādityairuta viśvadevaiḥ | ahameva vāta iva pravāmyārabhamāṇā bhuvanāni viśva || 40 || ahaṃ dadhāmi draviṇaṃ haviṣmate suvīryāya yajamānāya sunvate | paro divāhaṃ parayenāpṛthivyāṃ paraṃparā hi prathamā pṛthivyām || 41 || eṣo'ntaryāmyamṛtaḥ purāṇassadājanānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ | enamātmānaṃ gūḍhamanupraviṣṭaṃ hṛdā paśyanti manasā manīṣiṇaḥ || 42 || eṣa bhūtapatireṣa seturvidharaṇo lokānāmasambhedāya | eṣa supteṣu jāgarti bhūtambhūtaṃ puruṣo nirmimāṇaḥ || 43 || eṣo'ntarāditye hyamṛto hiraṇmayaḥ puruṣo dṛśyate śivaḥ | eṣa dhātā vidhātā ca svarāṭ sammrāṭ prajāpatiḥ || 44 || eṣa divyo deva ekaḥ purāṇo saṅgiṣvasaṅgo guṇanāmakarmabhiḥ || 45 || eṣa eva hi bhūtātmā bhūte bhūte vyavasthiteḥ | ekadhā bahudhā caiva dṛśyate jalacandravat || jalasya calanādeva yathācalati bhāskaraḥ | tathaiṣa sarvabhūteṣu taddharmairnaiva lipyate || 47 || aliṅga ākāśasadharma eṣo nānto na cādirna ca madhyameṣaḥ | jagadgato'yaṃ na jagadvicitrameṣo'khilādhāra urukramassadā || 48 || viśeṣahīnaśca kaviḥ purāṇa eṣa svatantraḥ puruṣaḥ purāṇaḥ | gūḍheṣu gūḍhaḥ parapārapārassadurdarśoyogayuktaiśca bhūyān || 49 || sahaiva saṃstho bhavatāṃ vai nilimpāḥ | na jānanti sarve hṛdā bhāsamānaṃ sadābhāsyabhāsaṃ mahokṣādvihīnam || 50 || pṛ0 207) asyaiva hi prakṛtiścāsmi devā na māṃ jānate ye sadā duḥkhabhājaḥ | prabhāsmīha devī śaśī sūryṛkṣe ṛṣau grahāṇāṃ paramāsthitaśca || 51 || na cāvayorbhedajālaṃ kadācinmāyā cāhaṃ hyeṣamāyī maheśaḥ | bhāvagrāhyo hyanīḍātmā bhāvābhāvakaraśśivaḥ || 52 || kalāvidaṃ puruṣaṃ devamīḍyaṃ nicāyyainaṃ śāntimatyantameti | eṣa ātmā tapasālokanīyo nānyairdharmairasya liṅgaṃ na caiva || 53 || yasyaiṣa ātmā vṛṇute tanūṃ svāṃ tasya prasādena hitasya lābhaḥ | yasyaiva lābhānna paraṃ lābhamīṣṭe janassurā jñānametasya durjñam || 54 || purāvidaḥ kavayo ye manīṣiṇo jñātvāpyenaṃ niṣprakampā maheśam | taranti śokaṃ ca pṛthakpṛthagjanā na jāyate [jānate iti pāṭhaḥ |] nityayuktā guṇeṣu || 55 || tathendriyādhāramanantarūpaṃ nīrūparūpaṃ paramākāśamenam | viṣvakprapañceṣu purīśayaṃ sthitaṃ vedāntasaṅghairapi ṣṭuḍyamāṇaḥ || 56 || rasaṃ rasānāṃ paramāsvādanīyamanāsvādaṃ rasavarjaṃ suguptam | turīyamindraṃ satatoditaṃ guṇairguṇātītaṃ vipluṣandivyadhāma || 57 || eṣo'nanto mahimādhāra īśo bhūmā sīmā sāra eko'dvitīyaḥ | nānaivāsti mahimāyaṃ pratiṣṭhā kaviḥ pradhāno rasavarjo'yamātmā || 58 || eṣa brahmaiṣa evendra eṣa sarvaṃ carācaram | eṣa ātmāpahatapāpmāvirajo viśoko vimṛtyurajighṛtso'pipāsaḥ || 59 || satyakāmo'guṇo hyeṣa bṛhaddhāmāyamīśvaraḥ | eṣo'śarīro viśvakartā guṇeśa eṣa devaśśīryamāṇairnaśīrṇaḥ || 60 || arajo'yamamṛto vai viśokaśśokātigo jātidharmairvihīnaḥ | eṣa devairvedasaṅghaiśca viprairabhiṣṭuto'pratarkyo hīndriyaiśca || 61 || eṣo'nantaśceṣṭate dehajālairyathorṇanābhissṛjate tantujālam | eṣa āditye tapati tejaseddhaḥ eṣa viprairmakhajālaiśca tuṣṭaḥ || 62 || pṛ0 208) yaḥ [apāti iti pāṭhaḥ |] pāti somamamṛtasya nābhiṃ kālātigaḥ pāti viśvaṃ sadaiva | asmadbhinnaṃ nāṇurastīha kiñcitsa eṣa bhartā mama devaḥ purāṇaḥ || 63 || nīrūparūpo'pyayamātmā maheśo nīlagrīvaśśipiviṣṭaśśāśvato'yam | na hanyate hanyamāne śarīre divyo devohyeṣa devaḥ purāṇaḥ || 64 || taṃ brahmavanvāna upāsate paraṃ buddhīndriyātītamanaupamaṃ śivam | nāntaḥ prajñaṃ na vahiḥ prajñamīśaṃ nobhayataḥ prajñamarhattamaṃ ca || 65 || viśvasya sraṣṭāramanekarūpaṃ viśvasyaikaṃ pariveṣṭitāram | guhāhitaṃ gahvareṣṭaṃ purāṇaṃ tvavasthātītaṃ praṇavaṃ cādimekam || 66 || mahaṃ mahāntaṃ paramātmānamīśamaṇoraṇīyāṃsamidaṃ tataṃ ca | vibhrājamānaṃ bhūtavargeṣvasaṅgaṃ velātigaṃ svaprabhābhāsamānam || 67 || vālāgramātraṃ hṛdaye pratiṣṭhaṃ jīvābhāsaṃ manyamānaiśca mūḍhaiḥ | na tveṣa jīvo na śivaścādikartā yasmātparaṃ nāparamasti kiñcit || 68 || bṛhat brahma śuklaṃ ṛtaṃ satyamīśaṃ pramodaṃ mahajjñānamānandamekam | ya enaṃ viduramṛtāste bhavanti hyathetare duḥkhamevāviśanti || 69 || sa eṣa paramānando pyānando brahma tatparam | asyaivānandamātrā hi bhavantaśca surāsurāḥ || ayameva parā kāṣṭā sa brahma sa śivassvayam | vedaparvatajālotthamantraiḥ kḷpto'yameva hi || ityuktvā sā jaganmātā devānāṃ paśyatāṃ tadā | prāha devaṃ mahādevamanādimajamavyayam || skandaḥ– ityambāvacanena nanditamanāssvāntāssurāste tadā nānāvedaśirogataiśca vividhairvākyaistadā harṣitāḥ | tāṃ devīmagajāṃ girīśaramaṇīmānandadhārāvṛtāḥ paśyanti śrutilocanaiḥ parivṛtaṃ devaṃ nabhomadhyagam || 73 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe devyupaniṣatpratipādanaṃ nāma pañcapañcāśo'dhyāyaḥ || 55 || pṛ0 209) devakṛtakṣetrapūjanaṃ nāma ṣaṭpañcāśo'dhyāyaḥ sūtaḥ- kukṣitrilokaṃ deveśaṃ mahokṣasthaṃ hi pārśvagam | prāñjalirvinayopetā nayādiguṇasaṃyutā || prāha devī virūpākṣaṃ viśālākṣī maheśvarī || 2 || devyuvāca– devāḥ kilaitadbhagavatprasādato mamaiva te jñānamahomahārthadam | tavādya toṣātsuhṛdo'dyabhedanaṃ samāpnuvandeṣasaṅghāḥ kṛtārthāḥ || 3 || bhavānanādiḥ puruṣaḥ purīśayo guhāhito gahvareṣṭaḥ purāṇaḥ | guṇātigo guṇabhūteṣvasaṅgohyaśīrya ātmā paramaḥ pāvanastvam || 4 || nānyattvatto bhedabhānaṃ na cāsti kavirmanīṣī paribhūssvayambhūḥ | tathāpi lokāyana uttamo'si sa sargajairudvahasīha dehān || 5 || vibhurmahāndyāṃ divaṃ rodasī khaṃ rodasyato rudra īśo'dvitīyaḥ | akāmakāmo mahimā tvaṃ hi bhūmā sīmā sa divyo deva eko ṛṣistvam || ajo'vyayastava vaktraṃ maheśa prapannāssarve dakṣiṇaṃ ghorarūpam | ete sarve paśavaḥ kāmakāmāsteṣāṃ tvaṃ pāśaṃ chettumarhasyato'dya || 6 || payonidhityāga eko hi nityo nityānāṃ ceccetanānāṃ ca cetāḥ | patiḥ patīnāṃ prathamo vidyudīśastvatto babhūvurbhuvanasya gopāḥ || 7 || manovācāmatigastvaṃ hi goptā sarvassarveṣāṃ śarva sarvādakharvaḥ | babhrurmadhuḥ piṅgalo viśvanetā sahasrabhāsptanakāḥ prītimīyuḥ || 8 || ete prasādābhimukhāstvayāto lokeṣu lokyāḥ pālanīyā maheśa | tavaiśvaryādāptakāmā bhavantu nānyatteṣāṃ tvatta evākhileṣu || 9 || samprāptāste pāramaiśvaryayogaṃ mucyantu te mama māyādipāśaiḥ || 10 || skandaḥ– tadā devyā vacaśśrutvā prāhadevo ghṛṇānidhiḥ | praṇatānamarāntsarvānviṣṇubrahmendrapūrvakān || hastamastakasaṃyogaṃ kṛtvā deva umādhavaḥ | girā prāha tato devāñchaktiṃ vai pātayaṃ stadā || pṛ0 210) īśvaraḥ– devyānayā bodhitā yūyamevaṃ vedāntavijñānasuniścitārthāḥ | maddhyānayogena surottamāściraṃ samprāpyatha jñānamajñairdurāpam || 13 || na cakṣuṣā dṛśyamidaṃ ca khe sadā na vedavādairna ca śāstratarkaiḥ | tapasaivānudṛśyo'hamātmā guruprasādena śivaprasādāt || 14 || bhidyante vai vipulā granthayo vaḥ anādisiddhāḥ ko hi vededamevam | na sāmparāyo bhavatāṃ bālakānāmanādyavidyāviṣayaikavartmanām || 15 || yūyaṃ mayā kalpitaivāstha loke lokādhīśā yāvadāvartanaṃ vaḥ | tāvat jñānaṃ prāpya madhye balīnāṃ bhaviṣyatha pratikalpaṃ sureśāḥ || 16 || sa māmanupratipadyadhvamadya sunirvṛtāstapasā kevalena | vijānanto'nyamanaso no ramante tasmādvedairīḍya eko maheśaḥ || 17 || yajñairdānaistapasānāśakena matkṣetravāsaiḥ paridhūlanādarāḥ | dhṛtatripuṇṭrā bhavapāśamuktāśśirovratairagnirityādimantraiḥ || 18 || uddhūlyagātrāṇi pavitrabhasmanā raudrāṇi cāvartayata prītaye me | pañcākṣarāvartanajātaharṣā malliṅgasampūjanamātratuṣṭāḥ || 19 || kaṣṭairvihīnāśśipiviṣṭamiṣṭairbilvaissamabhyarcya dine dine mām | prakṛṣṭamuktyaiva bhavotkaṭe ratāḥ pranaṣṭamohāḥ prakaṭāṣṭamūrtim || 20 || sarvārtighnaṃ hṛdaye sampraviṣṭaṃ dhyāyanta māmeva sadā hṛdi sthitam | samprāpyamajjñānamaho durāpaṃ koṣṭaṃ kaniṣṭaṃ paritoṣapuṣṭam || 21 || iṣṭaṃ ca yatkiñcidapi triviṣṭape nivedya tadyuñjata prītiyuktāḥ | tenaiva vo jñānamakhaṇḍamiṣṭamīṣṭe'dhunā saṃsṛtibandhanāśam || 22 || karomi pāśānbhavatāpasambhavātsanātanāṃste dadhāmyadya hṛṣṭaḥ | aho bhavadbhirapi pūrṇakāmaḥ kiṃ vismṛto hṛdaye sampraviṣṭaḥ || 23 || madaḥ pūrṇo'pūrṇa evāsmi pūrṇaḥ pūrṇātpūrṇo nāstyapūrṇaṃ mayā hi | devyāḥ prasādena vimuktakāmāścarantu tuṣṭāḥ paripūrṇasiddhayaḥ || 24 || pṛ0 211) tathāpi kiñcitpravadāmi vaibhavaṃ kaṣṭaṃ tadavyaktagataṃ mamādya | sarveṣu deveṣu sadaiva sarvadā liṅgākṛtirgirimaulau niviṣṭaḥ || 25 || sthāneṣu pūjyo'hamanādirīśo madrūpalokyaṃ bhavatāṃ sudurlabham | ahaṃ tvaliṅgasaṃsthassanātanaḥ pūjanīyo bhavadbhiḥ || 26 || tadeva liṅgaṃ mama liṅgamevaṃ jñātunnaśakyaṃ kṣuradhārakaṃ tat | rūpadvayaṃ me paramārthatassurāssākāranīrūpamidaṃ hi viśvam || 27 || triṇetramudyacchaśimaulisaṃyutamambāyutaṃ nīlakaṇṭhaṃ mamādyam | tato'pi nīrūpamidaṃ hi liṅgaṃ jagatpavitraṃ [jagatsavitrīti pāṭhaḥ |] kurute'rcanādibhiḥ || 28 || tato hi tatkevalakaṣṭalabhyaṃ tasmādbhavantaśśaraṇaṃ prayāta | kailāsavāso bhavatāṃ sudustarastatra praveśo na hi sadma me sadā || 29 || sarvāvabhāso'pyahamīśa ekastatrāmbayā gaṇasaṅghaiśca yuktaḥ | mukto vijahrāmi sadāstamāyaḥ kailāsaliṅgeṣu sadā niviṣṭaḥ || 30 || kedāra oṅkāra athāvimukte mahālaye rudrakoṭau prabhāse | himālaye śrīnagamaulisaṃsthe tathānyadeśeṣu susaṃsthaliṅge || 31 || sampūjya muktāśca bhavantu vijvarā rahasyametatkathitaṃ surottamāḥ || 32 || sūtaḥ- ityuktaṃ girijāmanoharavacaśśrutvā vidhīndrādayo viṣṇvīśānamarudgaṇāssavaruṇā natvā maheśaṃ śivam | jagmussvābhimatapradeśamakhilā devā mudā śaṅkarā- tprāpya jñānamahodayaṃ suruciraṃ muktyaica liṅgārcakāḥ || 33 || himālayanagottame himasudhāmamaulisphura- ddhimādrivarakanyakājaṭilakāntikāntaṃ prabhum | payodhisutayā hariḥ payasijātapuṣpārcanai- rnināya divasānume varasuraṅgakedāragaḥ || 34 || pṛ0 212) oṅkāraṃ samavāpya bhāratipatissannarmadātīragaṃ puṣpairbilvadalārcanaiśśrutigatairmantraisstuvanmāmume | tatyājākhilapātakaṃ hṛdi gataṃ cājñānamapyantata- ssṛṣṭiṃ praṣṭutayā svakīyavadanaistuṣṭāva cāṣṭākṛtim || 35 || rudro'vimuktapadavīmavimuktametatsamprāpya liṅganilayaṃ varagaṅgayāpi | viśveśvaraṃ tribhuvaneśvaramīpsitāraṃ tvāmambikāmagasutāṃ suviśālanetrām || 36 || abhyarcya puṣpanikaraiḥ payaso rasaiśca nīraiśca secya varabilvadalaissamarcya | lebhe'pyalabhyamapi vedaśiraḥ pratītaṃ jñānaṃ tadā suvimalaṃ nagarājakanye || 37 || indro'pyathāmarasukaṇṭhakametadeva devaṃ maheśvaramume varabilvapatraiḥ | sampūjya tacchrutigataṃ vimalaṃ madīyaṃ jñānaṃ sadoditamakhaṇḍamavāpya tuṣṭaḥ || 38 || yamo'pi varaśailake vimalagandhamādrau śivaṃ samarcya nijapātakaiśśrutigatiñca lebhe śive | vimuktahṛdayastadā tridalabilvapatraiśśive sa eva sukhasampadāṃ pravaradakṣiṇāśādhipaḥ || 339 || śrīśailanāyakamume prathite pradoṣe śrīdaṃ dhanādhipatirarcya vimuktapāpaḥ | jñānaṃ ca yakṣapatirakṣamamāpa vīkṣya pakṣāśrayeṇa vimalaṃ salabhetsumokṣam || 40 || tāvaśvinau ca karahaṭṭapuraṃ tadāpya nāgeśamarcya vividhairlabhatāṃ supuṣpaiḥ | mokṣaṃ tathaiva bhiṣajāmadhipau tathā tau vedaṃ tathāyuṣamume samavāpatustau || 41 || vāyuḥ kāmadavaidyanāthavipinādhīśaṃ samabhyarcya māṃ bilvaiḥ komalapuṣpanīrajalavaissamprāpya mokṣaṃ drutam | agniḥ puṣkaramīśvaraṃ tribhuvanādhyakṣaṃ samabhyarcya vai sarvaṃ bhakṣasamudbhavaṃ prathitamapyaṃhovimukto'mbike || 42 || gokarṇaṃ samavāpya te hi marutaḥ pūjyeśvaraṃ māṃ śive bilvaiḥ komalapallavaiśca vasavo dityāstavaistuṣṭuvuḥ | pṛ0 213) śrīmattryambakamapyagasute te dvādaśārkā hi māṃ homairhutvā maheśi rudrāstvabhipūjya tridalaiśca bilvapatraiḥ || 43 || pariṇatahimadhāmamaṇḍalo'pi śambhuṃ hṛdayāmbhojasupuṇḍarīkavāsam | goparvate samabhipūjya tathaiva śambhuṃ mārtāṇḍako'pi girije samavāpa muktim || kāñcīṃ kāñcitaditkaṭāṃ diviṣadastvekāmramūle haraṃ kāmākṣīmapi bhogabhogyanikaraissampūjya muktiṃ gatāḥ | anyecāpi grahāstathaiva munayo devāsurā mānavā gandharvoragayakṣarākṣasagaṇā muktāssamabhyarcya mām || 45 || śrīkaṇṭhe tṛṇaśaṅkare suvihite ratnādrimaulisthite śrīmātṛprabhave girīndratanaye śrīkālahastīgirau | jambūliṅgakaverajātaṭayuge japye tathā kumbhake puṇye śrīdhavalārjune vidhipuhe śrīvedakābje pure || 46 || puṇye śvetavane mayūravipine chāyāvane śaṅkari sampūjya tridaśeśvaraṃ girijayā muktiṃ parāṃ te yayuḥ || 47 || hālāsyanāyakamume varaśālivāṭīnāthaṃ ca kāntimatikāśapurāyatākṣīm | devāṅganā samabhipūjya halīsalāsyairnṛtyanti hemasarasīmavagāhya māṃ tvām || mārkaṇḍeyaghaṭodbhavau ghaṭaharaṃ sampūjya mṛtyuṃ kṣaṇā- dyojigye bhuvaneśvari tribhuvane matpādaśūlāhatam | skandassvāmigirau samarcya gaṇapastaddakṣiṇāvartake māmārādhya gaṇāśca bhūsuragaṇāstatratyaliṅgeṣu mām || 49 || kṣiprātīraniketane mayi sadā nāmnā mahākālaje samprāpyārcya gaṇatvamāpa sukṛtairmukto'pyabhūnmadgaṇaḥ | bhṛṅgī nandikacaṇḍikau balisutaḥ paulastyahuṇḍādayo māmārāddhya sadaiva tuṣṭuvurume tanme samākarṇaya || 50 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe devakṛtakṣetrapūjanannāma ṣaṭpañcāśo'dhyāyaḥ || 56 || pṛ0 214) sarvadevastutirnāma saptapañcāśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– devairgaṇendrairmunibhisstuto'haṃ tatra tatra hi | tatstutiṃ sāvadhānena mattaśśṛṇu nagātmaje || 1 || viṣṇubrahmādayo devāstathaiva gaṇapā mama | māṃ tuṣṭuvurmahādevaṃ padyairgadyairmanoharaiḥ || 2 || viṣṇuḥ– kanajjaṭākuṭīragāṃ vihaṅgasaṅgamaṇḍitāṃ karipriyāṅgasaṅgatāṃ mukhābjakāntiraṅgitām | kapardakoṭisaṅgatāṃ kathāsudhātaraṅgiṇīṃ bhajāmi śambhumauligāṃ maheśvaraṃ nato'smyaham || 3 || kharādikhaṅgasaṃhatiprapañcabandhanāntakaprakhāsacandrahāsadhṛk | akhaṇḍakhaṇḍaparśujaprabhāvitardikevatatkṣaṇajñapāraṇasphuratkharādiduṣṭagarvahṛt || 4 || brahmā– manotigaṃ vacotigaṃ gaṇātigaṃ guṇātigaṃ bhujaṅgarājabhogagārcitāṅghrihṛtpathojagam | taraṅgiṇītaraṅgajapraphullapadmanālagaṃ bhajāmi ratnaraṅgagaṃ kuraṅgapāṇimīśvaram || 5 || hiraṇyadaṃ mahīpradaṃ paśupradaṃ harājaviṣṇusarvadapradānabhogamokṣadam | bhajāmi devadaivataṃ guhāhitaṃ jagadgataṃ prabhāvitaṃ subhāṣitaṃ mahāśrutīḍitaṃ śivam || 6 || rudraḥ– mahāhirājakaṅkaṇaṃ dharādhṛgātmajāsakhaṃ jvalattriśūladhāriṇaṃ munīndrabālapoṣaṇam | kuraṅgabāladhāriṇaṃ sitatripuṇṭradhāriṇaṃ bhajāmi somadhāriṇaṃ karīndrakṛttidhāriṇam || 7 || prakṛṣṭasāmaghoṣiṇaṃ sudhāṃśukhaṇḍadīdhitipracaṇḍamaulimaṇḍalaṃ sukuṇḍalīkṛtācchagaṇḍakuṇḍalīśvaraṃ prabhum | akhaṇḍadivyadīdhimatsucandrakhaṇḍadehakaṃ vidhātṛmuṇḍaṣaṇḍajaprakāśamālajālakam || 8 || bhajāmi caṇḍatāṇḍavaṃ ghanāṇḍajāṇḍajapriyaṃ tuhaṇḍahuṇḍakapriyaṃ mahorubāhudaṇḍakam | indraḥ– purāntakaṃ smarāntakaṃ bhagāntakaṃ makhāntakaṃ gajāndhakāntakāntakaṃ śivaṃ sadā hṛdambuje || vāyuḥ– sudakṣadakṣaśikṣakaṃ mahokṣavāhakakṣagaṃ supakṣivāhanapriyaṃ mayaskaraṃ yaśaskaram | pṛ0 215) tiraskaraṃ mahenasāṃ mahaskaratatiprabhaṃ tiraskṛtaṃ durātmanām || 10 || sumaskarīmanogataṃ sutaskaraṃ haviṣkaraṃ bhajāmi śaṅkaraṃ sadā hṛdantare suvistaram || 11 || agniḥ– śubhāṅgadaṃ śubhāspadaṃ sureṣu dattatatpadaṃ mahāvibhūtidhāriṇaṃ subhūtidaṃ sumokṣadam | bhavādihīnabodhadaṃ karīndracarmavastrakamakhaṇḍasomamaṇḍalapradaṃ bhaje śivaṃ sadā || 12 || yamaḥ– haraṃ subhaktatatparaṃ garandharaṃ jvalandharaṃ prabuddhaśatrusaṃharaṃ mayaskaraṃ maheśvaram | harīśaraṃ mahīdharorukārmukaṃ bhajāmi bhūrathaṃ haram || 13 || sūryaḥ– śarīrabhogasaṃharaṃ bhajāmi devabhāskaraṃ harañca śaṅkaraṃ sadā | parātparaṃ naṭeśvaraṃ janārdanārdanaṃ phaṇīndrarājahārakaṃ sumāramārakārakam || 14 || kuberaḥ– dhanādhipaṃ gaṇādibṛndapādhipamumādhipaṃ vṛṣādhipaṃ jagatsukāraṇādhipam | bhajāmi citsukhādhipaṃ nagādhipaṃ hṛdādhipam || 15 || candraḥ– śaraccaśīsamachaviṃ mahokṣapucchacāmaraṃ mahācchatarukalpakaprasūnagucchamastakam | niricchajanavallabhaṃ taṭicchavikapardakaṃ hṛdisthaśivamavyayaṃ sukacchapastaveḍitam || 16 || varuṇaḥ– viśiṣṭādviśiṣṭādiśiṣṭeṣṭanaṣṭaṃ giriṣṭaṃ mahiṣṭaṃ tathā jyeṣṭamīśam | bhajāmīṣṭamaṣṭākṛtiṃ bhaktituṣṭaṃ kaniṣṭañca kaṣṭādikaṣṭaikanāśam || 17 || aśvinau– kaṭitaṭakaraṭitvacaṃ jaṭākuṭīrātsurapāṭīrataṭītaṭorugaṅgātaṭabaddhendukalāsaṭam | vaṭorudhārānikaṭāṭaṅkaṭakoṭiṭaṅkahastam || 18 || vasavaḥ– bhujaṅgarājahārakaṃ mahāviṣāgnidhārakaṃ bhavāmbudhessutārakaṃ bhayānakaṃ mahenasām | pṛ0 216) bhajāmahe'ntakāntakaṃ maheśvaratvadāyakaṃ surāsurendranāyakaṃ jaṭāṅganārdhakāyakam || 19 || marutaḥ– mahārikhaṃ bhujāṃsukhāntaraṅgamadrijāsakhaṃ susāmajātasanmukhaṃ tridadvayonmukhonmukham | bahirmukhaissudurmukhaṃ hasanmukhaṃ samastaduḥkhadurmukhaṃ bhaje śivaṃ hṛdā sadā || 20 || śikhīsakhāsakhaṃ jalāsakhaṃ naṭatvaśeṣasanmukhaṃ hṛdi || 21 || rudrāḥ– dṛgañcalasphuliṅgaleśabhasmitāṅganaṅgabhasmasaṅgatam | pataṅgadṛksamāntaraṅgamindudhāmagaṃ vihaṅgavāhanārcitam || 22 || bhaje śivaṃ dṛgaṅgataṃ śivāṅgakaṃ pāthojagārcitāṅgamaulisaṅgatam | sudakṣadakṣaśikṣakaṃ mahokṣavāhakakṣagaṃ supakṣivāhanapriyaṃ bhajāmyadhokṣajārcitam || 23 || hṛdakṣahīnamakṣataṃ tvapakṣayādivarjitaṃ bhajāmi bhaktajālake hyupekṣayā suvarjitam || kṣapeśamaulimīkṣaṇīkṛtābjamitrakānanamalakṣamakṣatā- kṣadṛśyavigrahaṃ virūpakākṣamīśvaraṃ bhaje sadā hṛdantare || 24 || ādityāḥ– gaṇādhināthanāthitākhilaprapañcagādhijātasannutaṃ digādhigāyakātithīkṛtābjadivyapādukam | bhajāmi rātrināthamaulikasphuratsurañjanītaraṅgiṇīdivāsanāthagaṃ sadā || 25 || gaṇeśaḥ– aśeṣaśoṣitākhilaprapañcajātaśeṣakaṃ munīṣṭajātapoṣakaṃ mahāhiśeṣabhūṣakam | samudranīraśoṣakaṃ prakāmamiṣṭalocanaṃ mahāmbudaprakarṣaṇaṃ taṭitsamānaghoṣaṇam || 26 || bhajāmi vedabhāṣiṇaṃ vidhestu sṛṣṭikāraṇam || 27 || skandaḥ– ghanastanayugarkṣakaṃ ghanastanitanimnamerudāghaghṛṇāyutasucakṣuṣam | nirākṛtāghasaṅghakaṃ ghṛṇāyutaṃ svabhaktake dhṛtākṣabhūtisupriyaṃ ghanābhakaṇṭhamaṇḍalam || 28 || svanannakhāgranissṛtavidhījamuṇḍamaṇḍalaṃ bhaje'ntaraṅgacidghanaṃ sadāśivaṃ sadāhṛdi | pṛ0 217) nandīśvaraḥ– carācaraṃ sucaṅkaraṃ kṛpīḍayonidhārakaṃ niśācarāntakaṃ catu- rmukhānanāravindavedajālasaṃstutaṃ śivam | vicāramātragocaraṃ supañcavaktragocaraṃ suniścalaṃ hṛdantare sucāmaraughavījitaṃ mahokṣagaṃ bhaje śivam || 30 || caṇḍī– harijjaṭātaṭīnikaṅkaṭebhacarmadhārakaṃ [naṭānaṭikadambacarmadhārakamiti pāṭhaḥ |] kavāṭa- hṛttaṭīnikāṭahaṃsakaṃ vaṭorumūlagaṃ śivaṃ mahotkaṭam || 31 || bhṛṅgī– mṛḍaṃ dṛḍhaṃ parībṛḍhaṃ subāḍhagāḍhahṛdgataṃ sumūḍhavyūḍhasanmukhaṃ kriyāsamūhatarpitam | anūḍhakanyakādrijāsakhaṃ samūḍhagūḍhahṛdgataṃ mahākarāmbujotthitaprakāśaḍhakkavādyakam || 32 || īśvaraḥ– gīrvāṇairakṛtārthibhiḥ kila śive kṣīrābdhidhārārṇave kṛtvā vāsukirajjumajjanavidhau manthānamandrācalam | tasmādapyudabhūnmahāmaṇigaṇaṃ dhenūgaṇaṃ paṅkajā- jjātā coṣadhināyakassuratarussāraṅgatīraṅgakau || 33 || dhūmotkīlitakālakūṭaśabalajvālātigaṃ te tatāḥ kāndīśīkṛtadevadaityanivahaṃ dṛṣṭvāhameko ghṛṇī | tatprāśyākhiladevasaṅghavinuto nīlācchakaṇṭho'bhavam || 34 || akapaṭapaṭuvākyamauligumphaistaṭinījālakamaulirāgahākhilāgraḥ | karaṭitvakpaṭabhūtabhūtaṭopo kapaṭitadūrahṛdabjanṛttaṭopaḥ || 35 || sandhyātāṇḍavaḍambaravyasanino bhargasya caṇḍabhrame pronnṛtyadbhujacaṇḍamaṇḍalabhuvo jañjhānilāḥ kevalam | pṛ0 218) yeṣāmuccalatāṃ javena jhaṭiti vyūheṣu bhūmībhṛtā- muḍḍīneṣu biḍaujasā punarasau dambholirālokitaḥ || 36 || sarvadevāḥ– tvalliṅgārcanato maheśa śaradāṃ jīvema śambhośataṃ tvannāmāni sadā bruvāma ca vibho bhaktānhi nandāma te | liṅgaṃ bilvadalottamāṅgamasakṛtpaśyema puṇyāḥ kathā- śśṛṇvāmaḥ prativāsaraṃ ca vigatainaskā bhavāmo vayam || 37 || śeṣaḥ– vasudhādharadhārakaṃ maheśaṃ vasudhārādhipamitramitrasaṃstham | himakarahimabheṣajākṣiyugmaṃ himagirisutayānato'smi devamādyam || 38 || īśvaraḥ– pṛṣṭeṣṭalagnakamaṭhākṛtilokanāṭyaṃ [pṛṣṭoṣṭalagnakamaṭhākṛtilokanātha iti pāṭhaḥ|] bhūdāradāritarasātalato'tidūram | brahmāṇḍakharparamatītya gatordhvamauliṃ lokeśadṛṣṭivirahānmama liṅgametat || 39 || talliṅgapūjanamume śrutimaulivākyasiddhāntagarbhitapadaprapathena bhāvyam | tatkaścideva kurute mama ca prasādānno vā surā bharitabhaktirasā hi kecit || caṇḍāṃśuprakaṭapradīpitatamasstomaikasīmā diśaḥ khadyotadyotaneva prabhavati bhavatāṃ devajālaṃ samagram | kiṃ nimbākatarussuradrumasamo bhūyāttato me śive hyajñānaṃ kimu vedanena sadṛśaṃ viṣṇvādayaḥ kiṃ samāḥ || 41 || gaganātigaliṅgamaulimetadvarapātālatalāttamūlabhāgam | mahasādhavalīkṛtākhilāśaṃ bhavadāśāsyasamaṃ mameṣṭavāsam || 42 || gaganagatamapāratejaseddhaṃ janitānandabhareṇa devasaṅghāḥ | avanitalanivāsamastakāste paribaddhāñjalayo dadarśurīśam || 43 || pṛ0 219) sūtaḥ– surakuvalayasomaṃ somadhāmottamāṅgaṃ madhurimaguṇasīmaṃ bhūmasāmādigītam | sumasamamṛdukāyaṃ bhīmamīśaṃ ca somaṃ kumatipathavidūraṃ kāmadaṃ kāmanāśam || 44 || kamalāmalanetrapūjyapādaṃ kamalārātijaṭātaṭorubhūṣam | kalitālakagāṅgatuṅgalīlaṃ kalaśodbhūtamuniprapūjitāṅghrim || 45 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe sarvadevastutirnāma saptapañcāśo'dhyāyaḥ || 57 || ātmaliṃgakathanaṃ nāma aṣṭapañcāśo'dhyāyaḥ jaigīṣavyaḥ– ahojñānamahānandadhārāmṛtanimajjanaiḥ | sānandamagnahṛdayāśśivajñānahatāśubhāḥ || 1 || dhanyā vayaṃ na sandehasskandānandaikamedurāḥ | kintalliṅgaṃ maheśena proktaṃ tadvada me'dhunā || 2 || kiṃ talliṅgaṃ kaśca liṅgī ko vā talliṅgapūjakaḥ | liṅgārcanena kiṃ prāpyaṃ vada vistarato'dhunā || 3 || tvadvāgamṛtadhārābhiḥ pāpadāvānalo mama | śāntaḥ praśāntaṃ cittañca mahānandābdhivīcigam || 4 || sūtaḥ– jaigīṣavyavacovīcīsamplāvitahṛdantaraḥ | skando nanditamandāro guhyantatpārameśvaram || 5 || devyai devena kathitamavādīcchāmbhavāya tu || 6 || skandaḥ– yathā mune tvayāpṛchi praśno'yaṃ sarvadustaraḥ | tathaiva pṛṣṭo bhagavāndṛṣṭvā kailāsamauligam || 7 || kailāseśvaraliṅgañca praṇamya stavyabhaktitaḥ || 8 || devyuvāca– liṅgaṃ kailāsamaulau janitativihitāpāratāpaikabhaṅgaṃ maccittābjaikabhṛṅgaṃ raviśaśiśikhijāpārakāntottamāṅgam | pṛ0 220) dhyānānandaikasaṅgaṃ vividhajanijarānāśanenāpyasaṅgaṃ śāntaṃ svāntaikasaṅgaṃ kathaya bhavaharaṃ śāṅgamadhyānasaṅgam || 9 || vividhajanavidhīndrairviṣṇubhiścaiva rudrairamaravarasamūhairdaityagandharvasaṅghaiḥ | munivaragaṇabṛndaisskandaherambakādyairna hi khalu bhagavaṃste liṅgametaddhi dṛṣṭam || 10 || kathamidamanalākṣaṃ paśyati prītiyukto yamaniyamatapasyāpāradānairmakhairvā | janiśatatapasā vā prāpyametanmaheśa tribhuvanabhavane vā kaścidastīśadraṣṭum || 11 || kathaya rahasi śambho hyāḥ kimetadvicitraṃ hyahamapi bhagavaṃste jñāsiṣaṃ naiva liṅgam || skandaḥ– ityambāvacanena sundaratarasvāntendumaulistadā vīkṣyāmbāṃ mukhapaṅkajottamalasannetrālimālādaraḥ | vedāntāmbujabhāskarastrijagatāmādhārabhūto haraḥ prāhotphullamanoharāravindavadano devīṃ mudā śaṅkaraḥ || 13 || punaḥ praṇamya sā devī prāha kāmārimīśvaram || 14 || devyuvāca– devadeva mahādeva mahākāruṇikottama | kiṃ talliṅgaṃ kaśca liṅgī loke liṅgaṃ kimucyate || 15 || kathaṃ liṅgaṃ kaśca liṅgaṃ samarcayati śaṅkara | tadvadevānupūrvyeṇa yadi te mayyanugrahaḥ || 16 || skandaḥ– itthaṃ devyā purāpṛcchi maheśo bhaktavatsalaḥ | tasyai vā kathayatpuṇyaṃ śipiviṣṭaḥ kathānakam || 17 || niviṣṭahṛdayo devyāmaṣṭamūrtiḥ pratuṣṭimān | uvācāhlādayandevīṃ tacchṛṇuṣva gaṇottamaiḥ || 18 || surendraiśca munīndraiśca gopyametatsanātanam | nākhyeyaṃ kasyacidvāpi jñānahīnāya śāmbhavaiḥ || 19 || īśvaraḥ– sāvadhānena deveśi liṅgapūjāvidhikramam | śṛṇvaparṇe praṇayato mayoktaṃ hṛdaye dhara || 20 || nākhyeyaṃ kasyacidvāpi rahasyaṃ mama sarvadhā | layanātsarvajagatāṃ liṅgamityucyate śive || 21 || līnamarthaṃ gamayati tasmāttalliṅgamucyate | lamu krīḍāñca jagato gacchatīti taducyate || 22 || tasmālliṅgaṃ viduḥ prājñā binduhīnaṃ ca tatpriye | arcanaṃ ca pravakṣyāmi hyarcakañca viśeṣataḥ || 23 || pṛ0 221) liṅgaṃ guṇatrayāddhīnaṃ brahmaviṣṇumaheśvaraiḥ | pīṭhapīṭhyādirahitaṃ pūjyapūjāvivarjitam || dhyānadhyeyādirahitaṃ nirguṇaṃ tamasaḥ param | jagajjanmodayāsthānavināśanavivarjitam || oṅkārādyaṃ sapraṇavaṃ trimātrāparivarjitam | bhāvābhāvādirahitaṃ bhāvābhāvavivarjitam || bodhyabodhādirahitaṃ vyāpyavyāpakavarjitam | jñānajñeyajñātṛhīnaṃ khaṇḍākhaṇḍavivarjitam || prabhavābhavasaṃhāratirodhānādivarjitam | dhyānadhyeyādirahitaṃ mahādhyānavidūragam [mamādhyānavidūragamiti pāṭhaḥ |] || 28 || alakṣyalakṣaṇāhīnaṃ gopyagopakavarjitam | na sannāsanna caivāsatsadasaccaiva nāpyasat || sattāmātrādirahitaṃ kevalaṃ svātmadarśanam | bhānābhānavihīnañca svabhāsā bhāsitākhilam || cetṛcetakarāhityaṃ kṣarākṣaravivarjitam | carācaravihīnaṃ ca pramāmeyādivarjitam || 31 || bindunādādikaṃsākṣātsākṣisākṣyādivarjitaṃ [bindunādātigamiti pāṭhaḥ |] | biṃbībiṃbātigaṃ caitatpratibhāsādivarjitam || naiva dṛśyaṃ na cādṛśyaṃ grāhyagrāhakavarjitam | navāgvākyavihīnaṃ ca vācāṃ dūramanaupamam || na mano nāmanaḥprāpyaṃ na prāṇaṃ prāṇabodhakam | na cakṣurūparahitaṃ taddṛśyajñānavarjitam || na śrotraṃ śravaṇāddhīnaṃ tadākāśamanaupamam | na ghrāṇaṃ gandhahīnaṃ ca pṛthivīparivarjitam || na rasaṃ tadapohīnaṃ jihvāsthānādivarjitam | na pāṇipādapāyvādimaruddhīnaṃ śive hi tat || na rūparasagandhādiśabdasparśavivarjitam | naivākāśamanākāśamākāśasyāpi cetakam || na bhūmirbhautikairhīnaṃ ghanabhāvavivarjitam | na tejastejasā hīnaṃ sarvatejaḥpravartakam || na vāyuścalanādhīnaṃ vāyorudbodhakaṃ hi tat | na caitatsalilaṃ sākṣātsaliladravakalpakam || bhūtādvihīnaṃ bhūtādi bhūtādāraṃ sanātanam | apāṇipādavadanamacakṣuśśrutivarjitam || sarvendriyaguṇātītaṃ sarvendriyavivarjitam | sarvasya prabhumīśānaṃ sarvasya śaraṇaṃ suhṛt || sarvendriyaguṇaiḥ kāntaṃ nityakāntaṃ sadoditam | navadvāragṛhāntasthadivyapīṭhe pratiṣṭhitam || yadapratiṣṭhaṃ viśvāsyaṃ viśvahastorupādakam | viśvamauliṃ viśvapīṭhaṃ viśvapīṭhatamaḥparam || na tatra kiñcitpratibhāti rūpaṃ yasmātparaṃ nāparamasti kiñcit | vedāntavedyaṃ nirguṇaṃ yadvacogaṃ yato jātaṃ bhuvanaṃ vai vicitram || 44 || yasminliṅge sthitaṃ caitadyasminlīnaṃ jagacchive | yadādhāramidaṃ viśvaṃ triguṇaṃ parivartate || talliṅgaparimāṇaṃ hi kena vaktuṃ hi pāryate | parimāṇādirahitaṃ guṇakhaṇḍatrayātigam || pṛ0 222) akhaṇḍamekapiṇḍāṇḍabrahmāṇḍoparitassthitam | na pratiṣṭhā na ca sthānaṃ talliṅgasya maheśvari || nālayasthaṃ maheśāni sarvāvāsyaṃ mahacca tat | sarvabhūtamahākośa garbhāgārasthamambike || 48 || aṇoraṇīyo'pi mahanmahato'pi mahattaram | sarvādhāramanādhāraṃ viśvarūpaṃ prakāśakam || tejomātraṃ svaprakāśaṃ jīveśānādivarjitam | pratyakcaitanyamātmānamānandaghanamadvayam || brahmaviṣṇuharādyutthapīṭhajālavivarjitam | svātmaikavedyaṃ talliṅgaṃ svasminneva pratiṣṭhitam || tadbhūmā paramānandaṃ tatranonāstikiñcana | tasminliṅgedṛṣṭigate dṛgrūpoliṅgatāmiyāt || liṅgo'pyaliṅgo bhavati talliṅgasyaiva śīlanāt | nānye paśyanti talliṅgaṃ nānye jānanti kecana || talliṅgaṃ paramānandaṃ rasahīnaṃ rasātigam | upāsyaṃ sarvadā sarvaistadu nātyeti kiñcana || na tasya mahimā kaścitsvamahimni pratiṣṭhitam | sarvahṛtsaṃsthitaṃ liṅgaṃ nityaṃ sarvaprakāśakam || avasthābhedarahitaṃ māyāgarbhagṛhāntaram | sārvakālikapūjyantatṣaṭtrikālādivarjitam || praviṣṭaṃ svāvṛtatamorāśi svābhānabhāsakam || 57 || na tatra vāṅnamano vā kadācinna cendriya prāṇabhūtādisaṅgaḥ | svayaṃ prabhātaṃ bhāsituṃ no samartho dṛgrūpaṃ tatkevalaṃ bodhahīnam || 58 || jīveśvarau brahmaviṣṇū kadācittalliṅgamevaṃ svahṛddṛṣṭihīnau | kiñcidjñasarvajñavimohamānināvahaṅkāramāyāvivaśāntaraṅgau || 59 || haṃsībhavadvākyajapāmimāṃ vadan jīvo vidhirmohajāleṣu magnaḥ | ahaṅgrahopāsanāśastrajālaissarvajñamevābhimukhe [abhimukheṣu bodha iti yo'tha iti ca pāṭhaḥ |] yuyodham || 60 || viṣṇuṃ tadā ceśvaraprājñamajñaṃ sa cāpyahaṅkāravaśāntarātmā | ahaṃ ca sarveśvara ityathocya yaddṛṣṭaliṅgo'bhyuvāca viddhitam [vidhintamiti pāṭhaḥ |] || 61 || evaṃ ca te yuyudhāte'dyaśāstrairmithyābhūtaiḥ paśya mohāndhakau tau | kadācidaikṣanta vihāya mohaṃ kṣarākṣarau vidhiviṣṇū bhavāni || 62 || vyapetamohau bhavataṃ tadambike dṛṣṭvāhaturliṅgametadvilokya | punaśca māyāprabhavaiśca pāśairmauliṃ mūlaṃ cāsya paśyāva ceti || 63 || nānto na mūlaṃ na ca maulirasya liṅgasya dṛṣṭvoparatau tadā śive | pṛ0 223) bhūdārahaṃsākṛtidehabhājau stutvā ca liṅge vyaramanta tau tadā || 64 || jīveśvarau- kṣarākṣarau tau harivedhasau śive haṃsākhyamantreṇa vibhāvya devam | jñājñāvanīśau yadādṛṣṭaliṅgāvaliṅgamākāśasadharmakau tadā || 65 || vyapetamohāvabhavanta tau tadā hyupādhihīnau na hi kiñcidatra | tadeva liṅgaṃ mama devyaliṅgaṃ na pūjanāyāsaparairnaraiśśive || 66 || kāryaṃ śilādhātujabāṇaliṅge care sthire cāpi viśiṣṭaliṅge | sampūjayedbilvadalairbhavāni bhavāmbudhessantaraṇāya lokaḥ || 67 || talliṃgapūjā na kadācidīdṛśairnaraissurairvāgaṇavipravaryaiḥ | kartuṃ na śakyā vividhairupāyairdānaistaponāśanayādibhiśśive || 68 || samarcanaṃ tatkathaye bhavāni gūḍhaṃ sadā prājñatamaikagamyam | tadarcanaṃ puṇyanaraikalabhyamalabhyamanyairnṛpaśutvadharmaiḥ || 69 || bhūtādhikāraṇadharādharadāraṇena sarvajñarūpahariṇā kiṭirūpakeṇa | kiñcidjñajīvavarahaṃsakabhūtapuṇyapāthojajātavadanaisstutamarcitaṃ ca || 70 || hṛlliṃgamātmakamume manasābhipaśya paśyaṃstadātmakatayā bhavatīva citram || 71 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe ātmaliṃgakathanaṃ nāma aṣṭapañcāśo'dhyāyaḥ || 58 || śivagaurīsaṃvāde upaniṣalliṃgakathanaṃ nāma ekonaṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– ahamīśaśca jīvo'hamityahaṅkāramāninau | tāveva haribrahmāṇau talliṅgādarśakau śive || tanmaulimūlaṃ ca surau so'haṅkāraḥ prakīrtitaḥ | ahaṃ mānābhipannānāṃ nāsti tatpūjanaṃ śive || varṇāśramamahādharmaśramibhistadapūjanam | tatpūjārahitānāṃ tu nāsti muktiḥ kadācana || tatpūjayā vimucyeta nānyathā karmakoṭibhiḥ | surāṇāṃ rūpapūjāto mama liṅgārcanaṃ varam || mama bhautikaliṅgārcā bilvapatrairmaheśvari | talliṃgapūjātmaikyā hi pāramparyakrameṇa ca || pṛ0 224) sannipatyopakārādau pravarteta maheśvari | vibhūtidhāraṇaṃ cāpi jñānāṃgatvamudāhṛtam || 6 || rudrākṣadhāraṇaṃ cāpi jñānāṃgatvamudāhṛtam | pañcākṣarajapaścāpi jñānāṃgatvamudāhṛtam || 7 || rudrādhyāyajapaścāpi jñānāṃgatvamudāhṛtam | triṇetramambikāyuktaṃ nīlakaṇṭhaṃ maheśvari || 8 || mannaivedyasya bhuktiśca cittaśudhyai śrutīritam | tadaśyāmeti mantreṇa trigupsāteti mantrataḥ || antarikṣeticṛcāsamprāpto'yaṃ vidhikramaḥ | jābālādharvaṇairmantraiśśikhākaivalyasambhavaiḥ || bhasmarudrākṣaliṃgārcārudrapañcākṣareṣu me | dhyāyīteśeti ca śive śiva eka itīritam || 11 || umāsahāyamityādimantrairdhyānāṃgakalpanaiḥ | sannipatyopakārīṇi hṛlliṃgārādhanāya hi || ijyādānavrataiścāpi varṇāśramanibandhanaiḥ | tadārādupakāraṃ hi na sākṣālliṃgapūjane || 13 || na ceyaṃ prāpyate pūjā pūjyapūjakavarjitā | dhūpadīpādirahitā gandhapuṣpavivarjitā || 14 || pañcāmṛtodasekādinaivedyaparivarjitā | bhāvanāmātrasulabhā durlabhā yogināmapi || 15 || prajñātīrthamahāgaṃgāniṣaṇṇomaunitākhilaḥ | nityaśuddho'hamasmīti snātvāsvātmajalāśaye || svātmajñānamahābhasmoddhūlito dhavalākṛtiḥ | jñānavairāgyabodhodyattripuṇṭrāvalibhāsuraḥ || śāntidāntiyamābhyāsayogarudrākṣamālikaḥ | pañcabhūtamahātatvapañcīkaraṇanirmalaḥ || 18 || pañcakośavidūrodyatpañcākṣaraparāyaṇaḥ | pañcaprāṇamanodharmasarvendriyavivarjitaḥ || 19 || īśo'haṃ brahma paramaṃ vācyavācakavarjitam | dhyāyan svātmaikyavijñānamahānandāmbumagnadhīḥ || gatamohamahāmāyāgarbhadhāmaikasaṃsthitaḥ | svātmaliṃgasthitāpāranirmalajñānavarjitaḥ || 21 || pañcakarmendriyarasapañcagavyaprasecakaḥ | pañcajñānendriyāpārapañcāmṛtaniṣecakaḥ || 22 || akhaṇḍaikyānusandhānarudrāvṛtyā niṣecakaḥ | manolayamahāgandhalepanādiprakāśakam || 23 || sārvātmyabhāvavilasadvastraveṣṭanaveṣṭitam | so'hamasmītyakṣatābhissvātmaliṃgaṃ samarcayet || mahāvākyānusandhānabilvaiḥ puṣpaissamarcayet | caturvedāntasārotthamahāvākyaiśca bhūṣaṇaiḥ || sambhūṣyadehajālotthabhakṣyabhojyanivedanaiḥ | vinivedyāhamasmīti tāmbūlairupacārakaiḥ || svātmabilvādikusumaiḥ paṅkajaiśca samādhijaiḥ | dehajālādirahitapraṇāmaprakramādibhiḥ || mahānandamahādhārāgānaiśca karatālakaiḥ | ahaṃ viśvamabhavamiti gānairnaṭananartanaiḥ || 28 || sarvasaṅgaparityāgachatracāmaradarpaṇaiḥ | sampūjyapūjāpūjyādi pūjakādilayakramaiḥ || 29 || naivāhamasmi kiñcidvai nedaṃ nānātmakaṃ jagat | sampūjyātmānamadrīndratanaye tatprapūjanam || pṛ0 225) na pūjānto nāsya śive navodvāsanakalpanam | na kāladeśaniyamo na sādhanaparigrahaḥ || sarvadā sarvabhāvena hyātmaliṅgaṃ prapūjayet | brahmakṣatramidaṃ dṛśyaṃ naivedyaṃ tanniveditam || 32 || bhuktvā sukhamavāpnoti tannivedanabhojanāt | guṇatrayādirahitaṃ triśśaṅkhāmbupibettataḥ || sadāśivo'hamasmīti tannirnodakapānakṛt | evamātmamahāliṅgapūjā te kathitā śive || evaṃ pūjayato nityaṃ pūjyapūjāvivarjitaḥ | pūjakaḥ pūjyatāmeti sadāliṅgamayo bhavet || na pūjānaliṅgaṃ na copāsanādi na vedāntadhārārasāsvādanaṃ hi | na vedapracārotthadharmaikajālaisśivematprasādaikalabhyaṃ kiledam || 36 || na ca prāṇakośaṃ na cānandakośaṃ na vijñānakośaṃ na cānnādikośam | na cāṇurna dīrghaṃ na baddhaṃ na muktaṃ na ca dvaitamekaṃ tvanīśaṃ paraṃ [sadeśamiti maheśamiti ca pāṭhaḥ |] ca || 37 || na ca vyāpakaṃ deśakālādihīnamavasthādihīnaṃ tvaliṅgaṃ rasādi [guṇādīti pāṭhaḥ |] | guṇātītamekaṃ cidānandarūpaṃ ghanaṃ cāpyakhaṇḍaṃ sadākhaṇḍiteṣu || 38 || manovāgatītaṃ tvanādiṃ ca sūkṣmaṃ sadā śuddhabuddhaṃ tvasaṅgaṃ mahāṅgam | sadā liṅgasaṅgaṃ tvaliṃgaṃ sutuṃgaṃ nabhassvāntaraṃgaṃ janānāmasaṃgam || 39 || na puṇyaṃ na pāpaṃ na tajjanmanāśe na cintā nacārtirna tallobhamohau | na vā deśiko naiva śiṣyastadevaṃ na vedāntavādairdurāpaṃ sadāpam || 40 || sahasrāsyahastaṃ sahasrorupādaṃ tadevādhunā pāṇipādāsyahīnam | tathāgandhamekaṃ rasaiścāpi hīna masaṃsparśakaṃ ghrāṇajihvādihīnam || 41 || turīyaṃ tvaśīrṇaṃ śarīreṣu nityaṃ vibhu sarvadehādidharmairvihīnam | tathātmānamiṣṭaṃ kaniṣṭaṃ ca jyeṣṭaṃ priyaṃ vastutassarvabhāgeṣu yuktam || 42 || tadevākhilairbhogajālairvihīnaṃ mahānandasandohadhāmaikasīma | tadevāsmi liṃgaṃ tadevāsmi bhūtaṃ tadetadbhaviṣyaṃ śive vartamānam || 43 || tadevākhilādhārapucchaṃ pratiṣṭhaṃ tadevādya brahma tadeva tvamīśe | tadeveśi tatvaṃ sadā tatvamasmītyahaṃbrahmacāsmīti vākyairdurāpam || 44 || tadevāyamātmeti brahmetyahaṃ vai sadā brahmabhūto bhavedeva brahma | pṛ0 226) tadūrdhvaṃ hyadhasthāttadeveti devi tadeveśi paścātpurastāttadeva || 45 || tadevādya lokāstathālokalokyā diśo bhūtavargaṃ tathā vedajālam | surāścāsurā bhūsurābhāsuraṃ tatpraviṣṭaṃ samasteṣu niṣṭaṃ viśiṣṭam || 46 || kaniṣṭaṃ viśiṣṭaiśca śiṣṭairdurāpaṃ sadā lokanetre śivau cāpiviṣṭam | tadīyaprasādena vāyurddharitrī tathā sūryacandrādayo vahnayaśca || 47 || vibhātyasya bhāsaiva lokaṃ tvaśeṣaṃ yadajñānato nityametajjaḍaṃ ca | yadudbodhanenāpi sarvaṃ vibhāti yadālokane sarvametaddhipaśyet || 48 || dṛgetaddṛśau naiva rūpaṃ tadetanna dṛśyaṃ tathādarśanaṃ cāpi gauri | na tadjñānamajñānametadvicitraṃ na sūkṣmaṃ na ca sthūlamaṇvādihīnam || 49 || na tatkiñca kenāpi paśyañca jighraṃ na ca sparśagandhādiśabdādihīnam | tadetatsurāṇāṃ hṛdisthaṃ guhāsthaṃ na hi prāṇavācāṃ manasto'pi dūram || 50 || na ca strī na puṃśca na hi klībametadyadā kena kāryeṇa yuktaṃ hi taddhi | na bālaṃ yuvā vai na vṛddhaṃ na dīrghaṃ na ca hrasvadīrghaṃ na kṛṣṇaṃ na pītam || 51 || na vai vartulaṃ naiva tadvai catuṣkaṃ na cordhvaṃ na cādho na tadvistaraṃ hi | tadevādyakhaṇḍaṃ na khaṇḍādihīnaṃ samastāṇḍagaṃ vistṛtaṃ cāṇḍato'pi || 52 || na śuṣkaṃ na cārdraṃ ghanaṃ vāpi devi na kiñcittadeveha paśyāmi liṃgam | yato brahmaviṣṇvindrarudrāḥ prajātā yato vā mahābhūtasaṅghāni devi || 53 || anenaiva jīvanti nityaṃ sadāste jagajjālametanmahālokavargaiḥ | tathānte layaṃ yāti liṃge tvaliṃge tadetadvijijñāsasva brahmatvameva || 54 || yenaiva sarvendriyakalpanā tatā rūpañca cakṣuḥ paripaśyate tat | tadeva liṃgaṃ vimalaṃ prapaśya nānaiva nāsti paridṛśyate tat || 55 || yadaiva vāksarvarasāṃśca vetti rasātigaṃ tatparipaśyaliṃgam | tadeva tacchrotravaraṃ ca divyaṃ śrāvyaṃ śṛṇotīdamevādya liṃgam || 56 || yadeva cāghrāti sugandhametattadeva liṅgaṃ paripaśya devi | yatraiva tvaksparśamathaiva vetti tadeva liṃgaṃ mama devi paśya || 57 || pṛ0 227) yadeva [yenaiva ceti pāṭhaḥ |] ca prāṇiti prāṇivargaṃ buddhyādi yadbodhayate'dya liṃgam | pāṇyaṅghripāyuprajanādikeṣu visargajānandacalaṃ ca dharmam || 58 || talliṃgametaddhi vijānate janā mano mano yacca tadeva liṃgam | yathaiva nadyassaramāṇāssamudraṃ velātigā nāmarūpe vihāya || 59 || talliṃgasandarśanato naro bhavennāmātigo rūpaguṇātigaśca | tadeva liṃgaṃ dhvanibinduvarṇaṃ mātrākalātītaguṇātigañca || 60 || omomiti prāṇavarge ca vade vedāntasaṅghe ca vadatyabhīkṣṇam | īśānavāsyaṃ hi tadeva liṃgaṃ pūrṇāttathā pūrṇataraṃ supūrṇam || 61 || yadā tamastanna divā na rātrirna sanna cāsatsadatītaliṃgam | tadakṣaraṃ tatsaviturvareṇyaṃ prajñā ca tasmātprasṛtā purāṇī || 62 || bhāvagrāhyaganīḍaṃ tadbhāvābhāvakaraṃ hi tat | kalāsargagataṃ liṃgaṃ ye viduste juhustanum || svabhāvameke vadantīśaliṃgaṃ kālaṃ tathānye parimuhyamānāḥ | liṅgasyaitanmahimānamiti vītaśoko jñātvā liṅgaṃ śāntimatyantameti || 64 || yasminliṅge adhiviśve niṣeduryasminnidaṃ sañcavicaiti viśvam | yasmādbabhūva bhuvanasyāsya gopāḥ prajñāpatirbhūtavargaikakartā || 65 || yalliṅgametadbhavanaṃ vicakrame tasyāṃśataḥ pādamidaṃ hi viśvam | aṇoraṇīyānmahato mahīyāṃstadeva liṃgaṃ nihitaṃ guhāyām || 66 || tadeva liṃgaṃ paśyati vītaśoko dhātuḥ prasādānmahimānamīśam || 67 || bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ | karmāṇi tasya naśyanti liṃge dṛṣṭe parāvare || talliṃgaṃ jyotiṣāṃ jyotiścetanānāñca cetanam | tatra ko mohaḥ kaśśokastalliṃgamanupaśyataḥ || taddarśanavihīnānāṃ vipadassyurbhave bhave | janmamṛtyujarāduḥkhairabhibhūtā hi nityaśaḥ || ānandaṃ tasya liṃgasya jñātvā bibhyennajātucit | talliṃgadarśanānandamātrājjīvanti sarvaśaḥ || apāṇipādaṃ talliṃgaṃ manaso'tajjavīya hi | sthānakālātigaṃ yacca sa evādyassa īśvaraḥ || talliṃgavettā tarati śokametatsanātanam | tadeva jānathaivaikaṃ liṃgametanmanassthitam || 73 || pṛ0 228) dhyātavyaṃ dhyānahīnaṃ ca dhyeyadhyānādivarjitam | jñānajñeyādirahitaṃ nāmarūpavivarjitam || anantamahimādhāramapratiṣṭhitavaibhavam | ajātametattalliṃgaṃ kaściddhīraḥ prapaśyati || 75 || talliṃgaṃ sarvato vaktraṃ jvālājaṭilitākhilam | yadā carmavadākāśaṃ veṣṭayiṣyanti mānavāḥ || tadā talliṃgamajñātvā duḥkhasyānto bhaviṣyati | nāntaḥ prajñaṃ hi talliṃgaṃ nobhayaprajñameva ca || na prajñaiva ca talliṃgaṃ nāprajñaṃ caitadīśvari | adṛśyaṃ caiva talliṃgamagrāhyaṃ tatsadaiva hi || 78 || ekātmapratyayaṃ liṃgaṃ prapañcopaśamaṃ hi tat | talliṃgajñā ime lokāstalliṃge līyate'khilam || talliṃge layanāddevi tajjalānīti te jaguḥ | tadvedādau svaraṃ liṃgaṃ vedānte ca pratiṣṭhitam || talliṃgaprakṛtaulīnābrahmaviṣṇumaheśvarāḥ | tadbrahmatacchivassākṣāttadviṣṇustadvirāṭ svarāṭ || samrāḍviśveśi talliṃgaṃ taddṛśyaṃ sūkṣmadarśibhiḥ | hṛdā paśyanti talliṃgaṃ manasaiva manīṣiṇaḥ || śravaṇāyāpi talliṃgaṃ na labdhaṃ bahubhiśśive | śṛṇvanto'pi śive liṃgaṃ na vidurbahavo'pi ye || āścaryavatpaśyati kaścidetadāścaryavacchṛṇute taccaliṃgam | āścaryavadbodhate yaṃ tathānye hyāścaryavatpaśyati taccaliṃgam || 84 || na prāṇena nāpānena liṃgahīno na jīvati || 85 || ajāmekāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahvīṃ prajāṃ janayantīṃ sarūpām | ajo liṃgī juṣamāṇo'nuśete jahātyenāṃ liṃgasaṃsthassa ātmā || 86 || talliṃgamāre draṣṭavyaṃ śrotavyaṃ vedaparvataiḥ | purīśayaṃ ca talliṃgaṃ sarvabhūteṣu saṃsthitam || 87 || kohyevānyāccakaḥ prāṇyālliṃgahīnomaheśvari | rasohyeṣamahāliṃgaṃ raseṣo'mbike sadā || 88 || etaddhi paramānandaṃ liṃgametatsvayaṃ prabham || 89 || yasmātparaṃ nāparamasti kiñcidyasmānnāṇīyo na jyāyo'sti kiñcit | vṛkṣa iva stabdhandivi tiṣṭhati liṃgamekaṃ tenedaṃ pūrṇaṃ liṃgabhāsaikasarvam || 90 || liṃgādvāco nivartante hyaprāpya manasā saha | tadatyatiṣṭhaddevi brahmāṇḍordhvāṅgulaṃ tatam || tasminbhāti svayaṃ liṃgaṃ candrasūryāgnayo na hi | bhāti tattejasā vyāptaṃ jagadetaccarācaram || yathā kṣetrajñavihitaṃ hi bhūmau guhāhitaṃ tacca liṃgaṃ mahāntam | hiraṇyaṃ na vindanti cordhvaṃ carantastathedaṃ prapaśyāmbike liṃgametat || 93 || jāgratsvapnasuṣuptīṣu yalliṃgaṃ manasā tatam | tadetadahamiti jñātvā liṃgī liṃgātigo bhavet || pṛ0 229) yathorṇanābhissṛjate tantujālaṃ gṛhṇāti vaktreṇa tathātti sarvam | tathā jagajjālamidaṃ hi liṃgato bhavatyato'nte vilayaṃ prayāti || 95 || brahmaiva talliṃgamidaṃ sanātanaṃ svavidyayā saṃsarate ca mucyate | tadetalliṃgaṃ tapasā veditavyaṃ nānyairdharmaistacca liṃgaṃ tvaliṃgam || 96 || tadeva liṃgaṃ tvavimukte niviṣṭaṃ bhūtātigaṃ viśvanāthābhidhaṃ ca | vārāṇasyāṃ bhrūyuge sanniviṣṭaṃ yogaiḥ paśyanti tatra te cotkramanti || 97 || tatraiva teṣāṃ tārakaṃ copadeśamoṅkārādyaṃ praṇavaṃ brahmamantram | na tasya prāṇo'nutkramatīva devi talliṃgasaṃgaṃ bhavatītyaliṃgam || 98 || tatrāvimukte copāsyaṃ talliṃgaṃ mahimātigam | tatrāśaktasya deveśi bhautikaṃ bhuvimuktidam || sandṛśyaṃ cakṣuṣā martyaiḥ kramāttanmuktidāyakam | tasminneke tate liṃge tvantareṇa bhavedbhayam || tatparādādidaṃ liṃgamastibrahmeti vākyataḥ | tadetadbrahma paramamātmaliṃgaṃ sanātanam || 101 || vedā yatraiva vedāntairnivṛttā yatra liṃgake | hṛtpuṇḍarīkaṃ virajaṃ talliṃgaṃ bhāsate'niśam || kañca khañcaiva talliṃgaṃ sarvavyāpi nirāmayam | ānandaghanamadvaitaṃ caturthaṃ manasaḥ [tamasaḥ paramiti ca pāṭhaḥ |] param || daharādvistaraṃ tacca sūryamaṇḍalamaṇḍitam | candrakoṭisahasrābhaṃ taddṛśyaṃ sarvadhā śive || 104 || yogenātmānusandhānairvītamohabhayaissadā || 105 || vedāntavijñānasuniścitārthaissanyāsayogairyatibhiśśuddhabuddhaiḥ | teṣāmevaitadvirajaṃ liṃgadhāma prāpyaprāpteścāvidūraṃ śive'dya || 106 || naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā kṣuropamaṃ liṃgametaddhi satyam | ṛco akṣare parame tatpraviṣṭaṃ sargādihīnaṃ mahāliṃgametat || 107 || surādyairdurāpaṃ tathāyogibhiḥ karmabhiścāpyavaśyam | talliṃgatyāgena sarvadhā vītamoho bhavatyavaśyaṃ śrutiguhyametat || 108 || yo nāvirato duścaratitānnāśānto nāsamāhitaḥ | tasyaitaddurlabhaṃ liṃgamāsaktasyaiva sarvagam || 109 || yeṣāṃ na jihmamanṛtaṃ sadaiva teṣāṃ liṃgaṃ hṛdi bhātyeva śāntam | pṛ0 230) ato liṃgaṃ pūjayedātmakāmo na kāmakāmī liṃgapūjādhikārī || 110 || etadarthaṃ gūḍhatamaṃ maheśi nānye vindanti jñānaniṣṭhā hi bhūyaḥ | na vā deśiko naiva śiṣyaḥ kadācinna pūjā na pūjyo na vā pūjakatvam || svadoṣātpradoṣo'pi nāstyeva liṃge jagannaiva śeṣaṃ viśeṣādbhavāni | mahāśeṣabhūṣāviśeṣo'pinātra sadoṣākarāpāramaulirna caiva || 112 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe śivagaurīsaṃvāde upaniṣalliṃgakathanaṃ nāma ekonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 59 || skandastutirnāma ṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– śṛṇu vakṣyāmi te devi hitamātyantikaṃ śive | yatproktaṃ pūjanaṃ devi surāṇāñca nṛṇāṃ sadā || 1 || sā pūjānantaphaladā janmakarmapraṇāśinī | saṃvideva parā pūjā sā tu tasyāṃ manolayaḥ || 2 || sādhāraṇānāṃ sā pūjā hyavyaktātīva durghaṭā | matprasādena deveśi pacelimatapaḥphalaiḥ || 3 || yogairyāgaiśca tapasā mahānandakadambakaiḥ | bhasmaniṣṭhasya satataṃ rudrāvartanaśīlinaḥ || 4 || bhasmatripuṇṭrayuktasya sadā rudrākṣadhāriṇaḥ | pañcākṣaraparasyaiva sadā liṅgārcakasya ca ca || 5 || bilvapatrairmahādevi pradoṣe pūjakasya mām | naktāśanārcanadhyānacaturdaśyaṣṭamīṣu ca || 6 || somavāravratācārayuktasya niyatasya ca | matkṣetravāsino devi hyavimuktaratasya ca || 7 || viśveśvarārcakasyāsya surasya ca narasya ca | tathā mahālaye puṇye rudrakoṭau maheśvari || 8 || kālañjare prabhāse'pi puṣkare'marakaṇṭake | piṇḍārake kurukṣetre mahākāle maheśvare || 9 || devadāruvane puṇye naimiṣe citrakūṭake | kedāre kāmade puṇye vaidyanāthe maheśvari || 10 || śrīśaile ca tathoṅkāre tathā veṇuvane śive | āvaṭaṅke somanāthe gokarṇe tryambake girau || śrīmaddakṣiṇakailāse tathaikāmravane mama | vṛddhādrāvaruṇādrau ca tathā goparvate śive || 12 || hṛtpuṇḍarīke gūḍhe ca japyeśe śvetakānane | gajāraṇye ratnagirau śrīkaṇṭhe mātṛparvate || 13 || koṭikāyāṃ maṃgale ca puṇye drutivane'pi ca | kumbhaghoṇe'rjune caiva śrīsundaragirau tathā || 14 || mādhavī tejinī devī kṣīriṇī kānane tathā | śamīvane bilvavane ghaṭeśe brahmakānane || 15 || pṛ0 231) chāyāvane ca śrīvāñchye tathā vedavane śive | valmīke vātapuryāñca setau vai gandhamādane || hālāsye śālikavane gajaśaile mahendrake | vasataḥ puṇyaśīlasya naktāśanaratasya ca || 17 || saṃvasaddvādaśābdaṃ tu bhasmanoddhūlitasya ca | kasyacidbhāgyanivahairjñānantallabhyate mama || 18 || bahubhirjanmabhirdevi matprasādayutasya ca | vairāgyabhaktiyuktasya cātmaliṃgārcane matiḥ || jāyate puṇyapākena cittaśuddhyanusārataḥ | jāyate janmanāśāya nṛṇāmatyantadurlabham || nānācāravihārāṇāṃ viṣayāsaktacetasām | vāñchā na jāyate devi kasyacitkvacideva hi || bahujanmasahasreṣu tiryaksthāvarajaṃgamaiḥ | janmabhiḥ puṇyanicayairyuktasya puruṣasya ca || 22 || matprasādena vijñānaṃ jāyate nānyathā śive | madhyānadhārāmodādiyuktasya niratasya ca || adharvaśiraso'dhyāyaśikhājapayutasya ca | jābālaśrutiniṣṭhasya śāmbhavasya viśeṣataḥ || kaivalyakālarudrādijāpino brāhmaṇasya ca | rudrāvartanaśīlasya bhasmaniṣṭhasya me sadā || jñānaṃ vijāyate gauri kasyacicchivayoginaḥ | yatatāmapi śaivānāṃ kaścinmāṃ vetti tatvataḥ || majjñānasādhanaṃ devi nṛṇāmatyantadurlabham | māṃ dhyāyeddhṛdayāgārapadmasaṃsthaṃ caturbhujam || mṛgaṭaṅkadharaṃ saumyaṃ saccidānandavigraham | śuddhakarpūrasārācchakundendudhavalaprabham || 28 || mukuṭodbhāsicandrāṅkaṃ gaṃgāmalakapardakam | bhujaṃgarājavalayamahārhamaṇibhūṣaṇam || 29 || divyānekamaṇivrātacitasihmāsanasthitam | triṇetraṃ nīlakaṇṭhañcāpīndudhāmasamānanam || umayā sahitaṃ dhyāyetkṣaṇaṃ vātha kṣaṇārdhakam | so'hamīśaśśivassākṣādahaṃ rudro harirvidhiḥ || ahamindro'nalo vāyuryamo'haṃ varuṇo'ryamā | candraḥ kubero maruto hyaśvinau maruto'rkakāḥ || skando vighneśvaraścaiva nandikeśādayo gaṇāḥ | sarveṣāṃ janitā cāhaṃ matta evādya nirgatāḥ || mayaiva vidhaye dattā vedāssarve sanātanāḥ | mayaiva viṣṇave dattaṃ sahasrāraṃ sudarśanam || 34 || ahameveti vijñāya dhyāyenmadrūpamaiśvaram | evaṃ hi dhyāyatāṃ devi majjñānaṃ jāyate nṛṇām || athavā devamīśānaṃ māṃ dhyāyetsūryamaṇḍale | hiraṇyabāhumāśāsyaṃ hiraṇyaśmaśrumīśvaram || hiraṇyavarṇaṃ deveśi hyambikāpatimīśvaram | sarvagranthivimokṣāya tajjñānaṃ jāyate nṛṇām || yogena vāpi niyamayamāsanayutasya ca | recake pūrayedvāyuṃ pūrakeṇātha pūrayet || 38 || kumbhake kumbhavaddhīmāndhārayedghaṭikātrayam | yogāgnidagdhakāyotthamalasyāmalacetasaḥ || nīhāradhūmasaṃvidyutsphaṭikojvaladīpavat | jyotirvibhāsate devi hṛdi pūritavāyubhiḥ || pṛ0 232) prāṇāyāmena satataṃ tannīvāraśikhena hi | so'haṃ jyotirmahānātmā hyasaṃgaḥ puruṣaśśivaḥ || āpādamastakaṃ dehaṃ vyāpya sarveṣvasthitaḥ | yo māṃ yogena jānāti svātmārāmaṃ maheśvaram || tasya siddhyanti niyataṃ siddhayo'ṣṭau maheśvari | tasya mūrdhni mahānātmāsahasradalapaṅkaje || gostanākāravaddhārā hyamṛtaikarasasravā | vyapohya tatkapālantu ceḍāyāṃ santatasravā || 44 || piṅgalā kuṇḍalīmadhyātpatantī śikhimastake | vaiśvānaro'yaṃ sarveṣu madrūpo dehiṣu sthitaḥ || tatra candrāmṛtakaraiḥ piṅgalāyāṃ maheśvari | sa ātmajyotirānando nityamukto maheśvaraḥ || sadā krīḍannabhomadhyaṃ daharākāśagassadā | cetayāmīndriyagaṇaṃ vācā ca manasā saha || parāpaśyāvaikharīṣu praṇavādirasastvaham | so'hamāvasathātītaḥ puruṣo'haṃ purīśayaḥ || aliṅgo'smyahamātmā ca suratiryaṅnareṣu ca | nāmarūpātigassākṣādahaṅkāravivarjitaḥ || rasyastatkṛtakarmāṇiviṣayānvaiṣikaṃ sukham | ṣoḍaśākhyakalā devi hyekojānāmi sarvaśaḥ || tāssarvāpi kalā devi mayi dyotanti nityaśaḥ | mantāboddhārasayitā jñātā vijñāna īśvaraḥ || śruteśśrotā tathāghrātā dṛgdṛṣṭyādyahameva [dṛṣṭerdraṣṭā iti ca pāṭhaḥ |] hi | yathā kūrmamahāgrīvā hrasvadīrghā bhavecchive || yathā nadyassyandamānā nāmarūpaguṇātigāḥ | samudre'staṃ prayāntīśe yathā te bhānudīptayaḥ || punaryathodayaṃ prāpte sūryasyeva marīcayaḥ | prasaranti mahādevi tathā matsannidhau jagat || padmaṃ mitrakarairyadvadvikasatyabjinīkulam | yathā maṇijasānnidhyācceṣṭante lohasūcayaḥ || kālakarmavipākena tathā matsannidhau jagat | ceṣṭate nitarāṃ devi sthitisaṃhārajanmataḥ || so'haṃ sṛṣṭvā praviśyaiva tannāmaguṇarūpataḥ | brahmaviṣṇuharākhyābhiryathāpūrvaṃyugeyuge || 57 || sṛjāmyātmānamevāgre tato nānāvidhaṃ jagat | yathāgnervisphuliṃgā vaikṣudrāssambhavati priye || indro mitro'tha varuṇaḥ pūṣā somo'hamevahi | manavaḥ pitaroviprāstārājālaṃgrahāstathā || sthāvaraṃ jaṃgamaṃ caitadahameva sanātanaḥ | sarvassarvaśarīreṣu sarvendriyaguṇātigaḥ || 60 || sarvabhoktāhamevāsmi sarvakāryakṛtāspadaḥ | nāhaṃ tajjanmamaraṇaissthitisaṃgeṣvasajjakaḥ || asaṃgonaivalipto'smisarvabāhyāntarastvaham | ekastathāntarassarvaduḥkhahīno'smiśaṅkari || evaṃ māṃ yo vijānāti sohaṃso me hṛdantaraḥ | tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sacamena praṇaśyati || yogasāṅkhyau mahādevi [mayā devi tavoktau iti ca pāṭhaḥ |] tathoktau mama hṛttamau | sarvasādhāraṇaṃ devi kathayiṣye'pyupāsanam || pṛ0 233) aliṃgo'smyahamīśāno liṃge tiṣṭhāmi sarvadā | yathā gavi gataṃkṣīraṃ viṣāṇādau na dṛśyate || ūdhasyeva pradṛśyeta tathāhaṃ sarvavāsyapi | hṛdiddhyātumaśaktānāṃ jñānayogena vai śive || liṃge kṛtāṃ parāṃ pūjāṃ śāmbhavairbhasmadhāribhiḥ | matpuṇṭranirataireva rudrākṣavarakaṅkaṇaiḥ || rudrādhyāyādhyayanataḥ pañcākṣarajapena ca | ekaṃ vā bilvapatraṃ yairnikṣiptaṃ mama mastake || bhaktairgṛhṇāmi taddaivi tasmai jñānaṃ dadāmi ca | taṃ jñānabhājanaṃ kuryāṃ pratijñā mama śaṅkari || nānyavarṇāśramairdharmairvividhairapi me śive | naiva tuṣṭirmama parā jāyate karmakoṭibhiḥ || 70 || na ṣoḍaśamahādānairekāhāhīnasatrakaiḥ | prapāvāpīpradānairvā kanyānnādipradānataḥ || 71 || kathañcijjāyate devi madarcāyāmmatirbhavet | puṇṭrāntareṣu vipreṣu maskarīṇāṃ gaṇeṣu ca || naiva prītirmahādevi yathā matpuṇṭradhāriṣu | bhasmadhāryeva satataṃ madjñānasyaiva bhājanam || śivaliṃgārcanadhyānarudrādhyāyajapeṣu ca | pañcākṣarajapaiścaiva mama kṣetranivāsakaḥ || 74 || bhasmatripuṇṭradhāryeva svīkāryonānya ucyate | ūrdhvapuṇṭraṃ bhrameṇāpi na kuryānmohato dvijaḥ || pratyuto narakāyaiva tasya sarvamanuṣṭhitam | yadi kuryātpramādena pitṛbhissapatedadhaḥ || 76 || ūrdhvapuṇṭrāṅkitaṃ dṛṣṭvā mīlayāmyadya locane | matprasādālokanena tajjñānaṃ jāyate śive || yannetre [yannimīlanataḥ iti ca pāṭhaḥ |] mīlite devi kathaṃ jñānaṃ bhaviṣyati | liṃgaṃ kailāsamaulau me kailāseśvarasaṃjñitam || devatiryaṅmanuṣyādyairadṛśyamapi kāmadam | smaraṇādeva sānnidhyaṃ yatra kutrāpi siddhidam || etalliṃgasya mahimā vedairnajñāta eva hi | surāsuraiśca manubhirgaṇendrairapi śaṅkari || 80 || kailāseśvarasaṃjñaṃ tu liṃgaṃ muktipradāyakam | liṃgarājamidaṃ devi brahmaivedaṃ sanātanam || mamaiva hṛdayānandadāyakaṃ svargamokṣadam | saṃsārasāgarāpāratārakaṃ bhavabheṣajam || 82 || vedāntasārasarvasvametalliṃgavaraṃ śive | na kasyacinmayā khyātaṃ nākhyeyaṃ yasya kasyacit || etalliṃgaprabhāvena jagatsṛṣṭiṃ vitanvate | vidhātārassarveva kalpe kalpe svasūnubhiḥ || devatiryaṅnarākārasamurvīsarito vanam | lokā lokyāśca deveśi vidhātādyaṃ [vidhātādyantane'piceti pāṭhaḥ |] tanoti ca || viṣṇavaḥ pratikalpaṃ vai caitalliṃgaprabhāvataḥ | daityeśvarānnihantāro mahatāmalacakrataḥ || vaikuṇṭhavāsinassarve te lakṣyāḥ patayaśśive | pratikalpaṃ tathā rudrāste gauryāḥpatayo'mbike || etalliṃgaprabhāvena pralaye saṃharantyapi | jagajjālaṃ tathā śūlairvṛkṇaṃ sāsuramānuṣam || 88 || pṛ0 234) sendrāśca manavaścaiva ṛṣibhiḥ pitṛbhiśśive | etalliṃge layaṃ yānti pratikalpaṃ surāsurāḥ || jagadbrahmāṇḍajālaiśca sarvādhāramidaṃ śive | rūpaṃ saṅkocya me divyaṃ mahānte pralaye śive || tvayā gaṇavarairdevi skandaherambapūrvakaiḥ | nivasāmi sadā liṃge kailāseśvarasaṃjñite || aliṃgoliṃgasaṃstho'haṃ sṛjāmi visṛjāmi ca | jagajjālamidaṃ devi brahmaviṣṇvīśapūrvakam || saṃharāmi tathaivānte līleyaṃ mama śaṅkari | ātmakrīḍa ātmaratissṛṣṭisthityantakārakaḥ || kāraṇaṃ kāraṇānāñca patīnāṃ patirīśvaraḥ | cetanaścetanānāṃ ca nityo'haṃ parameśvari || sakāraṇo'haṃ kāraṇādhipādhipo mamaiva kaścijjanako nahīśvari | kālātmayuktānyadhitiṣṭhatīśo [adhitapyāmi īśaḥ iti ca pāṭhaḥ |] guṇī sarvajñassarvabhūtādhivāsaḥ || 95 || etatte kathitaṃ devi rahasyārthaprakāśakam | na deyaṃ guhyamapyetadbhakteṣu pratipādaya || 96 || rahasyāṃśamidaṃ śaivamādimaṃ parameśvari | guhyajñānamidaṃ subhru rahasyajñānasaṅgraham || 97 || na prakāśyamidaṃ bhadre kasyaciddhelayāmbike | idaṃ rahasyaṃ vedānāmanantānāṃ sanātanam || devādīnāṃ munīnāṃ ca gaṇānāñca prakāśitam | tava hārdrena deveśi rahasyaṃ kathitaṃ mayā || hṛdi dhāryaṃ sadā devi gopyādgopyamanuttamam | prathamaśśivaratnābdhirahasyasyāṃśa uttamaḥ || karṇabhūṣāmaṇiste'dya kathitastu sugopyatām | satyaṃ satyaṃ punassatyamuddhṛtya bhujamucyate || skandaḥ– ityuktvā girijāṃ devassamāliṃgya maheśvaraḥ | kailāsamaulau śivayā vijahāra yathāsukham || devyuvāca– vastrādhautavidhau sahasrakaratā puṣpārpaṇe viṣṇutā gandhe gandhavatā [gandhavahāptatānnapacane iti ca pāṭhaḥ |] mahānnapacane barhirmukhādhyakṣatā | pātre kāñcanagartatāsti bhagavankāruṇyavārānnidhe śuśrūṣāṃ karavāṇi te paśupate svāmiṃstrilokīguro || 103 || gaṇḍūṣāmbunimajjanāya hṛdabhūdgaṅgāvataṃsasya [yadabhūditi pāṭhaḥ |] te cūḍālaṅkṛtikalpanāya vidhṛtaṃ jyotissudhādhāma te | pṛ0 235) tṛptyai bhakṣitaśeṣamāmiṣamapi trailokyakukṣimbhare vidyādhīśamṛte tava stutiriyaṃ vāṇī laghiṣṭhāpi me || 104 || sūtaḥ– śrutvā cātha maheśasundaramahākailāsaliṃgālayā- pārāvāramahāghasaṃsṛtibharaṃ vahnyāptatūlādrivat | pāpādriḥ praśamaṃ prayāti sukṛtāṃ rāśiḥ paraṃ vardhate śaivasyaitadapāravarṇanakathāśśambhormudeśāṅkarāḥ || 105 || agaṇitaguṇagarbhapuṇyajālaissurajālairamṛtaissuradrusālaiḥ | kalahaṃsakulairvilāsaśīlairna viśeṣo'sti triviṣṭape'pi puṃsām || 106 || śrotṝṇāmidameva sundaramahāśaivaikasāraṃ madhu nānāsaṃsṛtidharmabhārakathayā samprāpnuyādvā phalam | kiṃ citraṃ kṣaṇamātramapyagasutākāntābjapādādaro nakrākāramahāghasaṃsṛtibharaṃ na prāpnuyājjātucit || 107 || skandaḥ– śrīmatkailāsamaulau tribhuvanajanakādviśrutāpāradhīrā- saṃsārāsārakārāgṛhagatajanatākāmapādārgalānām | devyā muktyai svayuktyā satataparicitāpādabaddhena premṇā vedānandaikasīmā [vidyānandaika iti pāṭhaḥ |] duritabhavanadītāraṇe [taskarāste varākāḥ iti ca pāṭhaḥ |] saiva naukā || 108 || puṃsāmāryaikadhuryāḥ kathitaśivakathāpānthakāssāmparāye jaigīṣavyakṛte maheśahṛdayānnissāritaṃ yanmadhu | devyā tatkaruṇādareṇa kathitaṃ mahyaṃ taduktaṃ mayā śaivaṃ divyarahasyamadbhutatamaṃ vedāntasāre sthitam || pītvā tundilamānasāśśivapadaṃ dhyāyantu muktyai sadā || 109 || pṛ0 236) jaigīṣavyaḥ– iṣṭāniṣṭasamastavastuviṣayavyāvṛttaceto'smyahaṃ niṣṭīvopamakaṣṭatuṣṭajanakaṃ manye paraṃ viṣṭapam | kiṃtviṣṭaṃ śipiviṣṭakaṣṭaharaṇīcitrāṣṭamūrteḥ kathā- śśrotuṃ meduradṛṣṭakoṭiharaṇaṃ tuṣṭaṃ prasannaṃ manaḥ || 110 || mattānaṃgakarīndradāraṇamahāsihmopamasyeśvara- syārcādhūtasamastapātakatateḥ prāptaṃ na kiñcinmama | svecchecchasya niraṅkuśasya jagatāṃ varṇāśramo'pyāśramaḥ kiṃ vā me tava vaktrapadmajamahāśambhoḥ kathāssundarāḥ || 111 || pāyaṃ pāyamapāyajanmarahito modāmi nṛtyāmi ca || 112 || pāpoddāmakrauñcabhaṃge tvameko jitvānaghaprastutaṃ śambhubhaktyā | tvaddarśanātsudinaṃ suprabhātamaiśīḥ kathāśśaktihasto'hi śūraḥ || 113 || viṣayā viṣasannibhā mama pratibhāntīśvarapādasevanāt | bhavatā bhavatāpasantateḥ parihīnā munayo'pyamī gṛhasthāḥ [kṛtārthāḥ iti pāṭhaḥ |] || 114 || śivatatvaprabhavotthaharṣavarṣaiḥ pariṣiktā munayassurā gaṇāśca | gururasmākamaho'si bhāgyavargaistava deyaṃ kimataḥ praṇāmato'nyat || 115 || munayaḥ– ṣaḍvaktrāmalapadmasaṅghajanitāśśambhoḥ kathāḥ pāvanā- nasmāntsaṅkurute dayārasabharaissaṃsārabhārālasān | śāṃgasyāsya munessamāgamavaśātprāptā vimukteḥ phalaṃ kiñcitraṃ bhagavaṃstriṇetrajakathāsāraiḥ pavitrā vayam || 116 || gaṇāḥ– śramibhiḥ kila tendumaulicaraṇadhyānārcakaistvanmukhā- dāśrāvyotkaṭabhaktibhāṃvasurasāśśambhoḥ kathāḥ pāvanīḥ | pṛ0 237) nau kailāsanivāsasaukhyadhurimā gaṇyo na kiñcitprabho tvadvaktrāmaladarśanena sutarāṃ tṛpyāmahe kevalam || 117 || skandaḥ tvadvaktrapadmāmalamadhujharīplāvitāssmo munīndrā- śśailendrāvaraṇottamatvacivihitāpāravṛtteḥ kathābhiḥ | śambhoḥ pumbhāvamuktyai kalitakalimalāsphāramādyajjanogha- dhvāntabhrāntyutthadāvapraśamanaśamanāgādhaduḥkhāpanutyai || 118 || viṣṇubrahmeśvarāḥ– sṛṣṭisthityantakāryaissatataparicitāpāraduḥkheṣu magnā lagnāḥkarmajapāpatāpamanaso janmādiduḥkhāspadāḥ | śāntāḥ prāpya bhavatpadāmbujotthasaraṇiṃ mukteḥ kimanyaddhi naḥ || 119 || santuṣṭuvuḥ kumāraṃ te gaṇāssuramunīśvarāḥ | praṇamya muditāssarve śṛṇudhvaṃ tatstutiṃ dvijāḥ || devādyāḥ– śaraṇātula mātulagādhipate karuṇākara kāmada kāmahantaḥ | śarakānanasambhavacāruruce paripālaya tārakamāraka naḥ || 121 || harasārasamudbhavahaimavatīkarapallavalālita kamratano | puravairimukundahṛdambunidhe paripālaya tārakamāraka naḥ || 122 || śaradindusamānaṣaḍānanāpārasarasīruhalocanayā vilocanayā | nirupādhikayā nijabālatayā paripālaya tārakamāraka naḥ || 123 || girijāsuta sāyakabhinnagire surasindhutanūja suvarṇaruce | śikhijāta śikhāvalavāhagate paripālaya tārakamāraka naḥ || 124 || jaya viprajanapriya vīramanojaya bhaktaparāyaṇa bhadranamo | jaya śākhaviśākhakumāra namo paripālaya tārakamāraka naḥ || 125 || purato bhava me parito bhava me pathi me bhagavanbharakṣatāntam [bhararakṣanamaḥ iti pāṭhaḥ |] | vitarāgiṣu me vijayin bhagavan paripālaya tārakamāraka naḥ || 126 || pṛ0 238) iti kukkuṭaketumanusmaratāṃ paṭhatāmapiṣaṇmukhaṣaṭkamidam | namatāmabhinandanamindubhṛto na kṣayaṃ kvacidasti śarīriṇām || 127 || sūtaḥ– aṇussthāṇurveṇupratinibhasumodyajjagadidaṃ mahābhānuścāyaṃ tuhinagirirāste hi hitakṛt | himāṃśuṃ svarbhānurbhagavatajanānāñca hi mude samīcīnenedaṃ divi vitatacitraikavasati || 128 || jāte pādābhighāte calati mahitale savyathe bhogināthe sākrande dantibṛnde viluṭhati kamaṭhe cañcale śailajāle | nādonnidre samudre nadaramaṇasutānāyake jāgarūke sāścaryatrāsadhurye tribhuvanamadhunā paśya me tāṇḍavaṃ tvam || 129 || pāyādāyāsakhedakṣubhita phaṇiphaṇāratnaniryatnanirya- cchāyāmāyāpataṅgadyutimuditaviyadvāhinīcakravākam | aśrāntaśrāntacūḍātuhinakarakarālīkanālīkanāla- cchedāmodānudhāvaddruhiṇarathakhagaṃ dhūrjaṭestāṇḍavaṃ me || 130 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśe skandastutirnāma ṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ || 60 || iti śrīśivarahasye prathamāṃśassamāptaḥ || 1 || śrīśivarahasyaprathamāṃśasya śuddhāśuddhapatrikā| pṛ0 1) puṭaḥ paṃktiḥ aśuddham śuddham 1 11 tripuṇḍra tripuṇṭra 8 1 dantaśūka dandaśuka 13 19 savajrastaṃbhito savajrasstambhito 14 9 vrātāstuvaṃte vrātāsstuvante 47 20 śaṃkaraḥ śāṅkaraḥ 50 16 17 paṃktyormadhye skandaḥ 51 6 gaṇendreśśive gaṇendraiśśive 57 2 sāmyānanā sāmyānanāḥ 58 4 viṣpādayo viṣṇvādayo 58 10 11 paṃktyormadhye skandaḥ 60 8 9 paṃktyormadhye skandaḥ 61 1 2 paṃktyormadhye skandaḥ 62 20 taliṃgaṃ talliṃṅgaṃ 64 15 avatārākrīḍā avatārakrīḍā 66 10 11, 23, 24 paṃktyormadhye skandaḥ 67 6 skanda uvāca 0 68 6 śṛṇudhvaṃ śṛṇu tvaṃ 71 22 īśānaścośitā īśānaśceśitā 72 5 rāśinā rāśirnā 73 10 tatprakāra tatprākāra 75 15 sinduvāraiḥ sindhuvāraiḥ 80 6 susvanna sukhanna 80 18 19 paṃktyormadhye skandaḥ 82 13 saṃklaptaiḥ saṅkḷptaiḥ 83 5 phanasa panasa 83 23 gandhitadidik gandhitadik 84 19 20 paṃktyormadhye skandaḥ pṛ0 2) puṭaḥ paṃktiḥ aśuddham śuddham 85 4 śikharai- śikharaiḥ 86 6 acalalaliṃga acalaliṅga 87 17 ekamūṣā ekabhūṣā 87 19 nindati nindanti 91 12 yadivarāḥ yativarāḥ 93 15 bharāsaṃsasakta bharāsaṃsakta 94 14 dantaśūka dandaśūka 97 24 sūtaḥ skandaḥ 100 7 viṣṭhāśanāstiṣṭhantyeva viṣṭāśanastiṣṭhatyeva 100 16 saumāiva somāiva 101 2 3 paṃktyormadhye skandaḥ 101 18 ucchitairapi ucchritairapi 105 12 kailāseśa kailāseśaṃ 106 14 dharmaiṃka dharmaika 107 15 vilakṣam vilakṣa 107 16 mūlaṃ mūla 109 4 kantuka kantukā kanduka kandukā 111 15 skandaḥ 0 111 23 kantuka kanduka 112 13 phanasaiḥ panasaiḥ 116 6 nitaṣadhaḥ niṣadhaḥ 118 6 kaṇapaiśca gaṇapaiśca 124 2 skandaḥ 0 126 20 bhaumeśvaraṃ bhaumeśvaro 127 8 sāgarai sāgare 127 12 suntara sundara 129 9 diṅmakhāḥ diṅmukhāḥ 130 5 skandaḥ 0 pṛ0 3) puṭaḥ paṃktiḥ aśuddham śuddham 135 20 śirosaṃhāra śirassaṃhāra 136 9 śrīsūtaḥ 0 140 10 skandaḥ 0 142 5 napacandro navacandro 146 21 dharmaiḥ dharmaiḥ 154 15 skandaḥ 0 159 1 īśvaraḥ 0 159 5 dhāmagamaṃ dhāmagaṃ 159 21 mugdhesaḥ mugdheśaḥ 161 14 candeśaḥ candreśaḥ 161 19 īśvaraḥ 0 162 24 mattopāra matto'pāra 164 13 aṣṭhamī aṣṭamī 176 10 saptarṣiṇāṃ saptarṣīṇāṃ 176 16 mūrtihi mūrtirhi 177 15 skandaḥ 0 178 1 āṣṭacatvāri aṣṭācatvāri 181 2 sauravyeka saukhyaika 185 10 īśvaredrendrā īśvarendrādyā 189 2 indriyorthaiśca indriyārthaiśca 190 11 naiya naiva 190 17 moliviśva maulirviśva 191 11 pitāmaheḥ pitāmahaiḥ 191 21 rasyaṃ rahasyaṃ 192 19 pralāyā pralayā 193 14 supakva supakvaṃ 193 19 mamottasabhaṭa mamottamabhaṭa 193 23 gato'ssi gato'smi pṛ0 4) puṭaḥ paṃktiḥ aśuddham śuddham 194 16 sūta uvāca skandaḥ 195 6 trijagatārādhyaṃ trijagadārādhyaṃ 199 15 niṝtiḥ nirṛtiḥ 199 24 pṛthīvī pṛthivī 200 10 gamo namo 202 15 yāsi pāsi 203 9 sūtaḥ skandaḥ 204 9 vāsavo vasavo 205 23 sūtaḥ skandaḥ 209 2 sūtaḥ skandaḥ 210 22 sambhavātsanātanān sambhavāntsanātanān 211 9 kaṣṭabhyaṃ kaṣṭalabhyaṃ 211 16 sūtaḥ skandaḥ 211 20 21 paṃktyormadhye īśvaraḥ 212 24 dityāstavaiḥ dityāsstavaiḥ 213 12 vidhipuhe vidhipure 213 16 devāṅganā samabhipūjya devāṅganāssamabhipūjya 217 14 ragṛtārthi rakṛtārthi 218 21 22 paṃktyormadhye skandaḥ 223 2 jīveśvarau 0 223 22 dharmaśramībhiḥ dharmaśramibhiḥ 232 2 sarveṣvasthitaḥ sarveṣvavasthitaḥ 233 23 lakṣyāḥ lakṣmyāḥ 237 1 nau no 237 10 11 paṃktyormadhye sūtaḥ ########### END OF FILE #######