####################################################
MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE
Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0
Catalog number: M00631
Uniform title: kātyāyanītantraṭīka
Secondary title: mantravyākhyāprakāśikā
Author : nīlakaṇṭha
Manuscript : manuscript 5295 Shri Raghunatha Temple MSS Library Jammu

Description: 



Notes: 
Data entered by the staff of Muktabodha under the direction of Anirban Dash.
Diplomatic transcription of manuscript.


Revision 0:  Nov. , 21, 2023

Internet publisher : Muktabodha Indological Research Institute
Publication year : 
Publication city : 
Publication country : India
####################################################
naṃ0 5295
nāma - kātyāyanītantraṭīkā 
mantra vyākhyā prakāśikā 
kartā - śrīnīlakaṇṭhaḥ
patra- 14 
viṣayaḥ-tantram 

oṃśrīgaṇeśāyanamaḥ oṃacalaugirīśagiriśaumātāmahatāṃcatātatāṃyātau sarvasyayatprabhāvādvaṃde
parṇāṃlatāṃtugirijāṃtāṃ 1 yesaṃtiśrutimaulisārarasikāyajvānevaṃpare svarvāmādharamādhuramādhurī
paricayesaṃraṃbhiṇassaṃtute 2 asmākaṃtutadevalocanacamatkārāyabhūyācciraṃ prāleyācalakaṃdarodararū
rīkhelattumainaṃvapuḥ 3 mainaṃmatsīrūpamitibāhyorthaḥ menāyāṃbhavaṃmainamumārūpamitigūḍhorthaḥ śrī
mallakṣmavatīṃlakṣmīṃmātaraṃdeśikottamāṃ pitaraṃraṅganāthākhyaṃdeśikottamamāśraye 4 śaivopanāma
kovittonīlakaṃṭhobhidhānataḥ saptaśatīsaptaśatamaṃtrasaṃkhyāvibhājake 5 kātyāyanotaṃtramadhyepa
ṭalānāṃvivodhinīṃ vyākhyāṃkarotiśivayostoṣāyajanatāmude 6 athedaṃsaptaśatīstotraṃmārkaṃḍeya
uvācetyārabhyasāvarṇirbhavitāmanurityaṃtaṃtrayodaśādhyāyātmakaṃmārkaṃḍeyapurāṇāṃtargataṃsarvakāmadughena
kenacinnirmitaṃkiṃtuvedavadanādyeva taduktaṃbhuvaneśvarīsaṃhitāyāṃ yayāvaidohya?nādirhitadvatsaptaśatī
smṛteti merutaṃtrepi saptaśatyāstusakalaṃtatvaṃvedaguhamevahi pādonaṃśrīharirvettivetyardhaṃtuprajāpa
tiḥ vyāsasturyāṃśakaṃvetikoṭyaṃśamitarejanāitivyāsenaprakaṭīkṛtatvāttuvyāsakṛtamitiloke
vyavahāraḥ rudrayāmalepi astigutamaṃdevyāmāhātmyaṃsarvasiddhidaṃ vākyairarthaiścapadyaiścasaptaśatyā
tmakaṃśubhaṃ saviśeṣaparaṃsākṣāccicchaktimahimāśrayaṃ tātparyagatyātatkṛtsnaṃnirviśeṣacidāśrayami
ti tatrāsyastotrasyasaptaśatīsaptaśatīcetināmadvayaṃtadvyutpattirmerutaṃtre saptaśatyāścaritretuprathame 

kā.ta. pṛ01 a) padmajomuniḥchaṃdogāyatramuditaṃmahākālītudevatā vāgvījaṃpāvakastatvaṃdharmārtheviniyojanaṃ pra
yojanaṃ prayogānāṃtunavatirmāraṇemohane'tratu ityādiuccāṭesteṃbhanecātraprayogānāṃśatadvayaṃmadhyame
tucarītresthātṛtīye'thacaritrakevidveṣavaśyayoścātraprayogādikkṛtairmatāḥ evaṃsaptaśataṃcātraprayogāḥ
saṃprakīrtināḥ tasmātsaptaśatītyevaṃproktaṃvyāsenadhīmatā mahāvidyetyādisatyaḥsaptakalpetathādime
vrahmeṃdraguruśukrāṇāṃviṣṇurudrasuradrasuradviṣāṃ upāsyādevatājātāstāścātravrahmaṇāstutāḥ tasmā
tsaptaśatītyevaṃvyāsenaparikīrtitā tathāmadhyamacaritrelakṣmīlalitākālīdurgāgāyatryaruṃdhatau
sarasvatīiti tathākālītārāchinnamastāsumukhībhuvaneśvarī bālākubjetisaptasatīnāṃmaṃtrā
guptarūpeṇakathitāḥ tasmātsaptasatītināma tathātṛtīyacaritrevrāhmyādyāścāmuṃḍāṃtāḥsapta ta
thānaṃdāśātākṣīśākaṃbharībhīmāraktadaṃtikādurgābhrāmaryassatyaḥsaptasachravyāuktāstasmātsaptasatī
nāmetyādimerutaṃtrespaṣṭaṃ tatrahometarpaṇemārjanemaṃtraiḥsaṃpuṭīkaraṇecasaptaśatamaṃtravibhāgaṃkṛtvaiva ho
mādikaṃ saptaśatamaṃtraiḥkartavyamanyathāviphalaṃbhavatītivakṣyamāṇakātyāyanītaṃtravacanādasyasapta
śatīstotrasyasaptaśatamaṃtravibhāgo'vaśyamapekṣitaḥsatumaṃtravibhāgaḥkātyāyanītaṃtreuktaḥ saca
kātyāyanotaṃtravyākhyānenaspaṣṭīkriyate ||

pṛ0 1ba) īśvaruvāca mārkaṃḍeyuvācādyiti asyārthaḥmarkaṃḍeyupuvācetyādyaḥprathamekomaṃtrityarthaḥ ta
tastaduttaraṃdvitīyasvarākārastenasaṃyutaḥsaṃyuktovyomahakārastasyādivarṇaḥsakārastenasāi
tisiddhaṃtamārabhyanṛpamityakṣaradvayamaṃtimaṃyeṣāṃtetadaṃtimāṣṭādaśatatsaṃkhyākāḥślokātma
kāmaṃtrābhavaṃtītyarthaḥ tatrayadyapisāvarṇiḥsūryatanayityārabhyapratyuvācasataṃvaiśyaḥpraśrayāvanatonṛ
pamityarddhātpūrvaṃsaptaślokāḥpratyuvācasataṃvaiśyititvardhaślokevatathāpiaṃtyārdhaślokasyaivamaṃtratvaṃ
svīkṛtyachatrinyāyenāślokārddhapiślokavyavahāraḥkṛtitibodhyaṃ tathācaprathamamaṃtreṇasahi

īśvaruvāca mārkāṃḍeyuvācādyomaṃtraḥślokātmakāstataḥ vyo
mādivarṇamārabhyadvitīyasvarasaṃyutaṃ 1 nṛpamityaṃtimāmaṃtrābhavaṃ
tyaṣṭādaśapriye vaiśyavākyaṃtataḥślokāvyomādyāsaṃvamaṃtrakāḥ 2 

tāekonaviṃśatimaṃtrāssapannāḥvaiśyavākyamiti vaiśyuvācetyekomaṃtrityarthaḥ tatasttaduttaraṃ
vyomādyāditi lyablopepaṃcamīvyomahakārastadādyaḥsakārastamārabhyotyarthaḥ tamārabhyaślokā
arthāccatvāraḥtepaṃcamaṃtrakābhavaṃtītiśeṣaḥcatuḥślokānāmevatāvatparyaṃtaṃsatvāt nanucaturṣuśloke
ṣupaṃcamaṃtratvaṃkathamiticetprathamaślokasyārddhabhāgasyamaṃtratvasvīkārāt taduktaṃbhuvaneśīsaṃhitāyāṃ
samādhinīmamaṃtroyamarthomaṃtrastatastrayaḥ aṃtimārddhena
sahitāḥpaṃcamaṃtrāudīritāiti 2 ||

kā.taṃ. pṛ0 2a) nṛpasyoktiriti rājovācetyekīmaṃtrobhavatītiśeṣaḥ māṃtavarṇomakārāṃtavarṇoyakāraḥkathaṃbhūtai
kāreṇayuktastenayaiitisiddhaṃsāditādauathacasakārobiṃdusaṃyuktoṃtevasāneidṛśaumaṃtraudvauma
tauyairnirastitiślokekhaṃḍadvayaṃkṛtvāmaṃtradvayaṃsaṃpādanoyamitibhāvaḥ 3 tatovaiśyuvācetīti vaiśya
uvācetyekomaṃtrityarthaḥ svareṣuekādaśaḥsvarekāraḥsvādiādauathacavahnibījaṃrakāraḥka
thaṃbhūtaṃbiṃduyuktaṃtenaramititadaṃteyasyaitādṛśaṃmanupaṃcakaṃsyādityarthaḥ atrāpyevametadyathāprāhe

nṛpasyoktirmāṃtavarṇaikāreṇayugāditaḥ sakārobiṃdusaṃyuktoṃtemaṃtrā
vīdṛśaumatau 3 tatovaiśyuvācetisvaraikādaśāditaḥvanhibījaṃbiṃ
duyuktamaṃtosyātmanupaṃcakaṃ 4 mārkaṃḍeyuvācaikastatomaṃtratrayaṃbhavet 
tādivarṇaṃcabhuvanasvarayugvāruṇāṃtimam 5 

tyārabhyaniṣṭuramityaṃtāḥ catvārevaślo
kāsteṣupūrvanyāyenādimārdhāṃtimārdhenasahitamadhyaślokatrayeṇapaṃcamaṃtratvaṃbodhyam 4 mārkaṃḍeyuvā
caikitimārkaṃḍeyuvācetyekomaṃtrityarthaḥ tatastādivarṇaṃtakārādivarṇoyasyabhuvanasvaraukāra
stadyukvāruṇoakāraḥsoṃtimeyasyaitādṛśaṃmaṃtratrayaṃbhavet atrāpitatastāvityārabhyapārthivāvityaṃ
taślokārddhāṃtimaślokārdhayoḥpṛthakkaraṇenamadhyaikaślokenamaṃtratrayatvaṃbodhyaṃ taduktaṃbhuvaneśīsaṃhitā
yāṃ tatastāvarddhametatsyāditi 5 ||

pṛ0 2ba) rājovāceti rājovācetyekomaṃtrityarthaḥ tatobhakārādiryeṣāṃtāiti aṃteyoṣāṃtādṛśāḥṣaṇmaṃtrāmatā
jñeyāityarthaḥ atrāpiprathamāṃtimārdhadvayapṛthakkaraṇenaṣaṇmaṃtratvaṃbodhyam bhagavannidamardhaṃsyāditi aṃti
mārdhasyatuuvācāṃtāstuyemaṃtrāsterdhamaṃtrātmikāḥ priyeitiharagaurītaṃtravacanānmatratvaṃbodhyaṃ atho
vāceti athānaṃtaramripīruvācetyekomaṃtrityarthaḥ tadanaṃtaraṃjñānamastītyārabhyasarveśvareśvarī

mārkaṃḍeyuvācaikastatomaṃtratrayaṃbhavet tādivarṇaṃcabhuvanasvarayugvāruṇāṃtimaṃ 5 rājo
vācetiṣaṇmaṃtrābhāditāṃtāḥśubhānane athovācṛṣirjñānamastītyārabhyapārvati 6 sa
rveśvareśvarītyaṃtāmaṃtrādvādaśakīrtitāḥ rājovācetibhagavannādāvaṃtevidāṃvara 7 maṃtra
trayamidaṃkhyātaṃpaścādṛṣiruvāca nityaivasājagannādauprabhuraṃteṣṭamaṃtrakā 8

tyaṃtāmaṃtrādvādaśakītitāḥ prathamārdhaṃmadhyedaśaślokāvaśiṣṭamaṃtimārdhaṃmilitvāpūrvanyāye
nadvādaśamaṃtrājñeyāḥ 5 6 rājovācetirājovācetyekomaṃtraḥ athādaubhagavannitiaṃtevidā
vareti tādṛśaślokadvayeprathamāthamadhyaślokāṃtimārdhātmakaṃmaṃtratrayamidaṃpūrvanyāyenakhyāta |
mityarthaḥ paścādṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ tatādaunityaivasājagaditiaṃteprabhuritidṛśāyesaptaślo
kāsteṣuprathamārdhamadhyaślokaṣaṭkotimārdhātmakāṣṭamaṃtrāityarthaḥ 8 ||

kā.taṃ. pṛ0 3a) athavrahmovāceti vrahmovācetyekomaṃtraḥtatastvaṃsvāhādikāmahāsurāvityaṃtimāyecaturdaśa
ślokāstepūrvanyāyenaprathamārdhamadhyatrayodaśaślokāṃtimārdhātmakāpaṃcadaśamaṃtrāityarthaḥ 9 
ṛṣirevamiti ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥevaṃstutetyādyāḥkeśavāṃtimāyeṣaṭślokāsteprathamā
rdhamadhyaślokapaṃcakāṃtimadhikāḥsaptamaṃtrābhavaṃtītyarthaḥ tatobhagavaduktirbhagavānuvācetye

athavrahmovācatatastvāṃsvāhātvaṃsvadhādimāḥ mahāsurāṃtimāmaṃtrāmatāḥpaṃca
daśapriye 9 ṛṣirevaṃstutetādyāḥsamasyuḥkeśavāṃtimāḥ tatobhagavadu
ktiḥsyādbhavetāmityubhaumanū 10 ayarṣivīcitābhyāmityetanmaṃtradvaya
śive ṛṣyuktiścatathetyuktetyādimaṃtradvayaṃbhavet 11 ||

ko
maṃtraḥbhavetāmadyametuṣṭāvitiślokekhaṃḍadvayenadvaumaṃtrāvityarthaḥ 10 atharṣiriti
ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥvaṃcitābhyāmitivaṃcitābhyāmityādikametanmaṃtradvayaṃbhavet 
vaṃcitābhyāmayaṃmaṃtropyardhamaṃtrojalapraditiharagaurītaṃtrārdhamaṃtro
vaśiṣṭekaḥślokamaṃtritimaṃtradvayaṃṛṣīruvācetyeko
maṃtraḥtathetyuktetyādiślokadvayātmakaṃmaṃtradvayaṃnātrā
rdhamaṃtrosti 11

pṛ0 3ba) nanusarveślokāihādhyāyekatijātāstatrāha sarveślokāiti ihaprathamādhyāyesarvaślokāścatu
ṣpādātmakāṣṭayuksaptatiraṣṭādhikāsaptatirmatāityarthaḥ madhyerdhaślokamaṃtrāstupūrvoktaprakāreṇa
caturviṃśatirīritāḥ idamevajñāpakaṃmadhyemadhyerdhamaṃtrakaraṇe 12 uvācāṃtāḥkatisaṃtitatrāha uvā

sarveślokāihādhyāyetvaṣṭayuksaptatirmatāḥ madhyerdhaśloka
maṃtrāstucaturviṃśatirīritāḥ 12 uvācāṃtāstatrabodhyāṃmaṃtrā
bhuvanasaṃkhyakāḥ saṃhatyāhutayojñeyāścaturbhiradhikaṃśatam 13 
itikātyāyanītaṃtresaptaśatīmaṃtravibhāgeviṃśaḥpaṭalaḥ 20 

cāṃtā itiṛṣiruvāca rājovācetyādayuvācamaṃtrābhuvanasaṃkhyakāścaturdaśasaṃkhyāmavaṃti astve
tatsaṃhatyāhutapaḥkatijātāstatrāha saṃhatyeti asyārthaḥspaṣṭeva 13 itikātyāyanītaṃtravyākhyā
yāṃviṃśaḥpaṭalaḥ 20 ||

kā.ta. pṛ0 4a) īśvaruvāca dvitīyeṛṣyuvācetīti dvitīyādhyāyeṛṣiruvācetiprathamomaṃtrityarthaḥ tenasahāṣṭa
ṣaṣṭiślokamelanenanavaṣaṣṭiāhutayojātāekonasaptatiritiphalitaṃ āhutirityekavacanamārṣaṃ
tatastṛtīyedhyāyehedeśikegururūpiṇipārvatiṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ 1 tataḥpaṃcatriṃśatśloka

īśvaruvāca dvitīyeṛṣyuvācetinavaṣaṣṭyāhutiḥkramā
t tatastṛtīyedhyāyetuṛṣiruvācetideśike 1 paṃcatriṃ
śaccaivamaṃtrāḥślokajñeyāvarānane devyuvācetimaṃtrāṃtemaṃtraślo
kastaṃtaḥparaṃ 2 ṛṣeruktiḥpunaḥślokāḥpaṃcamaṃtrāḥsanātanāḥ
evamāhutayastatracatvāriṃśaṃccaturyutāḥ 3 caturthekramatode
viṛṣyuktiḥṣaṭcatuviṃśatiḥ punastathaivṛṣyuktiḥślokau
dvaumaṃtrarūpiṇau 4 ||

rūpāmaṃtrāityarthaḥ tatodevyuvācetyekomaṃtrastadaṃteekomaṃtraślokekaślokātmakomaṃtrityarthaḥ 2 
tatṛṣeruktiḥ ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥpunaḥpaṃcaślokāḥpaṃcamaṃtrāityarthaḥ evaṃprakāreṇacaturyutā
ścatvāriṃśadāhutayityarthaḥ 3 caturtheiti caturtheadhyāyeṛṣyuktiḥṛṣiruvācetimaṃtraḥtataḥṣa
ṭviṃśatiślokātmakāmaṃtrāḥpunarṛṣiruvāce
tyekomaṃtraḥtatodvauślokaumaṃtrarūpiṇau 4 ||

pṛ0 4ba) tanmadhyeevaṃstutāsurairdevotimaṃtro'tiguhyobhavatiatipāvanaścabhavatietadrahasyaṃśivajānātināsmatyā
madṛṣṭigocaram tatodevyuvācetyekomaṃtraḥ tatovriyatāmitiṣoḍaśakṣarordhaślokātmakomaṃtrityarthaḥ 5 devā
ūcuriti devāūcurityekomaṃtraḥ taṃmaṃtramuktvābhagavatyākṛtaṃsarvamitivadetkiyatparyaṃtaṃvadettatrāha maṃtro
yamiti dvādaśaśate uttarāvarṇāstadyuktadyuktaḥśatavarṇāḍhyaḥdvādaśādhikaśatavarṇātmikaḥsārdhatri
ślokātmakitiyāvat tāvatparyaṃtamekomaṃtrityarthaḥ idamekamaṃtratvavidhānaṃkāmanāparatvenakevalamaṃtrajapa

evaṃstutetimaṃtroyamatiguhyaḥsupāvanaḥ devyuvācetivriyatāṃmaṃtroyaṃṣoḍaśākṣaraḥ 5 devā
ūcustataścoktābhagavatyākṛtaṃvadet maṃtroyaṃśatavarṇāḍhyodvādaśottarayukpunaḥ 6

paratayākvaciduktaṃtatsarvottamaṃbhavatītisūcanāyaprasaṃgāduktaṃ natusārdhatriślokātmakamaṃtreṇaikāhutiḥka
rtavyetyabhiprāyeṇapaṭalāṃtevakṣyamāṇasaṃkhyāyāvirodhāpatteḥ tasmādatrāpikhaṃḍaṃkṛtvāhomaḥkartavyaḥ tatrabhu
vaneśīsaṃhitāyāṃbhagavatyetadardhaṃsarvāśāpūrakaṃsmṛtamityuktatvādbhagavatyākṛtaṃsarvamityardhaślokātmaka
ekomaṃtrastataḥślokatrayātmakāḥtrayomaṃtrāitibodhyam 6 || ||

kā.ta. pṛ0 5a) tatoṛṣīruvāceti ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ aṃtetadaṃteitiprasādinetyādayaścatvāraḥ ślokāyesyustāvaṃtevamaṃ
trābhavaṃtītyarthaḥ 7 sarvādhyāyamaṃtrasaṃkhyāṃmelayati ślokāścaturtheitipaṃcatriṃśaditi paṃcatriṃśatślokātmakā
maṃtrāḥpacovācāṃtārthādbaudhyāḥ tatraivārdhamaṃtradvayamelanecatvāriṃśaddviyuktādvicatvāriṃśanmāṃtrābhavaṃtiitya

tatoṛṣiruvācāṃtitiprāsāditetivai
catuḥsaṃkhyāstuyeślokāmaṃtrāstāvaṃte
vahi 7 ślokāścaturtheḥdhyāyetupaṃcatriṃ
śatyareśvari ardhamaṃtradvayenaivacatvāriṃ
śaddviyukpunaḥ 8 evaṃmadhyacaritrasya
paṃcāśaccaśatottaraṃ tathāpaṃcayutaṃmaṃtrā
mahālakṣmyāvibhedataḥ 9 itikātyā
yanītaṃtreekaviṃśaḥpaṭalaḥ 21 

rthaḥ 8 madhyamacaritrasaṃkhyāṃmelayati evaṃmadhyacaritrasyetispaṣṭaṃ 9 prathamaṃśataṃtaduttaraṃpaṃcayutaṃpaṃcā
śadityarthaḥ 155 itikātyāyanītaṃtrakāśeekāviṃśaḥpaṭalaḥ 21 || || || 

pṛ0 5ba) paṃcamādhyāyeṛṣiruvācetīti ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ tataḥpurāityārabhyaviṣṇumāyāṃpratuṣṭuvuri
tyaṃtāḥ ślokarūpāḥ ṣaṇmaṃtrābhavaṃtītyarthaḥ tatodevāūcurityekomaṃtraḥ 1 namodevyādīti namodevyai 
ityārabhyavinamramūrtibhirityaṃtāḥ ślokāstriṃśadvaṃtitanmadhyeviṣṇumāyetiśabditetyādibhrāṃtirūpe
ṇasaṃsthitetyaṃtimāetatpadaghaṭitāyemaṃtrāekaviṃśatisaṃkhyākāstekhaṃḍatrayeṇatriṣaṣṭirbhavaṃtītyarthaḥ 2 
kathaṃkhaṃḍatrayaṃkartavyamiticennāha avatārauriti etatpadalabdhāṃkaiḥpṛthaṅmaṃtrāḥkartavyāḥkhaṃḍatrayaṃ

ṛṣiruvācetipurāviṣṇumāyāṃpratuṣṭuvuḥṣaṇmaṃtrāślokarūpāstedevāūcustataḥparaṃ 1 namode
vyādinaḥ ślokāstriṃśaddvinamramūrtibhiḥ viṣṇumāyāditobhrāṃtirūpātetrīṇiṣaṣṭiyuk 
2 avatāraiḥpṛthaṅmaṃtrāsteṣāṃtriṣaṣṭirāhutiḥ ||

kartavyaṃtatrākāreṇāvargasyagrahaṇaṃtenaca
ṣoḍaśasaṃkhyālakṣyate vakāreṇavararucisaṃketenacatuḥsaṃkhyāyāgrahaṇaṃmilitvāviṣṇumapityā
dinamastasyaiparyaṃtaṃviṃśatyakṣarātmakaḥ prathamaḥkhaṃḍaḥtāreititakāreṇaṣaṭsaṃkhyāyāgrahaṇaṃrakāre
ṇadvitvasaṃkhyāyāmilitvāṣṭākṣarātmakodvitīyaḥkhaḍaḥyadyapyetatgraṃthānurodhenāyaṃdvitīyaḥkhaṃḍaḥprā
ptastathāpivedākṣaronanurmadhyemahālakṣmyāḥpratoṣakṛt lakṣmīsūktetutāśabdenāyamevocyateśive
itica 18 

kā.ta. pṛ0 6a) tutriṃśepaṭalevacanāt tṛtīyakhaṃḍojñeyaḥnamastasyaiititudvitīyakhaṃḍaḥ evaṃpratiślokaṃsaṃpannāyetrayomaṃ
trāḥsteṣāṃtriṣaṣṭirāhutirāhutayojñeyāityarthaḥ 3 saṃmūlākṣarāttaṃtrāṃtarāccamaṃtratrayelabdheguptavatyāṃkenaci
jjalpitaṃyādevīsarvabhūteṣuviṣṇumāyetiśabditānamastasyainamonamiticaturviṃśatyakṣaromaṃtrastrivāramu

iṃdriyāṇāmadhiṣṭātrītyekaḥślokātmakaḥparaḥ 3 
citirūpeṇamaṃtreṇāpyāhutitrayamuccaret evaṃmaṃ
trāśītistepūrvaiḥsahasureśvari 4 || 4

ccāryāhutitrayaṃ bhavatītitatkenaguruṇābodhitamitisevapraṣṭavyaḥ tathācaviṃśatyakṣaraḥprathamomaṃtrodvitī
yaścaturakṣaraḥ aṣṭākṣarastṛtīyomaṃtritisiddhaṃ iṃdriyāṇāmadhiṣṭātrīti || ayamekaślokātmakomaṃtraḥ 3 
citirūpeṇeti citirūpeṇayākṛtsnamitimaṃtreṇapūrvoktayuktyāāhutitrayaṃkuryādityarthaḥ evaṃmaṃtrā
iti viṣṇumāyetyāditaḥpūrvaistrayodaśamaṃtraiḥsahevaṃpro
ktaprakāreṇasaptaṣaṣṭimaṃtramelaneaśītimaṃtrābhavaṃtītyarthaḥ 4 

pṛ0 6ba) athaprathamoktamuvācamaṃtradvayaṃmelayitvāśītisaṃkhyāsaṃpādinetibodhyam tatiti stutetiyugalaṃstutāsurai
rityādikaṃmaṃtradvayamityarthaḥ ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥevaṃstavādiyuktanāmityārabhyatvayākasmānnagṛhyateityaṃtaṃ
saptadaśamaṃtrāityarthaḥ 5 ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ tatovainiścayenaniśetiniśamyetivacaḥśuṃbhityāditrita
yaiḥślaukairmatrāstrayaḥśuddhabhedāḥprakīrtitāḥ śuddhabhedetyuparaṃjakatayāviśeṣaṇam 6 athadūteti dūtuvācetyeko

tatrastutetiyugalamṛṣiruvācityatha evaṃstavādiyuktānāṃtvayākasmānnagṛhyate 5 maṃtrāḥsaptadaśaitetu
ṛṣyuktiścaniśetivaiityāditritayairmaṃtrāḥśuddhabhedāḥprakīrtitāḥ 6 athadūtuvācetidevidaitye |
śvarastataḥ ityādyānavamaṃtrāścapunarṛṣiruvācaha 7 ityuktetyādimaṃtreṇehaikenacasarasvatīdevyuvāca
tataḥślokāścatvāromaṃtrabhedataḥ 8 athadūtuvācetigauravāmāgamiṣyasimaṃtrāmū0ścataḥsaṃkhyakāstude
vyuvācatataḥparaṃ 9 mū0

maṃtraḥ devidaityeśvarityādayonavamaṃtrāḥ ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ 7 ityuktetyādīti ityuktāsātadādevī
tyekenaślokenaivehasarasvatīprāpyatitiśeṣaḥ sārasvatapradoyaṃmaṃtritibhāvaḥ tatodevyuvācetyekomaṃtraḥ
tataḥślokāścatvāromaṃtrāḥ 8 athadūtuvāceti dūtuvācetyekomaṃtraḥ gauravāmāgamiṣyasītyaṃtāścatuḥsaṃ
khyāmaṃtrāḥdevyuvācetirkaiḥ 99 || 

kā.ta. pṛ0 7a) evamiti evametadbalīśuṃbhityārabhyasacayuktaṃkarotuyadityaṃtaṃmaṃtradvayaṃ evaṃrītyātesarveślokāthacanavasaṃ
khyā aṃgamaṃtrāścaatranavaśabdaḥsaptasaṃkhyābodhakolakṣaṇayāvakṣyamāṇasaṃkhyānurodhāt aṃgaśabdopyā?raṃ 
bhavācakraḥ aṃgaṃtudehāvayavepuṃsyāraṃbheprakīrtitamitikośāttathācāraṃbhamaṃtrāityarthaḥ tecṛṣiruvācadevyu

evametadbalīśuṃbhaḥsacayuktaṃkarotuyat itimaṃtradvayaṃślokāṃgamaṃtrāścatenava 10 ekonatriṃ
śaccaśatādadhikāmaṃtrarūpakāḥ ṛṣiruvācetyākarṇyaślokāścatvārīritāḥ 11 punarṛṣi
ruvācetitenājñaptastataḥparam maṃtratrayamidaṃproktaṃdevyuvācetivaitataḥ 12 12 12 

vācetyādayaḥ sarvemaṃtrāmilitvāttasminnadhyāyeaiteekonapaṃcāśatsaṃkhyāmaṃtrāḥpūrvoktā aśītimaṃtrāśca
ścamilitvāśatādhikāekonatriṃśanmaṃtrakājātāityarthaḥ 10 tataṣaṣṭedhyāyeṛṣiruvācetyākarṇyeti
ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥtatityākarṇetyādyāścatvāraḥślokāmaṃtrāīritāḥ 11 punarṛṣiruvāceti ṛṣi
ruvācetyekomaṃtraḥtenājñāptastataḥśīghramityādimaṃ
tratrayaṃproktaṃdevyuvācetyekomaṃtraḥ 12 

pṛ0 7ba) daityeśvareṇeti daityeśvareṇaprahitityekomaṃtraḥ athoanaṃtaraṃṛṣiruvācetimaṃtraḥ athānaṃtarami
tyuktāṃteityuktapadasyāṃtesobhyadhāvatitipadityāditadādayodvādaśaślokaistatsaṃkhyādevatā
hutayobhavaṃti 13 āditāhutīḥkathayati caturviṃśatibhedāiti ṣaṣṭedhyāyecaturviṃśatisaṃ
khyāāhutayityarthaḥ 14 tataḥsaptamādhyāyeṛṣyuktiriti ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ tatājñapta

daityeśvareṇaprahitekomaṃtraḥprakīrtitaḥ arthoṛṣiruvācāthetyuktāṃtesaubhyadhāvata 13 
ityādidvādaśaślokāḥṣaṣṭedhyāyeprakīrtitāḥ caturviṃśatibhedāstādevatāhutayaḥkramā
t 14 ṛṣyuktirājñaptetyāditrayoviṃśatimātaraḥ ṛṣiruvācatāvātītaumaṃtrabhedadva
yaṃkramāt 15 saptaviṃśatpadodevibhavaṃtyāhutayaḥkramāt atrādhyāyadvayedevidhūmrā
kṣīṃtiprakīrtitā 16 

ityādi ājñaptāstenatodaityāityādayastrayoviṃśatisaṃkhyāmātarahuāhutayobhavaṃtītyarthaḥṛ
ṣiruvācetyekomaṃtraḥtāvānītāvitimaṃtradvayam 15 saptaviṃśaditi hedevīadetāāhutayaḥ
sarvāḥsaptaviṃśatisaṃkhyābhavaṃtītyarthaḥ atrādhyāyadvayedhūmrākṣīdevatātadupāsakenedamadhyāya
dvayamavaśyaṃpaṭhanīyamityarthaḥ 16 

kā.ta. pṛ0 8a) ṛṣiścaṃḍecanihateti aṣṭamādhyāyeṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ caṃḍecanihateityādyadhyāyāvasānakaṃ 
adhyāyāṃtaṃtriṣaṣṭyāhutayaḥproktāstanmadhyeekaivārdhaślokāhutiranyāḥślokarūpāḥekaṣaṣṭisaṃkhyā
āhutayaḥṛṣiruvācetyekāhutiḥmilitātriṣaṣṭyāhutayaḥ tatraprākṛtamaṃtrasyaślokātmakasya
vicchedakaraṇāpekṣyayāṃtevidyamānasyaivārdhasyahatemātṛgaṇāityasyamaṃtratvamucitaṃ 17 ra

ṛṣiścaṃḍecanihateityadhyāyāvasānakaṃ triṣaṣṭyāhutayaḥproktāekāpyardhāhu
tistathā 17 raktākṣyādevatā aṣṭaudevatāstuprakīrtitāḥ rājovicitramityā
diślokadvayamudāhṛtaṃ 18 ṛṣiścakārakopaṃhītyādiślokasvarūpataḥ sa
ptatriṃśaccavijñeyādevatāmaṃtrarūpataḥ 19 ekacatvāriṃśaditiāhutirnavameśu
devatābhairavītārāśṛṇugopyaṃvarānane 20

ktāṣṭyāitidevīlalāṭāntisṛtāyāraktākṣyāvrāhmyādyāṣṭauśaktayodevatāsmi
nnadhyāyebhavaṃtitadupāsakairayamadhyāyoniyamenapaṭhanīyitibhāvaḥnavamedhyāyerājo
vicitreti rājovācetyekaḥ vicitramityādiślokadvayaṃ 18 ṛṣiścakāretiṛṣi
vācetyekaḥcakārakopamityārabhyaślokarūpāḥsaptaviṃśanmaṃtrāḥ 19 ekacatvetisarvā
āhutayonavamādhyāyeekacatvāriṃśadbha
vaṃti asyādhyāyasyabhairavītārādevatotipūrvavat 20

pṛ0 8ba) daśamedhyāyeṛṣirniśuṃbhamiti ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥniśuṃbhaṃnihatamityādidvayamaṃtradvayaṃbhavatītya
rthaḥ tatodevyuvācetyekomaṃtraḥ tatekaivāhamityādyauanuttamaudvaumaṃtrāvityarthaḥ 21 punardevyeketi 
punardevyuvācetyekomaṃtrityarthaḥ taduttaramekamaṃtreṇaahaṃvibhūtyetimaṃtreṇasahapūrvoktāṣṭaumaṃtrāḥ
saṃpannāḥ ṛṣiruvācetyekaḥ tataḥpravṛteityādisārdhadvāviṃśatimaṃtrābhavaṃtitatradvāviṃśatśloka

ṛṣirniśuṃbhaṃnihatamityādidvayamaṃtrakaṃ tatodevītimaṃtraudvāvekovāhamanuttamau 21
punardevyekamaṃtreṇāpyaṣṭaumaṃtrāudāhṛtāḥ ṛṣistataḥpravṛtesārdhadvāviṃśatirmatāḥ 22 
dvāviṃśanmanavastatrāpyekohyardhamanurmataḥ daśamesiṃhamāsīnāśūlapāśavidhāriṇi 23 
mukhyācaturbhujābāṇacāpahastāśubhekṣaṇā itikātyāyanītaṃtredvāviṃśaḥpaṭalaḥ 22 
ṛṣiḥsumedhāvikhyātaḥproktodevyāhṛteśubhe catustriṃśattathāślokāmaṃtrāstatsaṃkhya
kāḥsmṛtāḥ 1

rūpāmaṃtrājajvalaścāgnayitiekoṃtimordhamanuḥ asminnadhyāyesarvemaṃtrādvātriṃśadbhavaṃtībodhyam daśamei
tyādispaṣṭapūrvavat jñeyam 22 itikātyāyanītaṃtraprakāśedvāviṃśatitamaḥpaṭalaḥ 22 || ṛṣiḥsu
medheti | ekādaśeṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ devyāhateityārabhyacatustriṃśatślokāstāvatevamaṃtrā
ityarthaḥ 1 || 

kā.ta. pṛ0 9a) tatiti devyuvācetimaṃtraḥ ekenavaradāhamityuttaramaṃtreṇayuktaḥ tathācamaṃtradvayaṃbodhyam devāūcu
rityekaḥ sarvābādhāpraśamanamityutaraikamaṃtreṇayuktastenamaṃtradvayaṃphalitaṃ 2 devyuvācetyekomaṃtraḥ
tatovaivasvateṃtareprāptityādayaścaturddaśaślokāmaṃtrāḥ 3 paṃcasaṃyutāḥ paṃcāśadāhutayo'rdhamaṃtre

tatodevyekamaṃtreṇavaradāhaṃsureśvari devāūcustataḥsarvābādhāpraśa
manaṃtathā 2 ślokenaikenadeveśidevyuvācatataḥparam vaivasvateṃtareprā
ptetyādiślokāścaturdaśa 3 sārdhāsarvāhutirdevipaṃcāśatpaṃcasaṃyutā
vaiṣṇavīcasaṃyutā vaiṣṇavīdevatāhyatramahāgaruḍavāhanā 4 devyu
vāceticatatebhistavaiścamāṃtadā dūretyardhenasahitāṣṭāviṃśa |
tirūpakāḥ 5

ṇasahitā asminnadhyāyebhavaṃtītya      rthaḥ sacārddhamaṃtrorthādavaśiṣṭevavaiṣṇavīdevatā
pūrvavadbodhyā 4 devyuvācetīti devyuvācetyekomaṃtraḥ tatebhistavaiścamāmityārabhyadūrādevapa
lāyaṃteityaṃtimādhenasahitāṣṭāviṃśatisaṃkhyāviśiṣṭaślokarūpamaṃtrābodhyā 5 ||

pṛ0 9ba) tataśceti ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ tatityuktāsābhagavatīślokamāditādaukṛtvā prathamārdhaślokena
sahitāyenavaślokāstaistatsaṃkhyākāhutayobhavaṃtīrthaḥ taduktaṃkātyāyanītaṃtre ityuktetyardhamaṃtroyaṃja
pātśauryapradāyakiti 6 sarvādhyāyāhutoḥkathayati evaṃtvitispaṣṭaṃ tatastrayodaśeiti ṛṣiruvā
cetyekomaṃtraḥ 7 etattekathitaṃbhūpeti etattekathitaṃbhūpetyārabhyāṃtimārdhenasahitaṃyattrayaṃślokānāṃta

tataścarṣiruvācāṃtityuktāślokamāditaḥ ardhayuṅnavabhiḥślokairmaṃtrāstatsaṃkhyakāmatāḥ 
6 evaṃtudvādaśedhyāyeekacatvāriṃśadāhutiḥ tatastra
yodaśedhyāyeṛṣiruvācityarthaḥ 7 etatte
kathitaṃbhūpetyādisārdhatrayaṃmanuḥ
mārkaṃḍeyuvāceti
ititasyavacoditaḥ 8 ||

nmanuḥsārdhāstrayaḥślokātmakāmaṃtrāitiyāvat mārkaṃḍeyuvācetyekaḥ ititasyavacodita ārṣaprayogaḥ
ādititichedaḥ āditaḥprathamataḥ ititasyavacaḥśrutvetyardhātmakekomaṃtrityarthaḥ tataślokaṣaṭ
kaṃsārdhapaṃcamaṃtrātmakaṃbhavati sṛṣṭīrūpadadhātītinyāyenārdhaślokepiślokavyavahāraḥ tatapaṃcaślokarū
pāmaṃtrā arthaślokekomaṃtromilitvāṣaṇmaṃtrābhavaṃtītyarthaḥ 22 8 

kā.ta. pṛ0 10a) devyuvācetyekomaṃtraḥ yatsārthyatetvayābhūpetyekaḥ atraviśeṣamāha ślokenaikeneti anenaivaślokenāsakṛ
dāvartitena śrībhagavatītoṣakṛdbhavatītyarthaḥ tenacātrārdhamaṃtratvaṃnasvīkartavyamititātparyaṃ 9 mārkaṃḍeya
uvācetyekaḥ tatovabrenṛporājyamityādimaṃtradvayaṃ devyuvācetyekaḥ svalpaślokatrayeṇasvalpapadādiśloka
trayeṇātraṣaḍāhutiḥṣaḍāhutayobhavaṃtītyarthaḥ nanuślokatraye kathaṃṣaḍāhutitvaṃtatrāha atrārddhānāmeva

ślokaṣaṭkaṃtatodevīvākyaṃsyātparameśvari yatprārthyatetvayābhūpaśloke
naikenatoṣakṛt 9 mārkaṃḍeyuvācetitatovavremanudvayaṃ devyuvāca pu
naścaivasvalpaślokatrayeṇaivai 10 ardhānāmevamaṃtratvādbhavaṃtyatraṣaḍāhu
tiḥ tatomārkaṃḍeya itiitidatvātayoriti 11 dvaumaṃtraupunaruccā
ryasāvarṇirbhavi
tāmanaḥekona
triṃśatsaṃkhyākā
hutiratravidhī
yate 12 12 

maṃtratvāditi arddhamaṃtraṣaṭkenaṣaḍāhutayobhavaṃtītyarthaḥ 10 tatomārkaṃḍeyeti mārkaṃḍeyuvācetyeko
maṃtraḥ itidatvātatoriti itidatvetyarddhaślokevamaṃtrityarthaḥ punaranaṃtaraṃdvaumaṃtraubhūvāṃtarhitāsadya
ityekaślokātmakekomaṃtraḥ sūryājjanmasamāsādyetyardhātmakodvitīyomaṃtraḥ taudvaumaṃtrāvuccāryāṃtesā
varṇirbhavitāmanurityekapādātmakaṃmaṃtramaṃtepaṭheditiśeṣaḥ graṃthasamāptibodhakaṃpaṭhennatvasyāhutiritya
rthaḥ taduktaṃkātyāyanītaṃtre itidatvetyardhamaṃtro
vāṃchitārthaprapūraṇeiti 12 

pṛ0 10ba) evaṃtrayodaśedhyāyeiti idaṃpūrvatrānveti homatarpaṇakarmaṇitiuttaratrānveti homādiṣusaptaśatamaṃ
trāḥkartavyāityarthaḥ tenakāmanānusāreṇaikadvitrimaṃtrajapenāyaṃmaṃtraviganiyamoyathādurgesmṛte
tyādikevalamaṃtrāṇāṃ japādiṣvitibodhyaṃ atevabhagavatyākṛtamityārabhyasārdhatriṃślokātmaka
ekomaṃtrobhagavatāpūrvamuktitibodhyaṃ 13 satsaṃpradāyeti taduktaṃbhuvaneśvarīsaṃhitāyāṃ iyaṃsapta
śatīdevī jvaladvanhirnasaṃśayaḥ surakṣitaḥ sukhāyasyādanyathāgṛhadāhakṛditi 14 itthaṃkā

evaṃtrayodaśedhyāyehomatarpaṇakarmaṇi śatānisaptasaṃkhyāniproktāninavaśailaje 
13 makārādirnukārāṃtomanuḥparamadurlabhaḥ satsaṃpradāyavidhinājñātavyomamaba
llabhe 14 anyathāviphalomaṃtraḥ satyaṃsatyaṃmayoditaṃ itiśrīkātyāyanītaṃtretra
yoviṃśaḥpaṭalaḥ 23 ||

tyāyanītaṃtrarahasyārthalabdhenugamesapramāṇesatyayugamārabhyādyaparyaṃtaṃsarvadeśīyaiḥsarvaśiṣṭairā
śritesatyapitamanugamamanādṛtyonmattavaktaiścidguptavatīgraṃthepralapitaṃ yathāsociṃtayattadātatre
tyardhaślokātmakomanuḥ tathākintuteṣāṃkathaṃ tekinvityardhaślokakaumanū tathāteṣāṃkṛteka
romītidvāvardhaślokakaumanū ityādisarva 23

kā.tā. pṛ0 11a) trasaptaśatyāṃmaṃtrāṇāṃpramāṇābhāvenākulībhāvaḥkṛtastathānyairapiṭīkākāraiḥkvacidādiśloke
vārdhamaṃtratvaṃkvacinmadhyaślokevārdhaṃmaṃtratvaṃsvīkṛtyasarvasaptaśatīmaṃtrāṇāmākulībhāvaḥ kṛtastenaca
sarvānuṣṭāneṣulokairadharmaḥkāristādṛśādharmacāriṇāṃkāgatirbhaveditiparameśvarevajātā |
tinanukimidaṃmaṃtratvaṃmananatrāṇarūpatvamiticenna tasyabrāhmaṇesatvānmaṃtratvamativyāptaṃbhavetvi
hitārthābhidhāyakomaṃtrityuktevasaṃtāpakapiṃjalānālabhatityasyamaṃtrasyavidhirūpatvādavyāpti
riticenmaivaṃ śāstrakārāyaṃmaṃtramitivyavaharaṃtisevamaṃtriti samākhyānasyanirdoṣalakṣaṇatvāt 
spaṣṭīkṛtaṃcaitajjaimitinātaccodakeṣumaṃtrākhyetisūtreṇamīmāṃsāyāṃ asticasaptaśatīmaṃtrepiśi
vasyamaṃtratvamitivyavahāraḥsyādetatjaimininārthaikatvādekatvādekaṃvākyaṃsākāṃkṣaṃcedvibhāge
syāditisūtreṇaikavākyatvalakṣaṇamabhihitaṃtasyāyamarthaḥ yadvibhāgesākāṃkṣamavibhāgecaikārthaṃta
daikaṃvākyamiti tatravibhāgesākāṃkṣamityuktetivyāptiḥsyāt syonaṃtesadanaṃkṛṇomighṛtasya 
dhārayāsuṣevaṃkalpayāmitasminsīdāmṛtepratitiṣṭabrīhīṇāṃmedhasumanasyamāniti atrata 
sminnityādi padasamūhasyavibhāgesatiprakṛtavācitacchabdanirṇayāyapūrvapadasamūhasākāṃkṣā
tvamastitat vyavacchetumekārthamityucyatehitatraikārthatvamastipūrvārdhasyasadanakaraṇamarthaḥ u
ttarārdhasyapuroḍāśapratiṣṭāna syonaṃsamīcīnaṃsuṣevaṃsuṣṭusevitaṃyogyaṃmedhasārapuroḍāśetya 

pṛ0 11ba) rthaḥ atradvayoḥsamūhayorvākyadvayatvamubhayavādisiddhaṃtadekārthamityanenavyāvartyateekārthamityukte
'tivyāptiḥsyāt bhagovāṃvibhajatupūṣāvāṃvibhajatu anayorvibhinnamaṃtratvenasamaṃtatvenapadasamū
hayostātparyaviṣayasyadravyaṃvibhāgarūpasyārthasyaikatvāttat vyavacchettuṃvibhāgesākāṃkṣamityuktaṃ 
tathāsatimaṃtratvaparyāsyadhikaraṇaikavākyatvayoḥ sāmānādhikaraṇyavyāsyātādṛśārdhaślokā
nāmanveṣaṇesociṃtayattadātatretyevamādayevārdhaślokāḥsaṃbhavatīticettadasat avyāsyati
vyāptidoṣasyaduṣpapariharatvāt huṃphaḍādimaṃtreṣumaṃtratvepyekavākyatvābhāvāt brāhmaṇagraṃtheeka
vākyatvepimaṃtratvābhāvāt tathācatādṛśasamānādhikaraṇyasyakvacitsatvepisarvatrāsatvāt 
kiṃcatrayodaśedhyāyesvalpairahobhirnṛpateityādiślokatrayeṇaparasparāpekṣitānāṃṣaḍarddhānāṃ
ṣaṇmaṃtrasvīkāreṇabhagavatātanniyamasyāsvīkārāccakiṃcapūrvoktavacanaiḥsarvatranirvāhejāte
tannimittasvīkāreupayogābhāvāccavakṣyamāṇakārikāvirodhasyaduṣpariharatvāccatasmānmadu
ktārthevasādhīyānitisudhiyovibhāvayaṃtu atrakecidanugamaikarasikāevamāhuḥ yesaptaśa
tyāmaṣṭasaptatyuttarapaṃcaśataślokāḥ saṃtitatrayatsaṃkhyaślokamadhyeuvācāṃtamaṃtrāḥ saṃtitatrovā
cāṃnamaṃtravibhāgasyadarśitatvāduvācāṃtamaṃtrapūrvottarabhāgasyārdhaślokadvayasyamaṃtradvayatvaṃbodhyaṃ

kā.ta. pṛ0 12a) yathāprathamacaritraṃaṣṭādaśaślokāṃtimaślokamadhyevaiśyuvācetyuvācāṃtamaṃtrostitatrapūrvottarārdhaślo
kadvayasyamaṃtradvayatvaṃtanapratyuvācasataṃvaiśyityādirardhamaṃtraḥ vaiśyuvāceti caikomaṃtraḥ samādhirnā
mavaiśyohamityādyardhātmakekomaṃtrevaṃsaptaśatyāṃsarvatrānugamaḥ yatracādhyāyāṃterdhaślokaḥ sva
bhāvatevapatati yathājajvalaścāgnayaḥ śāṃtāititathāhate mātṛgaṇastasminnanartāsṛṅ
madoddhatititatrārdhaślokātmakevasamaṃtrobodhyaḥ prathamacaritrāṃte ṛṣiruvācetyuvācamaṃ
trastupūrvaślokāṃteuttaraślokādaucapatitonaślokamadhyeitinapūrvottarārdhayormaṃtradvayatvaṃ
evaṃsaptaśatyāṃvināpramāṇaṃ saptaśatamaṃtravibhāgonugamenaivasidhyati ayaṃcānugamaḥsto
trakāreṇaivaślokamadhyeuvācāṃtamaṃtrakaraṇenadarśititi tatravadāmaḥ satyoyamanugamo
bhavatāṃyadikātyāyanītaṃtravacanaviruddhonasyāttadevatudurghaṭaṃ tathāhibhavadanugamānuro
dhenatrayodaśādhyāyesvalpairahobhirnṛpate ityādiślokatracatuṣṭayaṃbhavatikātyāyanītaṃ
trānurodhenatumaṃtraṣaṭkabhavati tataścakātyāyanītaṃtra virodhoduruddhareveti madukteva
paṃthāramaṇipadrasudhiyovibhāvayaṃtu tatrayadiśiṣṭāstamanugamamāśrityatadanugamā
nurodhenasaptaśatamaṃtravibhāgaṃsvīkurvaṃtitarhivayamapisvīkurmonāsmākamāgrahaḥ iti

pṛ0 12ba) haṃsaḥsāraṃyathādatesārāsāravivekaḥ tyaktvāsāraṃtathāsārasaṃgīkurutapaṃḍitāḥ athāsyasaptaśata
maṃtravibhāgasyaprācīnoktāḥkārikālikhyataṃ mārkaṃḍeyuvācetiprathamomaṃtrīritaḥ tatomaṃtrāḥ
saptadaśāpyardhaślokātmakastataḥ 1 vaiśyoktiragnatordhaṃsyāttatomaṃtrāstrayaḥsmṛtāḥ kathaṃtityapya
rdhaṃsyādrājovācetimaṃtrakaḥ 2 tataścārddhadvayaṃmaṃtrauvaiśyoktistadanaṃtaraṃ tatordhamaṃtraḥsaṃproktastra
yaḥślokāmanutrayaṃ 3 karomikiṃyadardhaṃsyānmārkaṃḍeyavacastataḥ tatastāvidamardhaṃsyādekaḥślo
kātmakomanuḥ 4 upaviṣṭāvityardhamaṃtrorājovācamanustathābhagavanniticārdhaṃsyāccatuḥślo
kīcatuṣṭayaṃ 5 mamāsyetyardhamaṃtrasyānmunivākyaṃtataḥparaṃ jñānamastītyardhamaṃtrodaśamaṃtrā | 
stataḥparaṃ 6 saṃsāretyardhamaṃtraḥsyādrājovācamanustataḥ bhagavanketyardhamaṃtromanuḥślokātmaka
stataḥ 7 tatsarvamardhaṃmunivāknityaivetyardhamaṃtrakaḥṣaṇmaṃtrāstutataḥproktānidrāmityardhamaṃtrakaḥ 8 
vrahmovāca tatordhaḥsyāttrayodaśatataḥparaṃ bodhaścetyardhamaṃtraḥsyānmunivākyaṃtataḥparaṃ 9 evaṃstutetya
rdhamaṃtraḥpaṃcamaṃtrāstataḥparaṃ uktavaṃtāvardhamanurbhagavadvākyamevaca 10 bhavetāmidamardhaṃsyātkimanyeneti
cārdhakaṃ munivākyaṃpunaścārdhaṃtataḥsyācchlokamaṃtrakaḥ 11 munivākyaṃtatomaṃtraudvauproktaucaramauparau
ityevaṃprathamedhyāyemaṃtrasaṃkhyāsamīritā 12 itiprathamodhyāyaḥ 1 dvitīyeṛṣivākyasyādaṣṭaṣa
ṣṭyaṇavaḥsmṛtā tṛtīyemunivākyaṃtupaṃcatriṃśattathāṇavaḥ 1 devīvākyaṃtataścaikaḥślokomunivaca

kā.ta. pṛ0 13) stathā paṃcaślokāstatomaṃtrāstṛtīyodhyāyīritaḥ 2 catuthemunivākyaṃtuṣaḍviṃśatirathāṇavaḥmu
nivākyaṃ tatomaṃtrādvayaṃdevīvacastathā 3 arddhaślokātmakomaṃtrodevāūcustataḥparaṃ bhagavatyetyardha
maṃtrastataḥślokatrayaṃsmṛtaṃ 4 munivākyaṃvedamaṃtrāḥsyādadhyāyothapaṃcame munivākyaṃcaṣaṭślokā
devāūcustataḥparaṃ 5 paṃcaślokāstutemaṃtrāyādevītyāditaḥpunaḥ bhrāṃtidevyaṃtimāmaṃtrāeka
viṃśatirīritāḥ 6 teṣāṃkhaṃḍatrayeṇaivatriṣaṣṭyāhutayobhavan viṃśatyakṣaraparyaṃtaṃprathamaḥkhaṃḍaṃ
īritaḥ 7 vedākṣarodvitīyastutṛtīyoṣṭākṣaraḥsmṛtaḥ iṃdriyetyekamaṃtraḥsyāccitirūpeticatra
yaṃ 8 pūrvavaccatatomaṃtraudvaumunervākyamevaca saptadaśāthamaṃtrāsyurmunivākyaṃtrayoṇavaḥ 9 ita
vākyaṃnavaślokāmunervākyaṃsakṛnmanuḥ devīvākyaṃvedamaṃtrādūtavākyaṃtataḥparaṃ 10 catvārastu
punaḥślokādevīvākyaṃmanudvayaṃ athaṣaṣṭemunervākyaṃcatvāraḥślokamaṃtrakāḥ 11 saptamethamuni
rvākyaṃtrayoviṃśatimaṃtrakāḥ munivākyaṃcamaṃtraudvaubhavetāmaṣṭametataḥ 12 munivākyaṃtriṣa | 
ṣṭyātsāhutayordhāhutayordhāhutistathā navamerājavākyaṃtuślokadvayamataḥparaṃ 13 muni
vākyaṃtataḥsaptatriṃśatślokāstumaṃtrakāḥ daśamemunivākyaṃtumaṃtradvayamataḥparaṃ 14 devī
vākyaṃcamaṃtraudvaupunardevyekamaṃtrakaḥ munivākyaṃtatodvāviṃśatyāhutayīritāḥ 15 arddhamaṃ
troṃtimaḥproktāstatekādaśepunaḥ munivākyaṃcatustriṃśatślokadevīvacastataḥ 16 ekamaṃ

kā.ta. pṛ0 14a) trastatodevāūcurityeṣamaṃtrakaḥ ekamaṃtroṃbikāvākyaṃcaturdaśatathāṇavaḥ 17 ardhamaṃtroṃtimaḥprokto
dvādaśethāṃbikāvacaḥ aṣṭāviṃśatimaṃtrāsyurekāpyardhāhutistathā 18 punarṛṣistatordhaṃsyānnavaślo
kāstrayodaśe ekādaśārdhāhutayodvādaśaślokamaṃtrakāḥ 19 uvācavacanaiḥṣaḍbhirekonatriṃśadī
ritāḥ gauḍapādīyabhāṣyābdheḥkārikāmṛtamuddhṛtaṃ 20 pibaṃtuvibudhāḥsarvemṛtināśoyatobhavet 
itikārikābalisamāptā || rahasyodghāṭanenāṃbāmākrodhamavalaṃvatāṃ deṣavaṃtaḥsutāḥsaṃtikṣa
māśīsāhimātaraḥ 1 raṃganāthasuteneyaṃśrīlakṣmītanayenaca nīlakaṃṭhenaviduṣāmaṃtrasaṃkhyāprakā
śikā 2 kātyāyanītaṃtravaryekṛtāṭīkāyathāmati prīyatītenamedevībhuvaneśīmaheśvarī 3 
itiśrīraṃgabhaṭṭasutalakṣmīgarbhajaśaivopanāmakaṃṭhakṛtāyāṃkātyāyanītaṃtremaṃtravyākhyāprakāśi
kāyāṃṭīkāyāṃtrayoviṃśaḥpaṭalaḥsamāptaḥ 23


###########   END OF FILE  #######
