#################################################### MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0 Catalog number: M00088 Uniform title: tattvacintāmaṇi chapters 16 thru end Author : pūrṇānanda Commentator : bhuvanmohan ṣaṃkhyatirtha Description: Critically edited from original manuscripts with original commentary by bhuvanmohan saṃkhyatirtha and with notes by Chintamani Bhattacharya Notes: Transcribed by the staff of Muktabodha under the supervision of Mark S. G. Dyczkowski. Revision 1: December 11, 2007 Publisher : Publication year : 1936 Publication city : Calcutta Publication country : India #################################################### ṣoḍaśaḥ prakāśaḥ [antaryāganirūpaṇapratijñā] athāntaryajanaṃ vakṣye caturvargaphalapradam || 1 || [nirguṇasyāpi paramātmanaḥ sṛṣṭipravṛttiḥ] ekamāsīt paraṃ brahma sūkṣmaṃ nityamatīndriyam | jalīyabhāge cātīte sisṛkṣā samapadyata || 2 || 1 | evaṃ pañcadaśabhiḥ prakāśairnyāsaprakriyāntamabhidhāya avasarasaṅgatyā pūjākrame vaktavye - ātmasthāṃ devatāṃ tyaktvā bahirdevaṃ vicinvate | karasthaṃ kaustubhaṃ tyaktvā bhramate kācatṛṣṇayā || pratyakṣīkṛtya hṛdaye bahisthāṃ pūjayecchivām | yasya yasya ca devasya yathā bhūṣaṇavāhanam || tadeva pūjane tasya cintayet parameśvari | ityādi-śāktānandataraṅgiṇīṣaṣṭhollāsavacanena, antaryāgavidhiṃ kṛtvā bahiryāgaṃ samācaret | bahiryāge nādhikārī antaryāgavivarjitaḥ || bahiryāgaphalaṃ nāsti vinā'ntaryajanaṃ kadā | tasmāt prayatnato vīraścāntaryāgaṃ samārabhet || iti kaulāvalīnirṇayatṛtīyollāsavacanena ca bahiryāgasyāntaryāgapūrvakatvaśravaṇāt prakāśe'sminnantaryāgakramamabhidhatte - athetyādinā | atheti pūjāṅganyāsanirūpaṇānantaramityarthaḥ | 2 | evamantaryāgakramanirūpaṇaṃ pratijñāya - kāraṇe sarvabhūtānāṃ tattvānyapi ca cintayet | bījabhāvena līnāni vyutkramāt paramātmani || p. 543) [samāsataḥ sṛṣṭiprakriyā] saṃhārasyāntaraṃ sṛṣṭaṃ budbudākāramuttamam | tadantarbhuvanāni syustadaṇḍaṃ dvividhaṃ bhavet || 3 || evaṃ vicintya deveśi pārthivāṃśaṃ jale gatam | jalañca tejaso rūpaṃ tejorūpaṃ vicintayet || ityādi-gandharvatantraikādaśapaṭaloktadiśā tattvāntarāṇāṃ krameṇa kāraṇabhūtāyāṃ prakṛtau prakṛteśca paramātmani laye tanmātrasvarūpanirbhāsalakṣaṇāmavasthāmabhidhatte - ekamāsīdityādinā | tathāca prāguktalayakramamabhidhāya mahāntaṃ prakṛtau līnaṃ cintayet parameśvari | mumukṣuścintayellīnāṃ prakṛtiṃ paramātmani || ityantena prakṛtyantānāṃ paramātmani layamuktvā nāho na rātrirna sandhyā na sūryo naiva candramāḥ | idaṃ tamomayaṃ sarvamāsīd bhuvanavarjitam | aprajñātamalakṣyañca prasuptamiva sarvataḥ | cintayitvā maheśāni na kiñcidapi bhāvayet || ekamāsīt paraṃ brahma nityaṃ sūkṣmamatīndriyam | nityānandamayaṃ dhāma tejorūpaṃ sanātanam | ityādinā tātkālikī paramātmanirbhāsamātrātmikā'vasthā tatraivābhihitā | bhagavatā manunā'pi - āsīdidaṃ tamobhūtamaprajñātamalakṣaṇam | apratarkyamavijñeyaṃ prasuptamiva sarvataḥ || ityādinā mahāpralayāvasthā'nayaiva diśopavarṇitā | sisṛkṣāyāṃ hetumāha- jalīyabhāga iti | jalamantareṇa sṛṣṭeḥ sṛṣṭānāṃ jīvānāṃ sthiteścāsasambhavādityarthaḥ | sisṛkṣeyam āpo jāyantāṃ kṣitirjāyatāmityādyabhidhānamātreṇa, tadaikṣata bahu syāṃ prajāyeye ti chāndogyaśruteḥ | 3-4 | atha sṛṣṭiparipāṭīṃ darśayati - saṃhārasyetyādinā | etena prathamameva jalasṛṣṭirityuktaṃ bhavati | gandharvatantrīyaikādaśapaṭale'pi - p. 544) brahmāṇḍābhyantare toyaṃ tatraiva bhekamavyayam | [niruktabhekapṛṣṭhe kālādyarcā] yajet pṛṣṭhe tasya mantrī kālāgnirudrarūpakam || 4 || [ādhāraśaktyādīnāṃ svarūpaṃ pūjanopadeśaśca] ādhāraśaktiṃ tatraiva mūlaprakṛtirūpiṇīm | śaraccandranibhāṃ devīṃ paṅkajadvayadhāriṇīm || 5 || kūrmākāraśilārūḍhāṃ kūrmañca mūrdhni dhāriṇīm | nīlābhaṃ pūjayet kūrmamanantaṃ kundasannibham || 6 || ūrdhvaṃ brahma samāsīnaṃ pūjayet sādhakottamaḥ || 7 || tayoryogādabhūd vṛṣṭiḥ paramāmṛtarūpiṇī | paripūrṇamidaṃ devi samastaṃ plāvayettu yā || tatrāmbhasi svamātmānaṃ cintayet sādhakottamaḥ | budbadaṃ cintayettatra prakṛtiṃ cintayet parām || ityādinā'yamevārtho'bhihitaḥ | tadantariti | vyaktamāha gandharvatantra ekādaśapaṭale - prakṛterhi mahāntaṃ vai ahañca mahatastathā | ahaṅkārānmanaścaiva manasaḥ khaṃ samutthitam || ākāśād vāyumākṛṣya vāyostejaḥ samutthitam | tejaso jalamāsādya jalācca pṛthivīṃ smaret || iti | dvividhamiti bhāgadvayena vibhaktamityarthaḥ, vibhāgaśca praṇavena karttavyaḥ | taduktaṃ tatraiva - praṇavena dvidhā kṛtvā jalaughaiḥ paripūrayet | iti | p. 545) tasya mūrdhni sthitaṃ devaṃ śvetaṃ vārāharūpakam | tamālaśyāmalāṃ dante dhārayantaṃ vasundharām || 8 || nīlendīvarahastāñca hārakeyūrabhūṣitām | abhyarcayed vasumatīṃ sphuratsāgaramekhalām || 9 || raktānnamamṛtaṃ divyaṃ śuddhalākṣārasopamam || 10 || hastābhyāṃ pūjayedapsu dvīpaṃ vidrumasannibham | navaratnasamākīrṇamaṣṭasiddhisamanvitam || 11 || [pīṭhacatuṣṭayārcā] śaktinābhikayormadhye uḍḍīyānaṃ prapūjayet | jālandharaṃ tathā vaktre gude ca kāmarūpakam || 12 || pūrṇagiriṃ hṛdimadhye śrīhaṭṭaṃ tālukopari | pūrṇagirau svarṇagiripīṭhaṃ saṃpūjayennaraḥ || 13 || [kalpodyānārcā] kalpodyānaṃ yajettasya parito gandhapuṣpakaiḥ | [kalpavṛkṣasya svarūpamarcanopadeśaśca] madhye kalpataruṃ mantrī sarvāśā paripūrakam || 14 || sarvabhūtāśrayaṃ vṛkṣaṃ nityaṃ varṇamayaṃ param | pañcaiva mādanaṃ bījaṃ bindunādamahāśipham || 15 || 12 | śaktinābhikayormadhya iti | anāhatamaṇipūrayormadhya ityarthaḥ | 14 | sarvāśāparipūrakamiti | śākhāpraśākhābhiḥ sarvadikparivyāpakamityarthaḥ | p. 546) pṛthivyakṣaraśākhābhiḥ sarvāśāsu vijṛmbhitam | salilākṣarapatraiḥ svaiḥ saṃchāditajagattrayam || 16 || vahnivarṇāṅkurairdīptaṃ prabālāṅkurasannibhaiḥ | marudvarṇalasatpuṣpairdyotayantaṃ vapuḥśriyam || 17 || ākāśārṇaphalairnamraṃ sarvabhūtāśrayaṃ param | parāmṛtākhyamadhubhiḥ siñcantaṃ parameśvarīm || 18 || vedāgamādibhiḥ kḷptaṃ samunnatamanoharam | śivaśaktimayaṃ sākṣādāśritañca jagattrayam || 19 || [parijātādicintā] tanmadhye bhāvayenmantrī pārijātaṃ manoharam | kadambanāgapunnāgacampakādīn vibhāvayet || 20 || kalpamūle ratnabhūmiṃ bālukāṃ kāñcanaprabhām | [cintāmaṇigṛhādeḥ svarūpaṃ taccintanopadeśaśca] cintāmaṇigṛhaṃ madhye jyotīrūpamanuttamam || 21 || udyadādityasaṅkāśaṃ vyāptabrahmāṇḍamaṇḍalam | śatayojanavistīrṇaṃ nānāratnopaśobhitam || 22 || caturdvārasamāyuktaṃ hemaprākāra śobhitam | ratnasaṃkḷptasaṃśobhi kavāṭāṣṭakaśobhitam || 23 || navaratnena saṃkḷptaṃ tuṅgatoraṇaśobhitam | hemadaṇḍaśikhālambidhvajāvalipariṣkṛtam || 24 || p. 547) madhyakoṇasthitastambha - navaratnasamanvitam | mahāmāṇikyavaidūryaratnacāmarabhūṣitam || 25 || muktādāmavitānāḍhyaṃ svarṇastambhairvirājitam | mandavāyusamāyuktaṃ gandhapuṣpairalaṅkṛtam || 26 || bahuratnaśaṅkhaghaṇṭā - nānādravyavibhūṣitam | madhumattabhramattuṅgabhramaradhvaniśobhitam || 27 || gṛhaprākārasaṃlagnaphalakā(śi?li)vimaṇḍitam | indrādibhirdevagaṇairvinamritadigantaram || 28 || suvarṇaratnaracitaṃ chatrantu maṇḍalopari | paramojjvalarūpantu tanmadhye ratnamaṇḍalam || 29 || nandanodyānamadhyasthaṃ [ratnavedikādeḥ svarūpaṃ taccintanopadeśaśca] vedikāṃ ratnanirmitām | tatrasthāṃ cintayedraktāṃ caturasropaśobhitām || 30 || nānāratnasamāyuktaṃ siṃhāsanaṃ tadantare | tasya madhye mahācakraṃ pīyūṣapūrapūritam || 31 || tanmadhye sphuritaṃ dhyāyettiśṛṅgaṃ jyotirātmakam | [rakṣaṇādiparipāṭī] astreṇa rakṣaṇaṃ kuryādrakṣecca dhenumudrayā || 32 || [yonimudrā] yonimudrāṃ tato vakṣye bāhyamabhyantaraṃ tathā | cintayed gudamākuñcya brahmasūtraṃ tathā'param || 33 || p. 548) jvaladdīpaśikhākārāṃ(?) saṃkṣobhyāmṛtamaṇḍalam | sudhādhārāmṛte bhūya āyāti mūlapaṅkaje || 34 || evañca saptadhā kuryāddevīsannidhihetave | [dhyānakramaḥ] mūlena dhyānayogena smṛtvā brahmamayīṃ parām || 35 || pūrakeṇa samāpūrya saṃgopya kumbhakena ca | sundarīṃ tāṃ samārādhya yoginīgaṇaveṣṭitām || 36 || sravadamṛtasaṃyuktāṃ devyaṅgakamalāntare | brahmaviṣṇubhavairvandyāṃ mahātripurasundarīm || 37 || [saśaktikadvārapāladhyānopadeśaḥ] tato dhyāyed dvārapālān pratidvāre saśaktikān || 38 || [sahasrāre devīsaṃsthāpanam] sahasradalamadhye tu sthāpayet sundarīṃ parām | bhairavānandaliṅgantu tanmadhye yonisaṃsthitam || 39 || [tayorekatvacintā] ekībhāvaṃ tayoḥ kṛtvā śrāvayedamṛtaṃ budhaḥ | jihvānanasamāyogāt pibettadamṛtaṃ sadā || 40 || [devīpūjā, mānasayāga āvāhananiṣedhaśca] hṛdaye tu samānīya sundarīṃ pūjayettataḥ | atraivā''vāhanaṃ nāsti hṛdaye mānasārcane || 41 || 34 | mūleti | mūlādhārasthapaṅkaja ityarthaḥ | 40 | ekībhāvamiti | tayoḥ sundarībhairavānandaliṅgayoḥ | amṛtaṃ tayoḥ sāmarasyasambhūtaparamāmṛtamityarthaḥ | p. 649) ubhābhyāmamṛtānandaiḥ pūjayedrahasaṃkramāt | [pādyādyupacārapātrasaṃkhyānirūpaṇam] pādyapātratrayaṃ kuryādarghyapātratrayaṃ tathā || 42 || ṣaḍācamanapātrāṇi madhupātratrayaṃ tataḥ | ekaṃ subhogapātrantu kārayet ṣoḍaśe dale || 43 || [mānasapūjākramaḥ] sahasradalabhṛṅgāralambikānāla vicyutām | parāmṛtañca pānīyaṃ bhāvapuṣpaṃ suvāsitam || 44 || yathāvidhi kare kṛtvā svarṇapātre prapūrayet | mānasairupacāraistu dīyate dravyamuttamam || 45 || kalpayāmīti manasā upacārān prakalpayet || 46 || [tatra pādyādyarpaṇaniyamaḥ] pādyaṃ pādāmbuje maulāvarghyamācamanaṃ mukhe | madhuparkaṃ tridhā vaktraṃ madhu pānīyamutsṛjet || 47 || punarācamanaṃ dattvā gandhapuṣpādikaṃ budhaḥ || 48 || [upacāradānamantre viśeṣaḥ] hṛdvahnivallabhātoyamantraṃ pādyādiṣu kramāt | namo vauṣaḍ gandhapuṣpe hṛdantānyān nivedayet || 49 || 44 | bhāveti | bhāvapuṣpāṇyagre vakṣyante | 49 | athopacāradānamantre viśeṣamāha - hṛditi | hṛt namaḥ vahnivallabhā svāhā | toyamantraṃ svadhā | evañca pādyaṃ namo'ntena arghyaṃ svāhāntena, ācamanīyaṃ svadhāntena, gandhaṃ namo'ntena, puṣpaṃ vauṣaḍantena, upacārāntarāṇi tu namo'ntena mantreṇa dadyāditi phalitārthaḥ | p. 550) [atrā'gamāntarasammataḥ kramabhedaḥ] kuloḍḍīśamatenāpi prakārāntaramucyate || 50 || dhūpe dīpe svadhā svāhā naivedyācamane svadhā | namaḥ sarvopacāreṣu prathamānteṣu yojayet || 51 || [atraiva kalpasūtrakṛtāṃ matam] upacāreṣu sarveṣu kalpasūtramate punaḥ | kalpayāmi nama iti yojanīyamanurmataḥ || 52 || [svayambhūkusumādayo viśiṣṭāḥ pūjopacārāḥ] svayambhūkusumaiḥ kuṇḍagolotthairapi sādhakaḥ | bhāvapuṣpaiḥ prayatnena pūjayet parameśvarīm || 53 || [tatra pañcadaśa bhāvapuṣpāṇi] amāyamanahaṅkāramarāgamamadantathā | amohakamadambhañca adveṣaṃ kṣobhavarjitam || 54 || amātsaryamalobhañca daśapuṣpaṃ vidurbudhāḥ | ahiṃsā paramaṃ puṣpaṃ puṣpamindriyanigrahaḥ || 55 || dayāpuṣpaṃ kṣamāpuṣpaṃ jñānapuṣpañca pañcamam | iti pañcadaśoktāni bhāvapuṣpāṇi pūjane || 56 || [anye upacārāḥ] sudhāmbudhiṃ māṃsaśailaṃ matsyārāśiṃ nivedayet | [ṣaḍaṅgādipūjā] ṣaḍaṅgānyatha nityāśca guruṇā ratimarcayet || 57 || p. 551) [snapanāṅgamudvartanam] svavāme maṇḍalaṃ kṛtvā tatra nītvā sureśvarīm | udvartanaṃ yathānyāyaṃ vidhāya sarpiṣā budhaḥ || 58 || [devyāḥ snapanam] sugandhidivyatailena devakanyāsahasrakaiḥ | sahasraiḥ svarṇakumbhaistu sugandhijalapūritaḥ || 59 || siñcayed bhaktibhāvena bhavānīṃ bhaktavatsalām | nānātīrthodakaiḥ śuddhairgajarājasahasrakaiḥ || 60 || nāgakanyāsahasraistu kinnarairapsarogaṇaiḥ | pañcāmṛtaiḥ pañcagavyairdugdhairdadhnā gavāmapi || 61 || nārikelodakairikṣujalaiśca śiśirodakaiḥ | saptamṛttikayā yuktatoyena śītalena ca || 62 || śītaloṣṇodakaiḥ śuddhaistathā ratnānvitodakaiḥ | jalaiḥ sarvauṣadhīnāñca suvāsitajalairapi || 63 || sahasraśīrṣamantreṇa pāvamānyā samāhitaḥ | bhṛṅgārāṣṭakakumbhaiśca devyāḥ snānaṃ samācaret || 64 || 63 | jalaiḥ sarvauṣadhīnāmiti | sarvauṣadhigaṇamāha dīpikāyāṃ tṛtīyādhyāye- surā māṃsī vacā kuṣṭhī śaileyaṃ rajanīdvayam | śaṭhī campaka-mustañca sarvauṣadhigaṇaḥ smṛtaḥ || iti | 64 | sahasretyādi | sahasraśīrṣā puruṣa ityādipuruṣasūktamantreṇetyarthaḥ | pāvamānyeti | pāvamānīḥ svastayanī sududhā hi ghṛtacyuta ityādi - pāvamānī-sūkte - netyarthaḥ | p. 552) [devīśarīrālaṅkaraṇakramaḥ] śarīraṃ tejasāmṛjya dukūle paridhāpayet | kaṅkatyā keśasaṃskāraṃ vidhivad bandhanaṃ tathā || 65 || lalāṭe tilakaṃ dadyāt sindūraṃ keśamadhyataḥ | raktavastraṃ tathā mālyaṃ raktālaṅkaraṇaṃ tathā || 66 || raktānulepanaṃ kāryaṃ gandhacandana-sihlakaiḥ | sarvālaṅkaraṇaṃ dadyād yatra yena virājate || 67 || 65 | vidhivad bandhanamiti niruktaparipāṭyā saṃskṛtānāṃ keśānāmityarthaḥ | 67 | sihlakairiti svārthekaḥ | sihlako gandhadravyaviśeṣaḥ | turaṣkaḥ piṇḍakaḥ sihlo yāvano'pītyamaraḥ | sarvālaṅkaraṇamiti | vyaktamāha kaulāvalīnirṇaye tṛtīyollāse - nāgendrahāraracitaṃ śaṅkhaṃ dadyānmanoharam | haste keyūrakañcaiva kaṅkaṇaṃ kaṭakaṃ tathā | pādāṅgurīyakaṃ dadyānnānāratnopaśobhitam | pādayornūpuraṃ dadyāt kaṭyāñca kṣudraghaṇṭikām | śiroratnaṃ pradadyācca ratnanirmitam | tāḍaṅkakuṇḍalaṃ karṇabhūṣaṇaṃ supariṣkṛtam | nayane kajjalaṃ dadyānnāsāgre gajamauktikam | grīvāpatraṃ kaṇṭhabhūṣāṃ muktāmaṇivibhūṣitam | ānandahāratṛtayamaṅgurīyakaratnakam | ityādinā | śāktānandataraṅgiṇī - gandharvatantrādiṣvapi alaṅkārabhedāḥ pradarśitāḥ | yatra yena virājata iti yeṣu yeṣvaṅgeṣu yad yadalaṅkaraṇaṃ śobhāviśeṣamāvahati tattadalaṅkaraṇaṃ tatra tatra deyamityarthaḥ | p. 553) [śrīpādukāntopacāradānānantaraṃ namaskāropadeśaḥ] ratnaśrīpāduke dattvā pravāladaṇḍacihnite | yantramadhye samānīya namaskuryāt samāhitaḥ || 68 || [namaskāramantraḥ] samāyātāmahaṃ vande śrīmattripurasundarīm | sarvasaubhāgyajananīṃ sarvadevasvarūpiṇīm || 69 || [punaḥ pūjanopadeśastatkramaśca] punaḥ pādyādikaṃ dattvā pūjayet parameśvarīm | nāsārandhre tu tattvena gandhaṃ devyai nivedayet || 70 || bhāvapuṣpaistu saṃpūjya dhūpaṃ dadyāt samīraṇam | paraṃ tejaḥ pradīpañca naivedyāni nivedayet || 71 || pṛthvītattvāttathā vāyostattvena cāmaraṃ śubham | ravimaṇḍalamādarśaṃ chatraṃ pūrṇaniśākaram || 72 || padmaṃ samekhalāṃ mālāmānandahāramujjvalam | puṣpaṃ nānāvidhaṃ divyaṃ saptadvīpasamudbhavam || 73 || 70-72 | atha yantrārūḍhāyā devyāḥ punaḥ pūjanamupadiśati - punarityādinā | pādyādikamityādipadenārghyācamanīye bodhye | gandhādyupacārānāha - nāsetyādinā | tattvena caturviṃśatitattvena | caturviṃśatitattvena gandhaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ iti kaulāvalītṛtīyollāsavacanasaṃvādāt | bhāvapuṣpairiti | aṣṭādaśa bhāvapuṣpāṇi amāyamanahaṅkāramityādinā prāgasminneva prakāśe pradarśitāni | naivedyānīti | pṛthvītattvānnaivedyāni nivedayediti sambandhaḥ | 73 | puṣpaṃ nānāvidhamiti śaktipūjāyāṃ vihitamiti bodhyam | viśiṣyā'ha kaulāvalīnirṇaye tṛtīyollāse - karavīraṃ javā droṇaṃ campakaṃ nāgakeśaram | p. 554) ā mūlād brahmarandhrāntaṃ suṣumṇāmṛtavāyunā | anāhatadhvanimayīṃ ghaṇṭāmetāṃ nivedayet || 74 || pradīpairvandanaṃ kṛtvā dattvā ca pratibodhayet || 75 || [darśayitavyāsu mudrāsu sundarīmudrā] ādhārādutthitaṃ vāyuṃ ṣoḍaśānte suṣumṇayā | nayane nāsikāgrasthe nimeṣonmeṣavarjite || 76 || bhruvormadhye samānīya dantairdantānasaṃspṛśan | noṣṭhairnoṣṭhaṃ na vā tāluṃ jihvayā jñānakhaḍgakaḥ || 77 || śaktau lakṣaṃ bahiḥ kuryānnimeṣonmeṣavarjitam | eṣā sā sundarī mudrā bhairavīmodakāriṇī || 78 || [vismayamudrā] dakṣiṇā militā muṣṭirnāsikārpitatarjanī | mudrā vismayasaṃjñā syād vismayāveśakāriṇī || 79 || aparāñca kadambañca pārijātādikantathā | dadyāddevyai prayatnena mālyaṃ gandhasamanvitam || iti | 74 | atha ghaṇṭādānaparipāṭīmāha - ā mūlādityādinā | mūlādhārād brahmarandhraparyantavyāpinī suṣumṇākhyā nāḍī varttate | taduktaṃ gāndharve pañcamapaṭale - merumadhye sthitā yā tu mūlādābrahmarandhragā | sarvatejomayī sā tu suṣumṇā vahnirūpiṇī || iti | anayaiva suṣumṇayā mūlādhārād brahmarandhraparyantaṃ vāyuḥ sañcarati | tasyaiva vāyorāghātena anāhatākhye śabdabrahmamaye hṛtpuṇḍarīke kaścana śabdo'virāmaḥ pravarttate | sa eva śabdo'trānāhatadhvanipadenābhidhīyate | tameva dhvaniṃ ghaṇṭāvādyattvena nivedayet iti phalitārthaḥ | 79 | militā muṣṭirityatra niviḍā muṣṭiriti tantrasāre pāṭhaḥ | p. 555) [nādamudrā] muṣṭiruddhīkṛtāṅguṣṭhā dakṣiṇā nādamudrikā | [bindumudrā] tarjanyaṅguṣṭhasaṃyogād bindvākhyā saiva kīrtitā || 80 || [jñānamudrā] jñānamudrā yadaiva syānnā''bhimukhyena saṃsthitā | [yogamudrā] hṛtpradeśe tu sambaddhā yogamudreti kathyate || 81 || [bahirantaryonimudre] yonimudrāṃ tataḥ kuryāt saiva cāntarbhavedapi | tanmāṃsaśoṇitasvādapramattā muktihetave || 82 || eṣā sā paramā muktiḥ śṛṅgārarasabhāvitā | tasyāḥ svecchā svayaṃ bhūtaṃ paramānandabhairavam || 83 || kande sthitā vāyuśaktiḥ suṣumṇādvāragāminī | nīvāraśūkavattanvī viṣatantutanīyasī || 84 || vidyutkoṭipratīkāśā sūryakoṭisamaprabhā | aśeṣajagadutpattisthitisaṃhārakāriṇī || 85 || 80 | muṣṭīti | muṣṭyā ruddhīkṛto'ṅguṣṭho yasyāstathābhūtā dakṣiṇā nādamudretyarthaḥ | atra dakṣiṇakarasyāṅguṣṭhamitareṇāṅgulicatuṣṭayena ruddhaṃ kuryāditi phalitārthaḥ | 81 | prāguktā tarjanyaṅguṣṭhasaṃyogātmikā bindumudraiva ābhimukhyena na saṃsthitā cet tadā jñānamudreti kathyate ityarthaḥ | tathāca kaulāvalīnirṇaye saptamollāse - jñānākhyamudrayā caiva pūjayet parameśvarīm | aṅguṣṭhatarjanībhyāntu jñānamudreyamīritā || iti | hṛditi | saiva bindumudrā hṛdi saṃyojitā yogamudretyucyata ityarthaḥ | 82 | yonīti | bahirantarbhedena yonimudrā dvividhā bhavati | tatra bahiryonimudrā prasiddhā | antaryonimudrāmāha saivetyādinā | p. 556) hṛdgranthitālukāgranthikapāṭāsphoṭanākulam | bindulambikayormadhye trikoṇe śāmbhave nayet || 86 || praviśya ramate gāḍhaṃ puruṣeṇa sahāniśam | sthiracittaḥ sadā dhyāyed yathā syānmānasaṃ sthiram || 87 || [svayaṃprajñātāsaṃprajñātabhedena samādherdvaividhyam] samādhirjāyate tatra saṃjñādvayavirājitaḥ | svayaṃprajñātanāmaiko hyasaṃprajñātanāmadhṛk || 88 || [tatra svayaṃprajñātaḥ] svayaṃprajñātasaṃjñastu śivādhikyena jāyate | [asaṃprajñātaḥ] asaṃprajñātanāmā tu śivatattvena vai bhavet || 86 || [svayaṃprajñātabhedau] svayaṃprajñātabhedastu tīvrastīvrataro bhavet | [asaṃprajñātabhedau] asaṃprajñātabhedastu mando mandatarastathā || 90 || [tatra prathamasya bhedayoḥ svarūpam] hāsyarodanaromāñcakampasvedādilakṣaṇaḥ | tīvrastīvrataraścaiva samādhirupalakṣitaḥ || 91 || [dvitīyasya bhedayoḥ svarūpam] nimeṣavarṇi(rji)te netre vapustallakṣaṇaṃ sthitam | mando mandataraścaiva samādhirupalakṣitaḥ || 92 || 88 | samādhiriti | saṃprajñātāsaṃprajñātabhedena samādherdvaividhyaṃ dvividhasya ca tasya tīvratīvrataratvādibhedena te te bhedāḥ pātañjalasūtravyāsabhāṣye viśiṣya pradarśitāḥ | p. 557) śāmbhavena tu yogena sukhī bhūyānnirantaram | tayoḥ saṃyogamāhūya paramāmṛtagokulam || 93 || pānīyaṃ manasā dattvā punarjanma na vidyate | tadānandamayaṃ jñānaṃ prītā bhavati sundarī || 94 || [viśrāmārtha kusumaśayane devyāḥ sthāpanaṃ prītisaṃvādanañca] puṣpaśayyāṃ tataḥ kṛtvā tatra nītvā sureśvarīm | manonartakatālaiśca śṛṅgārādirasodbhavaiḥ || 95 || nṛtyairgītaiśca vādyaiśca toṣayet parameśvarīm | tasmāt kāmeśvarī mātā pi(prī)tā kāmeśvaraśca saḥ || 96 || [mānasayāgaphalam] manasaikāṃ mahāpūjāmantarārcanamuttamam | kṛtvā siddhimavāpnoti na sa bandhena badhyate || 97 || [jñānahomanirūpaṇopakramaḥ] jñānahomaṃ pravakṣyāmi yena brahmamayo bhavet | [tatra caturasrakuṇḍam] jñānena caturasrākhyaṃ kuṇḍaṃ sañcintya mantravit || 98 || 98 | evamantarārcanamabhidhāya tadaṅgaṃ jñānahomaṃ vaktumupakramate - jñānahomamityādinā | jñānahomo mānasahoma eva | jñānamātreṇaiva vakṣyamāṇahomaprakriyāsampādanādasya jñānahomatvam | asya phalamāha- yenetyādinā | jñāneneti | jñānena kevalaṃ manovyāpāreṇa cintanamātreṇetyarthaḥ | caturasrākhyamiti | kuṇḍamidaṃ saptamaprakāśoktacaturasrakuṇḍavat kalpanīyam | etadabhiprāyeṇaiva jñānārṇave dvāviṃśapaṭale - jñānena caturasrākhyaṃ kuṇḍaṃ sañcintya pūrvavat | ityuktam | p. 558) [ātmanāṃ cāturvidhyam] ātmāno vedasaṃkhyā hi jñātavyāḥ sādhakottamaiḥ | [niruktātmajñānaphalam] eṣāṃ vijñānamātreṇa punarjanma na vidyate || 99 || [ātmanaḥ svarūpam] sādhāraṇena pakṣeṇa varttate sarvajantuṣu | sa ātmā prāṇarūpī tu hṛdaye paramātmakaḥ || 100 || [ātmanaścarācaraśarīravyāpakatvam] śarīraṃ vyāpya sakalaṃ carasyāpyacarasya ca | haṃsasvarūpī vijñeyaḥ śvāsocchrāsavilāsavān || 101 || [bhramavaśādasyaiva jīvasaṃjñā] jīvastasyaiva nāma syād bhrāntyā śvāsopalakṣitaḥ | śvāsocchvāsau dehabhāvau bhrāntireva na saṃśayaḥ || 102 || 99 | ātmāna iti | vedasaṃkhyā ātmāntarātmaparamātmajñānātmabhedena catuḥsaṃkhyākā ityarthaḥ | itaḥ prabhṛti prakāśāntaṃ yāvaj jñānārṇavīyadvāviṃśapaṭalena prāyaḥ sarvameva saṃvadati | tatrā'tmāna ityādipādadvayāt pūrvam - ātmabhiścaturasraṃ tad vijñeyaṃ vīravandite | iti pādadvayaṃ dṛśyate | atrā'tmabhirityādipādadvayaṃ lekhakapramādāt patitamiti pratibhāti | anyathātmacatuṣṭayanirūpaṇamasaṅgatimāpadyeta | evañca niruktajñānārṇavavacanaparyālocanayā niruktātmacatuṣkeṇa caturasrakuṇḍaṃ vidheyamityāpatati, vakṣyati ca svayameva - ātmāntarātmaparamajñānātmānaḥ prakīrtitāḥ | etadrūpaṃ hi citkuṇḍaṃ caturasraṃ vibhāvayet || iti | 100-102. ātmanaścāturvidhyaṃ nirūpya tasya sarvamūrtasaṃyogitvādilakṣaṇaṃ svarūpaṃ nirūpayati- sādhāraṇenetyādinā bhrāntireva na saṃśaya ityantena | anena jīvātma - p. 559) kulālacakrabhedena ghaṭākāśaṃ yathā ghaṭe | ghaṭe bhavati bhinnatvaṃ nā'kāśe bhinnatā bhavet || 103 || tathā dehagato jīvo dehanāśe jagatsvayam | vyāpya tiṣṭhati sarvatra tasmādātmapadaṃ mahat || 104 || paramātmanorabhedaḥ pratipāditaḥ | sa sarvaprāṇarūpī carācarākhilaśarīravyāpakaḥ haṃsasvarūpī prakṛtipuruṣobhayātmakaśca | tatra śvāsocchvāsādyakhilavilāsavān pratidehaṃ vyavasthita ātmaiva bhrānterjīvātmatvena vyapadiśyate | paramārthatastu paramātmetarasya kasyacid jīvātmanaḥ sattā nāsti | śvāsapraśvāsādīnāṃ śarīradharmapratītistu bhramavaśādeva | ata eva gandharvatantre pañcamapaṭale - nityaḥ sarvagato hyātmā kūṭastho doṣavarjitaḥ | ekaḥ saṃbhidyate bhrāntyā māyayā na svarūpataḥ | tasmād dvaitaṃ na me cāsti na prapañco na saṃsṛtiḥ || ityādinā nityatvaikatvavyāpakatvādikamātmanaḥ pratipāditam | 103-104 | nanu tattaddehāvacchedenā'tmano bhedasyānubhavasiddhatvāt kathaṃ tasyaikatvādikaṃ sidhyatītyāśaṅkāṃ dṛṣṭāntapradarśanamukhena pariharati- kulāletyādinā | yathā ākāśasyaikatve'pi kulālacakrabhedena samutpanneṣu ghaṭeṣu tattadghaṭāvacchinnamākāśaṃ bhinnatayā pratibhāti vastutastu ghaṭa eva bhinnatvaṃ bhedo bhavati ākāśe tu bhinnatā na bhavet; ākāśamekameva, upādhibhedādeva tasya bhedavyavahāraḥ | ata eva viśvanāthena ekaḥ sannapyupādhita ityuktam | evaṃ dṛṣṭāntamupanyasya dārṣṭāntikaṃ pradarśayati - tathetyādinā | prāgupadarśitaghaṭādyavacchinnākāśavad dehagato dehāvacchinnaḥ paramātmā jīva ityucyate parantu dehanāśe'nupahito'yaṃ svayaṃ jagad vyāpya sarvatra tiṣṭhati, sarvatra jagatsu ayaṃ vyāpya sarvaṃ vastujātamiti śeṣaḥ, iti vā sambandhaḥ | yathā tattadghaṭanāśe tattadghaṭāvacchinnākāśo mahākāśa eva tathā tattaddehanāśe tattaddehāvacchinna ātmā paramātmaiva, na tu jīvatvenā'tmanaḥ kācit svatantrā sattā'stīti phalitārthaḥ | etadabhiprāyeṇaiva gandharvatantre pañcamapaṭale - yathākāśo ghaṭākāśo mahākāśa itīritaḥ | tathā bhrāntirdvidhā proktā hyātmā jīveśvarātmanā || iti | p. 560) ātmajñānaṃ śivenoktaṃ śṛṇuṣva ca || 105 || [antarātmasvarūpam] antaḥśabdena sakalaṃ rahasyaṃ sūkṣmarūpakam | paramātmasvarūpeṇa sarvaṃ vyāpya vijṛmbhate || 106 || antaraṅgatayā tena caraṃ vā'pyathavā'caram | vyāpyate sakalaṃ yasmādantarātmeti gīyate || 107 || [paramātmanaḥ svarūpam] sa eva haṃsa ātmā hi yogigamyo yadā bhavet | tāvaccañcurbhaveccaiva nigamāgamapakṣavān || 108 || śivaśaktipadadvandvo bindutrayavilocanaḥ | yaśca paramahaṃsastu yasmāt sarvatra caiva hi || 109 || tadā bhūtāni jāyante krameṇaiva ca tacchṛṇu | ākāśaḥ pavano hyagnirjalaṃ pṛthvī krameṇa tu || 110 || eteṣāṃ pañcabhūtānāṃ prathamaṃ bījamucyate | avidyākhyasaromadhye mohapaṅkajapūrite || 111 || prapañcakamale bhūtapadmākṣaparijṛmbhite | vihāro'syaiva mohasya dṛṣṭvā māyāmayo bhavet || 112 || ayameva mahākāle niṣprapañco yadā bhavet | saṃhārarūpī haṃsastu tadātmānaṃ pradarśayet || 113 || 108 | paramātmasvarūpamāha - sa evetyādinā | tāvadityādinā rūpaparigrahaḥ sūcitaḥ | p. 561) pakṣitvamasya nāstyeva so'hamātmā pratiṣṭhitaḥ | paramātmeti jānīhi evametadudāhṛtam || 114 || [jñānātmanaḥ svarūpam] yenedaṃ jñāyate sarvaṃ samatvena ca sarvadā || 115 || candraḥ sūryo yathā nityaṃ nīrakṣīreṣu dṛśyate | tadvat kṣīrasya samatā nīrakṣīravibhedataḥ || 116 || kardame candane bhinnaṃ na bhavedantyaje dvije | sākṣī tu sarvabhūtānāṃ jñānātmā parikīrtitaḥ || 117 || [ātmacatuṣṭayanirūpaṇopasaṃhāraḥ] ātmāntarātmaparamajñānātmānaḥ prakīrtitāḥ | [pratijñātacaturasrakuṇḍasyaitadātmacatuṣṭayātmakatvam] etadrūpaṃ hi citkuṇḍaṃ caturasraṃ vibhāvayet || 118 || [kuṇḍasya svarūpam] ānandamekhalāramyaṃ bindutrivalayānvitam | ardhamātrāyonirūpaṃ brahmānandamayaṃ sadā || 119 || [tatra kuṇḍe homaḥ] paradevamaye sarvajñānadīpavijṛmbhite | juhuyāt sannibhe vahnau prapañcāhutimutkaṭam || 120 || śabdākhyamātṛkārūpamakṣavarṇavirājitam | akṣarāṇi hutānyatra niḥśabdaṃ brahma jāyate || 121 || 115 | yenedaṃ jñāyata iti sa jñānātmā parikīrtita iti vakṣyamāṇena sambandhaḥ | 120 | sannibha iti | satī nibhā dīptiryasya tasmin, sandīpita ityarthaḥ | p. 562) [tatra haviḥkalpanam] kṛtyākṛtye pāpapuṇye saṅkalpañca vikalpakam | dharmādharmaiḥ sādhakendro havistena prakalpayet || 122 || [tena haviṣā homasyopadeśaḥ] juhuyāc citsvarūpāgnau manubhistena yājakaḥ | mūlavidyāṃ brahmarūpāṃ dhyātvā saṃvinmayīṃ parām || 123 || [tatra prathamo mantraḥ] dharmādharmahavirdīpta ātmāgnau manasā śrucā | suṣumṇā vartmanā nityamakṣavṛttīrjuhomyaham | agnijāyānvito mantro mūlānte prakaṭīkṛtaḥ || 124 || [dvitīyo mantraḥ] nābhau caitanyarūpāgnau haviṣā manasā śrucā | jñānapradīpite nityamakṣavṛtīrjuhomyaham | vahnijāyānvito mantro mūlānte samudāhṛtaḥ || 125 || [tṛtīyo mantraḥ] prakāśākāśahastābhyāmavalambyonmanīśrucā | dharmādharmakalāsnehapūrṇamagnau juhomyaham | agnijāyānvito mantro mūlānte ca mahātmanā || 126 || 123 | juhuyāditi | manubhiḥ dharmādharmetyādivakṣyamāṇamantraiḥ | tena prāk prakalpitena haviṣetyarthaḥ | śiṣṭaṃ spaṣṭam | 124 | jñānahomasya prathamaṃ mantramāha - dharmeti | evañcā'dau mūlaṃ tato dharmādharmetyādijuhomyahamityantaṃ tataḥ svāhetyuktvā prathamāhutim ātmasvarūpāgnau juhuyādityarthaḥ | akṣavṛttīrindriyavṛttīḥ | 125 | dvitīyamāha - nābhāviti | atrāpi pūrvavanmūlaṃ tato nābhāvityādi juhomyahamityantaṃ tataḥ svāheti dvitīyāhutiṃ nābhisthe caitanyarūpāgnau juhuyādityarthaḥ | 126 | prakāśeti | atrāpi homakramaḥ pūrvavat | p. 563) [caturtho mantraḥ] antanirantaranirindhanamedhamāne māyāndhakāraparipanthini saṃvidagnau | kasmiṃścidadbhutamarīcivikāśabhūmau viśvaṃ juhomi vasudhādiśivāvasānam || 127 || juhuyānmūlamantrānte brahmaprāptyai ca sādhakaḥ || 128 || [hoturbrahmarūpatvam] niṣprapañco yadā kāle jāyate brahmavinnaraḥ | tadā saṃvinmayaḥ sākṣāt kevalaṃ brahmarūpakaḥ || 129 || [upasaṃhāraḥ] antarhomamanuḥ proktaḥ sarvapāpanikṛntanaḥ || 130 || iti śrīpūrṇānandaparamahaṃsaviracite śrītattvacintāmaṇau ṣoḍaśaḥ prakāśaḥ || 16 || 127 | antariti | antardehābhyantare nirindhanaṃ dāhyamindhanamantareṇa edhamāne prajvalati tathā māyāndhakāraparipanthini māyārūpatamaḥpratibandhake adbhutamarīcivikāśabhūmau alaukikaraśmiprakaraprakāśākare kasmiṃścidanirvācyasvarūpe saṃviccaitanyaṃ tadrūpāgnau vasudhādiśivāvasānaṃ pṛthvītattvādiśivatattvāntātmakaṃ viśvaṃ juhomītyarthaḥ | atredamavadheyam - śaivāgame śivādīni kṣityantāni ṣaṭtriṃśattattvāni pratipāditāni | tāni ca pañcamaprakāśīya - 113-114 - śa- ślokaṭīkāyāṃ ṣaḍadhvanirūpaṇaprasaṅgena viśiṣya pradarśitāni | tatra sṛṣṭikrameṇa śivādikṣityantaṣaṭtriṃśattattvanirṇayaḥ kṛtaḥ | atra tu viśvavilayārthaṃ vidheye jñānahome layakrameṇa kṣityādiśivāntaṣaṭtriṃśattattvopadeśaḥ | ityabhiprāyeṇaiva vasudhādiśivāvasānamityuktam | homakramastu pūrvavat | saptadaśaḥ prakāśaḥ [śrīcakrasvarūpam, mudrāsvarūpam, yantranirmāṇopakaraṇādinirṇayaḥ, rātrau yantranirmāṇaniṣedhaḥ, tatra vyavasthā, śrīcakroddhāraḥ, tatra viśeṣaḥ, navacakrabhedāḥ, cakrarahasyam, pīṭhārcā] [yantranirūpaṇapratijñā] yantroddhāraṃ pravakṣyāmi sarvasiddhipradāyakam || 1 || 1 | evaṃ pūrvaprakāśe'ntaryāgamabhidhāya prakāśe'smin śrīmattripurasundarīdevyāḥ pūjāyantramabhidhātuṃ pratijānīte - yantroddhāramityādinā | atredamavadheyam - śrīmattripurāyāstrividhaḥ saṅketo bhavati yantrasaṅketo mantrasaṅketaḥ pūjāsaṅketaśceti | taduktaṃ yoginīhṛdaye prathamapaṭale - cakrasaṅketako mantra - pūjāsaṅketakastathā | trividhastripurādevyāḥ saṅketaḥ parikīrtitaḥ || yāvadetanna jānāti saṅketatrayamuttamam | na tāvat tripurācakre paramājñādharo bhavet || iti | cakrayantraśabdāvabhinnārthakau | tatra ca mantrasaṅketaḥ pūrvamabhihitaḥ | pūjāsaṅketaścāṣṭādaśaprakāśe vakṣyate | yantrasaṅketasya nirūpaṇārthametatprakāśārambhaḥ | saṅketapadārthaśca vyākhyāto yoginīhṛdayaṭīkāyāmamṛtānandanāthena - saṅketavat saṅketakaḥ, yathā kṛtasamayau kāminīkāmukau yatra kvāpi vasata evamasmin śivāviti | evañca bhagavatī kāmakalātmikā śrīmattripurādevī bhagavatā kāmeśvareṇātra cakre vasatīti saṅketapadādavagamyate | p. 565) [yantrapadavyutpattiḥ] yamayatyakhilaṃ pāpaṃ trāyate mahato bhayāt | sādhakaṃ pūjanādghyānāttasmād yantraḥ prakīrttyate || 2 || ataḥ śarīraṃ yantrañca mantraṃ jñānamakhaṇḍitam || 3 || [śarīrasya traividhyam] śarīraṃ trividhaṃ prāhurbhautikañca manomayam | paraṃ jñānamayaṃ nityaṃ yadanāśi nirantaram || 4 || 2 | yantrapadavyutpattimāha - yamayatītyādinā | etena pātakaniyantritvād bhayatrāṇakartṛtvāccāsya yantrasaṃjñā | tantrasāre tu - kāmakrodhādidoṣottha - sarvaduḥkhaniyantraṇāt | yantramityāhuretasmin devaḥ prīṇāti pūjitaḥ | tathā - duḥkhaniyantraṇād yantramityāhustantravedinaḥ || iti yantrapadavyutpattiḥ pradarśitā | 3 | yantrasya devīśarīrarūpatvamabhidhatte - ata ityādinā | ataḥ prāguktākhilapāpaniyantṛtvādiguṇakatvād yantraṃ devyāḥ śarīramityarthaḥ | nanu yantraṃ devyāḥ śarīraṃ cet kiṃ tatra jñānamityata āha - mantraṃ jñānamiti | janyajñānavyāvartanāya akhaṇḍitamiti, nityamityarthaḥ | ata eva gandharvatantre caturthapaṭale śrīcakranirmāṇaparipāṭīmabhidhāya - evametanmahācakraṃ mahāśrītripurāmayam | yantraṃ śarīramityāhurmantraṃ jñānamakhaṇḍitam || ityanenāyamevārtho vyaktamuktaḥ | 4 | devīśarīrasya traividhyaṃ darśayati - śarīramityādinā | bhautikaṃ manomayaṃ jñānamayañceti trividhaṃ śarīramityarthaḥ | tatra jñānamayaśarīrasya viśeṣamāha - paramiti | niruktaśarīreṣu jñānamayaṃ śarīraṃ paraṃ śreṣṭhamityarthaḥ | śreṣṭhatve hetumāha - nityamityādinā | nityam utpattirahitam anāśi vināśarahitañca | nityamityanenaivotpattivināśa - p. 566) [tatsvarūpam] mudrā bhautikamityāhuryantraṃ viddhi manomayam | mantraṃ jñānamayaṃ prāhurevaṃ tridhā vapurbhavet || 5 || atrāpi mānasadhvaṃse bhautikaṃ nāsti niścitam | vināśi syāddvayaṃ tasmādekaṃ satyamiti sthitam || 6 || ādyantamadhyaśūnyatvānna kiñcinnānupaśyati | kenāpi jāyate naitat sūto jñānamayaṃ yataḥ || 7 || na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ kaścittato bhāvā bhavanti hi | dṛśyante tatra kāyāniveha nānā pṛthagvidhāḥ || 8 || adho'dhaste sthūlarūpāḥ sūkṣmāścaivottarottaram | nānāvarṇākṛtibhidā nānājātisamāśrayāḥ | pratiṣṭhitārthāḥ sarveṣāṃ līyante tatra sarvaśaḥ || 9 || [pūrvapratijñātamudrāsvarūpam] atha mudrāśarīrañca vakṣyāmi paramādbhutam || 10 || yonirūpā mahāmudrā śarīramiti kīrttyate | saṃkṣobhaṇyā strikhaṇḍāntā navāṅgāni prakīrtitāḥ || 11 || rāhityārthāvagamasambhave'pi avināśīti punarupādānādatra nityapadenotpattirahitatvamātraṃ vivakṣitamiti bodhyam | phalitamāha - nirantaramiti | kālatrayāvacchedena varttamānamityarthaḥ | 5 | krameṇaiteṣāṃ svarūpaṃ nirvakti - mudretyādinā | tathā ca mudrā bhautikaṃ śarīram, yantro manomayaśarīram, mantraṃ jñānamayaśarīramiti trividhaṃ śarīramityarthaḥ | 10 | pūrvoddiṣṭeṣu mudrāśarīraṃ vaktuṃ pratijānīte - athetyādinā | 11 | mudrāśarīraṃ nirūpayan mudrāṇāmaṅgāṅgibhāvaṃ darśayati - yonirūpetyādinā | p. 567) [mudrāpadavyutpattiḥ] ātmānaṃ modayatyeṣā śāntānandamayaṃ dravam | janayatyeva sā yasmānmudrā bhūtamayaṃ vapuḥ || 12 || [yantranirmāṇādhāropakaraṇādinirṇayaḥ] gomayena ca saṃlipte bhūpradeśe manorame | sindūrarajasā vā'pi rajobhiḥ kuṅkumasya vā || 13 || tatra yonimudrāyāstrailokyotpattimātṛkārūpatayā prādhānyādaṅgitvam ata eva mahāmudretyuktam | śarīramiti aṅgītyarthaḥ | athāṅgabhūtā mudrā uddiśati - saṃkṣobhaṇyā ityādinā | tāśca sarvasaṃkṣobhaṇī - sarvavidrāviṇī -sarvākarṣiṇī - sarvavaśyakarī - sarvonmādinī - mahāṅkuśā - khecarī - bīja -trikhaṇḍākhyā nava | evañcāṅgāṅgibhāvenāvasthitaṃ mudrādaśakameva mudrāśarīramiti vakturāśayaḥ | mudrāṇāmetāsāṃ svarūpāṇi tu aṣṭādaśapaṭale vakṣyante | 12 | ātmānamiti | yasmāt ātmānaṃ modayati śāntānandamayaṃ tamātmānaṃ dravaṃ janayati tasmād bhūtamayaṃ vapurmudretyucyata iti sambandhaḥ | tantrasāre tu - modanāt sarvadevānāṃ drāvaṇāt pāpasantateḥ | tasmānmudreti vikhyātā munibhistantravedibhiḥ || ityanyathā vyutpattikrama uktaḥ | 13 | atha śrīcakranirmāṇādhāropakaraṇādikamabhidhatte - gomayenetyādinā yantrarājaṃ samuddharedityantena | anyaccāha gandharvatantre caturthapaṭale - tataḥ prāṅmukha āsīnaścakroddhāraṃ samārabhet | hemarūpāditāmrāṇāṃ paṭṭe vā'timanohare || caturasre same śuddhe madhyocchūnavibhūṣite | yugmāṅgamilitaṃ devi paṭṭasyeha samīritam || athavā parameśāni bhūmau cakraṃ samālikhet | hastamātramite śuddhe gomayenopalepite || p. 568) yantrarājaṃ likhenmantrī svarṇaratnaśalākayā | puṣpeṇa vilikhed vā'pi bilvasya kaṇṭakena vā || 14 || [tatra kalpāntaram] athavā hemarajatatāmradarpaṇabhūrjake | śrīkhaṇḍasambhave pīṭhe raktacandanasambhave || 15 || gaṇḍakībhavapāṣāṇe paṭe vā rucipīṭhake | rocanākuṅkumābhyāntu candanena kulodbhavaiḥ || 16 || indukastūrikābhiśca yantrarājaṃ samuddharet | caturasraṃ samārabhya navacakrāṇyanukramāt || 17 || sindūrarajasā tatra kuṅkumenāthavā priye | ālikheccakrarājañca lekhanyā haimayā tathā || athavā kuśamūlena darbhapāṇiḥ samāhitaḥ | netraramyaṃ yathā cakraṃ tathā kuryād vicakṣaṇaḥ || iti | jñānārṇave daśamapaṭale'pi - śrīcakrantu varārohe śrīvidyāvarṇasambhavam | tatra prāṅmukha āsīnaścakrarājaṃ samālikhet | bhūpradeśe same varye sindūrarajasā'thavā | kuṅkumasya rajobhistu bhūmau cakraṃ samālikhet | ṛjurekhaṃ netraramyaṃ sandhibhedasamam ṛju | athavā hemaraupyābhyāṃ tāmreṇa bahudhātubhiḥ | paṭṭaṃ viracya śrīkhaṇḍaraktacandanasambhave | paṭṭe saṃsthāpya vilikhellekhanyā haimayā priye | rocanākuṅkumābhyāntu kasturīcandanendubhiḥ | iti | evamanyāni ca pramāṇāni kaulāvalīnirṇayatṛtīyapaṭalādāvanusandheyāni | navacakrāṇyanukramāditi | navacakrāṇi trailokyamohanādīni sarvānandamayāntāni | tāni cāgre viśiṣya vakṣyante | p. 569) [cakrasya krameṇonnatamadhyatve phalabhedāḥ] unnatādunnataṃ madhyaṃ cakraṃ syānnirdhano dhanī | tritrikramādunnataṃ tat pūjayitvā śriyaṃ labhet || 18 || ekadvitrikramāccaiva śriyai kīrttyai ca kalpate | navāni samarūpāṇi sarvato'bhīṣṭasiddhaye || 19 || [śrīcakranirmāṇasthāpanapūjanapraśastiḥ] kṛtvā śrīcakranirmāṇaṃ sthāpayet pūjayedapi | lakṣmīkāntiyaśaḥputradhanārogyādisiddhaye || 20 || sīsakāṃsyādiṣu kṛtaṃ pūrvokta viparītakṛt || 21 || [yantramantradevatānāmabhedaḥ] yantraṃ mantramayaṃ proktaṃ mantrātmā devateti ca | purā bhagavatā proktaṃ tantre sammohanākhyake | dehātmanoryathā'bhedo'yantradevatayostathā || 22 || 18-19 | unnatādunnatamiti | trailokyamohanacakrataḥ sarvānandamayacakraṃ yāvat krameṇa yathonnatiḥ syāttathā cakraṃ racayediti phalitārthaḥ | tat phalamāha- nirdhana iti | evaṃ kṛte nirdhano'pi sādhako dhanavān bhavedityarthaḥ | tritrīti | prathamāt trailokyamohanacakrād dvitīyaṃ sarvāśāparipūrakaṃ cakraṃ triguṇonnatam, sarvasaṃkṣobhaṇākhyaṃ tṛtīyaṃ tatastriguṇonnatam, sarvasaubhāgyadāyakākhyaṃ caturthaṃ tatastriguṇonnatamityevaṃkrameṇa yadi aunnatyaṃ vidadhīta tarhi taccakraṃ pūjayitvā śriyaṃ labhedityarthaḥ | ekadvitrīti | prāguktakramonnatiparipāṭyāṃ prathamasyaikaguṇatvaṃ dvitīyasya pūrvato dviguṇatvaṃ tatastṛtīyasya pūrvatastriguṇatvaṃ evaṃ krameṇa caturthādicakrāṇāṃ krameṇaunnatye śrīkīrtisādhakatvaṃ yantrasyetyarthaḥ | navānīti | navānāṃ tulyaunnatye'bhīṣṭasampādakatvaṃ cakrasyetyarthaḥ | 21 | pūrveti | pūrvoktaviparītakṛt lakṣmīkāntyādivināśakṛdityarthaḥ | p. 570) [yantraṃ vinā pūjane doṣaḥ] atha pīṭhe mahāyantraṃ likhitvā pūjayed budhaḥ | vinā yantreṇa cet pūjā devatā na prasīdati || 23 || [rātrau yantranirmāṇaniṣedhaḥ] na rātrāvaṅkayed yantraṃ sādhakastu kadācana | pramādādaṅkite yantre śāpo bhavati tatkṣaṇāt || 24 || [tatra yantrapuṣpe pūjanopadeśaḥ] bhāvacūḍāmaṇimate tatra puṣpe prapūjayet | [yantrapuṣpāṇi] yatrāparājitāpuṣpaṃ javāpuṣpañca bhairava || 25 || 23 | vinā yantreṇeti | spaṣṭam | atraitadavadheyam - praśastamapīdaṃ yantranirmāṇaṃ devatāyāḥ purato na kartavyam, dehātmanoryathā'bhedo yantradevatayostatheti pūrvavacanena yantradevatayorabhedokterubhayoreva tulyatayā pūjyatvena devatāpūjayā yantrapūjāyāḥ siddherasambhavāt | etadabhiprāyeṇaiva mātṛkābhedatantre dvādaśapaṭale - śālagrāme ca pūjāyāṃ na likhed yantramuttamam | pratimāyāñca pūjāyāṃ na likhed yantramuttamam || ityuktam | pramādataḥ kṛte tu pūjanādikaṃ dviguṇamanuṣṭheyam, taduktaṃ tatraiva - mahāyantrantu deveśi yadi kuryācca sādhakaḥ | tatra mūrtiṃ na kuryācca kadācidapi mohataḥ || yadi mūrtiṃ prakuryāttu tatra yantraṃ na kārayet | yadi kuryāttu mohena yajed vāradvayaṃ priye || dviguṇaṃ pūjanaṃ tatra dviguṇaṃ balidānakam | dviguṇaṃ prajapenmantraṃ dviguṇaṃ homayet sudhīḥ | anyathā viphalā pūjā viphalaṃ balidānakam | sarvaṃ hi viphalaṃ yasmāttasmād yantraṃ na kārayet || iti | p. 571) karavīre raktaśukle droṇaṃ vā yatra tiṣṭhati | tatra devī vasennityaṃ tadyantre pūjanaṃ mama || 26 || [śrīcakranirmāṇaparipāṭī tatra trikoṇamaṣṭakoṇañca] trikoṇaṃ vilikhedādau tanmadhyācca trikoṇakam || 27 || pūrvaśaktyagrabhāge tu mānayaṣṭivadālikhet || 28 || sandhibhedakrameṇaiva tayoḥ śaktyostataḥ param | rekhe ākṛṣya koṇābhyāṃ tadagre pūrvage guruḥ || 29 || etattrayātmakenaiva navakoṇaṃ prajāyate | 27-30 | atha śrīcakranirmāṇakramamupadiśati - trikoṇamityādinā caturdvāraṃ tathaiva cetyantena | tatra trikoṇāntarvartino binducakrasya sarvānandamayākhyasya nirmāṇe viśeṣābhāvāt tadupekṣya trikoṇādibhūpurāntānāmaṣṭānāṃ nirmāṇaparipāṭīmabhidadhānaḥ prathamaṃ trikoṇasya sarvasiddhipradacakrasya tadbahiraṣṭakoṇasya sarvarogaharacakrasya ca nirmāṇaṃ yugapadāha - trikoṇamityādinā navakoṇaṃ prajāyate ityantena | ādau pratīcyagramekaṃ trikoṇaṃ likhet | tanmadhyāt niruktatrikoṇamadhyapradeśāt trikoṇakaṃ pratīcyagramanyattrikoṇamālikhet | etattrikoṇasyāgraṃ pūrvatrikoṇasya madhyadeśe mūlantu tadbahiriti jñeyam | anantarakaraṇīyamāha - pūrvaśaktyagrabhāga iti | śaktiśabdena trikoṇamucyate | tataśca pūrvaśaktyagrabhāge madhyatrikoṇāgre mānayaṣṭivat dakṣiṇottarāyatamānadaṇḍavat dakṣiṇottarāyatāmekāṃ saralarekhāmālikhet | sandhīti | tataḥ paraṃ niruktatrikoṇadvayamadhyatrikoṇāgrasaralarekhānirmāṇānantaraṃ guruḥ tayoḥ śaktyoḥ koṇābhyāṃ rekhe rekhādvayamākṛṣya tadagre tayo rekhayoragre agradvayaṃ pūrvage pūrvadiggāminī kuryāditi śeṣaḥ | prāguktasaralarekhāyā dakṣottarābhyām agrābhyāṃ tatsambaddhaṃ pūrvatrikoṇadvayasandhibhedi pūrvāgraṃ rekhādvayaṃ vidadhītetyarthaḥ | etena prāgagraṃ trikoṇāntaraṃ prāptam | evañca paścimāgraṃ trikoṇadvayaṃ pūrvāgrañcaikaṃ trikoṇameteṣāñca prāguktarītyā vinyāse madhye trikoṇamekaṃ sarvasiddhi - p. 572) [antardaśāram] pūrvaśaktīśavahnibhyāṃ yonirūpāṃ likhettataḥ || 30 || dakṣiṇottarakoṇāttu śrīkaṇṭhasya likhed budhaḥ | rekhāṃ ṣaṭkoṇarūpāntu pūrvaśaktīśavahnitaḥ || 31 || ūrddhvarekhe samākṛṣya śrīkaṇṭhāgravicumbinī | śrīkaṇṭhasya dakṣavāmakoṇāt pūrvavaduddharet || 32 || daśakoṇaṃ bhavettatra [vahirdaṃśāram] tathā'nyaddaśakaṃ likhet | pradākhyaṃ tadbahiraṣṭakoṇañca sarvarogaharākhyaṃ bhavataḥ | ityabhiprāyeṇaiva mūle navakoṇaṃ prajāyata ityuktam | gandharvatantre pañcamapaṭale'pi - pratīcyagraṃ likhedekaṃ trikoṇaṃ taduparyatha | pūrvatrikoṇamadhyāgraṃ trikoṇāntaramālikhet || atha sandhidvayaṃ bhittvā prāgagraṃ vilikhet param | trikoṇamadhyagaṃ cakramaṣṭakoṇaṃ tathā bhavet || iti vacane aṣṭakoṇapadasya trikoṇamadhyagamiti viśeṣaṇena madhye trikoṇaṃ tadbahiraṣṭakoṇamiti sphuṭamavagamyate | 30-33 | athāṣṭakoṇād bahirlekhanīyamantardaśāraṃ sarvarakṣākarākhyaṃ cakramāha - pūrvaśaktītyādinā daśakoṇaṃ bhavettatretyantena | pūrvaśaktyā madhyatrikoṇasya īśavahnibhyāṃ īśānāgnikoṇābhyāṃ yonirūpāṃ yonyākārāṃ paścimābhimukhīṃ trikoṇarekhāṃ likhet | trikoṇāntaramāha - dakṣiṇeti | śrīkaṇṭhasya dakṣiṇottarakoṇābhyāmapi pūrvāgrāṃ tathaiva yonyākārāṃ trikoṇarekhāṃ likhet | ime ca rekhe prāguktāsu tisṛṣu dakṣiṇottarāyatāsu saralarekhāsu pūrvapaścimarekhe varddhayitvā tataḥ kartavye iti vyaktīkariṣyāmaḥ | evaṃkṛte ṣaṭkoṇarūpā rekhā bhavati | tataḥ karaṇīyamāha - pūrveti | pūrvaśaktīśavahnitaḥ pūrvaśakteḥ pūrvatrikoṇasya īśānāgnikoṇābhyām ūrddhva rekhe sandhibhedapūrvakamūrddhva rekhādvaya - p. 573) [caturdaśāram] daśāravāmadakṣe tu madhyakoṇacatuṣṭayam || 33 || vardhayitvā ca ṣaṭkoṇaṃ sandhibhedena saṃlikhet | kakṣamadhyagatā rekhā vardhayet koṇarūpataḥ || 34 || śeṣaṃ pravardheyenmantrī daśakoṇavidhānataḥ | yathā caturdaśārantu jāyate cakramuttamam || 35 || mākarṣet | śrīkaṇṭhāgravicumbinīti rekhāviśeṣaṇena sandhibhedapūrvakaṃ rekhākarṣaṇamuktam | vicumbinyāviti vaktavye vicumbinītyārṣaḥ prayogaḥ | śrīkaṇṭhasyeti pūrvavat koṇarekhākarṣaṇakrameṇa śrīkaṇṭhasya dakṣavāmakoṇāt pūrvopadarśitadakṣottarāyatapaścimasaralarekhāṃ yāvat prāguktakrameṇa koṇarekhādvayaṃ sandhibhedapūrvakamuddharedityarthaḥ | evaṃ kṛte daśakoṇaṃ sarvarakṣākaracakraṃ niṣpadyate | vyaktamāha gandharvatantre pañcamapaṭale - tato daśāracakrasya nirmāṇaṃ śṛṇu pārvati | dakṣiṇottaragā rekhāstisro yāstatra tāsvapi | madhyarekhāṃ parityajya rekhe dve parivardhayet | tena ṣaṭkoṇakaṃ kṛtvā sandhibhede catuṣṭayam | kṛtvā rekhādvayaṃ kuryāddaśakoṇa yathā bhavat || iti | atha bahirdaśāraṃ sarvārthasādhakaṃ cakramāha - tatheti | tathā nirūktadaśārakrameṇaivedaṃ bahirdaśāraṃ kuryāt nātra kaścidapi viśeṣo'sti | vyaktamāha gandharvatantre pañcamapaṭale - tathānyadaśakoṇasya nirmāṇaṃ parikīrttyate | dakṣiṇottaragāsvevaṃ rekhāḥ pañca bhavanti yāḥ || tāsāṃ rekhādvayaṃ (trayaṃ) madhye hitvā pūrvāparantataḥ | bāhyarekhādvayaṃ devi pūrvavat parivardhayet || tena ṣaṭkoṇakaṃ kṛtvā sandhibhedacatuṣṭayam | kṛtvā rekhādvayaṃ kuryāddaśakoṇaṃ yathā bhavet || iti | 33-35 | atha caturdaśāraṃ sarvasaubhāgyadāyakacakramāha - daśāretyādinā cakramuttamamityantena | prāguktadaśāracakrasya vāmato dakṣataśca madhyakoṇacatuṣṭayaṃ vardhayitvā, p. 574) [aṣṭārādicakratrayam] vṛttamaṣṭadalaṃ vṛttaṃ ṣoḍaśāraṃ trivṛttakam | bhūbimbatritayaṃ kāryaṃ caturdvāraṃ tathaiva ca || 36 || tantracūḍāmaṇau devyā matamīdṛśamīritam || 37 || prāguktasandhibhedakrameṇa ṣaṭkoṇaṃ saṃlikhet | etaduktaṃ bhavati - daśāracakrasya paścimatastrikoṇatrayasya pūrvataśca trikoṇatrayasya tyāge daśārasya dakṣataḥ koṇadvayaṃ vāmataśca koṇadvayamiti koṇacatuṣṭayamavaśiṣyate | tat koṇacatuṣṭayaṃ koṇaghaṭakasaralarekhā ityarthaḥ, prāguktakrameṇa vardhayitvā tataḥ prāguktasandhibhedakrameṇa ṣaṭkoṇaṃ saṃlikhet | kakṣamadhyagatā rekhāḥ prāguktaṣaṭkoṇavāmadakṣakoṇaghaṭakarekhācatuṣṭayamityarthaḥ, koṇarūpeṇa vardhayet | evaṃ kṛte koṇāṣṭakaṃ jāyate | śeṣamiti | avaśiṣṭaṃ koṇaṣaṭkaṃ prāguktadaśakoṇarītyā vardhayet | pūrvapaścimānta -saralarekhādvayaṃ pūrvavad varddhayitvā daśārasya paścimataḥ pūrvataścaikaikāṃ dakṣiṇottarāyatāṃ saralarekhāmākṛṣya daśārakrameṇa ṣaṭ koṇān vardhayedityevā'ha daśakoṇavidhānata ityanena | yatheti, tathā pravardhayed yathā uttamaṃ caturdaśāraṃ cakraṃ jāyata iti sambandhaḥ | vyaktamāha gandharvatantre pañcamapaṭale - caturdaśāracakrasya nirmāṇaṃ kathyate'dhunā | dakṣiṇottaragāsvevaṃ rekhāḥ sapta bhavanti yāḥ || tāsāṃ rekhādvayaṃ hitvā bāhye pūrvāparantataḥ | dīrghaṃ rekhādvayaṃ mantrī pūrvavat parivardhayet || tena ṣaṭkoṇakaṃ kṛtvā sandhibhedacatuṣṭayam | daśārīkṛtya tenaiva sandhibhedacatuṣṭayāt || rekhādvayaṃ bahiḥ kuryādrekhāḥ syurnava pañca ca || kalpayedatha tasyāgrairanyakoṇacatuṣṭayam || evaṃ caturdaśāraṃ syād vilocanamanoharam || iti 36-37 | athāṣṭadalaṃ sarvasaṅkṣobhaṇākhyaṃ ṣoḍaśadalaṃ sarvāśāparipūrakākhyaṃ caturasraṃ trailokyamohanākhyaṃ cakrañcā'ha - vṛttamityādinā | spaṣṭam | atrāṣṭadalaṣoḍaśadalayormūle vṛttaṃ sīmārthameva | ṣoḍaśadalād bahirvṛttatrayamapi na pūjārtham - vṛttatrayaṃ maheśāni na pūjāyāṃ nigadyate | p. 575) [atra viśeṣaḥ] kuloḍḍīśamate dikṣu mūlaṃ pūrvādito bhavet | [binducakrasya sarvacakramadhyavarttitvam] sarvamadhyatrikoṇe tu binducakraṃ likhed budhaḥ || 38 || iti gandharvatantrapañcamapaṭalavacanāt | cakramidaṃ saṃkṣipyā'ha tantrasāradhṛtayāmale - bindutrikoṇavasukoṇadaśārayugma - manvasranāgadalasaṅgataṣoḍaśāram | vṛttatrayañca dharaṇīsadanatrayañca śrīcakrarājamuditaṃ paradevatāyāḥ || iti | etadyantraghaṭakapadme keśarakalpananiṣedhamāha tantrasāradhṛtabhūtabhairave - yo'smin yantre maheśāni keśarāṇi prakalpayet || yoginīsahitāstasya hiṃsāṃ kurvanti bhairavāḥ || iti | 38 | evaṃ tatracūḍāmaṇisaṃvādena śrīcakranirmāṇaparipāṭīmabhidhāya kuloḍḍīśasaṃvādena nava cakrāṇi vibhajate - kuletyādinā | nava cakrāṇi teṣāṃ nāmāni ca yoginīhṛdaye prathamapaṭale krameṇa pradarśitāni yathā - cakrasya navadhātvañca kathayāmi tava priye | ādimaṃ bhūtrayeṇa syād dvitīyaṃ ṣoḍaśārakam || anyadaṣṭadalaṃ proktaṃ manukoṇamanantaram | pañcamaṃ daśakoṇaṃ syāt ṣaṣṭhañcāpi daśārakam || saptamaṃ vasukoṇaṃ syānmadhyatryasramathāṣṭamam | navamaṃ tryasramadhyaṃ syāt teṣāṃ nāmānyataḥ śṛṇu || trailokyamohanaṃ cakraṃ sarvāśāparipūrakam | sarvasaṃkṣobhaṇaṃ devi sarvasaubhāgyadāyakam | sarvārthasādhakaṃ cakraṃ sarvarakṣākaraṃ param || sarvarogaharaṃ devi sarvasiddhimayaṃ tathā | sarvānandamayañcāpi navamaṃ śṛṇu sundari || p. 576) [trailokyamohanacakram] trailokyamohanaṃ nāma caturasraṃ sukhapradam | muktābhaṃ cintayenmantrī mātṛkārṇairvimaṇḍitam || 39 || [sarvāśāparipūrakacakram] śaradindupratīkāśaṃ ṣoḍaśāraṃ manoramam | sarvāśāpūrakaṃ nāma ṣoḍaśasvarasaṃyutam || 40 || iti | evañcātra navamaṃ tryasramadhyaṃ syādityanena yat sarvānandamayaṃ cakramuktaṃ tadeva sarvamadhyetyādinā mūle samuddiṣṭam- atra pūjyā mahādevī mahātripurasundarī | iti yoginīhṛdayaprathamapaṭalavacanenāsya prādhānyāt prathamamabhidhānam, viśeṣastvagre vakṣyate | binducakraṃ śivātmakamadhyabindumityarthaḥ | sarvānandamayaṃ madhyabindusthānaṃ śivātmakam | iti tantrarājapañcamapaṭalavacanāt | 39 | atha krameṇa trailokyamohanādinavacakrāṇi vivṛṇoti - trailokyetyādinā | caturasraṃ bhūpuram, tacca parito rekhātrayātmakam; bhūbimbatritayaṃ kāryamiti prāguktatvāt, bhūbimbatrayametat paśyantyāditrimātṛviśrāntiḥ | iti kāmakalāvilāsokteśca | madhyatrikoṇādāvirbhūtā paśyantī - madhyamā -vaikharīśaktayo niruktabhūpuratrayaparyantaṃ cakāsatītyarthaḥ | muktābhaṃ śvetavarṇamityarthaḥ | trailokyamohane cakre buddhañca paripūjayet | brahmaviṣṇuśivākhyāstāstisro rekhāśca tannibhāḥ || iti gandharvatantracaturthapaṭalavacanena tu rekhāṇāṃ krameṇa tadadhiṣṭhātṛbrahmaviṣṇuśivavarṇatvamabhihitam | tena kramādetāsāṃ raktakṛṣṇaśvetavarṇatvaṃ niruktagandharvavacanādavagamyate | mātṛkārṇeriti akārādikṣakārāntamātṛkāvarṇairityarthaḥ | taduktaṃ jñānārṇave daśamapaṭale - caturasraṃ mātṛkārṇermaṇḍitaṃ siddhihetave | muktāmāṇikyaghaṭitaṃ samasthalavirājitam || trailokyamohanaṃ nāma kalpadrumaphalapradam | iti | 40 | atha ṣoḍaśadalātmakaṃ sarvāśāparipūrakacakramāha - śaradindvityādinā | śaradindupratīkāśaṃ śaratkālīnacandrasadṛśavarṇaviśiṣṭam | taduktaṃ jñānārṇave daśamapaṭale - p. 577) [sarvasaṃkṣobhaṇacakram] javākusumasaṅkāśamaṣṭapatraṃ suśobhanam | sarvasaṃkṣobhaṇaṃ nāma kādivargāṣṭakairyutam || 41 || [niruktatritayātmakaṃ sṛṣṭicakram] etaccakramayaṃ ramyaṃ sṛṣṭikārakamuttamam || 42 || [sarvasaubhāgyadāyakacakram] caturdaśārakoṇantu navīnārkasamaprabham | sarvasaubhāgyadaṃ nāma kādiḍhāntairvibhūṣitam || 43 || ṣoḍaśāraṃ candrabimbarūpantu sakalālayam | sarvāśāpūrakaṃ bhadre sravatpīyūṣavarṣaṇam || iti | ṣoḍaśāraṃ ṣoḍaśadalam | manomayam | atra manaḥpadaṃ bhūtapañcakendriyadaśakamanasāṃ devyāḥ ṣoḍaśavikārāṇāmupalakṣakam | niruktaṣoḍaśavikārāḥ kāmākarṣiṇyādiṣoḍaśaśaktyākāreṇa ṣoḍaśadalānyadhyāsata iti tātparyam | vyaktamāha kāmakalāvilāse - bhūtānīndriyadaśakaṃ manaśca devyā vikāraṣoḍaśakam | kāmākarṣiṇyādisvarūpataḥ ṣoḍaśāramadhyāste || iti | ṣoḍaśasvarasaṃyutam akārādiṣoḍaśasvaraviśiṣṭam | ṣoḍaśapatreṣu krameṇa ṣoḍaśa svarā vartanta ityarthaḥ | 41 | athāṣṭadalātmakaṃ sarvasaṃkṣobhaṇacakramāha - javetyādinā | javākusumasaṅkāśaṃ javākusumavadraktavarṇam | aṣṭapatramaṣṭadalam | kādivargāṣṭakairyutam, pañcadaleṣu kādipañcavargāḥ | ṣaṣṭhadale yaralavāḥ | saptamadale śaṣasahāḥ | aṣṭamadale lakṣāviti vargāṣṭakāvasthitikramaḥ | 42 | etattritayasya sṛṣṭicakratvamāha - etadityādinā | etaccakramayaṃ niruktatrailokyamohana - sarvāśāparipūraka -sarvasaṃkṣobhaṇākhyacakratrayamayamityarthaḥ | jñānārṇave daśamapaṭale'pi - etattrayaṃ maheśāni sṛṣṭicakraṃ sukhapradam | ityuktam | viśeṣastu kāmakalāvilāsa - yoginīhṛdayādiṣu draṣṭavyaḥ | 43 | evaṃ sṛṣṭyātmakacakratrayamuktvā sthityātmakacakratraye vaktavye kramaprāptaṃ p. 578) [sarvārthasādhakacakram] taptakāñcanasindūrasadṛśaṃ daśakoṇakam | sarvārthasādhakaṃ nāma ṇādibhāntairvibhūṣitam || 44 || [sarvarakṣākaracakram] taruṇāruṇasaṅkāśaṃ dvitīyaṃ daśakoṇakam | sarvarakṣākaraṃ nāma mādikṣāntākṣarairyutam || 45 || [niruktatritayātmakaṃ sthiticakram] sthiticakraṃ trayañcaitanmahājñānapradāyakam || 46 || sarvasaubhāgyadāyakaṃ cakramāha - caturdaśāretyādinā | caturdaśārakoṇamiti spaṣṭam | navīnārkasamaprabhaṃ bhāsvararaktavarṇam | taduktaṃ jñānārṇave daśamapaṭale - caturdaśāraṃ deveśi dāḍimīkusumaprabham | anantaphaladaṃ bhadre sarvasaubhāgyasaṃpradam || iti | kādīti | caturdaśakoṇeṣu kakārādiḍhakārāntāścaturdaśa varṇā ekaikaśo varttanta ityarthaḥ | 44 | atha sarvārthasādhakacakraṃ vivṛṇoti - taptetyādinā | taptakāñcanasindūrasadṛśaṃ raktavarṇam | taduktaṃ jñānārṇave daśamapaṭale - daśāraṃ taptahemābhaṃ sindūrasadṛśaṃ priye | sarvārthasādhakaṃ cakraṃ manaścintitadaṃ sadā || iti | daśakoṇakaṃ daśakoṇaviśiṣṭam | ṇādīti | ṇakārādibhakārāntā daśa varṇā daśāreṣvekaikaśo virājanta ityarthaḥ | 45 | dvitīyadaśakoṇātmakaṃ sarvarakṣākaracakramāha - taruṇetyādinā | taruṇāruṇasaṅkāśaṃ raktavarṇam | mādīti | makārādikṣakārāntā daśa varṇā ekaikaśo daśāreṣu vartanta ityarthaḥ | 46 | etattritayasya sthiticakratvamāha - sthitītyādinā | etattrayaṃ sarvasaubhāgyadāyaka - sarvārthasādhaka - sarvarakṣākarākhyaṃ mahājñānapradāyakaṃ sthiticakramiti sambandhaḥ | jñānārṇave daśamapaṭale'pi niruktacakratrayamabhidhāya - p. 579) [sarvarogaharacakram] padmarāgapratīkāśamaṣṭakoṇañca siddhidam | sarvarogaharaṃ nāma vargāṣṭakairvimaṇḍitam || 47 || [sarvasiddhipradacakram] dāḍimīpuṣpasaṅkāśaṃ trikoṇaṃ sarvabhūtidam | sarvasiddhipradaṃ cakramakathāditrirekhagam || 48 || [sarvānandamayacakram] ha- kṣavarṇamadhyagataṃ sarveṣāṃ siddhikārakam | sarvānandamayaṃ nāma binducakraṃ paraṃ padam || 49 || etattrayaṃ maheśāni sthiticakraṃ sukhapradam | ityuktam | 47 | evaṃ sthityātmaka - cakratrayamabhidhāya saṃhārātmakacakratraye vaktavye kramaprāptaṃ sarvarogaharacakramāha - padmarāgetyādinā | padmarāgamaṇisavarṇaṃ raktavarṇam | vargāṣṭakairvimaṇḍitam | sarvasaṃkṣobhaṇacakroktarītyā kādivargāṣṭakamaṣṭāreṣu vartanta ityarthaḥ | taduktaṃ jñānārṇave daśamapaṭale - aṣṭakoṇaṃ varārohe bālārkakiraṇāruṇam | padmarāgasamaprakhyaṃ sarvarogaharaṃ sadā || iti | 48 | sarvasiddhipradacakramāha - dāḍimītyādinā | dāḍimīpuṣpasaṅkāśaṃ dāḍimīkusumavadraktavarṇam | sarvabhūtidam akhilavibhūtisampādakam | a-ka-thāditrirekhagam | akārādayaḥ ṣoḍaśa svarāḥ, kādi - tāntāni thādi - sāntāni vyañjanāni ca krameṇaikaikarekhārūpeṇa vartanta ityarthaḥ | jñānārṇave daśamapaṭale - udyatsūryasahasrābhaṃ bandhūkakusumaprabham | sarvasiddhipradaṃ cakraṃ sakalālayamīśvari | trikoṇaṃ sarvasaṃbhūtikāraṇaṃ bhūtidaṃ sadā || iti | 49 | athedānīṃ caramaṃ bhagavatyā nivāsasthānaṃ bindvākhyaṃ sarvānandamayacakramāha - ha-kṣeti | paraṃ padaṃ kāmeśvarāṅkanilayāyā deśakālākārādibhiranavacchinnāyāḥ p. 580) [niruktatritayātmakaṃ saṃhāracakram] sadāśivamayañcaitattrayaṃ saṃhārakārakam || 50 || [niruktacakre puṣpāñjalidānopadeśaḥ] yoginīmūlamantreṇa tatra puṣpāñjaliṃ kṣipet | [cakrasyāśūnyatāsampādanopadeśaḥ] muktā-maṇi-pravālairvā vilomamūlavidyayā || 51 || aśūnyaṃ sarvadā kāryaṃ śūnye vighnaṃ sadā bhavet | [navacakropasaṃhāraḥ] navacakramayaṃ cakraṃ bālādevyā virājitam || 52 || [cakreśvarīṇāṃ nāmāni] prathamā tripurā devī dvitīyā tripureśvarī | tṛtīyā sundarīnāmnī turyā tripuravāsinī || 53 || śrīmattripurasundaryāḥ paraṃ padaṃ śreṣṭhaṃ nivāsasthānamityarthaḥ | ata eva yoginīhṛdaye prathamapaṭale sarvānandacakramabhidhāya - atra pūjyā mahādevī mahātripurasundarī | ityuktam | vyaktamāha kāmakalāvilāse - āsīnā bindumaye cakre sā tripurasundarī devī | kāmeśvarāṅkanilayā kalayā candrasya kalpitottaṃsā || pāśāṅkuśekṣucāpa-prasūnaśarapañcakāñcitasvakarā | bālāruṇāruṇāṅgī śaśibhānukṛśānulocanatritayā || iti | atra bālāruṇāruṇāṅgītyabhidhānād bindorapi raktatvamuktaṃ bhavati | hakṣavarṇamadhyagatamiti, ha-kṣau varṇau madhyagatau yasyeti vigrahaḥ | 51-52 | mukteti | yantraṃ pūjayitvā tatra vilomamūlamantreṇa muktādyanyatamaṃ sthāpayet kadā'pi śūnyaṃ na vidadhītetyarthaḥ | upasaṃharati-naveti | śiṣṭaṃ spaṣṭam | 53-54 | evaṃtrailokyamohanādīni sarvānandamayāntāni nava cakrāṇyupadiśya teṣu p. 581) pañcamī tripurāśrīśca ṣaṣṭhe tripuramālinī | saptame tripurā siddhā aṣṭame tripurāmbikā || 54 || navame śrīmahādevī mahātripurabhairavī | [cakre svasvasthāne'rcanīyā devatāḥ] samastāḥ prakaṭā guptāstathā guptatarāśrayāḥ || 55 || sampradāyāḥ kulāḥ kaulā nigarbhāśca rahasyagāḥ | parāpararahasyāha paramātirahasyagāḥ || 56 || rājarājeśvarī pūrṇā mahātripurasundarī | etāścakrasthitāḥ sarvāḥ sthānaṃ jñātvā samarcayet || 57 || [niruktacakrasaṅketajñānavaibhavam] navadhā cakrasaṅketaṃ yo jānāti sa sādhakaḥ | navadhā yo na jānāti kathaṃ devīṃ prapūjayet || 58 || [niruktaśrīcakrajñānapraśastiḥ] etacchrīcakrarājaṃ sakalalipimayaṃ sarvadevasya vandyaṃ nityānandasvarūpaṃ bhuvanavaśakaraṃ bhogamokṣaikahetum | krameṇa pūjanīyānāṃ navacakreśvarīṇāṃ nāmāni nirūpayati - prathametyādinā | yoginīhṛdaye prathamapaṭale'pi niruktakrameṇa nāmānyabhidhāya - pūjayecca kramādetā navacakre purodite | ityuktam | 55-57 | navama iti | mahātripurabhairavītyatra mahātripurasundarīti yoginīhṛdaye | samastā iti | āsāmāvaraṇaśaktīnāṃ svasvasthānanāmārcākramādīni aṣṭādaśe vakṣyante | p. 582) śuddho bhūtvā likhitvā yadi paśurahito dhārayet pūjayed vā sarvā siddhiḥ karasthā bhavati sukṛtinastasya siddhiḥ parā'pi || 59 || sarvānandamayaṃ samastajagatāmekādhipaṃ kāmadaṃ sarvavyādhinirākarañca śubhadaṃ jñānapradaṃ kīrtidam | sākṣāt kalpataruṃ surāsuragaṇaiḥ saṃveṣṭitaṃ dṛśyate yenedaṃ sa tu sarvatīrthagamanasnānasya puṇyaṃ labhet || 60 || [śrīcakrarahasyanirūpaṇapratijñā] rahasyaṃ cakrarājasya kathayāmi yathākramam | [trikoṇāntarbindurahasyam] madhye binduḥ śivo jñeyaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ || 61 || bindumadhye vasennityaṃ śrīmattripurasundarī | mahākāmakalā tatra bindutritayarūpiṇī || 62 || [trikoṇarahasyam] trikoṇaṃ tripurā caiva bālā tripurasundarī | trikoṇarūpī rudraḥ syāttrikoṇatvāt parā śivā || 63 || triṣu pañcadaśī nityā samayā ca caturdaśī | ṣaḍaṅgayuvatī devī tatra pūrvāditaḥ sthitā || 64 || 61-62 | atha śrīcakrarahasyaṃ vaktumupakramate - rahasyamityādinā | madhye sarvasiddhipradākhya - trikoṇamadhye | binduḥ śivātmakaḥ śvetabinduḥ | bindumadhye śivātmakasitabindumadhye śoṇavindvātmikā mahākāmakalā śrīmattripurasundarī vilasatītyarthaḥ | tāṃ viśinaṣṭi - bindvityādinā | bindutritayarūpiṇī śivaśaktirūpaṃ niruktabindudvayam, tayoḥ samarasībhūtastṛtīyo miśrabinduḥ tattritayarūpiṇītyarthaḥ | viśeṣastu bhūmikāyāṃ draṣṭavyaḥ | p. 583) [aṣṭārarahasyam] aṣṭakoṇeṣvaṣṭasiddhirbhūtayo'ṣṭau bhavanti hi | jṛmbhamohavaśastambhapāśāṅkuśadhanuḥśarāḥ || 65 || nivasanti tatra nityaṃ vaśinyādyaṣṭadevatāḥ || 66 || [antardaśāra-rahasyam] daśendriyāṇi deheṣu saṃsthitāni vasanti ca | sarvajñādimahādevāḥ saṃsthitā daśa devatāḥ || 67 || evaṃ dikkoṇasandhyagraprāṇā daśakalā daśa || 68 || [bahirdaśāra-rahasyam] aparaṃ daśakoṇantu daśadikpāladaivatam | digvātārkapraceto'śvi-vahnīndropendramitra-kāḥ || 69 || vaikārikāttu te jātā daśasaṃkhyāḥ prakīrtitāḥ | sarvasiddhyādayastatra sadā tiṣṭhanti pūjitāḥ || 70 || [caturdaśārarahasyam] anantarūpacakrasya tathā koṇacaturdaśa | caturdaśāṅgaśāstrāṇi bhuvanāni caturdaśa || 71 || caturdaśāracakreṣu saṃkṣobhaṇyādidevatāḥ | eko dharmo guṇān sūte adharmastu tathā mataḥ || 72 || [aṣṭadala-rahasyam] aṣṭarūpāṣṭapatreṣu dharmādīni vasanti ca | anaṅgakusumādīni bodhyāni satataṃ budhaiḥ || 73 || 69 | mitrakā iti | mitrastṛtīyaḥ sūryaḥ iti rāghavabhaṭṭaḥ | kaḥ prajāpatiḥ | kaḥ prajāpatiruddiṣṭa ityekākṣarakoṣaḥ | p. 584) [ṣoḍaśadala-rahasyam] ṣoḍaśacchadacakreṣu tithayaḥ ṣoḍaśa smṛtāḥ | sarvasaubhāgyadā nityaṃ kāmākarṣaṇapūrvikāḥ || 74 || trivṛtte candrasūryāgnitrirekhākāravartinaḥ || 75 || śivarekhā pūrvasandhyā brahmāṇī brahmarekhagā | aṇimādyā brahmarekhāḥ krameṇa parikīrtitāḥ || 76 || catuḥṣaṣṭistathā koṭiḥ koṭikoṭivibhūtayaḥ | yoginyo devadevyaśca cakramāśritya saṃsthitāḥ || 77 || asya prabhedāḥ koṇānāṃ dalānāntu prakīrtitāḥ | [yantrasya parimāṇabhedāḥ] trikoṇa(?)ñcaikatolaṃ vā caturaṅgulimānakam || 78 || tatraiva lekhayeccakraṃ caturasraṃ suśobhanam | navahastaṃ dvihastaṃ vā tathaikahastameva vā || 79 || 74-77 | trivṛtta ityādinā cakramāśritya saṃsthitā ityantenoktā āvaraṇaśaktayo'ṣṭādaśe pūjākrame granthakṛdbhirviśiṣya vakṣyante | 78-80 | atha yantrasya mānabhedānāha-trikoṇa(?)mityādinā yāmalasammatamityantena | atra trikoṇamiti pāṭhaḥ prāmādika iti pratibhāti | caturasramiti vakṣyamāṇena virodhādekatolaṃ veti vāśabdavaiyarthyāt svacchandabhairava-tantrarājādivirodhācca | tathāca tantrasāradhṛta- svacchandabhairave - kuryācca sthaṇḍile yantraṃ hastamātraṃ susundaram | ratnādiṣu tu nirmāṇe mānamicchāvaśād bhavet | p. 585) likhed yantraṃ bhūpradeśe ratnādau tu nijecchayā | mūlamuccārayan svastha iti yāmalasammatam || 80 || [binducakre mahākāmakalāyā avasthitiḥ] trikoṇacakramadhye tu mahākāmakalāṃ likhet | kathitaṃ paramaṃ cakraṃ triṣu lokeṣu durlabham || 81 || prārthayed yadi mokṣantu mokṣadvāramidaṃ mahat | śrīkrame paramaṃ vastu kīrtitaṃ paramātmanā || 82 || [śrīcakroddhāre diṅniyamaḥ] udaṅmukho yadā mantrī cakrarājaṃ prapūjayet | udīcī dik tadā caiva pūrvāśaiva nigadyate | īśānantu tathāgneyaṃ bhavedevaṃ na saṃśayaḥ || 83 || ekatolaṃ dvitolaṃ vā tritolaṃ vedatolakam | ito'dhikaṃ naraḥ kṛtvā prāyaścittī bhaved dhruvam | raktena rajasāpūrya śrīcakraṃ bhuvi pūjayet | naśyanti sarvavighnāni prāpyate vāñchitaṃ phalam | iti | tantrarāje trayastriṃśapaṭale'pi - navahastaṃ trihastaṃ vā śrīcakramabhiṣecane | kuryāt sthaṇḍilapūjāyāṃ hastamātre'tisundaram | ratnādiṣu tu nirmāṇe mānamicchāvaśād bhavet | sadā suvihite pūjā śubhānyasmiṃstathā'nyathā | iti | evañcaiteṣu vacaneṣu tritolaparimāṇadarśanādatrāpi tritolamityeva sādhīyān pāṭha iti mantavyam | mūlamiti mūlamantramuccārayan yantraṃ likhediti sambandhaḥ | 81 | trikoṇacakramadhya iti | madhyatrikoṇacakrasya madhye bindāvityarthaḥ 83 | athedānīṃ śrīcakroddhāre diṅniyamaḥ pratipādyate | tatra ca - tatra prāṅmukha āsīnaścakrarājaṃ samālikhet | iti jñānārṇavadaśamapaṭalavacanena, p. 586) tataḥ prāṅmukha āsīnaścakroddhāraṃ samārabhet | iti gandharvatantra-caturthapaṭalavacanena ca śrīcakranirmāṇe sādhakasya pūrvadiṅmukhatvamupadiṣṭam | tadidānīṃ pūrvāṃ diśameva niyamayati- udaṅmukha ityādinā | sādhaka udaṅmukhaḥ san cakranirmāṇāya pravṛttaścettarhi uttaradiśa eva pūrvadiktvam, īśānasyāgnikoṇatvam | anayā rītyā sarvatra diṅniyama ityuttaravacanebhyo'vagantavyam | etāni diṅniyamapratipādakavacanāni kvacicchrīcakroddhāraviṣaye kvacana vā śrīmattripurāpūjanaviṣaye'bhihitāni dṛśyante | yathā jñānārṇave daśamapaṭale - uttarāśāmukho mantrī yadā cakraṃ samuddharet | uttarāśā tadā devi pūrvāśaiva nigadyate || ityādi | evameva kaulāvalīnirṇaye'pi | vacanamidaṃ cakroddhāre diṅniyamapratipādakam | tathā gandharvatantre saptamapaṭale - uttarābhimukho bhūtvā yadā devīṃ prapūjayet | uttarāśā tadā devi pūrvāśaiva na saṃśayaḥ | īśānamagnikoṇaṃ syādvāyukoṇaṃ tatheśakam | dakṣiṇāśā tadā jñeyā paścimāśā maheśvari | rākṣasaṃ vāyukoṇaṃ syādāgneyaṃ rākṣasaṃ bhavet | ityādivacanaiḥ pūjāyāṃ diṅniyamaḥ pratipāditaḥ | evañca niruktajñānārṇava- gandharvatantrādivacanaparyālocanayā śrīcakroddhārapūjanayorubhayorapi niruktakrameṇa diṅniyamaḥ kartavya iti paryavasyati | parantu - tatra prāṅmukha āsīnaścakroddhāraṃ samārabhet iti prāgupadarśita-gandharvavacanena cakroddhāre prāṅmukhatvaniyamāt - digvibhāgeṣu kauberī dik śivāprītidāyinī | tasmāttanmukha āsīnaḥ pūjayettripurāṃ sadā || iti gandharvatantrasaptamapaṭalavacanena pūjane uttarāsyatvaniyamācca cakroddhāre pūrvadiṅmukhatvasya pūjane cottarāsyatvasya praśastataratvamiti bodhyam | naca digvibhāgeṣvityādivacanena pūjane pūrvāsyatvamātraṃ kalpyatāmiti vācyam, yadāśābhimukho mantrī tripurāṃ paripūjayet | devīpaścāttadā prācī pratīcī tripurāpuraḥ | iti guptārṇavatantravacane yadāśābhimukha ityanena yatkiñciddiṅmātrābhidhānāt, p. 587) paścimāśā yadā mantrī cakrarājaṃ prapūjayet | pratīcī dik tadā caiva pūrvāśaiva na saṃśayaḥ | vāyukoṇaṃ tadāgneyamīśānaṃ rākṣasaṃ bhavet || 84 || dakṣiṇāśāmukho mantrī yadā cakraṃ prapūjayet | pūrvāśaiva tadā sā dig rakṣaḥkoṇantu vahnivat || 85 || āgneyantu tadeśānaṃ vāyustu nir-ṛtirbhavet | bṛhacchrīkramatantrasya matametat prakīrtitam || 86 || purandaramukho mantrī pūjayettripurāṃ yadā | devīpaścāttadā prācī pratīcī tripurāpuraḥ | guptārṇavamatenāpi digvibhāgaḥ prakīrtitaḥ || 87 || [śrīcakrasthāpanādhāraḥ] atha siṃhāsane mantrī śrīcakraṃ purato nyaset || 88 || [sīsakādiṣu cakrasthāpananiṣedhaḥ] sīsake kāṃsyapātre vā raṅge vā sādhakottamaḥ | phalakāyāṃ paṭe bhittau sathāpayenna kadācana || 89 || sthāpitaṃ yadi lobhena mohādajñānato'pi vā | kulaṃ vittamapatyañca nirmūlayati sarvadā || 90 || udaṅmukho yadā mantrī cakrarājaṃ prapūjayet | ityādimūloktavacaneṣu pūjane uttarāsyatvādervyaktamabhidhānācca virodhāpatteḥ | tasmāt cakroddhāre prāṅmukhatvasya pūjane cottarāsyatvasya praśastataratvaṃ diśāmanyāsāṃ praśastatvamiti niṣkarṣaḥ | p. 588) [pīṭhapūjā] pīṭhapūjāṃ tataḥ kuryāduparyuparibhāvataḥ | maṇḍūkaṃ pūjayedādau rudraṃ kālāgnirūpakam || 91 || ādhāraśaktiṃ kūrmañca tathā'nantaṃ varāhakam | pṛthvīṃ sudhāsamudrañca ratnadvīpamataḥ param || 92 || svarṇaśailaṃ ratnabhūmiṃ nandanodyānameva ca | nānāvṛkṣamahodyānaṃ tathaiva kalpavāṭikām || 93 || santānavāṭikāñcaiva haricandanavāṭikām | mandāravāṭikāṃ pārijātavāṭīṃ samarcayet || 94 || kadambavanavāṭīñca ratnaprākārakān yathā | puṣparāgaṃ padmarāgaṃ gomedaṃ vajramapyatha || 95 || vaidūryamindranīlañca muktāṃ marakataṃ tathā | vidrumañceti navakān ratnaprākārasaṃyutān || 96 || māṇikyamaṇḍapañcaiva sahasrastambhamaṇḍapam | amṛtavāpikāmevamānandavāpikāṃ tataḥ || 97 || vimarṣavāpikāṃ bālātapodgāramataḥ param | candrikodgārakaṃ mahāśṛṅgāraparikhāmapi || 98 || mahāpadmāṭavīṃ kalpavṛkṣaṃ saṃpūjayennaraḥ | tataścintāmaṇigṛhaṃ ratnanirmitavedikām || 99 || 91 | pīṭhapūjāmāha - pīṭhapūjāmityādinā samarcayediti prakāśāntena | p. 589) pūrvāmnāyamayaṃ pūrvaṃ dvāraṃ pūrve samarcayet | dakṣiṇe paścime saumye tattadāmnāyamapyatha || 100 || ratnasiṃhāsanaṃ śvetacchatramūrddhve prapūjayet | dharmaṃ jñānañca vairāgyamaiśvaryaṃ cāgnito yajet || 101 || a- pūrvān pūjayedetān dikṣu pūrvāditaḥ kramāt | ātmāntarātmaparamajñānātmānaḥ krameṇa tu || 102 || cakramadhyasthapadmañca kandaṃ vasudalaṃ tataḥ | nālamūrddhvacchadādhaśca tattvarūpāntu karṇikām || 103 || maṇḍalaṃ vahnisūryendo rajaḥ sattvaṃ tamo'pi ca | jñānamāyākalāvidyātattvānyatra prapūjayet || 104 || gaṇeśaṃ vaṭukaṃ mantrī savye dakṣe prapūjayet | nāmādivarṇabījāni caturasrāntare punaḥ || 105 || īśāgnyantañca mitrīśanāthamuḍḍīśanāthakam | jālandharāhvayaṃ pīṭhaṃ pīṭhaṃ pūrṇagiriṃ tataḥ || 106 || tryasre saṃpūjayenmantrī krameṇānena tatparam | pūrvādikramayogeṇa phalake āsanasya tu || 107 || 100 | pūrveti | pūrvadvāre pūrvāmnāyam, evaṃ dakṣiṇapaścimottareṣu dakṣiṇapaścimottarāmnāyān krameṇa pūjayedityarthaḥ | etena pūrvāmnāyamayapūrvadvārāya namaḥ dakṣiṇāmnāyamayadakṣiṇadvārāya nama ityādirūpaḥ prayoga ityāpatati | tantrasāre tu pūrvāmnāyapūrvadvārāya nama ityādirūpaḥ prayoga uktaḥ | 102 | apūrvāniti | adharmamajñānamavairāgyamanaiśvaryañcetyarthaḥ | 105 | caturasreti | śrīcakracaturasrāntare īśānādyagnikoṇāntaṃ krameṇa jālandharādipīṭhacatuṣṭayaṃ pūjayedityarthaḥ | p. 590) pṛthivyāśca patiñcaiva brahmāṇamamṛteśvaram | viṣṇutejo'dhipaṃ rudraṃ vāryadhīśaṃ tatheśvaram || 108 || madhye prāsādamuccārya viyatpadamudīrayet | tato'dhipataye procya pañcavaktrāya yojayet || 109 || sadāśivāya ca mahāpretapadmāsanāya hṛt | yajedāsanamantreṇa sarvāsanamathāpi vā || 110 || pretabījaṃ samuccārya sadāśivamahāpadam | pretapadmāsanāyeti hṛnmanurmanurīritaḥ || 111 || pūrvoktenaiva mantreṇa tasyopari ṣaḍāsanam || 112 || tasyopari yajenmantrī prasūnatulikāmapi | kāmeśvaraṃ tathā kāmeśvarīmūrtiṃ samarcayet || 113 || iti śrīpūrṇānandaparamahaṃsaviracite śrītattvacintāmaṇau saptadaśaḥ prakāśaḥ || 17 || 109-110 | prāsādeti | hauṃ viyadadhipataye sadāśivāya mahāpretapadmāsanāya nama iti prayogaḥ | 111 | preteti | pretabījaṃ hasauriti | tathā ca hasauḥ sadāśivamahāpretapadmāsanāya nama iti prayogaḥ | aṣṭādaśaḥ prakāśaḥ [sāmānyārghyasthāpanādivisarjanāntasaparyākramaḥ] [sāmānyārghyasthāpanam (tatra maṇḍalam)] vidhāya vāmabhāge tu trikoṇavṛttabhūpuram | athavā caturasrantu jalena parikalpayet || 1 || caturasrantu tat kuryāttrikoṇadvayasaṃyutam | [śaṅkhādhārasthāpanam] ādhāraṃ tatra saṃsthāpya pūjayed vahnimaṇḍalam || 2 || ādhāreṇa vinā pūjā niṣphalā parikīrtitā | [ādhārabhedāḥ] ādhāraṃ vividhañcaiva ṣaṭpadaṃ vā catuṣpadam || 3 || 1 | evaṃ pūrvaprakāśe cakrasaṅketamabhidhāya pūjāsaṅketamabhidadhānaḥ prathamaṃ sāmānyārghyasthāpanaparipāṭīmāha-vidhāyetyādinā | trikoṇeti | ādau trikoṇaṃ tadbahirvṛttaṃ tadbahirbhapuraṃ caturasramityarthaḥ | atra trikoṇamadhomukhaṃ kāryaṃ śaktiviṣayatvāt | taduktaṃ tārārahasyadhṛtarudrayāmale - yatra yatra mahāvidyā śaktividyā upāsitā | tatra tatra trikoṇañca adhomukhamudīritam | devatrikoṇe kartavye ūrddhvaṃ tat parikīrtitam | iti | kalpāntaramāha - athaveti | jalena caturasraṃ parikalpya tadantastrikoṇadvayaṃ kuryādityarthaḥ | p. 592) athavā vartulākāraṃ trikoṇaṃ vā samācaret | suvarṇarūpyaracitaṃ tripadaṃ vā'pi pūjayet || 4 || [mantropadeśaḥ] bījoktau tadanuktau vā māyāśrīpūrvamarcanam | mantrānuktau nāmamantraṃ sarvatraivopayojayet || 5 || [pādukāmantraprayogaḥ] śrīpādukākhyamantrantu dadyādante yathākramam || 6 || [vahnerdaśakalāḥ] dhūmrā ca nīlavarṇā ca kapilā visphuliṅginī | jvālā haimavatī kavyavāhinī havyavāhinī | raudrī saṅkarṣiṇī vahneretāḥ kalāḥ parā yathā || 7 || 5 | tripadaṃ vā'pi pūjayedityuktaṃ tatpūjāmantraṃ nirdiśati - bījoktāviti | māyābījaṃ hrīṃ, śrībījaṃ śrīṃ | tathā ca hrīṃ śrīṃ maṃ vahnimaṇḍalāya daśakalātmane arghyapātrādhārāya nama iti prayogaḥ | tantrasārakārastu niruktamāyābījāt pūrvaṃ vāgbhavabījasyāpi yojanayā tritārīprayogamupadideśa | tripurārcanarahasye tu mūlamantrānantaraṃ śrīmahātripurasundarīsāmānyārghyādhāramaṇḍalāya nama iti maṇḍalaṃ saṃpūjya oṃ daśakalātmane'gnimaṇḍalāya śrīmahātripurasundarīsāmānyārghyādhārāya nama ityarghyādhārapūjākrama uktaḥ, tatra māyā-śrībījayorullekho na dṛśyate | mantrānuktāviti | nāmamantraṃ tattaddevatānāmarūpaṃ mantramityarthaḥ | atra viśiṣyānuktāvapi nāmnaḥ praṇavapūrvakatvamavagantavyam | vyaktamāha durgāpūjātattvadhṛtayogiyājñavalkya- brahmapurāṇayoḥ - dhyātvā praṇavapūrvantu daivatantu samāhitaḥ | namaskāreṇa puṣpādi vinyasettu pṛthak pṛthak || tathā- oṃkārādisamāyuktaṃ namaskārāntakīrtitam | svanāma sarvadevānāṃ mantra ityabhidhīyate || iti | 6 | śrīpāduketi | prathamaṃ devatānāma tataḥ śrīpādukāṃ pūjayāmi nama iti pādukāmantraḥ | 7 | evamādhāraṃ tatretyādinā vahnimaṇḍalapūjāmupadiśya tatraiva vahnikalārcāmupadiśati - dhūmrā cetyādinā | yoginīhṛdayaṭīkādhṛtasvacchandasaṃgrahe'pi - p. 593) [tatra kalpāntaram] dhūmrārciruṣmā jvalinī jvālinī visphuliṅginī | suśrīḥ surūpā kapilā havyakavyavahe tathā | ābhirvā pūjayed vahniṃ yādikṣāntādibhiḥ kramāt || 8 || ṣaṭkoṇāntastrikoṇe tu vahnibimbaṃ kalāyutam | āvāhyā''dhārato devi pūjayenmantravittamaḥ || ityuktam | yadyapyatra vacane ṣaṭkoṇāntastrikoṇa ityanena viśeṣārghyasthāpana eva vahnyādikalānāmarcanamupadiṣṭaṃ na tu sāmānyārghyasthāpanāvasare, tripurārcanarahasya- kaulāvalīnirṇaya-tantrasārādiṣvapi tathaiva dṛśyate, tathā'pi mūle tadvaiparītyena sāmānyārghyasthāpana eva vahnyādikalāpūjanopadeśād viśeṣārghye tadanabhidhānāccā'gamāntarasammato'yaṃ kramo mūlakṛdbhiḥ paramahaṃsapādaiḥ parigṛhīta iti pratibhāti | dhūmreti | dhūmrādisaṅkarṣiṇyantā vahnerdaśa kalā ityarthaḥ | 8 | kalpāntaramāha-dhūmrārciriti | tathācaitatkalpe dhūmrārcirādyāḥ kavyavahāntā daśa kalā ityarthaḥ | atra tantrasārādiṣu nāmnāṃ kramabhedaḥ svarūpabhedaśca dṛśyete | ābhirveti | vāśabdaḥ kalpāntarabodhakaḥ | ābhirdhūmrādibhiḥ dhūmrārcirādibhirveti sambandhaḥ | ābhiriti viśeṣayati-yādikṣāntādibhiriti | yakārādikṣakārāntadaśavarṇānāmekaikamādau niyojya namo'ntena pūjayedityarthaḥ | atra yakārādivarṇāḥ sabindukā grāhyāḥ | tathā ca kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhollāse dhūmrārcirityādyabhidhāya - yādisendukṣakārāntā abjādyāḥ parikīrtitāḥ | ṅe-yutā vai namo'ntāśca kalā vahneritīritāḥ || ityanenānusvārayuktatvaṃ yakārādīnāmuktam, abjādyā ityanena śrībījapūrvakatvamapyuktam, etenaitanmate śrīṃ yaṃ dhūmrāyai nama iti prayogakramaḥ paryavasyati | mūlakṛnmate tu bījoktau tadanuktau vā māyāśrīpūrvamarcanam iti prāguktavacanānusāreṇa hrīṃ śrīṃ yaṃ dhūmrāyai nama ityādirūpaḥ prayoga iti pratibhāti | tantrasārakṛtā tu yādīnāṃ pūrvaṃ tritārīprayoga uktaḥ | yoginīhṛdayaṭīkādhṛtasvacchandasaṃgrahe'pi - p. 594) [kalānāmāsāṃ svarūpam] taruṇāruṇasaṅkāśā varābhayakarā imāḥ | [tatra sakala-vahnimaṇḍalārcākramaḥ] udarārṇa vāgbhavaṃ vā dattvā tanmaṇḍalaṃ yajet || 9 || yādikṣāntātmavarṇāni kalā vahnermaheśvari | etāḥ kalāḥ samabhyarcya svasvavarṇairyathāvidhi || svabījādyāścaturthyantā nāmamadhyā namo'ntikāḥ | proktā vahnikalā mantranāmāni śṛṇu sāmpratam || dhūmrārcirnīlaraktā ca kapilā visphuliṅginī | jvālāmālinyarciṣmatī tadūrdhvaṃ havyavāhinī | aṣṭamī kavyavāhā ca raudrī saṃvāhinī tathā || iti vacane svabījādyā ityanena śrībījādyaṃ vā māyāśrībījādyaṃ vā vāgbhava- māyāśrībījarūpatritārīpūrvakatvaṃ vā'bhipretamiti saṃkṣepaḥ | 9 | niruktānāṃ vahnikalānāṃ svarūpamāha - taruṇeti | navoditasūryasavarṇāḥ | varābhayakarāḥ ekena kareṇa varamapareṇa cābhayaṃ dadhatya ityarthaḥ | pūrvaṃ pūjayed vahnimaṇḍalam ityuktam, tadvahnimaṇḍalapūjākramamupadiśati-udarārṇamityādinā | udarārṇaṃ maṃ vāgbhavaṃ aiṃ iti bījaṃ vā dattvā tanmaṇḍalaṃ vahnimaṇḍalaṃ yajedityarthaḥ | evañca niruktayorbījayoranyataraduccārya vahnimaṇḍalāya daśakalātmane arghyapātrādhārāya namaḥ ityanena pūjayediti bodhyam | vyaktamāha kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale - pūrvavanmaṇḍalaṃ kṛtvā saṃpūjya tena vartmanā | ādau senduṃ mahākālaṃ vahnimaṇḍalaṃ ṅeyutam | hṛdantaṃ mantramuccārya ādhāre pūjayettataḥ | iti | mahākālaṃ makāram | tatrāpi jñānārṇave caturdaśapaṭale - vahniṃ tatra vicintyātha pūjayed yantrikāmayam | ityabhidhānād arghyapātrādhārāya nama ityādhārapātrapadollekhaḥ kāryaḥ | tripurārcanarahasyādiprāmāṇikapūjāprayogeṣvapi tathaiva dṛśyate | p. 595) [sakala-sūryamaṇḍalārcā] pātraṃ nidhāya tatraiva kalābhiḥ sūryamarcayet | [dvādaśa saurakalāḥ] tapinī tāpinī cānyā vibudhā bodhinī tathā || 10 || kalinī ṣoḍaśī caiva vāruṇyākarṣiṇī tathā | māyā viśvāvatī hema(a)*prabhā etāḥ kalā raveḥ || 11 || [tatra prakārāntaram] tapinī tāpinī dhūmrā marīcirjvālinī ruciḥ | suṣumṇā bhogadā viśvā bodhinī dhāriṇī kṣamā | yajedābhiḥ kalābhirvā tattanmantreṇa sādhakaḥ || 12 || 10-11 | atha sakala-sūryamaṇḍalapūjanamupadiśati-pātramityādinā | tatraiveti prāguktaṣaṭpadādyanyatamādhāre ityarthaḥ | vyaktamāha kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhollāse - eṣāmanyatamaṃ pātraṃ sthāpayettripadopari | iti | atrāpi pūrvavanmaṇḍalamālikhya saṃpūjya ca sūryamaṇḍalamarcayediti jñeyam | tathācoktaṃ tatraiva viśeṣārghyaprakaraṇe - pūrvavanmaṇḍalaṃ kṛtvā pūjayet pūrvavartmanā | sūryasya maṇḍalaṃ tatra cintayitvā'tha pūjayet || iti | dvādaśa sūryakalā nirūpayati-tapinītyādinā | tāpinyādyāḥ prabhāntā raverdvādaśa kalāḥ | 12 | kalpāntaramāha-tapinītyādinā | kalpe'smiṃstapinyādyāḥ kṣamāntā dvādaśa p. 596) [kalārcākramaḥ] kādi-ṭhāntān binduyutān bhādi-ḍāntān sabindukān | anyo'nyakramayogeṇa kalādau yojayet kramāt || 13 || [kalānāṃ svarūpam] varābhayakarāḥ sarvā atasīpuṣpasodarāḥ | [sauramaṇḍalārcākramaḥ] lalāṭaṃ kāmabījaṃ vā saṃyojya maṇḍalaṃ raveḥ || 14 || sūryakalāḥ | kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhaprakāśe'yameva kramaḥ parigṛhīto dṛśyate | yajediti tapinyādiprābhāntābhiḥ tapinyādikṣamāntābhirvā yajedityarthaḥ | tattanmantreṇeti pūrvavanmāyā-śrībījādipūrvakamantreṇetyarthaḥ | 13 | tatrā'dau varṇayojanamāha-kādītyādinā | kādi-ṭhāntān kakārādiṭhakārāntān tathā bhādi-ḍāntān bhakārādi-ḍakārāntān vilomaparipaṭhitān binduyuktān niruktānāṃ dvādaśakalānāmādau yojayedityarthaḥ | evañca prāguktakrameṇa bījamuccārya kaṃ bhaṃ tapinyai namaḥ, khaṃ maṃ tāpinyai nama ityādirūpaḥ prayogakramaḥ paryavasyati | vyaktamāha yoginīhṛdayaṭīkādhṛtasvacchandasaṃgrahe - astraprakṣālitaṃ śaṅkhaṃ sthāpayitvā tathopari | hṛdayāt sūryabimbañca samāvāhya svamantrataḥ || kādi-ṭhāntaṃ bhādi-ḍāntaṃ varṇajātaṃ kramotkramāt | dvayaṃ dvayaṃ prayoktavyaṃ kalāśca tadanantaram || iti | atrāpi kaulāvalīnirṇaya-yoginīhṛdayādiṣu pūrvavat kalānāṃ nāmabhedaḥ svarūpabhedaśca dṛśyete | 14 | kalānāmāsāṃ svarūpamāha-varābhayeti | sarvā eva ekena hastena varamapareṇa cābhayaṃ dadhatyaḥ | atasīpuṣpasodarāḥ atasīpuṣpasavarṇāḥ | pūrvaṃ kalābhiḥ sūryamarcayedityuktam, tatkramamupadiśati-lālāṭamiti | lālāṭam aṃ, kāmabījaṃ klīṃ | bījayoretayoranyataramādau saṃyojya ravermaṇḍalaṃ pūjayedityarthaḥ | pūjākramamāha kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale - p. 597) [arghyapātrāpūraṇam] tīrthodakena śuddhena pūrayenmūlamuccaran | [somakalārcopadeśaḥ] praṇavena gandhapuṣpe dattvā somakalārcanam || 15 || [ṣoḍaśa somakalāḥ] amṛtā mānasī tuṣṭiḥ puṣṭiḥ prītī ratistathā | śrīśca hrīśca svadhā rātrirjyotsnā haimavatī tathā || 16 || chāyā'nyā pūrṇimā vidyā amāvāsyā ca ṣoḍaśī | ābhirvā pūjayet somaṃ parābhirvā yathākramāt || 17 || maṇḍalaṃ pūrvavat kṛtvā pūjayet pūrvavartmanā | sūryasya maṇḍalaṃ tatra cintayitvā'tha pūjayet | svarādyaṃ bindusahitamarkamaṇḍalaṃ ṅeyutam | namo'ntaṃ mantramuccārya pūjayitvā'rghyapātrakam | kalāḥ saṃpūjayettatra bhānordvādaśasaṃjñakāḥ | iti | evañca lalāṭakāmabījayoranyataramuccārya aṃ arkamaṇḍalāya dvādaśakalātmane arghyapātrāya nama iti prayogaḥ | 15 | athārghyapātrasyā'pūraṇādikamāha-tīrthetyādinā | pūrayet arghyapātramiti śeṣaḥ | mūlamuccarannityantarbhūtaṇyarthaḥ uccārayannityarthaḥ | tatastatra praṇavena gandhapuṣpādikaṃ nikṣipya somakalārcanaṃ somamaṇḍalārcanaṃ kuryādityarthaḥ | taduktaṃ svacchandasaṃgrahe - elālavaṅgakakkolajātīphalasusaṃyutān | sugandhikusumairdravyaiḥ saha tasmiñ jale kṣipet | navayoniṃ samālikhya pūrvavajjalamadhyataḥ | niśuddhitaḥ samāvāhya candramaṇḍalamarcayet | iti | 16-17 | atha ṣoḍaśa somakalāstatpūjanañcopadiśati-amṛtetyādinā | amṛtādyā amāvāsyāntāḥ ṣoḍaśa kalāḥ | ābhirniruktābhiḥ kalābhiḥ | kalpāntaramavatārayati-parābhirveti, vakṣyamāṇābhirvetyarthaḥ | p. 598) [tatra prakārāntaram] amṛtā mānadā pūṣā tuṣṭiḥ puṣṭī ratidhṛtiḥ | śaśinī candrikā kāntirjyotsnā śrīḥ prītiraṅgadā || 18 || pūrṇā pūrṇāmṛtā kāmadāyinyaḥ svaragāḥ kalāḥ | [somakalānāṃ svarūpam] taruṇāruṇasaṅkāśā varābhayakarāḥ smṛtāḥ || 19 || [kalārcākramaḥ] paścimādikrameṇāpi kalāḥ sarvāḥ prapūjayet | [somamaṇḍalārcā] śaktyarṇaṃ dakṣakarṇaṃ vā niyojya maṇḍalaṃ vidhoḥ || 20 || [ānandabhairavayoḥ pūjanam] ānandabhairavaṃ devamānandabhairavīmapi | 18-20 | tā evā'ha-amṛteti | kalpe'smin amṛtādyāḥ pūrṇāmṛtāntāḥ kāmadāyinyaḥ vāñchitārthapradāḥ ṣoḍaśa kalāḥ, etāḥ pūjayedityarthaḥ | ayameva kalpaḥ samānānupūrvīkavacanena pratipāditaḥ kaulāvalīnirṇaye | svaragāḥ akārādi-ṣoḍaśa-svaragatāḥ kalā ityarthaḥ | atra svarajāḥ kalā ityuktaṃ kaulāvalīnirṇaye | evañcākārādiṣoḍaśasvarāṇāmekaikamādau niyojya ekaikamarcayediti bodhyam | vyaktamāha yoginīhṛdayaṭīkādhṛtasvacchandasaṃgrahe - ādikādyantikāḥ saumyāḥ kalāḥ ṣoḍaśa kīrtitāḥ | iti | bījayogaśca pūrvavat | evañca pūrvavad bījamuccārya aṃ amṛtāyai namaḥ | āṃ mānadāyai nama ityādirūpaḥ prayogakramaḥ paryavasyati | kalānāmāsāṃ svarūpamāha - taruṇeti | spaṣṭam | paścimādikrameṇa vṛttākāreṇa pūjayet | tantrasāre'pyevameva | atha candramaṇḍalapūjākramamāha-śaktyarṇamiti | śaktyarṇaṃ sauḥ iti, dakṣakarṇam uṃ | bījayogaḥ pūrvavat | evañca niruktabījamuccārya uṃ somamaṇḍalāya ṣoḍaśakalātmane arghyapātrāmṛtāya nama iti prayogaḥ | 21-22 | athā'nandabhairavānandabhairavyostatra pūjāmupadiśati - ānandetyādinā | p. 599) [ānandabhairavamantraḥ] śivasomau mātṛkāntaṃ kālabhūvaruṇānalam || 21 || vāmakarṇasamāyuktaṃ vāyumardhendumaṇḍitam | ānandabhairavāyeti śikhāmantraṃ tato vadet || 22 || ānandabhairavaḥ soma(?) ānandabhairavīṃ śṛṇu | [ānandabhairavīmantraḥ] pūrvavad varṇamālikhya candraṃ hitvādimaṃ nayet || 23 || karṇe vāmākṣi saṃyojya sudhādevyai manuṃ dṛśoḥ | [arghye japakramaḥ] asyopari japenmūlaṃ tāraṃ vā saptadhā budhaḥ || 24 || ādāvānandabhairavaṃ tata ānandabhairavīṃ, prapūjayediti pūrveṇa sambandhaḥ | tatrā'nandabhairavamantramāha-śivetyādinā | śivo hakāraḥ, soma"scandrabījaṃ sakāraḥ, mātṛkāntaṃ kṣakāraḥ, kālo makāraḥ, bhūḥ pṛthvībījaṃ lakāraḥ, varuṇabījaṃ vakāraḥ, analaṃ vahnibījaṃ rakāraḥ, vāyubījaṃ yakāraḥ, tacca vāyubījaṃ vāmakarṇena ṣaṣṭhasvareṇa samāyuktaṃ tathā ardhendunā anusvāreṇa maṇḍitam | evañca ha sa kṣa ma la va ra yūṃ iti prāptam | tata ānandabhairavāyeti | tataśca śikhāmantraṃ vaṣaṭ iti | eva~ca ha sa kṣa ma la va ra yūṃ ānandabhairavāya vaṣaḍityānandabhairavamantraḥ paryavasyati | 23-25 | ānandabhairavamantramupasaṃharati-ānandeti | atra soma iti prāmādikaḥ pāṭhaḥ, prokta ityeva samīcīna iti pratibhāti | athā'nandabhairavīmantramāha-ānandabhairavīmityādinā | pūrvavadānandabhairavakrameṇa hakārādivarṇāṣṭakamālikhyetyarthaḥ | candraṃ hitvā dvitīyavarṇaṃ sakāraṃ ullaṅghya ādimaṃ hakāraṃ nayet dvitīyākṣarāt sakārāt parataḥ prayuñjītetyarthaḥ, anena ha sa ityatra sa ha iti prāptam | tathā karṇe niruktamantrastha vāmakarṇasthāne vāmākṣi caturthasvaraṃ saṃyojya | anena yūṃ ityatra yīṃ iti prāptam | tataḥ sudhādevyai iti | tataśca dṛśormanuṃ vauṣaḍiti padaṃ yojayediti śeṣaḥ | evañca ha sa kṣa ma la va ra yīṃ p. 600) [upasaṃhāraḥ] sāmānyārghyamidaṃ proktaṃ [viśeṣārghyanirūpaṇapratijñā] viśeṣārghyamathocyate || 25 || [śrīpātrakalpanā] gṛhītvājñāṃ mahādevyāḥ śrīpātraṃ parikalpayet | [maṇḍalanirmāṇam] ātmaśrīcakrayormadhye maṇḍalaṃ racayed yathā || 26 || īkāreṇānvitaṃ tryasraṃ ṣaḍasraṃ vṛttabhūpure | tryasrabāhye'thavā vṛttaṃ tadabhyukṣettadambunā || 27 || sudhādevyai vauṣaḍityānandabhairavīmantraḥ paryavasyati | asyeti | asya sāmānyārghyasyopari mūlamantraṃ tāraṃ praṇavaṃ vā saptadhā japedityarthaḥ | sāmānyārghyamupasaṃharati- sāmānyeti | evaṃ sāmānyārghyaparipāṭīmabhidhāya viśeṣārghyasthāpanaprakriyāmabhidhatte - viśeṣārghyamityādinā | 26-27 | atha pātrasthāpanayogyamaṇḍalanirmāṇasthānamupadiśati-ātmeti | ātmaśrīcakrayormadhye ātmanaḥ śrīcakrarūpāyā devatāyāśca madhyavartinyāṃ bhūmau maṇḍalaṃ vakṣyamāṇakrameṇa racayedityarthaḥ | taduktaṃ kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale - ātmadevīdvayormadhye bhūmau cakraṃ likhettataḥ | iti | maṇḍalaracanāparipāṭīmāha - īkāreṇeti | īkāreṇānvitamīkāragarbhaṃ trikoṇam | kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale'pi - madhye māyāṃ samālikhya prokṣayettadanantaram | iti | tatrāpi māyāpadena caturthasvara eva bodhyaḥ | evañca caturthasvaragarbhaṃ trikoṇaṃ tadbahiḥ ṣaṭkoṇaṃ tadbahirvṛttaṃ tadbahiścaturasrarūpaṃ bhūpuram ityeko maṇḍalaracanākalpaḥ | kalpāntaramāha-tryasreti | athavā prāguktatryasrabāhye vṛttaṃ vidadhīta | evañcātra kalpe ādāvīkāragarbhaṃ trikoṇaṃ tadbahirvṛttaṃ tadbahiḥṣaṭkoṇaṃ tadbahiścaturasramiti viśeṣaḥ | evaṃ maṇḍalaracanāyāṃ kalpadvayamanyatrāpi dṛśyate | yathā kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale- p. 601) [tatra pīṭhacatuṣṭayādyarcā] caturasre pūrṇaśailamuḍḍīyānābhidhaṃ param | jālandharaṃ kāmarūpaṃ ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍāsanam || 28 || [ṣaṭkoṇārcāyāṃ vikalpaḥ] ṣaḍaṅgaṃ pūjayed vā'pi tattanmantramudīrayan | [trikoṇādyarcā] trikoṇañca tribhiḥ kūṭairmadhya ādhāraśaktikām || 29 || ātmadevīdvayormadhye bhūmau cakraṃ likhettataḥ | trikoṇañcaiva ṣaṭkoṇaṃ vṛttaṃ bhūgṛhasaṃyutam || iti | vacanamidaṃ pūrvakalpapratipādakam | tathā jñānārṇave caturdaśapaṭale- trikoṇavṛttaṣaṭkoṇaṃ caturasrantu maṇḍalam | iti | vacanamidamuttarakalpapratipādakam | evañca tantrabhedena kalpabhedadarśanāt svasvagurusaṃpradāyānusāreṇaikataraḥ pakṣaḥ samāśrayaṇīya iti dik | taditi | tanmaṇḍalaṃ tadambunā sāmānyārghyajalenābhyukṣedityarthaḥ | vyaktamuktaṃ kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale- madhye māyāṃ samālikhya prokṣayettadanantaram | astrāntamūlamantreṇa sāmānyārghyajalena ca || iti | 28 | atha prāguktamaṇḍale caturasrādikrameṇa pūjanamupadiśati-caturasra ityādinā | caturasre pūrṇaśailādipīṭhacatuṣṭayamarcayet | pūjanañca pūrvādikrameṇa, taduktaṃ kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale - caturasre pūrṇaśailamuḍḍīyānaṃ jalandharam | pūjayet kāmarūpañca pūrvādikramayogataḥ | iti | atha niruktacaturasrāntaḥṣaṭkoṇe pūjanamāha -ṣaḍiti | ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍāsanaṃ pūjayediti pareṇa sambandhaḥ | ṣaḍāsanāni ca amṛtārṇavāsana- potāmbujāsanātmāsanacakrāsanasarvamantrāsanasādhyasiddhāsanāni tripurārcanarahasye vyaktamuktāni veditavyāni | prayogastu hrīṃ śrīmiti dvitārīṃ aiṃ hrīṃ śrīmiti tritārīṃ voccārya amṛtārṇavāsanāya namaḥ ityādirūpaḥ | 29 | kalpāntaramāha - ṣaḍaṅgamiti | vyaktamāha jñānārṇave caturdaśapaṭale - p. 602) trikoṇavṛttaṣaṭkoṇamādhāraṃ pūrvameva vā | [maṇḍale'rghyādhārasthāpanakramaḥ] hṛdā prokṣitamādhāraṃ sthāpayenmaṇḍalopari || 30 || [ādhārārcā] bālātribījaṃ tripurasundaryarghyāsanaṃ vadet | sādhayāmi namo'ntena manunādhāramarcayet || 31 || prapūjya pūrvavad vahneḥ kalāntamantramuccaran | syād vahnimaṇḍalāyeti rūpaṃ daśakalātmane || 32 || arghyapātrāsanāyeti hṛdādhāre samarcayet | ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍaṅgāni vyastairmadhye śivāṃ manoḥ || 33 || dvirāvṛttyā ṣaḍaṅgāni ṣaṭkoṇeṣu prapūjayet | iti | evañcāgnyādikrameṇa prathamaṃ vāgbhavakūṭaṃ tataḥ kāmarājakūṭaṃ tataḥ śaktikūṭaṃ punarapi niruktavāgbhavādikūṭatrayamuccārya pūjayedityarthaḥ | tantrasārakārairapi agnyādikrameṇa ṣaṭkoṇe mūlavidyayā dvirāvṛttyā ṣaḍaṅgāni pūjayedityuktam | tripurārcanarahasye'pyevameva | tattanmantramudīrayannityasyāpyayamevābhiprāyo jñānārṇavatantrasārādisaṃvādenāvagamyate | antastrikoṇapūjanamāha-trikoṇeti | tribhiḥ kūṭairvyastakūṭatrayeṇetyarthaḥ | jñānārṇave caturdaśapaṭale'pi - vyastakūṭairyajettatra trikoṇe parameśvari | ityuktam | madhya iti | trikoṇamadhye ādhāraśaktiṃ pūjayedityarthaḥ | 30 | hṛdā nama ityanena | 31 | athārghyapātrādhārārcāmantramāha - bāleti | tathāca aiṃ klīṃ sauḥ tripurasundaryarghyāsanaṃ sādhayāmi nama iti mantraḥ paryavasyati | 32-33 | pūrvavaditi | sāmānyārghyoktakrameṇa vahnerdaśakalāḥ saṃpūjya vahnimaṇḍalāya daśakalātmane arghyapātrāsanāya nama ityādhāre samarcayedityarthaḥ | p. 603) [arghyapātranirṇayaḥ] pātraṃ kāñcanakācarūpyajanitaṃ muktākapālodbhavaṃ viśvāmitramayañca kāmadamidaṃ haimaṃ priyaṃ sphāṭikaṃ | tāmraṃ prītidamaṣṭasiddhijanakaṃ śrīnārikelodbhavaṃ kāpālaṃ sphuṭamantrasiddhijanakaṃ muktipradaṃ mauktikam || 34 || śaṅkham alāvupātrañca tathā puṇyatarūdbhavam | mṛnmayaṃ tāmrajaṃ vā'pi tathā lohasamudbhavam || 35 || purā vai nirmitaṃ pātraṃ viśvāmitreṇa dhīmatā | viśvāmitrakapālañca sarvapātrottamottamam || 36 || brahmahatyādipāpāni tathā viśvāsaghātakam | dṛṣṭvā pātraṃ nārikelaṃ sarvapāpaṃ praṇaśyati || 37 || kalpakoṭipradānāni tathā hemaśatāni ca | yo dadāti munīndrāya rāhugraste niśākare || 38 || tatphalāt koṭiguṇitaṃ nārikelārghyapātrataḥ | abhāve tasya pātrasya pātramanyat prakalpayet || 39 || dṛṣṭvārghyapātraṃ paramaṃ brahmādyā devatāḥ sadā | nṛtyanti sarvayoginyaḥ prītyā siddhiṃ dadātyalam || 40 || [kāmanābhedena pātrabhedāḥ] vaśyākarṣaṇakārye tu hemapātraṃ praśasyate | śāntike pauṣṭike caiva rājataṃ kārayed budhaḥ || 41 || 41 | pātrabhedena phalabhedamāha haratattvadīdhitidhṛtaśivarahasye - hemapātrāṇi sarvāṇi gṛhītāni bhavantu me | arghyaṃ dattvā tu raupyeṇa loke pūjyasutā/llabhet || p. 604) lauhapātraṃ vijānīyānmāraṇoccāṭane tathā | stambhakāryeṣu pāṣāṇaṃ vidveṣe lauhamṛnmayam || 42 || kulotsādanakāryeṣu kācapātraṃ praśasyate | kāṣṭhapātraṃ vijānīyānmantrārādhanakarmaṇi || 43 || [sarvatra viśvāmitrapātrasya prāśastyam] sarvakāryeṣu kartavyaṃ viśvāmitra manuttamam | [pātrabhedena phalabhedāḥ] śaṅkhaṃ jñānapradaṃ proktamalāvu sarvasiddhidam || 44 || uktaṃ mahārājatantramataṃ paramadurlabham | [arghyapātraparimāṇam] ṣoḍaśāṅgulamānaṃ tat pātraṃ sarvasamṛddhidam || 45 || tāmrapātreṇa saubhāgyaṃ dharmaṃ manmayasambhave | sarvālābhe tu māheyaṃ svahastaghaṭitaṃ yadi || ā(mala ? sana)ñcārghyapātrañca bhagnamāsādayenna tu | sarvatra svarṇavattāmramarghyapātre tato'dhikam || pātrāṇāmādaraḥ kāryaḥ pātrāṇyevottamāni tu | bahirhomakriyāyāntu vinā pātraṃ na sidhyati || iti | adhikāribhedena pātrabhedamāha gandharvatantre dvādaśapaṭale - śaṅkhaśuktirajatasvarṇairdivyānāṃ pātramiṣyate | mahāśaṅkhaistu vīrāṇāṃ phalajaṃ vanavāsinām || iti | arghyādau tāmrapātrasya prāśastyamāha - pūjārghyapātraṃ naivedyādyādhārapānapātrakam | sarvaṃ tāmramayaṃ kuryād yatkiñcidiha pūjane || tāmre devāḥ pramodante tāmre devāḥ sthitāḥ sadā | devīprītikaraṃ tāmraṃ tasmāttāmraṃ prayojayet || p. 605) dvādaśāṅgulamānaṃ vā vasvaṅgulamathāpi vā | etannyūnañca yat pātraṃ tat pātramadhamaṃ smṛtam || 46 || [varjanīyapātranirūpaṇam] atyantasthūlapātrantu sūkṣmapātrantu varjayet | eteṣāmācaredekaṃ pāthasā sādhakottamaḥ || 47 || [pātrasthāpanakramaḥ] astramantreṇa prakṣālya sthāpayed yantrikopari | 45-47 | arghyapātrasya parimāṇamāha - ṣoḍaśetyādinā | viśiṣyā'ha kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale - ukteṣveteṣu pātreṣu pātramekaṃ prakalpayet | ṣoḍaśāṅgulavistāraṃ ṣaḍaṅgulasamucchrayam || athavā'pi tadardhaṃ syāttadardhaṃ vā'pi kārayet | ekāṅgulaṃ tathā sārdhaṃ ṣaṭkañcaiva pramāṇataḥ || atisūkṣmamatisthalaṃ sacchidraṃ parivarjayet | na yojayed bhagnapātraṃ svapnādeśaṃ praśasyate || iti | śivārcanacandrikādhṛtaśivarahasye'pi - ṣaṭtriṃśadaṅgulaṃ pātramuttamaṃ parikīrtitam | madhyamantu tribhāgonaṃ kaniṣṭhaṃ dvādaśāṅgulam || vasvaṅgulavihīnantu na pātraṃ kārayet kvacit || nābhīvivarayuktāni puṇḍarīkākṛtīni ca | drākṣānīlotpalādīni pātrāṇi parikalpayet || iti | tathā haratattvadīdhitidhṛtaśyāmārcanacandrikāyām - bhagnaṃ vasvaṅgulinyūnaṃ kṣīṇaṃ sacchidrameva ca | vijātīyañca deveśi varjayet sarvathā priye || iti | p. 606) [pātrapratiṣṭhāpanamantraḥ] bālābījatrayasyānte tatastripurasundarī || 48 || viśeṣārghyapadāt pātraṃ pratiśabdādanantaram | sthāpayāmīti manunā pratiṣṭhāpya kalā raveḥ || 49 || [tatra sūryakalāmaṇḍalārcā] prapūjya vidhivad vidvān syāt sūryamaṇḍalāya ca | dvādaśeti kalātmane cārghyapātrāya hṛnmanuḥ || 50 || [maṇḍalavidhiḥ] trikoṇaṃ vṛttaṣaṭkoṇaṃ pātramadhye likhettataḥ | 48-50 | ādhāre'rghyapātrasthāpanamāha- astreti | astramantreṇa phaḍityanena | prakṣālya sāmānyārghyodakeneti śeṣaḥ | yantrikopari tripadikādiprāguktādhāre | tathāca gandharvatantre dvādaśapaṭale - tathaivāstreṇa yutayā sāmānyārghyodakena tu | prakṣālya parameśāni maṇḍale sthāpayettataḥ || ityanena maṇḍale'rghyapātrādhārasthāpanasya kramamupadiśya - pūrvavat parameśāni pātraṃ prakṣālya sādhakaḥ | ityādinā ādhārasthāpanakrameṇaivārghyapātrasyāpi sthāpanamuktam | arghyapātrapratiṣṭhāmantramāha-bāleti | tathāca aiṃ klīṃ sauḥ tripurasundarīviśeṣārghyapātraṃ pratiṣṭhāpayāmīti pratiṣṭhāpanamantraḥ pūrvavat | dvitārīprayogastritārīprayogo vā sarvatra pūrvavat | kalā raveriti | prāguktasāmānyārghyakrameṇa dvādaśa tapinyādisūryakalāḥ prapūjyetyarthaḥ | sūryamaṇḍaleti | (aṃ) sūryamaṇḍalāya dvādaśakalātmane arghyapātrāya nama iti mantreṇārghyapātraṃ pūjayedityarthaḥ | p. 607) [maṇḍalapūjā] samastavyastakūṭena pūjayet tu trikoṇake || 51 || [pātrāpūraṇakramaḥ] bālātribījaṃ tripurasundaryarghyapadopari | pātraṃ saṃpūrayāmīti saṅkalpya manunā'munā || 52 || anulomavilomābhyāṃ mātṛkārṇaṃ samuccaran | amṛtāmṛtabuddhyā tu śrīpātraṃ paripūrayet || 53 || [pātrāpūraṇadravyāṇi] jalācchataguṇaṃ proktaṃ dugdhodakamanuttamam | dugdhāddadhi śataguṇaṃ dadhnaḥ śataguṇaṃ ghṛtam || 54 || ghṛtācchataguṇo hetu(?) devīdakṣiṇasādhane | 51 | trikoṇamiti | niruktārghyapātramadhye ādau trikoṇaṃ tadbahirvṛttaṃ tadbahiḥ ṣaṭkoṇaṃ likhedityarthaḥ | atra kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale - maṇḍalaṃ pūrvavat kṛtvā pūjayet pūrvavartmanā | ityabhidhānāt, tantrasāre'pi pūrvavad yantramālikhyetyukterjñānārṇavādāvapi tathā darśanāt atrāpi ṣaṭkoṇād bahirbhūpuraṃ likhediti hṛdayam | samasteti trikūṭātmakamantreṇa; vyastakūṭena pṛthak pṛthak vāgbhava - kāmarāja - śaktikūṭenetyarthaḥ | 52-53 | atha pātrāpūraṇakramamāha - bāleti | tathāca ai/ klī/ sau/ ḥ tripurasundaryarghyapātraṃ saṃpūrayāmīti mantreṇa saṃkalpyetyarthaḥ | anulometi | akārāt kṣakārāntaṃ punaḥ kṣakārādakārāntaṃ mātṛkāvarṇaṃ samuccaran | amṛtāmṛtabuddhyā paramāmṛtatvena vibhāvyetyarthaḥ | śrīpātramarghyapātram | 54 | atha pātrāpūraṇadravyāṇi dravyabhedena phalabhedāṃścā'ha - jalāditi | jalād dugdhodakasya śataguṇaphalajanakatvaṃ tato dadhnaḥ śataguṇaphalajanakatvamityevaṃ krameṇoktānāṃ phalajanakatvamavagantavyamityarthaḥ | dakṣiṇasādhana iti | dakṣiṇārakrameṇa sādhana ityarthaḥ | viśiṣyā'ha gandharvatantre dvādaśapaṭale - p. 608) [arghyadravyāṇi] dūrvākṣataṃ raktapuṣpaṃ bilvapatrañca candanam || 55 || nānāsugandhikadravyaṃ navaratnāṣṭagandhakam | [sakalasomamaṇḍalārcā] dattvā yajet somakalāḥ pūrvavat paścimakramāt || 56 || syāt somamaṇḍalāyānte ṣoḍaśeti kalātmane | arghyāmṛtāya nama ityaghya dadyād vāmakrameṇa tu || 57 || [gandhāṣṭakam] candanāgurukastūrīcorakuṅkumarocanāḥ | jaṭāmāṃsī kapiyutā śaktergandhāṣṭakaṃ viduḥ || 58 || mātṛkāṃ pratilomena mūlamantrābhimantritaiḥ | ādimaiḥ pūrayed vā'pi tathā puṣpāsavairapi || kapilāyāstathā kṣīrairnārikelāmṛtairapi | ikṣurasaiḥ sugandhaiśca madhuratritayena vā || pūrayettanmāhāpātraṃ nānādravyaiḥ kadācana | adhikāriprabhedena dravyabhedā bhavanti hi || svayambhūkusumantatra karpūrāgurucandanaiḥ | rocanākuṅkumairmiśraṃ kastūrīparibhāvitam | nikṣipet parameśāni śarkarāṃ madhusaṃyutām || iti | 55-56 | atha tatrārghyadravyārpaṇamāha - dūrveti | spaṣṭam | naveti | navaratnaṃ gandhāṣṭakañca dattvā yajed vakṣyamāṇakrameṇeti śeṣaḥ | navaratnāni pañcamaprakāśe (5/93 ślo.) pradarśitāni | gandhāṣṭakantu svayamevāgre vakṣyati | yajediti | pūrvavat sāmānyārghyakrameṇa amṛtādiṣoḍaśacandrakalā yajedityarthaḥ | someti | (uṃ) somamaṇḍalāya ṣoḍaśakalātmane arghyāmṛtāya nama iti prayogaḥ | 58 | pūrvamaṣṭagandhakamityuktam, tad gandhāṣṭakaṃ nirūpayati -candanetyādinā | coraḥ kṛṣṇaśaṭhī, kapiḥ gāṭhiyālā iti tantrasāraḥ | śiṣṭaṃ spaṣṭam | p. 609) [arghyāmṛte yantralekhanādikramaḥ] puṣpeṇa yantramālikhya pūrvasomāmṛtāntare | akathādīṃstrirekhāsu haṃ laṃ kṣaṃ madhyato likhet || 59 || [tatrārcāvāhane] trikoṇaṃ pūjayenmantrī trikūṭena yathākramāt | hastābhyāṃ pātramācchādya tīrthāvāhanamācaret || 60 || [pañcaratnārcākramaḥ] pūrvādito dikṣu madhye pañcaratnaṃ prapūjayet || 61 || [pañcaratnamantraḥ] kāntāntaṃ somatapanaṃ bhāntaṃ dhāntaṃ mahīyutam | dakṣakarṇendusaṃyuktaṃ pañcaratnamanukramāt || 62 || [pañcaratnāni] gaganaṃ svargapātālaṃ marttyaṃ nāgamanantaram | pañcaratnamidaṃ proktaṃ devyānandakaraṃ mahat || 63 || 59 | puṣpeṇeti | pūrvasomāmṛtāntare somakalātmakārghyasthāmṛtābhyantare | yantraṃ trikoṇavṛttaṣaṭkoṇacaturasrātmakayantramityarthaḥ | akatheti | antastrikoṇaghaṭakarekhātraye krameṇa akārādiṣoḍaśasvarān, kakārāditakārāntān thakārādisakārāntāṃśca vyañjanavarṇān, tathā madhyato niruktatrikoṇābhyantare haṃ laṃ kṣamiti varṇatrayaṃ likhediti phalitārthaḥ | atrākārādikakārādithakārādivarṇaniyāmako'kathaśabda iti jñeyam | 60 | trikoṇamiti | niruktatrikoṇaṃ trikūṭena vāgbhava-kāmarāja-śaktikūṭairvyastaiḥ krameṇa pūjayedityarthaḥ | tīrthāvāhanamiti oṃ gaṅge cetyādinetyarthaḥ | 61 | pūrvādita iti | pūrvādidikcatuṣṭaye catvāri madhye caikamityevaṃkrameṇa pañcaratnaṃ prapūjayedityarthaḥ | 62-63 | pañcaratnānyāha-kāntāntamityādinā | kāntānto gakāraḥ, somaḥ sakāraḥ, tapanaḥ pakāraḥ, bhānto makāraḥ, dhānto nakāraḥ, etadvarṇapañcakaṃ mahīyutaṃ mahyā pṛthvībījena lakāreṇa yuktaṃ tathā dakṣakarṇena pañcamasvareṇa indunā'nusvāreṇa ca saṃyuktam | p. 610) [ānandabhairavārcā] ānandabhairavaṃ devaṃ pūrvavat paripūjayet | [pañcabhirmantrairarcanasyopadeśaḥ] kuladravyāṇi niḥkṣipya pañcamantraiḥ samarcayet || 64 || etena gluṃ sluṃ pluṃ mluṃ nluṃ iti bījapañcakaṃ prāptam | etat pañcaratnaṃ krameṇa gaganādīnāṃ pūrvaṃ yojayedityarthaḥ | upasaṃharati-pañcaratnamityādinā | evañca gluṃ gaganaratnāya namaḥ, sluṃ svargaratnāya namaḥ, pluṃ pātālaratnāya namaḥ, mluṃ marttyaratnāya namaḥ nluṃ nāgaratnāya namaḥ iti prayogakramaḥ | evameva tripurārcanarahasye'pi | kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale tu gaganaratnebhyo namaḥ ityādibahuvacanāntaḥ prayogo dṛśyate | yathā - saṃpūjayettataḥ paścāt pañcaratnaṃ susādhakaḥ | pañcāntakaṃ binduyutaṃ dakṣakarṇasamanvitam || gaganānte ca ratnebhyo namo'ntamanumuddharet | śītalaṃ śakrasaṃyuktamagrabinduvibhūṣitam || svargapadaṃ samuccārya ratnebhyo nama ityapi | pañcamaṃ devarājañca dakṣaśrotrasamanvitam || pātālapadaratnebhyo namo'ntaścāparo manuḥ | mahākālaṃ kṣitiyutaṃ dakṣakarṇasamanvitam || marttyaratne tataḥ paścād bhyo namo'tra samuddharet | vāmapādaṃ kṣitiyutaṃ dakṣaśravaṇabhūṣitam | nāgapadaṃ samuccārya ratnebhyo nama ityapi || iti | asmābhistu mūle gaganamityādyekavacanāntapadadarśanād granthakṛdguru- śrīmadbrahmānandakṛtatripurārcanarahasye gaganaratnāyetyādyekavacanāntaprayogadarśanāccaikavacanānta eva prayogaṣṭākāyāṃ pradarśitaḥ | parantu tatra pātālaratnāt pūrvaṃ marttyaratnasya samāveśo dṛśyata iti viśeṣaḥ | 64 | ānandeti | pūrvavat prākpradarśitasāmānyārghyoktakrameṇa | atrā'nandabhairavyā api pūrvavat pūjanaṃ vidheyaṃ tripurārcanarahasya-tantrasārādau tathā darśanāt | p. 611) [tatra prathamo mantraḥ] akhaṇḍaikarasānandakare parasudhātmani | svacchandasphuraṇāmatra nidhehyakularūpiṇi || 65 || [dvitīyaḥ] akulasthāmṛtākāre śuddhajñānakare pare | amṛtatvaṃ nidhehyasmin vastuni klinnarūpiṇi || 66 || [tṛtīyaḥ] tadrūpeṇaikavaśyañca kṛtvā'syai tatsvarūpiṇi | bhūtvā parāmṛtākāraṃ mayi visphuraṇaṃ kuru || 67 || [caturthaḥ] vāgbhavaṃ (plu?plū)mātmañca jhrau/ hrū/ sastataḥ paṭhet | amṛte'mṛtodbhave procya athāmṛteśvarīti ca || 68 || amṛtavarṣi(ṇī ? ṇi) padamamṛtaṃ srāvayadvayam | vahnijāyāṃ samuddhṛtya mantramanyaṃ samuddharet || 69 || 65 | mantrapañcakamāha-akhaṇḍaiketyādinā | spaṣṭam | 68-69 | caturthaṃ mantramāha-vāgbhavamityādinā | vāgbhavaṃ ai/, tataḥ plaṃ ? (plūṃ) tataḥ jhrau/ hrū/ sa iti | adhodhṛtapāṭhāntarānusāreṇa tu jhrau/ hrū/ saḥ ityatra hasau haṃsa iti labhyate | kaulāvalīnirṇayaṣaṣṭhapaṭaloktakrameṇa tu kṣau/ jūṃ saṃ iti labhyate | gandharvatantradvādaśapaṭalānusāreṇa tu klīṃ sauriti bījadvayam | evañca bahudhā pāṭhabhedadarśanāt saṃśayaviṣadigdhahṛdayairmūloktameva pāṭhamanurudhya mantroddhāraḥ kriyate'smābhiriti kṣamatāṃ bhūtabhāvano bhagavān bhavānīpatiḥ | tathāca niruktapramāṇānusāreṇa, ai/ plaṃ ? (plūṃ) jhrau/ hrū/ saḥ amṛte'mṛtodbhave amṛteśvari amṛtavarṣiṇi amṛtaṃ srāvaya srāvaya svāheti mantraḥ paryavasyati | kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale - p. 612) [pañcamaḥ] vāgbhavaṃ vadavadasyānte vāgvādini ca vāgbhavam | klinne-kledini-"sabdāttu kledayeti samuddharet || 70 || mahākṣobhaṃ kurudvandvaṃ kāmaṃ "saktiṃ samuddharet | mokṣaṃ kuruyugaṃ procya hasauḥ sthaustu samuddharet || 71 || vāgbhavaṃ pañcamaṃ kṣauṇīṃ vāma"srotrasamanvitam | kṣauṃ jūṃ saṃ amṛte'mṛtodbhave'mṛte"svari || amṛtavarṣiṇi procya amṛtaṃ srāvayadvayam | vahnijāyāntamuccārya coddharedaparantataḥ || iti | atra plūmiti ṣaṣṭhasvarasaṃyogadar"sanāt tadapi dar"sitam | 70-71 | pañcamaṃ mantramāha-vāgbhavamityādinā | tathā ca aiṃ vadavada vāgvādini e/ klinne kledini kledaya mahākṣobhaṃ kuru kuru klīṃ hrīṃ mokṣaṃ kuru kuru hasauḥ sthauḥ iti mantraḥ paryavasyati | atra kaulāvalīnirṇayagandharvatantrayostu vi"seṣo dṛ"syate - yathā kaulāvalyāṃ ṣaṣṭhapaṭale - vāgbhavaṃ vadayugmañca vāgvādini tataḥ param | vā"nmanaḥpadamābhāṣya klinne kledini tatparam || kledayadvitayaṃ mahāmokṣaṃ kurudvayaṃ vadet | kāmabījaṃ "saktibījaṃ mokṣaṃ kurudvayaṃ vadet | pretabījaṃ samuccārya hasaurnamastataḥ param || iti | atra vāgvādinītyataḥ paraṃ vā"nmanaḥpadaṃ kledayetyasya dvirāvṛttiḥ, mahākṣobham ityatra mahāmokṣam, hasaurityataḥ pūrvaṃ pretabījaṃ sthaurityatra nama iti vi"seṣaḥ | tathā gandharvatantre dvāda"sapaṭale - vāgbhavaṃ vadayugmañca vāgvādini ca vāgbhavam | kāmabījaṃ klinnetyuktvā kledini kledayeti ca || mahākṣobhaṃ kuruyugmaṃ kāmabījamataḥ param | tārttiyaṃ mokṣamityuktvā kuruyugmaṃ vadettataḥ || "saktibījaṃ puna"scānte sandīpanamanuḥ priye | p. 613) [āvāhanādikramaḥ] āvāhayedarghyamadhye dhyātvā tripurasundarīm | tālatrayaṃ tato dattvā tathā'vaguṇṭhanaṃ caret || 72 || dhenvākhyayā'mṛtīkṛtya digbandhanaṃ "sareṇa tu | [navamudrāpradar"sanam] mudrāḥ sandar"sayenmantrī sarvasaṃkṣobhaṇādikāḥ || 73 || [trikoṇe bījayogārcāprakriyā] trikoṇe haṃsamantrañca likhet kāmakalākṣaram | tārttīyaṃ "srīgurorbījaṃ namo'ntaṃ tatra pūjayet || 74 || ["sa"nkhamudrāpradar"sanopade"saḥ] "sa"nkhamudrāṃ pradar"syātha sakalīkaraṇaṃ caret | ["sa"nkhamudrāsvarūpam] vāmāṅguṣṭhāntare'"nguṣṭhaṃ niyojya sakalāṅgulīḥ || 75 || dakṣiṇasya karasyaiva vāmāṅguṣṭhena saṃspṛ"set | "sa"nkhamudreyamākhyātā mudrā"sāstravi"sāradaiḥ || 76 || iti | atra kledayetyasya dvirāvṛttirnāstīti mūlena saṃvadati, klinne ityataḥ pūrvaṃ vāgbhavācca paraṃ kāmabījaprayoga ityevamādayo vi"seṣā"sca dṛ"syante | tadevaṃ mantrasvarūpabhedadar"sanāt svasvagurusampradāyānusāreṇaikatamaḥ pakṣaḥ samā"srayaṇīya iti dik | 72 | avaguṇṭhanamiti, avaguṇṭhanamudrāmiti "seṣaḥ | avaguṇṭhanamudrā ca pañcada"saprakā"se (67 "slo.) ṭīkāyāṃ pradar"sitā | 73 | dhenvākhyeti | dhenumudrayā'mṛtīkṛtya arghyodakamamṛtatvaṃ prāpayyetyarthaḥ | dhenumudrā'pi pañcada"saprakā"se (67 "slo.) ṭīkāyāṃ pradar"sitā | digiti | "sareṇa phaḍityastramantreṇa digbandhanaṃ kṛtvā, choṭikābhiriti "seṣaḥ | mudrā iti | sarvasaṃkṣobhaṇādikā asminneva prakā"se vakṣyamāṇā nava mudrāḥ sandar"sayediti sambandhaḥ | 75-76 | "sa"nkheti | "sa"nkhamudrāṃ vakṣyamāṇalakṣaṇām | sakalīkaraṇamapi vakṣyamāṇakrameṇa | tatra "sa"nkhamudrālakṣaṇamāha-vāmā"naṣṭhāntara iti | sakaleti | p. 614) [sakalīkaraṇamudrā] devatāṅge ṣaḍaṅgañca sakalīkaraṇantvidam | [tatra japasya saṃkhyābhedaḥ] mīnākhyamudrayācchādya saptāṣṭada"sadhā japet || 77 || iṣṭadevadhiyā'rghyantu dhūpadīpai"sca vandayet | [tarpaṇam] kaulikyā tarpayenmantrī tattanmantreṇa vai tridhā || 78 || ānandabhairavaṃ mūrdhni gurūṃ"sca hṛdi devatām | [tatra kaulikī mudrā] madhyamāṅguṣṭhayogena mudrā tu kaulikī smṛtā || 79 || dakṣiṇasya karasya sakalāṅgulīḥ vāmāṅguṣṭhena saṃspṛ"sediti sambandhaḥ | "siṣṭaṃ spaṣṭam | vyaktamāha tantrasāre - vāmāṅguṣṭhantu saṃgṛhya dakṣiṇena tu muṣṭinā | kṛtvottānaṃ tato muṣṭimaṅguṣṭhantu prasārayet || vāmāṅgulyastathā "sliṣṭāḥ saṃyuktāḥ syuḥ prasāritāḥ | dakṣiṇāṅguṣṭhasaṃspṛṣṭā jñeyaiṣā "sa"nkhamudrikā || iti | 77 | sakalīkaraṇamudrāmāha - devatāṅga iti | spaṣṭam | tantrasāre'pi devatāṅge ṣaḍaṅgānāṃ nyāsaḥ syāt sakalīkṛtirityuktam | gandharvatantre trayoda"sapaṭale - saṃpūrṇāvasthiteryācñā sakalīkaraṇaṃ priye | iti | sakalīkaraṇantu ṣaḍaṅgamantrairvidheyam | taduktaṃ gandharvatantre dvāda"sapaṭale - sakalīkaraṇaṃ kuryāt ṣaḍaṅgena ca pūrvavat iti | mīneti | mīnākhyamudrayā matsyamudrayetyarthaḥ | matsyamudrāmāha tantrasāre - dakṣapāṇipṛṣṭhade"se vāmapāṇitalaṃ nyaset | aṅguṣṭhau cālayet samya"n mudreyaṃ matsyarūpiṇī || iti | sapteti | saptadhā'ṣṭadhā da"sadhā vā japedityarthaḥ | 78-79 | kaulikyā tadākhyayā mudrayetyarthaḥ | ānandabhairavam, gurūn, hṛdi - p. 615) [kaulikamudrayā tarpaṇasyopayogitvam] aṅguṣṭhe bhairavī devī madhyame caṇḍikā smṛtā | ataḥ prayatnato mantrī tarpayedanayā sadā || 80 || sthitāṃ devatāñca tattanmantreṇa ānandabhairavādimantreṇa pratyekaṃ tridhā tarpayediti sambandhaḥ | kaulikīṃ mudrāmāha-madhyameti | spaṣṭam | 80 | kaulikyā tarpaṇe yuktimāha - aṅguṣṭha iti | aṅguṣṭhe bhairavī devī madhyame madhyamāyāṃ caṇḍikā smṛtā | ato bhairavī - caṇḍikāsambandhāt tarpaṇadravyasyāmṛtatvasampādanāya anayā kaulikyā tarpayediti sambandhaḥ | tarpaṇakramo'yaṃ kulārṇavasammata iti svayameva vakṣyati | parantu kulārṇave ṣaṣṭhollāse tarpaṇaprakaraṇe kaulikī mudrā nopalabhyate, tatra tu - aṅguṣṭho bhairavo devo anāmā caṇḍikā priye | anāmāṅguṣṭhayogena .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. || iti vacanamupalabhyate | etena tu tattvamudrayaiva tarpaṇamuktaṃ bhavati | tantrasāradhṛtasvatantratantre'pi - aṅguṣṭhānāmikāyogād vāmahastasya pārvati | tarpayet sundarīṃ devīṃ samudrāñca savāhanām | tarpayāmi mukhe devyāstrivāraṃ mūlavidyayā | aṅguṣṭhānāmikāyogānnakhairnirdiṣṭamuddhṛtam | "srīpātrasyodakaṃ binduṃ tarpayet kulanāyikām | aṅguṣṭho bhairavo devi anāmā caṇḍikā priye | savyena hastayogena tarpayed vā kule"svarīm | iti | atrāpi aṅguṣṭhe bhairavasyānāmāyāṃ caṇḍikāyāḥ sthitiraṅguṣṭhānāmāsaṃyogarūpatattvamudrayā tarpaṇañcopadiṣṭe iti mūlena visaṃvādaḥ | tat ataḥ prayatnato mantrī tarpayedanayā sadā ityantaṃ madhyamāṅguṣṭhasaṃyogātmakakaulikamudrākaraṇakatarpaṇa-pratipādakavacanaṃ tantrāntarīyaṃ kramāntarapratipādakañca | anāmāṅguṣṭhayogenetyādivacanāni tu kulārṇavoktāni iti sambhāvayāmaḥ | evañcāvisaṃvādaḥ sutarāmupapadyate | p. 616) [kāmanābhedena tarpaṇe mudrābhedāḥ] anāmāṅguṣṭhayogena va"syakarmaṇi tarpayet | aṅguṣṭhatarjanībhyāntu tarpayedabhicārake || 81 || kaniṣṭhāṅguṣṭhayogena tarpayet stambhane sudhīḥ | kulārṇavākhyatantrasya mataṃ tarpaṇamīritam || 82 || [tatrā'gamāntarasammataḥ kramaḥ] "suddhaṃ dravyaṃ samādāya tarpayettattvamudrayā | aṅguṣṭhānāmikā madhye "suddhiṃ saṃgṛhya yatnataḥ || 83 || vāmena dakṣiṇenaiva devīṃ santarpayed budhaḥ | evaṃ santarpaṇaṃ proktaṃ samayācārasammatam || 84 || [ātmopakaraṇādiprokṣaṇakramaḥ] sāmānyārghye paraṃ binduṃ niḥkṣipet sādhakottamaḥ | prokṣayettena cā'tmānaṃ pūjopakaraṇāni ca || 85 || [prokṣaṇaphalam] evaṃ prokṣaṇamātreṇa sarvaṃ brahmamayaṃ bhavet | [devyaṅgadevatātarpaṇavidhiḥ] sāmānyārghyasya toyena tarpayedaṅgadevatāḥ || 86 || 81-82 | atha kāmanābhedena tarpaṇe'"nguliniyamamāha-anāmetyādinā | tantrasāre'pyevameva | kaulāvalīnirṇaye saptamollāse tu - aṅguṣṭhamadhyamābhyāñca va"syakarmaṇi tarpayet | kaniṣṭhāṅguṣṭhayogena stambhane tarpayettataḥ | tarjanyaṅguṣṭhayogena tarpayedabhicārake | iti kramabhedo dṛ"syate | 86 | evamiti prāguktakrameṇa | prokṣaṇamidaṃ tridhā arghyodakenaiva kartavyam, udakāntareṇa tatkaraṇe doṣa"sravaṇāt | taduktaṃ gandharvatantre dvāda"sapaṭale - p. 617) [vaṭukādipūjopade"saḥ] idānīṃ vaṭukādīnāṃ balidānaṃ samācaret | [kṣetrapālādibalimadattvā devatāntarapūjananiṣedhaḥ] adattvā kṣetranāthebhyaḥ kathaṃ kṣetreṣu pūjayet || 87 || yāvanna vaṭuke dadyāttāvat pūjā kathaṃ bhavet | gaṇe"sayoginībhyāntu na dattvā pūjayet katham || 88 || prokṣayettena cā'tmānaṃ mūlena vāruṇena vā | pūjopakaraṇañcāpi trirabhyukṣya tathaiva hi | amṛtaiḥ prokṣitaṃ yattu sarvaṃ brahmamayaṃ bhavet | yadanyaddīyate dravyamala"nkārādikañca yat | varuṇasyaiva bījena teṣāṃ prokṣaṇamācaret | iti | tathā - anyatoyaistu saṃsṛṣṭamarghyapātrasthitetaraiḥ | tanna gṛhṇātīṣṭadevī dattaṃ vidhi"satairapi | iti | haratattvadīdhitidhṛtakālikāpurāṇe - yaddeyamarghyapātrasthajalaireva nivedayet | anyatoyairyadutsṛṣṭamarghyapātrasthitetaraiḥ || tanna gṛhṇāti vai devī dattaṃ vidhi"satairapi | arghyaṃ sāmānyārghyamiti sampradāyavida iti haratattvadīdhitiḥ | mūle'pi sāmānyārghyasya toyenetyasyobhayatra sambandhāt tena prokṣaṇamaṅgadevatātarpaṇañcetyubhayameva prāptamiti nirvivādametat | prokṣaṇantūttānahastena kartavyam - uttānena tu hastena prokṣaṇaṃ samudāhṛtam | ityekāda"sītattvadhṛtavacanāt | sāmānyeti | atra tarpayedityanenāṅgadevatānāṃ vakṣyamāṇānāṃ pūjanamapi atraiva kartavyamiti jñeyam | ata eva tantrasārakāraiḥ sundarīdevatāyā aṅgadevatāpūjanantvarghyasthāpanānantaram ityuktam | parivārapūjanantvarghyasthāpanānantaraṃ gṛhītvājñāṃ mahādevyāḥ parivārāṃstato'rcayediti tarpaṇopade"sānantaraṃ mūle vakṣyamāṇatvāt | p. 618) [balidānākaraṇe doṣa"srutiḥ] balidānaṃ vinākṛtya tripurāṃ pūjayed yadi | pūjā tu viphalā proktā vighna"scaiva pade pade || 89 || [upasaṃhāraḥ] iti jñātvā prayatnena balidānaṃ samācaret | [atra pramāṇikatantrasammatiḥ] "saktiyāmalatantre tu "siveneti prakīrtitam || 90 || [vaṭukapūjāmakṛtvā sundarīpūjāniṣedhaḥ] yāvanna vaṭuke dadyāttāvannaiva kule"svarīm | sundaryai prathame datte pūjā tu viphalā bhavet || 91 || [atrā'gamāntarasammatiḥ] bṛhacchrīkramatantre tu "siveneti prakīrtitam || 92 || [vaṭukādipūjākramaḥ, tatrā'dau maṇḍalanirmāṇam] ī"sānād vāyukoṇāntaṃ dikṣu pūrvādito'thavā | maṇḍalaṃ racayenmantrī trikoṇaṃ vṛttasaṃyutam || 93 || bhūpureṇa yutaṃ kṛtvā sādhako bhūmijānukaḥ | trikoṇañcaiva ṣaṭkoṇaṃ caturasraṃ svavāmataḥ || 94 || 93-94 | atha vaṭukādipūjāyā maṇḍalamāha-ī"sānādityādinā | ī"sānād vāyukoṇāntaṃ pūrvādidikcatuṣṭaye vā "srīcakrasyeti "seṣaḥ, vakṣyamāṇakrameṇa maṇḍalacatuṣṭayaṃ racayedityarthaḥ | vyaktamāha jñānārṇave pañcamapaṭale - ī"sāne ca tathāgneye naiṛtye ca tathā priye | vāyavye kramato devi maṇḍalānāṃ catuṣṭayam || "srīcakramabhito devi trikoṇaṃ vyoma cā'likhet | p. 619) [maṇḍalārcāmantraḥ] vāgbhavañca māhāmāyāṃ kavacaṃ maṇḍalāya ca | hṛdanto'yaṃ manuḥ proktaḥ pūjayenmaṇḍale budhaḥ || 95 || [vaṭukārcopade"saḥ] vaṭukaṃ pūjayedādau dhyātvā pādyādibhiḥ sadā || 96 || [vaṭukadhyānam] pīyūṣabhāṇḍamasikhaṇḍakapālakhaṇḍa- caṇḍāticaṇḍabhujadaṇḍamatipracaṇḍam | "srīkuṇḍaladvayavimaṇḍitagaṇḍamīḍe nīlaṃ vaṭuṃ vaṭukanāthamahīndrahāram || 97 || [vaṭukabalimantraḥ] dhyātvaivaṃ pūjayenmantrī vāṃkārabījapūrvakam | ehyehi devīputrānte vaṭukānte ca nāthataḥ || 98 || kapilānte jaṭābhāra bhāsurānte trinetrataḥ | jvālāmukheti sarvānte vighnānnā"saya nā"saya || 99 || iti | maṇḍalasvarūpamāha - trikoṇamityādinā | ādau trikoṇaṃ tadbahirvṛttaṃ tadbahirbhūpuramiti maṇḍakramaḥ | pañcamaṃ maṇḍalamāha-trikoṇamiti | svavāmabhāge ādau trikoṇaṃ tadbahiḥ ṣaṭkoṇaṃ tadbahi"scaturasraṃ racayediti sambandhaḥ | 95 | maṇḍalapūjāmantramāha-vāgbhavamityādinā | vāgbhavaṃ ai/, mahāmāyā hrīṃ, kavacaṃ huṃ, hṛdantaḥ namo'ntaḥ | evañca ai/ hrīṃ huṃ maṇḍalāya nama iti maṇḍalapūjāmantraḥ paryavasyati | 98-100 | dhyānānantaraṃ vaṭukasya pūjanamāha-vāmiti | evañca vāṃ vaṭukāya nama iti pūjāmantraḥ | taduktaṃ tantrasāre - p. 620) sarvopacārasahitaṃ baliṃ gṛhṇa dvidhā padam | vahnijāyāntamantreṇa vaṭukasya baliṃ haret || 100 || [vaṭukabalikramaḥ] ardhānnapūrṇasalilaṃ ratnapuṣpādisaṃyutam | tarjanyaṅguṣṭhayogena kaniṣṭhāṅguṣṭhato'pi vā || 101 || vāmānāmāṅguṣṭhato vā sādhako balimutsṛjet | [yoginīpūjopade"saḥ] tata"sca yoginīṃ dhyātvā yajeddakṣādibhiḥ kramāt || 102 || [yoginīdhyānam] yoginyaḥ kāmarūpāḥ sakalaguṇabhṛtastaptakārttasvarābhā mattāḥ ka"nkālamālākalitagalataṭā raktavastrottarīyāḥ | vāmādivaṭukaṃ "ne'ntaṃ namo'nto manurīritaḥ | iti | balimantramāha-ehyehītyādinā baliṃ haredityantena | tathāca ehyehi devīputra vaṭukanātha kapilajaṭābhārabhāsura trinetra jvālāmukha sarvavighnānnā"saya nā"saya sarvopacārasahitaṃ baliṃ hṛhṇa gṛhṇa svāhā iti baṭukabalimantraḥ paryavasyati | anena mantreṇa baliṃ haredityarthaḥ | kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale tu - viṣaṃ māyā ramā devīputravaṭukanāthataḥ | piṅgalapadato jaṭābhāsvara procya piṅgala | trinetra ca imaṃ baliṃ pūjāṃ gṛhṇayugaṃ tataḥ | vahnijāyāntamuccārya vaṭukasya mahātmanaḥ | anena balimutsṛjya yoginī"scintayettataḥ | ityanena teṣu teṣu sthāneṣu balimantre bhedo da"sitaḥ | 101-102 | vaṭukabalerupacāraṃ dānakramañcā'ha-ardhetyādinā | spaṣṭam | 103 | yoginīnāṃ dhyānamāha-yoginya iti | taptakārtasvarābhāḥ taptasuvarṇaraktavarṇāḥ | p. 621) "sūlaṃ pā"saṃ kapālaṃ "sṛṇimapi vidhṛtāḥ sasmitāḥ suprasannā bhaktānāṃ sādhakānāmabhilaṣitaphalaṃ dīyamānāḥ suve"sāḥ || 103 || [yoginīpūjāmantraḥ] yāṃkāraṃ bījamuccārya yoginīṃ pūjayettataḥ || 104 || [yoginībaliḥ] ūrddhvaṃ brahmāṇḍato vā divi gaganatale bhūtale niṣkale vā pātāle vā vane vā salilapavanayoryatra kutra sthitā vā | kṣetre pīṭhopapīṭhādiṣu ca kṛtapādā dhūpadīpādikena prītā devyaḥ sadā naḥ "subhabalividhinā pāntu vīrendravandyāḥ || 105 || etadante vāyubījaṃ mukhavṛttena saṃyutam | yoginībhyaḥ padaṃ vahnijāyāñca sarvayoginīm || 106 || kavacāstrāgnijāyānte balidānaṃ samācaret | [tatrāṅguliniyamaḥ] dakṣāṅguṣṭhānāmikābhyāṃ kaniṣṭhāṅguṣṭhato'pi vā || 107 || kapālaṃ nara"siro'sthi | "sṛṇima"nku"sam | vidhṛtā dhārayantyaḥ | "sūlaṃ pā"samityādinā caturbhujatvamapyāsāmarthādāyāti | dīyamānā dadatya ityarthaḥ | 104 | yoginīpūjāmantramāha-yāmiti | atra yoginīmityekavacane satyapi yoginyaḥ kāmarūpā iti bahuvacanadar"sanāt, yoginīpūjāmantramāha-yāmiti | atra yoginīmityekavacane satyapi yoginyaḥ kāmarūpā iti bahuvacanadar"sanāt, etadante mahe"sāni yāṃ bījaṃ yoginī tataḥ | bhyaḥ svāhā sarvavarṇānte yoginīpadamālikhet || iti jñānārṇavapañcamapaṭalavacanadar"sanācca yāṃ yoginībhyo nama ityeva prayogaḥ | etena yoginīnāṃ yugapadvākyābhedenārcopadiṣṭā | 105-107 | yoginīnāṃ balimantramāha-ūrddhvamityādinā | spaṣṭam | etadanta p. 622) [kṣetrapālārcā] kṣāṃkāraṃ bījamuccārya dhyātvā kṣetre samarcayet || 108 || [kṣetrapāladhyānam] cañcatkapālasukṛpāṇakamū("sū)ladaṇḍa- mudyat (sadā ?) ḍamarumaṇḍitapāṇidaṇḍam | nīlāñjanapracayapuñjamiva prasannaṃ "srīkṣetranāyakamahaṃ "saraṇaṃ "srayāmi || 109 || [kṣetrapālabalidānopade"saḥ] evaṃ dhyātvā tu saṃpūjya balidānaṃ samācaret || 110 || [balidānakramaḥ] ṣaḍdīrghasvarasaṃbhinnaṃ kṣakāraṃ sthāna"sabdataḥ || 111 || kṣetrapālapadaṃ dhūpadīpādisahitaṃ balim | gṛhṇa gṛhṇa vahnijāyāṃ samuddhṛtya baliṃ haret || 112 || [tatrāṅgulīniyamaḥ] vāmamuṣṭiṃ vidhāyātha tarjanīṃ saralāñcaret | aṅguṣṭhatarjanībhyāṃ vā kṣetrapālabalirmataḥ || 113 || iti | ādāvūrddhvamityādi vīrendravandyā ityantamuktvā tadante yamiti vāyubījaṃ tacca mukhavṛttena dvitīyasvareṇa saṃyutaṃ vadedityarthaḥ | etena yāmiti prāptam | tathāca ūrddhvamityādi tata"sca yāṃ yoginībhyaḥ svāhā sarvayoginī huṃ phaṭ svāheti yoginībalimantraḥ paryavasyati | niruktabalidāne'"nguliniyamamāha-dakṣeti | spaṣṭam | 108 | atha kṣetrapālapūjanamāha-kṣāmityādinā | tathā ca kṣāṃ kṣetrapālāya nama iti pūjāmantraḥ | 110-113 | dhyānamupadi"sya balidānamāha-evamityādinā | ṣaḍiti | p. 623) [gaṇe"sapūjanopade"saḥ] saṃpūjayed gaṇe"sañca dhyātvā pādyādibhiḥ sudhīḥ || 114 || [gaṇe"sadhyānam] pā"sā"nku"sāmṛtakapālaka"sūlahastaṃ hastyānanaṃ vividhabhūṣaṇanīladeham | nityotsavaṃ sakalavighnavinā"sahetuṃ "srīmadgajānanamahaṃ praṇamāmi nityam || 115 || [gaṇe"sapūjākramaḥ] gaṃkārabījamuccārya gaṇe"saṃ pūjayed budhaḥ | [gaṇe"sabalimantraḥ] gaṃkāratrayamuccārya dīrghayuktaṃ samuddharet || 116 || "ne'ntaṃ gaṇapatiṃ procya varaṃ varada"sabdataḥ | sarvajanaṃ samālikhya me va"samānayeti ca || 117 || ākārādivisargāntaṣaḍdīrghasvarasaṃyuktaṃ kṣakāram | evañca kṣāṃ kṣīṃ kṣūṃ kṣaiṃ kṣauṃ kṣaḥ sthānakṣetrapāla dhūpadīpādisahitaṃ baliṃ gṛhṇa gṛhṇa svāheti kṣetrapālabalimantraḥ | tatra balidānakramamāha - vāmamuṣṭimiti | jñānārṇave pañcamapaṭale - vāmamuṣṭiṃ vidhāyā'dau tarjanīṃ saralāṃ kuru | anayā mudrayā devi kṣetrapālabalirbhavet || ityuktam | 114 | atha gaṇe"sasya pūjanamupadi"sati - saṃpūjayediti | dhyātvā saṃpūjayed vakṣyamāṇakrameṇeti "seṣaḥ | 116-118 | gamiti | gaṃ gaṇe"sāya nama ityanena pūjayedityarthaḥ | balimantramāha - gaṃkāramiti | dīrghayuktaṃ dvitīya-caturtha-ṣaṣṭhasvarayuktaṃ gaṃkāratrayamuccāryetyarthaḥ | atra p. 624) baliṃ gṛhṇayugaṃ procya vahnijāyāṃ samuccaret | anena manunā mantrī gaṇe"sasya baliṃ haret || 118 || [gajatuṇḍāmudrā] saṃkocitāṅgulīḥ kṛtvā daṇḍavat kārayed budhaḥ | gajatuṇḍākhyamudreyaṃ gaṇe"sasya prakīrtitā || 119 || dīrghayuktamiti vi"siṣyānuktāvapi prathamaprāptaparityāge pramāṇābhāvād dvitīya - caturtha - ṣaṣṭhasvarāṇāṃ grahaṇamarthādāyātam | etena gāṃ gīṃ gūṃ iti prāptam | vyaktamāha jñānārṇave pañcamapaṭale - gāṃ gīṃ gūṃ trayamālikhya "ne'ntaṃ gaṇapatiṃ tataḥ | iti | evañca gāṃ gīṃ gūṃ gaṇapataye varavarada sarvajanaṃ me va"samānaya baliṃ gṛhṇa gṛhṇa svāheti gaṇe"sabalimantraḥ paryavasyati | jñānārṇavapañcamapaṭale tu - gāṃ gīṃ gūṃ trayamālikhya "ne'ntaṃ gaṇapatiṃ tataḥ | varānte varadānte ca sarvānte janamālikhet | me va"saṃ cā'naya procya sarvopa - padamālikhet | cārānte sahitaṃ coktvā baliṃ gṛhṇa dvidhā padam | vahnijāyānvito mantro gāṇapatyabaliṃ haret | ityanena niruktamantre va"samānayetyanantaraṃ sarvopacārasahitamiti balivi"seṣaṇamuktamiti vi"seṣo dṛ"syate | 119 | atha gaṇe"sabalidāne vihitāṃ gajatuṇḍāmudrāmāha - saṃkociteti | aṅgulīrvāmahastasya sa"nkocitāḥ kṛtvetyarthaḥ | daṇḍavaditi madhyamāmaṅguliṃ daṇḍavat kārayet | iyameva gaṇe"sapriyā gajatuṇḍāmudretyarthaḥ | tathāca jñānārṇave pañcamapaṭale - vāmamuṣṭiṃ vidhāyā'dāviti kṣetrapālabalimudrāmabhidhāya - tathā muṣṭestu madhyasthāmaṅgulīṃ daṇḍavat kuru | gajatuṇḍā mahāmudrā gaṇapasya balirbhavet || ityanena vāmahaste muṣṭiṃ badhvā madhyamāṅgulerdīrghīkaraṇameva gajatuṇḍāmudreti vyaktamuktam | p. 625) [maṇḍalapūjā] svavāmamaṇḍalaṃ mantrī sādhāraṃ paripūjayet | vyāpakānte maṇḍalāya ai/ parānte namaḥpadam || 120 || [sarvabhūtabaliḥ] baliṃ tatraiva saṃsthāpya trirmūlenābhimantrayet | pūjayet sarvabhūtañca dhūpadīpādinā sudhīḥ || 121 || [balimantraḥ] tārañca bhuvane"sānīṃ sarvavighnapadantataḥ | hṛdbhya"sca sarvabhūtebhyaḥ "sabdabījañca ṭhadvayam || 122 || imaṃ kalārṇamuccārya tritārānte baliṃ haret | [balimudrā] aṅguṣṭhānāmikābhyāñca mudrayā tattvasaṃjñayā || 123 || [niruktabalau kalpāntaram] ekatra vā pañca balīn dadyād vyāpakamaṇḍale | vāmabhāge sthite mantrī sarvavighnaharo bhavet || 124 || 120 | evaṃ maṇḍalacatuṣṭaye krameṇa vaṭukādīnāṃ pūjanaṃ baliñcopadi"sya prāguktasvavāmāvasthitamaṇḍalasya pūjāmāha | ai/ parānte vyāpakamaṇḍalāya tato namaḥpadamiti sambandhaḥ | evañca ai/ hrīṃ vyāpakamaṇḍalāya nama iti maṇḍalapūjāmantraḥ | 121 | balimiti | tatraiva prāguktatrikoṇa-ṣaṭkoṇa-caturasramaṇḍala eva | pūjayediti, sarvabhūtebhyo nama ityanenetyarthaḥ | 112-123 | balimantramāha-tāramityādinā | tāraḥ praṇavaḥ, bhuvane"sānī hrīṃ | evañca oṃ hrīṃ sarvavighnahṛdbhyaḥ sarvabhūtebhyaḥ ai/ svāhā | iti sarvabhūtabalimantraḥ | aṅguṣṭheti | aṅguṣṭhānāmikāyogātmakatattvamudrayā sarvabhūtebhyo baliṃ harediti sambandhaḥ | 124 | pūrvaṃ "srīcakrasya caturdikṣu kṛte maṇḍalacatuṣṭaye balicatuṣṭayaṃ svavāmabhāge kṛte maṇḍale balimekaṃ dadyādityuktam | tatra kalpāntaramāha- ekatra veti | maṇḍala- p. 626) [punaḥ kalpāntaram] athavā sarvabhūtāya balimekaṃ samācaret | [punaḥ ṣaḍaṅgapūjā] ṣaḍaṅgañca tataḥ kuryāt pūrvoktenaiva vartmanā || 125 || [hṛdaye mūrtikalpanā] mayābījaṃ samuccārya kāmabījaṃ tataḥ param | balimātmakamāropya hṛdi mūrtiṃ prakalpayet || 126 || [dhyāne vihitaṃ mudrādvayam] trikhaṇḍāmudrayā dhyāyed baddhvā vā pāṇikacchapām | yathā dhyātvā sādhakasya mano nānyatra sajjate || 127 || catuṣṭayamakṛtvā kevalaṃ svavāmakṛtavyāpakamaṇḍale vaṭukādisarvabhūtāntabalipañcakaṃ vidadhītetyarthaḥ | vyaktamāha jñānārṇave pañcamapaṭale - athavā vāmabhāge tu maṇḍalaṃ caikamālikhet | tatraiva balidānantu kuryāt sarvārthasiddhaye || iti | vāmabhāge vihitasya baleḥ phalamāha - vāmetyādinā | 125 | tatrāpi kalpāntaramāha - athaveti | kalpe'smin a"saktau pūrvavad balipañcakamakṛtvā kevalena sarvabhūtabalinaiva baliphalaṃ labhyeta | 127 | atha tripurāyā dhyāne vihitaṃ mudrādvayaṃ niruktamudrādvayena kṛtasya dhyānasya pra"sastiñcā'ha - trikhaṇḍeti | tatra trikhaṇḍāmudrāmāha tantrasāre - parivarttya karau spṛṣṭāvaṅguṣṭhau kārayet samau | anāmāntargate kṛtvā tarjanyau kuṭilākṛtī || kaniṣṭhike niyuñjīta nijasthāne mahe"svari | trikhaṇḍeyaṃ samākhyātā tripurādhyānakarmaṇi || iti | anayā mudrayā tripurāṃ dhyāyedityarthaḥ | kalpāntaramāha - baddhvā veti | pāṇikacchapāṃ kūrmamudrāṃ vetyarthaḥ | kūrmamudrālakṣaṇamāha tantrasāre - vāmahastasya tarjanyāṃ dakṣiṇasya kaniṣṭhikām | tathā dakṣiṇatarjanyāṃ vāmāṅguṣṭhaṃ niyojayet || p. 627) [dhyānayogaḥ] dhyānayogaṃ samāsthāya pūrakeṇāpi karmaṇā | mano mūle tu saṃyojya kuñcya prāṇānirūkataḥ(?) || 128 || mūlādhāre sphuraddīpa"sikhākāraṃ "sivāṃ smaret | saṃyojya paramānande brahmarandhrāntarasthite || 129 || sāmarasyaṃ tayoḥ kṛtvā vi"srāmya ca punaḥ punaḥ | "sivānandāmṛtālolībhūtāṃ caitanyarūpiṇīm | tāmātmasthānamānīya cidrūpāṃ paricintayet || 130 || unnataṃ dakṣiṇāṅguṣṭhaṃ vāmasya madhyamādikāḥ | aṅgulīryojayet pṛṣṭhe dakṣiṇasya karasya ca || vāmasya pitṛtīrthena madhyamānāmike tathā | adhomukhe ca te kuryāddakṣiṇasya karasya ca || kūrmapṛṣṭhasamaṃ kuryāddakṣapāṇiñca sarvataḥ | kūrmamudreyamākhyātā devatādhyānakarmaṇi || iti | evameva gandharvatantre ekāda"sapaṭale'pi | yatheti-niruktānyataramudrayā dhyāyataḥ sādhakasya manaḥ anyatra na sajjate dhyeyaviṣaya eva samāhitaṃ bhavatītyarthaḥ | 128 | mūla iti | mūlādhāre manaḥ saṃyojyetyarthaḥ | imamevārthamāha tantrasāre yogaprakriyāprakaraṇe - ādau pūrakayogena svādhāre yojayenmanaḥ | gudamedrāntare "saktiṃ tāmākuñcya prabodhayet || gudamedrāntare tāṃ "saktimākuñcya nirupamasūkṣmatākāṃ sañcintya pravardhayet (iti cāsya vyākhyā) | 129 | mūlādhāra iti | niruktalakṣaṇāṃ "sivāṃ kuṇḍalinīṃ mūlādhāracaturdalābhyantare smaredityarthaḥ | saṃyojyeti | brahmarandhrābhyantarīṇe paramānandasvarūpe parama"sive tāṃ kuṇḍalinīṃ saṃyojyetyarthaḥ | 130 | sāmarasyamiti | sāmarasyañca - strīpuṃyoge tu yat saukhyaṃ sāmarasyaṃ taducyate | ityuktalakṣaṇam | tayoḥ kuṇḍalinīparama"sivayorniruktasāmarasyaṃ sampādyetyarthaḥ | p. 628) cintayet karṇikāmadhye ratnasiṃhāsanaṃ mahat | siddhiṣoḍa"sakoṇaṃ tat sūryakoṭisamaprabham || 131 || tanmadhye cintayenmantrī cakrarājaṃ su"sobhanam | cakramadhye tataḥ "saktiṃ trikoṇāṃ paricintayet || 132 || tanmadhye cintayettejaḥ suprakā"saṃ nirañjanam | pralayānalasa"nkā"saṃ sarvadevamayaṃ "sivam || 133 || brahmatejomayaṃ nityaṃ munisiddhitapomayam | sarvavrataphalamayaṃ sarvayajñaphalātmakam || 134 || sarva"saktimayañcaiva sarvavidyātmakaṃ punaḥ | sarvātmabhāvarūpañca sarvānandamayaṃ tathā || 135 || sarvajñānamayañcaiva sarvabhūtātmakaṃ punaḥ | cintayecca mahādevīṃ tejaḥ pariṇataṃ hi tat || 136 || [devyā dhyānam] tataḥ padmanibhāṃ devīṃ bālārkakiraṇāruṇām | javākusumasa"nkā"sāṃ dāḍimīkusumaprabhām || 137 || "siveti | parama"sivasambhogasrutānandāmṛtacañcalībhūtāmityarthaḥ ātmasthānaṃ hṛdayamityarthaḥ | 131 | cintayediti | karṇikāmadhye anāhatapadmasyeti "seṣaḥ | "siṣṭaṃ spaṣṭam | 132-136 | tanmadhye niruktaratnasiṃhāsanamadhyaprade"se cakrarājaṃ "srīcakram, tanmadhye trikoṇarūpāṃ "saktim, tanmadhye ca vakṣyamāṇarūpaṃ tejaḥ; tattejaḥpariṇatirūpāṃ mahādevīṃ "srīmattripurasundarīṃ vakṣyamāṇadhyānakrameṇa cintayediti phalitārthaḥ | 137 | atha "srīmattripurasundaryā dhyānadvayamabhidhāsyan prathamaṃ dhyānamāha - tataḥ padmanibhāmityādinā paramānandananditāmityantena | spaṣṭārthamidamiti na vyākhyāyate | p. 629) padmarāgapratīkā"sāṃ ku"nkumodakasannibhām | sphuranmukuṭamāṇikya - ki"nkiṇījālamaṇḍitām || 138 || kālālikulasa"nkā"sakuṭilālakapallavām | pratyagrāruṇasa"nkā"savadanāmbhojamaṇḍalām || 139 || kiñcidardhendukuṭilalalāṭamṛdupaṭṭikām | pinākidhanurākārasubhruvaṃ parame"svarīm || 140 || ānandamuditollolalīlāndolitalocanām | sphuranmayūkhasaṅghātavilasaddhemakuṇḍalām || 141 || sugaṇḍamaṇḍalābhogajitendvamṛtamaṇḍalām | vi"svakarmādinirmāṇasūtravispaṣṭanāsikām || 142 || tāmravidrumabimbābharaktoṣṭhīmamṛtopamām | smitamādhuryavijitamādhuryarasasāgarām || 143 || bījapurasphuradbījadantapa"nktiyugānvitām | ratnadvīpasphuradratnajihvāmamalabhāṣiṇīm || 144 || anaupamyaguṇopetacibukodde"sa"sobhitām | kambugrīvāṃ mahādevīṃ mṛṇālalalitairbhujaiḥ || 145 || raktotpaladalākārasukumārakarāmbujām | karāmbujanakhajyotirvidyotitanabhastalām || 146 || muktāhāralatopetasamunnatapayodharām | trivalīvalayāmuktamadhyade"sasu"sobhitām || 147 || p. 630) lāvaṇyasaridāvartākāranābhivibhūṣitām | anargharatnaghaṭitakāñcīyuktanitambinīm || 148 || nitambabimbadviradaromarājivarā"nku"sām | kadalīlalitastambhasukumārorumī"svarīm || 149 || lāvaṇyakadalītulyajaṅghāyugalamaṇḍitām | gūḍhagulphapadadvandvaprapadājitakacchapām || 150 || brahmaviṣṇu"siroratnanighṛṣṭacaraṇāmbujām | tanudīrghāṅgulisvacchanakhacandravibhūṣitām || 151 || "sītāṃ"su"satasa"nkā"sakāntisantānahāsinīm | lauhityajitasindūrajavādāḍimarāgiṇīm || 152 || raktavastraparīdhānāṃ pā"sā"nku"sakarodyatām | raktapadmaniviṣṭāntu raktābharaṇabhūṣitām || 153 || caturbhujāṃ trinetrāñca pañcavāṇadhanurdharām | karpūra"sakalonmi"sratāmbūlapūritānanām || 154 || mahāmṛgamadoddāmaku"nkumāruṇavigrahām | sarva"sṛṅgārave"sāḍhyaṃ sarvābharaṇabhūṣitām || 155 || jagadāhlādajananīṃ jagadrañjanakāriṇīm | jagadākarṣaṇakarīṃ jagatkāraṇarūpiṇīm || 156 || p. 631) sarvamantramayīṃ devīṃ sarvasaubhāgyasundarīm | sarvalakṣmīmayīṃ nityāṃ paramānandananditām || 157 || [dhyānāntaram] athavā'nyaprakāreṇa dhyāyeddevīṃ sulakṣaṇām | javākusumasa"nkā"sāṃ dāḍimīkusumāruṇām || 158 || sindūrapūrarucirāṃ bālārkakiraṇopamām | taptakāñcanasa"nkā"sāṃ padmarāgamaṇiprabhām || 159 || nānāsadratnasaṃyuktakirīṭavarabhūṣaṇām | arddhendumastakākrāntakuṭilālakapallavām || 160 || camarībālakuṭilanirmala"syāmake"sinīm | mallikāmālatīmālākavarīpariveṣṭitām || 161 || nānāsadratnasaṃyuktapaṭṭagucchapralambitām | "saradardhendukuṭilalalāṭamṛdupaṭṭikām || 162 || ke"samadhye mahābhāsvatsindūralaharīyutām | candanāgurukastūrīku"nkumaistilakojjvalām || 163 || kāmakodaṇḍasadṛ"sasubhruvaṃ padmalocanām | ānandamuditollāsalocanatritayānvitām || 164 || "saratpūrṇendusadṛ"sasūtravispaṣṭanāsikām | nāsāgre gajarājotthamahāmuktāvirājitām || 165 || 158-193 | atha dhyānāntaramāha - athavetyādinā sādhakottama ityantena | p. 632) sucāruvṛttagaṇḍena vijitāmṛtamaṇḍalām | "saratpūrṇendusadṛ"samukhamaṇḍalamaṇḍitām || 166 || īṣatsahāsyavadanajitamādhuryasāgarām | karṇoparisphuradratnapatrikāvararājitām || 167 || ānandaratnaghaṭitakarṇabhūṣaṇabhūṣitām | sphuradratnasamūhena vilasaddhemakuṇḍalām || 168 || karṇabhūṣaṇatejobhiḥ kapolasthalamañjarīm | bandhūkāruṇasindūrabimboṣṭhīmamṛtopamām || 169 || bījapūrasphuradbījadantapa"nktiyugānvitām | anaupamyaguṇopetacibukasthalarājitām || 170 || nānāratnasamāyuktagrīvābhūṣaṇabhūṣitām | muktāmaṇipravālasya nikaraiḥ kaṇṭhabhūṣitām || 171 || pravālavallīsādṛ"syabāhuvallīcatuṣṭayām | ku"nkumāruṇasa"nkā"sasukomalakarāmbujām || 172 || pāṇipadmanakhajyotsnāvitānitanabhasthalām | sadratnagaṇasaṃyuktakeyūravarabhūṣitām || 173 || navaratnasamāyuktapaṭṭasūtrapralambitām | nāgendradanta"sa"nkhena maṇibandhavirājitām || 174 || anarghyaratnaghaṭitaka"nkaṇaiḥ parimaṇḍitām | aṅgulīyakaratnena virājitadigantarām || 175 || p. 633) sattvarajastamobhūtapā"saṃ vāmakare dhṛtām | bhṛṅgapa"nktiguṇākrāntamikṣucāpavidhāriṇīm || 176 || aṣṭadhātusamāyuktama"nku"saṃ dakṣiṇe kare | raktotpalābjakumudakundāmrā"nkurasambhavān || 177 || tadadhaḥ pañcabāṇāṃ"sca dadhatīṃ tripure"svarīm | āyudhasya pratīkā"sairnabhastalavirājitām || 178 || ānandahārasandohavirājitapayodharām | pṛṣṭhade"se sphuradratnapaṭṭagucchapralambitām || 179 || suvṛttaniviḍottuṅgapīvarastanamaṇḍalām | payodharabharānamrasucārukṣīṇamadhyamām || 180 || nābhipadmādromarājilatākucasamīpagām | gandhacandanakastūrīvilepitakalevarām || 181 || kāñcanāñcitakāñcolīparipūritabhūṣitām | sucārutrivalīyuktamadhyade"sasu"sobhitām || 182 || kvaṇatkāñcīsamāyuktanitambabimbamaṇḍalām | suvarṇasūtraracitaraktapaṭṭapaṭānvitām || 183 || paṭāñcalasamāyuktasadratnavarabhūṣitām | anekaratnaracitacārumekhalayā'nvitām || 184 || karīndrakarasādṛ"syasukumāroruyugmakām | kadalīlalitastambhacārujaṅghāyugānvitām || 185 || p. 634) taruṇāruṇapādābjaraṇannūpurarājitām | muktāmaṇipravālai"sca pādapadmavibhūṣitām || 186 || pravālā"nkurasādṛ"syapādāṅguliprakā"sitām | pādāṅgulinakhajyotiḥ"saradindutiraskṛtām || 187 || sukomalalasanmālāpādapadmapralambitām | brahmaviṣṇu"siroratnaiḥ prakā"sitapadāñcalām || 188 || kāmarājāṅgamārūḍhāṃ "sivasiṃhāsanasthitām | sarva"sṛṅgārave"sāḍhyāṃ sarvābharaṇabhūṣitām || 189 || "saradindusahasrasya kāntisantānahāriṇīm | karpūrādisamāyuktatāmbūlapūritānanām || 190 || mukhaprasādavacanairjitamādhuryasāgarām | karṇacumbisphurannīlalolākṣakṣepasundarīm || 191 || jagadāhlādajananīṃ jagatkāraṇarūpiṇīm | sarvamantramayīṃ devīṃ jagadrañjanakāriṇīm || 192 || nānāsadratnasaṃyukta"svetacchatravirājitām | koṭikoṭidhūpadīpaiḥ pariveṣṭitamaṇḍalām | "sabdabrahmamayīṃ nityāṃ bhāvayet sādhakottamaḥ || 193 || [niruktadhyānapra"sastiḥ] evaṃ pariṇatāṃ devīmātmānaṃ cintayet sadā | tadāviṣṭaḥ sadā sa syāttathāve"saḥ sadā bhavet || 194 || p. 635) tathābhinaya"sīla"sca tathācārastathā "suciḥ | sadā kāme"svaro bhūtvā kāmabhogān samācaret || 195 || evaṃ hi dhyānayogena bhavennānyamanā yadi | tadā tanmayatāmetya jīvanmukto bhavet sadā || 196 || nirvikalpaḥ sadā dhyānānniḥsaṅgo jāyate sadā | jarāmaraṇamukta"sca mahābhogī mahāsukhī || 197 || avyāhatājñaḥ sarvatra vicared bhuvanatrayam | nāsti pāpaṃ nāsti puṇyaṃ sākṣāddevaḥ "sivo bhavet || 198 || evaṃ siddho dṛḍhābhyāsānnānārūpāṇi dhārayet | sthūlasūkṣmavibhedena dṛ"syādṛ"sya"sca jāyate || 199 || pañcabhūtātmakaṃ rūpaṃ sūryācandramasorapi | brahmādīnāṃ tathā rūpaṃ devagandharvarakṣasām || 200 || patattriṇāṃ pannagānāmicchayaiva hi jāyate | kalpanādeva na"syanti siddhayo vā jagattraye || 201 || sarvabhūtāni saṃvetti sarvatrāvyāhatā gatiḥ | māraṇoccāṭanaṃ caiva stambhanaṃ mohanaṃ tathā || 202 || dṛṣṭvaiva kurute sarvaṃ kalpanādeva sādhakaḥ | dāsavattrijagat sarvaṃ tasmai balimupāharet || 203 || 203 | baliṃ pūjām | p. 636) kartā hartā tathā pātā "sivatulyo bhavet sadā | [niruktasvarūpāyā devyā hṛdayādāvāhanam] evaṃ tāṃ hṛdayāmbhojānmudrayāvāhayettataḥ || 204 || [trikhaṇḍā mudrā] parivarttyakarau kṛtvā aṅguṣṭhau kārayet samau | dhārayettarjanībhyāñca kaniṣṭhādyadvayaṃ tataḥ || 205 || madhyamāyugalaṃ madhye sthāpayitvā kaniṣṭhake | nijasthāne samāyojya sthāpayet sādhakottamaḥ || 206 || trikhaṇḍeyaṃ samākhyātā tripurāhvānakarmaṇi | [trikhaṇḍayā devyā āvāhanam] anayāvāhayeddevīṃ "srīmattripurasundarīm || 207 || [puṣpāñjalau samānayanam] vahannāsāpuṭenaiva bahantīṃ paramāṃ kalām | puṣpāñjalau samānīya pūrvoktāṃ bhairavīṃ japan || 208 || 205-206 | trikhaṇḍāmudrāmāha tantrasāre - parivartya karau spṛṣṭāvaṅguṣṭhau kārayet samau | anāmāntargate kṛtvā tarjanyau kuṭilākṛtī || kaniṣṭhake niyuñjīta nijasthāne mahe"svari | trikhaṇḍeyaṃ samākhyātā tripurādhyānakarmaṇi || 208 | vahannāsāpuṭeneti | nāsāpuṭapravāhitavāyunā vahantīṃ viniḥsarantīm | evañca hṛtpa"nkaje devīṃ dhyātvā nāsārandhrapravāhivāyunā tāṃ viniḥsārya puṣpāñjalau samānīya mahāpadmetyādinā tasmādañjalerdevīṃ mahāyantre sthāpayediti kramaḥ | añjaliviyojanantu sthāpanāt pūrvaṃ na kartavyam | sphuṭamāha gandharvatantre trayoda"sapaṭale - prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā gṛhṇīyāt kusumāñjalim | puṣpāñjaliṃ vinā devīṃ nā'vāhayet kadācana | tato dhyāyenmahādevīṃ yathoktāṃ parame"svarīm | p. 637) [prārthanāmantraḥ] mahāpadmavanāntaḥsthe kāraṇānandavigrahe | sarvabhūtahite mātarehyehi parame"svari || 209 || [yantre devyāḥ sthāpanam] ityuccārya mahāyantre sthāpayet paradevatām || 210 || [āvāhanī mudrā] ūrddhvāñjalimadhaḥ kuryādiyamāvāhanī bhavet | [sthāpanī mudrā] iyantu viparītā syāttadā vai sthāpanī bhavet || 211 || [sannidhāpanī mudrā] ūrddhvāṅguṣṭhau muṣṭiyugaṃ tadeyaṃ sannidhāpanī | [sannirodhinī mudrā] antarāṅguṣṭhamuṣṭibhyāṃ tadeyaṃ sannirodhinī || 212 || pratyakṣīkṛtya hṛdaye jitaprāṇo'tha sādhakaḥ | aikyaṃ sañcintayeddevyā bāhyāntarmūrtiyugmayoḥ | tatastu āyubījena vahannāsāpuṭena tu | taccaitanyaṃ viniḥsārya puṣpāñjalau nive"sayet | nāsikāvāyuniḥsārāt puṣpasthā devatā bhavet | yāvat saṃsthāpayeddevīṃ svahastaṃ na viyojayet | kṛte viyoga hastasya puṣpāttasmānmahe"svari | gandharvaiḥ pūjyate devī pūjakairnā'pyate phalam || iti | 211 | ūrddheti | ūrddhve sthitamañjalimadhaḥkuryādavanamayedityarthaḥ | na tu ūrddhvamukhamañjalimadhomukhaṃ kuryādityarthaḥ kalpanīyaḥ, vakṣyamāṇasthāpanīmudrayā virodhāt | hastābhyāmañjaliṃ baddhvā'nāmikāmūlaparvaṇoḥ | aṅguṣṭhau nikṣipet seyaṃ mudrā tvāvāhanī smṛtā || iti tantrasāradhṛtavacane spaṣṭamabhidhānācca | iyantviti viparītā adhomukhī | taduktaṃ tantrasāre - adhomukhī tviyaṃ cet syāt sthāpanīmudrikā smṛtā | iti | p. 638) [āvāhanasvarūpam] svata evābhipūrṇāyā devatāyāḥ prapūjane | sādaraṃ saṃmukhībhāva āvāhanamihocyate || 213 || [sthāpanasvarūpam] vibhornive"sanaṃ yantre sthāpanaṃ kathitaṃ budhaiḥ || 214 || pūjāṃ prapūjyamānstu gṛhītvā'nugrahādikam | [sannidhāpanasvarūpam] kartuṃ sannidhyamasyāstu tatsānnidhyaṃ pracakṣate || 215 || [sannirodhasvarūpam] ākarmakāṇḍaparyantaṃ sānnidhyaṃ hi vibho"sca yat | sa sannirodha uddiṣṭo bhaktito mantravinnaraiḥ || 216 || [avaguṇṭhanam] ānandāyataṃ tattvaṃ saccidānandalakṣaṇam | tadatra sakale vyāptaṃ dhyeyaṃ syādavaguṇṭhanam || 217 || [sakalīkaraṇam] sakalīkaraṇaṃ kṛtvā mantraiḥ ṣaḍbhirathaikatām | [amṛtīkaraṇam] aṅganāmaṅgalā(?)sārddhaṃ vidadhyādamṛtākṛtam || 218 || [paramīkaraṇam] kṣamā tasyāparādhānāṃ vijñeyā paramīkṛtiḥ || 219 || [jīvanyāsaḥ] jīvanyāsaṃ tataḥ kuryāt pūrvoktamantramuccaran || ku"sasya viṣṭareṇāpi lelihānena vā budhaḥ || 220 || p. 639) [lelihāmudrā] tarjanīmadhyamānāmāḥ samaṃ kuryādadhomukham(?) | anāmāyāṃ kṣiped vṛddhāmṛjuṃ kṛtvā kaniṣṭhikām | lelihā nāma mudreyaṃ jīvanyāse prakīrtitā || 221 || [sakalīkaraṇasvarūpam] vahnyādidikṣu vā devyāstattadaṅgeṣu vā sudhīḥ | ṣaḍaṅgaṃ kalpayedetat sakalīkaraṇaṃ bhavet || 222 || [tritālādiparamīkaraṇāntaṃ karma] tritālaṃ da"sadigbandhamavaguṇṭhanamācaret | dhenvākhyayā'mṛtīkṛtya paramīkaraṇañcaret || 223 || [parivāradevatāsvarūpam] evaṃ kṛtvā taccharīrānmayūkhanikarān bahiḥ | viniḥsṛtya sthirībhūtaṃ parivāraṃ vicintayet || 224 || 222 | vahnyāditi | tattadaṅgeṣu hṛdayādiṣaḍaṅgeṣu | ṣaḍaṅgaṃ kalpayediti ṣaḍaṅgamantrairityarthaḥ | taduktaṃ gandharvatantre trayoda"sapaṭale - aṅgamantrān nyaseddevi devyaṅge sādhakottamaḥ | sakalīkaraṇaṃ nāma mudreyaṃ vyāptirūpiṇī || iti | 223 | tritālādikramaḥ pūrvameva vi"sadīkṛtaḥ | paramīkaraṇañcarediti paramīkaraṇamudrayetyarthaḥ | paramīkaraṇamudrāmāha tantrasāre - anyonyagrathitāṅguṣṭhā prasāritaparāṅgulī | mahāmudreyamuditā paramīkaraṇe budhaiḥ || iti | paramīkaraṇasvarūpamāha gandharvatantre trayoda"sapaṭale - sarvāparādhajātānāṃ sahiṣṇutvaprakā"sakam | paramīkaraṇaṃ nāma saṃprārthanamihocyate || iti | 224 | evamiti | devī "sarīrānmayasvarūpeṇa bahirāvirbhūtā devatā eva parivārā ityarthaḥ | p. 640) [mudrānavakadar"sanopade"saḥ] vakṣyamāṇoktavidhinā nava mudrāḥ pradar"sayet | [tatra sarvasaṃkṣobhaṇī mudrā] madhyamāmadhyame kṛtvā kaniṣṭhe'"nguṣṭharodhite || 225 || tarjanyau daṇḍavat kṛtvā madhyamoparyanāmike | sarvasaṃkṣobhaṇīnāmnī mudreyaṃ kṣobhayejjagat || 226 || [sarvavidrāvaṇī mudrā] etasyā eva mudrāyā madhyame sarale yadā | sarvavidrāvaṇīnāmnī mudreyaṃ drāvayet kṣaṇāt || 227 || [sarvākarṣiṇī mudrā] madhyamā tarjanī yugme vakre kuryād yathāvidhi | etasyā eva mudrāyāstadākarṣaṇakarmaṇi || 228 || 225-226 | atha tripurārcane dar"sayitavyā nava mudrāḥ krameṇa nirūpayati -vakṣyamāṇetyādinā | tatra prathamāṃ sarvasaṃkṣobhaṇīmudrāmāha -madhyametyādinā | atra kaniṣṭe'"nguṣṭharodhita iti sandhirārṣaḥ | hastayormadhyamāṅgulermadhyame parvaṇi sthāpite kaniṣṭe aṅguṣṭhābhyāṃ rodhite kṛtvā tarjanīdvayaṃ daṇḍavat saralaṃ kṛtvā anāmikādvayaṃ madhyamādvayopari sthāpayediti phalitārthaḥ | sarvajagatsaṃkṣobhaṇakāritvādasyā mudrāyāḥ sarvasaṃkṣobhaṇīti saṃjñā | taduktaṃ tantrasāre - madhyamāmadhyame kṛtvā kaniṣṭe'"nguṣṭharodhite | tarjanyau daṇḍavat kṛtvā madhyamoparyanāmike | eṣā ca prathamā mudrā sarvasaṃkṣobhakāriṇī | iti | 227 | dvitīyāmāha - etasyā iti | etasyāḥ sarvasaṃkṣobhaṇyā mudrāyā madhyamāṅgulyau sarale avakre cet sarvavidrāvaṇī mudrā bhavati | tantrasāre'pyāha - etasyā eva mudrāyā madhyame sarale yadā | kriyete parame"sāni sarvavidrāviṇī tadā || iti | 228 | tṛtīyāmāha-madhyameti | niruktamudrayā madhyamātarjanyorubhayorvakratve sarvākarṣiṇī mudrā bhavati | mudrā caiṣā sādhakajagadākarṣaṇa"saktimāvirbhāvayati | madhyamātarjanībhyāñca kaniṣṭhānāmike same | a"nku"sākārarūpābhyāṃ madhyame parame"svari | p. 641) [sarvava"syakarī mudrā] parivartanamārgeṇa svāṅgulīḥ sammukhā yajet | aṅguṣṭhayorvaktrade"se tarjanyāva"nku"sākṛtī | sarvava"syakarīnāmnī mudreyaṃ va"sakāriṇī || 229 || [sarvonmādinī mudrā] sammukhau tu karau kṛtvā madhyamāmadhyage'ntyaje | anāmike tu sarale tadbahistarjanīdvayam || 230 || daṇḍākārau tato'"nguṣṭhau madhyamānakhade"sagau | mudraiṣonmādinīnāmnī kledinī sarvayoṣitām || 231 || aṅguṣṭhantu niyuñjīta kaniṣṭhānāmikopari | iyamākarṣiṇī mudrā trailokyākarṣiṇī parā | iti tantrasāradhṛtavacanānusāreṇa tu kaniṣṭhānāmikayoravakratvaṃ kaniṣṭhānāmikayoruparyaṅguṣṭhasthāpanañceti vi"seṣo dṛ"syate | 229 | caturthīmāha - parivartanetyādinā | atra pūrvato madhyamātarjanīyugma ityādyadhyāhāryam | evañcā'bhimukhyena vakrayostarjanyoradho madhyame tadadhaḥ parivartanakrameṇānāmike tatastenaiva krameṇa kaniṣṭhe aṅguṣṭhayorvaktrade"se agre niviḍaṃ saṅgatāḥ kuryāt ityevā'ha- svāṅgulīḥ sammukhā yajedityanena | yajet parasparaṃ saṅgamayedityarthaḥ | tarjanyau a"nku"sākṛtī a"nku"savad vakre kuryāt | na tu a"nku"sākṛtī tarjanyau aṅguṣṭhayorvaktrade"se nive"sayediti sambandhaḥ, tantrasāre sarvāsāmaṅgulīnāmupari aṅguṣṭhanive"sanasya vyaktamuktatvāt | tathāca tantrasāre - puṭākārau karau kṛtvā tarjanyāva"nku"sākṛtī | parivartakrameṇaiva madhyame tadadhogate | krameṇa devi tenaiva kaniṣṭhānāmike tathā | saṃyojya niviḍāḥ sarvā aṅguṣṭhāvagrade"sataḥ | mudreyaṃ parame"sāni sarvava"syakarī matā || iti | 230-231 | atha pañcamīmāha - sammukhāviti | karau parasparaṃ sammukhau kṛtvā antyaje kaniṣṭhike madhyamayormadhyage madhyaparvasaṃsthe kuryāt | anāmike sarale avakre p. 642) [mahā"nku"sā mudrā] etasyā eva mudrāyā anāmātarjanīkramāt | a"nku"sākārarūpeṇa yojayet sādhakottamaḥ | iyaṃ mahā"nku"sānāmnī sarvakāryārthasādhikā || 232 || [khecarī mudrā] savyaṃ dakṣiṇahaste tu dakṣiṇaṃ vāmahastake | pariveṣṭanamārgeṇa kaniṣṭhānāmike tataḥ || 233 || tarjanībhyāñca saṃrudhya madhyame sarale tataḥ | yonyākārasvarūpeṇa yojayet sādhakottamaḥ || 234 || iyantu khecarīnāmnī mudrā sarvottamottamā || 235 || kṛtvā tadbahistarjanīdvayaṃ sthāpayet | tato daṇḍākārau saralāvaṅguṣṭhau madhyamānakhade"sagau kuryāt madhyamayornakhade"se saralāvaṅguṣṭhau yojayedityarthaḥ | sarvayoṣitāṃ kledinī ārdratāsampādinīyamunmādinī mudrā | prāyaḥ samānupūrvīkavacanenokteyaṃ mudrā tantrasāre'pi - sammukhau tu karau kṛtvā madhyamāmadhyage'ntyaje | anāmike tu sarale tadvahistarjanīdvayam || daṇḍākārau tato'"nguṣṭhau madhyamānakhade"sagau | mudraiṣonmādinī nāmnā karṣiṇī sarvayoṣitām || iti | 232 | ṣaṣṭhīmāha - etasyā iti | etasyā unmādinīmudrāyāḥ krameṇānāmikādvayaṃ tarjanīdvayañca a"nku"sākārarūpeṇa yadi yojayet tadā mahā"nku"sākhyā mudrā bhavati | vyaktamāha tantrasāre - asyāstvanāmikāyugmamadhaḥkṛtvā'"nku"sākṛtī | tarjanyāvapi tenaiva krameṇa viniyojayet || iyaṃ mahā"nku"sā mudrā sarvakāryārthasādhinī | iti | asyā iti unmādinīmudrāyāḥ | 233-235 | atha saptamīmāha - savyamityādinā | savyaṃ vāmahastaṃ dakṣiṇahaste p. 643) [khecarīmudrāpra"sastiḥ] prayato'prayato vā'pi "sucirvā'pyathavā'"suciḥ | gacchaṃstiṣṭhan svapan vā'pi bhuñjāno maithune rataḥ || 236 || mudrāyā madhyamāṅgulyau parivartakrameṇa tu | pārthivasthānasaṃyuktāḥ sadyaḥ khecaratāṃ vrajet || 237 || etayā jñātayā caiva yoginīnāṃ bhavet priyaḥ || 238 || [bījamudrā] parivarttya karau spṛṣṭāvardhacandrākṛtī bhavet | tarjanyaṅguṣṭhayugalaṃ yugapat kārayed budhaḥ || 239 || adhaḥ kaniṣṭhāvaṣṭabdhe madhyame viniyojayet | tathaiva kuṭile yojya sarvādhastādanāmike || 240 || dakṣiṇañca vāmahaste yojayet, tataḥ pariveṣṭanamārgeṇa kaniṣṭhānāmike yojayet vāmahastasya kaniṣṭhayā dakṣahastasya anāmikāṃ dakṣahastasya kaniṣṭhayā vāmahastasyānāmikāñca pariveṣṭayedityarthaḥ | tarjanībhyāmiti | tathā sarale avakre madhyame prāguktarītyā tarjanībhyāñca saṃrudhya yonyākāreṇa sthāpayediti khecarī mudrā | savyaṃ dakṣiṇade"se tu savyade"se tu dakṣiṇam | bāhuṃ kṛtvā mahādevi hastau saṃparivartya ca || kaniṣṭhānāmike devi yuktvā tena krameṇa tu | tarjanībhyāṃ samākrānte sarvorddhvamapi madhyame || aṅguṣṭhau tu mahe"sāni saralāvapi kārayet | iyaṃ sā khecarī nāmnā pārthivasthānayojitā || iti tantrasāradhṛtavacane tu aṅguṣṭhayoḥ sāralyena avasthānamiti vi"seṣo dṛ"syate | 239-241 | aṣṭamīmāha - parivartyeti | parivartya karau spaṣṭāvardhacandrākṛtī priye | tarjanyaṅguṣṭhayugalaṃ yugapat kārayet tataḥ || p. 644) bījamudreyamākhyātā sarvasiddhipravartinī || 241 || [yonimudrā] madhyame kuṭilākāre tarjanyuparisaṃsthite | anāmikāmadhyagate tathaiva ca kaniṣṭhike || 242 || sarvā ekatra saṃyojya aṅguṣṭhaparipīḍitāḥ | yonimudreyamākhyātā trailokyotpattimātṛkā || 243 || [niruktamudrābījanirūpaṇapratijñā] bījāni kramato vakṣye mudrāṇāṃ tantravartmanā | [mudrānavake prayojyāni bījāni] pañcabāṇaṃ samuddhṛtya "sūlabījaṃ likhettataḥ || 244 || adhaḥ kaniṣṭhāvaṣṭabdhe madhyame viniyojayet | tathaiva kuṭile yojye sarvādhastādanāmike || bījamudreyamacirāt sarvasiddhivivardhinī | iti tantrasāre | 242-243 | atha navamīṃ yonimudrāmāha - madhyama iti | kuṭilākāre madhyame tarjanyuparisaṃsthite kuryāt, tathā kaniṣṭhike anāmikāmadhyagate vidadhīta | tata"sca sarvā aṅgulīrekatra saṃyojya aṅguṣṭhābhyāmavaṣṭabdhāḥ kuryāditi yonimudrābandhanakramaḥ | trailokyotpattimātṛketi sarvotpattibhūmitvād yonerityarthaḥ | madhyame kuṭile kṛtvā tarjanyuparisaṃsthite | anāmike madhyagate tathaiva hi kaniṣṭhike || sarvā ekatra saṃyojya aṅguṣṭhaparipīḍitāḥ | eṣā tu paramā mudrā yonimudreyamīritā || iti tantrasāre | etāsāṃ mudrāṇāṃ pūjākāle prayogamāha tatraiva - etā mudrā mahe"sāni tripurāyā mayoditāḥ | pūjākāle prayoktavyāḥ sandhyānukramayogataḥ || iti | p. 645) "sivaḥ "saktiḥ kāntapāntaṃ bhagarephendumaṇḍitam | sadā"sivasya bījantu vāgbhavaṃ navamaṃ smṛtam || 245 || [tarpaṇopade"saḥ] tarpaṇañca tataḥ kuryāttrivāraṃ tattvamudrayā | [ṣoḍa"sopacāraiḥ pūjanasyopade"saḥ] upacāraiḥ ṣoḍa"sabhiḥ pūjayet parame"svarīm || 246 || 244-245 | atha krameṇa niruktasarvasaṃkṣobhaṇyādimudrāsu prayojyāni bījāni nirūpayati - pañcabāṇamityādinā | pañcabāṇabījāni tu pañcada"se thāntadvayamityādinā (343 "slo.) mūle ṭīkāyāñca pradar"sitāni | pañcabāṇaṃ samuddhṛtya drāṃ drīṃ klīṃ blūṃ saḥ iti bījapañcakamuddhṛtyetyarthaḥ | evañca sarvasaṃkṣobhaṇyādisarvonmādinyantamudrāpañcake niruktabījapañcakaṃ prayuñjīteti bodhyam | tata"sca drāmityuktvā sarvasaṃkṣobhaṇīṃ mudrāṃ pradar"sayet | evaṃ drīṃ sarvavidrāvaṇīm | klīṃ sarvākarṣiṇīm | blūṃ sarvava"syakarīm | saḥ sarvonmādinīm | "sūlabījaṃ kroṃ | evañca kromityuktvā mahā"nku"sāṃ mudrāṃ pradar"sayet | atha saptamyāṃ khecarīmudrāyāṃ bījayojanamupadi"sati - "siva ityādinā | "sivo hakāraḥ, "saktiḥ sakāraḥ, kāntaḥ khakāraḥ, pāntaḥ phakāraḥ, sa ca phakāro bhagenaikāda"sasvareṇa repheṇa indunā'nusvāreṇa ca maṇḍitaḥ | etena ha sa kha phreṃ ityuktvā khecarīmudrāṃ pradar"sayediti bodhyam | aṣṭamyāṃ bījamudrāyāṃ bījayogamāha - sadeti | sadā"sivasya bījaṃ hsauriti | evañca hsaurityuktvā bījamudrāṃ pradar"sayedityarthaḥ | vāgbhavamiti ai/ iti vāgbhavabījapūrvikāṃ navamīṃ yonimudrāṃ pradar"sayedityarthaḥ | gandharvatantre trayoda"sapaṭale - sandar"sayet svasvabījapūrvaṃ mudrāstato nava | saṃkṣobhadrāvaṇākarṣava"syonmadamahā"nku"sāḥ | khecarībījayonyākhyā navamudrāstataḥ kramāt | etā mudrā mahe"sāni bandhūkakusumaprabhāḥ || svasvamudrākarāḥ sarvāḥ "srīvidyāsammukhī smaret || iti | 246 | tarpaṇañceti | tattvamudrālakṣaṇamāha gandharvatantre trayoda"sapaṭale - aṅguṣṭhānāmikāyogaṃ (ḥ) tattvamudreyamīritā | p. 646) tritattvairvahnijāyāntaistridhā'rghyaṃ parikalpayet || 247 || mūlasya ca triṣu trīṇi bījāni viniyojya ca | bālāmantreṇa mantrajña upacārānnivedayet || 248 || [ṣoḍa"sopacārāḥ] āsanaṃ svāgataṃ pādyamarghyamācamanīyakam | madhuparkācamanasnānavasanābharaṇāni ca || 249 || sugandhasumanodīpadhūpanaivedyavandanāḥ | prayojayedarcanāyāmupacārāṃstu ṣoḍa"sa || 250 || [tatra kalpāntaram] athavā kalpayenmantrī pādyārghyācamanīyakam | snānaṃ vastraṃ tathā bhūṣāṃ gandhaprasūnadhūpakam || 251 || pradīpakañca naivedyamācāntārthaṃ jalaṃ punaḥ | tāmbūlamarcanā stotraṃ tarpaṇañca namaskriyā | prayojayedarcanāyāmupacārāṃstu ṣoḍa"sa || 252 || aṅguṣṭhaṃ "sivamityāhuranāmā "saktirucyate || tarpaṇantu tayoryogādamṛtairvāmapāṇinā || iti | upacārairiti | upacārapadavyutpattimāha tatraiva - bhaktyaivaite kṛtā deve sādhakaṃ devasannidhim | cārayanti yatastasmāducyante copacārakāḥ || samīpe caraṇād vā'pi kalākānte tathoditāḥ || iti | 249-254 | atha krameṇopacārān vibhajate - āsanamityādinā pañcopacārikā ityantena | spaṣṭam | tatrā'sane vi"seṣamāha gandharvatantre caturda"sapaṭale - sauvarṇaṃ rājataṃ vāstraṃ tathā ratnavinirmitam | āsanaṃ prathamaṃ dadyāt pauṣpaṃ dāravameva vā || p. 647) [da"sopacārāḥ] arghyaṃ pādyaṃ nivedyātha jalamācamanīyakam | madhuparkañcā'camanaṃ gandhaprasūnake tataḥ | dhūpadīpau ca naivedyaṃ da"sopacārakaṃ smṛtam || 253 || [pañcopacārāḥ] gandhādayo naivedyāntāḥ pūjāḥ pañcopacārikāḥ | [krameṇaiteṣāmuttamamadhyamādhamatvam] uttamā madhyamā caiva budhairuktā'dhamā kramāt || 254 || [upacāreṣu kasyacidalābhe vyavasthā] upacāreṣu sarveṣu yatkiñciddurlabhaṃ bhavet | tat sarvaṃ manasāṃ dhyātvā puṣpakṣepeṇa kalpayet || 255 || na patramāsanaṃ dadyāt kadācidiha pūjane | yathoktavidhinā devyai raktakambalameva vā || svamerupādapīṭhānte padmakalpitamāsanam | bhogamokṣaprade mātastiṣṭhasva parame"svari || anenaivā'sanaṃ devyai yo dadyādvihitaṃ "sive | bhuktimuktī kare tasya sarvatra sthānavān bhavet || iti | anyeṣāmapyupacārāṇāṃ svarūpamatraiva prada"sitaṃ vistarabhayāt | pañcopacārānāha - gandhādaya iti | vyaktamāha nibandhatantre pañcapañcā"sattamapaṭale - gandhapuṣpadhūpadīpanaivedyamiti pañcakam | nivedayet sadā'rcāyāṃ pūjāḥ pañcopacārikāḥ || iti | uttameti | ṣoḍa"sopacārikā uttamā, da"sopacārikā madhyamā, pañcopacārikā adhamā pūjetyarthaḥ | 255 | upacāreṣviti | kasyacidupacārasyābhāve puṣpameva tadupacāratvena kalpayitvā devyai nivedayedityarthaḥ | p. 648) [pratyupacārānantaraṃ jaladānam] tatra tatra jalaṃ dadyādupacārāntarāntarā | [devī"sirasi puṣpadānam] devatāyāḥ "siraḥ kuryāt kusumopahitaṃ sadā || 256 || [devyā ūrdhve karabhrāmaṇaniṣedhaḥ] pūjākāle devatāyā nopari bhrāmayet karam | [puṣpādyabhāve vyavasthā] pūjayet parame"sānīṃ puṣpābhāve tu patrakaiḥ || 257 || patrāṇāmapya bhāve tu tṛṇagulmauṣadhādibhiḥ | oṣadhīnāmabhāve tu tatphalairapi pūjayet || 258 || akṣatairvā jalairvā'pi tadabhāve tu sarṣapaiḥ | sitaistathā'pyalābhe tu mānasīṃ bhaktimācaret || 256 || 257 | pūjayediti puṣpābhāve patrādibhirarcayet, paraṃ tu kadā'pi pūjālopaṃ na vidadhīta, niruktānāmekatamasyāpyalābhe mānasīṃ pūjāṃ vidadhīta; tayaiva pūjāsiddhirbhavatīti bhāvaḥ | vyaktamāha gandharvatantre caturda"sapaṭale - puṣpābhāve yajet patraiḥ patrālābhe ca tatphalaiḥ | akṣatairvā jalairvā'pi na pūjāṃ vyatilaṅghayet || eteṣāmapyalābhe tu mānasīṃ bhaktimā"srayet | iti | atra puṣpābhāve yajet patrairiti sāmānyataḥ patravidhāne satyapi - patreṣu bilvapatrañca tathā madanapallavam | dūrvā"nkuraṃ tathā proktaṃ nānyat patraṃ prayojayet || iti gandharvatantracaturda"sapaṭalavacanasaṃvādāt na patrairarcayecchivāmityanena sāmānyataḥ patrakaraṇakārcāniṣedhācca puṣpābhāve niruktabilvādipatraireva pūjanaṃ vidheyaṃ na tu patrāntarairiti jñeyam | p. 649) [puṣpādyupacārāṇāṃ paratvāparatvādi] parāparottamañcaiva madhyamañca tathā'dhamam | sauvarṇaṃ paramaṃ proktamaparaṃ citravastujam || 260 || vṛkṣagulmodbhavaṃ puṣpamuttamaṃ parikīrtitam | adhamaṃ patratoyādi madhyamantu phalātmakam || 261 || [puṣpanivedanakramaḥ] jñānākhyamudrayā mantrī cakre puṣpaṃ nivedayet | [jñānamudrā] aṅguṣṭhatarjanībhyāntu jñānamudrā prakīrtitā || 262 || [puṣpādidāne vi"seṣaḥ] yathotpannaṃ tathā puṣpaṃ tathā dadyācca patrakam | puṣpāñjalipradāne tu na bhavenniyamastvayam || 263 || nādhomukhaṃ phalaṃ dadyāditi "sāstrasya nirṇayaḥ | [tarpaṇam] tarpayenmūlamantreṇa trivāraṃ pūrvavat sudhīḥ || 264 || [devyā udvartanādyala"nkāradānāntaṃ karma] svavāmamaṇḍale nītvā devimudvartanādikam | manaḥpūjākramaiḥ snānaṃ vāsasā tanumārjanam || 265 || sarvāla"nkaraṇaṃ dattvā maṇḍale tāṃ samānayet | [pādyādyarpaṇam] pūrvavad vandanaṃ kṛtvā pādyādīni nivedayet || 266 || 265 | manaḥpūjākramairiti | saptada"sapaṭaloktamānasārcanavihitasnānakramaiḥ devyāḥ snānaṃ nivartayedityarthaḥ | p. 650) [gandhādyarpaṇam] gandhacandanadhūpaistu dīpairnānāphalairapi | "sarkarāmi"srapayasā ghṛtena madhunā phalaiḥ | dadhnā ca paramānnena bhavānīṃ paritoṣayet || 267 || [naivedyanivedanakramaḥ] mūlaṃ devyāḥ svanāmānte naivedyamiti coccaran | gṛhāṇa vahnijāyānte naivedyamutsṛjediti || 268 || [balidāne vi"seṣaḥ] na rājā meṣamahiṣabalidānaṃ samācaret | siṃhavyāghranarāṃ"scaiva na dadyād brāhmaṇottamaḥ || 269 || [vyajanādyupacārairdevyāḥ paritoṣavidhānam] vyajanaiḥ "suddhasindūrairghaṇṭācāmaradarpaṇaiḥ | vitānacchatratāmbūlaiḥ kastūrīku"nkumādibhiḥ || 270 || rocanāgurukarpūraistathā lākṣārasena ca | nṛtyairgītai"sca vādyai"sca toṣayet parame"svarīm || 271 || 268 | naivedyanivedanakramamāha - mūlamityādinā | ādau mūlaṃ tato devyāḥ svanāma tato naivedyamiti gṛhāṇeti ca padadvayaṃ vahnijāyā svāheti | evañca mūlaṃ tataḥ "srīmattripurasundari naivedyaṃ gṛhāṇa svāheti mantraḥ paryavasyati | 269 | balidāne vi"seṣamāha - na rājeti | sāmānyato balidāne vihiteṣvapi pa"suṣu rājā meṣamahiṣabaliṃ tathā brāhmaṇottamaḥ siṃhādibaliṃ na vidadhītetyarthaḥ | p. 651) [tarpaṇam] dattvā nānāvidhaṃ dravyaṃ hetubhistarpayet parām | [parivāradevatārcopade"saḥ] gṛhītvājñāṃ mahādevyāḥ parivārāṃstato'rcayet || 272 || [tatra ṣaṇṇāmaṅgadevatānāṃ pūjā] yathā sarvajñatā tṛptiranādibodhasaṃjñikā | svatantrā nityatṛptā'nyā tathā'nantakramādimāḥ || 273 || 272 | dattveti | hetubhiḥ kāraṇaiḥ | tatrāpi vi"seṣamāha gandharvatantre pañcada"sapaṭale - nirvikalpasya deve"si suraiva vihitāgame | amṛtañca tadeva syānmadyañcāpi tadeva hi || nā'padyapi dvijo madyaṃ dadyād devyai kadācana | mohād yadi dadenmadyaṃ brāhmaṇyādeva hīyate || brahmaghātī sa eva syāt tasmānmadyaṃ vivarjayet | .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. nirvikalpo yadā madyaṃ mahādevyai nivedayet | a"svamedhasahasrasya .. .. .. .. .. .. savikalpo yadā devi pāpabhā"n nātrasaṃ"sayaḥ || iti | atha parivārārcanamavatārayati - gṛhītveti | ājñāprārthanakramamāha tripurārcanarahasye ādau mūlam, tataḥ - saṃvinmaye pare devi parāmṛtarasapriye | anujñāṃ tripure dehi parivārārcanāya me || iti | gandharvatantre ṣoḍa"sapaṭale - ra"smivṛndāni te devi pūjayāmi vidhānataḥ | ājñāpaya jaganmātaryatastameva tāniva (?) || kṛtāñjalirmahe"sāni devyājñāṃ sādhakottamaḥ | gṛhītvā pūjayet tuṣṭaḥ prāguktakramayogataḥ || iti | 273-275 | tatrā'dau ṣaḍaṅgadevatārcākramamabhidhatte - yathetyādinā | tathāca p. 652) ṣaḍaṅgadevatāḥ pūjyāstattanmantraṃ samuccaran | [tāsāṃ dhyānam] tuṣārasphaṭika"syāmanīlakṛṣṇāruṇārciṣaḥ || 274 || varadābhayadhāriṇyaḥ pradhānatanavaḥ striyaḥ | [pūjāsthānam] agnī"sāsuravāyavye madhye dikṣu yathākramāt || 275 || [punastarpaṇaṃ puṣpāñjalidānañca] tarpaṇañca punaḥ kṛtvā mūlamuccārya sarvataḥ || 276 || "sirovakṣaḥpadadvandvakaradvandveṣu ca kramāt | sarvāṅgeṣu punaḥ kuryāt pañcapañcāñjalīn hṛdā || 277 || [parivārapūjāyāmādau bījayojanakramaḥ] sarvāvaraṇanāmādau māyāṃ lakṣmīṃ niyojayet | vā"nmāyāṃ kamalāṃ vā'pi tribhiḥ saṃpuṭitañca vā || 278 || sarvajñatā"sakti"srīmahātripurasundarīhṛdayāya namaḥ, tṛpti"sakti"srīmahātripurasundarī"sirase svāhetyādikrameṇa ṣaḍaṅgadevatāḥ pūjayedityāpatati | tantrasārakṛtā tu sarvajñatetyatra sarvajñā "saktiriti bālābījasya dvirāvṛttyā ai/ klīṃ saurityādyekaikabījapūrvakatvañcoktam | etāsāmaṅgadevatānāṃ krameṇa svarūpamāha - tuṣāreti | sarvajñatā"saktistuṣāravarṇā, tṛpti"saktiḥ sphaṭikavarṇā, anādibodha"saktiḥ "syāmavarṇā, svatantrā "saktirnīlavarṇā, nityatṛpti"saktiḥ kṛṣṇavarṇā, ananta"saktiraruṇavarṇetyuktaṃ bhavati | varadetyādi sādhāraṇam | krameṇaitāsāṃ sthānamāha - agnīti, agnyādikrameṇaitāḥ pūjayedityarthaḥ | 276 | pañcapuṣpāñjalidānamāha - mūletyādinā | tathāca ādau mūlaṃ tataḥ "sira - ādisarvāṅgānteṣu krameṇa puṣpāñjalipañcakamarpayedityarthaḥ | 278 | athā'varaṇapūjāyāmādau bījayojane prasthānatrayamāha -māyāmityādinā | tathāca māyāṃ lakṣmīṃ hrīṃ "srīmiti māyābījaṃ "srībījañca niyojayediti dvitārīprayoga - p. 653) [pādukāmantraḥ] pādukāṃ pūjayāmīti "srīpūrvaṃ pādukāmanuḥ | namo'nte yojayitvā tu namo'ntaṃ sarvamarcayet || 279 || [nyāse'pi pādukāmanoḥ prayojyatvam] nyāse'pi yojayenmantrī pādukā sarvasiddhidā | [atra prāmāṇikāgamasammatiḥ] rahasyaṃ paramaṃ proktamiti yāmalasammatam || 280 || kramaḥ | vā"nmāyāṃ kamalāmiti ai/ hrī/ "srīmiti bījatrayaṃ yojayediti tritārīprayogakramaḥ | tribhiḥ saṃpuṭitaṃ veti tṛtīyaḥ kalpaḥ | tribhiḥ vā"nmāyākamalābījaiḥ saṃpuṭitam | saṃpuṭalakṣaṇamāha tantrasāre - mantramādau vadet sarvaṃ sādhyasaṃjñāmanantaram | viparītaṃ puna"scānte bījaṃ tat saṃpuṭaṃ smṛtam || evañcātra kalpe prathamaṃ aiṃ hrīṃ "srīṃ tataḥ pūjyadevatānāma tataḥ "srīṃ hrīṃ aiṃ iti viparītamuccārayediti phalitam | tantrasārakṛtā'pi sarvatrā'dau dvitāryā tritāryā vā prayoga ityuktam | jñānārṇave'pi - māyālakṣmīmayaṃ bījayugmaṃ pūrvakrameṇa hi | kathitaṃ yojayeddevi trayaṃ vā parame"svari || iti | kalpasūtre'pi sarvatrā'dau tritārīprayoga iti tantrasārakāraḥ | tritārī ca - vā"nmāyā kamalā ceti tritārī samudāhṛtā | iti | 279 | atha sarvatra parivārārcane prayojyaṃ pādukāmantramāha - pādukāmiti | tathāca aiṃ hrīṃ "srīṃ "srīmahātripurasundarī"srīpādukāṃ pūjayāmi nama ityevaṃkrameṇa sarvamarcayedityarthaḥ | 280 | nyāse'pīti | nyāsakāle'pi niruktapādukāmantraṃ prayuñjītetyarthaḥ | tatra pādukāyai nama iti vi"seṣaḥ | asminnarthe pramāṇabhūtamāgamamudāharati - rahasyamiti | p. 654) [tarpaṇasaṃkhyā] tarpaṇañca tridhā kāryaṃ sakṛdvā'pi nijecchayā | [homādau vākyabhedāḥ] svāhā home tarpaṇe ca tarpayāmīti saṃsmaret || 281 || [ṣoḍa"satithinityārcāyāṃ svaravinyāsaḥ] madhyatrikoṇarekhāsu svāgre dakṣottarakramaiḥ | pañca pañca krameṇāpi svarān vibhāgato likhet || aḥsvarañca likhenmadhye tithinityāstathā'rcayet || 282 || [kāme"svaryādipūjanopade"saḥ] kāme"svaryādikāḥ sarvā dhyātvā tattanmanuṃ caret | pratipadādipūrṇāntaṃ vāmāvartakrameṇa tu || 283 || [kāme"svaryā dhyānam (1)] kāme"svarīṃ raktavarṇāṃ raktavastravibhūṣitām | pā"sā"nku"sa"sarāṃ"scāpaṃ dhārayantīṃ vicintayet || 284 || 281 | parivāradevatānāṃ tarpaṇasaṃkhyāmāha - tarpaṇañceti | spaṣṭam | prakṛte tu tarpayāmītyantena tarpaṇaṃ kuryāditi bodhyam | 282-283 | atha kāme"svaryādiṣoḍa"satithinityārcanamabhidhāsyan prathamaṃ "srīcakramadhyatrikoṇe akārādivisargāntaṣoḍa"sasvaravinyāsamāha-madhyetyādinā | svāgre dakṣottarakramaiḥ dakṣādikrameṇa pañca"saḥ svarān anusvārāntān rekhātraye trikoṇamadhye ca visargaṃ likhediti phalitārthaḥ | tatra kāme"svaryādikā vakṣyamāṇāstithinityā vakṣyamāṇakrameṇa dhyātvā tattaddevatāmantreṇārcayedityarthaḥ | tatra kramamāha - pratipadādīti | 284 | atha krameṇa kāme"svaryādīnāṃ vicitrāntānāṃ pratipadādipañcada"syanteṣu pañcada"satithiṣu krameṇārcanīyānāṃ pañcada"satithinityānāṃ sādhāraṇyena pañcada"satithiṣu p. 655) [bhagamālāyāḥ (2)] bhagamālāṃ "suklavarṇāṃ bhagamālāvibhūṣitām | pā"sā"nku"sa(ñca) sūtrañca pustakaṃ bibhratīṃ karaiḥ || 285 || [nityaklinnāyāḥ (3)] nityaklinnāṃ "suklavarṇāṃ varābhayakarāmbujām || 286 || [bheruṇḍhāyāḥ (4)] bheruṇḍāṃ raktavarṇāñca raktābharaṇabhūṣitām | muṇḍavedadharāṃ devīṃ dvibhujāṃ paricintayet || 287 || [vahnivāsinyāḥ (5)] piṅgalābhāṃ tathāhastāṃ bhāvayed vahnivāsinīm | [mahānitye"svaryāḥ (6)] mahānitye"svarīṃ khaḍgacarmākṣasragdharāṃ varām || 288 || samarcanīyāyāḥ "srīmattripurasundaryā"sca dhyānānyāha-kāme"svarīmityādinā sādhakottama ityantena | spaṣṭam | 288 | mahānitye"svarīmiti | vajre"svarīti jñānārṇave mahāvajre"svarīti ca tantrarāje pāṭhaḥ | atra mahānitye"svarīdhyānānantaram evaṃ sukṛṣṇāṃ tvaritāmiti tvaritāyā dhyānamuktam | parantu - prathamā sundarī nityā mahātripurasundarī | kāme"svarī samākhyātā tathaiva bhagamālinī || nityaklinnā ca bheruṇḍā tathaiva vahnivāsinī | vajre"svarī ca dūtī ca tvaritā kulasundarī || nityā nīlapatākā ca vijayā sarvamaṅgalā | jvālāmālāvicitrāntāḥ pañcada"sa prakīrtitāḥ || iti tantrasāradhṛtakulārṇavavacane tvaritāyāḥ pūrvaṃ "sivadūtyā nirūpaṇaṃ dṛ"syate | evameva tantrarājatantre'pi | tripurārcanarahasye'pyevameva | mūle'pi pañcada"saprakā"se ṣoḍa"sanityānyāsāvasare saptamyāṃ vinyasedenāṃ "sivadūtīṃ svayaṃ hṛdi ityanena "sivadūtīnyāsa - p. 656) ["sivadūtī (7)] x x x x x x | [tvaritā-kulasundaryoḥ (8, 9)] evaṃ sukṛṣṇāṃ tvaritāṃ gaurāṅgīṃ kulasundarīm | [nityāyāḥ (10)] aṣṭasiddhidharāṃ devīmaṣṭakoṇāntarasthitām || 289 || [nīlapatākāyāḥ (11)] nityāṃ nīlapatākāñca pā"sā"nku"sadharāṃ smaret | [vijayāyāḥ (12)] vijayāṃ caṇḍarūpāñca tathā strāṃ yoginīvṛtām || 290 || [sarvamaṅgalāyāḥ (13)] padmadvayakarāṃ raktāṃ dhyāyed vai sarvamaṅgalām | [jvālāṃ"sumālinyāḥ (14)] jvālāṃ"sumālinīṃ dhūmrāṃ trinetrāṃ "svetarūpiṇīm || 291 || [vicitrāyāḥ (15)] vicitrāṃ "svetarūpāñca "svetapadmadharāṃ "subhām | citrahastāṃ mahādevīṃ sarvābharaṇabhūṣitām || 292 || ["srīmattripurasundaryāḥ (16)] tataḥ "srīsundarīṃ dhyātvā pūjayet sādhakottamaḥ | [pratipadādiṣvekaikanityārcāyāḥ phalam] ekaikāṃ pūjayed yo hi sa saubhāgyaphalaṃ labhet || 293 || mabhidhāya aṣṭamyāṃ vinyaset kaṇṭhe tvaritāṃ dvāda"sākṣarīmityanena "sivadūtyanantaraṃ tvaritāyā nirde"saḥ kṛtaḥ | etena gaṇanayā nityānāṃ ṣoḍa"satvamapyupapadyate, "sivadūtyā agrahaṇe tu nyūnataiva syāt | tad yadatra mūle ṣoḍa"sanityāpūjāprakaraṇe "sivadūtyā dhyānaṃ na dṛ"syate, tallekhakapramādakṛtamiti pratibhāti | 193 | evaṃ kāme"svaryādīnāṃ vicitrāntānāṃ pañcada"sanityānāṃ dhyānānyabhidhāya p. 657) [sundaryāḥ sarvāsu tithiṣu pūjyatvam] aḥsvare ṣoḍa"sīṃ nityāṃ tripañcatithigāminīm | [pakṣabhedenārcāyāṃ kramabhedaḥ] kṛṣṇapakṣe vicitrādyāḥ kāme"svaryantikā yajet || 294 || ṣoḍa"syāḥ "srīmattripurasundaryāṃ dhyānamupadi"sati-tata ityādinā | dhyānantu pūrvameva da"sitam | ekaikāṃ niruktāsu nityāsvityarthaḥ | 294 | ṣoḍa"syāḥ sundaryāḥ pūjāsthānamāha-aḥsvara iti | aḥsvare aḥsvarañca likhenmadhye iti prāguktyā madhyatrikoṇamadhyalikhite aḥ iti ṣoḍa"sasvare ityarthaḥ | ṣoḍa"sīṃ vi"sinaṣṭi - tripañceti | evañca pratipadādipañcada"satithiṣu ekaikāṃ nityāṃ pūjayet; ṣoḍa"sīntu sarvāsveva tithiṣu pūjayedityuktaṃ bhavati | yadetat kāme"svaryādīnāṃ pratipadādiṣvekaikaṃ pūjanamuktaṃ tacchuklapakṣaviṣayam | kṛṣṇapakṣe vi"seṣamāha - kṛṣṇetyādinā | atra pratipadi vicitrāṃ dvitīyāyāṃ jvālāṃ"sumālinīmityevaṃkrameṇa kāme"svaryantā nityāḥ pūjayedityarthaḥ | vyaktamāha jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale - pratipattithimārabhya paurṇamāsyantamadrije | ekaikāṃ pūjayennityāṃ mahāsaubhāgyamāpnuyāt || kṛṣṇapakṣe mahe"sāni pūjayettithimaṇḍalam | vicitrādyā varārohe yāvat kāme"svarī bhavet || iti | tantrasārakṛtā'pi mahātryasre vāmāvartena ākārādipañca ūkārādipañca ekārādipañca vibhāvya madhye visargaṃ teṣu vāmāvartena "suklapakṣe kāme"svaryādivicitrāntaṃ kṛṣṇapakṣe vicitrādikāme"svaryantaṃ pūjayediti vyaktamuktam | evameva tripurārcanarahasye'pi | yajediti, niruktakrameṇa dhyātvā pañcada"saprakā"sīyatithinityānyāsoktarītyā tattanmantramuccārya "srīpādukāṃ pūjayāmi nama ityantena pūjayedityarthaḥ | taduktaṃ tantrasāradhṛtatantrāntare - "srīpadaṃ pūrvamuccārya pādukāpadamuccaret | pūjayāmi namaḥ pa"scāt pūjayedaṅgadevatāḥ || iti | atrāpi dvitāryāstritāryā vā prayogaḥ kartavyaḥ sādhāraṇyenāṅgadevatārcāyāṃ vihitatvāt | tathā ca ai/ hrīṃ (ai/ hrīṃ "srīṃ) aṃ ai/ krīṃ sauḥ oṃ namaḥ kāme"svari p. 658) [nityānāṃ tarpaṇadravyam] tarpayecca madhudravyaiḥ paramānandacetasā | [pūjanam] varṇānukramayogeṇa sādhayettripure"svarīm || 295 || sva"saktyā pūjanaṃ kuryānmūlavidyāñca pūjayet | [devyanujñāgrahaṇam] devyājñāṃ mastake kṛtvā karomi bāhyapūjanam || 296 || [gurupūjanopade"saḥ] trivṛtte divyasiddhaughamānavaughān prapūjayet | [asya prāmāṇikāgamasaṃvāditvam] bṛhacchrīkramatantre tu "siveneti prakīrtitam || 297 || [tatra kalpāntaram] tithinityārcanād bāhye trirekhāsvathavā sudhīḥ | pradakṣiṇakrameṇaiva tripa"nktyā pūjayed gurūn | icchākāmaphalaprade sarvasattvava"sa"nkari sarvajagatkṣobhakari huṃ huṃ huṃ huṃ drāṃ drīṃ klīṃ blūṃ saḥ sauḥ klīṃ ai/ kāme"svarīnityākalā"srīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ ityādirūpaḥ prayogaḥ kartavyaḥ | evaṃ bhagamālinyādīnāmapi mantrā unneyāḥ | ṣoḍa"syāḥ sundaryāḥ pūjane tu ādau dvitārī tritārī vā tataḥ ṣoḍa"sasvarastato mūlaṃ tataḥ "srīmahātripurasundarī (mahā) nityākalā "srīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ iti prayogaḥ | 295-296 | tarpayediti tithinityā iti "seṣaḥ | varṇānukramayogeṇeti ādito'kārādivisargāntaṣoḍa"sasvarayogeṇetyarthaḥ | mūlavidyāṃ tripurasundarīm | pūjanakramastu pūrvameva pradar"sitaḥ | 297 | atha gurumaṇḍalapūjāmabhidhāsyan prathamaṃ gurvarcanasthānamāha-trivṛtta iti | trivṛtte ṣoḍa"sārabahistrivṛtte krameṇa divyaughān siddhaughān mānavaughāṃ"sca pūjayet | iti bṛhacchrīkramatantrasiddhāntaḥ | 298 | tatra kalpāntaramāha - tithītyādinā | tithinityārcanāsthānaṃ prathamaṃ p. 659) [tatra prayogakramaḥ] ānandanātha"sabdāntānambāntāṃ mātaraṃ kramāt || 298 || [gurukramanirūpaṇapratijñā] athātaḥ saṃpravakṣyāmi ṣoṣa"sīnāṃ gurukramam || 299 || [tatra sapta divyaughāḥ] paraprakā"sako nāma para"sivo dvitīyakaḥ | tṛtīyā para"sakti"sca kaule"svarastataḥ param || 300 || "suklādevī pare"sānaḥ kāme"svaryambikā tataḥ | divyaughā guravaḥ proktāḥ parākhyāḥ saptamā iti || 301 || prathamatrikoṇaṃ sarvasiddhipradaṃ nāma tadbāhyarekhātraye prādakṣiṇyena tripa"nktyā rekhātrayeṇetyarthaḥ, krameṇa divyaughān siddhaughān mānavaughāṃ"sca gurūn pūjayediti phalitārthaḥ | pūjanakramamāha - ānandeti | tathāca amukānandanātha"srīpādukāṃ pūjayāmi iti puṃgurupūjāyām, amukāmbā"srīpādukāṃ pūjayāmīti strīgurupūjāyāṃ prayogaḥ | vyaktamāha tantrasāre - ānandanātha"sabdāntā vijñeyāḥ parame"svari | ambāntā guravaḥ proktāḥ strīliṅgā vīravandite || iti | "srīpādukādipadavyavahārabījantu "srīpadaṃ pūrvamuccāryetyādinā pūrvamupadar"sitam | 299-301 | atha ṣoḍa"sīnāṃ gurupa"nktimabhidhāsyan prathamaṃ kāmarājavidyāyāstadghaṭitānāṃ vidyānāñca gurukramamāha -paraprakā"saka ityādinā | anena 1 paraprakā"saḥ, 2 para"sivaḥ, 3 para"saktiḥ, 4 kaule"svaraḥ, 5 "suklādevī, 6 pare"sānaḥ, 7 kāme"svaryambikā iti sapta parākhyā divyaughāḥ | taduktaṃ jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale - paraprakā"so deve"si tataḥ para"sivo mataḥ | parā "saktistathā devi kaule"svara iti priye | "suklā devi(vī) kule"sānakāme"svaryambikāḥ kramāt | munisaṃkhyāstu guravaḥ parākhyā divyarūpiṇaḥ | iti | atra jñānārṇavavacane pare"sāna ityatra kule"sāna iti vi"seṣaḥ | kaule"svara ityatra kaule"svarīti ca tantrasāre | p. 660) [siddhaughāḥ pañca] bhogakrīḍau ca samayaḥ sahajo devasaṃjñakaḥ | parāparākhyāḥ siddhaughāḥ [mānavaughāḥ sapta] mānavaughān bravīmyatha || 302 || gagano vi"svavimalau madano bhuvanastathā | nīlamātmapriya"scaiva saptasaṃkhyāstu mānavāḥ | [nigamanam] kāmarājākhyavidyāyā gurupa"nktiriyaṃ bhavet || 303 || 302 | atha kramaprāptān parāparākhyān siddhaughānāha-bhogetyādinā | tathāca -1 bhogaḥ, 2 krīḍaḥ, 3 samayaḥ, 4 sahajaḥ, 5 devaḥ iti pañca parāparākhyāḥ siddhaughāḥ | taduktaṃ tatraiva - bhogaklinnastu samayo vedākhyaḥ sahajastathā | parāparākhyasiddhaughe mānavaughe "sṛṇu priye || iti | evañca kroḍa ityatra klinna iti jñānārṇave vi"seṣaḥ | samayaḥ sahajo veda iti mūlataḥ kramabhedaḥ, deva ityatra veda iti pāṭhabheda"sca jñānārṇava-tantrasārayoḥ | niruktabhogetyādijñānārṇavavacanasya-samayaḥ sahajo vedasaṃkhyakāḥ iti kvacit pāṭhabhedo dṛ"syate | tatra ca bhogaḥ klinnaḥ samayaḥ sahaja iti vedasaṃkhyakā"scatuḥsaṃkhyakāḥ siddhaughā ityartho labhyate | tripurārcanarahasye'pi bhogādyā"scatvāra eva siddhaughatvena parigṛhītāḥ | deva ityatra jñānārṇavatantrasārādiṣu veda iti dar"sanād veda iti pāṭhasya samīcīnatvaṃ sambhāvayatā'pi prabalatarapramāṇābhāvānmūloktapāṭho na parihṛtaḥ | 303 | atha kramaprāptān siddhaughānāha-gagana ityādinā | evañca 1 gaganaḥ, 2 vi"svaḥ, 3 vimalaḥ, 4 madanaḥ, 5 bhuvanaḥ, 6 nīlam, 7 ātmapriyaḥ iti saptāparākhyā manavaughāḥ | atra jñānārṇave - gagano vi"svavimalau madano bhuvanastathā | p. 661) [svagurvādiyāgaḥ] mānavaughāntike mantrī svagurutritayaṃ yajet | parameṣṭhī ca paramaḥ svaguru"sca trayo bhavet || 304 || [guruvaṃ"saprakarṣaḥ] svavaṃ"sādadhiko jñeyo guruvaṃ"so mahā"subhaḥ | [mantradātuḥ prakarṣaḥ] piturapyadhiko jñeyo mantradaḥ paramo guruḥ || 305 || [niruktagurunāmājñāne kartavyam] na jānāti gurornāma tadā'nena prapūjayet | gurubhyo nama uccārya pādukābhyo namo vadet || 306 || gurvante paramānte ca gurubhyo nama ityapi | eteṣāṃ pādukāstadvadācāryebhyo namo vadet || 307 || [nigamanam] sāmānyaguru"siṣyāṇāṃ gurupa"nktiriyaṃ bhavet | [gurupa"nktipūjāpra"sastiḥ] gurupa"nkti prapūjyātha svayaṃ "srītripurā bhavet || 308 || līlā svātmā priyaḥ pa"scānnāgasaṃkhyāstu mānavāḥ | aparāḥ parame"sāni niyatā akṣarā ime | iti vacane gurūṇāṃ keṣāñcinnāmabhedā aṣṭasaṃkhyatvañca dṛ"syante | tripurārcanarahasyatantrasārayorapi niruktakrameṇāṣṭasaṃkhyatvamevoktamiti saptasaṃkhyāstu mānavā iti mūloktyā mahān virodhaḥ | kāmarājeti | nirukto gurukramaḥ kāmarājākhyavidyāyāstadghaṭitānāṃ vidyāntarāṇāñceti bodhyamityarthaḥ | 304 | mānaveti | mānavaughānāṃ niruktānāmantike guruṃ paramaguruṃ parāparaguruṃ parameṣṭhiguruñca yajedityarthaḥ | p. 662) [lopāmudrāyā gurukramaḥ] lopāmudrākhyavidyāyāḥ pravakṣyāmi gurukramam | [tatra divyaughāḥ] paramādyaḥ "sivānta"sca kāme"svaryambikā tataḥ || 309 || divyaugha"sca mahaugha"sca sarvānandastataḥ param | prajñādevī prakā"sa"sca divyaughe saptamo bhavet || 310 || [siddhaughāḥ] divyacitra"sca kaivalyadevyambā ca mahodayaḥ | siddhaughe ca catuṣkaḥ syān - [mānavaughāḥ] mānavaughamathocyate || 311 || cidvi"sva"saktī"svarakā"scaturtha(ḥ) kamalo bhavet | manoharaḥ paraḥ svātmā alobha"scāṣṭamo mataḥ || 312 || 309-310 | evaṃ kāmarājavidyāyā gurukramaṃ nirūpya lopāmudrāyāstadghaṭitānāṃ vidyāntarāṇāñca gurukramamāha-paramādya ityādinā | paramādyaḥ "sivaḥ parama"sivaḥ | evañca 1 parama"sivaḥ, 2 kāme"svaryambikā, 3 divyaughaḥ, 4 mahaughaḥ, 5 sarvānandaḥ, 6 prajñādevī, 7 prakā"sa"sceti sapta divyaughā iti paryavasyati | 311-312 | siddhaughānāha - divyeti | 1 divyaḥ, 2 citraḥ, 3 kaivalyadevyambā, 4 mahodayaḥ, ityete catvāraḥ siddhaughāḥ | mānavaughānāha - mānavetyādinā | tathāca - 1 cid, 2 vi"svaḥ, 3 ī"svaraḥ, 4 kamalaḥ, 5 manoharaḥ, 6 paraḥ, 7 svātmā, 8 alobhaḥ, ityaṣṭau mānavaughāḥ | tantrasārakṛtā tu cidvi"sva"saktī"svara - kamalaparamānandamanoharasukhānandapratibhān | ete mānavaughā ityanena manoharādicatuṣṭaye nāmabhedāḥ pradar"sitāḥ | jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale lopāmudrāyā gurukrama itthamupadar"sitaḥ - p. 663) [vidyāntarāṇām gurukramaḥ] anyāsāṃ sarvavidyānāṃ samānā guravaḥ kramāt || 313 || athāparaḥ prakāra"sca parādivi"sva ityapi | kāme"svarī tṛtīyā syāccaturthī syādathāmbikā || 314 || lopāmudrākhyavidyāyā gurūñ "sṛṇu varānane | paramādya"siva"scā'dyā kāme"svaryambikā tathā || divyaugha"sca mahaugha"sca sarvānandastataḥ param | prajñādevyambikā pa"scāt prakā"saḥ saptamo bhavet || divyāḥ parākhyaguravo lopāmudrāprabhāmayāḥ | divya"scitra"sca kaivalyadevyambā ca mahodayaḥ || siddhāḥ parāparā jñeyā mānavaughaṃ "sṛṇu priye | vidyā "sakti"sca vi"sva"sca caturthaḥ komalo(?)bhavet || pañcamastu parānando manohara iti priye | svātmānandaḥ saptamastu pratibho'ṣṭama ucyate || aparākhyā ime devi guravaḥ parikīrtitāḥ | pūrvavad yojayet pa"scādaṣṭānantarameva ca || trayaṃ vā svaguruṃ vā'pi navāntaṃ vā'bjalocane | dakṣiṇāmūrti"siṣyāṇāṃ gurukrama udāhṛtaḥ || iti | niruktajñānārṇavavacane kaivalyadevyambeti tṛtīyagurunirde"sāt siddhaughe ca catuṣkaḥ syāditi mūloktacatuḥasṃkhyākatvaṃ samyagupapadyate | yattu tantrasāre divyaṃ citraṃ kaivalyaṃ divyāmbāṃ mahodayam ete siddhaughāḥ pañca ityanena siddhaughānāṃ pañcatvaṃ pratipāditam, taj jñānārṇava"srītattvacintāmaṇivirodhāllekhakapramādakṛtamiti pratīmaḥ | mānavaugheṣvapi gurūṇāṃ parasparaṃ saṃjñābhedo dṛ"syate | 313 | anyāsāmiti lopāmudrāghaṭitānām | samānāḥ mānavaughāntike mantrītyādikāmarājavidyāgurukrame pradar"sitaiḥ svagurvādibhistulyā ityarthaḥ | etena kāmarājavidyāgurukrame ye sāmānyā guruvastatpādukā"sca pūjyatayā nirdiṣṭā atrāpi krameṇa ta eva prayojyā ityarthaḥ | ata eva jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale - sādhāraṇāstu guravaḥ sarvabhedeṣu vai samāḥ | ityuktam | p. 664) mokṣa"scāmṛtasaṃjña"sca prakā"so ghora eva ca | atha nāma sadguru"sca siddhaugha"scottaraḥ kramāt || 315 || udbhavaḥ parama"scaiva sarvajñastattva eva ca | siddhastathā ca govindaḥ "sa"nkaro mānavo bhavet || 316 || gurupa"nktivihīnastu puruṣaḥ pa"nktivarjitaḥ | sampradāyavihīnasya na dadyāt pa"nktimuttamām || 317 || guruṃ vinā kramaṃ yastu kurute yadi sādhakaḥ | mahāniṣṭaṃ bhavettasya satyaṃ satyaṃ na saṃ"sayaḥ || 318 || dakṣiṇāmūrtitantrasya matametadudīritam | [āmnāyadevatāpūjanopade"saḥ] gurukramaṃ prapūjyātha yajedāmnāyadevatāḥ || 319 || [tatra pūrvāmnāyārcā] trailokyamohane cakre sarvā"sāparipūrake | sarvasaṃkṣobhaṇe cakre pūrvāmnāyaṃ samarcayet || 320 || [dakṣiṇāmnāyārcā] sarvasaubhāgyade cakre tathā sarvārthasādhake | sarvarakṣākare cakre dakṣiṇāmnāyamarcayet || 321 || 320 | evaṃ gurukramārcāmabhidhāyā'mnāyadevatārcāmabhidadhānaḥ prathamaṃ pūrvāmnāyasamarcanakramamāha - trailokyetyādinā | prāgukte trailokyamohanādicakratraye caturasraṣoḍa"sadalāṣṭadalātmake sṛṣṭicakre pūrvāmnāyaṃ samarcayedityarthaḥ | evaṃ dakṣiṇāmnāyādīnāmapi vakṣyamāṇarītyā cakre yathāsthānamarcanā jñeyā | 321 | sarvasaubhāgyade caturda"sāre, sarvārthasādhake vahirda"sāre, sarvarakṣākare'ntarda"sāre | etattritaye dakṣiṇāmnāyamarcayedityarthaḥ | p. 665) [pa"scimāmnāyārcā] madhyacakre yajeddevīṃ pa"scimāmnāyanāyikām | [uttarāmnāyārcā] aṣṭacakre yajeddevīmuttarāmnāyanāyikām || 322 || [adha-āmnāyārcā] sarvasiddhiprade cakre adha-āmnāyamarcayet | [ūrdhvāmnāyārcā] sarvāmnāyamaye cakra ūrdhvāmnāyaṃ prapūjayet || 323 || [tarpaṇam] pūrvoktamantrayogeṇa tataḥ santarpayet kramāt || 324 || [pañcapañcikāḥ, tatra pañcalakṣmyaḥ] "srīvidyā ca tathā lakṣmīrmahālakṣmīstathaiva ca | tri"saktiḥ sarvasāmrājyalakṣmīḥ pañca prakīrtitāḥ || 325 || 322 | madhyacakra iti | madhyacakratraye - madhyacakratraye devi pa"scimāmnāyamarcayet | iti jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale vyaktamabhidhānāt | madhyacakratrayañca sarvarogaharacakram aṣṭakoṇātmakam, sarvasiddhipradacakraṃ trikoṇātmakam, sarvānandamayacakraṃ madhyabindvātmakam | aṣṭacakra iti | atra - navacakreṣu deve"si kauberāmnāyamarcayet | iti jñānārṇave pāṭhaḥ | 323 | sarvasiddhiprada iti | niruktamadhyatrikoṇa ityarthaḥ | sarveti | sarvāmnāyamaye cakre madhyabindvātmakasarvānandamayacakra ityarthaḥ | tantrasārakārairapi vaindavacakre ūrdhvāmnāyārcā'bhihitā | jñānārṇavatantrasārayoradha-āmnāyārcākramo na dṛ"syate, āmnāyārcākramastu tantrasārādāvanusandheyaḥ | 325 | atha pañcapañcikārcāmabhidhāsyan prathamapañcalakṣmīrnirūpayati-"srīvidyeti | p. 666) [pañca ko"sāḥ] "srīvidyā ca paraṃjyotiḥ parā niṣkala"sāmbhavī | ajapā mātṛkā ceti pañca ko"sāḥ prakīrtitāḥ || 326 || [pañca kalpalatāḥ] "srīvidyā tvaritā ceti pārijāte"svarī tathā | tripuṭā pañcakāme"sī pañca kalpalatāḥ smṛtāḥ || 327 || [pañca kāmadughāḥ] "srīvidyā mṛtapīṭhe"sī sudhā"srīramṛte"svarī | annapūrṇeti vikhyātāḥ pañca kāmadughāḥ smṛtāḥ || 328 || [pañcaratnāḥ] "srīvidyā siddhalakṣmī"sca mātaṅgī bhuvane"svarī | vārāhīti ca saṃproktāḥ pañcaratnāḥ prakīrtitāḥ || 329 || "srīvidyā lakṣmīrmahālakṣmīstri"saktiḥ sarvasāmrājyeti pañca lakṣmyaḥ | atra jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale - "srīvidyā ca tathā lakṣmīrmahālakṣmīstathaiva ca | tri"saktiḥ sarvasāmrājyā pañca lakṣmyaḥ prakīrtitāḥ || iti pāṭhaḥ | 326 | "srīvidyeti | jñānārṇave tu pañcalakṣmīnirūpaṇāt pūrvaṃ pañcako"sanirūpaṇaṃ dṛ"syate | "siṣṭaṃ spaṣṭam | 328 | kāmadughāḥ kāmadhenavaḥ | tathāca jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale- "srīvidyetyādisamānānupūrvīkavacane pañca kāmadughāḥ smṛtā ityatra pañcaitāḥ kāmadhenava iti pāṭho dṛ"syate | tripurārcanarahasye tu kāmadughetyeva pāṭho vākye viniyuktaḥ | p. 667) [pañcapañcikārcāsthānam] "srīvidyāpūjanasthāne cakrarāje mahodaye | mahākoṣe"svarīvṛndamaṇḍitāsanasaṃsthitā || 330 || [pañcapañcikārcākramaḥ] sarvasaubhāgyajananīṃ pādukāṃ pūjayāmi ca | ityuccārya paraṃjyotiḥko"sāḍhyāṃ(?) paripūjayet || 331 || anenaiva vidhānena pūjayet pañcapañcikām | [nigamanam] evaṃ saṃpūjya sakalaṃ "srīvidyāṃ parito yajet || 332 || [tarpaṇam] tarpaṇāni punaḥ kuryāt triḥ sakṛdvā yathecchayā | [aṇimādiprakaṭayoginīdhyānam] aṇimādyā raktavarṇāstrinetrāḥ "sa"si"sekharāḥ || 333 || savyadakṣiṇahastābhyāṃ vidhṛtābhayapustikāḥ | trailokyamohane cakre dhyāyet prakaṭayoginīm?(ḥ) || 334 || 330 | "srīvidyeti | "srīvidyāpūjanasthāne baindavacakre ityarthaḥ, "srīvidyāpūjanasthāne baindave pañcapañcikāḥ | iti tripurārcanarahasye vyaktamabhidhānāt | 331 | niruktapañcapañcikāpūjanakramamāha - sarveti | vi"seṣastu jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale'nusandheyaḥ | paraṃjyotiḥko"sāḍhyāmiti lakṣmīvi"seṣaṇam, parajyotirmayīmityarthaḥ | ko"sādyāmiti jñānārṇavapāṭhe tu pañcako"sādipañcapañcikāmityarthaḥ, tatra pañcako"sānāmeva prathamaṃ nirūpaṇam | 333-334 | athāṇimādiprakaṭayoginīdhyānamāha - aṇimetyādinā | trailokyamohane ṣoḍa"sadalād bahirvṛttatrayātmake cakre ityarthaḥ | spaṣṭamidaṃ prakaraṇam | p. 668) [aṇimādyarcāsthānam] aṇimāṃ pa"scimadvāri dakṣabhāge prapūjayet | laghimāmuttaradvāri pa"scime paripūjayet || 335 || pūrvadvāre ca mahimāmuttare tu samarcayet | dakṣiṇadvārade"se ca ī"sitvākhyāñca pūrvataḥ || 336 || va"sitvākhyāñca vāyavye prākāmyasiddhimī"sake | muktisiddhiṃ tathā'gneyyāmicchāsiddhiñca nair-ṛte || 337 || adhastāt prāptisiddhiñca sarvakāmaṃ tadūrdhvataḥ | [asitāṅgādyaṣṭabhairavadhyānopade"saḥ] madhyadvāre tato dhyāyet pa"scimādikrameṇa tu || 338 || [asitāṅgādyaṣṭabhairavanirūpaṇam] asitāṅgaṃ ruruṃ caṇḍaṃ krodhamunmattabhairavam | kapālinaṃ bhīṣaṇañca saṃhārañcāṣṭabhairavam || 339 || [bhairavāṇāṃ dhyānam] ete "syāmāstrinayanā bhṛkuṭībhīṣaṇānanāḥ | "sūlaṃ daṇḍañca vetālaṃ kapālaṃ kṣudraghaṇṭikām | vidhṛtā vedahastena gajacarmottarāṃ"sukāḥ || 340 || 338 | madhyeti | atra prakaṭayoginīdhyānāvasare'sitāṅgādibhairavadhyānopade"so bhrāhmyādyaṣṭa"saktipūjārthaḥ | vakṣyati ca - bhairavā"nkasthitā etā pūjyā vai bhairavaiḥ saheti (349 "slo.) | madhyadvāre madhyacaturasrasya dvāracatuṣṭaye pa"scimādikrameṇa dhyāyediti sambandhaḥ | p. 669) [aṣṭa"saktīnāṃ dhyānam, tatra brahmāṇyāḥ] brahmāṇī pītavarṇā ca caturbhiḥ "sobhitā mukhaiḥ | varadābhayahastā ca kuṇḍikākṣalasatkarāḥ || 341 || [māhe"svaryāḥ] māhe"svarī "svetavarṇā trinetrā "sūladhāriṇī | kapālamālāṃ para"suṃ dadhānā siddhidāyinī || 342 || [kaumāryāḥ] kaumārī pītavarṇā ca "saktitomaradhāriṇī | varadābhayahastā ca dhyātavyā sādhakottamaiḥ || 343 || [vaiṣṇavyāḥ] vaiṣṇavī "syāmalacchāyā "sa"nkhacakragadākarā | bibhratī karapadmañca divyabhūṣaṇabhūṣitā || 344 || [vārāhyāḥ] vārāhī "syāmalacchāyā varāhavadanā "subhā | halañca mūṣalaṃ khaḍgaṃ kheṭakaṃ dadhatī bhujaiḥ || 345 || [indrāṇyāḥ] indrāṇī "syāmalacchāyā raktotpalalasatkarā || 346 || [cāmuṇḍāyāḥ] cāmuṇḍā kṛṣṇavarṇā ca "sūlaṃ ḍamarumeva ca | khaḍgaṃ vetālakañcaiva vidhṛtā dakṣiṇairbhujaiḥ | nagakheṭakaghaṇṭāñca dadhānoccaiḥ kapālakam || 347 || [mahālakṣmyāḥ] mahālakṣmīstu pītābhā padmaṃ darpaṇameva ca | mātuluṅgaphalañcaiva dadhānā parame"svarī || 348 || p. 670) [niruktāṣṭa"saktīnāṃ pūjāyāṃ vi"seṣaḥ] bhairavā"nkasthitā etāḥ pūjyā vai bhairavaiḥ saha || 349 || [pūjāsthānam] mahendrādī"saparyantaṃ pūjayet kramato'thavā | pa"scimottaramāhendradakṣadvāre krameṇa tu || 350 || vāyvī"savahnirakṣaḥsthayugmāyugmasvaraiḥ saha | [mantre vi"seṣaḥ] hrasvārṇā bhairavā mantrā mātṝṇāṃ dīrgharūpakāḥ || 351 || [mudrārcā] antardvāre pratīcyādyāḥ sarvasaṃkṣobhaṇādikāḥ | raktāḥ pā"sā"nku"sadharā dhyātvā tattanmanuṃ smaran || 352 || 349 | atha niruktānāṃ brāhmyādyaṣṭa"saktīnāṃ pūjāyāṃ vi"seṣamāha-bhairaveti | bhairavā"nkasthitāḥ prāguktāsitāṅgādyaṣṭabhairavakroḍasthitā etā brāhmyādyaṣṭa"saktayaḥ bhairavairasitāṅgādibhiḥ saha pūjyā ityarthaḥ | 350-351 | athāṣṭa"saktīnāṃ pūjāsthānaṃ vi"siṣya nirūpayati - mahendrāditi | evañca pūrvataḥ prādakṣiṇyene"sānakoṇāntaṃ krameṇa pūjayedityarthaḥ | kramāntaramāha - athaveti | evañca pa"scimādidakṣiṇāntadvāracatuṣṭaye vāyavyādinair-ṛtāntakoṇacatuṣṭaye ca pūjayedityarthaḥ | yugmeti | ayugmasvaraiḥ prathamatṛtīyādibhiḥ, yugmasvaraiḥ dvitīyacaturthādibhi"sca saha pūjayediti sambandhaḥ | imameva svaravibhāgaṃ vi"sinaṣṭi - hrasvārṇā iti | evañca bhairavamantrādau akārādihrasvasvarān aṣṭa"saktimantrādāvākārādidīrghasvarān yojayedityarthaḥ | yadyapyekāda"sādisvareṣu hrasvārṇatvaṃ vyabhicarati tathā'pi hrasvārṇā ityasya dvayordvayoḥ pūrvapūrvasvaropalakṣakatvādadoṣaḥ | 352-353 | antardvāre abhyantaracaturasradvāracatuṣṭaye pratīcyādyāḥ pa"scimādi - p. 671) prapūjayettrikhaṇḍāntu vāgbhavaṃ bījamuccaran | [mudrārcāyāṃ di"nniyamaḥ] pa"scimādikrameṇaiva pūrvavaddigvidikṣu ca || 353 || [tatra vi"seṣaḥ] ūrdhvādhaḥkramayogeṇa khecarīṃ yonimarcayet | [nigamanam] etāḥ prakaṭayoginyaḥ pāntu tricaturasragāḥ || 354 || [cakrārcā] trailokyamohanaṃ nāma cakraṃ saṃpūjayettataḥ | [tripurāyāḥ svarūpaṃ pūjanañca] prathamāvaraṇe devīṃ tripurāṃ cakranāyikām || 355 || pā"sā"nku"sakarāṃ raktāṃ trinetrāṃ paricintayet | [aṇimāsiddhyādyarcā] aṇimāsiddhipurataḥ pūjayettanmanuṃ smaran | sarvasaṃkṣobhiṇīṃ kṛtvā buddhañca paripūjayet || 356 || sthitāḥ sarvasaṃkṣobhaṇādikāḥ prāgupadar"sitā mudrāḥ prapūjayet ityarthaḥ | tattanmanuṃ smaranniti prāguktakrameṇa bījamuccārya sarvasaṃkṣobhaṇīmudrā"srīpādukāṃ pūjayāmītyādirūpaḥ prayogaḥ kartavya ityarthaḥ | pa"scimādīti | pūrvavat prāguktāṣṭa"saktipūjanakrameṇetyarthaḥ | 354 | khecarīyonimudrayorvi"seṣamāha-ūrdhvādha iti | ūrdhvadvāre khecarīmudrāmadha"sca yonimudrāmarcayedityarthaḥ | tricaturasragā iti prāguktacaturasratrayasthitāḥ | 355-356 | trailokyeti | trailokyamohanacakrāya nama iti pūjayet | evameva tripurārcanarahasye'pi | tantrasāre tu trailokyamohanacaturasracakrāya nama iti prayoga uktaḥ | prathamāvaraṇa iti | (aṃ āṃ sauḥ) tripure"svarīcakranāyikā"srīpādukāṃ pūjayāmi nama iti prayogaḥ | aṇimeti | pūrvaṃ yadaṇimāsiddheḥ sthānaṃ dar"sitaṃ tatraiva pa"scimadvāre sarvasaṃkṣobhiṇīmudrāṃ pūjayedityarthaḥ | vyaktamāha jñānārṇave - p. 672) [bauddhamantraḥ] praṇavañca tatastāre caṇḍāre bhairavadvayam | vahnijāyānigadito bauddhamantro manīṣibhiḥ || 357 || [buddhataddar"sanayorarcā] buddhāya bauddhapūrvāya dar"sanāya namaḥ param || 358 || [devyai pūjārpaṇam] etāḥ prakaṭayoginya iti trailokyamohane | cakre samudrā iti ca sasiddhayastu sāyudhāḥ || 359 || savāhanāḥ savarṇādyāḥ parivārāḥ sapūrvikāḥ | tataḥ sarvopacārai"sca pūjitāḥ santu coccaran || 360 || [pūjāsamarpaṇadravyam] arghyodakākṣataiḥ puṣpairdevyai pūjāṃ samarpayet | [guptayoginīnāṃ svarūpamarcākrama"sca] javākusumasa"nkā"sāḥ kāmākarṣaṇikādikāḥ || 361 || aṇimāsiddhipurataḥ sarvakāryārthasādhikām | sarvasaṃkṣobhiṇīṃ mudrāṃ dar"sayet kamalānane || iti | tatraivāṇimāsiddhi"srīpādukāṃ pūjayāmi nama iti prayogaḥ | tathā sarvasaṃkṣobhiṇīmudrā"srīpādukāṃ pūjayāmi nama iti prayogaḥ | 357 | buddhañca paripūjayedityuktam, tadbuddhamantramāha-praṇavañcetyādinā | 359-360 | atha devyai prakaṭayoginīpūjāsamarpaṇamupadi"sati - etā ityādinā | tathāca etāḥ prakaṭayoginyastrailokyamohane cakre samudrāḥ sasiddhayaḥ sāyudhāḥ savāhanāḥ saparivārāḥ sarvopacāraiḥ pūjitāḥ santu iti prayogaḥ | tatrasāre tu pūjitāstarpitāḥ santu iti prayogo dṛ"syate | sa tu niruktapramāṇavirodhitayā nātra pradar"sitaḥ | 361-362 | atha ṣoḍa"sadale sarvā"sāparipūrakacakre vakṣyamāṇānāṃ guptayoginīnāṃ p. 673) pā"sa"sūladharāḥ pūjyā vāmāvartena ṣoḍa"sa | pa"scimādikrameṇāpi binduyuktaiḥ svaraiḥ saha || 362 || [kāmākarṣiṇyādiṣoḍa"saguptayoginyaḥ] kāmākarṣaṇarūpāñca buddhyākarṣaṇarūpiṇīm | aha"nkārākarṣaṇīñca "sabdākarṣaṇarūpiṇīm || 363 || pūjanamabhidhāsyan tāsāṃ svarūpamāha - javetyādinā | vāmāvarteneti | pa"scimādikrameṇa sabindukaiḥ svaraiḥ krameṇādita ekaika"so nive"sitaiḥ svaraiḥ saha pūjayediti sambandhaḥ; taduktaṃ jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale - pa"scimādivilomena ṣoḍa"sāre svarānvitāḥ | etā nityāḥ kalāḥ pūjyāḥ sravatpīyūṣamaṇḍalāḥ || iti | evañca aṃ kāmākarṣiṇīnityākalā"srīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ | āṃ buddhyākarṣiṇīnityākalā"srīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ ityādirūpaḥ prayogaḥ kartavya iti jñeyaḥ | dvitāryādiprayogastu pūrvavadeva | 363-365 | atha kāmākarṣiṇyādiṣoḍa"saguptayoginīrnirūpayati - kāmākarṣaṇa - p. 674) spar"sākarṣaṇarūpāñca rūpākarṣaṇarūpiṇīm | smṛtyākarṣaṇarūpāñca nāmākarṣaṇarūpiṇīm || 364 || bījākarṣaṇarūpāñca ātmākarṣaṇarūpiṇīm | amṛtākarṣiṇīṃ devīṃ "sarīrākarṣiṇīṃ tathā || 365 || [tāsāmarcāsthānam] etāstu guptayoginyaḥ sarvā"sāparipūrake | [cakrapūjā] sarvā"sāpūrakaṃ nāma cakraṃ saṃpūjayettataḥ || 366 || [cakranāyikārcā] kāmākarṣaṇarūpāyāḥ puratastripure"svarīm | dvitīyāvaraṇe mantrī trinetrāṃ cakranāyikām || 367 || rūpāñcetyādinā | atra mūloktaḥ pāṭhaḥ prāmādika iti jñānārṇavatantrānusāreṇa guptayoginīnāṃ nāmāni nirdi"syante | yathā jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale - kāmākarṣiṇikāṃ devi buddhyākarṣiṇīkāṃ tathā | aha"nkārākarṣiṇīñca "sabdākarṣaṇarūpiṇīm || spar"sākarṣiṇī(?)rūpāñca rūpākarṣiṇi(?)rūpiṇīm | rasākarṣakarīñcaiva gandhākarṣaṇakāriṇīm || cittākarṣiṇikāṃ tadvad dhairyākarṣiṇikāṃ priye | nāmākarṣiṇikāñcaiva bījākarṣiṇikāntathā || amṛtākarṣiṇīñcaiva smṛtyākarṣiṇikāṃ priye | "sarīrākarṣiṇīñcaiva ātmākarṣaṇarūpiṇīm || pa"scimādivilomena ṣoḍa"sāre svarānvitāḥ | etā nityāḥ kalāḥ pūjyāḥ sravatpīyūṣamaṇḍalāḥ || iti | amṛtānandanāthakṛtāyāṃ yoginīhṛdayaṭīkāyāṃ tantrasāre ca yoginīnāmāsāṃ pūjane paurvāparyakramabhedo dṛ"syate | 366 | sarvā"seti | sarvā"sāparipūrakacakrāya namaḥ iti prayogaḥ | 367 | atha niruktacakranāyikārcāmāha - kāmeti | kāmākarṣaṇarūpāyāḥ p. 675) pā"sa"sūladharāṃ devīṃ tasya mantreṇa pūjayet | [mudrādar"sanam brahmaṇaḥ pūjanañca] sarvavidrāvaṇīṃ kṛtvā brahmāṇaṃ paripūjayet || 368 || [pūjāmantraḥ] patṛtīyaṃ vahniyutaṃ "seṣākhyendusamanvitam | [dar"sanārcā] brahmaṇe vaidiketyuktvā dar"sanāya namaḥ smaran || 369 || [pūjāsamarpaṇam] athaitā guptayoginyaḥ sarvā"sāparipūrake | cakre samudrā ityādipūrvavanmanunā'munā | samarpya mūladevyaitāṃ pūjāmarghyodakādibhiḥ || 370 || prathamayoginyāḥ puratastripure"svarīṃ cakranāyikāṃ pūjayediti sambandhaḥ | tathāca jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale - cakre"svarīṃ yajed devīṃ tripure"sīṃ samṛddhidām | kāmākarṣaṇarūpāyāḥ purataḥ pūjayet priye | iti | prayogastu dvitāryādyanyatamānantaraṃ tripure"svarīcakranāyikā"srīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ iti | tantrasāre tu pūrvataḥ aiṃ klīṃ sauriti bījatrayayoga uktaḥ | 368-369 | sarvavidrāvaṇīmiti | pūrvopadar"sitāṃ sarvāvidrāvaṇīmudrāṃ pradar"syetyarthaḥ | brahmaṇo mantramāha - patṛtīyamiti | pakārasya tṛtīyo varṇo vakāraḥ sa ca vahninā rakāreṇa yuktaḥ | "seṣākhyeṇa dvitīyasvareṇa indunā bindunā ca samanvitaḥ | etena brāṃ iti prāptam | evañca brāṃ brahmaṇe namaḥ iti brahmāṇaṃ paripūjayet iti phalitārthaḥ | vaidiketi | vaidikadar"sanāya namaḥ iti prayogaḥ | 370 | atha devyai pūjāsamarpaṇamāha - athaitā ityādinā | evañca - etā guptayoginyaḥ sarvā"sāparipūrake cakre samudrāḥ sasiddhayaḥ sāyudhāḥ savāhanāḥ saparivārāḥ pūjitāḥ santu iti prayogaḥ | p. 676) [guptatarayoginīnāmarcā svarūpañca] aṣṭapatre yajenmantrī kādivargāṣṭakena ca || 371 || anaṅgakusumāraktā raktavastrāstrilocanāḥ | akṣasrakpustakābhītivaradāḍhyakarāmbujāḥ || 372 || anaṅgakusumāṃ pūrve dakṣiṇe'naṅgamekhalām | pa"scime'naṅgamadanāmuttare madanāturām || 373 || anaṅgarekhāñcā'gneyyāṃ nair-ṛte'naṅgaveginīm | anaṅgā"nku"sāntu vāyavye "sambhau cānaṅgamālinīm || 374 || [āsāṃ tṛtīyāvaraṇavṛttitvam] etā guptatarāḥ sarvāstṛtīyāvaraṇe sthitāḥ | [cakrārcā] sarvasaṃkṣobhaṇaṃ cakramaṣṭārañca prapūjayet || 375 || 371-372 | evaṃ ṣoḍa"sadale sarvā"sāparipūrakacakre kāmākarṣiṇyādīnāṃ pūjanamabhidhāya tadantaraṣṭadale sarvasaṃkṣobhaṇacakre'naṅgakusumādīnāṃ guptatarayoginīnāṃ pūjanamāha - aṣṭapatra ityādinā | kādīti | kādivargāṇāmekaikaṃ sabindukamādau yojayitvā pūjayedityuttaratra dar"sayiṣyāmaḥ | anaṅgakusumārakteti spaṣṭam | atra anaṅgakusumāraktetyādinā prāthamyādanaṅgakusumāyāḥ svarūpaṃ pradar"sitam, anyāsāmapi svarūpamidameva bodhyam | yoginīhṛdaye tṛtīyapaṭale - anaṅgakusumādyāstu raktakañcuka"sobhitāḥ | veṇīkṛtalasatke"sā"scāpabāṇadharāḥ "subhāḥ || ityabhinnarūpatādar"sanāt | 373-374 | pūjāsthānamāha - anaṅgetyādinā | pūrve pūrvapatre yajediti sambandhaḥ | evamanyatrāpi | evañca kaṃ khaṃ gaṃ ghaṃ "naṃ anaṅgakusumādevī"srīpādukāṃ pūjayāmītyādirūpaḥ prayogaḥ | tritāryādiprayogastu pūrvavadeva | kādivargāṣṭakapūrvakatvaṃ vyaktamāha jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale - p. 677) [cakranāyikārcā] anaṅgakusumāgre tu cakre"sīṃ sundarīṃ yajet || 376 || [mudrāpradar"sanam, "sivārcā] tata ākarṣiṇīṃ kṛtvā prāsādena "sivaṃ yajet | [dar"sanārcā] "sivāya "saivarūpāya dar"sanāya namaḥ smaran || 377 || sarvasaṃkṣobhaṇe cakre yajed guptatarābhidhāḥ | anaṅgakusumāṃ prācyāṃ ka-vargeṇa prapūjayet || dakṣiṇe ca ca-vargeṇa tathā cānaṅgamekhalām | anaṅgamadanāṃ pa"scāṭṭa-vargeṇa prapūjayet || ta-vargeṇottare pa"scādanaṅgamadanāturām | anaṅgarekhāmāgneye pa-vargeṇa prapūjayet || rākṣase'naṅgavegāntu ya-vargeṇa prapūjayet || vāyavye tu "sa-vargeṇa tathā'naṅgā"nku"sāṃ yajet | ī"sānye la-kṣa-vargeṇa pūjyā'naṅgādimālinī || iti | atrānaṅgādimālinī anaṅgamālinītyarthaḥ | sarveti | tathāca sarvasaṃkṣobhaṇāṣṭāracakrāya nama iti prayogaḥ | 376 | cakre"svarīpūjanamāha - anaṅgeti | anaṅgakusumāyāḥ prathamayoginyā agre cakre"svarīṃ tripurasundarīṃ pūjayedityarthaḥ | tathāca jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale - cakre"svarīṃ yajeddevīṃ tatastripurasundarīm | anaṅgakusumāgre ca sarvasāmrājyadāyinīm || iti | atra tantrasārakṛtā tritārīprayogānantaram ai/ klīṃ sauḥ tripurasundarīcakranāyikā"sripādukāṃ pūjayāmi namaḥ iti prayogo dar"sitaḥ | 377 | tata iti | tata"scakre"svarīpūjanānantaram ākarṣiṇīṃ kṛtvā sarvākarṣiṇīmudrāṃ pradar"syetyarthaḥ sarvākarṣaṇamudrāñca dar"sayet suravandite iti jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale p. 678) [pūjāsamarpaṇam] etā guptataretyuktvā yoginya iti "sabdataḥ | sarvasaṃkṣobhavarṇānte kārake cakra ityapi || 378 || samudretyādisarvañca pūrvavat parikalpayet | sarvasiddhipradaṃ nāma sṛṣṭicakratrayātmakam || 379 || [satsampradāyayoginīnāmarcā] caturda"sāracakre tu pūjayet pa"scimakramāt | vāmāvartena mantrajñaḥ sarvasaṃkṣobhaṇādikāḥ || [tāsāṃ svarūpam] sūryakāntapratīkā"sā dhanurbāṇakarāmbujāḥ || 380 || [caturda"sa satsampradāyayoginyaḥ] sarvasaṃkṣobhiṇīṃ "saktiṃ sarvavidrāvaṇīṃ tathā | sarvākarṣaṇa"saktiñca sarvāhlādanakāriṇīm || 381 || vyaktamabhidhānāt | anena sarvākarṣiṇīmudrāyāḥ pradar"sanameva pratīyate natu pūjanam | atra tantrasārakṛtā sarvākarṣiṇīmudrā"srīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ iti yat pūjanamuktaṃ tatrānukūlaṃ pramāṇaṃ kimapi nopalabhyate | prasādena hauṃ iti prasādabījena | hauṃ "sivāya namaḥ | "saivadar"sanāya namaḥ iti | tantrasāre tu jitendradar"sanāya namaḥ iti dṛ"syate | 378-379 | etā iti | tathāca etā guptatarayoginyaḥ sarvasaṃkṣobhakārake cakre samudrāḥ sasiddhayaḥ sāyudhāḥ savāhanāḥ saparivārāḥ sarvopacāraiḥ pūjitāḥ santu iti mūladevyai prāguktakrameṇa pūjāṃ samarpayet | 380 | atha caturda"sāre sarvasaubhāgyadāyakacakre sarvasaṃkṣobhaṇyādi"saktīnāṃ satsampradāyayoginīnāṃ pūjanamāha - caturda"sāretyādinā | etāsāṃ dhyānamāha - sūryeti | 381-383 | sarvasaṃkṣobhaṇī"saktyādicaturda"sasatsampradāyayoginīrāha - sarva - p. 679) sarvasammohanīṃ "saktiḥ sarvastambhanarūpiṇīm | sarvajṛmbhaṇa"saktiṃ ca sarvatova"sakāriṇīm | sarvarañjana"saktiñca sarvonmādasvarūpiṇīm || 382 || sarvārthasādhinīṃ "saktiṃ sarvasampattipūraṇīm | sarvamantramayīṃ "saktiṃ sarvadvandvakṣaya"nkarīm || 383 || [etāsāṃ prathamāvaraṇavṛttitvam] satsampradāyayoginyaḥ prathamāvaraṇe sthitāḥ | [arcākrama"scakrapūjanañca] kādiḍhāntākṣarairiṣṭvā sarvasaubhāgyadaṃ yajet || 384 || [etaccakranāyikāyāḥ pūjanaṃ svarūpañca] sarvasaṃkṣobhaṇīṃ "saktiṃ purataḥ puravāsinīm | saṃkṣobhaṇīmityādinā sarvadvandvakṣaya"nkarīmityantena | sarvatra pūjayediti pūrveṇa sambandhaḥ | 384 | pūjane yoginīnāṃ purato varṇayojanamāha - kādīti | kakārādi-ḍhakārāntāni caturda"sākṣarāṇi sabindukāni krameṇaikaika"saḥ pūrvato yojayitvā'rcayediti bodhyam, tathā ca dvitāryādyanyatamaprayogānantaraṃ kaṃ sarvasaṃkṣobhaṇī"sakti"srīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ | khaṃ sarvavidrāvaṇī"sakti"srīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ ityādirūpāḥ prayogā jñeyāḥ | pūjanantu vāmāvartena kartavyam, sarvasaubhāgyade cakre pa"scimādivilomataḥ | vāmamārgeṇa deve"si saṃpūjyāḥ sarvasiddhidāḥ || iti jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale vi"siṣyābhidhānāt | sarveti | tathāca sarvasaubhāgyadāyakacaturda"sāracakrāya nama iti prayogaḥ | 385 | sarvasaṃkṣobhaṇīmiti | niruktāsu caturda"sayoninīṣu prathamāyāḥ sarvasaṃkṣobhaṇī"saktyāḥ purataḥ puravāsinīṃ tripuravāsinīṃ pūjayet | tathāca tripuravāsinīcakranāyikā - p. 680) himakundendudhavalāṃ "srīcakranāyikāṃ parām | pā"sā"nku"savarābhītikarāṃ pīnapayodharām || 385 || [mudrāpradar"sanaṃ sūryapūjanañca] va"syamudrāṃ dar"sayitvā sūryaṃ tanmanunā yajet | [dar"sanārcā] sūryāya saurapūrvāya dar"sanāya namaḥ smaran || 386 || [pūjāsamarpaṇam] etāḥ sampradāyayoginyaḥ sarvasaubhāgyadāyake | cakre samudrā ityādi pūrvavat parikalpayet || 387 || [kulakaulikayoginīnāṃ svarūpaṃ sthāpanañca] varābhayakarāḥ "svetāḥ sarvasiddhipradāyikāḥ | sarvārthasādhake cakre pañcamāvaraṇe sthitāḥ || 388 || "srīpādukāṃ pūjayāmi nama iti prayogaḥ | tantrasāre tu pūrvataḥ haiṃ haḥ klīṃ hasauḥ iti bījacatuṣṭayayogo dṛ"syate | 386 | va"syeti | prāgupadar"sitāṃ sarvava"syakarīṃ mudrāṃ pradar"syetyarthaḥ | sūryamiti | sūryaṃ saṃpūjya sauradar"sanāya nama iti pūjayet ityarthaḥ | tantrasāre tu atra sāṃkhya- mīmāṃsānyāyadar"sanebhyo nama iti dṛ"syate | 387 | etā iti | tathāca etāḥ saṃpradāyayoginyaḥ sarvasaubhāgyadāyake cakre samudrāḥ sasiddhayaḥ sāyudhāḥ savāhanāḥ saparivārāḥ sarvopacāraiḥ pūjitāḥ santu iti pūrvavanmūladevyai pūjāṃ samarpayet | 388 | atha bahirda"sāre sarvārthasādhakacakre kulakaulikayoginīnāṃ pūjanamabhidhāsyan tāsāṃ svarūpamāha - vareti | sarveti | evaṃlakṣaṇā vakṣyamāṇāḥ sarvasiddhipradādikulakaulikayoginyaḥ pañcamāvaraṇe bahirda"sāre sthitā ityarthaḥ | taduktaṃ jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale - p. 681) [pūjāparipāṭī] ṇādibhāntākṣaraṃ dattvā pa"scimādikramād yajet || 389 || [da"sa kulakaulikayoginyaḥ] sarvasiddhipradāṃ devīṃ sarvasampatpradāṃ tathā | sarvapriya"nkarīñcaiva sarvamaṅgalakāriṇīm || 390 || sarvakāmapradāṃ devīṃ sarvaduḥkhapramocinīm | sarvamṛtyupra"samanīṃ sarvavighnavinā"sinīm || 391 || sarvāṅgasundarīṃ devīṃ sarvasaubhāgyadāyinīm | [etāsāṃ pūjanopade"saḥ] kulakaulikayoginya etāstu paripūjayet || 392 || [cakrārcā] sarvārthasādhakaṃ cakraṃ tataḥ pūrvoktalakṣaṇam | [cakranāyikārcā] sarvasiddhipradāgre tu nāyikāṃ tripurā"sriyam || 393 || sarvārthasādhake cakre da"sāre kulayoginīḥ | pūjayet sarvakāryārthasiddhidāḥ pañcame kramāt || iti | 389 | athaitāsāṃ pūjāparipāṭīmāha -ṇādīti | ṇakārādibhakārāntada"sākṣarāṇi sabindukāni ekaika"saḥ krameṇā'dau niyojya pa"scimato vāmāvartena pūjayet | pa"scimādivilomena da"sāre pūjayedimāḥ | iti jñānārṇave ṣoḍa"sapaṭale vi"siṣyābhidhānāt | tathāca dvitāryādyanyatamānantaraṃ ṇaṃ sarvasiddhipradādevī"srīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ | taṃ sarvasampatpradādevī"srīpādukāṃ pūjayāmi nama ityādirūpaḥ prayogaḥ | atha da"sa kulakaulikayoginīrāha - sarvasiddhipradāmityādinā sarvasaubhāgyadāyinīmityantena | sarveti sarvāthasādhakabahirda"sāracakrāya namaḥ iti prayogaḥ | 393-394 | cakre"svarīpūjanamāha - sarvasiddhīti | sarvasiddhipradāyāḥ prathamayoginyāḥ purata"scakranāyikāṃ tripurā"sriyaṃ pūjayet | tathāca tripurā"srīcakranāyikā - p. 682) [mudrāpradar"sanādi] sandar"syonmādinīṃ mudrāṃ nārāyaṇaṃ prapūjayet | namo nārāyaṇaṃ "ne'ntaṃ praṇavādyamathāpi vā | viṣṇave vaiṣṇavānte ca dar"sanāya natiṃ smaran || 394 || etāḥ padaṃ samuddhṛtya kulakaulikapadaṃ tataḥ | yoginya iti sarvārthasādhake cakra ityapi | tataḥ samudrā ityādipūrvavat parikalpayet || 395 || [nigarbhayoginīnāṃ svarūpaṃ sthānañca] pustābhayajñānamudrā akṣasūtrakarāḥ sitāḥ | sarvarakṣākare cakre nigarbhayoginīgaṇāḥ || 396 || [pūjāparipāṭī] pa"scimādikramādetā mādikṣāntākṣarairyajet | [da"sa nigarbhayoginyaḥ] sarvajñāṃ sarva"saktiñca sarvai"svaryapradāyinīm || 397 || "srīpādukāṃ pūjayāmi nama iti prayogaḥ | tantrasāre tu tritāryanantaram ādau hasaiṃ hasaklīṃ hasauriti bījayogo dṛ"syate | sandar"syeti | unmādinīṃ sarvonmādinīṃ prāguktalakṣaṇām | nārāyaṇamiti, oṃ namo nārāyaṇāyetyaṣṭākṣaramantreṇa viṣṇave nama ityanena vā pūjayedityarthaḥ | vaiṣṇava iti | vaiṣṇavadar"sanāya nama iti dar"sanaṃ pūjayet | 395 | etā iti | tathāca etāḥ kulakaulikayoginyaḥ sarvārthasādhake cakre samudrāḥ sasiddhayaḥ sāyudhāḥ savāhanāḥ saparivārāḥ sarvopacāraiḥ pūjitāḥ santu iti prayogaḥ | 396-397 | athāntarda"sāre sarvarakṣākaracakre sarvajñādīnāṃ nigarbhayoginīnāṃ pūjanamabhidadhānastāsāṃ svarūpamāha - pusteti | pa"scimeti | pa"scimato vāmāvartenaitāḥ pūjayet | pa"scimādivilomena pūjayet pa"nktiyonike | iti | mādikṣāntākṣarairiti | pūrvavanmakārādikṣakārāntada"sākṣarāṇyekaika"saḥ krameṇa p. 683) sarvajñānamayīṃ devīṃ sarvavyādhivinā"sinīm | sarvādhārasvarūpāñca sarvapāpaharāṃ tathā || 398 || sarvānandamayīṃ devīṃ sarvarakṣāsvarūpiṇīm | gandhādyairupacāraistu sarvepsitaphalapradām || 399 || [cakrārcā cakranāyikārcā] sarvarakṣākaraṃ cakraṃ dhyāyechrīcakranāyikām | sarvajñāpurato mantrī tripurāmālinīṃ parām || 400 || pā"sā"nku"sadhanurbāṇadharāṃ "svetāmbuja"sriyam | [mudrāpradar"sanādi] mahā"nku"sākhyaṃ sandar"sya jine"saṃ viṣṇumarcayet || 401 || [pūjāsamarpaṇam] etā nigarbhayoginyaḥ sarvarakṣākare padāt | cakre samudrā ityādi pūrvavat parikalpayet || 402 || ādito niyojya yajedityarthaḥ | tathāca maṃ sarvajñādevī"srīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ | yaṃ sarva"saktidevī"srīpādukāṃ pūjayāmi nama ityādirūpaḥ prayogaḥ | sarvatra dvitāryādyanyatamaprayogaḥ pūrvavat | 397-399 | atha da"sa nigarbhayoginīrāha - sarvajñāmityādinā sarvepsitaphalapradāmityantena | gandhādyairupacārairyajediti sarvatra sambadhyate | 400-401 | sarvarakṣeti | cakraṃ yajediti sambandhaḥ | tathāca sarvarakṣākarāntarda"sāracakrāya nama iti prayogaḥ | dhyāyediti | tripurāmālinīcakranāyikā"srīpādukāṃ pūjayāmi nama iti prayogaḥ | tantrasāre tu tritāryanantaramādau hrīṃ klīṃ blumiti bījayogo dṛ"syate | maheti | sarvamahā"nku"samudrāṃ prāguktalakṣaṇām | 402 | atha mūladevyai pūjāsamarpaṇasya kramamāha - etā iti | tathāca etā p. 684) [sthiticakropasaṃhāraḥ saṃhāracakranirūpaṇapratijñā ca] sthiticakraṃ samākhyātaṃ saṃhāraṃ kathayāmyatha || 403 || [va"sinyādyaṣṭarahasyayoginyaḥ] pa"scimāmnāyamārgeṇa va"sinyādyaṣṭadevatāḥ | [tāsāṃ svarūpam] navīnārkasamābhāsāḥ sarvāla"nkārabhūṣitāḥ || 404 || dhanurbāṇākṣamālāñca pustakaṃ bibhratīḥ karaiḥ | [pūjākramaḥ] nyāsoktamanunā mantrī yajed vargāṣṭakena tu | [etāsāmaṣṭāravṛttitvam] etā rahasyayoginyaḥ prathamāvaraṇe sthitāḥ || 405 || nigarbhayoginyaḥ sarvarakṣākare cakre samudrāḥ sasiddhayaḥ sāyudhāḥ savāhanāḥ saparivārāḥ sarvopacāraiḥ pūjitāḥ santu iti prayogaḥ | 403 | sthitīti | sarvasaubhāgyadāyakaṃ sarvārthasādhakaṃ sarvarakṣākarañcetyetattritayātmakaṃ sthiticakramityarthaḥ | vakṣyamāṇatritayātmakaṃ saṃhāracakraṃ nirūpayituṃ pratijānīte - saṃhāramityādinā | 404-405 | tatra prathamamaṣṭāre sarvarogahare cakre va"sinyādīnāṃ rahasyayoginīnāṃ pūjanamabhidadhānastāsāṃ svarūpamāha - navīnārketi | va"sinyādyāstu va"sinyādyaṣṭavāgdevīreṣu sthāneṣu vinyasedityādinā pañcada"se nyāsaprakaraṇe samuddiṣṭāstā"sca taṭṭīkāyāṃ va"sinī - kāme"svarī - modinī - vimalāruṇā - jayinī - sarve"svarī - kaulinyākhyā aṣṭāviti vi"siṣya pradar"sitāḥ | nyāsokteti | pūrvapradar"sitanyāsoktamantreṇaivaitāḥ pūjayet | vargāṣṭakeneti va"sinyādīnāmaṣṭānāṃ purataḥ krameṇa vargāṣṭakaṃ prayojya pūjayedityarthaḥ; evañca akārādiṣoḍa"sasvarāṇyuccarya varalūṃ va"sinīvāgdevatā"srīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ ityādirūpaḥ prayogaḥ, tritāryādiprayogastu pūrvavadeva | p. 685) [cakrapūjā] sarvarogaharaṃ nāma cakraṃ saṃpūjayettataḥ | [cakranāyikārcā] dhyāyecchrītripurāsiddhāṃ va"sinīpurataḥ sudhīḥ || 406 || [cakranāyikāyāḥ svarūpam] javākusumasa"nkā"sāṃ pā"sā"nku"sadhanuḥ"sarām | [mudrāpradar"sanādi] sandar"sya khecarīmudrāṃ yajecchaktiñca māyayā || 407 || [pūjāsamarpaṇam] etā rahasyayoginyaḥ sarvarogahare padāt | cakre samudrā ityādi pūrvavat parikalpayet || 408 || [bāṇārcā] aṣṭakoṇāntarāle ca trikoṇasya bahiḥsthitaḥ | pa"scimādicaturdikṣu bāṇān saṃpūjayed budhaḥ || 409 || [bāṇānāṃ svarūpam] taruṇāruṇasa"nkā"sān raktavastravibhūṣitān | raktamālyavi"sobhāḍhyān yauvanonmattavigrahān || 410 || pā"sā"nku"sadhanuḥpañcapuṣpabāṇavibhūṣitān | bāṇadhanuḥpā"sa"sṛṇiyugmāni ca kramādanu || 411 || 406-407 | sarvarogeti | sarvarogaharāṣṭāracakrāya namaḥ iti prayogaḥ | dhyāyediti | "srītripurāsiddhācakranāyikā"srīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ iti prayogaḥ | atra mūle cakranāyikāpadamanupāttamapi sarvatra cakranāyikāpadaprayogadar"sanānnive"sitam | p. 686) [bāṇānāṃ saṃjñāḥ pūjākrama"sca] jṛmbhaṇaṃ mohanañcaiva va"saṃ stambhanameva ca | nyāsoktakramayogeṇa pūjayet sādhakottamaḥ || 412 || [aṅgadevatārcā] astratrikoṇayormadhye pūjayedaṅgadevatāḥ || 413 || trikoṇamadhyacakre tu pūjayenmūlavidyayā | akṣarākṣarabhedena samastavyastayā yajet || 414 || bālābījatrayeṇāpi bhairavyāḥ kūṭakaistribhiḥ | sundaryā"sca tribhiḥ kūṭaistrikoṇaṃ paripūjayet || 415 || kāme"svarīṃ rudra"saktimagnicakre prapūjayet | vajre"svarīṃ viṣṇu"saktiṃ sūryacakre prapūjayet || 416 || bhagamālāṃ brahma"saktiṃ somacakre prapūjayet | binducakre yajeddevīṃ paraṃbrahmasvarūpiṇīm || 417 || kāme mitrī"sanāthaḥ syājjāle ṣaṣṭhī"sanāthakaḥ | pūrṇe coḍḍī"sanātha"sca caryānāthastu oḍrake || 418 || kāme"svarīṃ vāgbhavena yajed dhyātvā tu pūrvavat | evaṃ cakre"svarīṃ dhyātvā kāmarājena pūjayet || 419 || bhage"sīṃ "saktikūṭena yajed dhyātvā tu pūrvavat | sarvasiddhiprade cakre dvitīyāvaraṇe nayet || 420 || p. 687) rahasyayoginīstatra sarvasiddhipradāyikām | pā"sā"nku"sadhanurbāṇadharāṃ raktāṃ su"sobhanām || 421 || bījamudrāñca sandar"sya parāṃ "saktiṃ prapūjayet || 422 || etā atirahasyeti padād yoginya ityapi | sarvasiddhimaye cakre samudretyādi pūrvavat || 423 || [binducakre "srīmattripurasundarīsaparyā] sarvānandamaye cakre baindave parame"svarīm | paraṃbrahmasvarūpāñca paramāmṛtarūpiṇīm || 424 || sarvacakre"svarīṃ devīṃ sarvamantre"svarīṃ tathā | sarvamudre"svarīñcāpi sarvavidye"svarīṃ tathā || 425 || sarvapīṭhe"svarīñcāpi sarvavīre"svarīṃ punaḥ | sarvayoge"svarīñcāpi sarvasiddhī"svarīmapi || 426 || utpattisthitisaṃhārakāriṇīṃ mātṛkāṃ parām | samudrāṃ sāyudhāñcāpi sacakrāñca savāhanām || 427 || parivārasametāñca sasiddhiñca sadevatām | parāparāṃ mahādevīṃ bhuktimuktipradāyinīm || 428 || 423 | etā iti | tathāca etā atirahasyayoginyaḥ sarvasiddhimaye cakre samudrāḥ sasiddhayaḥ sāyudhāḥ savāhanāḥ saparivārāḥ sarvopacāraiḥ pūjitāḥ santu iti prayogaḥ | p. 688) brahmaviṣṇu"sivādya"sca munīndrairapi sevitām | manasaivaṃ samālokya "srīmattripurasundarīm || 429 || paraṃbrahmātma"sakti"srīpādukāmarcayed budhaḥ | [vaindavacakrārcā] sarvānandamayaṃ cakraṃ baindavaṃ paripūjayet || 430 || [cakranāyikārcā] āvāhanena mantreṇa bhairavīcakranāyikām | devyagre pūjayenmantrī gandhapuṣpākṣatādibhiḥ || 431 || [mudrādar"sanādi] yonimudrāñca sandar"sya parāṃ "saktiṃ prapūjayet | "saivaṃ vā pūjayettatra tattvavimarṣiṇīmate || 432 || madhyatryasraṃ sāntarālaṃ "saivaṃ dar"sanamīritam | hau/ oṃ/ namaḥ "sivāya hau/ bhūyo namo'munā "sivam | pūjayed gandhapuṣpādyaiḥ ṣoḍhā'yaṃ dar"sanakramaḥ || 433 || [mūladevyai pūjāsamarpaṇam] etāḥ parāparetyuktvā rahasyeti padopari | yoginya iti coddhṛtya sarvānandamaye padāt || 434 || mahācakre baindave ca parabrahmasvarūpiṇī | parāmṛtapadācchakti sarvacakre"svarīpadam || 435 || sarvamantre"svarī"sabdāt sarvavidye"svarīpadam | sarvavīre"svarī sarvapīṭhe"svarī padaṃ tataḥ || 436 || 434-438 | atha pūjāsamarpaṇamantramāha - etā ityādinā | tathāca etāḥ parāpararahasyayoginyaḥ sarvānandamaye mahācakre baindave cakre parabrahmasvarūpiṇī - p. 689) sarvayoge"svarī"sabdāt sarvavāgī"svarīpadam | sarvasiddhe"svarī sarvajagadutpattimātṛkāḥ || 437 || sacakrā ca samudrā ca sasiddhi sāyudhāstathā | savāhanāḥ saparivārā"sca sarvopacārakairmahā | tripurānte sundarīti parayāparayāpadāt || 438 || parāparā tṛtīyānte saparyā ca tathāvidhā | pūjitāḥ santu ityuktvā devyai pūjāṃ samarpayet || 439 || parāmṛta"sakti - sarvacakre"svarī - sarvamantre"svarī - sarvavidye"svarī - sarvavīre"svarī - sarvapīṭhe"svarī sarvayoge"svarī - sarvavāgī"svarī - sarvasiddhe"svarī - sarvajagadutpattimātṛkāḥ sacakrāḥ samudrāḥ sasiddhayaḥ sāyudhāḥ savāhanāḥ saparivārāḥ sarvopacārakairmahātripurasundarīparayā parayā parāparayā saparyayā pūjitāḥ santu iti prayogaḥ | tantrasāre tu - atra sarvānandamaye baindavacakre parabrahmasvarūpiṇī - parāpara"sakti - "srīmahātripurasundarī - samastacakranāyikā - sambittirūpacakranāyikādhiṣṭhite trailokyamohanasarvā"sāparipūraka - sarvasaṃkṣobhakāraka - sarvasaubhāgyadāyaka - sarvārthasādhaka - sarvarakṣākara - sarvarogahara - sarvasiddhiprada - "srīcakrasamunmīlitasamastaprakaṭaguptaguptatarasampradāyakula - kaulinīnigarbharahasyātirahasya - parāpararahasya - samastayoginīparivṛta - "srītripurātripure"sī - tripurasundarī - tripuravāsinī - tripurā"srī - tripuramālinī - tripurāsiddhā - tripurāmbātattaccakranāyikāvanditacaraṇakamala"srīmahātripura - sundarī - nityādevī - sarvacakre"svarī - sarvamantre"svarī - sarvavidye"svarī - sarvapīṭhe"svarī - sarvakāme"svarī - sarvatattve"svarī - sarvavīre"svarī - traikokyamohinī jagadutpattimātṛkā - sarvacakramayī - taccakranāyikāsahitāḥ samudrāḥ sasiddhayaḥ sāyudhāḥ savāhanāḥ saparivārāḥ sarvopacāraiḥ "srīmahātripurasundarī parāparayā saparyayā pūjitāstarpitāḥ santu iti vi"seṣārghyodakākṣatakusumaiḥ pradhānadevyā vāmahaste samarpayed ityuktam | p. 690) kuṇḍagolodbhavairdravyaiḥ svayambhukusumairyutaiḥ | sundarīṃ pūjayenmantrī "satamakṣatataṇḍulaiḥ || 440 || [punaḥ saparyopade"saḥ] punaḥ pādyādikaṃ dattvā "srīvidyāṃ pūjayed yathā | [punararghyatrayadānam] punastritattvamuccārya dadyādarghyaṃ tridhā punaḥ || 441 || [vividhopacāraiḥ pūjanam] gandhacandanakastūrīrocanāguruku"nkumaiḥ | raktacandanasindūrairdravyairnānāvidhairyajet || 442 || [upacāradāne prārthanāmantrāḥ | tatra pādyasya prāthanāmantraḥ] gandhapuṣpasāmāyuktaṃ sugandhijalasaṃyutam | pādyaṃ gṛhāṇa deve"si sarvakāmārthasiddhaye || 443 || [arghyasya] dūrvākṣatasamāyuktaṃ gandhacandanacarcitam | caturvargaphalāvāptyai gṛhāṇārghyaṃ sure"svari || 444 || [ācamanīyasya] suvāsitaṃ jalaṃ "suddhaṃ dukūlaiḥ pari"sodhitam | gṛhāṇā'camanīyaṃ tvaṃ "srīmattripurasundari || 445 || [madhuparkasya] dadhyājyamadhusaṃyuktaṃ suvahaṃ sumanoharam | madhuparkaṃ gṛhāṇa tvaṃ dharmakāmārthasiddhaye || 446 || 442 | atha devīpūjāyāṃ pra"sastānupacārān sāmānyata āha - gandheti | p. 691) [gandhasya] candracandanakastūrīrocanāguruku"nkumaiḥ | sambhṛtaṃ saralairārdraṃ gandhamākalpayāmyaham || 447 || [puṣpasya] vicitramamalaṃ ramyaṃ vāsitaṃ gandhavāribhiḥ | sugandhi vikasat puṣpamādarāt kalpayāmyaham || 448 || 448 | puṣpadānamāha - vicitramiti | vāsitamiti gandhavāribhi"scandanajalairvāsitaṃ surabhīkṛtamityarthaḥ | atredamavadheyam - gandhapuṣpadhūpādaya upacārāḥ parakīyatvaghrātatvādidoṣaduṣṭāḥ pūjāyāṃ varjanīyāḥ | taduktaṃ gandharvatantre caturda"sapaṭale - parakīyāṃstathā ghrātāṃsteṣāṃ kṛtyābhimarditān | puṣpaṃ dhūpañca gandhañca nopacārāṃstathā'parān | ghrātānnivedya deve"si naro narakamāpnuyāt | naiva paryusitaiḥ puṣpaiḥ patrai"scāpi mahe"svarīm | pūjayet parame"sāni mahātripurasundarīm || sarvaṃ paryuṣitaṃ varjyaṃ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ tathā | padmāni sitaraktāni kumudānyutpalāni ca || eṣāṃ paryuṣitā"sa"nkā kāryā pañcadinordhvataḥ | anyeṣāṃ kusumānāñca yāvad gandhaviparyayaḥ || iti | evañca padmakumudotpalānāṃ dinapañcakaṃ yāvat, itareṣāntu yāvad gandhāvasthiti - stāvat paryuṣitatvaṃ nāstītyuktaṃ bhavati | tripurārcāyāṃ pra"sastāni patrapuṣpāṇyāha tatraiva - vakulaṃ ke"saraṃ vajraṃ mālyaṃ kundañca "sālmalam | karavīrañcārkapuṣpaṃ bandhūkakamale tathā || mālatī mallikā jātī yūthikā mādhavī tathā | tagaraḥ karṇikāra"sca droṇa"scotpalacampakau || p. 692) [ṣoḍa"sāṅgadhūpapramāṇam] guggulaṃ saralaṃ dāru patraṃ malayasambhavam | hrīberamaguruṃ kuṣṭhaṃ guḍaṃ sarjarasaṃ ghanam || 449 || a"sokaḥ kumuda"scaiva "sephālikā - kadambakau ketakī vanamālā ca kusumbhakiṃ"sukau tathā || kahlāravakule caiva lavaṅga - nāgake"sarau | sarveṣu puṣpajāteṣu tripurāyāḥ sadaiva hi || etānyeva priyāṇi syurna patrairarcayecchivām | patreṣu bilvapatrañca tathā madanapallavam || dūrvā"nkurantathā proktaṃ nānyat patraṃ prayojayet | mallikā mālatī kundo droṇa"scātha sitāmbujaḥ || "suklapakṣe mahādevi tripurāyai nivedayet | sarveṣāṃ puṣpajātīnāṃ raktapadmaṃ tathā javā || devīprītikaraṃ prājñe sarvakāmaphalapradam | ratnapuṣpañca deve"si tathā svarṇādinirmitam | raktapadmena vajreṇa tulāṃ nā'yāti karhicit || iti | tathā vihitānāmapi puṣpāṇām ugragandhatvā"suddhapātragatatvādidoṣaduṣṭatve teṣāmarpaṇaṃ niṣiddham, yathā tatraiva - ugragandhamagandhañca krimike"sādidūṣitam | a"suddhapātrapāṇisthaṃ vāsobhiḥ kutsitātmabhiḥ || ānītaṃ nārpayeddevyai pramādādapi doṣakṛt | snātvānītaiḥ paryuṣitairyācitaiḥ kṛṣṇavarṇakaiḥ || svayaṃ vika"sitairmuktaiḥ svayañca patitairbhuvi | nārcayet kalikābhi"sca vinā campakapa"nkajaiḥ || ityādi | evamanyānyapi vihitāvihitapuṣpapratipādakapramāṇāni muṇḍamālāyoginītantra- kaulāvalīnirṇayādiṣu jñātavyāni | p. 693) harītakīṃ nakhaṃ lākṣāṃ jaṭāmāṃsīñca "sailajam | ṣoḍa"sāṅgaṃ vidurdhūpaṃ daive pitrye ca karmaṇi || 450 || [anyādṛ"sadhūpapramāṇam] madhusarpiḥ "sarkarā ca candanāgurugugguluḥ | u"sīraḥ sapta evaite dhūpo'yaṃ caṇḍikāpriyaḥ || 451 || 449-450 | ṣoḍa"sāṅgadhūpapramāṇamāha - guggulamityādinā | saralo vṛkṣavi"seṣaḥ | pītadruḥ saralaḥ pūtikāṣṭhamityamaraḥ | dāru devadāru, "sakrapādapaḥ paribhadrakaḥ | bhadradārudrukilimam, pītadāru ca dāru ca | pūtikāṣṭhañca sapta syurdevadāruṇītyamaraḥ | atra dāru"sabdena devadārurevocyate, harītakī mustamatho nakhī ca māṃsī jatuḥ "sailaja-devadāruḥ | kuṣṭhaṃ guḍaḥ sarjarasastathaiva da"sāṅgadhūpaḥ kathito munīndraiḥ || iti kaulāvalīnirṇayasaptamollāsīyada"sāṅgadhūpapramāṇe tathā dar"sanāt | patraṃ tejapatram | malayasambhavaṃ candanam | hrīberaṃ netravāleti khyāto gandhadravyavi"seṣaḥ | bālaṃ hrībarabarhiṣṭhodīcyaṃ ke"sāmbunāma cetyamaraḥ | sarjarasaḥ sālaniryāsaḥ | yakṣadhūpaḥ sarjaraso'rālasarvarasāvapītyamaraḥ | ghano mustā mutheti prasiddhā | ghanaḥ sāndre dṛḍhe dārḍhye vistāre mudgare'mbude | saṃghe muste ghanaṃ madhyanṛtyavādyaprakārayoriti haimaḥ | nakhaṃ gandhadravyavi"seṣaḥ, nakhaṃ punargandhadravye nakhaḥ karajaṣaṇḍayoriti haimaḥ | "sailajaṃ "silājatu iti khyāto gandhadravyavi"seṣaḥ | kālānusāryavṛddhā"smapuṣpa"sīta"sivāni tu "saileyamityamaraḥ | "saileyaṃ galaparṇyāñca saindhave | "sailaje nā tu madhupe "silātulye'nyaliṅgakam | iti ca medinī | "siṣṭaṃ spaṣṭam | gandharvatantre caturda"sapaṭale - patraṃ mustaṃ nakhaṃ kuṣṭhaṃ jaṭāmāṃsīñca "sailajam | saralaṃ devakāṣṭhañca jatusarjasacandanam || kapilāghṛtakarpūra"sarkarāpūrami"sritam | ṣoḍa"sāṅgo mahādhūpaḥ ṣoḍa"sīprītidāyakaḥ || iti | 451 | madhviti | u"sīro vīraṇamūlam | p. 694) [anyādṛ"sadhūpapramāṇam] athavā'gurukarpūracandanaiḥ saha gugguluḥ | madhusarpirjaṭāmāṃsī "saileyaṃ ku"nkumaṃ tathā | ebhirvimi"sritaḥ kāryo dhūpo'yaṃ pārvatīpriyaḥ || 452 || [dhūpadānakramaḥ] dhūpabhājanamastreṇa prokṣyārbhyarcya hṛdā'nunā | jayadhvani tato mantramātaḥ svāheti pūjitām | vāmena vādayan ghaṇṭāṃ dhūpadīpau nivedayet || 453 || [dhūpasya prārthanāmantraḥ] vanaspatirasotpanno gandhāḍhyo gandha uttamaḥ | āghreyaḥ sarvadevānāṃ dhūpo'yaṃ pratigṛhyatām || 454 || athavā dhūpayeddhūpairmūlamantrapuraḥsaram | surabhīghṛtasaṃyogād vahnerutpannamuttamam | dhvastadurvāsanaṃ divyaṃ dhūpamunmīlayāmyaham || 455 || [dīpasya] suprakā"so mahādīpaḥ sarvatastimirāpahaḥ | sabāhyābhyantaraṃ jyotirdīpo'yaṃ pratigṛhyatām || 456 || 453 dhūpeti | astreṇa phaṭ ityanena | hṛdā'nunā, nama iti hṛnmantreṇetyarthaḥ | tathāca phaṭ ityanena dhūpabhājanamabhyukṣya dhūpāya nama ityabhyarcyetyarthaḥ | dhūpeti | dhūpadīpau nivedayedityanena vakṣyamāṇadīpadāne'pi niruktakrameṇa oṃ jayadhvanimantramātaḥ svāheti prayojayediti bodhyam | p. 695) [tatra kalpāntaram] athavā'nyaprakāreṇa dīpaṃ dadyād vicakṣaṇaḥ || 457 || [prārthanāmantrāntaram] ghṛtasaṃyuktavarttyagre prajvalantaṃ nirantaram | divyadar"sanadātāraṃ dīpaṃ sandar"sayāmyaham || 458 || [dhūpadāne di"nniyamaḥ] dhūpantu vāmato dadyāt saṃmukhe vā vicakṣaṇaḥ | [bhūmyādau dhūpasthāpananiṣedhaḥ] na bhūmau sthāpayeddhūpamāsane vā ghaṭe ca vā || 459 || [dīpadāne di"nniyamaḥ] ghṛtadīpaṃ dakṣiṇe ca svavāme tailadīpakam | abhito dar"sayenmantrī dīpamālāṃ su"sobhanām || 460 || [saptavidhāḥ pradīpāḥ] ghṛtapradīpaḥ prathamaṃ tilatailasamudbhavaḥ | sārṣapaḥ phalaniryāsajāto vā vārijodbhavaḥ | dadhija"scānnaja"scaiva dīpāḥ sapta prakīrtitāḥ || 461 || [pañcavidhā vartikāḥ] paṭṭasūtrabhavā darbhagarbhasūtrabhavā'thavā | "sālajā bādarī vā'pi phalakoṣodbhavā'thavā | vartikā dīpakṛtyebhyaḥ sadā pañcavidhāḥ smṛtāḥ || 462 || [pra"sastāni dīpapātrāṇi] taijasaṃ bādaraṃ lauhaṃ mārtikyaṃ nārikelajam | tṛṇarājodbhavaṃ vā'pi dīpapātraṃ pra"sasyate || 463 || p. 696) evaṃ dīpaṃ prakurvīta netrarañjanakārakam | [dīpadānakramaḥ] dīpantu padmaparyantamadho dhūpaṃ prakā"sayet || 464 || [mālyadāne prārthanāmantraḥ] kamalotpalakahlārakaravīrādiyogataḥ | surabhīṇi sugandhīni mālyānyāvedayāmyaham || 465 || [madhuradravyadānam] pradadyānmadhuraṃ dravyaṃ paramānandamānasaḥ || 466 || [tarpaṇam] tarpayenmadhurairdravyairamṛtairmadhumi"sritaiḥ | amṛta"scāmṛtadravyaistarpayet paradevatām || 467 || [carupākopade"saḥ] tata"sca saṃskṛte vahnau gokṣīracarukaṃ pacet | [carupākakramaḥ] astreṇa kṣālite pātre nave tāmramayādike || 468 || 464-465 | dīpantviti | padmaparyantamiti dṛṣṭiparyantamityarthaḥ | dīpe vi"seṣamāha gandharvatantre caturda"sapaṭale - dīpamālā prakartavyā naikadīpaḥ kadācana | trayo dīpāḥ pradātavyāḥ pañca vā parame"svari | ito nyūnaṃ na dātavyaṃ tripurāyai kadācana | iti | kamaleti | mālyadānaphalamāha gandharvatantre caturda"sapaṭale - eteṣāṃ puṣpajātānāṃ yena kena vinirmitām | mālāṃ kṛtvā mahādevyai yat phalaṃ labhate naraḥ | api vaktusahasraistu vaktuṃ nālaṃ tataḥ prabhuḥ | iti atraiteṣāmityanena pūrvopadar"sitāni vihitapuṣpāṇyabhihitāni | 468-472 | tata"sceti | saṃskṛta iti aṣṭamaprakā"soktakrameṇeti "seṣaḥ | p. 697) taṇḍulāñ "sālisambhūtān mūlamantrābhimantritān | prasṛtīḥ pañcada"sabhirnikṣipyāstramanuṃ smaran || 469 || pidhāya pātravadanaṃ prakṣālya kavacānunā | prā"nmukho mūlamantreṇa sādhakendra"scaruṃ pacet || 470 || "sruveṇā'jyena saṃsvinne dadyāttatrābhighāraṇam | [caroravatāraṇam] mūlamantreṇa tat pātraṃ kavacenāvatārayet || 471 || astrajapte ku"sāstīrṇe maṇḍape vidhivad guruḥ | [caruvibhāgaḥ] taṃ vibhajyaikabhāgantu devatāyai prakalpayet || 472 || anyadagnau prajuhuyādaparaṃ balimuttamam | ekantu carukaṃ proktamārātrikavidhāvapi || 473 || [ārātrikam, tatrāṣṭadalapadmanirmāṇam] tatastu kāñcane sthāne raupye vā kāṃsyanirmite | vasupatrasamāyuktaṃ ku"nkumena tu nīrajam || 474 || carupākaparipāṭīmāha-astreṇetyādinā | astreṇa phaḍityanena | "sālisambhūtān haimantikadhānyabhavān, pañcada"samuṣṭiparimitān tāmranirmitacarusthālyāṃ nikṣipedityarthaḥ | astramanumiti | tathā ca phaṭ iti carusthālīmukhamācchādya kavacānunā hu/ iti mantreṇa prakṣālya caruṃ pacediti sambandhaḥ | kavaceneti, hu/ ityavatārayedityarthaḥ | 472-473 | evaṃkrameṇa caroḥ pākamabhidhāya tasya caturdhā vibhajanamāha- tamityādinā | taṃ caruṃ caturdhā vibhajya ekaṃ devatāyai samarpya dvitīyamagnau juhuyāt, apareṇa baliṃ dadyāt, carumanyamārātrikavidhau prayuñjītetyarthaḥ | p. 698) [tatraudanasya navabhāgakalpanam] "suddhaudanaṃ pariṣkṛtya navabhāgaṃ prakalpayet | navakoṇakarūpañca cakrarūpaṃ vicintayet || 475 || [aṣṭadaleṣu "suddhaudanasthāpanam] "sarkarāyavagodhūmacaṇakaiḥ parimaṇḍitam | taṇḍulājyatilaiyuktaṃ vasupatre vinikṣipet || 476 || [navamabhāgasya karṇikāyāṃ sthāpanam, navamudrāpradar"sanañca] ekaṃ madhye tu saṃsthāpya nava mudrāḥ pradar"sayet | [padme dīpanavakanyāsaḥ pūjanañca] sthāpayettatra mantrajño nava dīpān ghṛtaplutān || 477 || pañcaratnaṃ pretabījaṃ samuccārya prapūjayet | mūlamantreṇa saṃpūjya pāṇibhyāṃ dhārayed yathā || 478 || 474-475 | athā'rātrikavidhimāha - tatastvityādinā | kāñcanādyanyatamanirmite sthāne ādhāre ku"nkumenāṣṭadalaṃ nīrajaṃ padmaṃ vidadhītetyarthaḥ | tataḥ "suddhaudanaṃ navabhāgaṃ kuryāt | naveti | aṣṭau dalāni karṇikāñcā'dāya navasaṃkhyākatvaṃ bodhyam | 476-477 | niruktāṣṭadale prāgukta"suddhaudanasthāpanamāha - "sarkareti | "sarkarādibhiryuktaṃ tat "suddhaudanaṃ vasupatre niruktapadmasya patrāṣṭake nive"sayet | ekamiti | bhāgamekaṃ madhye karṇikāyāṃ sthāpayet | pragukta"suddhaudanasya navabhāgānāmaṣṭau bhāgānaṣṭasu daleṣu, ava"siṣṭaṃ navamaṃ bhāgaṃ karṇikāyāṃ sthāpayedityarthaḥ | nava mudrā iti prāguktāḥ sarvākarṣiṇyādikāḥ | 477-478 | tatra dīpasthāpanamāha - sthāpayedityādinā | nava dīpān "suddhaudanakrameṇāṣṭadaleṣu karṇikāyāñcetyarthaḥ | atha sadīpasya pātrasya pūjanamāha - pañcaratnamiti | ādau pañcaratnaṃ tato hsāviti pretabījam | pañcaratnaṃ glūṃ slūṃ mlūṃ plūṃ llūṃ iti bījapañcakam | bījānāmeteṣāmādau "srīṃ hrīmiti bījadvayamante ca tadvilomena hrīṃ "srīmiti bījadvayaṃ samaṣṭyā navākṣaro ratne"sīmantro bhavati | atra pañcaratnamityuktāvapi jñānārṇa - p. 699) [dīpapātrasya bhrāmaṇam] mastakāntaṃ samānīya navadhā bhrāmayed budhaḥ | mūlamantrāntamantreṇa tato nīrājanaṃ caret || 479 || [ārātrikamantraḥ] samastacakracakre"sīyute devi navātmike | ārātrikamimaṃ devi gṛhāṇa mama siddhaye || 480 || vādau ratne"sīmantreṇa dīpapātrārcopade"sadar"sanādatrāpi tadabhiprāyeṇaiva pañcaratnamityuktamiti pratibhāti | vyaktamāha tantrasāradhṛtajñānārṇave - ārātrikamataḥ kuryāt sarvakāmārthasiddhaye | sauvarṇe rājate kāṃsye sthānake parame"svari || ku"nkumena likhed yantraṃ navakoṇaṃ manoharam | candrarūpaṃ caruṃ kṛtvā tanmadhye mastake "sive || dīpamekaṃ vinikṣipya vasukoṇe'ṣṭadīpakān | yavagodhūmamudgādiracitāñ "sarkarāyutān | caṇakāhita"sobhābhiḥ "sobhitān ghṛtapūritān || abhimantrya mahe"sāni ratne"svaryāstataḥ param || "srībījañca parābījaṃ saṃlikhya varavarṇini | gasau ca mapalāḥ pa"scādindrasthāḥ kramataḥ priye | vāmakarṇasamāyuktā nādabinduvibhūṣitāḥ | bījapañcakametattu pañcaratnāni sundari | pūrvabījavilomena ratne"sīyaṃ navākṣarī || iti | evañcā'dau "srīṃ hrīmiti "srīparābījayorante ca hrīṃ "srīmiti vilomena paṭhitayostayornive"sena "srīṃ hrīṃ glūṃ slūṃ mlūṃ plūṃ llūṃ hrīṃ "srīṃ iti navākṣaro ratne"sīmantro bhavati | mūlamantreṇeti | pañcaratnena pretabījena mūlena cābhyarcyetyarthaḥ | ata eva tantrasārakārairapi ratne"sīmantramabhidhāya iti mantreṇa mūlena cārbhyarcyetyuktam | 479 | mastakāntamiti | spaṣṭam | mūlamantrāntamantreṇa ādau mūlamuccārya vakṣyamāṇamantreṇetyarthaḥ | p. 700) [mudrādar"sanam] yathoktasthāne saṃsthāpya cakramudrāñca dar"sayet || 481 || [cakramudrā] dakṣiṇetarahastasya vṛddhāgarbhakaniṣṭhikām | dakṣiṇe yojayitvā tu kaniṣṭhāgarbhake tataḥ || 482 || vāme ca dakṣiṇāṅguṣṭhaṃ sādhako viniyojayet | anyonyayogata"scaiva cakramudrā samīritā || 483 || [naivedyārpaṇam] tata ārātrikaṃ vīkṣya naivedyāni prakalpayet || 484 || [naivedyapātrāṇi] taijaseṣu ca pātreṣu prastare vā drupatrake | yajñadārumaye vā'pi naivedyaṃ kalpayed budhaḥ || 485 || sarvālābhe tu māheye svahastaghaṭite yadi || 486 || [arghyetarapātroyatoyairnaivedyotsarganiṣedhaḥ] anyatoyairyadutsṛṣṭamarghyapātrasthitetaraiḥ | na gṛhṇāti mahādevī dattaṃ vidhi"satairapi || 487 || [naivedyam] naivedyaṃ saghṛtaṃ "subhraṃ ghṛtavyañjanasaṃyutam | matsyamāṃsaṃ mudgasūpaṃ marīcādisusaṃskṛtam || 488 || 481 | cakramudrāmiti | taduktaṃ tantrasāre - ārātrike mahe"sāni cakramudrāṃ pradar"sayet | iti | 485-486 | taijaseṣviti | māheye mṛtpātre | tripurāpūjāyāṃ pra"sastāni naivedyapātrāntarāṇyāha gandharvatantre pañcada"sapaṭale sauvarṇe rājate vā'pi tāmre vā prastare'pi ca | padmapatre'thavā dadyānnaivedyaṃ tripurāpriyam || iti | p. 701) "sarkarāpūpabharitaṃ madhudugdhaguḍānvitam | ṣaḍrasena samāyuktaṃ pāyasaṃ madhusaṃyutam || 486 || nānāvidhāni dravyāṇi phalāni vividhāni ca | manaḥpriyāṇi dravyāṇi kṛtvā sādhakasattamaḥ || 490 || [tatsthāpanārhaṃ maṇḍalam, tatrā'dhāra"saktyarcanañca] dakṣiṇe vā purobhāge vāme vā maṇḍalaṃ likhet | trikoṇavṛttabhūbimbamādhāra"saktimarcitam || 491 || 491 | atra naivedyasthāpanamāha - dakṣiṇa iti | naivedyaṃ dakṣiṇe vāme purato vā na pṛṣṭhataḥ | iti gandharvatantracaturda"sapaṭalavacanena devyā dakṣiṇe vāme'grato vā naivedyasthāpanopade"sāt | atra maṇḍalanirmāṇamapi tatra tatroktam | etena naivedyasthāpanasthānamapyarthādāyātam | na ca dakṣiṇe vā purobhāga ityatra kasyeti vi"seṣānatide"sād ātmano dakṣiṇādiṣu naivedyasthāpanamanenopadiṣṭamiti vācyam - dīpaṃ dakṣiṇato devyāḥ purato vā na vāmataḥ | vāmatastu tathā dhūpamagre vā na tu dakṣiṇe | nivedayet purobhāge gandhaṃ puṣpañca bhūṣaṇam | ityanantaraṃ naivedya dakṣiṇe vāma ityādi prāgupadar"sitagandharvavacanadar"sanād devyā eva dakṣiṇādiṣu naivedyasthāpanaṃ na tvātmana iti bodhyam | ata eva tantrasārakārairapi vāmadakṣiṇabhāgastu devatāyā eva, na tu sādhakasya - dhūpadīpau subhojyañca devatāgre nivedayet | iti dar"sanādityuktam | tathā - dadyādayogyaṃ purato naivedyaṃ bhojanādikam | iti gandharvavacanadar"sanād dravyaprācuryādiva"sāt sthānābhāvena vāmadakṣiṇayoḥ sthāpayitumayogyameva naivedyādikaṃ purataḥ sthāpyam | sthānasadbhāve tu vāmadakṣiṇayorevetyuktaṃ bhavati | pakvāmānnayorvi"seṣamāha tantrasāre - pakvañca devatāvāme āmānnañcaiva dakṣiṇe | iti | purataḥ sthāpanantu niyamaviruddham | p. 702) [naivedyasthāpanaṃ prokṣaṇādisaṃskārā"sca] naivedyaṃ tatra saṃsthāpya prokṣayedastramantrataḥ | kavacākhyena saṃrakṣya vāyubījena "sodhayet || 492 || vahnibījena saṃdahya vāruṇenāmṛtaṃ caret | [naivedyārcanā] puṣpaṃ dattvā tatra mantraṃ saptadhā prajapennijam || 493 || purato niyamo nāsti dīpanaivedyayoḥ kvacit | iti tantrasāradhṛtayāmalavacanāt | yattu haratattvadīdhitikāraiḥ - dakṣiṇe ca sitāvartirvāmato raktavartikām | pakvāpakvavibhāgena naivedyasyāpi tatsthitiḥ | iti tantrasāradhṛtayāmalavacanena pakvānnasya dakṣiṇata āmānnasya vāmata"sca sthāpanaṃ pratipāditam, tat pakvañca devatāvāma iti pūrvopadar"sitavacanavirodhāt kuvyākhyānavijṛmbhitam | pakvāpakvavibhāgenetyatra apakvañca pakvañceti dvandve'lpasvaratvāt pakvapadasya pūrvanipātena apakvasya dakṣiṇataḥ pakvasya vāmataḥ sthitirityarthe na virodha iti sarvaṃ nirvivādam | evañca - dakṣiṇantu parityajya vāme caiva nidhāpayet | abhojyaṃ tad bhavedannaṃ pānīyantu suropamam || ityapi na pakvānnaviṣayam | dakṣiṇantu parityajyetyanena ekanaivedyasthale dakṣiṇatyāgapūrvakaṃ vāmataḥ sthāpanaṃ pratiṣidhyate, bahunaivedyasthale tu dakṣiṇataḥ sthānālābhe vāmataḥ sthāpane'pi na doṣaḥ | na tu dakṣiṇantu parityajyeti vacanasya pakvānnaviṣayatve kimapi mānamasti, tantrasārakārairapi nāsya vacanasya pakvānnaviṣayatvamuktam | pura"scaraṇacandrikāyāṃ vacanamidaṃ sāmpradāyikatvena vyākhyātam | 492-493 | naivedyanivedanakramamāha - naivedyamityādinā | astramantrataḥ phaḍiti mantreṇa | kavacākhyena hūṃ iti mantreṇa | vāyubījena yamityanena | vahnibījena ramityanena | vāruṇena vamiti varuṇabījena | puṣpaṃ dattveti | puṣpeṇa naivedyamabhyarcyetyarthaḥ | mantraṃ mūlamantram | gandharvatantre tu - p. 703) [nivedanaprakāraḥ] hemapātragataṃ divyaṃ paramānnaṃ susaṃskṛtam | pañcadhā ṣaḍrasopetaṃ gṛhāṇa parame"svari || 494 || sarvopakaraṇādīni mūlāntena nivedayet | [naivedyālābhe vyavasthā] a"saktau manasā dadyādetat karma na lopayet || 495 || [devyai cullukadānaṃ mudrāpradar"sanopade"sa"sca] cullukaṃ manasā dattvā pañca mudrāḥ pradar"sayet || 496 || [prāṇādipañcamudrāmantrāḥ] prāṇāpānau tathā vyāna udānākhyaḥ samānakaḥ | caturthyanto'gnijāyānto mudrāmantro dhruvādikaḥ || 497 || nirācchādaṃ samālokya bhakti"sraddhāsamanvitaḥ | vāyubījena saṃ"sodhya sandahed vahninā tathā || vāruṇena svadhāvṛttyā plāvayeddhenumudrayā | astramantreṇa saṃrakṣya mūlenaivābhiṣicya tu || mūladevyāḥ svanāmānte naivedyamiti coccaret | gṛhāṇa vahnijāyānto naivedyamanurīritaḥ || annaṃ caturvidhaṃ devi rasaiḥ ṣaḍbhiḥ samanvitam | mayā niveditaṃ bhaktyā tadidaṃ pratigṛhyatām || lehyacoṣyānupānādibhakṣyabhojyāni yāni ca | mayāhṛtāni yatnena kṛpayā devi bhujyatām || ityevaṃ naivedyapradānakrama uktaḥ | 496-500 | cullukamityādi spaṣṭam | atra vi"seṣamāha gandharvatantre pañcada"sapaṭale - jātīlavaṅgakakvolavāsitaṃ svardhunījalam | mukhavāsakaraṃ puṇyaṃ gṛhītvācama sundari || p. 704) [tatra prāṇamudrā] vṛddhānāmākaniṣṭhābhiḥ prāṇamudrā samīritā | [apānamudrā] vṛddhāmadhyātarjanībhirapānasya prakīrtitā || 498 || [vyānamudrā] vṛddhānāmāmadhyamābhirvyānamudrā samīritā | [udānamudrā] kaniṣṭhāvarjaṃ sarvābhirudānasya prakīrtitā || 499 || [samānamudrā] samānamudrā sarvābhiraṅgulībhirudīritā | [grāsamudrā] vāmahaste grāsamudrā vikacotpalasannibhā || 500 || [pānīyadānam] suvāsitajalaṃ dadyāt svarṇaraupyādibhājane | [punargaṇḍūṣadānaṃ tāmbūladānañca] puna"sca cullukaṃ dattvā dadyāttāmbūlamuttamam || 501 || [tāmbūladāne mantraḥ] elālavaṅgakarpūrajātīphalasamanvitam | tamāladalakarpūrapūgabhāgataraṅgitam | saṃ"sodhitaṃ sugandhañca tāmbūlamanusaṃdade || 502 || mūlamantreṇa deve"si hunet pañcā'hutīḥ kramāt | prāṇāpāṇau tathā vyānamudānañca samānakam || etatsvarūpaṃ jānīyādāhutīnāñca pañcakam | pañcāṅgulībhireva syāt kramāt pañcā'hutīḥ priye || iti | 501-502 | puna"sceti | atra gandharvatantroktaḥ prakāraḥ - punarācamanaṃ dattvā mukhavāsaṃ nivedayet | p. 705) [mālyādidānam] mālyaṃ jalañca vimalaṃ "sītalañca suvāsitam | vyajanaṃ tālavṛntañca svarṇadaṇḍañca cāmaram | darpaṇañca tato dadyāt purata"scandravāni"saṃ (?) || 503 || [nṛtyagītādi] nṛtyaṃ gītaṃ "sītalañca kuryād vibhavapūrvakam || 504 || [puṣpāñjalidānaṃ tarpaṇañca] suprasannāṃ tato dhyātvā sarvābharaṇasaṃyutām | puṣpāñjalitrayaṃ dattvā tarpayet paradevatām || 505 || [saparyātraividhyam] saparyā trividhā proktā parākhyā aparābhidhā | parāpareti vikhyātā jñātavyā sādhakottamaiḥ || 506 || [parādīnāṃ lakṣaṇam] parā tu bindupūjā syādaparā bāhyataḥ kramāt | parāparā vyāpikā ca jñātavyā guruvaktrataḥ || 507 || tāmbūlaṃ gandhasaṃyuktaṃ karpūrādisuvāsitam | saṃskṛtya vividhairdravyairgandhavadbhirnivedayet || iti | 507-508 | atra pūjāyāstraividhyaṃ parādīnāṃ lakṣaṇañcoktaṃ saparyetyādinā "slokadvayena | tatrāpi gurumukhādeva jñātavyamityuktam iti nātra parādīnāṃ vyākhyānamāva"syakam | tantrasāre tu pūjāyāḥ pañcavidhatvamuktam - gautamīye - pūjā ca pañcadhā proktā tāsāṃ bhedāñ "sṛṇuṣva me | abhigamanamupādānaṃ yogaḥ svādhyāya eva ca | ijyā pañcaprakārā'rcā krameṇa kathayāmi te || tatrābhigamanaṃ nāma devatāsthānamārjanam | upalepananirmālyadūrīkaraṇameva ca || p. 706) [punaḥ prāṇāyāmaḥ kāmakalāsmaraṇañca] prāṇāyāmaṃ punaḥ kṛtvā smaret kāmakalāṃ budhaḥ | mukhaṃ binduvadākāraṃ tadadhaḥ kucayugmakam || 508 || tadadhaḥ saparārdhantu cintayettadadho mukham | mukhabindurbhavet sūryo dahanendū stanāvubhau || 509 || yonirhārdakalā jñeyā mukhabindoḥ samutthitā | nāsādyaṅgastanadvandvād bāhuyoneḥ padadvayam || 510 || [ātmanaḥ kāmakalābhedacintā] evaṃ kāmakalārūpamātmānaṃ cintayet sadā || 511 || meḍhrasthāne "sikhākāramādhāre kanakaprabham | nābhisthaṃ sūryabimbābhaṃ taruṇādityavarcasam || 512 || hṛdi vahni"sikhākāraṃ tadūrdhve bhāskaradyutim | kaṇṭhe dīpa"sikhākāraṃ ghaṇṭāvaidūryasannibham || 513 || lambike candra bimbābhaṃ bhrūmadhye ratnavadruciḥ | navame vi"svateja"sca cintayedeṣu sādhakaḥ || 514 || upādānaṃ nāmagandhapuṣpādicayanaṃ tathā | yogo nāma svadevasya svātmatvenaiva bhāvanā || svādhyāyo nāma mantrārthasandhānapūrvako japaḥ | sūktastotrādipāṭha"sca hareḥ saṃkīrtanaṃ tathā || tattvādi"sāstrābhyāsa"sca svādhyāyaḥ parikīrtitaḥ | ijyā nāma svadevasya pūjanantu yathārthataḥ || iti pañcaprakārā'rcā kathitā tava suvrata | sārṣṭisāmīpyasālokyasāyujyasārūpyadā kramāt || iti | p. 707) ["srīgurupādukādhyānam] tataḥ padme sahasrāre dhyāyecchrīgurupādukām | [saiva kulakuṇḍalinī"saktiḥ] mūlakande tu sā "saktirbhujākārarūpiṇī | [prāṇasya svarūpam] tadbhramāvartavāto'yaṃ prāṇa ityucyate budhaiḥ || 515 || ["sakte"sceṣṭāvi"seṣaḥ] jhiñjīvāvyaktamadhurā sphurantī "sata"so'pi vā | gacchantī brahmamārgeṇa pravi"santī svaketane || 516 || [tatra manolayanam] yātāyātakrameṇāpi tatra kuryānmanolayam | [mantra"sikhotpattiḥ] tena mantra"sikhā jātā sarvasiddhipradīpikā || 517 || ["sikhāhīnamantrasya niṣphalatvam] tamaḥpūrṇagṛhe yadvad yatkiñcinna hi bhāsate | "sikhāhīnāstathā mantrā na sidhyanti kadācana || 518 || ["sikhāyā guptatvam] "sikhopade"saḥ sarvatra vidvidbhiḥ parigopitaḥ || 519 || [tadvaiparītye siddhyabhāvaḥ] vinā'nena na siddhiḥ syādarghyakoṭi"satarapi | [svāpakāle mantrajapasyā'narthakyam] svāpakāle tu mantrasya japo'narthaphalapradaḥ || 520 || 514 | lambike iti | lambike tālardhvasūkṣmajihvāyāmityarthaḥ | navame navamacakre sahasrāre ityarthaḥ | navacakravivekastu saubhāgyalakṣmyupaniṣadi draṣṭavyaḥ | 515-520 | mūlakande iti mūlādhāre ityarthaḥ | mūlādhārasthakulakuṇḍalinī"sakterbhramāvartavātaḥ prāṇa ityākhyāyate | tatra manaso melanaṃ kuryāt, tata eva p. 708) [svāpasya jāgarasya ca lakṣaṇam] svāpakālo vāmavaho jāgaro dakṣiṇavahaḥ | [mantravi"seṣe svāpajāgarayorvi"seṣaḥ] āgneyasya manoḥ saumya mantrasyaitadviparyayaḥ || 521 || [prabodhakālaḥ] pabodhakālaṃ jānīyādubhayorubhayorapi | ["siva"saktisaṅgamakālaḥ] prāṇāpānasamāyogācchiva"saktyostu saṅgamaḥ | prabodhakālo vijñeyaḥ svāpakālastato'thavā || 522 || [tripurāgāyatrīpra"saṃsāyāṃ hariharasaṃvādaḥ] atha vakṣyāmyahaṃ guhyaṃ saṃvādaṃ hariharātmakam | devadāruvane pūrvaṃ brāhmaṇānatidurdhiyaḥ || 523 || vilokya bhagavān viṣṇuḥ "sivaṃ gatvā'bhyabhāṣata | devadeva jagannātha mahādeva jagatpate || 524 || ime durmatayaḥ sarve vedācārabahiṣkṛtāḥ | svacchandacaritāḥ sarve devadāruvane dvijāḥ || 525 || mantra"sikhā utpadyate | evañca evaṃrūpeṇa prāṇe manolayanaṃ vinā mantra"sikhānutpādaḥ, tadanutpāde ca na mantrasiddhiḥ syāditi phalito'rthaḥ | 521-522 | svāpakāla iti | yadā vāmanāsikayā "svāso vahati tadā svāpakālaḥ, yadā tu dakṣiṇanāsāpuṭena "svāsa"scalati tadā jāgarakālaḥ, iti sarvasādhāraṇamantrajape | evañca japārambhakāle dakṣiṇanāsāpuṭena vāyorvahanamāva"syakam, anyathā japasya niṣphalatvamiti | āgneyamantrasya tu vāmanāsāpuṭena yadā "svāso vahati tadaiva japārambha iti viparyayapadenopadi"sati granthakāraḥ | evañca ubhayorāgneyamantretaradevatākamantrayorvāmanāsāvaho dakṣiṇanāsāvaha"sca "svāso yathākramaṃ jāgaraṇakāla ityā"sayaḥ | p. 709) anyastrīmaithunāsaktāḥ surāpānaparāyaṇāḥ | ātmajñānavihīnānāṃ yogābhyāsāvahelinām || 526 || kathameṣāṃ bhavenmuktistadupāyaṃ vada prabho | kathaṃ vā brahmavidyāyāṃ dīkṣāyāmadhikāritā || 527 || ityuktvaivābhavattūṣṇīṃ tato nikhilavedinā | tasmai uktā brahmabhūtā gāyatrī tripurāmayī || 528 || yayā vijñātayā caiva dīkṣito brāhmaṇo bhavet | api kṛtvā kadācārān patito vedavarjitaḥ | nārī "sūdro'thavā vrātyo jñātvaiva brāhmaṇo bhavet || 529 || [gāyatrīkathanam] atha vakṣyāmi tāṃ vidyāṃ gāyatrīṃ tripurātanīm || 530 || devīpraṇavamuddhṛtya tatastripurasundarī | "ne'ntā'tha vidmahe kāme"svaryai dhīmahi yojayet | tannaḥ klinne pracodayādeṣā japyā japāditaḥ || 531 || [gāyatrījapānantaramanyajapasyādhikāritā] aṣṭāviṃ"satisaṃkhyābhirjaptṝṇāmadhikāritā | brahmavidyāṃ japet pa"scāt sarveṣāmeva ni"scitam || 532 || [tripurāgāyatrījapaphalāni] japtvaināmagamanmuktiṃ devadāruvane dvijāḥ | jīvanmukto jāmadagnyaḥ "siṣyo me ghorapātakaiḥ || 533 || 530-532 | atha vakṣyāmīti | tripurāsundarīgāyatrīkathanam, sā ca gāyatrī hrīṃ tripura - sundaryai vidmahe, kāme"svaryai dhīmahi, tannaḥ klinne pracodayāt | iti | p. 710) vimukto mātṛputrebhyo mīnanāthastathā paraḥ | jaigīṣavya"sca candra"sca vāsava"sca vimocitaḥ || 534 || gurudārākarṣaṇādyaistathā'gastyo vimocitaḥ | abhakṣyaṃ bhakṣayitvā tu vātāpiñca mahāsuram || 535 || cāṇḍālīgamanāccaiva va"siṣṭho'pi vimocitaḥ | dattātreyaḥ surāpānājjvalanaḥ sarvabhakṣaṇāt || 536 || kuloḍḍī"sābhidhe tantre "sambhuneti prakīrtitam || 537 || [gāyatrījapasya niyamaḥ] atha prajapyā gāyatrī dhyāyañ "srītripure"svarīm | vilambaṃ tvaritaṃ tyaktvā japenmantramananyadhīḥ || 538 || aṣṭottarasahasraṃ vā gajāntaka"satañca vā | triṃ"sannyūnaṃ naiva japennityaṃ japa iti smṛtaḥ || 539 || 539 | gajāntaka"satamiti aṣṭottara"satamityarthaḥ | vi"seṣamāha gandharvatantre saptada"sapaṭale - uttamo da"sasāhasraḥ sahasro madhyamaḥ smṛtaḥ | adhamantu nijānīyādaṣṭottara"sataṃ "sive || ito nyūnaṃ mahe"sāni na "sastaṃ japakarmaṇi | yathā"sakti japaṃ kuryāt saṃkhyayaiva prayatnataḥ || asaṃkhyātañca yajjaptaṃ tat sarvaṃ niṣphalaṃ bhavet | gṛhṇanti rākṣasā yena gaṇayet sarvathā budhaḥ || naikavāsā japenmantraṃ bahuvastrākulo'pi vā | aprāvṛtakaro vā'pi "sirasā prāvṛto'pi vā || cintāvyākulacitto vā kruddho vā'pi tvarānvitaḥ | nirbodhaḥ prīticitto na na rugṇo na kṣudhā'nvitaḥ || tathā cānyamanā bhūtvā pralapanna japenmanum | anāsīnaḥ "sayāno vā gacchan bhuñjāna eva ca || iti | p. 711) mantranirṇayatantrasya matametadudīritam | [nigadādinā japaḥ] nigadenopāṃ"sunā vā mānasenāpi vā japet || 540 || [nigadalakṣaṇam] jihvādharoṣṭhacalanaṃ nigadaḥ parikīrtitaḥ | [upāṃ"sulakṣaṇam] rasanāmātracalanamupāṃ"su parikīrtitam || 541 || [mānasalakṣaṇam] manasā mantravarṇasya cintanaṃ mānasaḥ smṛtaḥ | [japānāmadhamamadhyamottamatvanirūpaṇam] nigade lakṣajaptaḥ syādupāṃ"su smaraṇopamaḥ || 542 || upāṃ"survā lakṣajapaḥ sadṛ"so mānasaikakaḥ | adhamo madhyamaḥ prokta uttamo mantravinnaraiḥ || 543 || [japakāle atihrasvātidīrghoccāraṇayorniṣedhaḥ] atihrasvo vyādhiheturatidīrghastapaḥkṣayaḥ | [japarītiḥ] akṣarākṣarasañcāraṃ japenmauktikahāravat || 544 || 540-545 | nigadenetyādi | viṣayamimamadhikṛtya sphuṭamuktaṃ gandharvatantre saptada"sapaṭale - nigadenopāṃ"sunā vā mānasenāthavā priye | japārambhaṃ sudhīḥ kuryād devatābhāvatatparaḥ || niḥ"sa"nkaḥ parame"sāni spaṣṭavācā nigadyate | avyaktaḥ prasphuradvaktra upāṃ"suḥ parikīrtitaḥ || p. 712) [da"sāvi"seṣe - stavajapayorniṣphalatā] manasā yaḥ smaret stotraṃ vacasā ca manuṃjapet | ubhayaṃ niṣphalaṃ tasya bhinnabhāṇḍodakaṃ yathā || 545 || [jape aṅguliniyamaḥ] anāmāyā dvayaṃ parva parivartena vai kramāt | madhyamāyāstrayaṃ parva tarjanīmūlaparvaṇi | nityajāpe samākhyātā na kāmye karamālikā || 546 || dhiyā yadakṣara"sreṇīṃ varṇasvarapadātmikām | uccaredanu saṃsmṛtya sa ukto mānaso japaḥ || sauṣumṇādhvanyuccaritaṃ dhvanimātraṃ vibhāvayet | mantrākṣarāṇi cicchaktau protāni ca vibhāvayan || tāmeva parame vyomni paramāmṛtabṛṃhitaḥ | dar"sayatyātmasadbhāvaṃ pūjāhomādibhirvinā || manaḥ saṃhṛtya viṣayānmantrārthagatamānasaḥ | na drutaṃ na vilambañca japenmauktikapa"nktivat || nigadena tu yajjaptaṃ lakṣamātraṃ varānane | upāṃ"sūccāraṇenaiva tulyaṃ bhavati "sailaje || upāṃ"su lakṣamātraṃ tu yajjaptaṃ kamalekṣaṇe | mānasoccāraṇāttulyamekena varavarṇini || vi"seṣāt tripurātantre pra"sasto mānaso japaḥ | manasā ca smaret stotraṃ vacasā vā japenmanum || ubhayaṃ niṣphalaṃ tasya bhinnabhāṇḍodakaṃ yathā | 546-548 | anāmāyā iti | karajape niyamamāha gandharvatantre saptada"sapaṭale - mālābhāve tataḥ svāsu aṅgulīṣu japed budhaḥ | nityaṃ japaṃ kare kuryānna tu kāmyaṃ kadācana || p. 713) [jape aṅguliviyoganiṣedhaḥ] aṅgulīrna viyuñjīta kiñcit sa"nkocayet talam | aṅgulīnāṃ viyoge tu cchidreṣu sravate japaḥ || 547 || [aṅgulyagre japasya niṣphalatvam] aṅgulyagre ca yajjaptaṃ yajjaptaṃ merulaṅghane | parvasandhiṣu yajjaptaṃ tat sarvaṃ niṣphalaṃ bhavet || 548 || ārabhyānāmikāmadhyāt prādakṣiṇyena vai kramāt | tarjanīmūlaparyantaṃ japennavasu parvasu || tarjanyagre tathā madhye yo japet tantravān naraḥ | catvāri tasya na"syanti āyurvidyā ya"so balam || anāmāmadhyaparvantu meruṃ kṛtvā na laṅghayet | meruṃ pradakṣiṇaṃ kurvannanāmāmūlaparvataḥ || aṅgulīparvabhirmantraṃ japan rekhāṃ na saṃspṛ"set | aṅgulīrnāpayuñjīta kiñcidākuñcite tale | aṅgulīnāṃ viyoge tu cchidreṇa sravate japaḥ || iti | mālayā jape vi"seṣamāha tatraiva- yathā siddhistathā mālā mālā'"ngaṃ japakarmaṇi | mālayā japato nityaṃ siddhireva na saṃ"sayaḥ || ā"su siddhikarī mālā varṇamayī samīritā | anulomavilomārṇairmātṛkāyāḥ sabindukaiḥ || sumerukaiḥ sadā kāryā mālā sarvasamṛddhidā | aṣṭādhike'ṣṭavargaistu punareva samāpayet || varṇenāntaritaṃ mantraṃ kṛtvā japyeta sādhakaḥ | sphāṭikādibhirapyatra mālā japasamṛddhidā || nidhāya purato mālāṃ savyahastagatāñca vā | japādau pūjayenmālāṃ toyairabhyukṣya yatnataḥ || p. 714) iṣṭa-mantreṇa mālāyāḥ prokṣaṇaṃ parikīrtitam | ai/ māṃ māle mahāmāle sarva"saktisvarūpiṇi | caturvargastvayi nyastastasmānme siddhidā bhava || candra-candana-kastūrī-rocanāguru-ku"nkumaiḥ | pūjayitvā tato mālāṃ hṛhṇīyād dakṣapāṇinā || bījaṃ gaṇapateḥ pūrvamuccārya tadanantaram | avighnaṃ kuru māle tvaṃ gṛhṇīyādityanena tu || yathā hastānna cyavate japataḥ srak tathācaret | hastacyutāyāṃ vighnaḥ syācchinnāyāṃ maraṇaṃ bhavet || yatnāt saṃgopayedenāṃ bhrāmayenna vidhūnayet | guruṃ prakā"sayennaiva yantraṃ mantraṃ kadācana || akṣamālāñca mudrāñca gurave'pi na dar"sayet | bhūta-rākṣasa vetālāḥ siddha-gandharva-cāraṇāḥ || haranti prakaṭaṃ yasmāt tasmād guptaṃ japet sadā | mālāṃ svahṛdayāsannāṃ dakṣiṇasya karasya ca || madhyamāyā madhyabhāge varjayitvā tu tarjanīm | anāmikākaniṣṭhābhyāṃ yutayā namrabhāgataḥ || sthāpayitvā tatra mālāmaṅguṣṭhagreṇa tadgatam | pratyekaṃ bījamādāya kuryād vāmena na spṛ"set || prativāraṃ paṭhenmantraṃ "sanairoṣṭhaṃ na cālayet | tarjanyā na spṛ"senamālāṃ muktito gaṇanākramaḥ || a"naṣṭhaparvamadhyasthāṃ parivartaṃ samācaret | aṅguṣṭhena vinā karma kṛtaṃ bhavati niṣphalam || aṅguṣṭhaṃ mokṣadaṃ devi tarjanī "satrunā"sinī | madhyamā dhanasiddhau syācchāntikarmaṇyanāmikā || kaniṣṭhākarṣaṇe jñeyā japakarmaṇi siddhidā | mālābījantu japtavyaṃ spṛ"senna hi parasparam || pūrvabījaṃ japan yastu parabījantu saṃspṛ"set | aṅguṣṭhena bhavettasya niṣphalastasya tajjapaḥ || p. 715) [japārambhe visarge ca prāṇāyāmaḥ] prāṇāyāmaṃ samācarya japaṃ kṛtvā samāhitaḥ | punaḥ prāṇān samāyamya japañcaiva samarpayet || 549 || [japasamarpaṇam] arghyasya jalapuṣpābhyāṃ devyā dakṣiṇahastataḥ || 550 || [samarpaṇamantraḥ] guhyātiguhyagoptrī tvaṃ gṛhāṇāsmatkṛtaṃ japam | siddhirbhavatu me devi tvatprasādānmahe"svari || 551 || kiṭi "sabdānvitā mālā chinnā bhinnā'pi vā bhavet | vāmorau dakṣapādañca vinyasya parame"svari || baddhavīrāsano mantrī di"sa"scānavalokayan | guru-daivata-mantrāṇāmaikyaṃ sambhāvayan dhiyā || iti | 550-551 | ardhyasyeti | atra vi"seṣo gandharvatantre saptada"sapaṭale- yathāvidhi japaṃ kṛtvā mantreṇārdhyodakena ca | japaṃ tañca mahādevyā vāmahaste samarpayet || tejorūpaṃ japaphalaṃ "sivayā svīkṛtaṃ smaret | "srībījenaiva pāṇibhyāmavatārārṇa"sīrṣataḥ | sārasvatena bījena hastābhyāṃ sthāpayet tataḥ || japakarmaṇi mālāyāḥ pratipattiriyaṃ priye | evaṃ yaḥ kurute mālāṃ jāpyañca sādhakaḥ priye | sa prāpnotīpsitaṃ devi hīnasyā''yurviparyayaḥ || niḥsetuñca yathā toyaṃ kṣaṇānnimnaṃ prasarpati | mantrastathaiva niḥsetuḥ kṣaṇāt kṣarati mantriṇām || tasmāt sarveṣu mantreṣu sarve varṇā dvijātayaḥ | pār"svayoḥ setumādadhyājjapakarmaṇi sādhakaḥ || akārañcāpyukārañca makārañca prajāpatiḥ | vedatrayāt samuddhṛtya praṇavaṃ nirmame purā || p. 716) [devyai rudhiradānam] gṛhītvā "siṇitaṃ pātraṃ svakīyahṛdayodbhavam | toyasaindhavasaṃyuktaṃ "sarkarāmadhusaṃyutam || 552 || abhyukṣya rudhiraṃ dadyād vāgbhavena tu sādhakaḥ | yathā"sakti naro dadyānnābherūrdhvamadho na ca || 553 || [stavapāṭhānantaraṃ pradakṣiṇasya kartavyatā] stutvā pradakṣiṇaṃ kāryaṃ tri-sapta-navadhā'pi vā | [aṣṭāṅgapraṇāmasya kartavyatā] aṣṭāṅgaṃ praṇamenmantrī bhaktibhāvena sādhakaḥ || 554 || japādau japakarmānte praṇavaṃ seturūpakam | niyojayenmahe"sāni sarvakāryārthasiddhaye || iti | 554 | stavapāṭhānantaraṃ pradakṣiṇamāha-stutvetyādinā | atroktaṃ gandharvatantre pañcada"sapaṭale- stuvannānāvidhaiḥ stotrairbhaktibhāvasamanvitaḥ | praṇamet parame"sāni vidhinā sādhakottamaḥ || stave vi"seṣamāha tatraiva- yat svayaṃ gadyapadyābhyāṃ ghaṭitābhyāṃ namaskriyā | kriyate bhaktiyuktena vācikastūttamaḥ smṛtaḥ || paurāṇikairvaidikairvā tāntrikaiḥ kriyate natiḥ | sa madhyamo namaskāro bhavedvācanikaḥ sadā || pareṣāṃ gadyapadyābhyāṃ namaskāro yadā bhavet | sa vāciko'dhamo jñeyo namaskāreṣu sarvataḥ || iti | pradakṣiṇapramāṇañcoktaṃ tatraiva- pradakṣiṇapramāṇañca kuryāddharmārthasādhanam | prasārya dakṣiṇaṃ hastaṃ svayaṃ namra"sirāḥ punaḥ || dakṣiṇaṃ dar"sayan pār"svaṃ bhakti"sraddhāsamanvitaḥ | sakṛt pradakṣiṇaṃ kṛtvā vartulākṛtisādhakaḥ || p. 717) [aṣṭāṅgapraṇāmalakṣaṇam] padbhyāṃ karābhyāṃ jānubhyāmurasā "sirasā dṛ"sā | vacasā manasā caiva praṇāmo'ṣṭāṅga īritaḥ || 555 || [prakārāntareṇāṣṭāṅgapraṇāmaḥ] sāṣṭāṅgo daṇḍavadbhūmau nipatya hṛdayena tu | civukena mukhenātha nāsayā mastakena ca | karṇābhyāṃ brahmarandhreṇa bhūmispar"sanameva vā || 556 || sa ca pradakṣiṇo jñeyaḥ sarvadevaughatuṣṭidaḥ | aṣṭottara"sataṃ yastu devyāḥ kuryāt pradakṣiṇam || sa sarvakāmamāsādya pa"scānmokṣamavāpnuyāt || saptadhā praṇāmalakṣaṇamuktaṃ tatraiva- trikoṇamatha ṣaṭkoṇamardhacandraṃ pradakṣiṇam | daṇḍamaṣṭāṅgamugrañca saptadhā natilakṣaṇam || dakṣiṇād vāyavīṃ gatvā di"saṃ tasyā"sca "sāmbhavīm | tato'pi dakṣiṇāṃ gatvā namaskārastrikoṇavat || trikoṇākhyo namaskārastripurāprītidāyakaḥ | dakṣiṇād vāyavīṃ gatvā vāyavyāḥ "sāmbhavīṃ tathā || tato'pi dakṣiṇāṃ gatvā tāṃ tyaktvā'gnau pravi"sya ca | agnito rākṣasīṃ gatvā kauberīñca tato vi"set || āgneyīñca tato gatvā namaskāraḥ prakīrtitaḥ | ṣaṭkoṇākhyo namaskāro durgāyāḥ prītidāyakaḥ || dakṣiṇād vāyavīṃ gatvā tasmādvyāvṛtya dakṣiṇam | gatvā yo'sau namaskāraḥ so'rdhacandro mama priyaḥ || namaskāreṣu jānīyādāsāṃ prākṛtamadrije | tyaktvā svamāsanasthānaṃ pa"scād gatvā namaskṛtaḥ || nipatya daṇḍavad bhūmau daṇḍa ityucyate budhaiḥ | tathaiva daṇḍavad bhūmau nipatya hṛdayena ca || cibukena mukhenātha nāsayā hanukena ca | p. 718) [punardaṇḍavat praṇāmaḥ] kṛtāñjalipuṭo bhūtvā bhūmiṣṭhaḥ praṇamettataḥ | pratyekaṃ praṇamenmantrī daṇḍavat praṇipātayet || 557 || [devāgre bhramaṇaniṣedhaḥ] devañca madhyagaṃ kṛtvā yo'gre ca bhramaṇañcaret | namaskāro vṛthā tasya aparādho bhavedatha || 558 || [akṛtāñjaleḥ praṇāmaniṣedhaḥ] akṛtāñjalinā yastu namaskāraṃ karoti vai | mahāndhakāre narake pacyate nātra saṃ"sayaḥ || 559 || [praṇāme mūrdhnā bhūmuspar"sasya kartavyatā] pātrāntare ca praṇamenmūrdhnā na ca kṣitiṃ spṛ"set | "sapanti devatāstasya viphalaṃ tat prakīrtitam || 560 || [daṇḍavatpraṇāmaphalam] praṇāme devatāyāstu yāvanto reṇavastanau | tāvadvarṣasahasrāṇi brahmaloke mahīyate || 561 || cakṣuṣā cātha karṇābhyāṃ brahmarandhreṇa caiva hi | tadaṣṭāṅgamiti proktaṃ yad bhūmiṃ spṛ"sate kramāt || brahmarandhreṇa saṃspar"saḥ kṣiteryasyā namaskṛteḥ | sa ugra iti vijñeyo viṣṇostuṣṭipradāyakaḥ || 560 | patrāntare iti kuḍyastambhādāvityarthaḥ | 561 | praṇāme iti | devatāyāḥ praṇāme yāvatyo dhūlikaṇāḥ "sarīralagnā bhavanti tatsaṃkhyākasahasravarṣāṇi brahmalokāvāptiḥ phalamiti | gandharvatantre namaskārapra"saṃsā- devamānuṣagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ | namaskāreṇa tuṣyanti mahātmānaḥ samantataḥ || namaskāreṇa labhate caturvargaṃ mahodayam | sarvatra sarvasiddhyarthaṃ natireva pra"sasyate || p. 719) pradakṣiṇanamaskāraiḥ paritoṣya mahe"svarīm || 562 || [punardarpaṇādidānam] darpaṇaṃ cāmaraṃ chatraṃ bhūyo gandhādyamarpaṇam | [punarmudrāpradar"sanam] bhūyo'pi mudrānavakaṃ mahādevyai pradar"sayet || 563 || [nityahomaḥ] nityahomaṃ tataḥ kuryāttripurāprītikārakam | [sthaṇḍilapramāṇam] svadakṣiṇe hastamātrapramāṇaṃ sthaṇḍilaṃ likhet || 564 || natvā vijayate lokān natvā dharmaḥ pravartate | namaskāreṇa dīrghāyuracchinnā labhate prajāḥ || caturvargaṃ labhed bhakto nacirādeva sādhakaḥ | namaskāro mahāyajñaḥ prītidaḥ sarvataḥ sadā || namaskuru mahādevīṃ pradakṣiṇañca bhaktitaḥ | kāyiko vāgbhava"scaiva mānasastrividhaḥ smṛtaḥ || namaskāra"sca vijñeya uttamādhamamadhyamaḥ | kāyikaistu namaskārairdevāstuṣyanti sarvataḥ || namaskāreṣu sarveṣu kāyikaḥ prathamaḥ smṛtaḥ | jānubhyāmavanīṃ gatvā saṃspṛ"sya "sirasā kṣitim || kriyate yo namaskāraḥ sa eva kāyikaḥ smṛtaḥ | jānubhyāṃ kṣitimaspṛṣṭvā "sirasā spṛ"sya medinīm || kriyate yo namaskāro madhyamaḥ kāyikastu saḥ | puṭīkṛtya karau "sīrṣe namaskāraḥ pradīyate | aspṛṣṭvā jānu"sīrṣābhyāṃ kṣitiṃ so'dhama ucyate || iti | 563 | bhūyo'pīti | mudrānavakaṃ sarvasaṃkṣobhaṇyādimudrānavakamityarthaḥ | (dra0 pṛ0 640- 644) | 564-570 | nityahomamityādinā nityahomamāha | tatra sthaṇḍile maṇḍalamāha- p. 720) [maṇḍalakaraṇam] trikoṇañcaiva ṣaṭkoṇaṃ vilikhettatra maṇḍalam | [maṇḍalaṣaṭkoṇe ṣaḍaṅgapūjā madhye devīpūjā ca] ṣaṭkoṇe ca ṣaḍaṅgāni madhye devīṃ prapūjayet || 565 || trikoṇamiti | atra homaprayogasyānullekhāt saṃkṣepahomaprayoga ucyate-niruktasthaṇḍile vīkṣaṇādibhiḥ saṃskṛte, tathāca- vīkṣaṇaṃ mūlamantreṇa "sareṇa tāḍanaṃ matam | tenaiva prokṣaṇaṃ proktaṃ varmaṇā'bhyukṣaṇaṃ matam || prāgagrā udagagrā"sca tisro rekhāḥ samālikhet || tato mūlamuccārya kuṇḍāya namaḥ iti saṃpūjya prāgagreṣu mukunde"sapurandarān udagagreṣu ca brahmavaivasvatendūn ṣaṭtārīḥ prayujya pūjayet yathā ai/ hrī/ "srī/ ai/ klī/ sauḥ mukundāyanamaḥ ityādi | tataḥ kuṇḍamadhye sthaṇḍile vā hū/garbhaṃ ṣaṭkoṇavṛtatrikoṇaṃ tadbahiraṣṭadalapadmaṃ tadbahi"scaturasraṃ caturdvārasametaṃ likhitvā tadupari bālābījena (ai/ klī/ sauḥ) puṣpāñjalīn dadyāt | tataḥ praṇavena sarvāṇi homadravyāṇyabhyukṣya vahneryāgapīṭhamarcayet | tathā-karṇikopari ādhāra"saktyādīn saṃpūjya agnyādikoṇacatuṣkeṣu oṃ dharmāya, jñānāya, vairāgyāya, ai"svaryāya, pūrvādidikṣu adharmāya, ajñānāya, avairāgyāya, anai"svaryāya, madhye anantāya, padmāya, aṃ arkamaṇḍalāya dvāda"sakalātmane, u/ somamaṇḍalāya ṣoḍa"sakalātmane, maṃ vahnimaṇḍalāya da"sakalātmane, tataḥ ke"sareṣu pūrvādito madhye ca pītāyai, "svetāyai, aruṇāyai, kṛṣṇāyai, dhūmrāyai, tīvrāyai, sphuliṅginyai, rucirāyai, jvālinyai raṃ vahnyāsanāya | sarvatra praṇavādinamo'ntena pūjayet | tataḥ kāme"svaraṃ kāme"svarīṃ ca pūjayet | agnyāharaṇamāha gautamīye- pāṣāṇabhavamagniñca yadi vā'raṇisambhavam | "srotriyāṇāṃ gehajañca vanasthaṃ vā'thavā haret || niragnibrāhmaṇāllabdho hyardhalābhakaro bhavet | kṣatrabandho"scaturthā"saṃ phalaṃ dadyāddhutā"sanaḥ || vai"syācchūdrācca viphalaṃ jāyate homakarma tat | tasmāt sarvaprayatnena vahnimuktaṃ samāharet || p. 721) [kravyādāṃ"satyāgo vahnisthāpanañca] kravyādāṃ"saṃ parityajya vahniṃ tatra niyojayet | [vahnidevatayoraikyaṃ vibhāvya iṣṭapūjā] vahnidevatayoraikyaṃ dhyātveṣṭaṃ tatra pūjayet || 566 || tantrāntare- dvijātibhavanād vā'pi vahnimānīya sādhakaḥ | vauṣaḍantena mūlena mantritaṃ tad vilokayet || agnimāvāhayedastramantreṇa tadanantaram | huṃ phaḍantena mūlena kravyādāṃ"saṃ parityajet || tataḥ oṃ vahneryogapīṭhāya namaḥ, caturdikṣu oṃ vāmāyai, jyeṣṭhāyai, raudryai, ambikāyai, mūlamuccāryāmukadevatākuṇḍāya nama iti kuṇḍaṃ saṃpūjya yathoktaṃ vahnimānīya vīkṣaṇādibhiḥ saṃskṛtya ramiti tasmād vahnimuddhatya mūlamuccārya hu/ phaṭ kravyādevyaḥ svāhā ityanena kravyādāṃ"saṃ parityajya phaṭ iti vahnimantreṇa saṃrakṣya hu/ ityavaguṇṭhya vamiti dhenumudrayā'mṛtīkṛtya bāhubhyāṃ samuddhṛtya kuṇḍopari triḥ paribhrāmya jānuspṛṣṭamahītalaḥ "sivabījabuddhyā ātmano'bhimukhaṃ devyā yonāvenaṃ nikṣipet | tato hrīṃ vahnimūrtaye namaḥ ityabhyarcya raṃ vahnicaitanyāya nama iti caitanyaṃ saṃyojya oṃ citpiṅgala hana hana daha daha paca paca sarvajñā''j~āpaya svāhā iti jvālayet | oṃ agniṃ prajvalitaṃ vande jātavedaṃ hutā"sanam | suvarṇavarṇamamalaṃ samiddhaṃ vi"svatomukham || ityupatiṣṭhet | tato'gre tvamamukadevatānāmā'sīti nāma kṛtvā oṃ vai"svānara jātaveda lohitākṣa ihā''vaha sarvakarmaṇi sādhaya svāhā | ityanenārghyādibhiḥ saṃpūjya oṃ agnerhiraṇyādisaptajihvābhyo namaḥ, oṃ sahasrārciṣe hṛdayāya namaḥ, ityādi agniṣaḍaṅgebhyo namaḥ, oṃ agnaye jātavedase ityādyaṣṭamūrtibhyo namaḥ, oṃ brāhmyādyaṣṭa"saktibhyau namaḥ, tadbahiḥ padmādyaṣṭanidhibhyaḥ, tadbāhye indrādilokapālebhyaḥ, tadbāhye vajrādyastrebhyaḥ | tataḥ prāde"samātraṃ ku"sapatradvayaṃ ghṛtamadhye nikṣipya savyāsavyamadhyabhāgeṣu iḍāṃ piṅgalāṃ suṣumṇāṃ dhyātvā homaṃ kuryāt | sruveṇa dakṣiṇabhāgādājyaṃ gṛhītvā oṃ agnaye svāheti agnerdakṣiṇanetre, tathā vāmabhāgādājyaṃ gṛhītvā oṃ somāya svāheti p. 722) [ghṛta"sodhanam] ghṛtaṃ sthālyāṃ vinikṣipya mūlamantreṇa "sodhayet | [devyā vyāhṛtihomaḥ] devyā vyāhṛtihomañca kṛtvā sādhakasattamaḥ | vāmanetre, madhyabhāgādājyaṃ gṛhītvā oṃ agnīṣomābhyāṃ svāhetyagnerlalāṭanetre juhuyāt | punardakṣiṇataḥ oṃ namaḥ iti ghṛtaṃ gṛhītvā oṃ agnaye sviṣṭakṛte svāhetyāgnimukhe juhuyāt | tata oṃ bhūḥ svāhā, oṃ bhuvaḥ svāhā, oṃ svaḥ svāheti mahāvyāhṛtihomaḥ, oṃ vai"svānara jātaveda ihā''vaha lohitākṣa sarvakarmāṇi sādhaya svāhetyanena trivāraṃ juhuyāt | tato mūlasya pīṭhadevatāṃ mūladevatāñcāgnau saṃpūjya tanmukhe mūlamantreṇa pañcaviṃ"sativāraṃ juhuyāt | vahnidevatayorātmanā sahaikyaṃ vibhāvya mūlamantreṇaikāda"sā''hutīrjuhuyāt | tato mūladevasyāṅgadevatābhyaḥ svāhā, āvaraṇadevatābhyaḥ svāheti, "sakta"scet pratyekamekaikāhutiṃ juhuyāt | tataḥ saṃkalpaṃ vidhāya svakalpoktadravyeṇa homaṃ kuryāt | tato mūlamantreṇa pūrṇāhutiṃ dattvā saṃhāramudrayā sveṣṭadevatāṃ hṛdaye samānīya kṣamasveti visarjayediti saṃkṣepahomavidhiḥ | gandharvatantre ekatriṃ"sapaṭale ca- kiṃ"sukairhavanaṃ devyāḥ kusumbhakusumairapi | nāgake"sarapuṣpairvā madhūkai raktapadmakaiḥ || karavīrairjavāpuṣpairmadhuratrayami"sritaḥ | sarvasiddhipradaṃ kuṇḍaṃ caturasraṃ varānane || kuṇḍaṃ sulakṣaṇaṃ kṛtvā homayet saṃskṛte'nale | athavā parame"sāni sthoṇḍilaṃ racayed budhaḥ || nityaṃ naimittikaṃ kuryānna kāmyaṃ sthaṇḍile caret | hastamātraṃ caturasraṃ gomayenopalepitam || aṅguṣṭhaparvamātroccaṃ vālukāmaṇḍalaṃ tathā | tatrāpi lekhanaṃ kṛtvā tatra homaḥ phalapradaḥ || yavānāṃ taṇḍulairevamaṅgulañcāṣṭabhirbhavet | adīrghayojitairhasta"scaturviṃ"satiraṅgulaiḥ || etatpramāṇahastaistu kuṇḍādikaṃ samācaret | tripurāprītido homaḥ kuṇḍe trikoṇasaṃjñake || p. 723) [japada"sāṃ"sahomaḥ] svāhāntamūlamantreṇa da"sāṃ"saṃ homamācaret || 567 || [prāṇāhutyādidānam] prāṇāhutistu mūlena ṣaḍaṅgena ṣaḍāhutīḥ || 568 || pa"scimāt pūrvāgrāstisro rekhāḥ prāde"sapramāṇāḥ | vilikhya ca mukundendupurandarasvarūpakāḥ || dakṣiṇāstisro rekhā vai vilikhya tadanantaram | rekhāḥ syu"sca vaivasvatabrahmānantasvarūpakāḥ || trikoṇaṃ madhyato devi kṛtvā vāhye tataḥ param | ṣaṭkoṇaṃ vidhinā caiva kārayedatisundaram || aṣṭapatrañca tadbāhye vṛttena karṇikā "subhā | caturasraṃ caturdvāraṃ maṇḍalaṃ viracayya madhye puṣpāñjaliṃ nikṣipya "sruvādikamāsādayet | sruva-ājyaṃ-dadhi-dūrvā-samidha-ājyasthālī-praṇītā-prokṣaṇī caiva vāmataḥ | evaṃ parikalpyāmbhasā prokṣaṇīmāpūrya vāratrayamutpūya tāni prokṣyābhimukhāni kṛtvā bālayā'bhimantrya, tathaiva dūrvābhirnūlādagraṃ punaragrānmūlaṃ triḥ parimṛjya dūrvābhiḥ pūrvāgramuttarāgrañca vistaret | mūlavidyāṃ samuccaran sthaṇḍilāya namaḥ iti saṃpūjya trikoṇamadhye kāme"svarīkāme"svarau yaṣṭvā tayormithunībhāvaṃ dhyātvā tāvabhyarcya tasyā garbhe vai"svānarajātaveda ihā''vaha lohitākṣa sarvakarmāṇi sādhaya svāheti mūlodgataṃ saṃvidagniṃ lalāṭanetradvārā nirgataṃ vāyvagniyuktaṃ pātayet | oṃ uttiṣṭha puruṣa haripiṅgala lohitākṣa sarvakarmāṇi dehi me dāpaya svāheti vahnimutthāpya oṃ citpiṅgala hana hana daha daha paca paca sarvaṃ jñāpaya svāheti kāme"svarīgarbhe dhṛtaṃ dhyātvā mūlamuccaran vauṣaḍiti vahniṃ vilokya astreṇa saṃrakṣya jvaladagnimādāya sthaṇḍilaṃ dakṣiṇāvartena triḥ paribhrāmya jvaladindhanamekaṃ huṃ phaḍityanena kravyādāgniṃ nairṛtyāṃ tyajet | jānubhyāmavanīṃ spṛṣṭvā vahniṃ madhye saṃsthāpya klīṃ mahātripurasundarīvahnimūrtaye namaḥ iti devīṃ saṃpūjya nābhimaṇḍalād vahannāsāpuṭena tadagninā bāhyāgnimekīkṛtya yajet | mūlamuccārya ai/ klī/ sauḥ āṃ so'haṃ vahnicaitanyāya namaḥ iti kāme"svarīgarbhe vahniṃ sañcintya taddehe ṣaḍaṅgāni oṃ sahasrārciṣe hṛdayāya namaḥ, oṃ svastipūrṇāya "sirase svāhā, oṃ uttiṣṭha puruṣāya "sikhāyai vaṣaṭ, oṃ dhūmavyāpine kavacāya huṃ, oṃ saptajihvāyāṃ netrebhyo vauṣaṭ, oṃ dhanurdharāyāstrāya phaṭ p. 724) [āvaraṇadevatāhomaḥ] tata āvṛtidevatārthamekaikāmāhutiṃ hunet | [mūlena ṣaḍāhutihomaḥ] punarmūlena mantreṇa ṣaḍāhutiṃ samācaret || 569 || iti yaṣṭvā taptajāmbūnadaprabhaṃ "saktisvastikadharaṃ varadābhaya"sobhitakarapa"nkajaṃ divyāla"nkārabhūṣitavigraham ambhojasaṃsthaṃ "suklāmbaradharaṃ trinayanaṃ baddhamauliṃ dhyātvā cakre saptajihvā"sca pūjayet-ī"sāne yūṃ lohitām, pūrve rū/ raktām, āgneye lūṃ nīlām, nair-ṛte vū/ kṛṣṇām, pa"scime "sū/ "subhrām, dakṣe kāṃ karālīm uttare bahurūpām iti | tataḥ kāme"sīgarbhādbhavavahneḥ sarvabhāvebhyo namaḥ iti mantreṇa amukāgneramukakarma kalpayāmīti vahnergarbhādhāna-puṃsavana-sīmantonnayana-jātakarma-nāmakaraṇānnaprā"sana- cūḍopanayana-godāna-vivāhakarma nirvartya pariṣicya, paristīrya, paridhāya, punardhyātvā agnimantreṇāgniṃ trikoṇe pūjayitvā saptajihvāsu saptāhutiṃ hutvā vai"svānara uttiṣṭha citpiṅgala iti mantratrayeṇā''hutitrayaṃ vidhāya ṣaḍaṅgāni ṣaṭkoṇeṣu aṣṭadaleṣu-agnaye, jātavedase, saptajihvāya, havyavāhanāya, asrodarāya, vai"svānarāya, kaumāratejase, devamukhāya nama iti lokapālāṃ"sabhūgṛhe pūjayet | vahnerdakṣiṇato brahmāṇamārādhya ājyasthālīṃ purato nidhāya bahurūpāyāṃ jihvāyāṃ "srīcakrarājaṃ tadantaḥsthāṃ citkalām a"seṣara"smimaṇḍitāmālocya yaṣṭvā nityaṃ hutvā kuṇḍaṃ maṇḍapadhūpairāpūrya dīpairujjvālya samidhaṃ hutvā juhuyādiṣṭameva ca | valīn pradāya oṃ bhūragnaye ca, pṛthivyai ca, mahate ca svāhā | oṃ bhūyo vāyave cāntarikṣāya ca divye ca mahate ca svāhā | oṃ svarādityāya dive ca mahate ca svāhā | oṃ bhūrbhuvaḥ sva"scandramase ca nakṣatrebhya"sca mahate ca svāhā | iti caturbhirmantrairmahāvyāhṛtihomaṃ kṛtvā brahmārpaṇamataḥ param | samidhaṃ hutvā devīmabhyarcya visṛjediti | nityahomo mayā proktaḥ kāmyahomamataḥ "sṛṇu | mallikā-mālatī-jātikusumairmadhumi"sritaiḥ || ghṛtapūrṇaiḥ kulairvā'pi vāgī"satvaṃ prajāyate | javāpuṣpairājyayuktaiḥ karavīraistathāvidhaiḥ || p. 725) [āhutitrayam] praṇavañcāgnaye svāhā tridhāhutimanena tu | [devyā visarjanam] visarjayettato devīṃ nityahoma iti smṛtaḥ || 570 || havanānmohayenmantrī lokatrayanivāsinaḥ | campakaiḥ pāṭalairhutvā "sriyamāpnotyanuttamām || kamalairvaruṇairhomaḥ samyaksampattidāyakaḥ | raktotpalairjagadva"syaṃ nīlairduṣṭān va"saṃ nayet | "svetotpalaiḥ "sriyaṃ rājyaṃ labhate havanāt priye || kahlārahavanairlakṣmīṃ sarvasaubhāgyameva ca | bandhūkakusumairhomaiḥ sarvasattvān va"saṃ nayet || kṣīraṃ dadhi madhu tvājyaṃ pṛthag hutvā varānane | āyurbalamathā''rogyaṃ samṛddhirjāyate nṛṇām || rudhirāktena chāgasya māṃsena ni"si homataḥ | madhuratrayayogena guruṇoktavidhānataḥ || pararāṣṭraṃ va"saṃ nītvā kāmabhogī bhavennaraḥ | drākṣābhirlakṣahomena nārikelaphalaistathā | rājāno va"samāyānti samṛddhiratulā tathā || jambūphalaiḥ striyaḥ sarvā va"syā bhavanti ni"scitam | "srīphalairatulāṃ lakṣmīṃ patrai"scāpi tathā bhavet || ikṣukhaṇḍaiḥ sukhāvāptistadrasairva"sagā nṛpāḥ | tilājyahomato devi sarvakāryāṇi sādhayet || ghṛtapāyasahomena sitājyamadhunā saha | trailokyaṃ va"samāyāti dhanadhānyamavāpnuyāt || sopaskārai"sca vaṭakairupasargān vinā"sayet | karpūrasya ca homena vāg va"syā jāyate nṛṇām || ku"nkumairhomato devi sarvaduḥkhān vinā"sayet || kastūrīhomato devā va"sagā nātra saṃ"sayaḥ | candanāguruhomena sarvāllokān va"saṃ nayet || p. 726) [homada"sāṃ"sena tarpaṇam] tato homada"sāṃ"sena tarpayejjātibhedataḥ | [dugdhena tarpaṇopade"saḥ madyena tarpaṇaniṣedha"sca] dugdhena tarpaṇaṃ kuryānna tu madyena tarpayet || 571 || [madyasya traividhyam] tarpaṇaṃ bahudhā vindyānmadhupiṣṭaguḍodbhavam || 572 || [brāhmaṇādīnāṃ tarpaṇadravyāṇi] gokṣīraṃ brāhmaṇo dadyād gavyaṃ madyañca bāhujaḥ | havanadravyāṇāṃ pramāṇañcoktaṃ tatraiva- "sṛṇu devi pravakṣyāmi mānaṃ havanasiddhaye | puṣpaṃ samagraṃ juhuyācchatasaṃkhyāstilāstathā || lājā muṣṭipramāṇāḥ syurghṛtaṃ karṣapramāṇakam || cullukārdhaṃ madhu kṣīramannaṃ grāsamitaṃ bhavet | samagrai"sca sakhaṇḍai"sca phalānāñca yathecchayā || rambhāphalaṃ catuḥkhaṇḍaṃ laghu cet khaṇḍitaṃ nahi | nārikelasya khaṇḍastu sthūlaṃ kuryānmanaḥpriyam || parvasthāne cekṣudaṇḍaṃ manaḥsantoṣakārakam | drākṣāphalaṃ samagraṃ syād guñjāmānaṃ tato bhavet || karpūrakauṣikādīnaṃ manaḥsantoṣakārakam || etadāhutimānañca kathitaṃ sarvasiddhikṛt | kiṃ"sukaiḥ pāpasaṅghātanā"sakairathavā priye | nānādravyaiḥ pṛthagbhūtaiḥ saṃgṛhītairvarānane || yathā"saktyā tu militairhomaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ | sarvavighnasamūhaṃ tannā"sayennātra saṃ"sayaḥ || iti | 571-573 | tato hometi | jātibhedata iti brāhmaṇa-kṣatriya-vai"sya-"sudrāḥ svasvajātyuktadravyairhomasaṃkhyāda"samāṃ"sa-saṃkhyākaistarpayedityarthaḥ | tatrāpi brāhmaṇo dugdhena tarpaṇaṃ kuryāt na tu madyena tarpayediti punaḥ punarniṣedhati niṣedhadārḍhyārtham | tarpaṇaṃ bahudheti, p. 727) vai"syastu mākṣikaṃ dadyācchūdraḥ puṣparasādikam || 573 || [devyai madyadānaniṣedhaḥ] na dadyād brāhmaṇo madyaṃ mahādevyai kadācana | [brāhmaṇasya vāmācāriṇo'pi madyadānaniṣedhaḥ] vāmakāmo brāhmaṇo'pi madyaṃ māṃsaṃ na bhakṣayet || 574 || atra lakṣaṇayā tarpaṇa"sabdasya madyārthakatvaṃ gṛhītvā tasya bahuvidhatvaṃ dar"sayati- madhupiṣṭaguḍodbhavamiti | surāyastraividhyamuktaṃ manusaṃhitāyāmekāda"sādhyāye- gauḍī paiṣṭī ca mādhvī ca vijñeyā trividhā surā | yathaivaikā tathā sarvā na pātavyā dvijottamaiḥ || iti | 574-575 | na dadyāditi vacanamidamuktaṃ "srīkrame | atra saṃvādipramāṇamuktaṃ merutantre prathamapaṭale- vāmamārgeṇa taccā''dyavarṇaṃ hitvā pra"sasyate | brāhmaṇastu surāṃ pītvā rauravaṃ narakaṃ vrajet | vāmamārgī brāhmaṇo'pi madyaṃ māsaṃ na bhakṣayet || iti | rudrayāmale ca- vedatyāgānmadyapānācchūdradāraniṣevaṇāt | tatkṣaṇājjāyate vipra"scāṇḍālādapi garhitaḥ || iti | kālīkulāmṛte caturthapaṭale ca- brāhmaṇastu surāṃ dattvā brāhmaṇyādeva hīyate | brāhmaṇaḥ pa"surākhyātaḥ pā"savaṃ kalpamācaret || kālīkulārṇave ca- surā vai malamannānāṃ purīṣaṃ malamucyate | tasmād brāhmaṇarājanyau vai"sya"sca na surāṃ pibet || surādar"sanamātreṇa kuryāt sūryāvalokanam | tatsamāghrāṇamātreṇa prāṇāyāmatrayañcaret || iti | p. 728) [madye'nukalpaḥ] yatraiva vihitaṃ madyaṃ tatra tatra dvijottamaḥ | nārikelodakaṃ kāṃsye tāmrapātre sṛjenmadhu || 575 || [bṛhacchrīkramatantramatena niruktatarpaṇaprakāraḥ] evameva prakāreṇa tarpayettripure"svarīm | bṛhacchrīkramatantrasya matametadudīritam | satyatretādvāpareṣu krameṇa parikīrtitaḥ || 576 || [jñānārṇavamatollekhaḥ] jñānārṇavamatenāpi varṇānukramabhedataḥ | kathyante dravyabhedāstu savikalpasya mantriṇaḥ || 577 || kṣīrājyamadhumaireyadravyabhedā bhavanti hi || 578 || kubjikātantre ca- bhuktvā matsyañca māṃsañca spṛṣṭā hetuñca bhairavi | trirātropoṣito bhūtvā pañcagavyena "sudhyati || iti | vārāhītantre navamapaṭale'pi- madyaṃ māṃsaṃ tathā matsyaṃ maithunaṃ parame"svari | mānuṣeṇa baliṃ pañca brāhmaṇo na smaret kvacit || ityādi | yatraiveti | madye anukalpavidhāyakaṃ vacanaṃ kulacūḍāmaṇau- yatrā''savamava"syantu brāhmaṇastu vi"seṣataḥ | guḍārdrakaṃ tadā dadyāt tāmrevā visṛjenmadhu || iti | 577-578 | varṇānukramabhedata iti | brāhmaṇakṣatriyavai"sya"sūdrabhedenetyarthaḥ | kathyante iti | tathā ca savikalpānāṃ brāhmaṇādisādhakānāṃ yathāsaṃkhyaṃ dugdha-ghṛta-madhu- mairayaistarpaṇaṃ bhavatīti bhāvaḥ | maireyalakṣaṇe "sabdakalpadramadhṛtaṃ mādhavācāryoktaṃ pramāṇam- sīdhurikṣurasaiḥ pakvairapakvairāsavo bhavet | maireyaṃ dhātakīpuṣpaṃ guḍadhānāmlasaṃhitam || iti | p. 729) [ātmanaḥ kāmakalārūpacintanam] kāmī kāmakalārūpamātmānaṃ cintayettataḥ | pūrvoktenaiva vidhinā cintayet sundarīṃ parām || 579 || 579 | kāmīti | ātmānaṃ kāmakalārūpaṃ cintayedityarthaḥ | kāmakalāyāḥ svarūpamuktaṃ gandharvatantre triṃ"sapaṭale- tattraividhyaṃ "sṛṇu prājñe sarvatantreṣu gopitam | sthūlaṃ samaṃ tathā nāma sūkṣmaṃ mantratanūṃ tathā || nabhobindumukhī sā ca candra-sūrya-tamaḥprabhā | svameru-hārdakalayā "sobhamānā mahī yadā || pātālatalavinyastā trilokīyaṃ kalātmikā | lalitāyāstribhirbījaiḥ prakā"sārtho ya īryate || teṣāṃ vimar"sa īkāro bindunā yat tridhāgatam | tat turīyasvarūpārṇabindutrayavadīritam || īkārordhvagato bindurmadhyatāñca gate ravau | stanau dahana"sītāṃ"sū yonirhārdakalā bhavet || tadātmakastu devyāste sādhakasya ca tad bhavet | tadudbhavaṃ "sṛṇu prājñe mahodayakaraṃ param || ūrdhvabindvātmakaṃ vaktramadho bindudvayātmakam | kucadvayantu taccheṣaiḥ "seṣāṅgāṇi vibhāvayet || iti te gaditā kāmakalāyā bāhyabhāvanā | tāmeva tvāṃ punarvakṣye bhāvanāmāntarātmikām || mūlādibrahmarandhrāntaṃ sphuradvidyullatākṛtim | dhyāyet kuṇḍalinīṃ devi tadvidyāsvarūpiṇīm || ṣaṭcakrabhedinīṃ devīṃ bindutrayātmikāṃ parām | tāñca hārdakalārūpāṃ cintayet padmamadhyagām || evaṃ kāmakalārūpā jāgartiṃ sacarācare | sā ca trayīmayī proktā nāsti kiñcit tayā vinā || p. 730) sṛṣṭicakre yajet pūrvāṃ malayāṃ dakṣiṇāṃ sthitau | pa"scimāṃ pralaye cakre granthisthāneṣu cottarām || 580 || tāsāṃ mantraṃ pravakṣyāmi jñānārṇavānusārataḥ | "sivacandrāgnidīrghākṣibindunādakalātmakam || 581 || candre"savahnivāmākṣinādabindukalānvitam | "saktiṃ kalāḍhyamante ca turyabījamudīritam || 582 || "srībījaṃ kuru tārttīyaṃ vidyā vedākṣarī bhavet | eṣā pūrvāmnāyavidyā rudra"saktiriyaṃ bhavet || 583 || vākklinne kāmabījañca madadrave kule hasauḥ | varṇitā rudravarṇeyaṃ dakṣiṇāmnāyadevatā || 584 || sāmnā mukhaṃ samākhyātamṛgyajurbhyāṃ stanadvayam | atharvaṇā samākhyātā hārdarūpā parā kalā || turīyaṃ parame"sāni sākṣād brahmaiva kevalam | etat kāmakalādhyānaṃ guhyād guhyatamaṃ param || iti | 580-583 | caturāmnāyavidyāmāha-sṛṣṭicakre ityādi | tatra pūrvāmnāyavidyāmantroddhāramāha- "siveti | "sivo hakāraḥ, candraḥ sakāraḥ, agnī rephaḥ, dīrghākṣirīkāraḥ, tathāca prathamākṣaraḥ hasarīṃ, evaṃ mantroddhāreṇa dvitīyaḥ saharīṃ, tṛtīyaḥ "srīṃ, kalāḍhyaṃ "saktibījamiti caturthaḥ kalahrīm iti caturakṣarī pūrvāmnāyarudra"saktiḥ | vyaktamāha jñānārṇave da"samapaṭale- caturāmnāyavidyābhirmānyaṃ siṃhāsanaṃ priye | hasrīmātmakamuccārya sahrīmātmakamadrije || "saktiḥ kalābhyāmante ca turyaṃ bījamudāhṛtam | "srībījaṃ kuru tārtīyaṃ vidyā vedākṣarī bhavet || unmanī nāma vidyeyaṃ bhogamokṣaphalapradā || pūrvāmnāye mahāvidyeti | 584 | vākklinne iti | tathāca aiṃ klinne klīṃ madadrave kule hasauḥ iti p. 731) avadhūte"svarīnāmnīṃ jñātvā tāṃ sādhako'rcayet | vāgbhavañca mahāmāyāṃ "srībījaṃ hasakhaphremiti || 585 || rudre"svareṇa saṃbhidya bindunādā"nkitaṃ hasauḥ | pañcapraṇavamuddiṣṭaṃ sarvapakṣeṣu durlabham || 586 || etatsaṃpuṭitāṃ vidyāṃ dvātriṃ"sārṇāṃ likhed budhaḥ | namo bhagavati prānte caturthaṃ praṇavaṃ likhet || 587 || ī"svarākhyaṃ krameṇaiva kubjike ca padantathā | aimātmakaṃ parāṃ vidyāṃ "srīmātmakamataḥ param || 588 || ekāda"sākṣarī dakṣiṇāmnāya vidyā | enām avadhūte"svarīṃ sādhakaḥ pūjayet | jñānārṇave mantroddhārastu- -dakṣiṇāmnāya ucyate | vāgbhavaṃ bījamuccārya klinne kāmasya bījakam | madadrave kule hasrau vidyeyaṃ bhiginī priye | dakṣiṇāmnāya vidyeyamiti | 585-590 | vāgbhavamityādi | tathāca ai/, hrī/, "srī/, hasakhaphre/, hasarau/, iti ete pañca praṇavāḥ | etatsaṃpuṭitāṃ dvātriṃ"sadvarṇāṃ vidyāṃ likhet | sā ca-namo bhagavati hasakhaphre/ hau/ kubjike ai/ hrī/ "srī/ aghore ghore aghoramukhi kliṃ kliṃ kilikili vicce | iti dvātriṃ"sadakṣarī ṛk | iyaṃ bhogamokṣapradāyinī pa"scimāmnāyadevīti vi"sado'rthaḥ | atra yadyapi granthakāreṇa jñānārṇavamatamullikhya mantravinyāsaḥ kṛtaḥ, tathā'pi mudritajñānārṇave mantro'yamaṃ"sato bhinna iti granthapāṭhaḥ pradar"syate- -pa"scimāmnāya ucyate | vāgbhavañca parā "srī/ ca hasakhaphremiti priye | hasrau mantāstato devi pañcaite praṇavāḥ smṛtāḥ || bhagavatyamba ālikhya pṛthak padamathe"svari | caturthaṃ praṇavañcaiva khasahaphremiti priye || p. 732) aghore caiva ghore aghoramukhi ca saṃlikhet | kliṃ kliṃ kiliyugaṃ vicce kubjikā "sāmbhavī parā || 589 || pa"scimāmnāyadeve"sī bhogamokṣapradāyinī | kaphremātmakamuccārya mahācaṇḍapadaṃ likhet || 590 || yoge"svarīpadaṃ pa"scād vidyaiṣā kālikā matā | uttarāmnāyavidyeyaṃ navārṇā parame"svarī || 591 || [grahādīnāṃ pūjā] navagrahāṃ"sca meṣādīnnakṣatrāṇi samarcayet | yogāṃ"sca karaṇānyeva tithimāsānṛtūnapi || 592 || [kalādīnāṃ ḍākinyādīnāṃ ca pūjā] kalākāṣṭhāni pakṣāṃ"sca ḍākinīṃ yākinīṃ tathā | lākinīṃ kākinīñcaiva sākinīṃ hlākinīmapi || 593 || kubjike caiva hasrāṃ ca hasrīṃ hasrau/ tataḥ param | aghore caiva ghore ca tvaghoramukhi cā''khilet || hasrāṃ hasrīṃ kiṇidvandvaṃ vicce dvātriṃ"sadakṣarī || kubjikeyaṃ mahāvidyā pa"scimāmnāyadevatā || iti | 590-591 | khaphremiti | tathāca khaphre/ mahācaṇḍayoge"svarī iti navākṣarī kālikānāmnī uttarāmnāyavidyā bhavati | mantrasyāsyoddhāro jñānārṇavatantre- khaphremātmakamuccārya mahācaṇḍapadaṃ likhet | yoge"svarīpadaṃ pa"scād vidyeyaṃ kālikā priye || uttarāmnāyavidyeyaṃ nāmnā kālīti vi"srutā | etābhiḥ parame"sāni pūjyaṃ siṃhāsanaṃ sadā || iti | p. 733) [pūjāsthānaṃ phalañca] "srīcakramadhye saṃpūjya sādhakaḥ "sivatāṃ vrajet | [aṅgabalidānam] athavā'"ngabaliṃ dadyādadhunā sādhakottamaḥ || 594 || [balidānamantraḥ] svāhāntenā''tmatattvādyairmūlabījapuraḥsaraiḥ | [prasādasvīkaraṇam] tasyāḥ prasādaṃ svīkṛtya cullukārghyodakena ca || 595 || [ātmasamarpaṇam] ātmārpaṇaṃ tataḥ kuryāt pūrvoktaṃ mantramuccaran | [īdṛ"sī pūjā pura"scaraṇe'pi] pura"scaraṇakāle'pi saparyaiṣā prakīrtitā || 596 || [parā"nmukhārghyadānam] mūlamantraṃ samuccārya tripurāsundarīti ca | parā"nmukhārghyasvāheti parā"nmukhārghya īritaḥ || 597 || [devyaṅge sarvadevatāvilayanam] "srīmattripurasundaryāḥ "sarīre sarvadevatāḥ | vilīnāḥ santu mūlena devyaṅge vihitāḥ smaret || 598 || [ātmanaḥ punaḥ kāmakalārūpacintanam] punaḥ kāmakalārūpamātmānaṃ paricintayet | [visarjanam] dhyātvā cakreṇa sahitāṃ "srīmattripurasundarīm || 599 || khecaryā "sakticakrantu kṣamasveti visarjayet | p. 734) [devyaṅge ṣaḍaṅganyāsaḥ] devīmūrtau ṣaḍaṅgāni nyasya mūlaṃ samuccaran | [yantrasthapuṣpāghrāṇam] yantrasthaṃ puṣpamāghrāya baddhvā saṃhāramudrikām || 600 || [visarjanamantraḥ] gaccha gaccha paraṃ sthānaṃ svasthānaṃ parame"svari | yatra brahmādayo devā labheyuḥ paramaṃ padam || 601 || [visarjanānantarakṛtyopade"saḥ] visṛjyānena tāṃ devīṃ tataḥ pūrakavāyunā | dhyāyettu mantreṇānena devīṃ saṃsthāpayed hṛdi || 602 || ["sevikāsundarīpūjanamantraḥ] lehyacoṣyānnapānādi tāmbūlamanulepanam | nirmālyabhojanaṃ tubhyaṃ dadāmi "srī"sivājñayā || 603 || anena manunā mantrī "sevikāṃ sundarīṃ yajet | [kāmakalādhyānam] tataḥ kāmakalāṃ dhyāyeddurvārāmindumālinīm | sendukhaṇḍāñca sākārāṃ nirākāre'tha melayet || 604 || [prāṇāyāmaḥ ṣaḍaṅganyāsa"sca] prāṇāyāmaṃ vidhāyātha ṣaḍaṅgāni nyased budhaḥ | ["srīpādukāpūjā] tanutrayaṃ samuccārya tataḥ "srīpādukāṃ yajet || 605 || 605 | tanutrayamiti mūlabījatrayamityarthaḥ | "siṣṭaṃ sugamam | p. 735) [mānasakarmayogaḥ] athavā mānase karmayoge tu paramavyayam | mūlodgataṃ "sakticakraṃ punarmūlaṃ nayet kramāt || 606 || mūlaṃ cā''tmani cidrūpe yajjuṣṭaṃ tat tadeva hi | asminnevāvyaye tattve vilīnaṃ tad vicintayet || 607 || pravāhaṃ nā"sayet saṃvidagnau saṃbhedakarmaṇi | idantālakṣaṇaṃ dravyaṃ juhuyādabahirmukhaḥ || 608 || puṣpādikaṃ tato ghrātvā hyantarde"se vinikṣipet | kathitaḥ karmayogo'yaṃ yena tanniṣṭhatā bhavet || 609 || [karmayogābhyāse siddhiḥ] etadabhyāsata"scaiva siddho bhavati yogirāṭ || 610 || [nirmālyādīnāṃ dhāraṇādyupade"saḥ] nirmālyaṃ "sirasā dhāryaṃ sarvāṅgamanulepanam | naivedyaṃ copabhuñjīta dattvā tadbhakti"sāline || 611 || 606-609 | athaveti | mānase karmayoge iti jñānayoge iti bhāvaḥ | tatra paramamavyayatattvaṃ mūlādhāre "sakticakraṃ vicintya tat tattvaṃ cidrūpe ātmani brahmarandhrasthitasahasradalakamale melayitvā "sakticakreṇa militaṃ tanmūlādhāraṃ samānayet | punaḥ "sakticakramilitamātmacakram asminnevāvyaye tattve vilīnaṃ vibhāvayet | asmin melanakarmaṇi jāte jñānāgnau bāhyavastupravāhaṃ bhasmīkuryāt, evañca antarmukho ghaṭādibāhyavastūni tatra nā"sayet | tathāca jñānamayaṃ nityaṃ vastu eva prakā"sitaṃ bhavedātmanīti saṃkṣepaḥ | anena karmayogābhyāsena ātmaniṣṭhatā bhavediti bhāvaḥ | 611 | nirmālyadhāraṇādikamupadi"sati-nirmālyamiti | vyaktamuktaṃ "sivārcanacandrikādhṛtamālinītantre- arghyatoyena deve"si gandhaṃ pūjāva"seṣitam | āloḍya kiñcinmūlena mantreṇa tvaṣṭakaṃ "sive || p. 736) [gurupraṇāmaḥ] tata"sca gurave dadyānnamaskāratrayaṃ sidhīḥ || 612 || ["sa"nkhajalapra"saṃsā] devārcanāva"siṣṭaṃ yat salilaṃ "sa"nkhamadhyagam | aṅge lagnaṃ manuṣyāṇāṃ brahmahatyāṃ vyapohati || 613 || ["srīcakrapādodakapra"saṃsā] gaṅgāpuṣkaranarmadāsu yamunāgodāvarīgomatī- gaṅgādvāragayāprayāgabadarīvārāṇasīsindhuṣu | revā"soṇasarasvatīprabhṛtiṣu brahmāṇḍabhāṇḍodare tīrthasnānasahasrakoṭiphaladaṃ "srīcakrapādodakam || 614 || [bhaṅgyā svoktau prāmāṇyopanyāsaḥ] nānātantramataṃ jñātvā "srīgurormatameva ca | pūrṇānandena kṛtinā saparyaiṣā prakīrtitā || 615 || iti "srīpūrṇānandaparamahaṃsaviracite "srītattvacintāmaṇau saparyāvivaraṇaṃ nāmāṣṭāda"saḥ prakā"saḥ || 18 || prokṣayet tena toyena svātmānaṃ mūlamantrataḥ | nirmālyaṃ mastake dhāryaṃ mūlamantreṇa mantriṇā || prā"sya pādodakaṃ devi navedyaṃ vibhajet priye | tadbhaktebhyaḥ svayaṃ bhuktvā tanmayo viharet sukham || iti | tatrāpi vi"seṣaḥ picchilātantre ekāda"sapaṭale- javāpuṣpaṃ mahe"sāni dadyānna dhārayet kvacit || iti | ekonaviṃ"saḥ prakā"saḥ [tripurārṇavoktaṃ tripurasundarīstotram] atha stotraṃ pravakṣyāmi tripurārṇava īritam kiṃ kiṃ dvandvaṃ danujadalini kṣīyate na "srutāyāṃ kā kā siddhiḥ kulakamalini prāpyate nārcitāyām | kā kā kīrtiḥ suravaranute vyāpyate na stutāyāṃ kaṃ kaṃ bhogaṃ tvayi na cinute cittamālambitāyām || 1 || sakusaṃ saku(?)saṃ rambha svāritā mokṣavibhrame | ciccandramaṇḍalāntaḥsthe namaste haravallabhe || 2 || jagaduddhāraṇodyoga-yogabhogaviyogini | sthitibhāvasthite devi namaḥ sthāṇupriye'mbike || 3 || bhāvābhāvapṛthagbhāvānubhāve vedakarmaṇi | caitanyapañcake devi namastubhyaṃ harāṅgane || 4 || sṛṣṭisthityupasaṃhārapratyurjitapadadvaye | cidvi"srāntimahāsattāmātre mātarnamo'stu te || 5 || 1 | kiṃ kimiti | padyamidaṃ tantrasāroktaki"nkiṇīstotrasya prathama"slokamanuvadati pāṭhabhedena | p. 738) vahṇyarka"sītakiraṇabrahmacakrāntarodite | catuḥpīṭhe"svari "sive namaste tripure"svari || 6 || carācaramidaṃ vi"svaṃ prakā"sayasi tejasā | mātṛkārūpamāsthāya tasyai mātarnamo'stu te || 7 || smṛtā bhavabhayaṃ haṃsi pūjitā'si "subha"nkari (rī) | stutā tvaṃ vācchitaṃ vastu dadāsi karuṇāvare || 8 || bhaktasya nityapūjāyāṃ ratasya mama sāmpratam | vāgbhavādimahāsiddhiṃ dehi tripurasundari || 9 || paramānandasandohapramodabharanirbhare | duḥkhatrayaparimlānavadanaṃ pāhi māṃ "sive || 10 || "sabdabrahmamayi yacca devi tripurasundari | yathā"sakti japaṃ pūjāṃ gṛhāṇa madanugrahāt || 11 || ajñānādalpabuddhitvādālasyād duṣṭabhāvataḥ | mamāparādhaṃ kārpaṇyaṃ kṣamasva paradevate || 12 || ajñānāmasamarthānāmasvasthānanivāsinām | a"suddhaṃ balamasmākaṃ "si"sūnāṃ haravallabhe || 13 || kṛpāmayi kṛpāṃ bhadre sakṛnmayi nive"saya | tāvadahaṃ kṛtārtho'smi na te kiñcana hīyate || 14 || 8 | smṛteti | padyamidamupalabhyate ki"nkiṇīstotre'pi | p. 739) yanmayā kriyate karma jāgratsvapnasuṣuptiṣu | tat sarvaṃ tāvakī pūjā bhūyād bhūtyai rame "sive || 15 || dravyahīnaṃ kriyāhīnaṃ vidhihīnañca yad bhavet | tat sarvaṃ kṛpayā devi kṣamasva paradevate || 16 || yanmayoktaṃ mahājñānaṃ tanmahat svalpameva vā | tāvat sarvaṃ jagaddhātri kṣantavyamayamañjaliḥ || 17 || "srītattvacintāmaṇiḥ ["sa"nkarācāryoktaṃ stotram] imaṃ stavaṃ pravakṣyāmi "sa"nkarācāryabhāṣitam | ratnāmitāmbunidhimadhyalasatpravāla- dvīpasphuratparamanandanakānanāntaḥ | "srīvṛkṣamūlatalapa"scimavaktraratna- gehāntarādbhutamahāmaṇipīṭhikāyām || 1 || bindutrikoṇabahiraṣṭakakoṇabāhyā- ddikkoṇadikparacaturda"sakoṇayuktam | vṛttāṣṭaṣoḍa"sadalānatavṛttaloka- bhūpū"scaturmukhamahaṃ praṇamāmi cakram || 2 || pā"sā"nku"sāmṛtakapālasu"sūlahastaṃ hastyānanaṃ vividhabhūṣaṇanīladeham | nityotsavaṃ sakalavighnavinā"sahetuṃ "srīmadgaṇe"svaramahaṃ praṇamāmi nityam || 3 || pīyūṣabhāṇḍamasidaṇḍakapālakhaṇḍa- caṇḍāticaṇḍabhujadaṇḍamatipracaṇḍam | "srīkuṇḍaladbyavimaṇḍitagaṇḍamīḍe nīlaṃ vaṭuṃ vaṭukanāthamahīndrahāram || 4 || cañcatkapālasukṛpāṇasa"sūladaṇḍa- mudyadḍamaḍḍamarumaṇḍitapāṇidaṇḍam | p. 741) nīlāñjanapracayapuñjamiva prasannaṃ "srīkṣetrapālakamamuṃ "saraṇaṃ "srayāmi || 5 || cakrāticakraparidāritadaityacakra- cakrākṣikambuparicumbikarāṃ kumārīm | durgāṃ nisargamunivanditadurgadurga- siṃhāsanoparigatāṃ satataṃ "srayāmi || 6 || padmadvayābhayavarodyatapāṇipadmāṃ padmāsanena samala"nkṛtapādapadmām | padmāṃ supadmavadanāṃ khalu padmanābha- hṛtpadmamadhyavasatiṃ satataṃ prapadye || 7 || udyatsudhānidhisahasramarīcigaurīṃ vāgī"svarīṃ sakalavā"nmayasāgarāṇām | kaṇṭhe sadā luṭhatu me sphaṭikākṣamālā "srīrjñānapustakavarābhaya"sastahastā || 8 || bandhūkapuṣpavapuṣaṃ madaghūrṇamānaṃ puṣpeṣucāpakusumeṣukaraṃ varākṣyā | yadbandhanāt kanakakāntisāmānakāntyā svāliṅgitaṃ ratipatiṃ satataṃ smarāmi || 9 || prītyāva"saṃ bhuvi vasantamahaṃ bhavantaṃ nṛtyantamadbhutamahotsavadaṃ vasantam | p. 742) vande sunandanavane "sarabindukāntaṃ santānasantatilatāsu vikā"sayantam || 10 || bhaktyā"sritābhayavarodyatapāṇipadmau devau samānaracitāsanasanniviṣṭau | dvāre pure paramadaivatadevatāyāḥ "srī"sa"nkhapadma ca nidhī (?) nidadhāmi mūrdhni || 11 || cintāmaṇipraṇayadakṣiṇapāṇyabhīti- dānollasatkamalakomalavāmapāṇīḥ | raktadyutīḥ "sa"sidharāḥ prakaṭāṇimādyā- strailokyamohanagatāḥ paripūjayāmi || 12 || raktotpalāmṛtakapāladharāḥ karābhyāṃ vaṃ"sītamāladalakomalanīladehāḥ | brāhmyādikā rudhirabhūṣaṇaraktavastrā mātardvitīyacaturasragatā bhajāmi || 13 || pā"sā"nku"sāktitayathāyathabaddhabaddha- mudrāvimudritakarāṃ taruṇāruṇābhām | "srīmattṛtīyacaturasragasarvapūrva- saṃkṣobhapūrvadaladaivatamarcayāmi || 14 || "soṇāḥ sapā"sa"sṛṇipāṇiyugābhirāmāḥ kāmādyakarṣaṇamukhāḥ subhagā"sca nityāḥ | p. 743) guptāḥ kalānidhikalāḥ khalu sarvavāñchā- saṃpūrṇaṣoḍa"sadale paripūjayāmi || 15 || "srīdevyacintyamahimā abhidīpyamānā raktāḥ suguptataranāmadharā dayārdāḥ | "saktīranaṅgakusumādikayāṣṭa sarva- saṃkṣobhake'ṣṭadalake paripūjayāmi || 16 || "soṇāḥ sabāṇadhanuṣaḥ khalu sarvapūrva- saṃkṣobhaṇādikacaturda"sadevatāstāḥ | satsampradāyavidhinā paripūjayāmi saubhāgyadāyakacaturda"sakoṇacakre || 17 || "subhrā varābhayakarāḥ khalu sarvapūrva- siddhipradā da"sadi"sodbhuta"sakti"saktīḥ | sarvārthasādhakabahirda"sakoṇacakre saṃpūjayāmi kulakaulikayoginīstāḥ || 18 || karpūrapūrarucirāṅgadharākṣamālāḥ "srītattvapūjakabhṛto'tinigarbhadevī | sarvārtharakṣaṇakare da"sakoṇacakre sarvajñikā pramathikā da"sa pūjayāmi || 19 || cāpeṣupustakalasatsphaṭikākṣamālāṃ bālapravālarucirāṃ va"sinīpradhānām | p. 744) sarvādirogaharacakravare trikoṇe vāgdevatāṣṭakamahaṃ sarahasyamīḍe || 20 || raktā varābhayakarāḥ "sirasā dadhānāḥ pā"sā"nku"seṣudhanurāyudhabhūṣaṇāni | "srīmattrikoṇabahirātmakadevatāstā rakṣantu santatamanantaguṇā"scatasraḥ || 21 || "srīmattrikoṇabahirātmakadevatāstā devīḥ ṣaḍaṅgayuvatīḥ paripūjayāmi | kundendukajjalakaḍārapi"saṅgahavya- vāha"sriyo'bhayavarodyatapāṇipadmāḥ || 22 || "srīmattrikoṇaparamādbhutasarvapūrva- siddhipradeti paramāmṛtahavyadevyaḥ | kāme"svarī mama dadātu samastakāmān vajre"svarī bhagavatī bhagamālinī ca || 23 || "srīmattrikoṇapuravisphuritāṃ trinetrāṃ bālātapāruṇatanuṃ taruṇendumaulim | pīyūṣabhājanadharā"nku"sapā"sahastāṃ kāme"svarīṃ bhagavatīṃ paripūjayāmi || 24 || pā"sā"nku"sāmṛtakapālakamātulaṅga- cāpeṣusaṅgatakarāmaruṇāṃ trinetrām | "srīmattrikoṇaparadaivatadakṣiṇasthāṃ vajre"svarīṃ bhagavatīṃ paripūjayāmi || 25 || p. 745) candrānanāṃ trinayanāṃ taruṇendumastāṃ pā"sā"nku"sākṣaguṇapustaka"sastahastām | "srīmattrikoṇaparadaivatavāmabhāge "subhrāṃ bhaje bhagavatīṃ bhagamālinīñca || 26 || cakrātiguhyaparamādbhutasarvapūrvā- nandātmake'tiparame navameṣu pūrve | bhaktyā parāparatarātirahasyadevīṃ seve parāparamayīṃ parame"svarīṃ tām || 27 || pratyagrajāgradaruṇāmbujavaktrabimba- cumbālikālakuṭilālakapallavāṃ tām | ānandasādrakaruṇāmayasuprasannā(nna-) līlāni(ti)lolanalinotpalalocanālim || 28 || sindūrasundara"sarīravirājamāna- rājīvadāḍimajavānavabandhujīvām | "srīmanmahāmukuṭakoṭimahārghyaratna- sabrahmacāriparamāmṛtacandrarekhām || 29 || subhrūtayā vijitarūpapinākapāṇe- rbāṇāsanarddhivinive"sitabāṇalīlām | tadvi"svakarmaparisūtritanāsikāgrāṃ padmāsanāṃ trinayanāṃ taruṇendumastām || 30 || p. 746) īṣadvikā"sitamanoharahāsadanta- vāsaḥ"sriyā jitanavoditacandrarekhām | saundaryadaivatamahāmṛganābhicitra- patrāṃ"sumindukamanīyalalāṭapaṭṭām || 31 || lāvaṇyabhāṇḍa"subhagaṇḍayugābhirāmā- naupamyakānticikurābhivirājamānām | "srīkuṇḍaladvayavimaṇḍitagaṇḍa"sobhā- pāṇḍityakhaṇḍitasudhānidhimaṇḍalābhām || 32 || karpūrapūraparipūritacārunāga- vallīrasārdrakhapurāḍhyanibhādharauṣṭhīm | graiveyacumbitamaṇidyutidīpyamāna- sacchāyayā dviguṇa"sobhitakambukaṇṭhīm || 33 || lākṣārasasnapitabālamṛṇālanāla- līlālayāmalarasāñcitabāhuvallīm | raktotpalojjvaladalāmalakomalābhi- rbālapravālalalitāṅgulipāṇilīlām || 34 || tadvi"svakarmapariyatnavinirmita"srī- ratnāṅgurīyakanakhadyutidīpyamānām | kenāpi kāraṇava"sena gṛhītabaddha- pā"sā"nku"seṣudhanurāyudhabhūṣaṇānām(ṇāṃ tām) || 35 || p. 747) trailokyadurlabhamahāmaṇināyaka"srī- saṃsaktamauktikaphalojjvalahāralakṣmīm | lāvaṇyavāriparipūrṇasuvarṇakumbha- "sobhābhibhāvikucamaṇḍalapūrṇakumbhām || 36 || lokatraye'pyatisudurlabhasāmyasaumya- "sobhāvibhākaravalitraya"sobhimadhyām | lāvaṇyanābhigahanābhigṛhapraviṣṭa- "srīmanmahādyutimayīṃ navalomarājīm || 37 || cañcanmarīcinicayāñcitakāñcanāñcat- kāñcīvikā"siruciraktavicitravastrām | "srīkāmakānanasamudbhavarāmarambhā- stambhābhibhāvisukumārataroruyugmām || 38 || vṛttānupūrvavidhidurghaṭasannive"sa- jaṅghāyugābhiramaṇāṃ maṇigūḍhagulphām | vācaspaterapi vacoracanābhi"sobhi- saundaryagocaramanoharapādapadmām || 39 || "srībrahmaviṣṇu"sivamaulilasadvimāna(a-) mālokyamānakaruṇāruṇapādapadmām | "srīsādhakāya karuṇāmayasuprasanna- dṛṣṭātidiṣṭavaradānamadhaḥprasannām || 40 || p. 748) trailokyamohanamayīṃ parame"svarīṃ tāṃ trailokyakāraṇamayīṃ parame"svarīṃ tām | trailokyavismayamayīṃ parame"svarīṃ tāṃ cakre"svarīṃ "subhakarīṃ paripūjayāmi || 41 || trailokyamohanamukhābjakacakrametat sthāne'ṇimādiprakaṭādikasiddhidevīm | "srīmadgurukramasamastasamantramudrāḥ puṣpaiḥ prapūjya parame"svari te'rcayāmi || 42 || padmādibhūtamaṇipañcada"sīrna yāva nnityā tithikramamayīṃ khalu ke'pi dhanyāḥ | kāme"svarīprabhṛtipañcada"sādinityā mantraiḥ paraṃ paramayīṃ paripūjayāmi || 43 || tvaṃ gīyase prathamatastripureti mātaḥ pa"scāddvitīyanavamatripure"svarīti | tārtīyake tripurasundariketi turye mātaḥ parā tripuravāsinikā tvameva || 44 || tvaṃ pañcame bhagavatī tripurā parā"srīḥ ṣaṣṭhe parā tripuramālinikā tvameva | tvaṃ saptame bhagavatī tripurādisiddhā tvañcāṣṭame bhagavatī tripurātmaketi || 45 || p. 749) pūrṇe parāparamaye parame'tiguhye "srīmanmahātripurasundarikā tvameva | "srīmanmahātmakamahādbhutacakrarāje tvaṃ gīyase sukṛtibhiḥ khalu kai"sca devī || 46 || ādau da"sāṣṭa da"sa ṣoḍa"sa cāṣṭa cāsi pa"scāccaturda"sa da"sāsi tato da"sāṣṭau pa"scāccatuṣṭayamasi tritayañca ṣaṭkaṃ saptottarā "satamayī tvamasi tvamekā || 47 || kāme"svarīti bhagamāliniketi nitya- klinneti tairuparatā'pi hiraṇḍaketi | tvaṃ vahnivāsanirateti mahādibhūta- vidye"svarīti ca tathā "sivadūtiketi || 48 || mātaḥ parā tvaritikā kulasundarīti nityātinityaparanīlapatākinīti | tvaṃ sarvalokavijayākhilamāliketi jvālāmayīti nigadanti vicitraketi || 49 || mātastavākṣaramanakṣararūpikāyaṃ saṃsādhya "suddhamatayo gaṇayanti naiva | "srībrahmaviṣṇu"sivatārkṣyaravīndracandra- yakṣendradarpakagaṇe"svaravahnimukhyān || 50 || p. 750) saṃpūjya ke'pi sakalairvaraṇopacārai- rgranthiṃ vibhidya parameṣṭhinamudvahantīm | mārātmikāṃ madanadhāmani dīparūpāṃ jihvāgrataḥ sukṛtinaḥ paripālayanti || 51 || ādhāravāriruhamadhyalasattrikoṇa- vāmā"sikhāgrajaparāṃ paramā"nkurābhām | jñānakriyeṣṭamayi "saktivinā"sanā"sa- "srībrahmaviṣṇuguṇa"saktivarā tvamekā || 52 || sṛṣṭisthitipralayakāraṇakartṛbhūtaṃ vedāntavedyamajamavyayamaprameyam | anyonyabhedakalahākulamānasāste jānanti kiṃ jaḍadhiyastava rūpamamba || 53 || stotraṃ tvameva parame"svari gīyase cet stotā tvameva parame"svari gīyase cet | stutyaṃ tvameva parame"svari gīyase cet kiṃ stūyase khalu tadā parame"svari tvam || 54 || yaḥ kālakalpatarumetadananyabuddhiḥ "srīmatkramastavanṛpaṃ paṭhatāha nityam | muktiḥ kare vasati siddhibhiraṣṭabhirvā kiṃ tasya mātaraṇimādibhiralpikābhiḥ || 55 || p. 751) tvāṃ pūjayet kramakulāṃ sakalārthasiddhi- stotraṃ paṭhiṣyati janastvayi jātabhaktiḥ | tasmānmayā'pi tava bhaktirasena devi bhaktārthasiddhikararatnamidaṃ vyadhāyi || 56 || 55-56 | yaḥ kaleti | stavasyāsya kramastava iti nāmoktaṃ stavakāreṇa, tatra ca "srīcakravarṇanamārabhya pūjākrameṇa sarvāsāmāvaraṇadevatānāmullekho varṇanañcātreti kāraṇaṃ sambhāvyate, ata eva bhaṅgyā tamevārthamullikhati tvāṃ pūjayedityādinā granthakāra | "srītattvacintāmaṇiḥ [tripurārṇavoktaṃ tripurasundarīkavacam] atha vakṣyāmi kavacaṃ tripurārṇavalakṣitam | samastāpadvimuktyarthaṃ samastasampadāptaye || 1 || bhūtapretapi"sācādipīḍā"sāntyai sukhāptaye | samastaroganā"sāya samare vijayāya ca || 2 || caurasiṃhadvīpigajagaralādabhayānake | araṇye "sailagahane mārge durbhikṣake tathā || 3 || salilāgnimarutpīḍā ṛkṣau(?) pīḍādisa"nkaṭe | prajapya nityakavacaṃ sakṛt sarvaṃ tyajatyasau || 4 || sukhī jīvati nirdvandvo niḥsapatno jitendriyaḥ | "sṛṇu tat kavacaṃ devi vakṣye bhavabhavāntakam || 5 || yenāhamapi yuddheṣu devāsurajayī tathā | sarvataḥ sarvadātmānaṃ lalitā pātu sarvadā || 6 || kāme"sī purataḥ pātu bhagamālā tadantaram | di"saṃ pātu tathā dakṣaṃ pār"svaṃ pātu sa sarvadā || 7 || nityaklinnā cottarato di"saṃ pātu sadā mama | athaiva pa"scime bhāge rakṣet sā vahnivāsinī || 8 || p. 753) mahācakre"svarī rakṣedanantaṃ vidi"saṃ sadā | vāmapār"svaṃ sadā pāyāduḍḍī me tvaritā tataḥ || 9 || pālayantu di"sa"scānyā rakṣenmāṃ kulasundarī | nityā mā mūrdhvataḥ pātu mādhavaḥ pātu sarvadā || 10 || nīlā nīlapatākākhyā vijayā sarvata"sca mām | karotu me maṅgalāni sarvadā sarvamaṅgalā || 11 || dehe pātu manaḥprāṇān jvālāmālinivigrahā | vicitrā sarvato rakṣet ṣoḍa"sī pātu sundarī || 12 || apārabhavasaṃsārasindhunistārahetave | catvāro guravaḥ pāntu mamāniṣṭavinā"sakāḥ || 13 || vihitārthapradāyinya"scintyamānamahaujasaḥ | vighnaṃ mama parighnantu prasiddhāḥ siddhayo da"sa || 14 || vṛndāraka"sirovṛndavandyamānapadāmbujā | aṣṭau vāgdevatā bhavyamūrtayaḥ pālayantu mām || 15 || sarvavighnavinā"sinyo nityānityakalāmayāḥ | kāmākarṣaṇakāriṇyo vighnaṃ vighnantu ṣoḍa"sa || 16 || sarvā"sāpūrake cakre tripure"sīsamanvitā | vasantyo guptayoginyo mama kurvantu maṅgalam || 17 || jagatstambhanakāriṇyo jagadvandyapadāmbujāḥ | sādhayantu mahābhīṣṭaṃ manojñamiṣṭadevatāḥ || 18 || p. 754) yuktāstripurasundaryāḥ sarvakṣobhakare sthitāḥ | cakre guptatarāḥ pāntu yoginyo māṃ mahaujasaḥ || 19 || dūrvāvataradurmohatimirārkamarīcayaḥ | māṃ mahā"saktiyoginyaḥ pālayantu caturda"sa || 20 || sarvasaubhāgyade cakre tripurāvāsinīyutā | satsampradāyayoginyo vardhayantu mama "sriyam || 21 || sarvasiddhipradāyinyo vanditā da"sa devatāḥ | madirānanditamukhāḥ sarvārthān sādhayantu tāḥ || 22 || tripurā"srīyutā devyaḥ kulakaulakulodbhavāḥ | sarvārthasādhake cakre sthitā etāḥ punantu mām || 23 || sarvajñānena sampannāḥ sarvanirvāṇahetavaḥ | rakṣantu māṃ mahādevyo da"sarekhopakārikāḥ || 24 || yuktāstripuramālinyaḥ sarvarakṣākare sthitāḥ | cakre nigarbhayoginyaḥ kurvantu mama maṅgalam || 25 || adhikānalpasa"nkalpāḥ kalpanākāmabandhakāḥ | aṣṭau vāgdevatāḥ santu sadā sakaruṇā mayi || 26 || tripurāsiddhisaṃyuktāḥ sarvayogahare sthitāḥ | cakre rahasyayoginyo rogānapanayantu me || 27 || mahojambhe mahāstambhe mahāmohe mahāraṇe | hetavo'smatpriye santu catasro mantradevatāḥ || 28 || p. 755) cakrāgre dakṣavāme ca ṣaṭkoṇe vihitāspadāḥ | tisro rakṣantu me etāḥ kāme"svaryādidevatāḥ || 29 || sarvasiddhiprade cakra tripurāmbāsamanvitāḥ | yoginyo'tirahasyā me vitanvantu samīhitam || 30 || etāsāmapi sarvāsāmī"svarīmiṣṭadevatām | durlabhāmapi devānāṃ bālātripurasundarīm || 31 || yadādiñca yadantañca yanmadhyañca na jānate | brahmādayo'pi pāntu "srīmahātripurasundarī || 32 || sarvānandamaye cakre baindave vihitānayā | parāvararahasyāḥ syuryoginyaḥ santu saṃmude || 33 || samayārcanaviddevi vidveṣaṇaparāyaṇaḥ | dakṣe dakṣiṇabhāgastho māṃ pātu vaṭuke"svaraḥ || 34 || mahāvighnavinā"sinyo vāmabhāge kṛtāspadāḥ | jāgrattritayavāsinyo yoginyaḥ santu sammude || 35 || pratyūhavyūhavidhvaṃsakāraṇaṃ karuṇāmayaḥ | mama prītyarthato hantu kṣetrapālaḥ puraḥ sthitaḥ || 36 || apasmārādidurddharṣasaṃhāraikapadakramaḥ | pṛṣṭhasthāne sthito devo māṃ pātu ca gaṇe"svaraḥ || 37 || ya"scedaṃ paṭhati stotraṃ kadācana "sṛṇoti ca | acirādeva na"syanti tasya sarvepyupadravāḥ || 38 || p. 756) tanmukhaṃ kavitārūpaṃ tadgṛhaṃ kamalālayam | sa de"saḥ sattva"suddhaḥ syād yatrāyaṃ paṭhyate svataḥ || 39 || rogārto mucyate rogairbaddho mucyeta bandhanāt | vighnavān mucyate vighnaiḥ paṭhan stotrādikaṃ naraḥ || 40 || dhyeyaiṣā tripurā rakṣā paṭhanīyā prayatnataḥ | anayā kamalāsiddhiranayā pāpanā"sanam || 41 || tripurārṇavatantrasya samāptaṃ kavacaṃ "subham | athānyat kavacaṃ vakṣye ṣoḍa"sīnāṃ sukhāvaham || devyuvāca- bhagavan devadeve"sa lokānugrahakāraka | tvatprasādānmahādeva "srutā mantrāstvaneka"saḥ || 1 || sādhanaṃ vividhaṃ deva kīlakoddhāraṇantathā | "sāpādidūṣaṇoddhāraḥ "srutastvatto mayā prabho || 2 || rājarāje"svarīdevyāḥ kavacaṃ sūcitaṃ mayi | idānīṃ "srotumicchāmi kathayasva mayi prabho || 3 || ī"svara uvāca- lakṣavārasahasrāṇi vāritāsi punaḥ punaḥ | strīsvabhāvāt punardevi pṛcchasi tvaṃ mayi priye || 4 || atyantaguhyaṃ kavacaṃ sarvakāmaphalapradam | prīyate devadeve"si kathayāmi "sṛṇuṣva tat || 5 || asya "srīrājarāje"svarīmahātripurasundarīṣoḍa"sīvidyākavacasya p. 757) mahādeva ṛṣiḥ prastārapa"nkticchando rājarāje"svarī "srīmahātripurasundarī devatā sarvārthasādhane viniyogaḥ | oṃ pūrve māṃ bhairavī pātu bālā māṃ pātu dakṣiṇe | mālinī pa"scime pātu va"sinī tūttare'vatu || 6 || ūrdhvaṃ pātu mahādevī mahātripurasundarī | adhastāt pātu deve"sī pātālatalavāsinī || 7 || ādhāre vāgbhavaḥ pātu kāmarājastathā hṛdi | ḍāmaraḥ pātu māṃ nityaṃ mastake sarvakāmadaḥ || 8 || brahmarandhre sarvagātre chidrasthāneṣu sarvadā | mahāvidyā bhagavatī pātu māṃ parame"svarī || 9 || ai/ klī/ lalāṭe māṃ pāyād hrīṃ haṃsaḥ pātu netrayoḥ | nāsāyāṃ karṇayo"scaiva "srīṃ hrīṃ hrīṃ cibuke tathā || 10 || hasau pātu gale hṛdaye strīṃ ca nābhide"sake | kalahrīṃ krīṃ "srīṃ guhyade"se pātu hū/ hrī/ ca pādayoḥ || 11 || strī/ māṃ sarvataḥ pātu saklo/ pātu ca sandhiṣu | jale sthale tathākā"se dikṣu rājagṛhe tathā || 12 || huṃ kṣeṃ māṃ tvaritā pātu sahrīṃ saklīṃ manobhavā | haṃsaḥ pāyānmahādevī paraṃ niṣkaladevatā || 13 || vijayā maṅgalā dūtī kalyāṇī bhagamālinī | jvālā ca mālinī nityā sarvadā māṃ sadā'vatu || 14 || ityevaṃ kavacaṃ devi devanāmapi durlabham | p. 758) tava prītyā mayākhyātaṃ gopanīyaṃ prayatnataḥ || 15 || idaṃ rahasyaṃ paramaṃ guhyād guhyataraṃ priye | dhanyaṃ ya"sasyamāyuṣyaṃ bhogamokṣaphalapradam || 16 || duḥsvapnanā"saṃnaṃ puṃsāṃ naranārīva"sa"nkaram | ākarṣaṇakaraṃ devi stambhamohakaraṃ "sive || 17 || idaṃ kavacamajñātvā rājarāje"svarīṃ "sivām | yor'cayed yoginīvṛndaiḥ sa bhakṣyo nātra saṃ"sayaḥ || 18 || na tasya mantrasiddhiḥ syāt kadācidapi "sa"nkari | iha loke ca dāridryaṃ roga"sokabhayāni ca || 19 || paratra narakaṃ gatvā pa"suyonimavāpnuyāt | tasmādetat sadā'bhyasyedadhikārī bhavettataḥ || 20 || madvaktranirgatamidaṃ kavacaṃ supuṇyaṃ pūjāvidhau ca purato yadi vā paṭhecca | saubhāgyabhogalalitāni "subhāni bhuktvā devyāḥ padaṃ bhajati tat punarantakāle || 21 || kulārṇavasya tantrasya samāptaṃ kavacaṃ param || tripurāsundarī"satanāmastotram samāsena pravakṣyāmi devyā nāma"satāṣṭakam | tad guhyaṃ paramaṃ jāpyaṃ mahādbhutavinā"sanam || 1 || "srī(ḥ) cetanā mahāmāyā mahāgaurī mahe"svarī | mahābuddhirmahācaṇḍī mahākālī mahākalā || 2 || p. 759) mahākṣudhā mahāmudrā mahānidrā mahodayā | mahālakṣmīrmahābhogā mahāmohā mahodayā || 3 || mahājayā mahātuṣṭirmahālajjā mahādhṛtiḥ | mahāghorā mahādaṃṣṭrā mahākāntirmahāsmṛtiḥ || 4 || mahāpadmā mahāmedhā mahābodhā mahātapā | mahāsvadhā mahāsvāhā mahābādhā mahāsurā || 5 || mahābandhanasaṃhantrī mahābhayavinā"sinī | mahānetrā mahāvaktrā mahājihvā mahābhujā || 6 || mahāmahīruhā pūrṇā mahāchāyā mahānaghā | mahā"saktirmahā"svāsā mahāparvatanandinī || 7 || mahābrahmamayī mātā mahāsārā mahāvarā | mahāsuraghnī mahatī pārvatī carcikā "sivā || 8 || mahākṣāntirmahābhrāntirmahāmātā mahīyasī | mahākulā mahālolā mahāmāyā mahāphalā || 9 || mahānīlā mahā"sīlā mahā"subhrā mahākalā | mahācitrā mahāseturmahāheturya"sasvinī || 10 || mahāvidyā mahāsādhyā mahāsatyā mahāgatiḥ | mahāsurī mahādurgā mahāduḥsvapnanā"sinī || 11 || mahāmokṣapradā mokṣā mahādakṣā mahīyasī | mahābhadrā mahāvāṇī mahārogavinā"sinī || 12 || p. 760) mahādārurmahākārā mahāmārī mahe"svarī | mahākṣema"nkarī kṣemā mahai"svaryapradāyinī || 13 || mahāviṣaghnī viṣadā mahādurgavinā"sinī | mahādurgā mahātārā mahākailāsavāsinī || 14 || mahāsubhadrā subhagā mahārghyā ca mahāsatī | mahāpratyaṅgirā nityā mahāpralayakāriṇī || 15 || mahā"saktirmahāmuktirmahāmaṅgaladāyikā | idaṃ yaḥ kīrtayed bhaktyā viṣamastho bhaved yadi || 16 || lauhapañjaramadhyasthastasya na"syati bandhanam | rājāno dāsatāṃ yānti bhavet sarvajanapriyaḥ || 17 || uttamāṃ bhūtimāpnoti tasya na"syantyupadravāḥ | saṃgrāme vijayecchatrūn garuḍaḥ pannagāniva || 18 || na viṣaṃ kramate tasya na mṛtyuḥ pāvake jale | nākāle maraṇaṃ tasya kadācidapi sambhavet || 19 || yad yat kāmayate kāmī tattadāpnoti nānyathā | bahunā ca kimuktena sarveṣāṃ mūrdhni varttate || 20 || rudrayāmalatantroktaṃ "sataṃ nāma samīritam || iti pūrṇānandaparamahaṃsaviracite "srītattvacintāmaṇāvūnaviṃ"satitamaḥ prakā"saḥ || 19 || viṃ"satitamaḥ prakā"saḥ [mantrāṇāṃ pura"scaraṇakathanam] atha vakṣyāmi mantrāṇāṃ puraścaraṇamuttamam || 1 || [puraścaraṇaṃ vinā mantrasiddhyabhāvaḥ] vinā yena na siddhaḥ syānmantro varṣaśatairapi | tat puraścaraṇaṃ nāma mantrasiddhyarthamātmanaḥ || 2 || jīvahīno yathā dehaḥ sarvakarmasu na kṣamaḥ | puraścaraṇahīno'pi tathā mantraḥ prakīrtitaḥ || 3 || [ādau puraścaraṇasya karttavyatā] tasmādādau puraścaryā kartavyā sādhakottamaiḥ | yenānuṣṭhitamātreṇa vaśamāyānti devatāḥ || 4 || [puraścaraṇetikarttavyatā] atha pūrvamupoṣyātha kṛtanityakriyaḥ śuciḥ | dvijadevagurūn bhaktyā saṃpūjya mantravidvaraḥ || 5 || 1 | atheti | puraścaraṇalakṣaṇamuktaṃ haṃsamaheśvaratantre- japahomau tarpaṇañca seko brāhmaṇabhojanam | pañcāṅgopāsanaṃ loke puraścaraṇamucyate || rāmārccanacandrikāyāmapi - gurorlabdhasya mantrasya prasannena yathāvidhi | pañcāṅgopāsane siddhiḥ puraścaitad vidhīyate | iti | 3 | jīvahīna iti | padyamidaṃ gandharvatantre saṃptaviṃśapaṭale'pi, tatra ca dehīti pāṭha upalabhyate, sa ca dehārthaka eveti puraścaraṇabodhinī | p. 762) gaṇeśaṃ sādhakāṃścaiva pitṝṃścaiva prapūjayet | sarveṣāmeva mantrāṇāṃ vidyānāñca tathaiva ca || 6 || gurorājñāṃ samādāya śuddhāntaḥkaraṇo budhaḥ | yatnāt puraskriyāṃ kuryād guruṃ vā kārayed budhaḥ | gurorabhāve vipro'nyaḥ sarvaprāṇihite rataḥ || 7 || [puraścaraṇasthānāni] puṇyakṣetraṃ nadītīraṃ guhā parvatamastakam | tīrthapradeśaḥ sindhūnāṃ saṅgamaḥ pāvanaṃ vanam || 8 || udyānāni vicitrāṇi vilvamūlaṃ taṭaṃ gireḥ | tulasīkānanaṃ goṣṭhaṃ vṛṣaśūnyaṃ surālayam || 9 || aśvatthāmalakīmūlaṃ gośālaṃ jalamadhyataḥ | devatāyatanaṃ kūlaṃ samudrasya nijaṃ gṛham | eṣāmanyatamaṃ sthānamāśritya japamācaret || 10 || rudrayāmale ca - puraścaraṇasampanno manto hi phaladāyakaḥ | tataḥ puraskriyāṃ kuryānmantravit siddhikāṅkṣayā || kiṃ homaiḥ kiṃ japaṃścaiva kiṃ mantranyāsavistaraiḥ | rahasyānāñca mantrāṇāṃ yadi na syāt puraskriyā || puraskriyā hi mantrāṇāṃ pradhānaṃ jīvamucyate || iti | 8-10 | puṇyakṣetramityādi | yoginīhṛdaye'pi ayameva pāṭhaḥ | eṣāmanyatamamityādi padyārddhantu sādhane tu praśastāni sthānānyetāni mantriṇām ityeva mupalabhyate tatra | sthānanirṇayaśca prapañcasārasaṃgrahe- samudratīre'pyathavā'driśṛṅge samudragāṇāṃ saritāñca pāṭe | japed vivikte nijavaryagehe viṣṇorgṛhe vā puruṣo manasvī || p. 763) [puraścaraṇe bhojananiyamāḥ] bhuñjāno vā haviṣyānnaṃ śāktaṃ yāvakameva vā | payovā mūlamevātra yadvā yatnopalabhyate || 11 || [puraścaraṇe varjyāṇi] vivarjayenmadhu kṣāraṃ lavaṇaṃ tailameva ca | tāmbūlaṃ kāṃsyapātrañca divābhojanameva ca || 12 || [mantrajapānantarakarttavyāni] mantraṃ japtvā'nnapānīyaiḥ snānācamanabhojanam | kuryād yathoktavidhinā trisandhyaṃ devatārccanam || 13 || trisandhyamekasandhyaṃ vā na mantraṃ kevalaṃ japet || 14 || śivagītāyāmapi- vilvavṛkṣaṃ samāśritya yo mantrān vividhān japet | ekena divasenaiva tat puraścaraṇaṃ bhavet || yastu vilvamaye nityaṃ kuṭīṃ kṛtvā japennaraḥ | sarve mantrāḥ prasiddhyanti japamāntreṇa kevalam || ityādi | gaṅgāmadhikṛtya kuloḍḍīśe- na vedī nāsanañcātra na pūjā na vidhistathā | uktasaṃkhyaṃ japaṃ kṛtvā homādyantu samācaret || iti | vāyavīyasaṃhitāyāñca - sūryasyāgre gurorindordīpasya ca jalasya ca | viprāṇāñca gavāścaiva sannidhau śasyate japaḥ || iti | nibandhe ṣoḍaśapaṭale - vīrāṇāntu mahānadyāstīraṃ devālayastathā | ekaliṅgaṃ śmaśānantu śūnyāgāraṃ catuṣpatham || p. 764) [giruvandanam] ekagrāme sthito nityaṃ gatvā vandeta vai gurum | gurureva paraṃ brahma tasmādādau tamarcayet || 15 || [nityanaimittikādikartavyatā] nityaṃ naimittikaṃ kuryāt saṃsargaṃ sādhubhiḥ saha | snāyācca pañcagavyena kevalāmalakena vā || 16 || [snāna-tarpaṇopadeśaḥ] śaktau trisavanasnānamanyathā dviḥ sakṛcca vā | asnātasya phalaṃ nāsti na cātarpayataḥ pitṝn || 17 || [tyājyāni] strīśūdrapativrātyanāstikocchiṣṭabhāṣaṇam | asatyabhāṣaṇañcaiva kauṭilyaṃ dūratastyajet || 18 || varjayed gītavādyādiśravaṇaṃ nṛtyadarśanam | abhyaṅgaṃ gandhalepañca puṣpadhāraṇameva ca || 19 || maithunaṃ tatkathālāpaṃ tadgoṣṭhīṃ parivarjayet | asnānañca dvijān striyo naiva spṛśettadā || 20 || tyajeduṣṇodake snānamaniveditabhojanam | prāṇihiṃsāṃ na kurvīta puraścaraṇakṛnnaraḥ || 21 || [anyato vastugrahaṇaniṣedhaḥ] vihāya vahniṃ nahi vastu kiñcid grāhyaṃ parebhyaḥ sati sambhave ca | asambhave tīrthavahirviśuddhāt parvātirikte pratigṛhya japyāt || 22 || p. 765) [daśāviśeṣaṃ japaniṣedhaḥ] uṣṇīṣī kañcukī gango muktakeśo'pyanāvṛtaḥ | apavitrakaro'śuddhaḥ prasarpanna japet kvacit || 23 || anāvṛtakaro bhūtvā śirasā prāvṛto'thavā | cintāvyākulacitto vā kruddho bhrāntastvarānvitaḥ || 24 || muktakacchaḥ śayāno vā gacchannutthita eva vā | rathyāyāmaśive sthāne na japettimirālaye || 25 || [jape viśeṣopadeśaḥ] śanaiḥ śanaiḥ parispaṣṭaṃ na drutaṃ na vilambitam | na nyūnaṃ nātiriktañca japaṃ kuryāddine dine || 26 || [jape dinalaṅghananiṣedhaḥ] nairantaryavidhiḥ prokto na dinaṃ vyatilaṅghayet | divasātikramāttteṣāṃ siddhihāniḥ prajāyate || 27 || [jape kālakathanam] anyanyamānasaḥ prāyo japenmadhyandināvadhi | [jape vastraniyamaḥ] naikavāsā japenmantraṃ bahuvāsākulo'pi vā || 28 || [japato japatyāgakāraṇāni] patitānāmantyajānāṃ darśane bhāṣaṇe śrute | kṣute'dhovāyugamane jṛmbhaṇe japamutsṛjet || 29 || 25 | rathyāyāmiti | ninditasthānamuktaṃ nibandhe ṣoḍaśapaṭale'pi- rājānaḥ sacivā yatra puruṣāḥ prabhavo janāḥ | caranti yena mārgeṇa na vaset tatra sādhakaḥ || iti | p. 766) [punarjape karttavyāni śaucādīni] utthāyācamya tatprāptau prāṇāyāmaṃ ṣaḍaṅgakam | [evaṃ kṛtvā prātyahikajapakaraṇam] kṛtvā samyag japeccheṣaṃ yadvā sūryādidarśanam || 30 || [puraścaraṇe śayyāniyamaḥ] śayīta kuśaśayyāyāṃ śucivastradharaḥ sadā | pratyahaṃ kṣālayecchayyāmekākī nirbhayaḥ svapet || 31 || [devīpūjādhārakathanam] liṅgasthāṃ pūjayeddevīṃ pustakasthāṃ tathava ca | sthaṇḍilasthāṃ mahāmāyāṃ pādukāpratimāsu ca || 32 || citrine tridinenātha jalasthāṃ vā'pi pūjayet | [khaḍgādīnāṃ viśeṣaḥ] pañcāśadaṅgulaṃ khaḍgaṃ triśikhañca triśūlakam || 33 || śilāyāṃ parvatasyāgre tathā parvatagahvare | devīṃ saṃpūjayennityaṃ bhaktiprabhāsamanvitaḥ || 34 || [de"savi"seṣe devīpūjāphalam] vārāṇasyāṃ kṛtā pūjā sampūrṇaphaladāyinī | tata"scaturguṇā proktā puruṣottamasannidhau || 35 || tato'pi dviguṇā pūjā dvāravatyāṃ vi"seṣataḥ | sarvakṣetreṣu pīṭheṣu pūjā dvāravatosamā || 36 || vindhye "sataguṇā proktā gaṅgāyāmapi tatsamā | āryāvarte madhyade"se brahmāvarte tathaiva ca || 37 || p. 767) vindhye ca phaladā pūjā prayāge puṣkare tathā | tata"scaturguṇā proktā karatoyānadījale || 38 || tasmāccaturguṇā proktā nandike"svarasannidhau | tataḥ siddhe"svarīyonau tasmād dviguṇasiddhidā || 39 || tata"scaturguṇā proktā lauhityanadakuṇḍake | tatsamā kāmarūpeṇa sarvatraiva jale sthale || 40 || sarva"sreṣṭho yathā viṣṇurlakṣmīḥ sarvottamā yathā | devīpūjā tathā "sastā kāmarūpe surālaye || 41 || devīkṣetraṃ kāmarūpaṃ vidyate na hi tatsamam | anyatra viralā devī kāmarūpe gṛhe gṛhe || 42 || tataḥ "sataguṇaṃ proktaṃ nīlakūṭasya maṇḍalam | tato'pi dviguṇaṃ proktaṃ hairake "sivaliṅgake || 43 || tataḥ "sataguṇaṃ proktaṃ kāmākhyāyonimaṇḍale | kāmākhyāyāṃ mahāmāyā-pūjāṃ yaḥ kṛtavān sakṛt || 44 || sa ceha labhate kāmān paratra "sivarūpatām | na tasya sadṛ"so'pyasti kṛti tasya na vidyate | vāmake"svaratantreṣu prabhuṇoktamidaṃ matam || 45 || [pura"scaraṇavidhiḥ] athātaḥ saṃpravakṣyāmi vidhānamatra yadbhavet | [bhūmisaṃskāre kīlakasthāpanam] aṣṭau ca kīlakān kuryādabhīṣṭasahitān punaḥ || 46 || 46-48 | aṣṭau ca kīlakāniti | kīlakāropaṇamuktaṃ pura"scaraṇabodhinīdhṛtanibandhe- p. 768) mūlamantrāstramantreṇa pratyekaṃ "satamaṣṭa ca | abhimantrya aṣṭadikṣu bhūmau tān vilikhet sudhīḥ || 47 || [kīleṣu dikpatipūjanam] teṣu kīleṣu pūrvādikramato dikpatīnapi | aṣṭau saṃpūjya gandhādyaiḥ kadalīmodakādibhiḥ || 48 || [dikpatibhyo balidānaṃ vāstudevatāpūjanañca] baliṃ tebhyo'thavā dattvā pūjayed vāstudevatām | kṣetre ca kīlite mantrī na vighnaiḥ paribhūyate || 49 || [kṣetrapālādīnāṃ pūjā] kṣetrapālaṃ gaṇe"sañca vaṭukaṃ yoginīṃ tathā | pūjayed gandhapuṣpādyaistataḥ kṣetraṃ samā"srayet || 50 || kṣīrivṛkṣodbhavān kīlānastramantrābhimantritān | nikhaned da"sadigbhāge teṣvastrañca prapūjayet || kṣetre ca kīlite mantrī na vighnaiḥ paribhūyate || kīlakāropaṇe niṣiddhasthānamuktaṃ kālīkulāmṛte ṣaṣṭhapaṭale- mahātīrthe "sūnyagehe devatāyatane'pi vā | na kīlakān khanet tatra japamātreṇa sidhyati || iti | vi"seṣastu nibandhe- sudar"sanāstraṃ saṃjapya cāṣṭottara"sataṃ tataḥ | vedikāda"sadigbhāge tān kīlān nikhanet kramāt || oṃ ye cātra vighnakartāro bhuvi divyantarikṣagāḥ | vighnabhūtā"sca ye cānye mama mantrasya siddhiṣu || mamaitat kīlitaṃ kṣetraṃ parityajya vidūrataḥ | apasarpantu te sarve nirvighnaṃ siddhirastu me || anena nikhanet kīlāṃsteṣu loke"svarān yajet | iti | p. 769) [kūrmacakralikhanam] kṣetramadhyaṃ samā"sritya kurmacakraṃ likhet sudhīḥ | dīpasthāṃ guṭikāṃ kuryāt sitapatranivāriṇīm || 51 || 51 | kṣetramadhyamiti | kūrmacakrapramāṇamuktaṃ pura"scaraṇabodhinīdhṛtanibandhe- yatra grāme japenmantrī tatra kūrmaṃ vicintayet | dīpasthānaṃ samāsādya kṛtaṃ karma phalapradam || dīpasthānaṃ yathā gautamīye- dīpasthānaṃ dvidhā proktaṃ mukhaṃ pṛṣṭhañca mantriṇaḥ | dīpasthāne bhavet siddhirnānyatha koṭijāpanaiḥ || nibandhe- caturasraṃ bhuvaṃ bhittvā koṣṭhānaṃ navakaṃ likhet | kūrmacakraniṣedhasthānamuktaṃ gautamīye- parvate sindhutīre vā puṇyāraṇye nadītaṭe | yadi kuryāt pura"scaryāṃ tatra kūrmaṃ na cintayet || vai"sampāyanasaṃhitāyāñca- puṇyakṣetraṃ gṛhī tīrthaṃ devatāyatanaṃ "subham | vilvamūlaṃ samudra"sca vanamudyānameva ca || eṣu sthāneṣu viprendra kūrmamudrāṃ na cintayet || iti | kūrmacakraṃ yathā- pūrvakoṣṭhādi vilikhet saptavargānanukramāt | lakṣamī"se madhyakoṣṭhe svarān yugmakramāllikhet | dikṣu pūrvādito yatra grāmādyakṣarasaṃsthitiḥ || mukhaṃ tat tasya jānīyāddhastāvubhayataḥ sthitau | koṣṭhe kukṣī ubhe pādau dve "siṣṭaṃ pucchamīritam | krameṇānena vibhajenmadhyasthamapi bhāgataḥ || p. 770) mukhastho labhate siddhiṃ karasthaḥ svalpajīvanaḥ | udāsīnaḥ kukṣisaṃsthaḥ pādastho duḥkhamāpnuyāt || pucchasthaḥ pīḍyate mantrī bandhanoccāṭanādibhiḥ || kūrmacakramidaṃ proktaṃ mantriṇāṃ siddhidāyakam || piṅgalāyām- kūrmacakramavijñāya yaḥ kuryād japayajñakam | tasya yajñaphalaṃ nāsti sarvānarthāya kalpate || citra yadyapi granthakṛtā pūrṇānandena tṛtīyaprakā"se kūrmacakramabhihitam, tathāpyatra prakāravi"seṣo vartate tantrasāre pura"scaraṇabodhinyāṃ ceti ṭippaṇyāṃ punarullikhyate | p. 771) [evaṃ pūrvadine bhūmeḥ saṃskāraḥ] iti bhūmestu saṃskāraṃ kuryāt pūrvadine sudhīḥ | [ārambhadine prātaḥkṛtyādi] atha prātaḥ samutthāya kṛtanityakriyaḥ "suciḥ || 52 || rajobhirdhūpadīpādyaiḥ kalpayenmaṇḍalojjvalam | kṛtvā kalpoktavidhinā pūjayet parame"svarīm || 53 || [jape upave"sanādiprakāraḥ] padmāsanaḥ prāgvadano'pralāpī "suddhendriyastarjanivarjitābhiḥ | akṣasrajātmāṅgulibhiryajettāṃ nātidrutaṃ nātivilambitañca || 54 || [pratidinajapasaṃkhyā] yāvatsaṃkhyaṃ japedahni pūrvasyāṃ tāvadeva tu | dināntare'pi prajapedanyathā siddhirodhakṛt || 55 || ["sivapratimādi sannidhau japopade"saḥ] "sivasya sannidhāne vā sūryāgnyo"sca gurorapi | dīpasya jvalitasyāpi japakarma samārabhet || 56 || [prātarārabhya madhyāhnaparyattaṃ japaḥ kartavyaḥ] prātarārabhya mantrajño japenmadhyandināvadhi | [jape āsananirṇayaḥ] athāsanaṃ pravakṣyāmi yena siddhirbhavet kila || 57 || 57-58 | athāsanamityādi | āsane vi"seṣa uktaḥ pura"scaraṇabodhinyāṃ p. 772) ku"sāsane jñānasiddhiḥ "srīkāmo vyāghracarmaṇi | ūrṇāsane duḥkhahāniḥ kambale sarvasiddhayaḥ || 58 || haṃsamāhe"svare- kambalaṃ komalaṃ kau"saṃ dāravaṃ karmasādhanam | eteṣāmāsanaṃ grāhyaṃ carmāsanaṃ sure"svari || lomni caiva yadāsīnastadā sarvaṃ vina"syati | lomaspar"sanamātreṇa siddhihāniḥ prajāyate || tathāca nirlomacarmāsanaṃ kāryamityarthaḥ | kāmyārthaṃ kambalañcaiva "sreṣṭhañca raktakambalam | kṛṣṇājine jñānasiddhirmokṣaṃ "srīvyāghracarmaṇi | ku"sāsane mantrasiddhirnātra kāryā vicāraṇā || dharaṇyāṃ duḥkhasambhūtirdaurbhāgyaṃ dārujāsane | vaṃ"sāsane daridraḥ syāt pāṣāṇe vyādhipīḍanam || tṛṇāsane ya"sohāniḥ pallave cittavibhramaḥ | japadhyānatapohāniṃ vastrāsanaṃ karoti hi || tatra vastrāsanaṃ kevalameva niṣiddhaṃ, vastrāsanaṃ rogaharamityādinā vi"siṣṭasya phalajanakatvābhidhānāt, celājinaku"sottaramiti bhagavadvacanācca | atra sarvādhaḥ ku"sāsanaṃ tadupari carma, tadupari vastram- tatastu sādhako nityaṃ sarvādhaḥ kau"samāsanam | ajinaṃ sthāpayaṃstatra kuryād vastrāvṛtaṃ dvayam || iti ratnagarbhadhṛtatantrārṇavāt | evaṃ dārujāsanaṃ kevalameva niṣiddham, ku"sādisamabhivyāhāreṇa tu vihitam, dāravaṃ karmasādhanamityekavākyatvāditi bodhyam | athavā kāṣṭhāsananiṣedha āmrādikāṣṭhaniṣayaḥ, vidhistu gāmbhāryādiparaḥ | tārābhaktisudhārṇave ca- tṛṇapallavakāṣṭhāni pāṣāṇaṃ mṛnmayaṃ tathā | vaṃ"sāsanañca vastrañca kevalaṃ kṣitimāsanam || evamaṣṭavidhaṃ devi cāsanaṃ parivarjayet || iti | brahmayāmalavacanamapi tatparaṃ vyākhyeyam | gautamīye'pi- tathā mṛdvāsane mantrī paṭājinaku"sottare | iti | p. 773) "svetaṃ vā raktavasanaṃ svāsanāya prakalpayet | [yatibrahmacāriṇorvi"seṣaḥ] vi"sed yatirbrahmacārī kṛṣṇasārājine sadā || 59 || [āsanaparimāṇam] ekahastaṃ dvihastaṃ vā caturaṅgulamucchritam | svastike vātha padme vā vi"settatra nirākulam || 60 || [bhūmyādyāsanānāṃ phalavai"siṣṭyam] bhūmau bhūpamayaṃ kulakṣayakaraṃ vaṃ"sāsane rogadam | kāṣṭhañcaiva tathāsanaṃ prakurute "sailaṃ mahāduḥkhadam | patraṃ duḥkhakaraṃ jalaṃ bhayakaraṃ tantu"sca vidveṣaṇam | meṣaṃ krai (trai) bhṛmikamāsanādi sakalaṃ mokṣādisiddhipradam || 61 || [abhicārādikarmasvāsanavi"seṣaḥ] abhicāre kṛṣṇaraktaṃ va"syādisarvakarmaṇi | "sāntike dhavalaḥ proktaḥ sarvārtha"scitrakambale || 62 || yoginīhṛdaye- nādīkṣito vi"sejjātu kṛṣṇasārājine gṛhī | vi"sed yatirvanastha"sca brahmacārī ca bhikṣukaḥ || tripurāmahārṇave- na bhūmau vyajane patre na vasedityādiḥ | kaulikānāmāsanavi"seṣastu tārābhaktisudhārṇavadhṛtamatsyasūkte- mṛdu kambalamāsīno'pyanyeṣu komaleṣu vā | viṣṭare vā sukhāsīnaḥ sādhayet siddhimuttamām || iti | p. 774) [mālānirūpaṇam] atha mālāvidhānañca pravakṣyāmi samāsataḥ | akārādikṣakārāntā varṇamālā prakīrtitā || 63 || [sabinduvarṇoccāraṇānantaraṃ mantrajapanirūpaṇam] sabinduvarṇamuccārya pa"scānmantraṃ japet sudhīḥ | [mālāmerunirūpaṇam] anulomavilomena kṣakāro merurucyate || 64 || [mālāvi"seṣa-phala-nirūpaṇam] atha muktāphalamayī caturvargapradāyinī | vāksiddhi"sca tathā mālā sphāṭikena caret kila || 65 || raktā'kṣamālikā mokṣe bhavet sarvasamṛddhidā | prabālamālā va"sye tu sarvakāmārthasiddhidā | putrajīvakamālā tu lakṣmī-vidyāpradāyinī || 66 || kramākhyā mālayā lakṣmīrjāyate sumahīyasī | raktacandanamālā tu va"syā saubhāgyadā bhavet || 67 || sauvarṇaraupyaghaṭitā mālā kāmān prayacchati | nirmitā "sa"nkhamaṇibhiḥ kurute kīrtimavyayām | sarvairebhirviracitā mālā syānmuktaye nṛṇām || 68 || [mālāyāṃ saṃkhyānirūpaṇam] pañcaviṃ"satibhirbījairmālā mokṣaṃ prakalpayet | saptaviṃ"satibhiḥ puṣṭau triṃ"sadbhirmokṣakarmaṇi || 69 || p. 775) triṃ"sadbhiḥ pañcapūrvābhirabhicāre ca karmaṇi | pañcā"sadbhi"sca yā mālā sarvakarmaṇi sā "subhā || 70 || caturādyā bhavet sā tu sarvakarmaphalapradā | aṣṭottara"sataiḥ sarvasiddhiḥ syādapavargadā || 71 || [kā"syāṃ siddhidoṣakathanam] kā"syāmeva mahādoṣā na tu sidhyanti sādhakāḥ | [sūtravarṇakathanam] "suklaṃ raktaṃ tathā kṛṣṇaṃ "sāntiva"syābhicārake || 72 || [sūtra-sampātanam] sūtraṃ sampātayed vidvān paṭṭasūtramathāpi vā | [sūtra-tantu-vi"seṣeṇa mālāvi"seṣagranthanam] kārpāsairvaiṣṇavī mālā padmasūtrairathāpi vā || 73 || ūrṇābhirvā phalairvāpi "saivī mālā prakīttitā | [kalpoktasaṃkhyayā japakathanam] gṛhītvā saṃskṛtāṃ mālāṃ candanena prapūjitām || 74 || samā"sritya japed vidvān kalpamānena sādhakaḥ | [homasaṃkhyāniyamaḥ] saṃpūrṇena prajaptvā vai japasaṃkhyāda"sāṃ"sataḥ || 75 || 70-71 | triṃ"sadbhiriti | abhicārakarmaṇi pañcatriṃ"sadbhirjapaḥ kāryaḥ catuḥpañcā"satsaṃkhyākā mālā sarvakarmaphalapradā bhavatītyarthaḥ | 75-76 | saṃpūrṇeneti | tathāca tattatkalpoktapūrṇasaṃkhyāvadhika-mantrajapānantaraṃ tadda"sāṃ"saṃ taccaturthāṃ"sa vā svāhāntaṃ mantramuccārya pūrvapaṭaloktalakṣaṇakuṇḍe juhuyāt | p. 776) yadvā japacaturthāṃ"saṃ svāhāntaṃ mantramuccaran | yathoktakuṇḍe juhuyād yathāvidhi vidhānataḥ || 76 || [atra prakārāntaram] athavā pūjayejjaptvā juhuyāttadda"sāṃ"sataḥ | [tarpaṇakathanam] tato homada"sāṃ"sena jale saṃpūjya devatām || 77 || sāyudhaparivārāntāṃ devīṃ salilamadhyagām | tarpayāmīti mantreṇa tarpayeddevatāmukhe || 78 || [tarpaṇe vastuniyamaḥ] tarpayet kusumaiḥ sarvaiḥ sarvāpat-pari"sāntaye | ghṛtaiḥ pūrṇāyuṣaḥ siddhyai kṣaudraiḥ saubhāgyasiddhaye || 79 || dugdhairārogyasaṃsiddhyai tribhirai"svaryasiddhaye | nārikelodakaiḥ prītyai himatoyairnṛpāptaye | sarvārthasiddhaye toyairabhiṣiñcejjaganmayīm || 80 || "sāktānandataraṅgiṇyāñca- svakalpoktakrameṇaiva japaṃ kṛtvā varānane | homayet tadda"sāṃ"sena tadda"sāṃ"sena tarpaṇam || ityādyuktam | nibandhe aṣṭāda"sapaṭale ca- japānte pratyahaṃ mantrī homayet tadda"sāṃ"sataḥ | tarpaṇañcābhiṣekañca tattadda"sāṃ"sataḥ priye | pratyahaṃ bhojayed viprān nyūnādhikapra"sāntaye || athavā sarvasampūrttau homādikamathācaret || pura"scaraṇacandrikāyām- athavā lakṣasaṃkhyāyāḥ saṃpūrtau homamācaret | kiṃvā yasya japo yāvāṃstatpūrtau homamācaret || iti | p. 777) [abhiṣekanirūpaṇam] tarpaṇasya da"sāṃ"sena namo'nte mūlamuccaran | abhiṣiñcet svamūrddhānaṃ jalaiḥ kumbhākhyamudrayā || 81 || [brāhmaṇabhojananirūpaṇam] mārjanasya da"sāṃ"sena kuryād brāhmaṇabhojanam || 82 || [prakārāntareṇāṅganirūpaṇam] athavā'nyaprakāreṇa mantrajāpī sukhaṃ vrajet | pūjā traikālikī nityaṃ japastarpaṇameva ca | homo brāhmaṇabhukti"sca japāṅgeyaṃ puraskriyā || 83 || [homādya"saktau tattatsaṃkhyādiguṇādijapaḥ] yad yadaṅgaṃ vihīyeta tatsaṃkhyādviguṇaṃ japam | kurvīta tricatuḥpañcasaṃkhyayā jātibhedataḥ || 84 || [mantraduṣṭatvakathanam] ekamaṅgaṃ vihīyeta mantro duṣṭatvamāpnuyāt || 85 || [uttamabhojanadāne sarvasya saphalatā] annai"sca vividhai"scaiva padārthaiḥ ṣaḍrasānvitaiḥ | subhojiteṣu sarveṣu sarvaṃ hi saphalaṃ bhavet || 86 || [gurave dakṣiṇādānam] gurave dakṣiṇāṃ dadyād yathāvibhavapūrvakam || 87 || 84 | yad yadaṅgamiti | tathā ca brāhmaṇo homā"saktau homasaṃkhyādviguṇaṃ japaṃ kuryāt, kṣatriyastu triguṇaṃ, vai"sya"scaturguaṇaṃ, "sūdraḥ pañcaguṇamiti | p. 778) [jñāti-dvijapūjā] jñātīn dvijān paraṃ bhaktyā pūjayenmadhumāṃsakaiḥ | evaṃ kṛte pura"scaryā sādhayediṣṭadevatām || 88 || [kṛtasa"nkalpasya pura"scaraṇasyātyājyatā] pura"scaraṇakāle tu yadi syānmṛtasūtakam | tathā'pi kṛtasa"nkalpī vrataṃ naiva parityajet || 89 || [akṛtasa"nkalpinaḥ kṛtyam] yadāpyakṛtasa"nkalpī nityanaimittike sthitaḥ | snātvā nityantu nirvartyamānasya(a) kriyayātu vai || 90 || vāhyapūjākrameṇaiva dhyānayogena pūjayet | [mānasajape doṣābhāvaḥ] na doṣo mānase japye sarvade"se'pi sarvadā || 91 || [japasya "sreṣṭhatvam] japaniṣṭho dvija"sreṣṭhaḥ sarvayajñaphalaṃ labhet | sarveṣāmeva yajñānāṃ japayajñaḥ pra"sasyate || 92 || [pura"scaraṇānmantrāsiddhau upāyāntarakathanam] evamanuṣṭhito mantro yadi siddho na jāyate | upāyāstatra kartavyāḥ santu "sa"nkarabhāṣitāḥ || 93 || [drāvaṇādīnāmudde"saḥ] drāvaṇaṃ rodhanaṃ va"syaṃ pīḍanaṃ poṣa-"soṣaṇe | dahanāntaṃ punaḥ kuryāttataḥ siddho bhaved dhruvam || 94 || p. 779) [drāvaṇakathanam] drāvaṇaṃ vāruṇe bīje grathite kramayogataḥ | tanmantrayantramālikhya sihlakarpūraku"nkumaiḥ || 95 || u"sīracandanābhyāntu mantraṃ saṃlikhitaṃ likhet | kṣīrājyamadhutoyānāṃ madhye tallikhitaṃ bhavet || 96 || pūjanājjapanāddhomād drāvitaḥ siddhido bhavet | [rodhanakathanam] drāvito'pi na siddha"scedrodhanaṃ tasya kārayet || 97 || sārasvatena bījena saṃpuṭīkṛtya saṃjapet | [va"syakathanam] evaṃ ruddho bhavet siddho no cettadva"syamācaret || 98 || alaktaṃ candanaṃ kuṣṭhaṃ haridrāmadasihlakam | etaiḥ svamantramālikhya bhūrjapatre su"sobhane | [pīḍanakathanam] dhārya kaṇṭhe bhavet siddho na cettat pīḍanaṃ caret || 99 || adharottarayogeṇa padāni parijapya ca | dhyāyet svadevatāṃ tadvadadharottararūpiṇīm || 100 || vidyāmādityadugdhena likhitvā kramataḥ sudhīḥ | tathābhūtena mantreṇa homaḥ kāryo dine dine || 101 || 95 | drāvaṇamiti | vāruṇaṃ bījam vaṃ iti | sihlaḥ, yāvanaḥ, turuṣkaḥ piṇḍakaḥ sihlo yāvana ityamaraḥ ; lohavān iti khyātaḥ | 98 | sārasvateneti | ai/ iti bījaṃ mantrasyādāvante ca saṃyojya japedityarthaḥ | p. 780) [poṣaṇakathanam] pīḍito lajjayāviṣṭaḥ siddhaḥ syādatha poṣayet | bālāyāstritayaṃ bījamādyante tasya yojayet || 102 || gokṣīramadhunā''likhya vidyāṃ pāṇau vidhārayet || 103 || ["soṣaṇakathanam] poṣito'yaṃ bhavet siddho na cet kurvīta "soṣaṇam | vidyāñca vāyubījena mantrī kuryād vidarbhatām || 104 || eṣā vidyā gale dhāryā likhitvā varabhasmanā | [dahanakathanam] "soṣito'pi na siddha"sceddahanīyo'gnibījataḥ || 105 || āgneyena tu bījena mantrasyaikaikamakṣaram | ādyantamadhya ūrddhvantu yojayeddāhakarmaṇi || 106 || brahmavṛkṣasya tailena mantramālikhya dhārayet | kaṇṭhade"se tato mantraḥ siddhaḥ syāccha"nkaroditaḥ || 107 || [pura"scaraṇānantaram gurupūjā] pura"scaryāṃ vidhāyaivaṃ guruṃ saṃpūjayet sudhīḥ | [mantrādīnāṃ gopanam] guruṃ saṃpūjayeddhīmān mantraṃ yatnena gopayet | akṣamālāñca mudrāñca gurorapi na dar"sayet || 108 || [mantradevatāguruṣu bhaktiḥ kartavyā] mantre tu devatāyāntu tathā mantravide gurau | triṣu bhaktiḥ sadā kāryā sā hi prathamasādhanā || 109 || p. 781) [mantradevatayoraikyam] mantro hi devatā jñeyā devatā mantrarūpiṇī | dvayorbhedo na kartavyo yadīcchet paramaṃ padam || 110 || [mantrasiddhau sarvasiddhiḥ] samyak siddhyaikamantrasya nāsiddhamiha bhūtale || 111 || [ekadvyādilakṣasaṃkhyābhedena phalabhedaḥ] atha lakṣaprabhedena japamāhātmyamucyate | lakṣamātraṃ japenmantrī mahāpāpaiḥ pramucyate || 112 || lakṣadvayena pāpāni saptajanmabhavānyapi | mahāpātakamukhyāni nā"sayennātra saṃ"sayaḥ || 113 || tato lakṣatrayaṃ japtvā mantra-yantrakalevaraḥ | mahāpātakakoṭīstu nā"sayennātra saṃ"sayaḥ || 114 || caturlakṣaṃ japenmantrī mahāvāgī"svaro bhavet | kubera iva ratnāḍhyaḥ pañcalakṣajapānnaraḥ || 115 || ṣallakṣajapamātreṇa mahāvidyādharo bhavet | saptalakṣajapānmantrī khecarīmelako bhavet || 116 || aṣṭalakṣajapānmantrī devapūjyo bhaved dhruvam | aṇimādyaṣṭasiddhīnāṃ nāyakaḥ sādhako bhavet | va"sagāstasya rājāno yoṣita"sca vi"seṣataḥ || 117 || navalakṣapramāṇena japettripurasundarīm | rudramūrtiḥ svayaṃ kartā hartā sākṣānna saṃ"sayaḥ || 118 || p. 782) [navalakṣajape sthānabhedaḥ] meḍhrasthāne "sikhākāramādhāre kanakaprabham | nābhisthaṃ sūryavimbābhaṃ hṛdi jyotiḥ"sikhāmayam || 119 || tadūrddhve bhāskaramayaṃ kaṇṭhe dīpa"sikhāmayam | lambike candrabimbābhaṃ bhrūmadhye ratnavadruciḥ || 120 || navame vi"svateja"sca navalakṣāṇi yāni ca | ebhiḥ sthānasthito yogī navalakṣaṃ samabhyaset || 121 || 119-121 | meḍhrasthāne ityādi | navacakravivekānusāreṇoktamidaṃ, tadūrddhve ājñācakre, lambike tālucakre ityarthaḥ | navacakravivekastu saubhāgyalakṣmyupaniṣadi- atha hainaṃ devā ūrcunavacakravivekamanubrūhīti | tatheti sa hovāca- ādhāre brahmacakraṃ trirāvṛtti bhagamaṇḍalākāraṃ tatra mūlakaṃ deva"saktiḥ, pāvakākāraṃ dhyāyet, tatraiva kāmarūpapīṭhaṃ sarvakāmaphalapradaṃ bhavati | ityādhāracakram | dvitīyaṃ svādhiṣṭhānacakraṃ ṣaḍdalaṃ, tanmadhye pa"scimābhimukhaṃ liṅgaṃ prabālā"nkurasadṛ"saṃ dhyāyet, tatraivoḍyānapīṭhaṃ jagadākarṣaṇasiddhidaṃ bhavati | tṛtīyaṃ nābhicakraṃ pañcāvartaṃ sarpakuṭilākāraṃ tanmadhye kuṇḍalinīṃ bālārkakoṭiprabhāṃ tanumadhyāṃ dhyāyet | sāmarthya"saktitaḥ sarvasiddhipradā bhavati | maṇipūrakacakraṃ hṛdayacakramaṣṭadalamadhomukham, tanmadhye jyotirmayaliṅgākāraṃ dhyāyet | saiva haṃsakalā sarvapriyā sarvalokava"syakarī bhavati | kaṇṭhacakraṃ caturaṅgulam, tatra vāme iḍā candranāḍī, dakṣiṇe piṅgalā sūryanāḍī, tanmadhye suṣumṇāṃ "svetavarṇāṃ dhyāyet, ya evaṃ vedānāhatasiddhido bhavati | tālucakraṃ tatrāmṛtadhārāpravāha, ghaṇṭakālidimūlacakrarandhre rājadaṇḍāvalambinī vivaraṃ da"samadvāraṃ tatra "sūnyaṃ dhyāyet, cittalayo bhavati | saptamaṃ bhrū-cakramaṅguṣṭhamātraṃ, tatra jñānanetraṃ dīpa"sikhākāraṃ dhyāyet, tadeva pālakadaṃ vāksiddhidaṃ bhavati | ājñācakramaṣṭamaṃ brahmarandhranirvāṇacakraṃ tatra sūcikāgṛhetaraṃ dhūmra"sikhākāraṃ dhyāyet | tatra jālandharapīṭhaṃ mokṣapradaṃ bhavati | paraṃ brahmacakraṃ navamamākā"sacakraṃ, tatra ṣoḍa"sadalapadmamūrddhvamukhaṃ tanmadhyakarṇikāṃ p. 783) [navacakrabhedena navalakṣajape siddhiḥ] navasthānasthitaṃ lakṣaṃ navalakṣaṃ taducyate | nava sthānāni mantreṇa kramāt saṃbhidya kuṇḍalīm || 122 || visargasthāmṛtaṃ pītvā punarādhāramāvi"set | sthānāt sthānagataṃ mantraṃ smaredevaṃ krameṇa tu | mandabhāgyo'pi niyataṃ sidhyate nātra saṃ"sayaḥ || 123 || [prakārāntareṇa japasiddhiḥ] athavādhārapadme tu liṅgaṃ vā pa"scimāmukham | jyotīrūpāñca yoginyaṃ svayambhūvācakaṃ param || 124 || hṛdi trikoṇamadhye vā bāṇaliṅgaṃ tathākṛtim | mūrdhni trikoṇamadhye tu uttaraṃ pa"scimāmukham || 125 || tatra sthitvā japellakṣaṃ yatra kutra samāhitaḥ | tato bhagavatī vidyā trailokyava"sakāriṇī || 126 || [mālāsaṃskārakathanam] atha vakṣyāmi mālāyāḥ saṃskāraṃ sarvasiddhidam || 127 || [apratiṣṭhitamālayā mantrajapanindā] apratiṣṭhitamālābhirmantraṃ japati yo naraḥ | sarvaṃ tanniṣphalaṃ vidyāt kruddhā bhavati caṇḍikā || 128 || [mālāsūtranirmāṇam] kāntayā racitā sā tu drutaṃ siddhikarī smṛtā | ūrddhvantu trivṛtaṃ kāryaṃ tantutrayamadhovṛtam || 129 || trikuṭākārāṃ tanmadhye ūrddhva"saktikāṃ pa"syan dhyāyet, tatraiva pūrṇagiripīṭhe sarvecchasiddhisādhanaṃ bhavati | iti yadyapyatra pūrṇānandamatataḥ kvacit kiñcid vaiṣamyaṃ dṛ"syate tathāpi mūlamekameveti kāmamupanyastam | p. 784) puṇyastrīracitaṃ sūtraṃ kārpāsaṃ paṭṭameva vā | mūlāstrañca paṭhan sūtraṃ bījaṃ prakṣālayettataḥ || 130 || [mālāyāṃ granthikaraṇam] ekaikamālāmādāya brahmagranthiṃ prakalpayet | granthihīnaṃ na kartavyaṃ spṛṣṭāspṛṣṭe na duṣyati || 131 || ["saivādau granthyabhāve doṣābhāvaḥ] "saive ca vaiṣṇave saure gāṇe"se "srīkare'pi ca | bījakalpān punaḥ kuryāttatra nāsti vicāraṇā || 132 || [granthihīne doṣābhāvo devīvi"seṣe] yā devyo granthihīnāḥ syurlikhyate tada"seṣataḥ || 133 || kālikātvaritāyā"sca "sakrādyāḥ ṣaṭkabhedataḥ | tenācaraṇavāsinyo vārāhyā"sca prapūjayet || 134 || [mālā"sodhane kriyāvi"seṣaḥ] anulomavilomābhyāṃ mātṛkā'ntaritaṃ nyaset | [mālāyāḥ pañcagavyena "sodhanam] pañcagavye kṣipenmālāṃ "sivamantreṇa mantritām || 135 || [mālāyāṃ gandhādidānam] sadyojātena gandhādyairvāmadevena gharṣayet | dhūpayettāmaghoreṇa lepayet puruṣeṇa tu || 136 || mantrayet pañcamenaiva pratyekantu "sataṃ "satam | [mantrakathanam] meruñca pañcamenaiva matreṇānena mantrayet || 137 || p. 785) oṃ sadyojātaṃ prapadyāmi sadyojātāya vai namaḥ | bhave bhave'nādibhave bhavodbhavāya vai namaḥ || 138 || (1) ṃ vāmadevāya nao jyeṣṭhāya namo rudrāya namaḥ kālāya namaḥ kālavikaraṇāya namo balāya namo balapramathanāya namaḥ sarvabhūtadamanāya namaḥ (oṃ namo) (mano)nmathanāya namaḥ || 139 || (2) oṃ aghorebhyo'tha ghorebhyo ghoraghoratarebhyaḥ | sarvataḥ sarvasarvebhyo namaste'stu rudrarūpebhyaḥ || 140 || (3) oṃ tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi tanno rudraḥ pracodayāt || 141 || (4) oṃ ī"sānaḥ sarvavidyānāmī"svaraḥ sarvabhūtānāṃ (brahmādhipatirvidyānāmī"svaraḥ sarvabhūtānāṃ (brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatirbrahmā) "sivo me'stu sadā"sivom || 142 || (5) ["saktiviṣaye mantrābhāvamatanirāsaḥ] iti pañca-ṛcā "suddhirna "saktiviṣaye tathā | tanna samīhitaṃ muṇḍamālāyāṃ saṃsmṛtā yataḥ || 143 || [mālāsthāpanam] tataḥ saṃjapitāṃ mālāṃ sthāpayeddhemapātrake | padmākāre'"svatthapatranavakeḥ sthāpayecca vā || 144 || [mālāyāḥ pañcāmṛtādinā snāpanādi] pañcāmṛtena susnāpya "sītalena jalena ca | mahāpretāsanaṃ bījaṃ nyasettatra ca sādhakaḥ || 145 || p. 786) tatra devīṃ supūjyaiva parivāragaṇaiḥ saha | vidhivadagnimāropya ghṛtena "saktito hunet || 146 || homakarmaṇya"sakta"sced dviguṇaṃ japamācaret | aṣṭottara"sataṃ japtvā gururmālāṃ samācaret || 147 || "siṣyahaste tataḥ so'pi prajapyāṣṭottaraṃ "satam | gurave dakṣiṇāṃ dadyād yathāvibhavapūrvakam || 148 || [mālāyāḥ svayaṃ saṃskārakālaḥ] gurorabhāve mālāyāḥ saṃskāraṃ svayamācaret | [pratyahaṃ pūjānte mālājapaḥ] abhyukṣyādau japenmālāṃ pūjānte'pi tathaiva ca || 149 || [mālāpūjāyāṃ mantravi"seṣaḥ] vāgbhavaṃ bhuvane"sānī akṣamālāñca "neyutām | hṛnmantrañca samuccārya pūjayet sādhakottamaḥ || 150 || [mālāprārthanamantraḥ] oṃ māle māle mahāmāle sarva"saktisvarūpiṇi | caturvargastvayi nyastastasmānme siddhidā bhava || 151 || [mālā'bhimantraṇam] abhimantrya tato mālāṃ gṛhītvā dakṣiṇe kare | māyāṃ siddhe"svarīṃ "nentāṃ hṛdayānto manuḥ smṛtaḥ || 152 || 150 | vāgbhavamityādi | etena ai/ drīṃ akṣamālāyai namaḥ iti mantro bhavati | 152 | abhimantryeti | etena hrī/ siddhe"svaryai namaḥ iti mantraḥ sidhyati | p. 787) eṣa pañcākṣaro mantro grahaṇe ca japāntike | hṛtprade"se samānīya na tu vāmena saṃspṛ"set || 153 || [mālājape aṅguliniyamaḥ] madhyamāyā madhyabhāge sthāpayitvā samāhitaḥ | tarjanyā na spṛ"senamālāmaṅguṣṭāgreṇa cālayet || 154 || pratyekaṃ bījamādāya meruñcāpi na laṅghayet | aṅguṣṭhānāmikābhyāntu japeduttamakarmaṇi | tarjanyaṅguṣṭhayogena vidveṣoccāṭane japaḥ || 155 || kaniṣṭhāṅguṣṭhayogena japenmāraṇakarmaṇi | [japānte mālāsthāpanam] japānte mastake mālāṃ kṣiptvā'nena samarcayet || 156 || tvaṃ māle sarvadevānāṃ prītidā"su sadā mama | "sivaṃ kuruṣva me bhadre ya"so vīryañca sarvadā || 157 || [mālāyāḥ saṃgopanam] japāntakāle tāṃ mālāṃ gopayet prayataḥ sudhīḥ | japakāle'pi goptavyā japamālā su"sobhanā || 158 || [saṃkhyāṃ vinā japaniṣedhaḥ] gaṇanāvidhimullaṅghya yo japettajjapaṃ punaḥ | gṛhṇanti rākṣāstena gaṇayet sarvathā budhaḥ || 159 || 157 | tvaṃ māle iti | ayaṃ mantrastu tantrāntare - tvaṃ māle sarvadevānāṃ sarvasiddhipradā matā | tena satyena me siddhiṃ dehi mātarnamo'stu te || iti | 159 | gaṇaneti | gaṇanasyāva"syakatvamuktam | pramāṇamidaṃ tantrasāre'pi | anyacca tantrasāradhṛta vi"svasāre - p. 788) [mālāyāḥ punaḥ sūtragranthanakālaḥ] jīrṇe sūtre punaḥ sūtraṃ grathayitvā "sataṃ japet | [mālāyāḥ karabhraṃ"sādidoṣe kartavyopade"saḥ] karād bhraṣṭe "sabdakṛte japedaṣṭottaraṃ "satam || 160 || niṣiddhaspar"sane tadvajjapet prakṣālya mantravit || 161 || [prakārāntareṇa mantrasiddhikathanam] athānyat saṃpravakṣyāmi mantrasiddhikaraṃ param | [mantra-sādhakayoraikyakathanam] mantrasādhanayoraikyaṃ durlabhaṃ bhuvi mānavaiḥ || 162 || uktaṃ sa"nkarṣaṇe tantre "sivenākhilavedinā | ānandākhye pañcarātre "sukrāya kavaye purā || 163 || ["siṣyamantrayoraikyakathanam] saṃskṛtaṃ pūjitaṃ mantraṃ dattvā "siṣyāya de"sikaḥ | kuryādatha tayoraikyaṃ "sāstradṛṣṭena vartmanā || 164 || [tatra niyamavi"seṣaḥ] mantraṃ vidarbhitaṃ kṛtvā nāmavarṇairyathākramam | ādyante sakalaṃ nāma tataḥ praṇavamālikhet || 165 || japasaṃkhyā tu kartavyā nāsaṃkhyātaṃ japet sudhīḥ | asaṃkhyākārakasyāsya sarvaṃ bhavati niṣphalam || tantre - hṛdaye hastamāropya tiryak kṛtvā karāṅgulīḥ | ācchādya vāsasā hastau dakṣiṇena sadā japet || japasaṃkhyādhāraṇe niṣiddhāniṣiddhānyāha - nākṣatairhastaparvairvā na dhānyairna ca puṣpakaiḥ | na candanairmṛttikayā japasaṃkhyāstu kārayet || lākṣāku"sīdasindūraṃ gomayañca karīṣakam | viloḍya gulikāṃ kṛtvā japasaṃkhyāstu kārayet || iti | p. 789) svarāḥ pātreṣu saṃlekhyā dhyāyettānamṛtātmakān | bhūrje rocanagandhādyaiḥ padmamadhye su"sobhane || 166 || mṛdā pavitrayāveṣṭya tat punaḥ sikthakena tu | niḥkṣipenmadhure tattu mṛnmaye laghu bhājane || 167 || kṣīrapūrṇe nave kumbhe tat kṣipellaghubhājanam | dhārayedde"sikaḥ kumbhamagnikuṇḍasamīpataḥ | mantrasādhakayoraikyasiddhyarthaṃ juhuyāttataḥ || 168 || mulamantreṇa mantrajñaḥ sahasraṃ "satameva vā | kumbhe sampātayenmantrī madhurāṇāṃ trayaṃ "subham || 169 || nidhāya niḥkṣipet kumbhaṃ "sanaistaṃ mahadambhasi | mantrasādhakayoraikyaṃ bhavedevaṃkrameṇa tu || 170 || [de"sikasyaitajjñānābhāve nindā] etad yo na vijānāti nāsau de"sika ucyate || 171 || [yatra kutra rahasyaṃ na vaktavyam] rahasyaṃ kathitañcaiva na vaded yasya kasyacit | uttamāya sva"siṣyāya priyaputrāya vā vadet || 172 || [trimadhurasaṃjñā] payo madhu ghṛtañcaiva samaṃ trimadhuraṃ smṛtam || 173 || [rahasyapura"scaraṇādikaṃ "syāmārahasyato jñātavyam] rahasyādi pura"scaryā dūtīyāgādikāḥ kriyāḥ | "syāmārahasye vijñeyāḥ saṃjñāyāṃ sādhakottamaiḥ || 174 || 174 | rahasyādīti | "syāmārahasye pañcamaparicchede rahasyapura"scaraṇaṃ jñātavyam | dūtīyāgavidhi"sca "syāmārahasye, "srīkrame - p. 790) yāmamātragate rātrau kulagehagataḥ pumān | tāmbūlapūritamukho dhūpāmodasugandhibhiḥ || raktacandanaliptāṅgo raktamālyānulepitaḥ | raktavastraparīdhāno lākṣāruṇagṛhe sthitaḥ | raktamālyena saṃvīto raktapuṣpavibhūṣitaḥ || pañcīkaraṇasaṃketaiḥ pūjayet kulanāyikām || kulanāyikālakṣaṇamuktaṃ tatraiva - naṭī kāpālinī ve"syā pukkasī nāpitāṅganā | rajakī rañjakī caiva sairindhrī ca subhāṣiṇī || khaṭikā ghaṭikā caiva tathā gopālakanyakā | vi"seṣavaidagdhyayutāḥ sarvā eva kulāṅganāḥ || gurubhaktā devabhaktā ghṛṇālajjāvivarjitāḥ | saṅgopanaratāḥ prāyastaruṇyaḥ sarvasiddhidāḥ || evaṃ yathoditāṃ prasūnatūlikopari saṃsthāpya pūjāmārabhet || taduktaṃ tatraiva - advaitācārasampannāṃ ghṛṇālajjāvivarjitām | sadanuṣṭhānaniratāṃ sāttvikīṃ bhaktisaṃyutām || devatābhāvasaṃyuktāṃ gurubhaktāṃ dṛḍhavratām | īrṣyālasyena rahitāṃ sadayāṃ bhaktavatsalām || cāturyaudāryadakṣiṇyakaruṇādiguṇānvitām | rūpayauvanasampannāṃ "sīlasaubhāgya"sālinīm || sadā parigṛhītāṃ vā yadvā sa"nketamāgatām | athavā tatkṣaṇāyātāṃ madanānalatāpitām || viliptāṃ raktagandhena raktāmbaravibhūṣitām | sugandhikusumābaddhāṃ sarvābharaṇabhūṣitām || sudhūpadhapitāṃ tanvīṃ dūtīkarmaṇi yojayet | evambhūtāṃ yajet tāñca prasūnatūlikopari || ityādi | navamaparicchede "syāmārahasye vi"seṣeṇollikhito vartate iti tatraivānusandheyaḥ | vistarabhayānna sākalyena likhitamiti | p. 791) [balidānakathanam] athāto balidānantu vakṣyāmi "srī-priya"nkaram | praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya padme yugmaṃ paṭhettataḥ || 175 || mahāpadme padaṃ brūyāt padmāvati padaṃ tataḥ | vahnijāyāvadhiḥ pa"scād baliṃ dadyāccatuṣpathe || 176 || praṇavaṃ bhuvane"sānīmekajaṭe padaṃ tataḥ | mahāyakṣmādhipaṃ brūyāttāraya-padaṃ samuddharet || 177 || mamopanītakaṃ brūyād baliṃ gṛhṇa dvidhā padam | gṛhṇāpaya yugaṃ mama sarva"sāntiṃ kurudvayam || 178 || paravidyāṃ dvidhākṛtya truṭa-dvandvañca chindhiyuk | māyābījaṃ tato huñca baliṃ dadyānmahāni"si || 179 || balimantradvayaṃ proktaṃ vīrāṇāṃ siddhikāmyayā || 180 || iti "srīpūrṇānandaparamahaṃsaviracite "srī-tattvacintāmaṇau viṃ"satitamaḥ prakā"saḥ || 20 || 175-76 | balidānamantrastu - oṃ padme padme mahāpadme padmāvati svāhā iti | anena catuṣpathe baliṃ dadyāt | 177-80 | praṇavamityādi | dvitīyamantrastu - oṃ hrī/ ekajaṭe mahāyakṣmādhipaṃ tāraya, mamopanītaṃ baliṃ gṛhṇa gṛhṇa, gṛdṇāpaya, mama sarva"sāntiṃ kuru kuru, paravidyāmākṛṣyākṛṣya truṭa truṭa, chindhi chindhi hrī/ hu/ | iti | vīrācāriṇāṃ siddhyarthaṃ balimantradvayamatra kathitamiti | ekaviṃśatitamaḥ prakāśaḥ [brahmahatyādiprāyaścittakathanam] brahmahatyādidoṣāṇāṃ prāyaścittaṃ vadāmyatha || 1 || [tatra kramaḥ] raktapuṣpairyajeccakraṃ samastaraśmi saṃyutam | kulācārakrameṇaiva karpūrakṣodamaṇḍitam || 2 || [tatra kālaniyamaḥ] māsatrayeṇa niyataṃ mahāpātakakoṭayaḥ | janmāntarakṛtāḥ sarve kṣaṇānnāśaṃ prayānti ca | lakṣmīstasya gṛhe vaśyā susthirā sarvakāmadā || 3 || [javāpuṣpena pūjāpraśaṃsā] javāpuṣpaiśca mantrajñaḥ pūrvavat pūjayecchivām | brahmahatyādipāpāni pūrvajanmakṛtānyapi | nāśayennātra sandeho dhanavān jāyate naraḥ || 4 || [sugandhikusumaiḥ pūjāphalam] śivāṃ saṃpūjayennityaṃ sugandhikusumairapi | mahāpātakayuktātmā tatkṣaṇāt pāpahā bhavet || 5 || [śamyādibhiḥ pūjāphalam] śamīdūrvāṅkurāśvattha-pallavairatha sādhakaḥ | māsena hanti kaluṣaṃ saptajanmani yat kṛtam || 6 || p. 793) [ketakīpatraiḥ pūjāphalam] ketakītaruṇaiḥ patraiḥ pūrvavat pūjayed yadi | upapātakasaṅghāṃśca nāśayennātra saṃśayaḥ | saubhāgyamatulaṃ tasya jāyate paramādbhutam || 7 || [śatapatraiḥ pūjāphalam] pūjanācchatapatraiśca sarvapāpaṃ vināśayet | [śvetapadmaiḥ pūjāphalam] pūrvajanmakṛtaṃ pāpaṃ śvetapadmaiḥ prapūjanāt || 8 || kulācārakrameṇaiva bhavet saubhāgyavallabhaḥ | viṃśajanmakṛtaṃ pāpaṃ śvetapadmaiḥ prapūjayet | māsamātreṇa sakulaṃ mokṣastasya kare sthitaḥ || 9 || [bandhūkakusumaiḥ pūjāphalam] bandhūkakusumaiḥ śuddhaiḥ sarvavat pūjayed yadi | trailokyaṃ vaśagaṃ tasya sarvapāpaṃ hared dhruvam || 10 || [vilvapatraiḥ padmaiśca pūjāphalam] vilvapatraiśca jalajaiḥ sahaiva paripūjanāt | samṛddhimān bhavettadvat sarvapāpaharaḥ svayam || 11 || [mallikādipuṣpaiḥ pūjāphalam] mallikā-mālatī-jātī-kundaiśca śatapatrakaiḥ | śvetotpalaiśca saṃśuddhaiḥ pūjayenmāsamātrakam || 12 || viṃśajanmakṛtaṃ pāpaṃ campakaiḥ pūjanādapi | kulācārakrameṇaiva pātakaṃ śatajanmajam || 13 || p. 794) brahmahatyādijanitaṃ nāśayennātra saṃśayaḥ | muktistasya kare nūnaṃ vācā jīvasamo bhuvi || 14 || [agastyādipuṣpaḥ pūjanaphalam] agastya-bāṇā-bandhūka-javā-raktotpalairapi | pātakaṃ nāśayettadvat sākṣāt kāmasamo bhavet || 15 || [campakādipuṣpaiḥ pūjanaphalam] campakaiḥ pāṭalaiścaiva vakulairnāgakeśaraiḥ | kahlāraiḥ sindhuvāraiśca pūjayed yadi sādhakaḥ | saubhāgyamatulaṃ tasya māsamātreṇa vai bhavet || 16 || [ratnapūjāvidhānakathanam] ratnapūjāvidhānantu kathayāmi viśeṣataḥ || 17 || puṣpāṇi racayenmantrī māṇikyaghaṭitāni ca | taistu pūjā prakartavyā cakrarājasya pūrvavat | nānāpuṣpaiḥ sugandhaiśca karpūrakṣodacarcitaiḥ || 18 || [ratnapuṣpādibhiḥ pūjāphalam] ekaviṃśatirātreṇa viṃśatirdharaṇībhujām | dāsabhūtā bhavatyeva mahārogāṃśca nāśayet || 19 || sūryavat kāntimān mantrī jāyate nātra saṃśayaḥ || 20 || 15-16 | agastyeti | agastyaṃ vakapuṣpaṃ, bāṇā nīlajhiṇṭī, nīlā jhiṇṭī dvayorbāṇā dāsī cārtagalaśca sā || ityamaraḥ | bandhūkaḥ bandhujīvakaḥ (dupahariyā iti khyātaḥ) bandhūko bandhujīvakaḥ ityamaraḥ | pāṭalaṃ pāṭalāyāḥ puṣpam (golābākhyaṃ puṣpamiti kecit) | p. 795) muktāratnairaṅkitāni svarṇapuṣpāṇi yāni ca | taistu pūjā prakartavyā nānāratnaistu pūrvavat || 21 || ekaviṃśatirātreṇa rājapatnyo vaśānugāḥ | kalākāntiyuto mantrī jāyate śubhagaḥ kṣitau || 22 || [prabālapuṣpaiḥ svarṇapuṣpaiśca pūjāphalam] prabālaracitaiḥ svarṇaiḥ puṣpaiśca bahubhiryajet | anyairnānāvidhaiḥ puṣpaiḥ saptāhaṃ kulavartmanā || 23 || krūrāstasya vaśāḥ sarve vairivargān vināśayet | [marakatapuṣpaiḥ pūjāphalam] tathā marakatakṣiptaivarī mitraṃ dhruvaṃ bhavet || 24 || [padmarāgapuṣpaiḥ pūjāphalam] padmarāgamahāratnanirmitaiḥ svarṇasaṃyutaiḥ | kusumaiḥ pūjayeccakraṃ trisaptāhaṃ krameṇa tu | surāstasya vaśāḥ sarve bṛhaspatisamo bhavet || 25 || [hīrakayuktasvarṇapuṣpaiḥ pūjāphalam] suvarṇaracitaiḥ puṣpairvajra-ketakavāsitaiḥ | ekaviṃśatirātreṇa mohayejjagatīmimām || 26 || devā daityā vaśāstasya jāyante nātra saṃśayaḥ || 27 || [nīlakāntamaṇiyuktasvarṇapuṣpaiḥ pūjāphalam] indranīlamayaiḥ svarṇapuṣpaiścakraṃ prapūjayet | p. 796) ekaviṃśatirātraiśca tathā nīlaiśca nīrajaiḥ | vairiṇo nāśamāyānti śeṣā vaśyā bhavanti ca || 28 || [gomedayuktasvarṇapuṣpaiḥ pūjāphalam] gomedaghaṭitaiḥ svarṇapuṣpaiḥ kundaiśca kiṃśukaiḥ | saptāhād vairiṇī vaśyā ghātasteṣu prajāyate | trisaptāhānmahāpāpasañcayaṃ nāśayed dhruvam || 29 || [nūtanasvarṇaratnamayapuṣpaiḥ pūjāphalam] svarṇaratnamayaiḥ puṣpairnavaiścāpi prapūjayet | tadā'śvamedhadaśakaṃ phalaṃ bhavati niścitam || 30 || kravyādajīvā vaśyā hi bhavantyeva na saṃśayaḥ | [vaidūryayuktasvarṇapuṣpaiḥ pūjāphalam] vaidūryaghaṭitaiḥ svarṇapuṣpaiścampakajātibhiḥ | cakrarājaṃ samabhyarccya trailokyaṃ stambhayet kṣaṇāt || 31 || ekaviṃśatibhirvārairmahāpāpaharo bhavet || 32 || [nānāratnayuktasvarṇapuṣpaiḥ pūjāphalam] nānāratnamayaiḥ svarṇapuṣpairyadi śivāṃ yajet | tadā devāśca munayaḥ pannagā rākṣasādayaḥ || 33 || sarve vaśyā bhavantyeva trisaptāhānna saṃśayaḥ | janmakoṭibhavaṃ pāpaṃ sādhakasya vināśayet || 34 || [svalpasvarṇaratnādiyuktapuṣpaiḥ pūjāphalam] svarṇaratnādipūrṇatvaṃ yadi na syāttathā punaḥ | taireva puṣpaiḥ pūjā hi karttavyā sādhakottamaiḥ || 35 || p. 797) alaṅkārasvarūpeṇa pūjayeccakranāyikām | kevalaṃ yaistu puṣpaistu trailokyaṃ stambhayet khalu || 36 || māsamātreṇa pāpāni saptajanmabhavāni ca | nāśayenmohayet sarvaṃ samudravalayāṃ dharām || 37 || [paryupitapuṣpaiḥ pūjananiṣedhaḥ] puṣpaiḥ paryuṣitaiścaiva nārccayet svarṇajairapi | [nirmālyādipuṣpaiḥ pūjananiṣedhaḥ] nirmālyabhūtaiḥ kusumairucchiṣṭairapi nārccayet || 38 || [apāmārgādidalaiḥ pūjanaphalam] apāmārgadalairbhṛṅgairvilvairmarakatairapi | patrairebhiḥ prayatnena pūjayet parameśvarīm || 39 || [śāktapuṣpakathanam] ambhojotpala-bandhujīva-vijayā-punnāga-nāgānyathojātī-kunda-kuraṇṭa-campaka-javā-yūthī-ramā- pāṭalaiḥ | vilvāśoka-hayāri-kubja-madanairmandāra-dūrvāṅkurairdroṇāgastyaparājitāni kusumānyuktāni śāktānyalam || 40 || [mallikātagarādibhiḥ pūjā kartavyā] sarvakālodbhavaiḥ puṣpairmallikā-tagarādibhiḥ | sitaraktaiḥ prayatnena pūjayet parameśvarīm || 41 || 40 | ambhojotpaleti | vijayā śephālikā, punnāgaṃ keśara-puṣpam, nāgaṃ nāgakeśarapuṣpam, kuraṇṭaṃ raktajhiṇṭīpuṣpam, hayāri karavīrapuṣpam, kubjam apāmārgaphalam, madanaṃ vakulapuṣpam, (mayanā iti khyātaṃ vā) mandāram arkapuṣpam (ākanda iti khyātam) | p. 798) [kalikābhiḥ pūjāniṣedhaḥ] kalikābhistathā neṣṭaṃ vinā campakapaṅkajaiḥ | [jalajacampakayoḥ paryuṣitadoṣābhāvaḥ] na paryuṣitadoṣo'sti jalaje campake'pi ca || 42 || [yantrapuṣpakathanam] yatrāparājitāpuṣpaṃ puṣpaṃ javākhyamuttamam | karavīre śuklarakte droṇāpuṣpañca eva hi || 43 || eṣu devī vasennityaṃ tadyantre tāṃ prapūjayet | ataḥ prayatnato mantrī puṣpairebhiḥ samarcayet || 44 || yoginītantre tripurāprakaraṇe - [puṣpaviśeṣe kecana vidhiniṣedhāḥ] śephālikāntu kahlāraṃ śaratkālaṃ vinā tyajet || 45 || bakulasya tvaśokasya arjunasya maheśvari | pūjayed vṛntavarjena savṛntena vivarjayet || 46 || viṣṇukrāntā javā nāgakeśaraṃ nāgavallabham | bandhūkañcaiva kahlāraṃ savṛntena samarccayet || 47 || na spṛśed vṛntavarjañca bhūmiṣṭhañca na saṃspṛśet | śephāli vakulañcaiva bhūgatena samācaret || 48 || puṣpañcākṣatasaṃyuktaṃ tathā raktavilepitam | sarvānte sundarīṃ nyasya raktapuṣpaṃ tathā nyaset || 49 || p. 799) [vilvapatrasya prāśastyam] patreṣu vilvapatrāṇi dattvā devyai prayatnataḥ | vilvapatrairvinā pūjā śākte śaive na dṛśyate || 50 || [aṅgaraṅgeṣu sindūrasya praśastatā] aṅgaraṅgeṣu sindūraṃ devyāḥ prītikaraṃ param | ataḥ prayatnato mantrī sindūraṃ vinivedayet | [mukhavāseṣu tāmbūlasya praśastatā] mukhavāseṣu tāmbūlaṃ devyānandakaraṃ param || 51 || evameva vidhānena pūjayed yadi pārvatīm | abhīṣṭaṃ saptarātreṇa labhate nātra saṃśayaḥ || 52 || [vāraviśeṣe puṣpaviśeṣaprāśastyam] ravivāre'ruṇāmbhojaiḥ kumudaiḥ somavāsare | bhaume raktotpalaiḥ saumyavāre tagarasambhavaiḥ || 53 || guruvāre ca kahlāraiḥ śukravāre sitāmbujaiḥ | utpalaiḥ śanivāre ca pūjayedabdamādrāt || 54 || [vāraviśeṣe nivedanīyadravyāṇi] nivedayet kramātteṣu ravivārādisaptasu | pāyasaṃ dugdha-kadalī-navanītaṃ sitā-dhṛtam || 55 || [varṣamātradevīpūjanaphalam] ekamabdaṃ samārādhya devīṃ gandhādibhiḥ kramāt | grahapīḍāṃ vijityāśu sukhāni ca samaśnute || 56 || 55 | nivedayediti | sitā śarkarā | p. 800) [parvatāgre devīpūjanaphalam] parvatāgre yajeddevīṃ palāśakusumairniśi | siddhadravyaiśca saptāhāt khecarīmelanam bhavet || 57 || [araṇyādiṣu pūjāphalam] araṇye vaṭamūle vā kuñje vā dharaṇībhṛtām | kadambajātipuṣpābhyāṃ siddhadravyaiḥ śivāṃ yajet | māsena siddhaḍākinyaḥ pratyakṣā vāñchitapradāḥ || 58 || [samudratīre pūjāphalam] ketakīkusumaiḥ siddhāśceṭakā vāridhestaṭe | ājñāmabhīṣṭāṃ vanitāṃ kāmamāyāṃ mahādbhutām | vasūni mālāṃ bhūṣāñca dadyurasyecchayā bhṛśam || 59 || [akṣadrumapīṭhopari devīpūjāphalam] pīṭhamakṣadrumaiḥ kṛtvā tatra devīṃ yajenniśi | śālmalīkusumaiḥ siddhadravyairmāsantu nirbhayaḥ || 60 || [śmaśāne pūjanaphalam] pitṛbhūmau sādhakendraḥ sidhyantasya piśācikāḥ | [vetālasiddhuyapāyaḥ] nirjane vipine rātrau māsamātrantu nirbhayaḥ || 61 || yajeddevīṃ cakragatāṃ siddhadravyasamanvitām | mālatījātipunnāgaketakīmadhubhiḥ kramāt || 62 || 60 | pīṭhamakṣeti | akṣadramaiḥ vibhītakavṛkṣaiḥ | p. 801) tena siddhyanti vetālānatha vai svecchayā caret | [madhyarātre sthānaviśeṣe devīpūjāphalam] śmaśāne caṇḍikāgehe nirjane vipine'thavā || 63 || madhyarātre yajeddevīṃ kṛṣṇavastrādibhūṣitaḥ | kṛṣṇacakre'tikṛṣṇāṃ tāmabhivādya prapūjayet || 64 || sādhyayoniṃ tadagre tu baliṃ chindannivedayet | siddhadravyasamopetaṃ māsāttadbhāvalocanāt || 65 || jāyante bhīṣaṇāḥ kṛṣṇāstābhyaḥ sādhyaṃ nivedayet | viśvasaṃhārasantuṣṭāṃ punaretya nijecchayā || 66 || [tirodhānasiddhayapāyaḥ] devyā lalāṭanetre syuḥ prārthanena tirohitā || 67 || [māhāsiddhyupāyaḥ] raktabhūṣāmbarā nopamālābhūṣitavigrahaḥ | udyāne nirjane devīṃ cakre sañcintya pūjayet || 68 || kahlāracampakāśokapāṭalāśatapatrakaiḥ | siddhadravyasamopetairmāyāḥ sidhyanti māsataḥ || 69 || [kāmarūpasiddhyupāyaḥ] māsaṃ prasādalābhena kāmarūpo bhavennaraḥ | yābhirviśvaṃ yayau viśvacārī viśvavinodavān || 70 || p. 802) [trikālajñatvasiddhyupāyaḥ] ṣaḍādhārāramadhye tu cakraṃ sañcintya pūjayet | candracandanakastūrīmṛganābhimadodbhavaiḥ | trikālajño bhaveddevīṃ teṣu samyag vicintayet || 71 || [pūgodyāne devīpūjāphalam] pūgodyāne yajeddevīṃ siddhadravyairdivāniśam | nivasaṃstatra tatpuṣpairjāyate manmathopamaḥ || 72 || [pūrṇāsu kanyakāyāṃ devīpūjāphalam] pūrṇāsu niyataṃ devīṃ kanyakāyāṃ samarccayet | kṛtyāḥ pareritā mantrā vimukhāstān grasanti vai || 73 || [madanāropaṇakathanam] madanāropaṇaṃ vakṣye sādhakānāṃ hitāya ca | saṃvatsarakṛtā pūjā yenaiva pūrṇatā bhavet || 74 || śivasya madanaḥ pūrvaṃ tapobhaṅganibandhanāt | bhasmābhavattadā patnī ratiḥ prītiśca duḥkhitā || 75 || tannetravārisambhūtā madanasya tadā bhavet | tat saurabhañca saubhāgyaṃ mahadāsīttadadbhutam || 76 || tena santuṣṭahṛdayād varo dattaḥ śivena tu | ratyai prītyai ca tasmāttu madanaḥ prakṛtīkṛtaḥ || 77 || madanañcaiva yo mantrī varṣamadhye prapūjayet | tasya sāṃvatsarī pūjā madanāya bhaviṣyati || 78 || 71 | ṣaḍādhāreti | candraḥ karpūraḥ | 73 | pūrṇāsviti | pūrṇāsu pūrṇimāsu | p. 803) iti tasyai varo dattaḥ śaṅkareṇa mahātmanā | [madanapūjanasya kartavyatvam] tasmānmadanapūjā ca kartavyā sādhakottamaiḥ || 79 || samūlamadanaṃ vāpi gucchairvāpi prapūjayet | madanaṃ navadhā kuryāt pūjayettadanantaram || 80 || ānandeśvarabījena navadhā bindunā saha | nānāprakārasaṃbhinnaṃ madanaṃ pūjayet kramāt || 81 || aghorākhyeṇa mantreṇa abhiṣiñcettameva hi | māyā sphuradvayaṃ bhūyaḥ prasphuradvitayaṃ punaḥ || 82 || ghoraghoratarebhyastu tavarūpapadaṃ likhet | caṭadvayaṃ tadante'pi prakaṭadvitayaṃ punaḥ || 83 || kahayugmaṃ vaśayugmaṃ bandha bandha padaṃ tataḥ | ghātaya dvitayaṃ varma phaḍanto ghorako manuḥ || 84 || śivacandrau mādanāntaṃ pāntaṃ vahnisamanvitam | śaktibhinnaṃ bindunādakalāḍhyaṃ vāgbhavaṃ tvidam || 85 || 81-84 | ānandeśvareti | ānandabhairavamantrastu -hasakṣa malavarayū/ ānandabhairavāya vaṣaṭ iti prāṇatoṣaṇī | aghorākhyeṇa aghorebhyo'tha ghorebhya ityādinā (draṣṭavyaṃ pṛ0 785) | māyetyādi | mantroddhārastu - hrī/ sphura sphura prasphura prasphura ghora ghoratarebhyaḥ tava rūpaṃ caṭa caṭa prakaṭa prakaṭa kaha kaha vaśa vaśa bandha bandha ghātaya ghātaya huṃ/ phaṭ || iti | p. 804) śivaśaktī māmaśakrau vahnivāmākṣimaṇḍitam | bindunādakalākrāntaṃ kāmarājamidaṃ mahat || 86 || sadāśivasya bījantu dakṣiṇā tvatibhairavī | anena śaramantreṇa rakṣaṇaṃ kavacena tu || 87 || baddhvā triśūlamudrāntu bhrāmayenmadanopari || 88 || aṅguṣṭhena kaniṣṭhāntu baddhvā śiṣṭāṅgulitrayam | prasārayet triśūlasya mudreyaṃ parikīrttitā || 89 || [madanāropaṇakālaḥ] caitre māsi caturddaśyāṃ madanāropaṇaṃ bhavet | [madanāropaṇakramaḥ] uddharedastramantreṇa hṛdayena vilopayet || 90 || 85 | śivacandrāvityādi | śivo hakāraḥ, candraḥ sakāraḥ, mādanaḥ kakāraḥ, pāntaṃ phakāraḥ, vahnīrakāraḥ, śaktirekāraḥ, tena ha sa ka phre/ iti mantro bhavati | 86 | śivaśaktī ityādi | śivo hakāraḥ, śaktirekāraḥ, kāmaḥ kakāraḥ, śakro lakāraḥ, vahnīrakāraḥ, vāmākṣirīkāraḥ, tena ha e ka la rīṃ iti mantro bhavati | 87 | sadāśivasyeti | sadāśivasya bījaṃ hau/ dakṣiṇāyā bījaṃ krī/ bhairavī-bījaṃ hasarai/, śaramaṇḍaḥ phaṭ, kavacaḥ hū/, tena hau/ krī/ hasarai/ phaṭ hū/ iti mantroddhāro bhavati | 88- 89 | baddhveti | aṅguṣṭhena kaniṣṭhāṃ baddhvā tarjanīṃ madhyamāmanāmāñca prasārayediti triśūla-mudrāyāḥ prakāraḥ | p. 805) [tatra madanādhivāsaḥ] śrīkhaṇḍaghanamūladyairadhivāsañca kārayet | nityapūjāṃ vidhāyaiva niśi saṃsthāpya vidyayā || 91 || prathame divase kuryādadhivāsanamuttamam | sadyo'dhivāsanaṃ vāpi varṣapūjārthasiddhaye || 92 || [madanapūjāprakaraṇam] prātaḥkāle caturddaśyāṃ nityapūjāṃ samāpya ca | navakoṇaṃ vidhāyātha sindūreṇa mahāprabham || 93 || kalasānanusaṃsthāpya hemaratnādipūritān | ekaṃ vā sakalaṃ ramyaṃ sthāpayeddeśikottamaḥ || 94 || dakṣiṇe maṇḍalaṃ kuryādaṅkurādyairvicitritam | aśokatarumālikhya trikoṇaṃ maṇḍalaṃ likhet || 95 || [kāmasya dhyānam] tanmadhye pūjayet kāmaṃ taruṇaprabham | raktapuṣpaṃ raktavastraṃ vāmadakṣiṇayoḥ kramāt || 96 || ratiprītiviśobhāḍhyaṃ pañcabāṇadhanurdharam | vasantasahitaṃ kāmaṃ pūjayet siddhihetave || 97 || [kāmamantraḥ] vāgbhavaṃ bhuvaneśānīṃ śriyaṃ kāmātmakaṃ tathā | kāmāya nama alikhya vidyeyantu navākṣarī || 98 || 93 | prātaḥkāle iti | sindūreṇa navakoṇaṃ maṇḍalaṃ vidhāyetyarthaḥ | 98 | vāgbhavamityādi | mantroddhārastu - ai/ hrī/ śrī/ klī/ kāmāya namaḥ, iti | p. 806) [ratimantraḥ] kāmabījatrayañcoktvā kāmayātmaikamuccaret | ratyai namaścāṣṭavarṇā ratividyā prakīrttitā || 99 || [prītimantraḥ] prītiṃ vadedratisthāne prītimantro'ṣṭavarṇakaḥ || 100 || [ratiprītyorddhānam] gauraśyāme ratiprīti krameṇa maṇibhūṣaṇe | padmatāmbūlahaste ca raktavarṇavibhūṣite || 101 || vidyābharaṇabhūte ca puṣpadāmavirājite | vāmadakṣiṇayordhyānaṃ kāmadevasya kīrttitam || 102 || [paścād vasantapūjanam] vasantaṃ pūjayet paścāt kadambavanamadhyagam | sauvarṇaṃ vāmahaste ca sudhāpūrṇaghaṭānvitam || 103 || dakṣahaste ca dadhataṃ nānāpuṣpasamuccayam | sāṅgaṃ kāmaṃ prapūjyātha dhūpadīpādi darśayet || 104 || [madanapūjānantaraṃ devīpūjā tataḥ kumārīpūjā ca] madane pūjitaḥ kāmaḥ sarvakāryārthasādhakaḥ | tañca samyak prapūjyātha mahātripurasundarīm || 105 || 99 | kāmabījeti | kāmabījatrayamuktvā punaḥ kāmamuccarediti | tena klī/ klī/ klī/ klī/ ratyai namaḥ ityaṣṭākṣaramantro bhavati | 100 | ratisthāne prītiṃ vadediti | tena klī/ klī/ klī/ klī/ prītyai namaḥ iti prīti-mantraḥ | p. 807) yajettatkālasambhūtaiḥ kusumaiścandracandanaiḥ | saugandhikaiḥ sakāśmīrairnānāphalarasairapi || 106 || aṣṭottaraśataṃ kṛtvā kumārīṃ pūjayettataḥ | [suvāsinīpūjā yonipūjā ca] suvāsinīñca saṃpūjya yonimaṇḍalamarccayet || 107 || [mahādevīpūjā pūrṇahomaśca] pūjayitvā mahādevīṃ pūrṇāhuti samācaret | [brāhmaṇapūjānantaraṃ gurudakṣiṇādānam] brāhmaṇānapi saṃpūjya pradadyād gurudakṣiṇām || 108 || [madanāropaṇaphalam] anena vidhinā mantrī madanāropaṇaṃ yajet | tasya sāṃvatsarī pūjā saphalā nānyathā bhavet || 109 || [vaiśākhapūrṇimāyāṃ viśeṣapūjā] vaiśākhe māsi pūrṇāyāṃ svarṇapuṣpairyajet parām | athavā candrakastūrīcandanaiḥ śiśirodakaiḥ || 110 || [jyaiṣṭhapūrṇimāyāṃ viśeṣapūjā] jyaiṣṭhe māsi ca pūrṇāyāṃ kadalīpanasāmrajaiḥ | phalaiḥ prapūjayeddevīṃ pūrvavat sarvasiddhaye || 111 || [pavitrāropaṇakathanam] pavitrāropaṇaṃ vakṣye sādhakānāṃ hitāya ca || 112 || 107 | suvāsinīmiti | pativatnīmityarthaḥ | yonipūjāprakāraśca prāṇatoṣaṇyādau saptamakāṇḍe caturthaparicchede draṣṭavyaḥ | p. 808) [pavitrapūjāyāḥ karttavyatā] varṣamātrakṛtā pūjā saphalā bhavati dhruvam | tasmāt pavitrapūjā hi karttavyā siddhihetave || 113 || [pivitrāropaṇakālaḥ] ārabhya mithunārkeṇa tulāsaṃkramaṇāntaram | atiramyāṃ mahāpūjāṃ pavitrāṇāṃ viśeṣataḥ || 114 || pakṣadvayoḥ prapūjyā syāccaturthyāmaṣṭamīdine | navamyāṃ vā caturddaśyāṃ pavitrāropaṇañcaret || 115 || [āṣāḍhapaurṇamāsyāṃ viśeṣaḥ] āṣāḍhe paurṇamāsyāṃ vā pavitraiḥ pūjayecchivām | sauvarṇaraupyatāmrairvā sūtraiḥ paṭṭasamudbhavaiḥ || 116 || [navatantunirmāṇam] yajñasūtrasamudbhūtaiḥ padmanālasamudbhavaiḥ | trasarī-sūtrasambhūtaiḥ kāṣāyasūtrasambhavaiḥ || 117 || darbhamuñjaśaṇodbhūtairnavadhā guṇitaiḥ śubhaiḥ | kuryāt pavitraśaktīnāṃ sarvāsāṃ ṣoḍaśāṅgulaiḥ || 118 || navāṅgulairvā tatsaṃkhyā śaragranthisamanvitam | home tvekaśaragranthiṃ kṛtvā tairarccitaḥ kramāt || 119 || [navatantuṣu devapūjā] prāleyacandramā vahnibrahmanāgo guho hariḥ | madākṣa-sarvadevāṃśca navatantuṣu pūjayet || 120 || 120 | prāleyeti | etān prāleya-candramā-vahni-brahma-nāga-guha-hari-madākṣasarvadevān navatantuṣu navān pūjayedityarthaḥ | p. 809) śiromantreṇābhimantrya hṛnmantreṇa śubhairjalaiḥ | prakṣālyābhyukṣaṇaṃ kuryācchivamantreṇa deśikaḥ || 121 || avarūdhya ca netreṇa grathitaṃ kavacena tu | rocanākuṅkumābhyāñca raktacandanacandanaiḥ || 122 || kastūrīghusṛṇādyaiśca karpūrairvimalairapi | gairikādyairvicitrañca kārayet sumanoharam || 123 || mūlamantreṇa cābhyukṣya sthāpayeddaśakoṇake | [pavitravṛndasthāpanam] pavitravṛndasakalaṃ ṣaḍaṅgena prapūjitam || 124 || [pūrvadine ghaṭasthāpanam] kṛtvā tu pūrvadivase ghaṭasthāpanameva ca | [pavitre sūtrasaṃkhyā] aṣṭotaraśataiḥ sūtrairmantreṇa parikalpitam || 125 || [saṃkhyātāratamyenottamamadhyamādhamatvakathanam] uttamaṃ tad vijānīyāttadarddhaṃ madhyamaṃ bhavet | tasyāpyarddhaṃ kaniṣṭhaṃ syāttrividhaṃ kathitaṃ kramāt || 126 || 121-24 | śiromantreṇetyādi | śiromantreṇa svāhā ityanenābhimantrya namaḥ iti hṛnmantreṇa śubhairjalaiḥ prakṣālya hau iti śivamantreṇābhyukṣaṇaṃ kuryāt | vauṣaṭ iti netramantreṇa avarudhya hu/ iti kavacamantreṇa saṃgrathya gorocanā-kuṅkumādibhirvicitraṃ kārayet | ghusṛṇaṃ kuṅkumam | kuṅkumaṃ pītakāveraṃ ghusṛṇaṃ kusumātmakam | iti hārāvalī | p. 810) pavitramūlaśaktīnāṃ ṣaṇṇavatyaṅgulairyutam | śaragranthyādikaṃ kṛtvā tritayantu samarpayet || 127 || [adhivāse pūjādi] adhivāsanavelāyāṃ yavān vistīrya sādhakaḥ | devīkumbhaṃ pratiṣṭhāpya pūrṇaṃ cāmīkarādibhiḥ || 128 || devīmāvāhya tatkumbhe mūlamantreṇa pūjayet | candanaiḥ kumudādyaiśca puṣpaiḥ phalayutairapi | elā kakkolajātībhirupetaiḥ pūjayecchivām || 129 || [pavitrārpaṇam] tataḥ kramaṃ samabhyarccya pavitrārpaṇamācaret | śrīvidyayā pavitrāṇi gurornāmnā samarpayet || 130 || gurubhyastrividhebhyaśca tithinityāgaṇeṣu ca | pavitrāropaṇaṃ kuryānnavacakreśvarīmapi || 131 || raśmivṛndāsu sarvāsu pratyekaṃ tārapūrvakam | tataśca kurukullāyai pavitrañca samarpayet || 132 || [guroḥ santoṣotpādaḥ] yathāvibhavarūpeṇa guruṃ santoṣayed budhaḥ | svarṇālaṅkāravastraiśca nānāratnasamuccayaiḥ || 133 || tatprasādaṃ pavitrañca dhārayet sādhakottamaḥ | tadaṅgahomaṃ nirvartya pavitreṇa samarpayet || 134 || 131 | gurubhya iti | trividhebhyaḥ, parama-parāpara-parameṣṭhi-bhedāt trividhatvam | p. 811) [kumāryādīnāṃ pūjanam] kumārīpūjanaṃ kāryaṃ tataḥ suvāsinīgaṇam | yoginyo yoginaścaiva brāhmaṇā vividhā gaṇāḥ | pūjyā hi sādhakendreṇa yadīccheddhitamātmanaḥ || 135 || [śrāvaṇapūrṇimāyāṃ kartavyam] śrāvaṇe māsi pūrṇāyāṃ sarvāpatpariśāntaye | sindūrakuṅkumādyaiśca candanairvividhaiḥ phalaiḥ | utpalaiḥ kumudaireva pūjayet parameśvarīm || 136 || [bhādrapūrṇimāyāṃ kartavyam] atha bhādrapade māsi pūrṇāyāṃ ketakodbhavaiḥ | prasūnairarccayeddevīṃ nānāvibhavavistaraiḥ || 137 || [āśvinapūrṇimāyāṃ karttavyam] āśvayujyāṃ viśeṣeṇa darśāntaṃ pratipattithim | ārabhya pūjayeddevīṃ paurṇamāsyantameva ca || 138 || javāparājitādroṇaiḥ karavīraiḥ supaṅkajaiḥ | saugandhikaiśca kahlārairvastrabhūṣaṇadarpaṇaiḥ || 139 || vyajanaiḥ śuddhasindūraiścāmaraiścandanādibhiḥ | nānāvidhaphalairdravyairnānārasarasāyanaiḥ || 140 || pūjayitvā japed vidyāṃ hunet pratidinaṃ śatam | sahasraṃ vāpi juhuyāttripurāprītihetave || 141 || tena vidyā bhavet siddhā nṛpatiṃ kurute'rccanāt | p. 812) saptamyāmathavāṣṭamyāṃ navamyāṃ vā prapūjya ca | avaśyameva jānīyāllaṅghane tadviparyayaḥ || 142 || [kārttikapūrṇimāyāṃ karttavyam] kārttike māsi pūrṇāyāṃ kuṅkumādibhirarccayet | rātrau dīpān nivedyātha homaṃ kuryād ghṛtena ca || 143 || devyagre sthāpayeddīpān vidyayā ṣoḍaśa kramāt | śaktīnāmekamekantu sthāpayettattadagrataḥ || 144 || athavā bhājane madhye ekaṃ tadabhito nava | kṛtvā nivedayenmūlavidyayā saprasūnakam || 145 || [mārgaśīrṣapūrṇimāyāṃ karttavyam] vṛścike māsi pūrṇāyāṃ nārikelāmbu candrayuk | nivedyābhyarccayenmāsaṃ piṣṭapūpairyathāvidhi || 146 || [pauṣapūrṇimāyāṃ karttavyam] pauṣe māsi ca pūrṇāyāṃ śarkarābhirguḍena vā | pūjayed bhūmisaṃsiddhyai gavyaṃ dugdhaṃ nivedayet || 147 || [māghapūrṇimāyāṃ karttavyam] māghe māsi ca pūrṇāyāṃ tilaiḥ śuklaistathetaraiḥ | pūjayed gandhanaivedyaiḥ sitapuṣpādibhiḥ saha || 148 || [phālgunapūrṇimāyāṃ karttavyam] phālgune māsi pūrṇāyāṃ campakaiḥ svarṇarājataiḥ | cūtasaugandhikusumaiḥ pūjayedīpsitāptaye || 149 || p. 813) [caitrādipūrṇimāsu karttavyatopadeśaḥ] viṣuvāyanadarśeṣu yugādiṣu samarccanam | kuryād vaiśeṣikaṃ teṣu āgamokteṣu teṣvapi || 150 || [dvādaśamāsīyakṛtyānāmavaśyakarttavyatā] iti dvādaśamāsīyakṛtyaṃ kuryāt prayatnataḥ | varṣe varṣe ca mantrajño hyanyathā pāpabhāg bhavet | yoginīnāṃ bhavet bhakṣyaḥ kruddhā śrītripurā bhavet || 151 || iti śrīpūrṇānandaparamahaṃsaviracite śrī-tattvacintāmaṇāvekaviṃśatitamaḥ prakāśaḥ || 21 || 150 | viṣuvāyaneti | mahāviṣuvapūrṇimāyāṃ , jalaviṣuvapūrṇimāyāṃ, uttarāyaṇapūrṇimāyāṃ, dakṣiṇāyanapūrṇimāyāṃ, yugādyā-manvantarādiṣu, darśeṣu amāvasyāsu ceti sarvāsveva viśeṣapūjā karttavyā iti bahuvacanena sūcitam | dvāviṃśatitamaḥ prakāśaḥ [jñānadūtīkathanam] jñānadūtīmatho vakṣye yayā brahma sanātanam | prakāśākhye yāgagehe praviśed varamandire || 1 || icchājñānakriyādūtīracite svabhagānvite | anayā parayā dūtyā tatra jñānamaye śive || 2 || paryaṅke puruṣārthaiśca vedaiśca parimaṇḍite | ātmāntarātmaparamātmajñānātmaparibhūṣite || 3 || tatpadārthaḥ padārthastvaṃ tattvaṃ padasamuccayaḥ | padārthatrayametattu jñānād brahmaprakāśakam || 4 || etatsūtramayaiḥ paṭṭairgumphite sumanohare | prapūjayet parāṃ tatra bhaved bhūtiścaturvidhā || 5 || hastinī śaṅkhinī cānyā citriṇī padminī tathā | sarvābharaṇasampannāḥ sundaryaścārulocanāḥ || 6 || vaikharī hastinī jñeyā sthūlāvasthā parā kalā | yayedaṃ dhāryate sarvaṃ brahmāṇḍaparimaṇḍalam || 7 || vargāṣṭakena niyataṃ sūte diggajasañcayam | tenaiva kariṇī proktā madhyamā śaṅkhinī bhavet || 8 || 7 | vaikharī akārādikṣakāraparyantavarṇamālā, vidyeti śridharaḥ | p. 815) śaṅkhinī ca mahāśuddhā sarvapāpavivarjitā | sarvadevapriyā sā hi kāntisaurabhyaśobhitā || 9 || tathā vanaspatigatā madhyamāśuśubhagrahā | citriṇī vallarī devī sarvaśaktisvarūpiṇī || 9 || śivaśaktimayī devī pāti caiva jagattrayam | teṣu sarveṣu paśyantī jīveṣu paramāśrayā || 10 || evaṃ brahmaṇi saṃlīnā parārādhyā pareśvarī | tāṃ dūtīṃ tatra saṃpūjya śamādikusumaiḥ śuciḥ || 11 || tadaṅgeṣu kalāḥ pūjyāḥ krameṇa sādhakottamaiḥ | yathā śāntikalā bodhakalā vyāptikalā parā || 12 || jñānātmanaḥ kalā jñeyā caturthī syāttataḥ param | padminī cāparā jñeyā haṃsa (ḥ?) svacchavikāśitā || 13 || haṃsaḥ ? dvandvena padmaṃ hi ghalkā ? saṅkocameva tu | vikāśaṃ mātri ? saubhāgyaṃ tathā varṇavilāsataḥ || 14 || parā prakāśamāyāti padminī tu matā bhavet | tasya dehe sādhakendraiḥ kalāḥ pūjyāstu ṣoḍaśa || 15 || citkalā sakalā śāntikalā kālākalā parā | ājñāvāstu kalā jñeyā saṃlīnā paravastuni || 16 || bhūyaḥ śāntikalādyāstu jñānātmanaḥ prakāśitāḥ | virāgatā mokṣakalā paramātmakalā tathā || 17 || p. 816) vidyākalācatasrastu vijñeyāścāntarātmani | vidyāsantoṣatā tṛptiḥ paraṃ brahmaprakāśikāḥ || 18 || paramātmakalā jñeyā saṃlīnā paravastuni | etāstu ṣoḍaśa kalāḥ śrīvidyānteṣu saṃsthitāḥ || 19 || ṣoḍaśāntā brahmarūpā kalā ṣoḍaśarūpiṇī | ātmayogasvarūpeṇa trailokyaṃ racayatyasau || 20 || antarātmā sattvarūpo rajorūpaśca viśrutaḥ | ata eva sattvarūpo rajorūpaḥ paraḥ śivaḥ || 21 || paramātma(a) vidhirjñeyo jñānātmā tūryasādhakaḥ | etāḥ kalāśca niyataṃ paradehe prakāśayet || 22 || tatpadārthantu jānīhi mukhamasyā na saṃśayaḥ | tataḥ padapadārthābhyāṃ kucayugmakrameṇa tu || 23 || nādo mūlaṃ hi yogasya śāstrasyeti vinirṇayaḥ | nādastu sarvabhūtānāṃ bhaved yonirna saṃśayaḥ || 24 || śaktiṃ saṃpūjayettatra trikoṇe bhagamālikām | sarvānandamaye madhye sundarīṃ pūjayet parām || 25 || svātmaliṅge tato mantrī śivañca paripūjayet | tārañca bhuvaneśānīṃ mahātripurasundarīm || 26 || namaḥ śivāya vidyeyaṃ daśārṇā parikīrttitā | parasparasvabhāvena brahmānandaraso bhavet || 27 || p. 817) taṃ rasaṃ manasā mantrā vahannāsāgataṃ smaret | arghyāmṛtena saṃyojya tataḥ śrīcakramarccayet || 28 || kuṇḍagolodbhavaṃ dravyaṃ proktaṃ paramadurlabham | brahmānandamaye jñāne pāpapuṇyavivarjite || 29 || na brāhmaṇo brāhmaṇastu na kṣattraḥ kṣattriyastathā | vaiśyo'pi na ca vaiśyaḥ syānna śūdraḥ śūdra eva ca || 30 || cāṇḍālo naiva cāṇḍālaḥ pukkaso naiva pukkasaḥ | sarvaṃ samaṃ vijānīyāt paramārthaviniścayāt || 31 || ākāśāt patitaṃ toyaṃ bindumārgeṇa gacchati | grāmamadhye sthitaṃ toyaṃ viṣṭhāmūtrādipūritam || 32 || mṛgago'śvādimārjārakharādirudhirānvitam | samastamapi gaṅgāyāṃ prayāti militaṃ yathā || 33 || gaṅgāmṛtaṃ bhavet sarvaṃ kāluṣyaṃ naiva niṣṭhati | yathā saṃvinmaye jñāne samatā sarvajantuṣu || 34 || sarvadravyeṣu niyataṃ samatā nātra saṃśayaḥ | yathā sūryaprakāśo'yaṃ sattvenaiva pravarttate || 35 || tataḥ svasyāpi cāntyasya tamaḥ saṃharati kṣaṇāt | śoṣaya(n) dugdhamūtrādicandanaṃ naiva karddamam || 36 || ata eva vicārajño mantrī sarvamayo bhavet | siddhistadaiva vijñeyā śrīguroḥ kṛpayā parā || 37 || p. 818) [adbhutatrikūṭasādhanaprakārakathanam] tathādbhutaṃ pravakṣyāmi trikūṭasyāpi sādhanam | śuklāmbaradharo dhīro gandhakastūrīmaṇḍitaḥ || 38 || muktāphalasphuradbhūṣābhūṣitaḥ śuklamālyadhṛk | dhavalāgāramadhye tu brahmacaryavrato naraḥ || 39 || pūjayecchubhrakusumairnaivedyañca samujjvalam | pāyasaṃ ghṛtasaṃpūrṇaṃ tathā'mṛtaphalaudanam || 40 || dugdhaṃ modakasaṃyuktaṃ nānāpūpānnapūritam | naivedyaṃ darśayeddevyai vāgīśvaryai susādhakaḥ || 41 || [tatra vāgbhavakūṭasādhanam] manaḥsaṅkalpaśubhrairvā sādhayed vāgbhavākṣaram | vāgbhavākhyāṃ japed vidyāṃ vāgīśīṃ saṃsmared budhaḥ || 42 || [vāgīśīdhyānam] karpūradhavalāṃ śubhrāṃ śubhrābharaṇabhūṣitām | muktāphalāmalamaṇijapamālālasatkarām || 43 || pustakaṃ varadānañca dadhatīmabhayapradām | kucabhārabharākrāntāṃ dīpābhāṃ tanturūpiṇīm || 44 || gacchantīṃ brahmamārgeṇa liṅgabhedakrameṇa tu | [devyā viśeṣacintā] visargasthāmṛtaṃ divyaṃ kṣīradhāropamaṃ dhruvam || 45 || 42 | vāgbhavākhyāmiti ai/ iti bījamityarthaḥ | p. 819) pītvā kulāmṛtañcaiva punareva viśet kulam | punareva kulaṃ gacched dvādaśānte niveśayet || 46 || sahasrāre mahāpadme vāgbhavaṃ pūrṇacandrakam | brahmagranthiṃ tato bhittvā saptaṣaṣṭhākṣadhārayā || 47 || lambikāṃ brahmamārgeṇa tālumūle praveśayet | jihvāmāpūrya mantrajño mātṛkāvarṇarūpiṇīm || 48 || bahirgatāśca vāgrūpā(ṃ) jihvāgre'mṛtarūpiṇīm | ā mūlād brahmarandhrāntaṃ tasmājjihvāpradeśakam || 49 || vāgbhavāṃ bījarūpāntāṃ dīpākārāṃ vicintayet | hastayoḥ pādayormantrī tathā nāḍītrayeṣu ca || 50 || ādhārāttu samutthāpya vāgbhavaṃ dvādaśe nayet | dvādaśādhāramānīya tadgranthiṃ paribhedayet || 51 || tasmājjihvāgramānīya dīpābhāṃ paribhāvayet | [asya lakṣavārajapaphalam] lakṣamekamidaṃ japtvā sarvapāpaharaḥ svayam || 52 || vākpatirjāyate sadyo mūko'pi sukavirbhavet | vāde sadasi sadvākyastambhakaḥ prativādinaḥ || 53 || satpaṇḍitaghaṭāṭopajetā pratihataprabhaḥ | sattarkaprativākyārthasarvālaṅkāraśāstravit || 54 || padagumphairmahāvākyakarttā mantrī prajāyate | avyāhatamatiḥ śāstre vijñeyo vākpatirbhavet || 55 || p. 820) [bālakajihvāyāṃ mantralekhanam] bālakasya tu jihvāyāṃ tridinābhyantare likhet | madhunā śvetadūrvābhiḥ kiṃ vā svarṇaśalākayā || 56 || amṛtaṃ vāgbhavaṃ kūṭaṃ vāgīśatvapradāyakam | sa eva paṇḍitaḥ śrīmān sa cāmūrkho bhavet kila || 57 || [bālakasya mūrdhni japaphalam] etad vāgbhavakūṭantu bālakasyāpi mūrddhani | hastaṃ dattvā yadi japecchatamaṣṭottaraṃ budhaḥ || 58 || so'pi ślokān sarvathaiva karoti vākpatiryathā | etattu kathitaṃ sāraṃ vāgbhavasyāpi sādhanam || 59 || [culukapānam] atho devīṃ sacakrāntaculuke salile smaran | mātṛkāsahitāṃ vidyāṃ trirāvṛttyā'mṛtātmikām || 60 || nāḍīṃ sarasvatīṃ jihvāṃ dīpākārāṃ smaran pibet | [culukapānaphalam] abdāccaturvidhaṃ tasya pāṇḍityaṃ bhuvi jāyate || 61 || [prātaḥkāle pānaphalam] evaṃ nityamuṣaḥkāle yaḥ kuryācchuddhamānasaḥ | sa yogī satyavijñānī sa kavirbhavati dhruvam || 62 || [kāmakūṭasādhanaphalam] atha vakṣyāmi saubhāgyaṃ kāmakūṭasya sādhanam | [kāmakūṭasādhanaprakāraḥ] raktālaṅkārasubhago raktamālyānulepanām || 63 || p. 821) raktavastrānvitāṃ samyaṅmadhyakāmakalātmanā | raktapuṣpaiśca vividhaiḥ kusumādibhirarcayet || 64 || [kāmakalācintā] tataḥ kāmakalārūpāṃ madanāṅkuramadhyame | udyadādityasaṅkāśāṃ sphuraddīpaśikhāprabhām || 65 || gacchantīṃ brahmamārgeṇa brahmarandhrāntameva ca | patadbhirindudhārābhīraktalākṣārasopamām || 66 || bandhūkakusumākārāṃ kāntibhūṣaṇabhūṣitām | ikṣukodaṇḍapuṣpeṣuvarābhayalasatkarām || 67 || kāmarājasvarūpāntu bālārkakiraṇāruṇām | cintayet kulapīṭheṣu saṃkṣobho jāyate kṣaṇāt || 68 || kāmakalā(ṃ) hṛdo madhye bandhūkasadṛśaprabhām | cittākarṣaṇakārī ca nārīṇāñca viśeṣataḥ || 66 || mūrdhni bhāge kāmakalā varṣantī raktadhārayā | dhāraṇāt saṃprayogeṇa karoti vaśagaṃ jagat || 70 || [kāmakūṭaprayogakathanam] toṣayantī jagat sarvaṃ prayogaṃ kathayāmyatha | vidarbhyādyena kāmena manmathāntakṛtaṃ kuru || 71 || kandarpasaṃpuṭaṃ kṛtvā koṇagarbhagataṃ tataḥ | makaradhvajasaṃjñantu kārayet sādhakottamaḥ || 72 || p. 822) mīnaketugataṃ kṛtvā bhūrjapatre suśobhane | rocanāgurukastūrīkarpūrakuṅkumādibhiḥ || 73 || sādhyaṃ pratiṣṭhitaṃ prāṇaṃ kārayeddhemamadhyagam | japet pañcasahasraṃ vā kāmabījantu sādhakaḥ || 74 || mūlaṃ bhānusahasrantu yatnena sādhayedapi | athavā nābhimadhye tu hṛdaye mukhamaṇḍale || 75 || padmarāgapratīkāśaṃ kāmarājaṃ manoharam | manasā cintayed yastu tasyaiśvaryaṃ bhavet kila || 76 || ādhārānnābhiparyantaṃ pradīpasya śikhāṃ smaret | tasmādudaraparyantaṃ padmarāgasamaprabham || 77 || eteṣu vāgbhavaṃ bījaṃ hṛdaye kāmarājakam | tasyaiva karṇikāmadhye sūryābhāṃ cintayedatha || 78 || tasmāt bhrūmaṇḍalaṃ yāvat padmarāgasamaprabham | raktavastraparīdhāno lākṣārasagṛhe sthitaḥ || 79 || raktāsanopaviṣṭastu raktamālyairvibhūṣitaḥ | paramānandahṛdayastripurīkṛtavigrahaḥ | evambhūtavapuḥ kāntaṃ kāmarājaṃ vicintayet || 80 || [śaktikūṭasādhanam] athātaḥ saṃpravakṣyāmi śaktikūṭasya sādhanam || 81 || sṛṣṭisaṃhāraparyantaṃ śarīraṃ cintayet parām | sravatpīyūṣadhārābhirbalantīṃ viṣahāriṇīm || 82 || p. 823) hemaprabhābhāsamānāṃ vidyunnikarasuprabhām | sphuraccandrakalāpūrṇakamalāṃ varadābhayau || 83 || jñānamudrāñca dadhatīṃ sākṣādamṛtarūpiṇīm | dhyātvā viṣaṃ harenmantrī nānākāravyavasthitam || 84 || hṛdi śāntādinānnantaṃ(?) jagadāhlādanaṃ param | puraḥ kaṇṭhāditālvantaṃ śaktikūṭaṃ vicintayet || 85 || ādhārād brahmarandhrāntaṃ tasmādādhārakāvadhi | atha madhyācchaktikūṭaṃ vidyudagnisamaprabham || 86 || kevalaṃ padmarāgantu bhruvormadhye vicintayet | tasmādābrahmarandhrāntaṃ turīyaṃ padmarāgadhṛk || 87 || sahasrārāttu mūlāntaṃ padmarāgasamaprabham | [kulaśakticintā] tasmādābrahmarandhrāntaṃ kulaśaktiṃ vicintayet || 88 || vainateyasamo mantrī viṣabhārasahasranut | bhūtapretapiśācāṃśca nāśayennātra saṃśayaḥ || 89 || cāturthakajvarān sarvānapasmārāṃśca nāśayet || 90 || [trukūṭasampanna-mahātripurasundarīcintāphalam] atha trikūṭasampannā mahātripurasundarī | cintitā sādhakasyāśu trailokyavaśakāriṇī || 91 || krameṇa nābhihṛdvaktramaṇḍalasthā'ruṇaprabhā | padmarāgamaṇisvacchacintanāt sādhakasya ca || 92 || p. 824) aṇimādiguṇaiśvaryaṃ saubhāgyañca prajāyate | tannāma saṃsmaranmantrī yoginīnāṃ bhavet priyaḥ || 93 || mātṛcakraṃ tasya kāye tena sārddhaṃ sukhī bhavet | patravān dhanavānmantrī mantradhyānānna saṃśayaḥ || 94 || iti śrīpūrṇānandaparamahaṃsaviracite śrī-tattvacintāmaṇau dvāviṃśatitamaḥ prakāśaḥ || 22 || trayoviṃśatitamaḥ prakāśaḥ [tripurasundarīvidyāyā jīvanaprāptyupāyakathanam] mahātripurasundaryā yathā syājjīvanānvitā | bhuvi vidyā tathedānīṃ vakṣyāmi ca sudurlabhām || 1 || [vidyāyāḥ svarūpaviśeṣakathanam] vidyudā?kṣīṃ parāṃ nityāṃ kālikāṃ kālabhāṣiṇīm | khaḍgamuṇḍavikaṭāsyāṃ vyāghracarmavibhūṣitām || 2 || raktamālyāmbaradharāṃ ghorarūpāṃ caturbhujām | khaḍgaśūlakapālañca varadāṃ tīkṣṇanāsikām || 3 || siddhyarthaṃ jīvayeddevīṃ sarvavidyāsujīvinā || 4 || [vidyāyāḥ svarūpāntaram] raktāmbhodhisthapotollasadaruṇasarojādhirūḍhā karābjaiḥ | pāśaṃ kodaṇḍamikṣūdbhavakamaṭhamathāpyaṅkuśaṃ pañca bāṇān | vibhrāṇāsṛkapālaṃ trinayanavilasatpīnavakṣoruhāḍhyā | devī bālārkavarṇā bhavatu śubhakarī prāṇaśaktiḥ parā naḥ || 5 || 1 | maheti | mahātripurasundaryā vidyā yathā bhuvi jīvanānvitā (dīptimatī) syāt, tathā idānīṃ tāṃ sudurlabhāṃ vidyāṃ vakṣyāmītyanvayaḥ | p. 826) [dīpanīvidyākathanam] śrīṅkāraṃ prathamañcaiva drīṃklīṃkāraṃ tataḥ param | haiṃ haiṃ kalahrīṃ sauḥ kalahrīṃ tataḥ paṭhet || 6 || klīṃ klīṃ tadadho bījaṃ drīṃkāraṃ śrīṃ tataḥ param | sarveṣāṃ dīpanīvidyā sarvacakreṣu yojitā || 7 || [pratimāyāṃ pūjāviśeṣakathanam] pratimāyāṃ tathā kāryā baliṃ dadyāt samāhitaḥ | anaṅgakusumādiñca cakramadhye prapūjayet || 8 || svayambhu kusumaṃ dattvā kuṇḍagolodbhavaṃ tathā | pūjayeccakramadhye tu vādyairnānāvidhai rasaiḥ || 9 || huṃkāraśabdaiḥ karpūrairgītaiśca candanāruṇaiḥ | narādibalidānaiśca mahiṣairmeṣachāgalaiḥ || 10 || gṛhītvā śoṇitaṃ pātre svakīyahṛdayodbhavam | pūjayettripurāṃ devīṃ juhuyādagnisammukhe || 11 || [devyā dakṣiṇapārśve jīvanījapaprakāraḥ] devyā dakṣiṇapārśve tu jīvanījapamācaret | balīnāṃ śoṇitaṃ dattvā kālikāṃ pūjayettataḥ || 12 || krodhīśottarasaṃyuktaṃ nādabindukalānvitam | krodhānantastataḥ paścāt saṃyuktena paṭhet sudhīḥ || 13 || 6-7 | śrīṅkāramiti | sarvacakrasādhāraṇīṃ dīpanīmāha-śrīṃkāramityādinā | tathā ca śrī/ hrī/ klī/ hai/ hai/ kalahrī/ sauḥ kalahrī/ klī/ klī/ hasauḥ hrī/ śrī/ iti mantro bhavati | p. 827) pinākī ca susūkṣā ca krodhyānantastataḥ paṭhet | anilo bhautikaścaiva tadadhaḥ praṇavaṃ likhet || 14 || eṣā jñeyā mahāvidyā mahācakrasamanvitā | mahāmedhāpradā vidyā mahāghoravināśinī || 15 || mahāvidyā mahākāmā mahāpretāsanasthitā | śvetarūpā ca candrasthā bālā ca bhagamālinī || 16 || anantarūpamākhyātā sā ca pripurasundarī | parameyaṃ parā śaktiḥ prathamaṃ pārśvasaṃsthitā || 17 || dvitīyā kṣitivikhyātā tatparā paścimottarā | sā ca devī mahādevī mahākālikasundarī || 18 || yasyā merorjagad vyāptaṃ surāsuranarādikam | mahāpadmāsanā devī mahājīvanakāriṇī || 19 || pratimāṃ jīvitāṃ kṛtvā anayā śoṇitaṃ kṣipet | sarvaduṣṭanivārāñca dhyāyeddevīṃ sulocanām || 20 || [pretāsane japaphalam] pretāsane japed yastu sarvakāmaphalaṃ labhet | kṣitau ca khyātivikhyāto'sādhyaṃ sādhayet parām || 21 || [mahādhyānakathanam] mahādhyānaṃ pravakṣyāmi parāṃ śaktisvarūpiṇīm | nīlapadmāsanāṃ devīṃ nīlapadmasamaprabhām || 22 || caturbhujāṃ trinayanāṃ raktamālyavibhūṣitām | vāme khaḍgañca śūlañca vajramaṅkuśadakṣiṇe || 23 || p. 828) candramaṇḍalamūrddhānaṃ sūryamaṇḍalasaṃsthitām | raktavastraparīdhānāṃ raktagandhānulepanām || 24 || brahmaviṣṇuśivādīnāṃ śirasā pādasevitām | unmattayauvanopetāṃ pretasthāṃ liṅgapīḍitām || 25 || evaṃrūpāṃ mahādevīṃ cintayet sādhakottamaḥ || 26 || [parameśvarīpūjānantaraṃ cakraṃ pūjanam] anayā vidyayā mantrī saṃpūjya parameśvarīm | tadā cakre padaṃ kṛtvā pratimāṃ caṇḍikāṃ yajet || 27 || saṃhāramudrayā devīṃ sādhakaḥ sthiramānasaḥ | [tato balidānam] balidānaṃ tataḥ kuryād yathāśaktyā vidhānataḥ | ānandarūpavān bhūtvā sundarīputravat kṣitau || 28 || kālīṃ kāmāturāṃ bhīmāṃ pracaṇḍagaṇaveṣṭitām | kālakhaḍgadharāṃ devīṃ rudhiraughañca bhakṣitām || 29 || durlabhāṃ paramāṃ devīṃ mahātripurasundarīm | [ākarṣaṇabījakathanam] kathayāmi paraṃ bījamākarṣaṇakaraṃ param || 30 || viṣṇoḥ padaṃ vahnibījaṃ caturthasvarabhūṣitam | nādabindukalātītaṃ śaktiṃ visargasaṃyutām || 31 || amukī(ṃ?) jīvamākarṣa dviṭhāntaṃ sādhakaḥ paṭhet | [trikoṇacakramadhye devakanyādilikhanam] śivarephakayormadhye trikoṇacakramadhyage || 32 || p. 829) śiśurūpākarṣakarīṃ devakanyāṃ surāṅganām | nāgagandharvakanyāñca ṛṣikanyāñca khecarīm || 33 || vilikhya sādhakaḥ śrīmānaruṇā(ṃ) cintayet satīm | hṛdi maulau varāṅge ca javāṃ dattvā ca kanyakām || 34 || raktapuṣpaṃ samādāya kuṅkumaṃ gandhavāsitam | cakramadhye śataṃ dattvā kanyānāma prapūjayet | samāgacchati sā nārī mārabāṇena pīḍitā || 35 || [cāmuṇḍādhyānakathanam] mahātripurasundaryā mūlavidyā yathoditā | cāmuṇḍā bheditānāmnī dhyānaṃ vakṣyāmi durlabham || 36 || sūryakoṭinibhāṃ bālāṃ trinetrāmaruṇāmbarām | dhanuḥpustakabāṇākhyadharāṃ bandhūkasannibhām || 37 || cakraliṅge samāviṣṭāṃ kāñcīyuktanitambinīm | stanabhāronnatākārāṃ sindūrapūritānanām || 38 || sphuranmukuṭamāṇikyakiṅkiṇījālamaṇḍitām | muktāhārasamāyuktāṃ tribalīmadhyabhūṣitām || 39 || sarvaśṛṅgāraveśāḍhyāṃ kāmāveśanakāriṇīm | nityānandādibhirddevīṃ pūjayet sādhakottamaḥ || 40 || [vaktavya-paramadurlabhavidyā-praśaṃsā] eṣā ca vidyā kathitā kathayāmi sudurlabhām | p. 830) yā devī jagati khyātā mahāparvatavāsinī | paramānandahṛdayaḥ sādhayenmohanātmikām || 41 || yasyānandājjagad vyāptaṃ yā devī paramā kalā | mahāmohanadātrī ca devāsuranarādiṣu || 42 || rajyate sakalaṃ nityaṃ tadā devyā carācaram | duṣṭavairī bhaveddāsa īśaḥ sarvajanasya ca || 43 || athātaḥ saṃpravakṣyāmi vidyāṃ paramadurlabhām | śivaśaktisamāyuktāṃ turīyasvarabhūṣitām || 44 || nādabindusamāyuktāṃ sarvalokamanoharīm | rephahakārayormadhye trikoṇe cakramadhyage || 45 || sambodhanapadañcaiva sādhyaṃ karmapadānvitam | pāśāṅkuśapuṭā śaktirnādabinduvibhūṣitā || 46 || [prāṇamantrakathanam] yādyāḥ sapta sakārāntā vyomasargendusaṃyutā | tadnte haṃsamantraḥ syāttato'muṣyapadaṃ vadet || 47 || prāṇā iti vadet paścādiha prāṇāḥ padaṃ tataḥ | amuṣya jīva ihataḥ sthito'muṣyapadaṃ vadet || 48 || 47 | yādyāḥ sapteti | tathāca - yaṃ/ raṃ/ laṃ/ vaṃ/ śaṃ/ ṣaṃ/ saṃ/ haṃ/ saḥ, amuṣya prāṇā iha prāṇāḥ, amuṣya jīva iha sthitaḥ, amuṣya sarvendriyāṇi, amuṣya vāṅmanaścakṣuḥśrotraghrāṇaprāṇā ihāgatya sukhaṃ ciraṃ tiṣṭhantu svāhā iti prāṇamantro bhavati | p. 831) sarvendriyāṇyamuṣyānte vāṅmanaścakṣurantataḥ | śrotraghrāṇapadāt prāṇā ihāgatya sukhaṃ ciram | tiṣṭhantu vahnijāyāntaḥ prāṇamantro'yamīritaḥ || 49 || pratyamuṣyapadasyādau pāśādīni prayojayet | amuṣyetipadasthāne sādhyanāma samuccaret || 50 || prayogeṣu samākhyātaḥ prāṇamantro manīṣibhiḥ | sādhyaṃ pratiṣṭhitaprāṇamākarṣaṇādi yojayet || 51 || etā vidyāgaṇāḥ sarvāḥ pūjayet sādhakottamaḥ | bṛhacchīkramatantrasya matametadudīritam || 52 || [mahāyantradhāraṇakathanam] athocyate mahāyantraviśeṣadhāraṇaṃ param | śubhe'hni snānamācarya śubhe lagne śubhe kṣaṇe || 53 || siddhiyoge mahāparve pūjāṃ kṛtvā likhedidam | [mantralikhanadravyoddeśaḥ] kuṇḍagolodbhavaṃ dravyaṃ svayambhu kusumaṃ tathā || 54 || rocanā kuṅkumaṃ kṣaudraṃ karpūraṃ candanaṃ madam | etaddravyeṇa vilikheccakrarājaṃ manoharam || 55 || [likhanaprakāraḥ] trikoṇāntaragatāṃ māyāṃ vilikhet sādhakottamaḥ | rephahakārayormadhye devānāmābhimukhyadam || 56 || p. 832) sādhyanāma dvitīyāntaṃ tasyorddhve vilikhenmanum | tatraiva mātṛkāṃ sarvāṃ vilikhet kramavāhyataḥ || 57 || [yantraśodhanaprakāraḥ] pañcagavyāmṛtenaiva mūlena pariṣecayet | tataḥ pratiṣṭhitaprāṇāṃ vidyāmaṣṭottaraṃ śatam || 58 || tat spṛṣṭvā prajapenmantrī devīdhyānaparāyaṇaḥ | [dhāraṇaprakāraḥ] hemno madhyagataṃ kṛtvā rajatasyāpi vā punaḥ || 59 || kare kṛtvā labhedvaśyaṃ hṛdaye strī suvallabhe | kaṇṭhe dhanaṃ labhed bhāle stambhanaṃ jṛmbhaṇaṃ bhavet || 60 || śikhāyāṃ mokṣamāpnoti tasmād yatnena dhārayet | dhāraṇīyaṃ prayatnena gopanīyaṃ punaḥ punaḥ || 61 || [mantradāne pātrāpātrollekhaḥ] asatyāya na dātavyaṃ putraśiṣyāya caiva hi | bhaktiyuktāya śiṣyāya suputrāya prakāśayet || 62 || paśubhyo bāndhavebhyo'pi na kadācit prakāśayet | [apātre mantradānaphalam] kṛte tu aśubhaṃ tasya mantrā yānti parāṅmukhāḥ || 63 || duḥkhañca varddhate nityaṃ tasmād yatnena varjayet | [gorocanādinā cakralikhanaphalam] gorocanādibhirmantrī cakrarājaṃ samālikhet || 64 || p. 833) atīva sundarīṃ ramyāṃ tanmadhye pratimāṃ varām | jvalantīṃ sāmasahitāṃ kāmarājavidarbhitām || 65 || [cintāviśeṣe phalaviśeṣaḥ] cintayet sādhakendro'pi janānāñca sahasraśaḥ | adṛṣṭapūrvā yuvatī śrutamāśu sudurlabhā || 66 || rājakanyā'tha cārvaṅgī bhayalajjāvivarjitā | āyāti sādhakaṃ samyaṅmantramūḍhā satī dhruvam || 67 || cakramadhyagato bhūtvā sādhakaścintayedatha | udyatsūryasahasrābhamātmānamaruṇantathā || 68 || sādhyamapyaruṇībhūtaṃ cintayet sādhakottamaḥ | anena kramayogena svayaṃ kandarparūpavān || 69 || sarvasaundaryasubhagaḥ sarvalokavaśaṅkaraḥ | sarvaiḥ pūjopahāraistu mudrāsahitavigrahaḥ || 70 || [cakre nāmalikhane phalaviśeṣaḥ] cakraṃ saṃpūjayed yastu yasya nāma vidarbhitam | sa bhaveddāsavadāśu dhanāḍhyo vā'pi bhūpatiḥ || 71 || cakramadhyagataṃ kuryānnāma yasyāntu yojayet | adṛṣṭāmapi mantrajño yonimudrāsamanvitaḥ || 72 || haṭhādānayate śīghraṃ yakṣiṇīṃ rājakanyakām | nāgakanyāmapsarasaṃ khecarīṃ vā surāṅganām || 73 || p. 834) vidyādharīṃ divyarūpāmṛṣikanyāṃ ripustriyam | madanodbhavasantāpasphurajjaghanamaṇḍalām || 74 || kāmabāṇaprabhinnāntaḥkaraṇāṃ lolacakṣuṣam | [cakre mahākalādhyānaphalam] mahākāmakalādhyānayogādeva na saṃśayaḥ | kṣobhayet svargabhūrlokapātālatalayoṣitaḥ || 75 || [vaśīkāritilakakathanam] rocanābhāgamekantu bhāgamekantu kuṅkumam | atha bhāgadvayaṃ mantrī candanaṃ mardayet samam || 76 || ekatra tilakaṃ kuryāttrailokyavaśakāraṇam | aṣṭottaraśatāvṛttyā mantrayitvā vaśaṃ nayet || 77 || rājānaṃ nagaraṃ grāmaṃ yena yad yat pradṛśyate | mantriṇā sādhakendreṇa tat sarvaṃ tasya vaśyagam || 78 || [vaśīkaraṇārthaṃ tāmbūlādyabhimantraṇam] tāmbūlaṃ dhūpamudakaṃ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ dadhi | dugdhaṃ ghṛtaṃ dantapatraṃ vastraṃ karpūrameva ca || 79 || kastūrīṃ ghusṛṇañcailāṃ lavaṅgaṃ jātipatrakam | śatamaṣṭottaraṃ japtvā yasmai kasmai prayacchati || 80 || sa vaśyo jāyate nūnaṃ nātra kāryā vicāraṇā | striyaśca sakalā vaśyā dāsībhūtā bhavanti hi || 81 || haṭhākarṣaṇametattu kathitaṃ nānyathā bhavet | [yoṣidākarṣaṇaprakāraḥ] rahasyasthānake mantrī likhedrocanayā bhuvi || 82 || p. 835) cāruśṛṅgāraveśāḍhyāṃ sarvābharaṇabhūṣitām | pratimāṃ sundarīṃ prītāṃ vilikhya sumanoharām || 83 || tadbhālagalahṛnnābhijanmamaṇḍalayojitām | janmanāmamahāvidyāmaṅkuśāntavidarbhitām || 84 || sarvasandhiṣu dehasya madanākṣaramālikhet | sphuraddāḍimapuṣpābhaṃ cintayeddehasandhiṣu || 85 || tadāśābhimukho bhūtvā svayaṃ devīsvarūpadhṛk | mudrāntu kṣobhaṇīṃ baddhvā mantramaṣṭaśataṃ japet || 86 || niyojya dahanāgāre candrasūryakalātmake | tato vikalacārvaṅgīṃ mārabāṇaprapīḍitām || 87 || evamākarṣayennārīṃ yojanānāṃ śatādapi || 88 || [avadhyatvopāyakathanam] mātṛkāṃ vilikheccakre bāhyataḥ sakalāṃ budhaḥ | bhūrjapatre svarṇapatre raupyapatre'pi tāmraje | so'vadhyaḥ sarvajantūnāṃ vyāghrādīnāṃ viśeṣataḥ || 89 || [rājavallabhatopāyaḥ] tathaiva mārasaṃyuktāṃ sasaṃjñāṃ cakramaṇḍitām | karpūrakuṅkumādyaiśca rājavallabhatāṃ vrajet || 90 || [vaśīkaraṇaprakāraḥ] anena vidhinā śuddho rocanāgurukuṅkumaiḥ | vilikheccakra rājena sādhyanāma ca mantravit || 91 || p. 836) vidarbhitaṃ svanāmnā tu yasmin kasminnupasthitam | sthāvaraṃ jaṅgamaṃ vāpi sakalaṃ janamaṇḍalam || 92 || vaśīkuryāt sādhakendro nūnameva na saṃśayaḥ | [trailokyavaśīkaraṇopāyaḥ] mahātripurasundaryāḥ kāmakoṭikalā smṛtāḥ || 93 || evamevamavaṣṭabhya sādhyanāmākṣarāṇi tu | dhanamapyarthane bāṇairmātṛkāyāḥ praveṣṭaye || 94 || hemamadhyagataṃ kuryācchikhāyāṃ vāmake bhuje | dhārayed yatra kutrāpi trailokyavaśakāraṇam | rājendravṛndasakalaṃ dāsabhūtāṃ karoti ca || 95 || rājāno vājinaḥ sarpā mahāduṣṭā mahotkaṭāḥ | vyāghrāḥ keśariṇo mattā vaśyāstasya bhavanti hi || 96 || [mahākṣobhakaraṇam] pūrvakrameṇa nagaranāmasaundaryamantravit | madhye catuṣpathe vāpi caturdikṣu nidhāpayet || 97 || mahākṣobho yoṣitāñca janānāṃ mahatāmapi | tathaiva sarvajantūnāṃ purasthānañca jāyate || 98 || [kāmatulyatvaprāptyupāyaḥ] etanmadhyagatāṃ pṛthvīṃ saśailavanakānanām | jvalantīṃ sarvarājendramaṇḍitāṃ sāgarāmbarām || 99 || māsamekaṃ cintayeyuḥ sākṣātkāmasamo bhavet | dṛṣṭyā'karṣayate mantrī trailokyaṃ sacarācaram || 100 || p. 837) [dṛṣṭimātreṇa viṣādināśakṣamatāprāptiḥ] dṛṣṭyā viṣaṃ nāśayate tatkṣaṇānnātra saṃśayaḥ | bhūtapretapiśācāṃśca jvarāṃścāturthikādikān || 101 || śūlagulmākṣirogāṃśca dṛṣṭyā nāśayate kṣaṇāt | [śrīsamākarṣaṇasāmarthyaprāptiḥ] etat sindūrasubhagaṃ rātrau saṃpūjayed yadi || 102 || yojanānāṃ śatādeva samyagākarṣayecchriyam | [digvidiksthajanavaśīkāraḥ] yadā dikṣu vidikṣvevaṃ samyag devīṃ prapūjayet || 103 || tatra dikṣu sthitān lokān vidikṣusthān janānapi | vaśamānayate śīghraṃ saputrapaśubāndhavān || 104 || [trailokyavaśīkaraṇam] bhūrjapatre samālikhya rocanā'gurukuṅkumaiḥ | tanmadhye nagaraṃ deśaṃ maṇḍalaṃ khaṇḍameva vā || 105 || nāmnā vidarbhitaṃ samyak pūjayitvā yathāvidhi | bhūmimadhyagataṃ kṛtvā trailokyaṃ vaśamānayet || 106 || [kaṇṭhādau dhāraṇe phalaviśeṣaḥ] athavā dhārayet kaṇṭhe śikhāyāṃ bāhumūlake | yatra kutra sthito mantrī kṣobhayennagaraṃ mahat || 107 || [arkakṣīrādibhiścakralikhanaphalam] arkakṣīreṇa saṃyuktaṃ dhustūrakarasaṃ tathā | rocanā kuṅkumañcaiva lākṣākastūrīraktakam || 108 || p. 838) ebhirlikheccakrametad yasya nāmnā ca sādhakaḥ | tasya vyāghrabhayavyādhiripusargagajādikam || 109 || cauragrahajanāviṣṭaḍākinīśākinībhavam | bhayaṃ na vidyate nūnaṃ paramantrābhicārakam || 110 || [nityaṃ cakradhāraṇaphalam] nityaṃ sandhārayenmantrī kālamṛtyuṃ vināśayet | trikoṇamadhyagāṃ devīṃ trikoṇomayamadhyagām || 111 || adhastānnāmasaṃyuktāṃ rocanākuṅkumānvitām | nidhāpayet saptamāhe dāsavat kiṅkaro bhavet || 112 || [sarvavādistambhanam] pītadravyaiḥ samālikhya pītadravyaiḥ samarcayet | pūrvāśābhimukho bhūtvā stambhayet sarvavādinaḥ || 113 || sahasravadano'pyeva mūko bhavati tatkṣaṇāt | nāmnā yasya sa vāgmī tu pāṣāṇa iva jāyate || 114 || [śatrumāraṇaprakāraḥ] cakraṃ vilikhya mantrajño mahānīrarasena tu | nāma saṃyojya vidhivad dakṣiṇābhimukho budhaḥ || 115 || vahnau dagdhvā tu taccakraṃ mārayed vairisaṅkulam | [vidveṣaṇakaraṇam] mahiṣāśvapurīṣābhyāṃ rasamākṛṣya mantravit || 116 || gomūtreṇa ca saṃlikhya nāma sandarbhya pūrvavat | kṣiptvā palāśamadhyasthaṃ vidveṣaṇakaraṃ bhavet || 117 || p. 839) [uccāṭanakaraṇam] kṛtvā rocanayā droṇakākapakṣasya madhyagam | lambamānaṃ tathākāśe śatrūccāṭanakārakam || 118 || [sarvavaśīkaraṇam] mahānīlīrocanābhyāṃ dugdhakṣārarasādibhiḥ | vilikhya dhārayenmantrī sarvavarṇān vaśaṃ nayet || 119 || [prakārāntareṇa sarvavaśīkaraṇam] anenaiva vidhānena sthāpayed vārimadhyagam | tenodakena susnātaḥ pītaṃ tat sarvavaśyakṛt | saubhāgyaṃ jāyate tena pānīyena na saṃśayaḥ || 120 || [kṣobhaṇaprakāraḥ] etanmadhyagatāṃ pṛthvīṃ nagaraṃ vāpi sādhakaḥ | saptāhāt kṣobhayet sarvaṃ jvālāmālāṃ vicintayet || 121 || [strīvaśīkaraṇaprakāraḥ] daśadaṇḍagate rātrau sarāve dāhavarjite | sindūrakuṅkumābhyāñca cakrarājaṃ samālikhet || 122 || sādhyapratikṛtiṃ kanyāṃ tanmadhye vilikhed budhaḥ | tadūrdhve mūlamantrañca tadbāhye mātṛkāṃ likhet || 123 || sāvaraṇāṃ sveṣṭadevīṃ tatraiva paripūjayet | aṣṭottaraśataṃ kundaṃ mūlaṃ sādhyasamanvitam || 124 || pratyekakṣepaṇāccaiva haṭhāt kuṇḍamidaṃ mahat | calajjalendusadṛśīṃ trikoṇāmaruṇāruṇām || 125 || p. 840) pralayānalasaṅkāśāṃ sādhyāyā yonimadhyataḥ | dhyāyan sahasraṃ japtvaiva tāmānayati niścitam || 126 || [strīvaśīkaraṇe prakārāntaram] upaviśya ca śayyāyāṃ nirjane śūnyaveśmani | yasya nāmnā svayaṃ bhuṅkte tāmbūlaṃ niśi vā divā | aṣṭottaraśataṃ japtvā sāyātyeva tadantikam || 127 || [prakārāntareṇa strīvaśīkaraṇam] aṣṭottaraśataṃ japtvā pānīyaṃ prāśayedatha | yasyāḥ prāṇaiḥ kalpayitvā sāyāti madavihvalā || 128 || [dāsīkaraṇaprakāraḥ] candra-candana-kastūrī-raktasindūramiśritam | aṣṭottaraśataṃ japtvā tilakaṃ kārayed yadi | yaṃ yaṃ paśyati tacchīghraṃ sa sa dāso bhaved dhruvam || 129 || [strīvaśīkāre kalpāntaram] madhusarpiḥ samunmiśrya sitākalpitaputtalīm | sādhyaprāṇaiḥ kṛtaprāṇāṃ japtvā aṣṭottaraṃ śatam || 130 || bhānuvāraṃ samāsādya yaḥ khādet saptarātrakam | sā ca yāti vihvalāṅgī sādhakasyāntikaṃ dhruvam || 131 || [sarvavādistambhanam] pūrvāśābhimukho bhūtvā pītadravyaiḥ samarcayet | pīṭhasthāne samālikhya stambhayet sarvavādinaḥ || 132 || p. 841) [prakārāntareṇa sarvalokavaśīkaraṇam] uttarābhimukho bhūtvā sindūrarajasā likhet | saṃpūjya vidhivad vidvān sarvalokaṃ vaśaṃ nayet || 133 || [sarvayoṣinmanoharaṇam] paścimābhimukho bhūtvā candanena samālikhet | saṃpūjya vidhivad vidyāṃ sarvayoṣinmano haret || 134 || vallabho jāyate mantrī dāsīmiva vaśaṃ nayet | [mahāhānikaraṇam] yamāśābhimukho bhūtvā cakraṃ kṛṣṇaṃ samarccayet || 135 || yasya nāmnānvitaṃ tatra mahāhāniḥ prajāyate | [stambhavidveṣaṇādiprakāraḥ] agni-rākṣasa-vāyavya-śambhu-koṇeṣu yojitam || 136 || pūrvavat sādhakaśreṣṭhaḥ krameṇaiva niyojitam | stambhavidveṣaṇavyādhiśatrūccāṭanakaṃ bhavet || 137 || [sarvavaśīkaraṇam] rocanābhirlikheccakraṃ kṣīramadhye kṣiped budhaḥ | sarvavaśyakarañcaiva bhavatyeva na saṃśayaḥ || 138 || [śatroruccāṭanakaraṇam] gomūtramadhyagaṃ samyak śatroruccāṭanaṃ bhavet | [vidveṣaṇakaraṇam] tailasthaṃ cakrarājantu vidveṣaṇakaraṃ bhavet || 139 || [śatrunāśakaraṇam] jvalajjvalanamadhyasthaṃ śatrunāśakaraṃ bhavet | p. 842) [khecaratvasiddhiḥ] yadaikānte caturmārge sindūrarajasā likhet || 140 || sarvabāhyata ārabhya yāvanmadhyañca sādhakaḥ | akārādikṣakārāntāṃ mātṛkāṃ tatra saṃlikhet || 141 || pūjayedrātrisamaye kulācārakrameṇa tu | sādhakaḥ khecaraścaiva jāyate nātra saṃśayaḥ || 142 || [ajarāmaratvaprāptiḥ] girāvekatarau tadvadarccayet kulamārgataḥ | ajarāmaratāṃ labdhvā sukhī bhavati māntrikaḥ || 143 || [khaḍgādi sarvasiddhilābhaḥ] śmaśāne pūjayeccakraṃ mahābhūtadine budhaḥ | yathāvidhividhānena sādhakaḥ sthiramānasaḥ || 144 || khaḍgasiddhiñca vetālasiddhiñca guṭikāñjanam | pādukāñjanasiddhiñca manaḥsiddhiñca dhātujam || 145 || mahāvīraṇasiddhiñca yakṣiṇīṃ caṭakodbhavām | sarvaṃ tallabhate mantrī nātra kāryā vicāraṇā || 146 || [sarvapāpanāśaprakāraḥ] śivāṃ saṃpūjayeddevīṃ sagandhikusumaiḥ sudhīḥ | mahāpātakayuktātmā tatkṣaṇāt pāpahā bhavet || 147 || śamīdūrvāṅkurāśvatthapallavairathavā'mbujaiḥ | māsena hanti kaluṣaṃ saptajanmakṛtaṃ naraḥ || 148 || iti śrīpūrṇānandaparamahaṃsaviracite śrī-tattvacintāmaṇau trayoviṃśatitamaḥ prakāśaḥ || 23 || caturviṃśatitamaḥ prakāśaḥ [devatāstavapāṭhanirṇayaḥ] athocyate devatāyāḥ stavapāṭhavinirṇayaḥ | [pāṭhasyāvaśyakatā] na mānasaṃ bhavet stotraṃ vācikantu praśasyate || 1 || [pāṭhaniyamaḥ] ante ca praṇavaṃ dadyādityuvācādipūrvakam | sarvatra pāṭhe vijñeyamanyathā viphalaṃ bhavet | śuddhenānanyacittena paṭhitavyaṃ prayatnataḥ || 2 || [pustakasyādhārasthāpananiyamaḥ] ādhāre sthāpayitvā tu pustakaṃ prajapet sudhīḥ | [haste pustakasthāpane doṣaḥ] hastasaṃsthāpanādeva yasmādalpaphalaṃ bhavet || 3 || [pustakalekhakanirṇayaḥ] na svayaṃ likhitaṃ tacca kṛtinā likhitaṃ paṭhet | abrāhmaṇena likhitaṃ taccāpi viphalaṃ bhavet || 4 || [kalau sādhāraṇamanuṣyādikṛtastavapāṭhaniṣedhaḥ] na ca svayaṃkṛtaṃ stotramanyenāpi kṛtaṃ na ca | yasmāt kalau na praśastamṛṣibhirbhāṣitaṃ paṭhet || 5 || [ṛṣicchanda-ādīnāṃ pāṭhaḥ karttavyaḥ] ṛṣicchandādikaṃ nyasya paṭhet stotraṃ vicakṣaṇaḥ || 6 || p. 844) [prathamaṃ sahasranāmapāṭhaḥ] yasya yasya ca devasya tasya tasya sahasrakam | paṭhitvā prathamaṃ mantrī tasya stotraṃ tataḥ paṭhet || 7 || saṃhitājapane stotraṃ śubhaṃ prāpya samāpayet | [adhyāyamadhye pāṭhavirāmo na karttavyaḥ] adhyāyaṃ prāpya viramenna tu madhye kadācana | kṛte virāme madhye tu adhyāyādiṃ punarjapet || 8 || [balidānavidhikathanam] athāto balidānasya vidhānamatra vakṣyate | camaraḥ kṛṣṇasāraśca matsyo meṣaśca śūkaraḥ || 9 || mahiṣo vānaraḥ khaḍgo balirmeṣādito bhavet | kṛṣṇacchāgadvayaṃ dadyāt paścāddadyānmahābalim || 10 || [chāgalasya ṣaḍvidhatvakathanam] śvetaḥ kṛṣṇo lohitaśca kapilaścitrapāṇḍarau | ṣaḍvidhaśchāgalaḥ prokto gṛhasthānāṃ paro baliḥ || 11 || [balīnāmuttamamadhyamādhamatvakathanam] uttamau śvetakṛṣṇau ca madhyamau citrapāṇḍarau | lohitaḥ kapilaścaiva kaniṣṭhaḥ parikīrttitaḥ || 12 || trimāsāt parataścaiva yāvadekantu vatsaram | kṛṣṇo vā śvetataruṇaḥ praśasto balirucyate || 13 || ṣaṇmāsāt parataścaiva yāvad varṣadvayaṃ bhavet | uttamo'sau baliḥ proktastasmāddhīno'dhamaḥ smṛtaḥ || 14 || p. 845) [tyājyabaliḥ] kṛṣṇavarṇo baliryastu śvetapuccho yadā bhavet | chāgalaṃ tādṛśaṃ vidvān dūrataḥ parivarjayet || 15 || evaṃ site kṛṣṇapucche varjayenmatimān naraḥ || 16 || ākṛṣṇavarṇo yaśchāgaḥ pṛṣṭhavaṃśe sito yadi | praśastaṃ taṃ vijānīyād viparītantu varjayet || 17 || [khañjādīnāṃ balau tyājyatā] khañjaṃ kāṇaṃ tathā kubjaṃ sacchidraṃ vyādhisaṃyutam | viṣāṇadantarahitaṃ varjayettu vicakṣaṇaḥ || 18 || [uttamamahiṣabaliḥ] pañcābdaṃ māhiṣaṃ śvetaṃ praśastaṃ parikīrttitam | [adhamamahiṣabaliḥ] sa eva mahiṣaḥ kṛṣṇaḥ pāṇḍaraścādhamo baliḥ || 19 || [baliṣu pakṣiṇāṃ praśastatā] pakṣiṇastu praśastāḥ syuḥ sarve varṇāḥ suśobhanāḥ | tripakṣāt parataścaiva hīne cāpi vivarjayet || 20 || [baliviśeṣeṇa devatātṛptikālakathanam] manuṣyaiḥ koṭivarṇāṇi tṛptiṃ gacchanti devatāḥ | gaṇḍairvarṣasahasrāṇi mahiṣaiḥ śaradāṃ śatam || 21 || chagalairvatsarādūrddhvaṃ dvādaśābdaṃ daśābdakam | pūrṇasāṃvatsareraiva trivarṣaṃ kacchapena tu || 22 || varāheṇa tu pañcāśattadarddhaṃ cāmareṇa tu | abdaikaṃ godhikābhiśca ṣaṇmāsaṃ gātraśoṇitam || 23 || p. 846) pāyasenāpi ṣaṇmāsaṃ tṛptiṃ gacchanti devatāḥ || 24 || [strīpaśubalidānaniṣedhaḥ] na dadyāt strīpaśormāṃsaṃ havyakavye viśeṣataḥ | [home māṃsanirūpaṇam] home bukkāgrajaṃ māṃsaṃ saromañcārddharātrake || 25 || siṃhavilvākṛtiñcaiva vastu ca pūgameva ca | bukkāgramāṃsamānaṃ syāllulāpasya narasya ca || 26 || tathā pramāṇamātraṃ syādajasya vadanasya ca | dhātakīphalamānantu godhikāyā itīritam || 27 || etadāmamayasyaiva bharjite mānavarjitam | hīnendriyapaśormāṃsaṃ dūrataḥ parivarjayet || 28 || [māṃsahome kālaniyamaḥ] divā na juhuyānmāṃsaṃ sandhyāyāṃ sāvasānake | brāhmye muhūrte juhuyādathavā sandhiparvasu || 29 || ekena ca sahasraṃ syād dviguṇaṃ cārddharātrake | brāhmye muhūrtte dviguṇaṃ sandhyāyāñca caturguṇam | parvasandhau śataguṇaṃ tithisandhau śatottaram || 30 || kāmye ca juhuyānmāṃsaṃ puraścaraṇaśeṣakaiḥ | yonyāvaṭe śataguṇaṃ sthaṇḍile'pi na cācaret || 31 || [balyutsargaprakāraḥ] atha saṃprokṣaṇaṃ kṛtvā baliṃ samutsṛjed budhaḥ | svayaṃ pūrvamukho bhūtvā baliṃ kuryādudaṅmukham || 32 || p. 847) athavaitadvyatyayaḥ syāt sindūrādyairalaṅkṛtam | arghyapātrodakaiḥ śuddhairmūlena prokṣayettriśaḥ || 33 || [paśusnāpanamantraḥ] oṃ vārāhī yamunā gaṅgā kāratoyā sarasvatī | kāverī candrabhāgā ca sindhubhairavasāgarāḥ | ajasnāne maheśāni sānnidhyamiha kalpaya || 34 || oṃ paśupāśavināśāya hemakūṭasthitāya ca | parāparāya parameṣṭhine hū/ kārāya ca mūrttaye || 35 || oṃ sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt | sa bhūmiṃ sarvato vṛtvā atyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 36 || vilvapatrodakairebhiḥ prokṣaṇaṃ kārayedpi | triśaḥ saṃpūjayettañca tatreṣṭaṃ gandhacandanaiḥ || 37 || tato nirīkṣya taṃ mantrī paṭhet karapuṭaṃ svayam || 38 || [balipraṇāmamantraḥ] chāga tvaṃ balirūpeṇa mama bhāgyādupasthitaḥ | praṇamāmi tataḥ sarvarūpiṇaṃ balirūpiṇam || 39 || caṇḍikāprītidānena dāturāpadvināśanam | cāmuṇḍābalirūpāya bale tubhyaṃ namo'stu te || 40 || yajñārthe paśavaḥ sṛṣṭāḥ svayameva svayambhuvā | atastvāṃ ghātayiṣyāmi tasmād yajñe vadho'vadhaḥ || 41 || [balimūrddhni mantrajapaḥ] vāṅmāyākamalābījaistanmūrddhni trirmanūn japet || 42 || p. 848) tato baliṃ samutsṛjya kāmyaṃ kṛtvā viśāladhīḥ | ānīya khaḍgaṃ purato gandhādibhiḥ samarccayet || 43 || [khaḍgadhyānam] kṛṣṇaṃ piṇākapāṇiñca kālarātrisvarūpiṇam | ugraṃ raktāsyanayanaṃ gandhānulepanam || 44 || raktāmbaradharañcaiva pāśahastaṃ kuṭumbinam | pibamānañca rudhiraṃ bhuñjānaṃ kravyasaṃhatim || 45 || [khaḍgapūjāmantraḥ] iti dhyātvā yajet tañca mantreṇānena yājakaḥ | rasanā tvaṃ caṇḍikāyāḥ suralokaprasādaka || 46 || māyādvayaṃ khaḍgapadaṃ kāli kāli padantataḥ | vajreśvarī tato lauhadaṇḍāyai ṅe'ntāṃ namaḥ padam || 47 || kūrccabījaṃ likhet khaḍge sindūracandanādinā | devyā bījaṃ likhettatra pūjayitvā namaścaret || 48 || iti dhyātvā sādhakastu namaskāraṃ samācaret || 49 || [khaḍganamaskāramantraḥ] asirviśasanaḥ khaḍgastīkṣṇadhāro durāsadaḥ | śrīgarbho vijayaścaiva dharmapāla namo'stute || 50 || tataḥ khaḍgaṃ gṛhītvā tu devatārasanādhiyā | abhimantrya ca mūlena vakṣyamāṇena ca svayam || 51 || p. 849) viṣaṃ māyādvayaṃ kāliyugaṃ vikaṭarūpataḥ | daṃṣṭre sphe/ sphe/ tato brūyāt phetkāriṇīti khādaya || 52 || dvitayaṃ chedayayugaṃ sarvān duṣṭāṃstataḥ param | mārayadvitayaṃ paścādajaṃ khaḍgena chindhiyuk || 53 || kāli kāli kicidvandvaṃ pibayugrudhiraṃ padam | sphrau/ sphrau/ kiliyugaṃ kāliyugmamityabhimantraṇe | [baliskandhe khaḍganiyojanamantraḥ] hū/ hū/ phaḍiti mantreṇa skandhe khaḍgaṃ niyojayet || 54 || [khaḍgalakṣaṇakathanam] atha vakṣyāmi khaḍgānāṃ lakṣaṇaṃ tantravartmanā | yena saṃchedanenāpi sādhakaḥ siddhimālabhet || 55 || [candrahāsalakṣaṇakathanam] sarveṣāmuttamaḥ khaḍgaścandrahāsaḥ sukhāvahaḥ | pañcāśadaṅgulaiḥ kāryaḥ kiṃvā tālatrayeṇa tu || 56 || [khaḍgam karabīraphalākārādikathanam] karabīraphalākāraḥ kiṃvā padmadalākṛtiḥ | athavā kubjakaḍgena bhedayet khalu sādhakaḥ || 57 || 52-54 | viṣamiti | tathāca - oṃ hrī/ hrī/ kāli kāli vikaṭarūpadaṃṣṭre spheṃ spheṃ phetkāriṇi khādaya khādaya chedaya chedaya sarvān duṣṭān māraya māraya ajaṃ khaḍgena chindhi chindhi kāli kāli kici kici piva piba rudhiraṃ sphrau/ sphrau/ kili kili kāli kāli hū/ hū/ phaṭ iti mantreṇa baleḥ skandhe khaḍgaṃ sthāpayet ityarthaḥ | p. 850) [balicchedane dātrādīnāṃ vidhiḥ] mahābalīnāṃ sarveṣāṃ dātramatra prakīrttitam | [churikādinā chedananiṣedhaḥ] karttṛkayā kṣureṇāpi chindyācchurikayā na ca || 58 || kuṭhāraparaśubhyāṃ vā bhedayenna kadācana | [tīkṣṇakhaḍgena chedanakathanam] chedayettīkṣṇakhaḍgena acchidreṇa mukhena ca || 59 || nākāśe cchedayettantu same deśe śucau tathā | chedayedaniśaṃ śastaṃ baliṃ pūrvamukhaṃ śubham | udaṅmukhaḥ svayaṃ netrabījenaiva tu sādhakaḥ || 60 || [chāgādipaśūnāṃ pūrvābhimukhena cchedanam] chāgalādipaśūnāñca viparītamukhena tu | [balicchedakakathanam] prahārāṇāñcādhikārī teṣāmevaṃ vidhīyate || 61 || svayaṃ vā bhrātṛputro vā bhrātā vā suhṛdeva vā | sapiṇḍaśchedayed vāpi śuddhāntaḥkaraṇo yadi || 62 || [ripuprabhṛtyanupayuktānāṃ kathanam] na ripuṃ nāṅgahīnaṃ vā na kāṇaṃ nāpi kubjakam | na yojayecchatrupakṣaṃ balicchedanakarmaṇi || 63 || 60 | nākāśe iti | śūnyasthāne baliṃ na cchedayet | netrabījena vauṣaṭ itimantreṇa | p. 851) [digviśeṣe balermastakapatane phalaviśeṣaḥ] yadi vāyavyadigbhāge nair-ṛte dakṣiṇe'pi vā | mastakaṃ patate caiva hānimatra vinirddiśet || 64 || śeṣeṣu dikṣu sarvāsu vidikṣu ca phalaṃ śṛṇu | pūrvottaravidigbhāge patate yadi mastakam | sarvasampatkaraṃ vidyād rājñāṃ rājyaṃ vinirdiśet || 65 || bhramitvā dakṣiṇenāpi yadā patati vai śiraḥ | tadā siddhiñca māsānte vāmakarṇe vipad bhavet || 66 || rājñāmagnau tathā hānirgṛhasthānāṃ śubhaṃ bhavet || 67 || aiśānyamadhyayoścaiva patate yadi mastakam | tadā svalpena kālena sarvasiddhirbhaved dhruvā || 68 || chinnaṃ śiro nipatitaṃ sahāsyaṃ yadi dṛśyate | vibhūtiṃ tasya jānīyādrājñāṃ rājyaṃ vinirddiśet || 69 || ekavāre bhavet siddhirdvivāre hānirucyate | gṛhasthānāṃ vijānīyādrājñāntu viparītakam || 70 || [balicakṣuṣi aśrudarśanaphalam] yadāśru dṛśyate netre tadā hāniṃ vinirddiśet | [dantānāṃ kaṭakaṭāśabdaśravaṇaphalam] yadā kaṭakaṭāśabdo dantānāṃ śrūyate kvacit | tadā tu maraṇaṃ vidyāddhāniṃ vā tatra nirddiśet || 71 || 67 | rājñāmiti | agnau pūrvadakṣiṇakoṇe | p. 852) [baliśiraḥsthāpanam] dadyādrākṣasadigbhāge mantrī baliśiraḥ svayam | [raktapātrasthāpanam] taddakṣiṇe raktapātraṃ viparītaṃ na saṃdadet || 72 || mahābalīnāṃ vāyavye pradadyāt sādhakottamaḥ | balīnāmarisaṃjñānāṃ śirāṃsi purato dadet || 73 || devasya sammukhaṃ kṛtvā cchinnabhāgān prakalpayet | tadeva śastaṃ jānīyānmadhyamaṃ viparītakam || 74 || kīlakānte nyasecchirṣaṃ yathā kampo na jāyate | [balimastakopari dīpadānam] śirṣopari jvaladdīpaṃ pradadyāccandanokṣitam || 75 || ghṛtena sārvabhaumaḥ syāttaile siddhiñca vindati | sūtravarttīn pradadyād vā vastravarttyā pradṛśyate || 76 || [varttikāpramāṇam] aṅguṣṭhasya pramāṇantu dīrghe caiva ṣaḍaṅgulam | kārpāsasūtrairvā dadyādekaviṃśatisūtrakaiḥ || 77 || sugandhagarbhaistat kuryāt karpūrāgurucandanaiḥ || 78 || [grāhādīnāṃ śirasi dīpadānaniṣedhaḥ] grāhāṇāṃ kacchapānāñca godhāyāśca viśeṣataḥ | matsyānāmapi pakṣiṇāṃ na dīpaṃ dāpayecchire || 79 || [dīpasya dīrghakālajvalanaphalam] śīrṣopari jvaladdīpo yāvatkālaṃ pravarttate | tāvatkālaṃ vaset svarge tasmād yatnena dāpayet || 80 || p. 853) lomadāhodbhavaṃ gandhaṃ dhyātvā devī prasīdati | tasmin saṃvarddhayeddevīṃ tasmāt pātraṃ vivarjayet || 81 || nirvāṇe mṛtyumāpnoti nīyamāne pradīpake | na kṣīraśoṇitaṃ dadyānna cājyañca kadācana || 82 || śarkarākṣatadūrvādi pradadyāttrirmahāśatam | saindhavaṃ śṛṅgaverañca kadalyāḥ phalameva ca || 83 || pātayenmadhurāṇāñca śṛtamuddiśya sādhakaḥ | baliḥ pradāne tūddiṣṭo vārāhīsaṃhitākramāt || 84 || iti śrīpūrṇānandaparamahaṃsaviracite śrī-tattvacintāmaṇau caturviṃśatitamaḥ prakāśaḥ || 24 || pañcaviṃśatitamaḥ prakāśaḥ [śrīmahātripurasundarī-sahasranāmastotram] atha śrīmanmahādevyāḥ sahasraṃ nāma kathyate | kailāsaśikhare ramye nānāratnopaśobhite || 1 || kalpapādapamadhyasthe siddhagandharvasevite | maṇimaṇḍapamadhyasthe nānāpuṣpopaśobhite || 2 || taṃ kadācit samāsīnaṃ bhagavantaṃ jagadgurum | kapālakhaṭvāṅgadharaṃ candrārddhakṛtaśekharam || 3 || triśūlaḍamarukaraṃ mahāvṛṣabhavāhanam | jaṭājūṭadharaṃ devaṃ vāsukikaṇṭhabhūṣaṇam || 4 || vibhūtibhūṣaṇaṃ devaṃ nīlakaṇṭhaṃ trilocanam | dvīpicarmaparīdhānaṃ śuddhasphaṭikasannibham || 5 || sahasrādityasaṅkāśaṃ girijārddhāṅgabhūṣaṇam | praṇamya śirasā nāthaṃ kāraṇaṃ viśvarūpiṇam | kṛtāñjalipuṭo bhūtvā prāha taṃ śikhivāhanaḥ || 6 || kārttikeya uvāca | deva deva mahādeva sṛṣṭisthityantakāraka | tvaṃ gatiḥ sarvadevānāṃ tvaṃ gatiḥ sarvadehinām || 7 || tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ dīnānāñca tvameva ca | tvameva jagadādhārastvameva viśvakārakaḥ || 8 || p. 855) tvameva pūjyaḥ sarveṣāṃ tvadanyā nāsti me gatiḥ | kiṃ guhyaṃ paramaṃ loke kimekaṃ sarvasiddhidam || 9 || kimekaṃ paramaṃ śreṣṭhaṃ kiṃ bhogaṃ svargamokṣadam | vinā tīrthena tapasā vinā vedyairvinā makhaiḥ || 10 || vinā layena dhyānena kena siddhimavāpnuyāt | kasmādutpadyate sṛṣṭiḥ kasmiṃśca pralayo bhavet || 11 || kasmāduttīryate deva saṃsārārṇavasaṅkaṭāt | tadahaṃ śrotumicchāmi kathayasva maheśvara || 12 || śrīmahādeva uvāca | sādhu sādhu tvayā pṛṣṭaṃ tattvaṃ pārvatīnandana | iti guhyatamaṃ putra kathayiṣyāmyasaṃśayaḥ || 13 || sattvaṃ rajastamaścaiva brahmaviṣṇuśivādayaḥ | ye cānye bahavo bhūtāḥ sarve prakṛtisambhavāḥ || 14 || saiva devī parā śaktirmahātripurasundarī | saiva prasūyate sarvaṃ saiva viśvaṃ prapālyate || 15 || saiva saṃharate viśvaṃ jagadetaccarācaram | ādhāraḥ sarvabhūtānāṃ sā vai rogārttihāriṇī || 16 || icchā kriyā tathā jñānā brahmaviṣṇuśivātmikā | tridhā śaktisvarūpeṇa sṛṣṭisthitivināśinī || 17 || sṛjyate brahmarūpeṇa viṣṇurūpeṇa pālyate | saṃharedrudrarūpeṇa jagatīṃ sacarācarām || 18 || p. 856) yasyā yonau jagat sarvamadyāpi varttate'khilam | yasyāṃ pralīyate cāntye yasyāñca jāyate punaḥ || 19 || yāṃ samārādhya trailokye saṃprāptaṃ padamuttamam | tasyā nāmasahasraṃ te kathayāmi śṛṇuṣva tat || 20 || oṃ asyā śrīmahātripurasundaryāḥ sahasranāmastotrasya dakṣiṇā-mūrttirbhagavān vāmadeva ṛṣirgāyattrīcchandaḥ prakaṭaguhyatarasaṃpra- dāyakulakaulikagarbharahasyātirahasyaparāpararahasyācintyaprabhāvavatī śrīmahātripurasundarī devatā ākāśabījaṃ māyā śaktiḥ kāmabījaṃ kīlakaṃ buddhiśaktirudānabījaṃ suṣumṇā nāḍī sarasvatīśaktisiddhyarthakāmamokṣārthe viniyogaḥ || 21 || hrī/ kalyāṇī kamalā kālī karālī kāmarūpiṇī | kāmākhyā kāmadā kāmyā kamalā kāmacāriṇī || 22 || kālarātrirmahārātriḥ kaulinī kaulyarūpiṇī | kumārī karuṇā kīrttiḥ kalmāṣanāśinīti ca || 23 || kātyāyanī kalādhārā kaumudī kamalāpriyā | kīrttidā muktidā medhā nītijñā nītivatsalā || 24 || māheśvarī mahāmāyā mahātejā maheśvarī | mahālolā mahājihvā mahādaṃṣṭrā mahābhujā || 25 || mahāmohāndhakāraghnī mahāmokṣaprakāśinī | mahādāridryaśamanī mahāśatruvināśinī || 26 || mahāśaktirmahāśūramahiṣāsuramarddinī | mahāmāyā mahāvīryā mahāpātakanāśinī || 27 || p. 857) mahākāmā mahākālyā mahāpātakahāriṇī | mahāmantrā mantramayī maṇipūrakavāsinī || 28 || mānasī mānadā mānyā manaścakṣuragocarā | gaṇanītā ca gāyattrī gaṇagandharvasevitā || 29 || girijā giriśā sādhvī giristhā girisambhavā | caṇḍeśvarī caṇḍarūpā pracaṇḍā caṇḍamālinī || 30 || carccitā carccitakalā caṇḍikā caṇḍarūpiṇī | yajñeśvarī yajñarūpā japayajñaparāyaṇā || 31 || yajñamātā yajñabhokttrī yajñeśī yajñasambhavā | siddhā yajñapriyā siddhiryajñāṅgī yajñabandhikā || 32 || yajñapriyā yajñarūpā yājñī yajñakṛtālayā | jālandharā jaganmātā jātavedā jagatpriyā || 33 || jitendriyā jitakrodhā jananī janmadāyinī | gaṅgā godāvarī gaurī gomatī ca śatadrukā || 34 || ghargharā vedagarbhā ca devikākarasambhavā | sindhurmandākinī viprā yamunā ca sarasvatī || 35 || candrabhāgā vipāśā ca gaṇḍakī vindhyavāsinī | narmadā kadrukāverī vetravatī ca kauṣikī || 36 || mahendratanayā caiva ahalyā campakāvatī | ayodhyā mathurā māyā kāśī kāñcī avantikā || 37 || dvārāvatī ca śikhinī mahākilviṣanāśinī | padminī padmahastā ca padmakiñjalkavāsinī || 38 || p. 858) padmavaktrā ca padmākṣī padmasthā padmasambhavā | drī/kārī kuṇḍalī rātrirhṛtpadmasthā sulocanā || 39 || ai/kārī bhūṣaṇā lakṣmīḥ klī/kārī kleśanāśinī | haripriyā harermātā harinetrakṛtāśrayā || 40 || harivaktrodbhavā śāntā harervakṣaḥsthalasthitā | vaiṣṇavī viṣṇurūpā ca viṣṇumāyāsvarūpiṇī || 41 || viṣṇumāyā viśālākṣī viśālanayanojjvalā | viśveśvarī ca viśvātmā viśveśī viśvarūpiṇī || 42 || viśvātmikā viśvavidyā viśvapāśavidāriṇī | viśvāsakāriṇī viśvā vidhiśaktirvicakṣaṇā || 43 || śiveśvarī śivārādhyā śivanāthā śivapriyā | śivamātā śivākhyā ca śivadā śivarūpiṇī || 44 || bhaveśvarī bhavārādhyā bhavānī bhavanāyikā | bhavamātā bhāvagamyā bhavakaṇṭakanāśinī || 45 || bhavapriyā bhavānandā bhavakaṇṭakahāriṇī | gatirvareṇyā sāvitrī brahmāṇī brahmarūpiṇī || 46 || brahmeśī brahmadā brāhmī brahmāṇī brahmavādinī | durgasthā durgarūpā ca durgā durgārttināśinī || 47 || sugamā durgamā dātā dayā gaurī durāpahā | duritaghnī duradhyakṣā dūraduṣkṛtanāśinī || 48 || pañcamyā pañcamī pūrṇā pūrṇapīṭhanivāsinī | sattvasthā sattvarūpā ca kalpasthā kalparūpiṇī || 49 || p. 859) nānāratnavicitrāṅgī nānābharaṇabhūṣitā | viśvāmbikā viśvamātā viśvapāśavidāriṇī || 50 || viśālakāriṇī viśvā viśvaśaktirvilakṣaṇā | javākusumasaṅkāśā dāḍimīkusumāruṇā || 51 || caturaṅgī caturvāhā caturdvāravyahāsinī | sarveśī sarvadā sarvā sarvajñā sarvadāyinī || 52 || viśveśvarī ca sarvādyā sarvāṇī sarvamaṅgalā | nalinī nandinī nandā ānandānandavarttinī || 53 || vyāpinī sarvabhūteṣu bhavabhāravināśinī | kulīnā kulamadhyasthā kuladharmopadeśinī || 54 || sarvaśṛṅgāraveśāḍhyā pāśāṅkuśakarodyatā | sūryā sūryasahasrābhā candrakoṭinibhānanā || 55 || gaṇeśakoṭilāvaṇyā siṃhakoṭivimarddinī | dāvāgnikoṭijvalinī kadrukoṭisvarūpiṇī || 56 || samudrakoṭigambhīrā vāyukoṭimahābalā | ākāśakoṭivistārā yamakoṭibhayaṅkarā || 57 || merukoṭisamucchrāyā garutkoṭisamṛddhidā | niṣkalaṅkā nirādhārā nirguṇā guṇavarjitā || 58 || viśiṣṭā viśvajananī viśvākhyā viśvavarddhinī | citrā vicitrā citrāṅgī hetugarbhā raṇeśvarī || 59 || icchāśaktirjñānaśaktiḥ kriyāśaktiḥ śucismitā | śrutiḥ śrutimayī satyā śrutirūpā śrutipriyā || 60 || p. 860) śrutiprājñā mahātattvā pañcatattvoparisthitā | pārvatī himavatputrī pārasthā pārarūpiṇī || 61 || jayantī bhadrakālī ca ahalyā kulanāyikā | bhūtadhātrī ca bhūteśī bhūtasthā bhūtabhāvinī || 62 || mahākulamayī śaktirmahāvibhavavarddhinī | haṃsākhyā haṃsarūpā ca haṃsasthā haṃsarūpiṇī || 63 || somasūryāgnimadhyasthā mūlādhāranivāsinī | dvādaśārasarojasthā sūryamaṇḍalavāsinī || 64 || dvipatradalamadhyasthā lalāṭatalavāsinī | ḍākinī rākiṇī caiva lākinī kākinī tathā || 65 || śākinī hākinī caiva ṣaṭcakravinivāsinī | sṛṣṭisthitivināśā ca sṛṣṭisthityantakāriṇī || 66 || śrīkaṇṭhapriyā śrīkaṇṭhā nādākhyā bindumālinī | catuḥṣaṣṭikalādhārā dehadaṇḍakalāśrayā || 67 || māyā kālī dyutirmedhā svadhā puṣṭirmahādhṛtiḥ | hiṅgulā maṅgalā sītā suṣumṇāmadhyagāminī || 68 || parā ghorā karālākṣī vijayā jayaśālinī | hṛtpadmanilayā caiva bhīmā bhairavanādinī || 69 || menakāgarbhasambhūtā taptakāñcanasannibhā | antakūṭabījasthā ca trikūṭavanavāsinī || 70 || varṇākṣī varṇarahitā pañcāśadvarṇarūpiṇī | vidyādharī lokadhātrī amarā apsaraḥpriyā || 71 || p. 861) dākṣā prajāvatī dhanyā dhanadhānyasamṛddhidā | īśānī bhuvaneśānī bhuvanā bhuvaneśvarī || 72 || anantā'nantamahimā jagatsārā jagadbhavā | acintyaśakticittātmā cintā cittasvarūpiṇī || 73 || jñānagamyā jñānamūrttirjñāninī jñānaśālinī | asitā ghorarūpā ca sudhādhārā sudhāvahā || 74 || bhāskarā bhāsvatī bhītirbhāsvaddhṛṣṭānusāpinī | anudyamā kṣamānandā durlabhā bhavanātmikā || 75 || viśvavandyā viśvavīrā viśvaghnī viśvasaṃsthitā | śīlasthā śīlarūpā ca śīlā śīlapradāyinī || 76 || bodhinī bodhakuśalā bodhanā bodhinī sadā | vidyotinī vicitrātmā vidyutpāṭalasannibhā || 77 || viśvayonirmahāyoniḥ karmayoniḥ priyaṃvadā | rohiṇī rogaśamanī mahārogāpahāriṇī || 77 || vasudā rudrarūpā ca raudrī raudrārttināśinī | prajā dākṣāyaṇī dakṣā dakṣayajñavināśinī || 78 || yaśaśvinī yaśaḥpūrṇā yaśodāgarbhasambhavā | devakī devamātā ca rādhikā kṛṣṇavallabhā || 79 || arundhatī śacīndrāṇī gāndhārī gandhamālinī | dhyānātītā dhyānagamyā dhyānākhyā dhyānadhāriṇī || 80 || lambodarī ca lamboṣṭhī jāmbavatyā jalodarī | mahodarī muktakeśī muktikāmārthasiddhidā || 81 || p. 862) tapasvinī rāgahanā guhyaratnanirañjanā | aśarīrā śarīrasthā saṃsārārṇavatāriṇī || 82 || amṛtā niṣkalā bhadrā sakalā kṛṣṇapiṅgalā | cakreśvarī cakrahastā paracakravidāriṇī || 83 || padmarāgapratīkāśā nirmalākāśasannibhā | rasajñā rasamadhyasthā gandhasthā gandharūpiṇī || 84 || paraṃbrahmasvarūpā ca paraṃbrahmasvarūpiṇī | śabdabrahmasvarūpā ca śabdākhyā śabdavarjitā || 85 || ṛddhivṛddhiḥ parā siddhiḥ satkīrttirdīptasaṃsthitā | āpūjyā śāmbhavī śaktiḥ sundarāṅgī tattvarūpiṇī || 86 || śāśvatī bhūtamātā ca mahābhūtādhipapriyā | śrutiprājñā dharmasiddhirdakṣakanyā'parājitā || 87 || kāmasandīpanī kāmā sadā kāmakutūhalā | bhogāpacārakuśalā amarā kamalānanā || 88 || bhaktānukampinī maitrī śaraṇāgatavatsalā | kṣobhaṇī mohanī caiva stambhanī jṛmbhaṇī tathā || 89 || rathinī dhvajinī senā sarvamantramayī trayī | jñānamudrā mahāmudrā jaganmudrā mahotsavā || 90 || sahasrabhujā cicchaktiḥ sahasrākṣī sanātanī | siddhalakṣmīrmahālakṣmī rājalakṣmīḥ sulakṣaṇā || 91 || yajñasārā tapaḥsārā dharmasārā janeśvarī | viśvodarī viśvapūjyā viśvākhyā viśvatomukhī || 92 || p. 863) viśvāsyā śravaṇā ghrāṇā viśvaprāṇā padātmikā | taruṇādityasaṅkāśā kiraṇānekasaṅkulā || 93 || jaṭājūṭadharā mukhyā śuṣkamāṃsātibhīṣaṇā | dvīpicarmaparīdhānā cīravalkaladhāriṇī || 94 || triśūlaḍamarukarā naramālāvibhūṣaṇā | atyugrarūpiṇī cogrā kalpāntadahanopamā || 95 || trailokyadhāriṇī sādhyā siddhiḥ sādhakavatsalā | savavidyāmayī sārā vairivargavināśinī || 96 || subhagā sumukhī ramyā mukharā somabhūṣaṇā | śuddhasphaṭikasaṅkāśā mahāvṛṣabhavāhinī || 97 || mahiṣī mahiṣārūḍhā mahiṣāsuramarddinī | daminī dāminī dāntā dayā dogdhrī durāpagā || 98 || agnijihvā mahāghorā ghoraghoratarānanā | nārāyaṇī nārasiṃhī nṛsiṃhahṛdayasthitā || 99 || yogeśvarī yogarūpā yogamātā ca yoginī | khecarī bhūcarī khelā nirvāṇapadasaṃśrayā || 100 || nāginī nāgakanyā ca suvanā nāganāyikā | viṣajvālāvatī tīkṣṇā phaṇāśatavibhūṣaṇā || 101 || bhīmavaktrā mahāvaktrā vaktrāṇāṃ koṭidhāriṇī | mahāvaktrā ca dharmākhyā dharmādisukhadāyinī || 102 || kṛṣṇamūrddhā mahāmūrddhā ghoramūrddhā varānanā | sarvendriyā sarvasaṃsthā sarvendriyamanomayī || 103 || p. 864) sarvasaṃgrāmajayadā sarvapraharaṇodyatā | sarvapīḍopaśamanī sarvābhīṣṭapradāyinī || 104 || sarvaiśvaryasamutpattiḥ sarvagrahavināśinī | bhītighnī bhaktigamyā ca bhaktāpamṛtyunāśinī || 105 || mātaṅgī mattamātaṅgī mataṅgakulamaṇḍitā | gaṇḍamaṇḍitasaṅkāśā guñjāhāravibhūṣaṇā || 103 || saṅgītaraṅgaracanā vīṇāvādyakutūhalā | amṛtodadhimadhyasthā prabālarasanojjvalā || 107 || maṇimaṇḍapamadhyasthā ratnasiṃhāsanasthitā | paramānandamuditā īṣatprahasitānanā || 108 || kumudā lalitā lolā lākṣālalitalocanā | digvastrā devadūtī ca devadevādhidevatā || 109 || siṃhoparisamārūḍhā mahācalanivāsinī | aṭṭaṭṭahāsinī ghorā ghoradantavināśinī || 110 || atyugrā raktavarṇā ca nāgakeyūramaṇḍitā | muktāhāralatopetatuṅgapīnapayodharā || 111 || raktotpaladalākāramadamūrcchitalocanā | samastadevatāmūrttirasurakṣayakāriṇī || 112 || khaḍginī śūlahastā ca cakriṇī cākṣamālinī | śaṅkhinī cāpinī vāṇī vajriṇī raktadantikā || 113 || ānandodadhimadhyasthā kaṭisūtrairalaṅkṛtā | nānābharaṇadīptāṅgī nānāmaṇivibhūṣitā || 114 || p. 865) jagadānandasaṃbhūticintāmaṇiguṇākarā | trailokyanamitā pūjyā cinmayānandarūpiṇī || 115 || trailokyavarddhinī devī duḥkhaduḥsvapnanāśinī | ghorāgnidāhaśamanī bījadaivādimālinī || 116 || mahāparādharāśighnī mahācaurabhayāpahā | rāgādirogarahitā jarāmaraṇavarjitā || 117 || candramaṇḍalasaṅkāśā pīyuṣārṇavasambhavā | sarvadevaiḥ stutā devī sarvasiddhairnamaskṛtā || 118 || acintyaśaktirūpā ca maṇimantramahauṣadhī | svasti svastimatī bālā malayācalavāsinī || 119 || dhātrī vidhātrī sambhāvā ratijñā ratidāyinī | rudrāṇī rudrarūpā ca raudrī raudrārttināśinī || 120 || sarvajñā caiva dharmajñā rasajñā dīnavatsalā | anāhatā trinayanā nirbhavā nirvṛtiḥ parā || 121 || parā ghorā karālākṣī sumatiḥ priyabhāṣiṇī | mahāmbikā mantramasyā mantramātā suputriṇī || 122 || śuddhānandā mahābhadrā nirgatā nirguṇātmikā | dhariṇī dhāriṇī pṛthvī dharā dhātrī vasundharā || 123 || merumandaramadhyasthā sthirā śaṅkaravallabhā | śrīmatī śrīmatāṃ śreṣṭhā śrīkarī śrīvibhāvinī || 124 || śrīdātrī śrīvidhātrī ca śrīmatī śrīmatāṃ gatiḥ | umāśā śārṅgiṇī kṛṣṇā kuṭilā kuṭilālakā || 125 || p. 866) trilocanā trilokasthā puṇyasthā puṇyakīrttidā | amṛtā satyasaṅkalpā pretyā sā prasthitodanī || 126 || pareśī paramārādhā parā vidyā parāparā | sundarāṅgī suvarṇābhā surāsuranamaskṛtā || 127 || rudrāṇī puṣṭidā devī mānadā mānasapriyā | kṛṣṇāṅgavāhinī caiva kṛṣṇā kṛṣṇamahodarā || 128 || śāmbhavī śambhurūpā ca śambhusthā śambhusambhavā | bimbo(śvo)darī yogamudrā yogarūpā ca yoginī || 129 || yogamudrā yoganidrā yoginīkoṭisevitā | kuṭilā nandikanyā ca śṛṅgārapīṭhavāsinī || 130 || kṣemaṅkarī sarvarūpā divyarūpā divīśvarā | dhūmravaktrā dhūmrakeśī dhūmravaktāvadhūsarā || 131 || pinākī rudravetālī mahāvetālarūpiṇī | bhaginī bhāginī dakṣā viṣṇuvidyā anāśritā || 132 || mantharā jaṭharā tīvrā agnijihvā bhayāpahā | paśughnī paśurūpā ca paśuhā paśuvāhinī || 133 || pitā santoṣitā dhātā paśupāsavināśinī | candraprabhā candrarekhā candrakāntivibhūṣaṇā || 134 || kuṅkumāṅkitasarvāṅgī sudhābudbudalocanā | niṣṭhurā krūrahṛdayā akrūrāmṛtabhāṣiṇī || 135 || ākāśaliṅgasambhūtā bhuvanadhyānavāhinī | nirupākṣī sahasrākṣī śatākṣī bahulocanā || 136 || p. 867) daṇḍāvatāriṇī tārā taruṇī tārarūpiṇī | sudhādhārā ca dharmajñā dharmaśāstropadeśinī || 137 || bhaveśvarī bhavārādhyā bhaginī bhaganāyikā | bhagavidyā bhagaklinnā bhagayonirbhagapradā || 138 || bhageśī bhagarūpā ca bhagaguhyā bhagāvahā | bhagodarā bhagānandā bhagādyā bhagamālinī || 139 || mālinī mādhavī sādhvī madhurūpā mahotkaṭā | candrikā candrimā jyotsnā viśvacakṣustamo'pahā || 140 || suprasannā mahādūtī yamadūtī bhayaṅkarī | unmādinī mahārūpā divyarūpā surārcitā || 141 || trailokyaphalinī nityā nityānandamadoddhatā | madirānandakaivalyā madirākṣī madālasā || 142 || siddheśvarī siddhavidyā siddhādyā siddhavanditā | siddhārcitā siddhamātā siddhiḥ sarvārthasiddhidā || 143 || māyāmayī guṇātītā paraṃ jyotiḥsvarūpiṇī | pareśī paragā pārā parā siddhiḥ parā gatiḥ || 144 || vimalā mohinī ādyā madhupānaparāyaṇā | vedavedāṅgajananī sarvaśāstraviśāradā || 145 || sarvadevamayī nityā sarvaśāstramayī tathā | sarvayajñamayī devī sarvadharmamayīśvarī || 146 || sarvayajñā mahāyajñā sarvamantrādhikāriṇī | sarvasampattyadhiṣṭhātrī sarvavidyāvalī tathā || 147 || p. 868) sarvasaṃkṣobhaṇī devī sarvamaṅgalakāriṇī | trailokyākarṣiṇī devī sarvāhlādanakāriṇī || 148 || sarvasammohinī devī sarvastambhanakāriṇī | trailokyajṛmbhiṇī devī tathā sarvavaśaṅkarī || 149 || trailokyarañjinī devī sarvānmādasvarūpiṇī | sarvārthasādhanī devī sarvaduḥkhavimocanī || 150 || sarvamṛtyupraśamanī sarvaduḥkhavināśinī | sarvāṅgasundarī mātā sarvasaubhāgyadāyinī || 151 || sarvajñā sarvaśaktiśca sarvaiśvaryaphalapradā | sarvajñānamayī devī sarvavyādhivināśinī || 152 || sarvādhārasvarūpā ca sarvapāpavināśinī | sarvānandamayī devī sarvarakṣāsvarūpiṇī || 153 || sarvalakṣmīmayī nityā sarvepsitaphalapradā | sarvaduṣṭapraśamanī paramānandadāyinī || 154 || trailokyanilayā tristhā trimātā tritalasthitā | trividyā ca trayī māyā trailokyā tripurākṣarā || 156 || triyādavasthā trividhā tripurā tripurāsthitā | tridhāmnī tridaśādhyakṣā trighnī tripuravāsinī || 156 || trivargā trigudī stristhā trimūrttistripureśvarī | trividhā tridiveśānī tribhistripurasundarī || 157 || tripurā śrīstrijananī tribhuk tripurabhairavī | oṃ || 158 || p. 869) iti śrīpurasundaryā mantraṃ nāmasahasrakam | guhyād guhyataraṃ putra tava prītyā prakīrttitam || 159 || gopanīyaṃ prayatnena paṭhanīyaṃ prayatnataḥ | nātaḥ parataraṃ stotraṃ nātaḥ parataraṃ japaḥ || 160 || nātaḥ parataraṃ puṇyaṃ nātaḥ paratarā gatiḥ | stotraṃ nāmasahasrākhyaṃ mama vaktravinirgatam || 161 || yaḥ paṭhet parayā bhaktyā śṛṇuyād vā samāhitaḥ | mokṣārthī labhate mokṣaṃ svargārthī svargamāpnuyāt || 162 || kāmānavāpnuyāt kāmī dhanārthī labhate dhanam | vidyārthī labhate vidyāṃ yaśo'rthī labhate yaśaḥ || 163 || kanyārthī labhate kanyāṃ sutārthī labhate sutam | gurviṇī janayet putraṃ kanyā vindati satpatim || 164 || mūrkho'pi labhate śāstraṃ cauro'bhilabhate gatim || 165 || saṃkrāntyāñca caturddaśyāmaṣṭamyāñca viśeṣataḥ | paurṇamāsyāmamāvāsyāṃ navamyāṃ bhaumabhārgave || 166 || paṭhed vā pāṭhayed vāpi śṛṇuyād vā samāhitaḥ | gopanīyaṃ prayatnena paṭhanīyaṃ prayatnataḥ || 167 || sa muktaḥ sarvapāpebhyaḥ kāmeśvarasamo bhavet | lakṣmīvān putravāñ śrīmān vallabhaḥ sarvayoṣitām || 168 || tasya vaśyaṃ bhavedāśu trailokyaṃ sacarācaram | rudraṃ dṛṣṭvā yathā devā viṣṇuṃ dṛṣṭvā yathāmarāḥ || 169 || pannagā garuḍaṃ dṛṣṭvā siṃhaṃ dṛṣṭvā yathā gajāḥ | maṇḍūkā bhoginaṃ dṛṣṭā mārjjāraṃ mūṣikā yathā || 170 || p. 870) śatravastu pālayante tasya vaktrāvalokanāt | agnicaurabhayaṃ tasya darśanānnaiva sambhavet || 171 || pātakā bahavaḥ santi merumandarasannibhāḥ | bhasmasāt kurute śrīghraṃ tṛṇaṃ vahnihutaṃ yathā || 172 || ekadhā paṭhanādeva sarvapāpakṣayo bhavet | naśyanti bahavo rogā daśadhāvarttanena ca || 173 || śatadhāvarttanādeva vācāṃ siddhimavāpnuyāt | sahasraṃ paṭhate yastu khecaro jāyate naraḥ || 174 || sahasradaśakaṃ yastu paṭhed vai bhaktimān naraḥ | sā tasya jagatāṃ dhātrī pratyakṣā bhavati dhruvam || 175 || lakṣavārantu saṃpūrṇaṃ stotrarājaṃ paṭhet sudhīḥ | bhavapāśād vinirmukto mama tulyo na saṃśayaḥ || 176 || sarvatīrtheṣu yat puṇyaṃ sarvayajñeṣu yat phalam | sarvavedeṣu yaddharmaḥ sarvadāneṣu yat phalam || 177 || sarvaśāstreṣu prokteṣu yat phalaṃ parikīrttitam | tat phalaṃ koṭiguṇitaṃ sakṛt pāṭhāllabhennaraḥ || 178 || śrutvā mahātibalavān putravān dhanasampadaḥ || 179 || dehānte paramaṃ sthānaṃ yat surairapi durlabham | sa yāsyati na sandehaḥ stavarājasya kīrttanāt || 180 || iti śrīpūrṇānandaparamahaṃsaviracite śrī-tattvacintāmaṇau pañcaviṃśatitamaḥ prakāśaḥ || 25 || ṣaḍviṃśatitamaḥ prakāśaḥ [mahāyantrasaṃskārakathanam] athocyate mahāyantrasaṃskāraḥ sarvabhūtidaḥ || 1 || śubhe'hni snānamācarya śubhe lagne śubhe kṣaṇe | kṛtanityakriyo mantrī prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ || 2 || bhūtaśuddhyādikaṃ kṛtvā kalpoktanyāsamācaret | tataḥ saṅkalpya śuddhātmā śivamantraviśodhitam || 3 || pañcagavyaṃ samānīya tatra yantraṃ samāhitaḥ | suvarṇādimaṇau kḷptaṃ kṣipet praṇavamuccaran || 4 || taduddhṛtya suvarṇādau pātraṃ saṃsthāpya mantravit | pañcāmṛtena tīrthena jalena śītalena ca || 5 || sahasraśīrṣamantreṇa mūlamantrapuraḥsaram | susnāpya ca viśuddhena jalamuttolya taijase || 6 || siṃhāsanādāvāropya kuṅkumādyairvilepayet | pīṭhapūjāṃ tataḥ kuryāt svakalpoktavidhānataḥ || 7 || kuśaiḥ spṛśan mantrarājaṃ śatamaṣṭottaraṃ japet || 8 || [yantra-gāyattrī] praṇavaṃ mantrarājāya vidmahe padamuddharet | mahāmantrāya dhīrūpaṃ likhettato mahīti ca || 9 || p. 872) tanno yantraḥ pracorūpaṃ dayādeṣā prakīrttitā | imāṃ yantrasya gāyattrīṃ japtvā devatvamālabhet || 10 || [iṣṭadevatāpūjanopadeśaḥ] yatheṣṭadevatāṃ dhyātvā mudrayāvāhayet kramāt | jīvanyāsaṃ tataḥ kṛtvā pūjayediṣṭadevatām || 11 || upacāraiḥ ṣoḍaśabhirnānāvibhavavistaraiḥ | nṛtyagītaiśca vādyaiśca pañcaghoṣapuraḥsaram || 12 || tato japediṣṭamantramaṣṭottarasahasrakam | tataḥ kalpoktamāsādyahaviṣā saṃskṛte'nale || 13 || aṣṭottaraśataṃ hutvā guruṃ vibhavapūrvakam | toṣayet svarṇaratnādyaiḥ pradadyāddakṣiṇāmapi || 14 || [upacāramudropadeśaḥ] ṣoḍaśopacāramudrāyā ucyante lakṣaṇānyatha | prasārayedubhau hastau hṛddeśe viniyojayet || 15 || aṅgulyo vistṛtāḥ kāryā madhye'ṅguṣṭhau tu vinyaset | devatāsanavinyāsapañcamudrāṃ pradarśayet || 16 || īṣannamrāṅgulirjñeyā saṃvṛtāṅguṣṭhakandaram | namre kaniṣṭhatarjanyau karayoragrasaṅgate || 17 || madhyamānāmikā kuryādiyamāsanamudrikā | iṣannamrāṅgulirdakṣā saṃveṣṭyāṅguṣṭhakaṃ param || 18 || svāgate svastikā mudrā madhyamūlagatāṅgulī | upacāre svāgate tu prayoktavyā vipaścitā || 19 || p. 873) tau ca prasāritau hastau pādyamudrā prakīrttitā | saṃyuktānāmikāṅguṣṭhau tisro'nyāḥ saṃprasāritāḥ || 20 || madhuparkasya sā mudrā gaditā tantravedibhiḥ | muṣṭiyuktaṃ tathā netramaṅguṣṭhāgramadhomukham || 21 || madhyamāṅguṣṭhakau lagnau tisro'nyāḥ suprasāritāḥ | vastramudrā samākhyātā vastramudrāpravarddhinī || 22 || kaniṣṭhāṅgulikau lagnau trisro madhyāḥ prasāritāḥ | yajñopavītamudreyaṃ kathitā mantrapāragaiḥ || 23 || madhuparkaṃ samuttānā mudrā lagnāṅgulī matā | yuktā'nāmikayā'ṅguṣṭhā gandhamudreti kīrttitā || 24 || utthitā'dhomukhī madhyā baddhāṅguṣṭhā yadītarā | puṣpamudrā samākhyātā puṣpadānavivarddhinī || 25 || aṅguṣṭhaṃ tarjjanīlagnaṃ tisraḥ saṅkucitāḥ parāḥ | mudrā dhūpapradāne syāddevānāṃ tuṣṭikāriṇī || 26 || uttānā pauṣpikī mudrā dīpamudreti kathyate | pañcāṅgulyagrasaṃlagnaprotthitā'dhomukhī yadi || 27 || tridhā nibaddhā mudreyaṃ naivedyasya prakīrttitā | dvau karau pṛṣṭhasaṃlagnau bhrāmayed grathitāṅgulī | sphoṭiketi samākhyātā praṇāme tāṃ pradarśayet || 28 || p. 874) [gandhādimudrāṇāṃ prakārabhedaḥ] athavā darśayenmudrā imā gandhādibhiḥ kramāt | kaniṣṭhā'ṅguṣṭhasaṃsaktā gandhamudrā prakīrtitā || 29 || aṅguṣṭhasya ca pṛṣṭhasya yuktā dhūpasya tarjjanī | dīpasya madhyamānāmā naivedyasya prakīrttitā || 30 || itarāṅgulisaṃyogāt pañca mudrāḥ prakīrttitāḥ || 31 || gandhādiṣvapi datteṣu mudrāścaitāḥ pradarśayet | [mudrāmāhātmyam] mudrayā yat kṛtaṃ karma tadanantaphalaṃ bhavet || 32 || [devatāyāḥ pratiṣṭhāvidhiḥ] atha vakṣye devatāyāḥ pratiṣṭhānavidhikramam | puṇyakṣetre puṇyakāle śalyādirahite sthale || 33 || mantrakalpāvasāne ca pūrvedyuradhivāsayet | sāyaṃ saṅkalpya vidhivad ghaṭasthāpanapūrvakam || 34 || gaṇeśādīn samabhyarcya dikpālān paripūjayet | yathāśaktyupacārādyaiḥ pūjayenmūladaivatam || 35 || sugandhitailagandhādyairdivyāntamadhivāsayet | candreṇetyādimantreṇa jayaghoṣapuraḥsaram || 36 || ityadhivāsanaṃ kṛtvā saṃyato vijitendriyaḥ | prātarnirvarttya nityantu kḷptayāgasthale viśet || 37 || patākādhvajasaṃkīrṇe divyamaṇḍapamaṇḍite | vitānacāmaracchatrapuṣpamālāvibhūṣite || 38 || p. 775) maṅgalāṅkurapātrādyaiḥ sakalaiḥ paripūrite | maṇḍalaṃ sarvatobhadraṃ vedyā upari saṃlikhet || 39 || prāṅmukho vāgyato bhūtvā saṅkalpyābhīṣṭasiddhaye || pañcaśuddhiṃ samācarya kumbhamakṣatasaṃyutam || 40 || saṃsthāpya maṇḍale tatra yajetādhāraśaktikām | pīṭhamanvantimāstatra sthāpayet sakalaṃ budhaḥ || 41 || dīkṣā kramoktavidhinā'bhiṣekakalasaṃ tathā | pañcagavyaṃ tataḥ kṛtvā śivamantraviśodhitam || 42 || tena susnāpayenmantrī pratimāṃ praṇavaṃ japan | pañcāmṛtena haviṣā dadhnā ca payasā kramāt || 43 || tata udvarttanaṃ kṛtvā jalena snāpayedapi | vāsasā jalamuttolya dukūle paridhāpayet || 44 || nayet sthāpitakumbhasya samīpe devatāṃ budhaḥ | tato dhyātvā yathoktāṃ tāṃ mudrayāvāhayet kramāt || 45 || lelihāmudrayā hastaṃ vinyasya devatāhṛdi | prāṇapratiṣṭhāmantrantu daśadhā prajapettataḥ | tattaddaivatagāyattrīṃ śatamaṣṭottarāmapi || 46 || tataḥ kalpoktavidhinā parivārasamanvitām | pūjayeddevatāṃ paścāt svavāme sthānamaṇḍape || 47 || aṣṭapatrasamāyukte pīṭhopari nidhāya tām | sugandhidivyatailena dadyādabhyaṅgameva hi || 48 || p. 876) mūlena pāvamānena sahasraśīrṣayā budhaḥ | snāpayed bhaktibhāvena abhiṣekaghaṭāmṛtaiḥ || 49 || karpūrāgurukastūrī prasūnacandanodakaiḥ | nānātīrthodakenāpi svarṇaratnānvitairjalaiḥ | sarvauṣadhijalairgandhajalairmūlena secayet || 50 || tataḥ śuddhadukūlena jalamuttolya sādhakaḥ || 51 || paridhāpya dukūle dve svarṇanirmitadolayā | maṇḍale tāṃ samānīya nṛtyairgītairjayasvanaiḥ || 52 || ṣoḍaśairupacāraistu pūjayet kalpamānataḥ | [homopadeśaḥ] kuṇḍe vā sthaṇḍile mantrī haviṣā saṃskṛte'nale || 53 || aṣṭottaraśataṃ hutvā śrapayitvā caruṃ tataḥ | yathāvidhividhānena srucā homaṃ samācaret || 54 || grāsapramāṇaṃ carukaṃ mūle nāhutimantravit | ghṛtasruvaṃ tatra dattvā juhuyādagnisaṃmukhe || 55 || pañcaviṃśativāraṃ hi devatoddiśya yatnataḥ | caruṇā dikpatibhyaśca dadyāt pūrvādito balim || 56 || tata āvṛtidevebhyo ghṛtenāhutimācaret | athavā caruṇā tadvattato devasamīpage || 57 || gatvā puṣpāñjalīn pañca praddyācchatracāmare | aṣṭottaraśataṃ mantraṃ japtvā mūlaṃ samāhitaḥ || 58 || abhiṣiñcettato devaṃ pūjākumbhasthapallavaiḥ | mātṛkā mūlamantrañca japan jayajayasvanaiḥ || 59 || p. 877) gatvā homasamīpantu dadyāt pūrṇāhutiṃ tataḥ | dakṣiṇāṃ gurave dadyāt svarṇaṃ karṣapramāṇataḥ || 60 || arddhārddhāṃśaṃ caturthāṃśaṃ yathāvibhavapūvakam | tataḥ santoṣayed vidvān gṛhītvā āśiṣo dvijān || 61 || iti devapratiṣṭhānamuktaṃ sarvasamṛddhidam | [pratiṣṭhāphalakīrttanam] yaḥ karoti pratiṣṭhānaṃ daivatasya mahātmanaḥ || 62 || vaseddvitrisahasrāṇi svarge devapramāṇataḥ | tato lakṣasahasrāṇi brahmaloke mahīyate || 63 || athavā koṭikalpāntaṃ mohayedacyute pade || 64 || [maṭhotsargavidhiḥ] atha vakṣye gṛhotsargaṃ vāstuyāgapuraḥsaram | śaratkāle mahāpuṇye puṇyakṣetre śubhe'hani || 65 || durgāyai mandiraṃ dattvā sva-sva-mantrānusārataḥ | pūrvoktaṃ sarvamācarya vṛddhiśrāddhapuraḥsaram || 66 || tataḥ saṅkalpya vidhivanmandire supariṣkṛte | patākādhvajasaṅkīrṇe tuṅgatoraṇaśobhite || 67 || chatracāmaramālādyairvitānairupaśobhite | vilikhya sarvatobhadraṃ sthāpayed kalasantathā || 68 || pūjayediṣṭadevantu ṣoḍaśairupacārakaiḥ | aṅgadevān samabhyarcya tattaddevagaṇān yajet || 69 || p. 878) vakṣyamāṇena manunā śatamaṣṭottaraṃ hunet | daśākṣareṇa durgāyai dadyānmandiramuttamam || 70 || bhuvaneśīmahābījaṃ durgeyugamudāhṛtam | rakṣiṇitryakṣaraṃ procya vahnijāyāvadhirmanuḥ || 71 || [maṭhadānaphalam] mantreṇānena yo dadyānmandiraṃ supratiṣṭhitam | sarvaiśvaryamavāpnoti vaset kalpāyutaṃ divi || 72 || [sādhanopadeśaḥ] iha pīṭhavare divye sādhayet siddhimuttamām | saptamyāṃ saṃyato bhūtvā mahāṣṭamyāṃ jayecchivām || 73 || mahāsnānaṃ mahāpūjāṃ dadyāt sandhau baliṃ tataḥ | pradīpaṃ mastake dattvā tadraktaiḥ pūjayecchivām || 74 || kṛtvāsanaṃ chāgadehaṃ prajapenmanasā dhiyā | tāñca dhyāyan vibhītaścet sādhako vijitendriyaḥ | iha loke bhavedrājā paraloke śivopamaḥ || 75 || [sādhane phalaviśeṣopadeśaḥ] yaḥ sadā bhāvayeddevīṃ svātmānaṃ tanmayaṃ naraḥ | tasya vaśyaṃ jagat sarvaṃ yakṣarākṣasamānuṣam || 76 || bhāvena tanmayo bhūtvā yaṃ yaṃ paśyati cakṣuṣā | sa sa dāso bhavet sārddhaṃ sā sā yāti kulāṅganā || 77 || 71 | bhuvaneśīti | etena hrīṃ durge durge rakṣiṇi svāhā iti mantro bhavati | p. 879) bhāvena tanmayo bhūtvā yaṃ paśyati ruṣānvitaḥ | hataśrīrjāyate sadyaḥ sahasā duḥkhito bhavet || 78 || bhāvena tanmayo bhūtvā prasanno yaṃ prapaśyati | sa muktaḥ sarvapāpebhyo dāsavajjāyate dhruvam || 79 || bhāvena tanmayo bhūtvā yaṃ yaṃ bhāvayate mṛtam | āśu naśyati niśrīkaḥ sabhṛtyabalavāhanaḥ || 80 || bhāvena tanmayo bhūtvā yaṃ yaṃ vidveṣṭi sādhakaḥ | sarvaloke sa vidviṣṭo jāyate nātra saṃśayaḥ || 81 || [homapraśaṃsā] ekataḥ sarvakarmāṇi ekato japabhāvanā | sarvādhikaṃ homakarma homāt kiṃ vā na sidhyati || 82 || [homākaraṇanindā] anayā dīkṣito mantrī yadi homavivarjjitaḥ | duḥkhaṃ prāpnoti manasā kāyena ca na saṃśayaḥ || 83 || akurvatāmagnihotramagnirbhūtvā maheśvarī | dhanāni śīghraṃ grasati gṛhakṣetrapaśūnapi || 84 || bahuduḥkhenārjjitāni sañcitāni cireṇa yat | ātmaprāṇādhikānyāśu bhūtvāgnirgrasatīśvarī || 85 || [agnihotrapraśaṃsā] agnihotraṃ vinā naiva sampadāṃ bhājanaṃ bhavet | agnihotraparasyeha cāgnirbhavati śītalaḥ || 86 || gṛhakṣetrādivītteṣu prayukto'pi dahenna tat | agnau vasati deveśī tasmādagnau hunet sadā || 87 || p. 880) gurumabhyarccayennityaṃ dhanaistribhiḥ suśobhanaiḥ || 88 || militvā sādhakaiḥ sarvairnityaṃ samayamāviśet | adīkṣitān dvijāṃścāpi tyaktvā karma samācaret || 89 || [cakrapraśaṃsā] cakre pravṛtte tatrasthāḥ sarve varṇā dvijātayaḥ | nivṛtte bhairavīcakre sarve varṇāḥ pṛthak pṛthak || 90 || devīputreṣu tiṣṭhatsu naikaḥ samayamāviśet | aśubhaṃ jāyate tasya siddhihāniśca jāyate || 91 || [vittaśāṭhyaniṣedhaḥ] vittaśāṭhyaṃ parityajya sarvakarmāṇi sādhayet | vittaśāṭhyaṃ nihantyāśu putramāyuryaśo dhanam || 92 || [gurudevavañcananiṣedhaḥ] guruṃ devaṃ vañcayitvā yaḥ kuryāddhanasañcayam | rājabhirnīyate caiva taskarairnīyate'thavā || 93 || adhitiṣṭhanti yakṣāśca vahnirdahati vā cirāt | tyaktvā nikhātaṃ mriyate satyaṃ tena na bhujyate || 94 || [vahnau homasya gurave dānasya ca praśaṃsā] hutamekaguṇaṃ vahnau dattamekaguṇaṃ gurau | labhyate koṭiguṇitaṃ viśvasenna parāmṛśet || 95 || yasya nāsti kva viśvāsaḥ kurute dhanasañcayam | rājabhirnīyate caiva taskarairnīyate'thavā || 96 || iti śrīpūrṇānandaparamahaṃsaviracite śrī-tattvacintāmaṇau ṣaḍviṃśatitamaḥ prakāśaḥ || 26 || śrītattvacintāmaṇiḥ samāptaḥ || ########### END OF FILE #######