####################################################
MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE
Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0
Catalog number: M00645
Uniform title: śabdārthacintāmaṇi
Manuscript : Ragunath Temple, Jammu, JandK manuscript 1480k

Description: 



Notes: 
Data-entered by the staff of Muktabodha under the supervision of Anirban Dash.
   
Revision 0: Apr. 6, 2024  Diplomatic transcription

Internet publisher : Muktabodha Indological Research Institute
Publication year : 
Publication city : 
Publication country : India
####################################################
śavdārthaciṃtāmaṇi

no.- 1480-ka
title- śabdārthaciṃtāmaṇi (25paṭala) 
extent- 284 patra
subject- tantra

pṛ0 1a) oṃśrīmahāgaṇapatayenamaḥ oṃyadīyāṃghridvaṃdvāṃbujamajatato
vījavidhikādapi śrīmataḥsyurhya(jha)ṭitigatabhāgyāpijanāḥ
amuṃmāhiṣmatyāḥpatimaminamatyādijananaṃsadāvaṃdevaṃde
kamapikṛtavīryyātmajatanuṃ 1 natātparyyajñohaṃgiriśavaca
sāṃnāpicadṛśoḥsapāṃthāsaṃdehaṃgamayatisuiraṃhya(jha)ṭitiyaḥ
tathāpyetattaṃtrāṃbunidhitaraṇemecapalatāṃkṛpābhiḥ śrībha
rtturnahisadupahāsāyabhavatu 2 śavdārthaciṃtāmaṇiredhvanā
matograṃthobhavatpremanidherdvijāddhiyat natatravitraṃkṛtavī
ryyanaṃdanaprasādalabhyaṃkimihāstinepsitaṃ 3 śāradātila
kasaṃjñanivaṃdheṭippaṇānivahuśaḥpravaraṃti tāvatāpicapa
riśramametaṃsārthakīkurutasāravidojñāḥ 4 athasaṃsārāpā
rākūpāranimagnānsādhujanānuddharttuṃguṇavattattamūrttisamupā
sanāprakāraṃbhagavatāśivenopadiṣṭamapinigūḍhatātparyya
katayāvagaṃtuṃ sutarāṃpunaranuṣṭhātumaśakyamavakalayya0
tamevārthaṃnānātaṃtraikavākyatayaikarūpatayāniścityasukha
vodhāyasugamaśavdairnivaṃdhaṃnavamāvikīrṣurlakṣyaṇāvāryyo
nivaṃdhaparisamāptivighaṭakavighnavyūhavidhvaṃsanāyamaṃgala
manuṣṭāyaśiṣyaśikṣāyainivadhnāti nityetyādi aniśami
tidvitīyārthābhivyāpteraniṣṭābhāvānukūlavyāpārarūpāva
nenvayaḥ astivanityasyāpyabhāvasyasatvātsatvapratītiprayo
jakatayātaddhārakaṃvyāpāreprayojakatvaṃsarvajanasiddhaṃ aniṣṭa
nivṛttistunatadekadeśaḥ dhvaṃsarūpāyāstasyāḥpratiyogisā
pekṣatayāyatrapratiyogīsvakāraṇābhāvādevāniṣpannastatrā
prasiddheḥ prāgabhāvarūpastadanutpādopinatadekadeśaḥ prati

pṛ0 1ba) yogyanutpattisthaletatprāgabhāvepramāṇābhāvāt viti svīya
vākyajanyavodhāśrayatayoddeśyatvarūpaṃsaṃvodhyatvenākrāṃtaśiṣyā
rthakayuṣmatpadottaradvitīyārthavṛttitvasyāvanaikadeśāniṣṭā
bhāvenvayaḥ aniṣṭānvayenuyādṛśavyakteraniṣṭamaprasiddhaṃtatrā
nvayānupapattiḥ syādatobhāvetikvavidaniṣṭavatipratiyogī
prasiddheva nanugraṃthāraṃbhekosyamahasaḥprasaṃgoyenaprastuta
graṃthavighnanāśakasyagaṇapatervācāmadhiṣṭhātṛdevātāyāḥ
sarasvatyāvāsmaraṇamapahāyāmuṣyānusaṃdhānamityatrāha vā
cāmityādi tatkiṃsarasvatyākhyaṃmahaḥsāṃprataṃsmṛtiviṣayī
bhūtaṃnetyāha nityānaṃdetyādi nityoyānaṃdaḥsevavapuḥsva
rūpaṃyasyetimahasoviśeṣaṇaṃ nityaṃvijñānamānandaṃvrahmeti
śruteḥ ānaṃdaṃānaṃdavat arśādyav tenanapuṃsakatvamupa
pannaṃ ānaṃdavatvaṃtādātmyasaṃvaṃdhenanātobhedāpattiḥ yadvāni
tyoduḥkhāsaṃbhinnānaṃdoyobhyevaṃbhūtānivapūṃṣiyeṣāmevaṃ
bhūtairniraṃtaraṃsaṃsārasyānāditvenāparichedyatvenavapratikṣaṇaṃ
galadbhirabhivyaktaiḥ kṣakārasyakrādivatsaṃyuktākṣyaratayāpārtha
kyenāgaṇanātpaṃcāśan saṃkhyairarṇairvarṇaiyenamahasāidaṃjagadvyā
ptaṃtadityarthaḥ kāvyādibhyohiśravaṇasamanaṃtaramevaniratiśa
yānaṃdaḥ sāmājikānāṃjāyate vedāṃtādivākyaśravaṇāccapa
raṃparayāmokṣarūpāṃnaṃdātiśayobhavatikeṣāṃcidinitatprayo
jakatvaṃvarṇānāṃ sarveṣvapighaṭapaṭādiśavdeṣutādṛśārtheṣuca
tattadvyaktisaṃketitapadapratipādyatayāsarvanāmapadapratipā
dyatayāvakathaṃcicchavdārthavyāptirvarṇānāṃ nanuśavdabrahmaivavyā
pakaṃitikaścidāvaṣṭe aparastujīvātmanāmaṃtargataṃcaitanya

pṛ0 2a) mevajagadvyāpakamitivrūte itaraścaṃdraśekharevavyāpakiti
vadeti tadetanmattatrayaṃtvanmataviruddhaṃsyādityatrāha śadde
tyādi tathāvapadamātrasyabhedonanāminorthasyetimattatrayā
viruddhamevāsmanmatamityabhiprāyaḥ yattuaḥkeśavastena
vasaṃkarṣaṇastanmūrtibhedatvāt tenacaukāraḥ keśavādinyā
seṣusaṃkarṣaṇamūrtteścaturdaśasvareṇasahanyāsapratipādanā
tniśāhakāraḥ akāreṇasahitāniśāyasminnitima
hoviśeṣaṇaṃ śaśāṃkasyārddhavaṃi(caṃdra)viṃdvoḥsadanamitihauṃiti
prāsādavījamanenoddha(ddhṛ)taṃ evamanyānyapivījānigraṃthārtha
itipadārthādarśakṛtoktaṃ tannayuktaṃ kliṣṭavyākhyāpatteḥ na 
hikliṣṭepyarthegraṃthakarttuḥstātparyyaṃyenatadanupapattyāṃtatoni
ṣiddhalakṣaṇayāsasorthāvaśyakaḥsyāt nanuprācīdigva
danoyaditrisaṃdhyāsupaṭhedetaṣṇaṇmā?saṃvijiteṃdriyityādeḥ
saptaviṃśatidinaparyaṃtamekaviṃśatisaṃkhyayākavacapāṭha
paratvamupagacchata stavakathaṃparakīyaklaṣṭavyākhyānadūṣaṇe
pravittiriticet bhrāṃtosi nahivayaṃsvapāṃḍityaparivodhanā
yatathāvyākhyāmatusarāmaḥ kiṃtukavacoktāṣvaprayogāyetva
yoktāḥkāmadhenavaḥkathaṃtedevakarttavyāvidhinākenasiddhi
dāityādipraśravākyādyanurodhāt anyathākavacavacanāpra
tipādyasyāpiprayogasyasaṃhitāyāṃpratipādanenākāṃkṣitā
bhidhānāpatteritisaṃkṣepaḥ vācāmadhīśatvaṃcedatrayīmayatvā
devaṃbhūtaṃśāśāṃkasadanaṃviṃduśiraskaṃvāgbhavavījaṃgraṃthāraṃbhe
vaśyaṃsmaraṇīyaṃ avyādityarthaṃkecidāhuḥnāyamarthaḥkliṣṭo
pi 1 nanulokasiddhakāraṇatākairevakulālādibhiḥghaṭādi

pṛ0 2ba) kāryyasiddhyākiṃmahasotiriktasvīkāreṇa athakṣityādi
karttṛtvennatatsiddhiritivenna tasyanirguṇatvābhyupagamena
karttṛtvāsaṃbhavāt athakiṃcicchaktisaṃbaṃdhātkartṛtvopavāra
mātraṃ tatrakarttrītutacchaktirevetivrūṣe tarhitvadīyagraṃthani
rmitipratibhādānavighnanivāraṇādikartryapisaivabhaviṣyatī
titatsmaraṇamatyāvaśyakamityabhipretyāha aṃtaḥsminetyā
di hāsyepīdamevakāraṇaṃyatkāraṇatvābhāvepyasyaparavra
hmaṇaḥkāraṇatvamāvakṣatesaṃsāriṇiti 2 nanumahasaḥpa
ravrahmaṇaḥsaśaktikasyāstunāmasmaraṇayogyatvaṃ paraṃnutatsma
raṇamakārevāsulabhaḥ athakasyacidgurorupadeśavākyaista
tsaulabhyamitivrūṣenarhiparamopakārakatvāttadīyamevasma
raṇamāvaśyakamityabhipretyāha saṃsāretyādi 3 iṣṭasādha
natājñānasyapravṛttisāmānyelaukikapravṛttisāmānyevā
hetutayāvināsvīyeṣṭasādhanatāgrahamannagraṃthepaṭhanādaupra
vṛttiḥśiṣyāṇāṃnopapadyatityataḥsvīyagraṃthārthajñānaphala
mādarśayati sāramisādinā naṃtrāṇāṃsarveṣāṃnatuyatkiṃci
dekataṃtrasya taṃtrāṇāṃnānābhūtānāmadarśanehikvacideka
taṃtrasyatātparyyārthaṭhakvacitpadārthaḥkvacidākāṃkṣitabhāgā
rthaścanirṇetumaśakyaḥ sāraṃsatisaṃbhavesarvataṃtrāṇāmeka
vākyatayāpratipāditamarthaviśeṣaṃ natunānāvākyārthabhū
tānivaikalpitayānuṣṭeyāni vāsarāṇi etenanehekataṃ
tropāttopyaparataṃtraviruddhorthonavāsvakapolakalpitorthaḥ
pratipādyityuktaṃ yannunityānaṃdetyādinaivaślokenasvagraṃthapra
yojanaṃ darśitamitigūḍhārthadīpikākāreṇoktaṃ tannayuktaṃ

pṛ0 3a) tataḥspaṣṭaṃtādṛśārthānadhigamāt sāraṃvakṣmāmītyādervairasyāpa
tteśca 4 nanukiṃtatsāraṃyadatragraṃthepratipādyanityākāṃkṣāyāṃ
saṃkṣepeṇasarvamapisvagraṃthābhidheyamāha śavdārthetyādi yattuvi
ṣayaprayojanasaṃvaṃdhādhikāriṇaḥśrotṛpravṛttinimitta bhūtā
ndarśayati sāramityādiślokadvayenetyuktaṃpadārthādarśakṛtā
tattusāramityādyekaikaślokenaivasarvoktārthapratipādanepita
syaivapunarvivaraṇarūpatayādvitīyaślokasyāpekṣaṇenayathā
kathaṃcitsaṃgamanīyaṃ ślokadvayasyaikavākyatātunavakṣyāmī
tyādikriyāpadadvayavairasyāt lokadvayasyaikavākyatātuna
vakṣyātyādikriyāparadvayāvairasyāt yasmindharmādīnāṃkā
raṇaṃtattadupāsanāprakārobhidhīyate tādṛśaṃśāradātila
kagraṃthaṃvakṣyāmītivaiyyadhikaraṇyenānvayaprasaṃgaśca mamatve
vaṃpratimāti śiṣyāṇāṃviṣayāṃtaramanoviccherāyapravarttaka
jñānasaṃpattayecasāramityādigraṃthasyaivaviśeṣaṇaṃ nanugraṃtha
syaivadharmmārthādikaṃpratikāraṇatvaṃvyavasthāpitaṃ tatkiṃstotrā
divatpāṭhamātrāt kiṃvātadarthajñānāt āhosvittatpratipādyā
rthānuṣṭhānādityatrāha śavdetyādi tathācamaṃtrāṇāṃvidhiprati
pādanenatajlānaṃtataścānuṣṭānaṃ tataḥsamīhitasiddhiritirī
tyāgraṃthasyāsyajñānamiṣṭasādhanamitisarvathāetadadhyayanā
dauyatinavyamitibhāvaḥ maṃtraprāptividherapimaṃtravidhitāvi
vakṣitā tenapratijñāślokākroḍīkṛtasyadīkṣāvidheratrapra
tipādanepinakṣatiḥ śaraḥsvataṃtraṃ tasyabhāvaḥśāraṃsvātaṃtryaṃta
ddadātītiśāradā tasyāstilakobhūṣaṇaṃ etenānvarthanāmata
yāsarvāpekṣayāyamevagraṃthupādeyityuktaṃ sarasvatyāstilaka

pṛ0 3ba) syasarvagraṃthamapekṣyotkarṣāditidhyeyaṃ 5 athodeśakramaprā
ptāṃśisṛṣṭimabhidhātumupakramate nirguṇityādinā āva 
śyakaṃvedaṃsṛṣṭinirūpaṇaṃ anyathāvakṣyamāṇabhūtaśuddhyādau
svasvakāraṇeṣukṣayasyatattatkāraṇāttattadutpatteścadurkṣeyatvā
yatteḥ sanātanityanenasarjakānavasthāparihṛtā anyaḥa
saṃgṛhītaprakṛtikaḥ guṇāḥsatvarajastamāṃsi tadūparigraha
parigrahābhyāṃnirguṇatvasaguṇatvoktiḥparavrahmaṇaḥ sāmyā
vasthāviśeṣāpannāuktaguṇā evaprakṛtiravidyākalāvā 
bhidhīyaṃte 6 tadevaṃrītyādvividhaparabrahmamadhyedvitīyācha
ktirjātā śaktirapiguṇavaiṣamyeṇasthūlāvasthāprakṛtipa
nnāprakṛtireva tadevaṃsāmyenasūkṣmāvasthāpannāyeguṇāḥpra
kṛtyavidyākalāparaparyāyāstadviśiṣṭāvrahmaṇaḥsakāśā
tsthūlāvasthāviśeṣāpannaguṇāparaparyāyāśaktirajāyate
tinirgalitārthaḥ āsīdityasyāvirbhūtetyarthaḥ yaduktaṃvā
yavīyahyahitāyāṃśivechayāparāśaktiḥśivatatvaikatāṃga
tā tataḥparisphuratyādausargetailaṃtilādiceti etenaśa
ktisahitādevavrahmaṇaḥsakāśāchaktirutpannetikathaṃni
rvaheditipratyuktaṃ śaśibhedasyopapāditatvāt sakalatve
pivrahmaṇaḥsṛṣṭisāmarthyādikaṃnapracyutaṃbhavatītisūvapi
tuṃ savvidityādi avidyākavalitatvenapareṣāmevaiśvaryya
vyutirnāmuṣyetibhāvaḥ tataḥśakte sakāśāt nādoviṃduścā
vasthāviśeṣāveva yathāhikapālikākapālaghaṭakharpyarā
disaṃjñāmṛdaḥ 7 paraśaktimayaḥ śivaśaktimayaḥ asausāklā
dvrahmatvenanirdiṣṭoviṃdurevapunaḥ pūrvoktaviṃdunādābhyāṃkāra

pṛ0 4a) ṇabhūtābhyāmaparānevaviṃdvādīnsvabhedanayābhajamānastraivi
dhyayupadadhāti tatrasūkṣmasthūlābhyāmavasthābhyāṃbhinnāva
sthāparāvasthātāmāpannoviṃduḥatevaśivatvenāsauka
thyate sūkṣmāvasthāmāpannonādaḥatevāśakyoccāraḥsthū
lāvasthāmāpannaḥkāraṇabhūtoviṃdurevapūrvoktovījapadenā
bhidhīyate astuvāparaśaktimayityapyavasthāsūcakameva
śaktipadaṃsthūlāvasthāparaṃ sthūlāvasthāpannāyāevapūrvaṃśa
ktitvenapratipādanāt tataḥparābhinnāvasthāparāvasthāsū
kṣmāvasthācetiitthamevasārthakyamapyetadviśeṣasya 8 teṣāṃ
bhedānāṃsvarūpamāha viṃdurityādinā vījasyadharmitayāpūrva
mutpannādapinādātmakasaṃvaṃdhātpūrvamuktinaṃvairasyāya sama
vāyaḥkṣobhyakṣobhakabhāvalakṣaṇaḥsaṃvaṃdhaḥ svakapolakalita
tvabhramanirāsāya sarvetyādi 9 raudrītyādi śavdasṛṣṇaṃtarga
tāetenirodhikārddheṃduviṃdurūpāḥkrameṇarudrādināmatāmā
sādayaṃti tevacajñānaśaktīcchāśaktikriyāśaktipadenāpya
bhidhīyaṃte sadāśivādbhavedīśastatorudrasamudbhavityādikaṃ
tvarthasṛṣṭyabhiprāyeṇavakṣyati nātaḥpūrvāparagraṃthavirodhaḥ 10
bhidyamānāttrividhatvenabheditāt parātdvitīyāt yadvāyasya
trayobhedāuktāstasmānṛmūlabhūtāt parārdvidoḥprathamamupā
ttānnatūttarataḥ avyaktovarṇatvādiviśeṣadharmmairavibhāvya
ātmāsvarūpaṃyasya 11 taṃravamevasarvāgamavirśaradāḥśaṃkarā
vāryyaprabhṛtayaḥśavdavrahmapadenavyavaharaṃti kecittu āṃtaraspho
ṭevaśavdārtharūpaḥśavdabrahmapadenavyavahāryyaḥ isāhuḥ pare
tupūrvapūrvavarṇasaṃskārarahitavaramavarṇagrahaṇodvuddhapadaspho

pṛ0 4ba) ṭādikamevaśavdavrahmetyāvakṣate 12 tadetanmatadvayaṃdūṣayati
nahīti tayoḥśavdārthaśavdayoḥ siddhiḥśavdavrahmapadavācyatāsiddhiḥ
yataḥsaccidānaṃdarūpovrahmaśavdārthastaucajaḍauitibhāvaḥ caita
nyamiti pūrvapūrvavarṇasaṃskāraviśiṣṭaścaramavarṇevasarva
bhūtacaitanyopaditaḥsarveṣāṃvākyārthābhivyaṃjakaḥśavdavrahmapa
dārthatāmāsādayatītigraṃthakārasyābhipretaṃ atevasphoṭo
pyanyāyyakalpanitimaṃtavyaṃ 13 tatśavdavrahmaprāṇināṃma
nuṣyamukhyāṇāṃdehamadhyāṃtargatakuṃḍalīṃprāpyāsādyatadanaṃta
raṃkaṃṭhatālvādyabhidyātadvārākakhagādivarṇānāvirbhāvayat 
gadyapadyādibhedatonānāprakāratāmādhatteitiprakṛtagraṃthani
rūpaṇīyamaṃtrasṛṣṭiḥpratipāditā 14 athamaṃtrārthataddevatā
sṛṣṭimabhidhātumarthasṛṣṭiṃvaktumupakramate athetyādinā
yattumūlabhūtāttatovyaktādityāditevārthasṛṣṭerupakramaḥ
idaṃtupūrvoktaśavdasṛṣṭikramasyaparyyavasitasyahya(jha)ṭitivo
dhārthaṃpunarupādānamitiharṣadīpikākṛtoktaṃtannamuktaṃsa
dāśivāderapyarthatayātatsṛṣṭerarthasṛṣṭitvasyavārayitumaśa
kyatvāt anyathāgrerudrasyagaṇanādarthatvamevatasyanaprāpye
ta evaṃkramasyapūrvamanuktatvenatadanuvādatvāsaṃbhavāca śaṃ
bhoḥparavrahmaṇaḥsakāśāt pūrvaniruktārthakalāpadārthā
tmakāt kalāmevāśrityakāryyakāritvaṃnasvātaṃtryeṇetie
kakāryyakāritayātadātmakatvopacāraḥ kālasyāpijagajja
nanesahāyabhūtatayātadātmakatvoktiḥ śaṃbhornirguṇavrahmarū
pasyakathaṃkarttṛtvaṃkathaṃvānayadākadācidyasyakasyacidutpa
ttirbhavatītiśaṃkādvayamanenaviśeṣaṇadvayenaparihṛtaṃ

pṛ0 5a) viṃdvātmakaṃtvavasthāviśeṣarūpaviṃduprayojakṛtayākāryyekā
raṇopacārāt etadupādānaprayojanaṃtuviṃdudvārakamevasa
dāśivaprayojakatvaṃśaṃbhoritisūcitameva jagatsākṣī ja
gatsṛṣṭisthitidhvaṃsanigrahānugrahātmakakāryyapaṃcakakarttā
kecittu pūrvaṃśavdasṛṣṭeruktatayāmāyāvījasyāpyutpattiruktai
va tataścasadāśivotpattimāha athetyādinā śaṃbhorhakārā
t kālogniḥrakāritiyāvat pralayesarvanāśakatvasyāgreḥ
satvātkālatvoktiḥ savaṃdhurivayasyekavījaghaṭakatayāta
tsaṃpādakatvāt etāvatāhakāramāvirbhāvyakāmakalāpadā
rthabhūtalaturthasvaraparatvenakalāpadaṃnirvarṇyaḥ sātmani 
yasyetiśaṃbhorviśeṣaṇaṃkṛtvāsaṃpūrṇamāyāvījoddhāraḥkṛtaḥ
yattukālārddheṃduḥātmācaturthasvaritipadārthādarśakṛto
ktaṃ tannayuktaṃ tathāsatiśaṃbhoritipaṃcamyaṃtasyasāmānādhi
karaṇyānāpattermūlasvārasyabhaṃgāpatteḥ athahakārāt rakā
rāt arddheṃdutaścacaturthasvarāccasadāśivojātityarthaḥ mā
yāvījaprāptistuparasparamilitāditipūraṇādinābhavatu
māvetivrūṣetarhiviṃdvātmanityādivaiyadhikaraṇyakṛtaṃgraṃ
thāsaurasyamaparihāryyamevetivruvate 15 teṣāṃśavdapṛṣṭaunā
masādṛśyamātreṇapratipādanabhramaviṣayāṇāṃrudraprabhṛtī
nāṃevaṃpūrvoktaślokārthakrameṇa śavdasṛṣṭautvanyathākrama
uktonārthaparobhavatītyabhiprāyaḥ 16 idānīmarthaviśeṣa
bhūtasṛṣṭiṃvaktumupakramate mūletyādi mūlabhūtātsarvasṛ
ṣṭimūlabhūtāt paravastunaḥ paraṃvrahmapadavācyān avyaktā
n varṇatvādibhirviśeṣadhammeramabhivyaktāt ebhirviśeṣa

pṛ0 5ba) ṇairavyaktātmāravobhavadityanenoktoravupadarśitaḥ vikṛ
tāt sṛṣṭimāvirbhāvadhitumudyuktāt guṇāḥsatvādayastrayaḥ
aṃtaḥkaraṇānimanovuddhyahaṃkāracittātmakānicatvāritadā
tmakatvaṃtajjanakatvenakāraṇekāryopacārāduktaṃ idamevaśai
vāgamevuddhitatvamityabhidhīyate 17 sṛṣṭervaikārikadevā
disṛṣṭerbhedavailakṣaṇyaṃkarttuṃtraividhyamahaṃkārasyakāraṇavaici
tryasvabhāvāddhikāryyasvabhāvavaicitryamupapadyatetibhāvaḥ
vaikārikatvataijasatvabhūtādikatvānicakrameṇasātvika
tvarājasatvatāmasatvarūpāṇyeva 18 pracetāvaruṇaḥ upeṃdraḥ
śrīkṛṣṇasya mūrttiviśeṣaḥ kovrahmaṇomūrttiviśeṣaḥ atracaṃ
dropyupalakṣyitipadārthādarśakṛtoktaṃ tanmatedaśapadaṃmau
laṃvairasyamāpadyate iṃdriyāṇijñāneṃdriyāṇikarmeṃdriyāṇi
manaścetyekādaśa eteṣāmiṃdriyāṇāmadhiṣṭhātṛdevatādi
gādayodaśakrameṇabhavaṃti manasastucaṃdraḥ yaduktaṃvaikāri
kādigādyāyecaṃdreṇaikādaśasmṛtāḥ iṃdriyāṇāmadhiṣṭhātṛde
vāsteparikīrttitāḥiti 19 bhūtādikāditisvārthikaḥka
pratyayaḥ tanmātretyādicaturthapādasyaivaihasaṃvaṃdhaḥ tathācabhū
tādināmakādahaṃkārātpūrvaṃśavdatanmātrātataḥākāśaḥta
tobhūtāhyahaṃkārādevasparśaḥ sparśasahitāccākāśādvāyuḥ
tatastasmādevāhaṃkārādrūpaṃ rūsahitādvāyustejaḥ tatasta
smādevāhaṃkārādrājasaḥ rasasahitāccatejasojalaṃ tatasta
smādevāhaṃkārādgaṃdhaḥ gaṃdhasahitāccajalātpṛthivītiphali
tārthaḥ navāhaṃkāramātrasyapaṃcabhūtahetutvoktivyāghāta i 
tivācyaṃ tattanmātrotpattidvārāpūrvapūrvasyottarottaraṃpratihe

pṛ0 6a) tusyoktatvāt yaduktaṃ tanmātrākramayogatiti tanmātrāṇāṃkrame
ṇāhaṃkāratadusannabhūtānāṃcayogenabhūtānyuttarottarāṇijā
tānītitadarthaḥkramapadāccasparśavācādisahitādahaṃkārā
nnākāśāderutpattivodhaprasaktiḥ amumevārthaṃvivṛṇoti
śavdādityādinā acchaṃsvacchaṃśvetamitiyāvat viśadaṃśvetaṃ e
kaikādhārataḥ iti svasvakāraṇabhūtapūrvabhūtādhārāṇītyarthaḥ
yaduktaṃ vyomnimarudatradahanastaprāpastāsusaṃsthitāpṛthvīti
śavdādayaḥ krameṇākāśādibhūtānāṃviśeṣaguṇāḥ yadvā ekai
kādhāratiti svasvapūrvabhūtaguṇavaiśiṣṭyanottarottaraguṇava
ttvamuttarottarabhūtasyetyarthaḥ yaduktamīśānena śavdaikaguṇā
kāśaḥśavdasparśaguṇomarut śavdasparśarūpaguṇaistriguṇaṃte
jiṣyate śavdasparśarūparasaguṇairāpaścaturguṇā śavdasparśa
rūparasagaṃdhaiḥpaṃcaguṇāmahīti sāṃkhyamatamabhipretyacedaṃ pra
saṃgādbhūtamaṃḍalānyāha vṛttamityādinā divākāśasya ta
tvṛttaṃparidhirekhāyāṃṣaḍviṃduralakṣetaṃpadikriyatetarhivāyo
rmaṃḍalaṃsyāt trikoṇamūrddhvāgraṃ iṃdrarākṣasavāyavyakoṇaistadva
hnimaṃḍalamititaṃtrāṃtaradarśanāt svastiketyādi trikoṇasaṃ
pātarekhāḥ saṃvarddhyatatrasvastikākāraṃkuryādityarthaḥ svasti
kaṃvidigātacaturvaktraṃparasparasaṃvaddhaṃrekhādvayaṃ arddheṃdvityā
di arddhacaṃdrākārarekhāṃkṛtvā tadubhayapārśvepadmadvayaṃkuryādi
tyarthaḥ kecittuaṣṭadalaṃpadmaṃkṛtvātaddalāgreṣuarddhacaṃdrānā
caredityarthamāhuḥ anyetuarddhacaṃdraṃkṛtvātadaṃtaḥpadmaṃkāryyami
tyarthamāhuḥ caturasrarekhāsvevapūrvādidikṣvaṣṭavajrāṇi vajraṃ
nāmaanyonyābhimukhatayātrivaktraṃparasparasaṃvaddharekhādvayaṃ

pṛ0 6ba) varṇaiḥvakṣyamāṇabhūtavarṇaiḥ nāmānivakṣyamāṇamaṃtrāḥ tathā
cayasyabhūtasyamaṃḍalaṃkāmanānuguṇyenalekhyamastitadbhū
tamaṃḍaletadbhūtavarṇāstadbhūtamaṃtraścalekhyityarthaḥ bhūtānā
mutpādikāḥkalāāha nivṛtyādyāiti nanubhūtotpatti
kāraṇamuktamevatatkimidānīṃpunarutpādakāraṇamucyate
iticetnavayaṃśavdādimātramekaikamevakāraṇaṃvrūmopitu
kalādirūpasahakārikāraṇasahakṛtamevetinakopi
doṣaḥ nādāddehoyasyetivigrahāttathābhūtoviṃdustasmātka
lotpannetyarthonādetyādeḥ nṝṇāṃprakṛtaśāstrādhikāri
tvenamukhyatayāteṣāṃsamyagutpattinirūpaṇasyavairāgyaja
naneneśvaropāsanāvuddhisaṃbhavāyāvaśyakatayātadutpatti
māha teṣvityādi nanvekoviṃduritikathaṃsaṃgaccheta kadā
cidvitryādyapatyānāmapyutpatterapatyabhedenaviṃdubhedasyāva
śyakatyādityatrāha ubhayeti kramāt daivaniyaṃtritavāyu
gativaśāt ubhayetiāderupalakṣaṇaṃ manuṣyāṇāmeva
pūrvamupakramāttatracādyapatyānāṃprāyaśo'saṃbhavānmanu
ṣyamātraviṣayatayobhayetyuktaṃ nanvekevaviṃduryadigarbha
prayojakastarhikadācitputraḥkadācitkanyetivaiṣamyaṃnasyā
t asmanmateviṃdusaṃkhyāvaiṣamyamevanadvaiṣamyaprayojaka
tvenasvīkaraṇīyamityatrāha rajodhiketyādi dvāviṃśatī
rajomātrāḥśukramātrāścaturddaśetitusvābhāvikamevanādhi
kyakaraṃnātaḥsarvadaivarajodhikatvenakanyāprasaktiḥ tathā
cadvāviṃśatimātrātodhikerajobhāgecaturddaśamātrātobhi
vṛddhaśukrabhāgādadhikesatikanyāevamevādhikeśukreputra

pṛ0 7a) janmetinakiṃcidapiduṣṭaṃ yattu ubhayātmāśukraśoṇitātmā
asaurajodhikaḥkramānnārībhavedityādikottaratrayojane
tipadārthādarśakṛtoktaṃ tatrayuktaṃ śukrācchoṇinasaṃyutā
dityatevobhayātmakatvasyāvagateretadupādānavaiyarthyā
patteḥ kramādityanenaitaduktaṃbhavati sevaviṃdurvāyunāpṛ
thakbhinnaḥsanvahvapatyatāṃjanayatītyapibhavaduktirmadukta
prakāreṇaivopapadyate natubhavaduktayojanayetiparamaraha
syaṃ yattuubhayātmāekoviṃdurityanvayapṛśukraśoṇitā
bhyāmaṃtargatvāmilitābhyāmekoviṃdurjāyatesapaścādgarbhā
śayaṃpraviśatītyarthityuktaṃharṣadīpikākṛtī tadapina
yuktaṃ kramādityasyāsaurasyaprasaṃgāt yadicakramādubhayā
tmetyanvayaḥpuruṣānnirgamakāleekātmāpyudaraṃpraviṣṭaḥśo
ṇitasaṃvaṃdhādubhayātmābhavannapimilitādekatvamāpanno
viṃdurgarbhaṃpraviśatītyarthiṣyate tathāpiyamalotpattikatha
nābhāvānnyūnataivamūlakṛtaḥsyāditinakiṃcidetat ta
syaviṃdorjīvatvamupapādayati pūrvetyādinā pūrvajanmasvarji
tāniyānisukhaduḥkhabhogajanakānipuṇyapāpātmakaka
rmāṇitadanurūpeṇatatsahāyabhūtena avidyātmakoyomo
hastadrūpapāśenaniyamitaḥetāvadevasukhaṃetāvadevaduḥ
khaṃetāvadevāyuḥkiṃvāetāvadevaśubhakarmmakāryyametatā
vadevacāśubhakarmmakāryyamityādiniyamaviśiṣṭaḥsan
ātmanāṃvahutvādetadviṃduprabhavaśarīrāvacchedenabhogajana
kādṛṣṭaviśeṣavānkaścidekātmānādirapijīvatvaṃprā
pnotinatvātmāviṃdutojāyatitimaṃtavyaṃ sukhaṃavikāraṃya

pṛ0 7ba) thāsyāttathādoṣaidūṣyaiścaprāptoyuktoyaṃjīvonijeṃdriyairarthā
davikṛtairvyakriṃyātiprakaṭībhavati vikṛtairdauṣādibhiḥprā
ptastvayaṃvikṛteṃdriyevotpadyevanatunijeṃdriyapūrṇobhavedi
tyabhiprāyavānāha doṣairityādi tatvadehetyatrapraviṣṭatatvapadā
rthaṃnirūpayatijñānetyādi tatvavidovidurityaṃtena aṃdhuliṃ
gaṃ ānaṃdeti yadyapimūtrādyutsargopyasyakāryyaṃtathāpinatadri
yasyamukhyaṃkāryyaṃ kiṃtutadaṃdhrasyaiva anyathājihvāyāvarṇoccā
raṇamapikāryyaṃkiṃnagaṇyetetyatabhisaṃdhiḥ ātmanitigrāhaka
mitiśeṣaḥ aṃtaḥkaraṇasyaivacāturvidhyamāha manityādinā
saṃkalpavikalpātmakaṃmanaḥ sarvabhāvaniścayakāriṇībuddhiḥ
jñāttrabhimānayuktohaṃkāraḥnirvikalpakaṃcittamiti tattrakṣa
ṇaṃ yaduktaṃtaṃtrāṃtare eṣāśaktiḥparājīvarūpiṇīproktala
kṣaṇā saṃkalpaṃcavikalpaṃcakurvāṇātumanobhavet vuddhirū
pātavyāsarvabhāvaniścayakāriṇī jñātryasmītyabhimānāḍhyā
saivāhaṃkārasaṃkṣikā nirvikalpātmikāsaivamatācittasvarū
piṇīevamekaivavahudhānartakīvapratīyateiti aṃtaḥkaraṇaṃ
yadātmanomananaṃkarotitadāmanaḥyadātmanovodhakastadāvu
ddhiḥyadātmanoguṇānprakaṭayatitadāhaṃkāraḥyadājñānaṃprakā
śayatitadācittamitipadenābhidhīyate aṃtaḥkaraṇasyāva
sthācāturvidhyāttasyāpicāturvidhyamucyate natusvarūpasya
cāturvidhyamityabhiprāyaḥ itikecit daśetyādināsaṃjñāṃta
raṃtatvāṃtargatānāṃ keṣāṃcit tanmātrāścetivakārovikṛtaya
ityaṃtaramanveti vakāreṇaprakṛtisaṃgrahaḥ nityaṃkāryyarūpata
yāvikāratā uttarottaraṃpratipūrvapūrvasyakāraṇatvenaprakṛti

pṛ0 8a) tvaṃ uttarottaraṃpratipūrvapūrvasyaprakṛtibhūtatvāt uttarottarasya
pūrvapūrvaṃprativikṛtirūpatayācaprakṛtivikṛtitvaṃ prakṛti
ṣubhūtapadaṃtanmātrāparaṃkāraṇekāryyopacārāt bhūtānāṃke
valakāryyatvenavikāreṣugaṇitatvāt tatrakarmmeṃdriyajñāneṃdri
yamanasāṃpṛthivyādipaṃcabhūtānāṃcaṣoḍaśasaṃkhyatāmāpannā
nāṃvikārasaṃjñā paṃcabhūtāniahaṃkāraḥavyaktaṃmahadityaṣṭapa
dārthāḥprakṛtaṃyaḥ śabdādayaḥpaṃcatanmātrāḥmahānahaṃkāraśceti
saptapadārthāḥprakṛtivikṛtayaḥ daśeṃdriyāṇidaśeṃdriyārthāḥ
paṃcabhūtānītyevaṃpaṃcaviṃśatitatvānibhavaṃti yadāhuḥ bhūteṃ
driyeṃdriyārthairuddiṣṭastatvapaṃcaviṃśatikiti vidurityanena
svāsaṃmatatvamuktaṃ svamattehipaṃcabhūtānitanmātrāiṃdriyāma
nastathā garvovuddhiḥpradhānaṃcatatvānītividurvudhāitipari
gaṇitānyevatatvāni prāsaṃgikamuktāprakṛtamanusarttavyaṃ na
nuviṃdutevayadiśarīramutpadyatetadātasyasarvajanasiddho
grīṣomātmakatvapravādovyāhṛtaḥsyādityatrāha agnīti kiṃke
nasaṃgatamitiśaṃkāyāmāha viṃdviti tatraśukramagnirūpaṃra
ktaṃsomamayaṃmaṃlavyaṃ atraśāstredakṣiṇabhāgaḥkvacidagnipade
nakvacitsūryyapadenavyavahriyate dvidhāvaitaijasīvṛttiḥsū
ryyātmāvānalātmiketivāyavīyasaṃhitokteḥ tathācāgnī
ṣomātmakedehekutrabhāgekasyasthitiritiśaṃkāyāmāha da
kṣiṇāṃśityādi kutradakṣiṇabhāgesthitiritiśaṃkāyāṃ da
kṣiṇanāḍyāmagnisūryyayoḥsthitirvāmanādyāṃcaṃdramasityutta
raṃ dātavyaṃ tatracakiṃsaṃjñāsāsānāḍīkatisaṃkhyāścetijijñā
sāyāmāha nāḍīrityādi mukhyatvenoktānāṃtisṝṇāṃnāḍīnā

pṛ0 8ba) mavāṃtarasaṃjñāmuktvorvvaritānāṃsaptanāḍīnāṃnāmāha gāṃ
dhārītyādinā daśamukhyāityanenasūcitāpukhyāparanā
ḍīnāṃsaṃkhyāketyapekṣāyāmāha nādyonaṃtāiti anaṃtāḥ va
hutvādabhyaṃtaragatatvāccagaṇayitumaśakyāḥ natusaṃkhyāśū
nyāḥadhomukhyaḥśirāḥkāścitkāścidūrdhramukhāstathā parā
stiryyagātāstāścatatralakṣārddhatodhikā nādyolakṣatrayonmā
nāityādivirodhāpatteryathāśruteparihārāsaṃbhavāt paṃce
ti mūlādhāraḥtiṃgaḥ nābhihṛdaya0kaṃṭheṣusvādhiṣṭhāna0maṇi
pūrakā0nāhata0viśiddhā0jñā0nāmakacakrāṇiyānīgīyaṃ
tetānyevapaṃcaparvāṇi adhodhograṃthimārabhyaduddhorddhagraṃthi
paryyaṃtaṃparvasamāptiḥ tenagraṃthīnāṃṣaṭsaṃkhyākatvepinakṣa
tiḥ hṛdiprāṇogudepānityādyuktalakṣaṇakebhyovakṣyamā
ṇavāyubhyobhinnoyaṃprāṇanāmāvāyustāṣabhiḥkathitanā
ḍībhistanuṃpuruṣasyasarvaṃśarīraṃvyāpnoti doṣāścadūṣpāśce
tidvaṃdvasamāsaḥ bhrājakoraṃjakaścaivakledakaḥstehanastathā
dhārakovaṃdhakaścaivadrāvakākhyaścasaptamaḥ vyāpakaḥpāva
kaścaivaśleṣmakodaśamaḥsmṛtititaṃtrāṃtaroktānicavahni
nāmānyanusaṃdheyāni prastutasyaprāṇasyomiṃkathanevaśya
karttavyeprasaṃgātmanaḥśarīrayorapitānāha vubhukṣetyādi
nā pīḍāviśeṣotpādanānukūlovasthāviśeṣūrmiḥ śu
kraśoṇitātmanāviṃdunākimaviśeṣeṇāpatyaśarīraṃstā
ghvādimayaṃjanyatenetyāha stādyasthītyādinā itthaṃbhūtaḥ nṛ
ṇāmudbhavonigadyatityāradhyaitātparyaṃtayupadarśitasvarūpaḥ
tathā pūrvakarmmānurūpeṇajīvabhāvaṃprapannātmaviśeṣānu

pṛ0 9a) gataḥ padārthādarśakṛtastuitthaṃbhūtiti urvvaṃtaritahastā
vaddhaśrotromātṛpṛṣṭhamāsthitomokṣopāyamabhidhyāyanni
tyarthaḥ yadāhuḥ ūrvaṃtaritahastābhyāṃśrotraraṃdhrepidhāyasaḥ
smaranpūrvānubhūtāḥsanānāyonīścayātanāḥ mokṣopāyama
bhidhyāyanvartatebhyāsatatparaḥ itītyāhuḥ nāyamartha itthaṃ
bhūtapadasyapūrvoktārthasyaivatenaparāmarśāt anyathābhyā
satatparityaṃtasyāpitadarthatvasaṃbhavātkutastattyāgiti
tusaṃpradāyikāḥ kālakrameṇa garbhavedanāmogapari
pūrttikālanirgamenaapermātaramityatrānvayaḥ tathācasva
yaṃtkeśavānmātaramapitkeśayatītyarthaḥ daśamenavamevā
pītiyāvalkyādikaṃtvautsargikīṃrītimanuruṃdhyasaṃpiṃḍi
taśarīraḥsaṃkuvaṃdgātraḥ roditumiti garbhavāsādyavasthā
bhayenabhobhoprabhopunarevaṃmayānukarttavyaṃkṣamasvetyādivi
vakṣayārodanaṃvikīrṣostasyātmanikaścitprayatnojāya
te tatomūlādhārevāyaukriyābhavati tayākriyayāmūlā
dhārāvacchinneśavdavrahmaṇikaścidbhāvovasthāviśeṣāparyā
yojāyate sevaparānāmakaḥ sevavanābhaupraviṣṭaḥ pa
śyaṃtīsaṃjñāṃlabhate hṛdayagataḥsevabhāvomadhyamāsaṃjñāṃ
māsādayati sevakaṃṭhavaktrādisthānagatovaikharīsaṃjñāṃ
prāśeti yaduktaṃ mūlādhāratprathamamuditoyastubhāvaḥparā
khyaḥ paścātpaśyaṃtpathahṛdayagovuddhiyugmadhyamākhyaḥ va
ktrevaikharyya tharurudiṣorasyajaṃtoḥsuṣumṇābaddhastasmādbha
vatipavanapreritovarṇasaṃyiti evaṃvarṇā nāmutpattirbha
vatītivarṇaviśeṣātmakamaṃtrotpattirjātaivetyabhiprāye

pṛ0 9ba) ṇamaṃtrotpattiprakāramāha tatititataḥśarīrotpattyanaṃtaraṃ
caitanyarūpāsājaganmaṃtramayaṃsūteityanvayaḥ eṣāsvaṃtatra
kartryapivrahmaṇaḥsannidhānamapekṣyatevetyevamarthaṃsūcayi
tuṃśivasannidhimityādi ānaṃdapadaṃsākṣātparaṃparayāvāā
naṃdakarttṛsakaleṃdriyaparaṃ tathācanityānāṃnityatvenanaiyyā
yikābhyupagatākāśaparamāṇyādīnāṃānaṃdānāmiṃdriyā
ṇāṃ guṇānāṃsatvarajastamasāṃcodayutpattiryasyāḥśakāśā
nnāmityarthaḥ etenānāditvamuktaṃ nityaścāsāvānaṃdaśceti
karmmadhārayovā etenanityānaṃdasvarūpamuktidātrītvamuktaṃ
nityānaṃdoyasyāitivahuvrīhigarbhaḥkarmmadhārayovā
etenaparavrahmasvarūpatvamasyāupadiṣṭaṃ yattu āsādyetyutta
raṃsthitetipūraṇaṃ yacca śivevasannidhiḥsamīcīnanidhi
rityarthakaraṇaṃkeṣāṃcitpadārthādarśesamādarśitaṃ tadubhla
yamapyārthāṃtarasyāsaṃbhavedapi kācitparāśaktiritivi
bhāgodvividhatātenopalakṣitātrāktirapīyameva yadukte
bhūmirāponalovāyuḥsvaṃmanovuddhirevaca ahaṃkāritīyaṃme
bhinnāprakṛtiraṣṭadhā apareya mitastvanyāṃprakṛtiṃviddhime
parāṃ jīvabhūtāṃmahāvāhoyayedaṃdhāryyatejagaditi aṃjasā
yāthātathyena tairevaiṣāyathāsvarūpaṃjñātuṃśakyānatvayogi
bhiritibhāvaḥ ādhāre mūlādhāravakre hṛdayāṃbhojetunṛtyaṃ
tīpratīyatenatutiṣṭaṃtī nṛtyaṃtītyasyahiprakāśāvasthāpa
nnetyarthaḥ sarvabhūteṣutvaprakāśāpiśavdādiprakaṭanāyaka
rmmaviśeṣarūpasphuraṇavatyevetibhedaḥ śaṃkhāvarttakramāt 
śaṃkhamadhyesthitāvarttoyathāniṣṭatitadvatsthita sūkṣmā

pṛ0 10a) tryasareṇusvarūpāsūkṣmatarāparamāṇusvarūpā vibhuḥ iyattayā
parichettumaśakyā tridhāma svarbhūpātālātmakaṃ somasūryyā
gnirūpaṃvā paṃcabhūtalipimayītyarthodvicatvāriṃśetyādeḥ
paṃcāśaditivyākhyātārthaṃ mūlādhārekuṃḍalībhūtasarppavade
kānāḍīvarttate tatrakuṃḍalyāparadevatayāviśvātmanāparavra
hmasvarūpeṇaśivena pravuddhājagajjananārthaṃkāritotsāhā
yātayāvāyuviśeṣamaṃgīkṛtyekaikatayāprasiddhavasūni
ṣpādanecikīrṣiteekadhāsaṃvaraṇātmakamekadhāguṇanaṃkri
yate0 dvyādirūpatayāprasiddhavastuniṣpādanecikīrṣitedvi
tryādisaṃkhyayāsaṃvaraṇaṃkṛtvātattatsaṃkhyavastuniṣpādyati
tyākhaṃḍalārthaḥ vedādivījaṃpraṇavaṃ vāsudevavījaṃ gopāla
vījatvenoddhṛtaṃśrīpuruṣottamaṃśrīyukrapuruṣottamaṃ0śaktiśa
ktimatorabhedopacārātpuruṣottamaśaktivījamevayathātravi
vakṣitaṃtadapisaptadaśe0 yattudharayāliṃgitovrahmāmāyāviṃ
duvibhūṣitaḥ puruṣottamasaṃjñotradevomanmathavigrahititaṃ
trātkāmavījamevatatpadārtha itipadārthādarśe tannayuktaṃ śrī
padāsaurasyāt manobhavamitimūlenapaunaruktyāpatteśca a
nyāni caṃdravījādīni parātmānauhaṃsavarṇau paramātmavāca
kauhaṃsitivarṇau yadyapyarthavedopyasti tathāpihautrādharyyavo
dgātrarūpapadārthatrayeṇayajñaniṣpādanāttadanuguṇatayātra
yāṇāmevavedatvoktiṭhaatevasaiṣātrayīvidyāyajñiti
lokatrayaṃsvarbhūpātālātmakedhāmatrayesūryyāgnisomātmakaṃ
varṇatrayaṃpraṇavaghaṭakākārokāramakārāḥ yadvā vedānāmu
payuktatayāvedapadottaravarṇapadaṃdvijātirūpaṃvarṇatrayame

pṛ0 10ba) vābhidhatte śaktitrayaṃ prabhuśaktyutsāhaśaktimaṃtraśaktirūpaṃ sa
rasvatīlakṣmīpārvatīrūpaṃvā vṛttitrayaṃyājanādhyāpanapratigra
harūpaṃ kṛṣipāśupālyavāṇijyarūpaṃvā anyat kaphavātapi
ttātmakadoṣatrayādikaṃ ātmatatvavidyātatvaśivatatvasarva
tatvānidevītatvacatuṣṭayaṃ0 sūkṣmāparā paśyaṃtīvaikharīmama
dhyametitrayamādipadaṃ grāhyaṃ udyānajālaṃdharapūrṇagirikāma
rūpātmakapīṭhacatuṣṭayamekaikavarṇena prathamaprathamena uje
tyādināvivakṣitaṃ damakādayomahālakṣmīgajāḥ maheśitu
rmahādevasyapaṃcamūrttīraṣṭādaśapaṭalevaktavyāḥ ṣaḍadhvanaḥpaṃ
camevaktavyān ādhārāt mūlādhārādigataṣaṭcakrāṇisa
ptalokāḥbhūrbhuvaḥsvaḥmahaḥjanaḥtapaḥsatyaṃcetināmānaḥsapta
grahāṇāṃsamidhaḥarkaḥpalāśaḥkhadirityādyāḥ grahāṇāṃ
saptatvaṃmataviśeṣamavalaṃvya tathācavarāhamihirācāryāḥ
amṛtāsvādaviśeṣāchinnamapiśiraḥkilāsurasyedaṃ prāṇai
raparityaktaṃgrahabhāvaṃnaivamāpnotīti0 aṣṭāṣṭakasamanvita
maṣṭapīṭhaṃ catuḥṣaṣṭipīṭhaparyavasāyiaṇimādayevaguṇāḥ
yadvā aṇimādayoṣṭaupṛthageva guṇāḥ dayākṣamānasūyāca
śaucamāyāsaśūnyatā yaṃgalaṃsatyasaṃtoṣāvaṣṭāvātmaguṇāḥ
satāmityuktalakṣaṇāḥ nāgādigājāḥ vakṣyamāṇāvighnādi
jātayaḥsarppāvā yamādīnyaṣṭa yogāṃgānicaramapaṭalevakṣya
māṇāni0 śaktitatvāni ādiśaktiḥ 1 nādaḥ 2 viṃduḥ 3 dvi
tīyaviṃduḥ 4 nīdaḥ 5 vījaṃ 6 raudrījyeṣṭhāvāmeninavapūrvo
ktāni maṃḍalaṃnavanābhākhyaṃ daśaśaktitatvāni nivṛtyādyāḥ
paṃcakālāḥbiṃduḥkalā0nādaḥśaktiḥsadāśiviti anyade

pṛ0 11a) tādṛśamiti trayodaśadhāguṇitāviśvedevādikaṃ caturdaśadhā
guṇitālakṣmīvāsudevagopālamaṃtraśakrabhuvanādi paṃcadaśa
dhāguṇitānityāśūlinītithyādi ṣoḍaśadhāguṇitācakramaṃ
trasvarakalādi saptadaśadhāguṇitātārāvidyādi0 aṣṭādaśa
dhāguṇitākṛṣṇavāmanāṃjaneyāgnisaṃskārādi dunaviṃśatidhā
guṇitākṛṣṇadharāmaṃtrādi viṃśatidhāguṇitāratnadhāromāma
heśvaraśrīrājarājeśvaramaṃtrādi0 ekaviṃśatidhāguṇitāvaṭu
kabhairavamaṃtrādi dvāviṃśatidhāguṇitākṛṣṇātrādhipatisumu
khīmaṃtrādi trayoviṃśatidhāguṇitālayuśyāmāpuruṣottama
maṃtrādikaṃprasūte evaṃparārddhaparārddhaparyaṃtaṃnānāsṛṣṭidarśane
natāvatpadārthānāṃvaktumaśakyatayātyāgāvaśyakiti
svecchayāprādhānyenakasyacitpadārthasyavaktavyatvetrayodaśā
dipadārthatyāgepikiṃdūṣaṇaṃkāvānyūnatetyabhipretyatānpa
rityajyasvasyaprādhānyenābhimatānāha caturityādinā catu
rviṃśatestatvaṃsvarūpaṃātmāyasyetyarthaḥcaturviṃśatidhāguṇi
tetiyāvat yadyapimṛtyuṃjayamaṃtrapadenavivakṣitasyatryaṃva
kamityādeḥprathamaḥpādaḥsaptākṣareva tathāpicānuṣṭubhatvara
kṣaṇārthaṃiyādipādapūraṇeitichaṃdaḥ sūtreṇatriyaṃvakamiti
pāṭhasyāmnātatayāṣṭavaryātvamitiharṣadīpikākṛtaḥnaitadyu
ktaṃ urvāruketipādasyanavākṣaratvenadvātriṃśadarṇatāyāvyā
ghātāpatteḥ lavaṇamaṃtrolavaṇāṃbhasītyādi mūlemūlādhā
redvicatvāriṃśatāguṇitāsākuṃḍalinīdvicatvāriṃśadātmi
kārādisakārāṃtāṃvarṇamālikāṃprasūte sarveṣvapivarṇeṣūtpa
ttiprakāramāha śaktimityādinā satvaguṇānuviddhācideva

pṛ0 11ba) śaktipadavācyāparamākāśāvasthā rajonuviddhāsaivadhvani
śavdavācyākṣarāvasthā tamonuviddhāsaivanādaśavdavācyā
saivatamaḥ prācuryyesatinirodhikāpadavācyā satvaprācuryye
satisaivavārddheṃdupadavācyāḥsatvatamasorddhayoryogetusaiva
viṃdupadavācyā mūlādhārepraviṣṭaḥsaviṃdurevaparāsaṃjñaḥ a
nyānyasthānagatastvasaupaśyaṃtyādināmabhirvyavahritate yadu
ktaṃtaṃtrāṃtare asāvevaviṃduḥsthānāṃtaragataḥparādyākhyobha
vatīti taṃtrāṃtarepi svātmecchāśaktidyātenaprāṇavāyusvarūpa
taḥ mūlādhāresamutpannaḥparākhyonāduttamaḥ sevorddhvata
yānītaḥsvādhiṣṭhānavijṛṃbhitaḥ paśyaṃtyākhyāmavāpnotita
thaivordhvaṃśanaiḥśanaiḥ anāhatevuddhitatvasametomadhyamābhi
dhaḥ tathātathorddhaṃnutraḥsanviśuddhaukaṃṭhadeśataḥ vaikharyyā
khyastataḥśaṃkhakaṃṭhatālvoṣṭhadaṃtagaḥ jihvāmūlāgrapṛṣṭastha
stathānāsāgataḥkramāt kaṃṭhatālvoṣṭadaṃtoṣṭātkaṃṭhoṣṭadva
yatastathā samutpannānyakṣarāṇikramādādikṣakāvadhi ā
dikṣāṃtarateteṣāmakṣaratvamudāhṛtamiti prathamasthānaga
tātvenaśreṣṭātvenaparā0 saspaṃdāvasthātvenajñānapradātvena
paśyaṃtī māvuddhirmilitāyasyāmadhyeitimadhyamā viśe
ṣeṇakharatvenaprakaṭatayāvaikharībhavatītidhyeyaṃ kalāḥ
nivṛttyādyāḥ rudrāḥśrīkaṃṭhādayaḥādinākeśavādayaḥ ubha
yoḥ nirodhikārddheṃddhoḥ vahneḥśivarūpatayārddheṃdoḥ vahneḥśi
varūpatayārddheṃśaktirūpatayāraveḥśivaśaktimayatvaṃyena
yataḥkāraṇāt tatityadhyāhāryyaṃ atityasyānuṣaṃgovā
tathācayatovahneriṃdorarkāccotpannāstatastattritayasvarūpi

pṛ0 12a) ṇaḥkathyaṃte kāryyeṣukāraṇepicārādityarthaḥ || yasyodyota
matīsatīguṇavatīmātāpitomāpattirnāmapremanidhī
tipathakulabhūḥkūrmmācalojanmabhūḥ sūpāsyaṃkṛtavīryya
cācyutapadaṃvārāṇasīvāsabhūtasmādabhyudite yamādyapa
ṭalaḥśavdārthaciṃtāmaṇau || vaikharīṃsṛṣṭimevapunarviśa
dīkṛtyadarśayati tatityādinā marutāpreritāḥpaśyaṃtī
sthānaṃprāpitāḥutpattyunmukhīkṛtāḥ suṣumṇāraṃdhranirgatā
varṇāḥkaṃṭhādikaraṇaiḥ kramādāvirbhavaṃtīsaṃvaṃdhavabhuṣumṇā
raṃdhranirgatāḥanāhataviśuddhicakranirgatāḥ eṣupūrvokta
paṃcāśadvarṇeṣumadhye tatvātmānaḥpūrvoktatattvasvarūpāḥ nanu
kathaṃsparśāstadātmakatāṃbhajaṃtu saṃkhyāvaiṣamyāt caturviṃ
śatisaṃkhyāṃhitatvānibhajaṃtītyuktaṃ sparśāstupaṃcaviṃśati
saṃkhyābhavaṃti makārasyādhikatvādityatrāha makāriti ya
taḥyakārātadaśavarṇāvyāpakāḥsaṃjñayāsyuḥ yadvāyatoma
kāraḥpuruṣastatastatvātmānitihetuhetumadbhāvenānvayaḥ
vyāpakatvaṃtvarthādakṛtāvāṃtarasaṃjñakeṣuyakārādiṣusama
nveti sargovisargaḥ svarāṇāṃmadhyamaṃṝḷḹityetadrūpaṃ
ebhyaḥpūrvaṃparataścaṣaṭṣaṭsvarāṇāṃsatvādamīṣāṃmadhyama
tvaṃ piṃgalāyāmiti yadāhuḥ dakṣiṇasthoyadāprāṇastadā
syādakṣiṇāyanaṃ paṃcabhūtātmakāstatrahrasvāḥpaṃcodayaṃti
te vāmāśritoyadāprāṇastadāsyāduttarāyaṇaṃ paṃcabhūtāsta
dādīrghāsūtrodyaṃtipṛthakpṛthagiti tatadakṣiṇādibhāga
praveśasamayetukṣaṇaṃsuṣumṇāyāṃvahativāyustadākrameṇa
napuṃsakacatuṣkamudeti tatphalaṃtuḥṣaṭsvarodayajekarmmapra

pṛ0 12ba) thitaṃpāraṇādikaṃ phaladaṃkrūrakarmmāśuhrasvai dīrghodaye
nyathetitaṃtrāṃtaroktaṃ anyeṣāṃkakārādīnāṃ aṃjasāsukha
pūrvakaṃyathākathaṃcittuvināpisvarayogaṃvyaṃjanānāmapi
bhavatyuccāraṇamitibhāvaḥ atevasvarairevasukhenā
bhivyaṃjanādvyaṃjanānāmatākādīnāṃ varṇānkakārādī 
n0 prasaṃgāttatratatropayuktabhūtavarṇānupadiśati kā
raṇāditi viṃdutaḥuddhatāḥparaṃparayotpannāḥ paṃcahrasvā
ityādi ekaikasyavāghādeḥkramādekaikohrasvaḥ ekaiko
dīrghaḥ ekaikaḥeaioauiticaturvidhasaṃdhivarṇāṃtaḥ
praviṣṭaḥsaṃdhivarṇaḥ caramasyākāśasyakramavivakṣayā
paṃcavarṇasyasaṃdhivarṇeṣvabhāvāttādṛśavarṇāprāptāvāha
viṃdvaṃtāiti kādipaṃcavargāṇāṃyavargasyavakramādekaika
varṇaḥmūrddhanyaṣakāra nṛsiṃhākṣara0 tadupāṃtyākṣara0 mūrddha
nyaṣakārāṃtya0 nṛsiṃhāṃtimakavarṇānā mekaikaścavarṇo
vāghvādeḥkrameṇavarṇatāmāsādayatītyarthaḥ paṃcahrasvetyā
devocyaḥ somasūryāgnīnāṃbhedenavailakṣaṇyenatatsaṃbaṃdhitva
rūpeṇaviśiṣṭākārādimātṛkābhya utpannāmṛtāpra
bhṛtayoṣṭatriṃśatkalāḥsomādimaṃḍaleṣusthitāḥsaṃtītya
rthaḥ sometyādermaṃtavyaḥ nanupaṃcāśanmātṛkābhyaḥkathama
ṣṭatriṃśatkalānāmutpattirityatrāha kabhāyāiti tathāca
kabhādirūpābhyāṃdvābhyāvarṇābhyāṃsūryyasyadvādaśakalāu
tpannāitinakiṃcitsaṃkhyāvaiṣamyamitibhāvaḥ havyavahāka
vyavahetipṛthakvahāpadānvayaḥ || prasyavasyaprathamāṃśa
bhūtādakārādutpannāḥsṛṣṭiprabhṛnayodaśakalāvrahmaṇā

pṛ0 13a) janitāityucyaṃte yatohya(jha)kāravācyatvaṃbrahmaṇaḥ prayujyaṃ 
tecakāryyakāraṇayorabhedopacāreṇevavācyavācakayo
rabhedopacāreṇāpivākyāniprāmāṇikaiḥ ukārādviṣṇu
notpannāityādāvapyupadarśitaivarītiḥ paretikalāvi
śeṣanāma sūkṣmāmṛtājñānāmṛtetidvekale kimāsāṃ
kalānāmuktakrameṇaivasarvatraviniyogonetyāha nyāme
tvityādinātunānyāsātiriktaśaṃkhādipūjāsukaṃṭhara
voktakramevagrāhyonatusvarakalāḥpūrvamitisūcyate
athapaṃcāśadvarṇebhyaḥutpannātsaśaktikānsadhyānā
diprakārāścaśrīṃkaṃṭhādīnkeśavādīṃścopadiśyamaṃtrabhe
dānupadeṣṭumārabhate mātriketyādināmaṃtravidyābhedena
dvaividhyamāpannāmaṃtrāḥpratyekaṃpunastrividhāḥ krameṇa
vaśyaśāṃtimāraṇātmakakarmmatrayeprādhānyenasiddhyādhā
yakābhavaṃtītidhyeyaṃ saccidānaṃdalakṣaṇanirguṇasyapa
ravrahmaṇomaṃtrasyatattaddhyānaprakāroktaveṣavatyuṃstrīrū
pakalpanānakiṃcidapyanutpannatvamāvirbhāvayati agnī
ṣomātmakatvaṃmaṃtrāṇāṃyaduktaṃtannaikasyaivatadubhayasvarū
patvābhiprāyeṇakiṃtukeṣāṃcidāgneyatvaṃkeṣāṃcitsaupya
tvamityabhiprāyeṇāha vahnītyādi aṃtyaḥkṣakāraḥ viya
t hakāraḥ etadakṣaracatuṣkaṃyeṣumaṃtreṣubhūyaśostisa
samaṃtrāgneyaḥ iṃdurviṃduḥsakārovāmṛtākṣaraṃvakāraḥ
etadakṣaradvayādhikyavānmaṃtraḥsaumyaḥkrameṇakrūrasaumyaka
rmmaṇorviniyojyāḥ svasvavodhasamayevaprayuktaḥsasa
maṃtraḥsvasvaphalaṃprayacchatināparasamayeprayuktopītyāha

pṛ0 13ba) āgneyāityādinā atrasarvatrāgneyatvasaumyatve noktalakṣa
ṇādevakiṃtuāgneyamaṃtraḥsaumyaḥsyātprāyaśoṃtenamonvitaḥ
saumyamaṃtrastathāgneyaḥphaṭkāreṇāṃtatonvititinārāyaṇī
yoktaviśeṣavaiśiṣṭyādevetimaṃtavyaṃ anyopiviśeṣastaṃtrāṃ
taremaṃtrāvāgneyasaumyākhyautārādyaṃtārddhayorjayediti ayama
rthaḥ āgneyānāṃtārāṇāṃnakṣatrāṇāṃpūrvāṃśadvayamagnaṃ carama
maṃśadvayaṃpucchaṃ saumyanakṣatrāṇāṃtucaramāṃśakadvayamagnaṃ pū
rvāṃśakadvayaṃpucchaṃ tatrāgneyamaṃtrāāgneyanakṣatrapūrvāṃśadveya
evāgrabhūtejaptavyāḥ napucchabhūtottarabhāge evaṃsaupyepiyo
janīyamitisvavodhasyāsamayepijapasyāvaśyakatveprakāṃ
śaṃtaramupadiṣṭaṃtaṃtrāṃtare saṃpuṭīkṛtyayatnenalāṃtānādyā
nsaviṃdukān punaścasavisargāṃstānkṣakāraṃkevalaṃpaṭhet
evaṃjaptvāpravuddhoyaṃmaṃtraḥśīprārthasiddhiditi nanupraya
cchaṃtiphalaṃsarveityanupapannaṃ chinnatvādidoṣaḥśayaśaḥ
sarveṣāmevamaṃtrāṇāṃkavalitatvādityāśaṃkāyāṃ0 satyami
damuktaṃphalaṃnaprayacchaṃtīti paraṃtuchinnatvādidoṣāṇāma
jñāturevetthaṃ jñātāpunarvakṣyamāṇaprakāratrayānyanamaprakā
raṃkṛtvādoṣaparihārakaraṇātmūlaṃprāpsyatyevesuttaraṃmūlakṛ
taivadoṣānimānavijñāyetyādinādeyamasti tatrakete
cchinnatvādidoṣāḥkiṃlakṣaṇakāśvetyapekṣāyāṃchinnatvādī
ndoṣānsalakṣaṇānupadarśayati chinnetyādinā yasaṃkhya
yāyamityānilaṃvījaṃdṛśyatesamaṃtraḥchinnasaṃjñaḥsyāt bī
jamitipunarāvarttate nirupadavījaśavdaśca māyāvījasya
nāmānimālinīśivavallarī vātāvarttiḥśivāvāṇīvī

pṛ0 14a) jaṃśaktiścakuṃḍalītiśaivāmasaṃketānmāyāvījaparaḥ tasya
svarākrāṃtatvaṃviśeṣaṇaṃ tricaturityādikamapyāvarttate ta
yācayasyamanorādimadhyāṃtasthāneṣusamucciteṣutricatuḥ
paṃcānyatamasaṃkhyayādvitīyacaturthaṣaṣṭadvādaśacaturdaśā
nyatamasvarākrāṃtaṃmāyāvījamupalabhyatesopimaṃtraḥchinna
saṃjñaḥsyāt lakṣaṇadvayamapisaṃmatamevetietadubhayākrāṃ
tevachinnaḥatevavāpadamanupāttaṃ kecittuvāyuvīja
mevātramūlasvārasyāyātaṃ vyaṃjanamātrasyānilamityane
nopādānaprasaktausvarākrāṃtamiti yenakenacitsvareṇākrāṃ
taṃnakevalaṃvyaṃjanamātramityarthaḥ tatkiṃkādisaṃyuktaṃnagrā
hyaṃnetyāha saṃyuktamiti tatkiṃkādiviyuktaṃyamityādirū
paṃnagrāhyaṃ grāhyamevetyāha viyuktaṃceti māyāvījamupādā
yoktavyākhyātunamūlasvarasasiddha vījādipadānāmāvṛtti
prasaṃgāt taṃtrāṃtarasiddhalakṣaṇāṃtarasyātrāsaṃgrahepinakṣa
tiḥ nahitatratatroktaḥsarvopyarthoniṣiddhalakṣaṇābhirapyatra
saṃgṛhītuṃśakyateityāhuḥ vījādipadānāmāvṛttiḥsvarākrāṃta
mityasyottarayojanāyāmevānvayitiyadimahānāgrahasta
dālakṣaṇāṃtaramāyātyeva ādimadhyāvasāneṣuyasyamaṃtrasya
dṛśyate caturdhāpaṃcadhādvaidhamekavīraṃsvarānvitaṃ vāyuvījama
saumaṃtraḥcheditaḥparikīrttititi taṃtrāṃtarasaṃvādopibhavati
ekavīraṃhraḥ ādimadhyāṃtasthāneṣusamucciteṣupratyekaṃlaṃbhaṃ
lamitibhūvījadvaṃdvasatve ruddhasaṃjñomaṃtraḥsyāt taṃtrāṃtare dvidhā
pūrvaṃtridhāmadhyedvidhāṃtecapunaḥpriye vajrayuktastuyomaṃtraḥsa
niruddhaḥprakīrttititilakṣaṇātkathamitthamiticet kiṃ

pṛ0 14ba) vātaḥnahitaṃtrāṃtaraṃmaparataṃtradoṣakaraṃ kiṃtuviruddhatvevika
lpasya avirodhesamuccayasyanyūnatvenukatmasyādhikatvemu
khyatāyāevakalpanākaramitivodhyaṃ tritatvaṃ hakārarakā
raṣaṣṭasvaraviṃdavaḥsamuditāḥ rāvaḥphreṃkāraḥ māyādīnāṃca
turṇāṃmadhyeekahīnatvepīdaṃlakṣaṇaṃnatusamuccitahīnatva
eva māyāvījaṃnayatrāstitritatvaṃrāvamevavā śrīgṛhaṃvā
pimaṃtrosauśaktihīnaḥprakīrttitititaṃtrāṃtarevākāraśrava
ṇāt aṃkuśamevavetyatravāśabdaḥsamuccaye kāmavījaṃnaya
nmadhye māyādā vaṃkuśoṃtime parāṅmukhitīni taṃtrāṃtarasaṃvā
dāt iṃduḥsakāraḥ viṃduyogohakārasyecāsyāpiādyaṃtama
dhyeṣvitinasamuccayaḥ śūnyaṃviṃdusamāyuktamādyaṃtevāthamadhya
taḥ nabhavejjīvavījaṃvāyasyāsaubadhiraḥsmṛtititaṃtrāṃta
revākāraśravaṇāt śūnyaṃhaḥ jīvavījaṃsaviṃdukaḥsakāraḥ
etenamaulamidupadaṃṭhakāraparatayāvyākhyātavaṃtaḥ pratyu
ktāḥ taṃtrāṃtarāsaṃvāditvāt yadyapinahyekaṃtaṃtraṃtaṃtrāṃtarasaṃvā
denapramāṇībhavatikiṃtvīśvaroktatvādināsvātaṃtryeṇaiva i
tthaṃcāsaṃvādasthalepitadarthasyavikalpobhaviṣyatītyalaṃsaṃ
vādāśrayeṇaḥ tathāpiarthasaṃdehetaṃtrāśrayaṇamāvaśyaka
meva anyathāśrutimūlakatayāprāmāṇyamatesvamūlatayā
śrutyaṃtarakalpanāpattiḥ svātaṃtryeṇaivaprāmāṇyepinānātatta
darthānuṣṭānānāmekajātīyaphalaṃpratiparasparavyabhicāra
bhiyākāraṇatvasyavaktumaśakyatayāphaleṣuvaijātyakalpa
nāpattiḥ syādatoyāvatparyaṃtaṃśavdasvārasyenaikārthatātaṃtrā
ṇāṃbhavatitāvattathaivayatanīyaṃ kathamapitadasaṃbhavetvana

pṛ0 15a) nyagatikovikalpāśrayaṇīyevetidhyeyaṃ tathācayasyamaṃ
trasyādimadhyāvasānānyatamasthāneṣuhamitisamitivāvī
jaṃnāstisavadhiromaṃtrityarthaḥ nanuuktavījānyataravījaśū
nyovadhirityevavaktavyaṃ nahyādyamadhyāvasānasthānātiri
ktaṃsthānamasti yadvyāvarttanāyatadāvaśyakaṃsyāditicet 
satyaṃ triṣusthaleṣutadanyaravījasatvamatiprāśastyakarami
tijñāpanārthamidamuktamitiharṣakaumudīkṛtaḥ mamatuprati
bhāti ekādaśatrayodaśādyakṣarakamaṃtreṣuyatradvitryādivarṇo
ttaraṃtadanyataravījaṃsamaṃtropilakṣyeva nahitatsthānamuktā
namuktānyatamasthāneṣvaṃtarbhavatiāditvāṃtatvayorivamadhya
tvasyāpitatrāsaṃbhavāt paṃcamādivarṇottaramevatatramadhyatva
saṃbhavādityevamarthaṃvibhāgatrayakaraṇamiti || arkohakā
raḥvaiṣṇavṛhattatvanyāserkatatvasyahakārādikatvenanyastatvā
ditipadārthādarśakārarāmacaṃdrapaṃḍitāvū?catuḥ makāraḥpu
ruṣoravirityācāryyamatamanusṛtyārkosakāra itigūḍhārtha
tatvadīpikāharṣakaumudīkārāvū?catuḥ iṃduḥsaḥ tathāca
yatramaṃtrevahnisūryyacaṃdrātmakarakāramakārasakāralakṣaṇa
netratrayaṃnāstisamaṃtronetraśūnyanāmakodāridyādiduḥkha
putramaraṇādiśokarogāṇāṃtrayāṇāṃrāyakobhavati e
kaikahīnatveturephahīnoduḥkhadaḥ arkahīnaḥśokadaḥ iṃdu
hīnorogadaḥ dvihīnatvesvakramaprāptatattatphaladvayadaḥsyā
t kāṇaścaiṣamaṃtraḥsyāttatkimekadvitryādivarṇakaḥ saka
lopimaṃtrīdṛkṛtetyāha paṃceti || kīlitaṃlakṣayati ā
dītyādinā haṃsitisvarūpaṃ prāsādaḥhauṃ vāgbhavaiṃ hakāro

pṛ0 15ba) viṃdumānitijīvaviśeṣaṇaṃ jīvaḥsaḥprakāreṇukāre
ṇaviṃdunācayuktopekṣitaḥuyogeokāraḥsiddhyati tathā
vamhomitivījaṃparyavasyati rāvaḥphrekāraḥ catuṣkalaḥ ha
kārarephaṣaṣṭasvaraviṃdavaḥ parasparaṃsaṃyojitāḥ itikeci
t kecittucaturthasvaramātraṃcatuṣkalapadārthamāhu0 māyā
bhuvaneśīvījaṃnamāmītisvarūpaṃnamaḥ padamitikecit 
eteṣāmaṣṭānāṃmadhyeyatraikamapināstisakīlitityarthaḥ
samuccayastunātravivakṣitaḥ navamasvarasaṃyuktojīvārū
ḍhaḥsaviṃdukaḥ yasyātmādṛśyatenaivakiṃvārāvaścatuṣka
laḥ prāsādovāgbhavohaṃsomāyāvāpinadṛśyate ādima
dhyāṃtyadeśeṣukīlitaṃtaṃpracakṣateitipiṃgalāmatedarśanā
t navamasvarokāraḥklīvānāṃsvareṣvagaṇanamabhipretye
daṃ ātmātmāhaḥ rāvaḥphreṃcatuṣkalohrūṃmiticatatraivavyā
khyāṃtaṃ || astrapuraṃdarayoḥphaṭkāralakārayormadhyeekaṃ
mūrddhniaṃte0 tayorekatarasyadvayaṃmadhyeyasyamaṃtrasyavidyate
sastaṃbhitaḥsyāt sakṛnmadhyedvidhāprāṃteśakravījaṃbhavedya
di staṃbhitaṃtaṃvadaṃtītitaṃtrāṃtarasaṃvādātta taṃtrāṃtarepi dvi
dhātridhāṣṭadhāṣoḍhāmaṃtrāṃteyasyadṛśyate mahāstraṃstaṃbhito
maṃtraḥsaśrīśenaprakīrttititi harṣakaumudīkṛtastu vidye
tenasamaṃtraḥsyāditipāṭhaṃmūlasyakalpayitvāyasyatridhā
vibhaktasyamaṃtrasyamadhyenāstiaṃtevāstradvayaṃnāsti kiṃvā
ekavāraṃlaḥpuraṃdaromadhyenāstisastaṃbhititimūlārtha
māmanaṃti svayamevalikhitataṃtrāṃtaravirodhaḥspaṣṭaḥkathaṃ
taiḥsoḍhuṃśakyatenajānīmaḥ mūrddhaniādau ādisthaiḥsapra

pṛ0 16a) bhirvījairmārutaiḥyāvakākṣaraṃ dīpitaṃyatrataṃmaṃtramāyāṃdagdhaṃ
pracakṣate ititaṃtrāṃtaradarśanāt taṃtrāṃtaravisaṃvādaprāptanā
nāśrutyādikalpanāprasaktitaḥśreyastaraṃmūrddhapadasyaivaya
thākathaṃcidarthāṃtarakalpanaṃ kaṭkarṇākarṇitodagdhiti
taṃtrāṃtaredagdhalakṣaṇamuktaṃ etenavahubhyodattomaṃtrona
śiṣyairādeyonavāmaṃtragrahaṇakālepidvitrādiśiṣyaireko
maṃtraḥsahagrāhyitidhvanitaṃ dvābhyāmiti dvyādikathita
saṃkhyākākṣarebhyaḥkebhyaścidyatrāstraṃdṛśyatesatrastanāmāmaṃ
traḥsyādityarthaḥ mukhe0 ādau śivaḥsabiṃduhakāraḥ śaktiḥ
sakāraḥ kecittuśivoviṃduḥśaktivisargityāhustatrake
valaviṃdvādermaṃtrādāvamaṃtrādāvasaṃbhavāt varṇāṃtarayukta
itiharṣakaumudīkṛtaḥ śaktirbhuvaneśīcaturthasvaroveti
kaścit ādyāditristhānamadhyekasyacidekasthānasyama
kāradvayavatvesatimārṇacatuṣṭayaṃsthānatrayesaṃbhavati
krodhohūmitikūrcavījaṃ tavargatṛtīyākṣarakrodhayormadhye
sthitauvikalpaḥ aṃtecamūrddhapadārthestradvayasyasamuccayaḥ
hṛdayemadhyebhyoitipadadvayaṃ śīrṣeādauvaṣaḍitipadaṃ
madhyeevavauṣaḍitinetramaṃtropiyasyāstisamaṃtrobhedita
saṃjñaḥsyātitikecit paretubhyodvayaṃpramukhe śīrṣveva
ṣaḍastraṃvamadhyitipaṭhitvāpramukheādaubhyobhyoitipadaṃśī
rṣeaṃteśikhāmaṃtraḥmadhyestraṃhūitihakārarakāravisargātma
kavarṇatrayaṃyasyavartatesabheditityarthaḥ ityāmanaṃti || 
haṃsavarṇayormilitayordvayorekaikasyavāyatramaṃtresatvenā
stisasuṣuptomaṃtraḥsyāt tatkiṃsarvevatathānetyāha

pṛ0 16ba) trivarṇeti phaṭkārāṇāṃpaṃcakaṃādauyatrasaphaṭkārapaṃcakā
diḥsaptādhikāniaṣṭauḥ daśacākṣaṇiyatretivigrahonatusa
ptādhikāptidaśākṣarāṇiyatreti0 tathāsatisaptadaśākṣarasyai
vamanorlābhaḥsyāt iṣyatevāṣṭādaśākṣareva vidyāvāyadi
vāmaṃtroyadyaṣṭādaśavarṇakaḥ paṃcaphaṭkārapūrvaḥsyānmadonma
ttaḥsucyata ititaṃtrāṃtaravacanāt vakṣyamāṇavararucisaṃkaṃ
tenāpisaptapadenasaptasaṃkhyāyālābhaḥ saptapadānaṃtarama
kārapraśleṣādekasaṃkhyālābhaḥsaptābhyāmadhikānidaśākṣarā
ṇiyatretivigrahaḥ saptāpadaṃcoktadiśāṣṭasaṃkhyāparaṃ saptapa
dasyatrayodaśaparatayādaśapadasyapaṃcaparatayāpyuktasaṃkhyā
labhyate tathācāṣṭādhikadaśākṣaratvalābhekiyurvaritamiti
tvapare tadvatpaṃcavāraṃ virāmasthānagamityatratunatadvaditya
syasaṃvaṃdhaḥ ādyādisthānatrayecaturastrayogaḥkathitarītyai
vasūpapādaḥ harṣakaumudyāṃtusaptādhikadaśākṣaratvaṃhīnalakṣa
ṇepidattaṃ nahīdaṃpadārthādarśasaṃmataṃ taṃtrāṃtaretvasyabhrāṃtasaṃjñā
ādāvaṃtetathāmadhyecanurddhāstreṇasaṃyutaṃ aṣṭādaśākṛraṃmaṃtraṃ
bhrāṃtaṃśrībhairavovravītityuktvāṣṭādaśākṣaratvaṃcātraviśeṣiti
teṣāmuktidarśanāt tvayāpyevamevoktamitipūrvāparasvagraṃ
thavirodhaśca nacāsmanmatemadonmattalakṣaṇepiyathāśrutami
vasaptādhikaṃdaśākṣaratvamitivācyaṃ yaduktaṃ vidyāvāyadivā
maṃtroyadyaṣṭādaśavarṇakityādisaṃpatidānāsaṃgatiprasakteḥ
nacapaṃcaphaṭkārapūrvaḥsyādityaṃśevasammativivakṣye ti
vācyaṃ tathāsatitatramūlasyataṃtrāṃtaraviruddhatvaprasakteḥ mū
rcchitahatavīryyayormadhyepatitayostadananuvṛttauvyavadhāna

pṛ0 17a) prasaktyāmūlāsaurasyaṃ anuvṛttautvayāgraṃthāṃtarepitadanuktyānyū
natvāpattiḥ maulaṃpadamananuvatyaivapūraṇena tathārthakaraṇesu
tarāmasaurasyaṃpramāṇābhāvaścetinakiṃcidetat aṣṭādaśākṣa
raikonaviṃśākṣarānparatvesatipraṇavamāyāṃkuśavījaiḥsamucci
tairyuktattvaṃpradhastatvaṃbhavati athatattatsaṃkhyākṛtamevadoṣaṃnā
mabhedaṃvastotrarūpāsteityaṃtamāha saptavarṇetyādinā yadyapye
kākṣaramārabhyevopādānamucitaṃprāthamyānugrahasyāvaśyamupā
deyatvāt tathāpibālyāvasthādiprāthamyasyaivapaurvāparyyani
yāmakatvaṃgraṃthakṛtāsamādṛtaṃ catuḥśatākṣaraḥcaturadhikaśa
tākṣarakaḥ tasyacatuḥśatānyathāramyetyādinā'tivṛddhasaṃjñāka
raṇenavṛddhasaṃjñāyāḥsaṃjñitvāsaṃbhavāt triṃśadarṇaṃśatārṇaṃvā
catuḥṣaṣṭākṣaraṃtathā caturūrddhaṃśataṃvāpivṛddhamityabhidhīyata
ititaṃtrāṃtaravirodhāpatteśca yadyapivṛddhānaṃtaramevātivṛddhā
bhidhānamucitaṃnalakṣaṇāṃtaravyavadhānena tathāpiativṛ
ddhābhidhānānaṃtaraṃpīḍitābhidhānamevovitaṃ tadanaṃtaraṃcasa
māptirevovitetyabhiprāyeṇasarvalakṣaṇaprāṃtevatadabhidhā
naṃkṛtaṃ nistriṃśoghātakaḥ yasyeti hṛdayaṃnamaḥ śiromaṃtraḥ
svāhā śikhāvaṣaṭ varmmahuṃ śivohaṃ śaktiḥsaḥ tathācama
syamaṃtrasyāṃtenamaḥsvāhāśavdonasyātāṃmadhyevavaṣaṭ kārahuṃ
kārau kiṃvāvauṣaṭpadaphaṭ kāraunasyātāṃ haṃkārasakārau
tunakutrāpisyātāṃsoyaṃmaṃtronirvījityarthaḥ yaduktaṃhṛcchi
roṃte śikhāvarmayadhyenetrāstrakethavā śivaśaktyātmakauva
rṇaunastoyasyasamaṃtrarāṭ nirvījitisaṃproktaḥsarvakarmmasu
garhititi eṣusthāneṣu ādimadhyāvasāneṣunirvījalakṣa

pṛ0 17ba) ṇeavyavahitapūrveādyasthānābhāvepivahuvacanādvyavahi
taparāmarśaḥsūcitaḥ bhavaticasarvanāmnāṃbuddhisthaparāmarśa
katvaṃsarvasiddhaṃ yadyapisaṃkhyākṛtadoṣanāmakānāṃmadhyevīja
sthitikṛtaroṣanāmakānāmupādānaṃgraṃthāsaurasyakaraṃ tathā
pinavākṣarasyaivāmītrayobhedāḥ tatradhruvasyapraṇavasyayogena
nistriṃśasaṃjñā hṛdayādiṣaḍaṃgamaṃtravaidhuryyenirvījatā phaṭkā
raṣaṭkayogenasiddhirhīnanāmataṃtimūlāśayaḥpratibhāti
yetuudeśakramānusaraṇāditvyamabhidhānamitivruvate tepuna
ruddeśavākyevāsaurasyenatathābhidhānekiṃvījamitipraṣṭavyāḥ
caturvarṇaścaturvījaḥdhruvahīnatvamadhikamuktaṃkvacit dhruvahī
naścaturvījaiḥṣaḍbhirvākekaromatitipiṃgalāmatarśanāt
arddhasaptākṣaratvādikaṃtuvyaṃjanasyavāhusahasravānityādisthi
tanakārādirūpasyārddhākṣaratvamupetyopapādyaṃ ekādaśārṇatra
yoviṃśatyarṇapaṃcaviṃśatyarṇamaṃtrāścatvārodṛptasaṃjñakāḥsyuḥ
yadyapyudeśakāleatidṛptudiṣṭaḥ caturviṃśākṣaraṃvāthamaṃtra
mekādaśākṣaraṃ śatārddhārdhaṃtrayoviṃśamatidṛptaṃtutaṃviduriti
maṃtramuktāvalyāmapitathaivoktaṃ atyupasargasyārthāvivakṣayo
bhayaṃsaṃgamanīyaṃ nahyupasargeśvaryavivakṣāniyamaḥ yaduktaṃ
dhātvarthaṃvādhatekaścitkaścittamanuvartate tamevaviśinastha
nyonarthakonyaḥprayujyateiti abhibhavatipraṇibhavatītyādi
nyudāharaṇānītiṭīkākṛtaḥ upakramavākyelakṣyavodhakea
tidṛptapadamevadṛśyatenahīdayarthaparaṃkiṃtusaṃjñāparaṃ nahiya
jñadattanāmātiyajñadattādināmabhirvyavahartumucitaḥ a
tevadṛṣṭānānānivaṃdhānvyaracayadatulaṃgraṃthamavjākarākhya

pṛ0 18a) itikamalākarabhaṭṭapadyaṃpratyuktaṃ nahiteṣāṃyaugikīyogarū
ḍhāvāsaṃjñā tasmāllakṣaṇavākyechaṃdonurodhenopāttamapidṛ
ptapadamatidṛptaparaṃ atidṛptopihidṛptatvarūpasāmānyadharmmā
krāṃtobhavati dṛptasāmānyaṃtunātidṛptapadenaśakyaṃvyavaharttuṃ
tenanavaiparītyenatathākaraṇaṃ etāvatāvataṃtrāṃtaredṛptapade
navyavahṛtopyasāvevanāparitidhvanitamitivayaṃvrūmaḥ triṃ
śataḥekūnovarṇoyatretivigrahaḥ ekonatriṃśadvarṇaki
tiyāvat ekonacatvāriṃśadvarṇakaḥsaptatriṃśadvarṇakaścamaṃ
trotiriktasaṃjñaḥsyāt catvāriṃśadvarṇakaṃmaṃtramārabhyatriṣaṣṭya
kṣaramaṃtraparyaṃtaṃcaturviṃśatimaṃtrābhavaṃtitesarvetriṃśadvarṇastra
yastriṃśadarṇaśvetiṣaḍviṃśatimaṃtrāḥpratyekaṃsavrīḍasaṃjñāḥsyuḥ
paṃcaṣaṣṭyakṣarādiryasyetyatadguṇasaṃvijñānovahuvrīhiḥ paṃca
ṣaṣṭyuttarāyevayāvadekonakaṃśatamititaṃtrāṃtaradarśanāt ita
itivābhinnaṃpadamūrddhemityarthakaṃtathāvaṣaṭṣaṣṭivarṇakamaṃ
tramārabhyekonaśatavarṇamaṃtrakaparyaṃtāścatustriṃśanmaṃtrāḥ
sthānabhraṣṭasaṃjñāḥsyuḥ śatākṣarāḥsārddhaśatākṣarāḥśatadvayā
kṣarāḥdvinavatyakṣarāḥekanavatyakṣarāstriśatākṣarāścetiṣa
ṇmaṃtrānisnehasaṃjñāḥsyuḥ yatsaṃkhyeti yeṣāṃmaṃtrāṇāṃsaṃkhyāśa
tamityādirūpāteityanvayaḥ || ativṛddhāstucatuḥ śatākṣa
ramārabhyasahasrākṣaraparyaṃtāekādhikaṣaṭśatamaṃtrābhavaṃti
nisteha syātivṛddhānaṃtaramuddiṣṭatvepicatuḥśatādyapekṣayā
śatadviśatādisaṃtikhyāyāḥprāthamyāttadanurodhenakramatyā
gitiharṣakaumudīkṛtaḥ vastutastusātivṛddhonistehityu
deśavākyātprādhānyenanistehasyaivaprāthamyaṃpratīyatitina

pṛ0 18ba) śaṃkāpi || yogeṣuśāṃtyādiprayogeṣuyedaṃḍakāḥpecakhaṃ
ḍaśaḥkṛtāekavākyatvādikamanāpannāḥstotrarūpāste
sarvepīḍitasaṃjñakāmaṃtrābhavaṃtītyarthaḥ tenadaṃḍakādinā
mādhikyepinavibhāgavyādyātaḥ yattudvisahasrākṣarādera
maṃtratāmūce dvisahasretyādi atradvisahasratvasaṃkhyāśra
yatvamātraṃvivakṣitaṃtenatannyūnadharmmivyudāsaḥsaṃgrahaśca
trisahasrādidharmmiṇāṃśatadhākhaṃḍaśaḥkṛtāḥ anekāca
sānayuktāḥ ityarthaḥmaṃtrānabhavaṃtimaṃtrakṛtyenaprayoktavyā
itiharṣakaumudyāmuktaṃtatredaṃvaktavyaṃ maṃtrarūpānabhavaṃtī
tikutāyātaṃ stotrarūpāityatiticettatkiṃstotrāṇāṃ
namaṃtratvaṃ namobhāvāccanamaṃtrāityarthostyasulabhaḥ chinnā
dimaṃtralakṣaṇānāmevapratijñātatvenaitadarthābhidhāna
syānākāṃkṣitatayāgraṃthāsaurasyakaratvāpatteḥ tasmādasma
duktamevapadārthādarśānumataṃmataṃsādhīyaḥ || maṃtrapadaṃhi
sāmānyatopiprayujyate puruṣaveṣadharadevatākamaṃtrepi
strīdevatāketutatravidyāpadaṃ yaduktaṃmūleva maṃtravidyā
vibhāgenadvividhāmaṃtrajātayaḥ maṃtrāḥpuṃdevatājñeyāvi
dyāḥstrīdaivatāḥpunarityādi tadatradoṣalakṣaṇeṣumaṃtrapa
daṃkiṃparamityāśaṃkāyāṃmaṃtrasāmānyaparaṃtadityāha maṃtrā
eteyathetyādinā kāmyakarmmasvityanenaniṣkāmopāsa
nāyāṃnadoṣityuktaṃ ityādītyādipadāt vipakṣasthabhu
jaṃgamādidoṣāṇāṃparigrahaḥ śatrupakṣeripusthitaḥṛṣyā
diśūnyobhujagititallakṣaṇaṃ vṛhaspatyādyārādhakārādhi
taḥśukraprabhṛtimaṃtrovipakṣasthāparaparyāyakaśatrupakṣa

pṛ0 19a) sthitanāmābhavati ṛṣichaṃdodevatādikaṃyasyanajñāyate
sabhujaṃgaḥ ṛṣidaivatachaṃdobhiḥparityaktobhujaṃgamitipa
dārthādarśādarśitatāṃtrikavacanepijñānamevāṃtarbhāvyaṃya
syanasyādṛṣichaṃdodevādiprativodhitaṃ śivastasyṛṣiḥ
chaṃdogāyatrī devatāsvayaṃ paraṃvrahma svarāḥśakti rhalovī
jāni kīlakaṃ avyaktamitiśaktisaṃgamāditaṃtradarśanā
tsarvathāṛṣyādivaidhuryyasyāsaṃbhavāt || itaḥparamupadarśi
tadoṣaparihāraprakāramāha maṃtrānityādinā ātmaniyo
janaṃnāmātmanaḥsakāśātmaṃtrasyābhedabhāvanā prakārāṃ
tareṇaśodhanamāha śodhayedityādinā kecittupūrvoktado
ṣaduṣṭānmaṃtrānyadiśraddhādhikyagurvajñādināātmani
yojayet yojayituṃgṛhītubhicchettadāprakāramāhaśodha
yedityādinetyekaprakāraparatvenaivāmuṃgraṃthaṃyojayaṃti va
kṣyamāṇalakṣaṇaṃyonimudrāṃvadhāmūlādhārotpannānmaṃtrava
rṇānvrahmaraṃdhraparyaṃtaṃgatāgatānikurvatodhyātvāvāyudhāra
ṇaṃkṛtvāsahasrajapakaraṇātśodhanaṃbhavati idaṃvaguru
karttṛkaṃadyāpiśiṣyeṇamaṃtrāparigrahāt daśasaṃskārā
apitatkarttṛkāeva kāraṇīyāstuśiṣyeṇa0 yadipunaḥ
pramādādinā guruṇānakṛtāstadāśiṣyopimaṃtragrahotta
ramāvaredevetimaṃtavyaṃ yonimudrālakṣaṇaṃyathā pārṣṇibhā
gāttusaṃpīḍyayonimārgaṃtathāgudaṃ apānamūrddhvamākarṣenmū
lavaṃdhonigadyate gudameḍhrāṃtaraṃyonistāmākuṃcyaprabaṃdha
yediti yonimudrādikaraṇāśaktānpratiśodhanopāyamā
ha saṃskārāityādinā saṃhitāyāṃathavāsaṃskṛtaṃkuryāt

pṛ0 19ba) saṃskārairjananādibhiḥ siddhātyevayanurdevidoṣairduṣṭopini
ścayāt yogaratnāvalyāṃ ityādidoṣasaṃduṣṭāvijñeyāmaṃ
triṇā'ṇavaḥ tasmāttadoṣanāśāyakramaḥkopinigadyate
jananaṃjīvanaṃvodhastāḍanaṃnirmalīkṛtiḥ āpyāyatābhi
ṣekaucakriyāṃgaiḥsaptabhirdhruvaṃ śodhitāḥsakālāmaṃtrābhavaṃti
kilakāmadāiti etenoktadoṣanāśakatvekiṃpramāṇami
tirāṃkānirastā tathācasiddhida yinityasyamūlapadasyā
piproktadoṣāpahāradvārāsiddhikārakāityarthaḥ bhūrjapatre
mātṛkākamalaṃmātṛkāpaṭalevakṣyamāṇaṃkuṃkumārghaurvakti
khyasaṃpūjyasthalāṃtarebhūrjādaukuṃkumādinaivasvasvamaṃtrali
khanenasvasvamaṃtrejanananāsaṃskārutpadyatotenadoṣabhūnyatā
maṃtrasyabhavati evaṃsaṃskārāṃtarepiyojanīyaṃ kecittumātṛ
kāmātraṃlikhitvāmaṃtravarṇoddhāraṇenajīvanamāru mātṛkā
vjaṃlikhitvātatastaduddhārājjananamitikacit uddhatāṃśca
varṇānśatāvṛtyājapeditiviśeṣaḥ varṇāvjaṃsaṃlikhyaca
samuddharenmaṃtrajavarṇānprajapechatāvṛttyāityācāryyavacanā
t likhanedravyabhedodevatābhedānniyamitogautamīye kāśmī
raṃśaktisaṃskārecaṃdanaṃvaiṣṇavemanau śaivebhasmasamākhyātaṃmā
tṛkāmaṃtralekhaneiti praṇavāṃtaritāniti ādaupraṇavasta
nomaṃtrārṇekaḥtataḥpraṇavastatomaṃtrārṇastataḥpunaḥ pra
ṇavastatomaṃtrārṇastataḥpunaḥpraṇavastatomaṃtrārṇityādi
krameṇa yāvanmaṃtravarṇasamāptijapevaśatāvṛttojīvana
nāmāsaṃskārāḥ bījanaṃbhasyanāma praṇavovījamityuktaṃvījāṃ
tetanniyojayet akṣarāṃtaritaṃkṛtvāmaṃtrosauvījitoma

pṛ0 20a) titiyogaratnāvalyāmuktatvāditikecit bhūrjapatrādaukuṃ
kumagorocanādidravyeṇamaṃtraṃvilikhyavaṃdanavāriṇāpuṣpa
gṛhītenavāyuvījamuccaranpratyekaṃśataśatāvṛtyāmaṃtrava
rṇāstāḍayeditimaṃtravarṇānityāderarthaḥ yāṃtenasānusvāreṇa
reṇarepheṇabhūrjapatrādaukuṃkumādināmaṃtraṃsarvamapivili
khyaraktakaravīrapuṣpaiḥ pratyekaṃmaṃtravarṇānhanyādidameva
vodhanaṃ etasminvilikhitamaṃtravarṇasaṃkhyākaraktakaravī
raiḥetadvodhanamuktaṃ yaddhanyādvahnivījenetyācāryyavacanāt 
svataṃtrokteti deyamaṃtragatavaiṣṇavatvādidharmākrāṃtamaṃtrapra
kāreṇa bhūrjapatrādaukuṃkumādinākamalaṃviracyatatkarṇi
kāyāṃbhinnabhinnamālatīkalikayālekhanī sthānāpanna
yāekaikaṃmaṃtrārṇaṃlikhitvābhinnabhinnāśvatthapallavene
kaikākṣaraṃamukamaṃtrasyāyukavarṇamabhiṣiṃcāminamaḥ ityā
diprayogeṇaśaivapaṃcākṣaramaṃtrasyanavarṇamabhiṣiṃcāmina
mityādisvarūpatayāparyavasannenapratyekamaṣṭottaraśatā
vṛtyābhiṣiṃcettadāyamabhiṣekasaṃskāraḥ yaduktaṃ nijataṃtro
dinamārgādibhiṣiṃcetpiṣpalapravālena bhūrjevilikhita
maṃtraṃśatamaṣṭaucābhiṣekoye tathā mālatīkalikābhiśca
nyasyāṇuṃkarṇikopari aśvatthapallavaiḥśuddhaistanmaṃtrākṣara
saṃmitaiḥ abhiṣekaṃprakurvītasvataṃtrevihitaṃyatheti kali
kābhiḥkarṇikāyāṃtanmaṃtranyasanaṃvakarṇikoparitatkali
kayālekhanīkṛtayāmaṃtravarṇānāṃlikhanādbhavati maṃtreṣu
sahajadoṣāḥchinnatvādayaḥkathitāeva āgaṃtukadoṣāḥ
gurvādyanādaratonucitasthaleprakāśanāditaśca0 māyīya

pṛ0 20ba) doṣāḥkāmakrodhādyavasthāsujapādbhavaṃti idamevamaṃtragataṃma
latrayaṃprakṛtaṃmaṃtraṃmanasoccāryā oṃhraumityuccāryyaamuṣyamaṃtra
syasahajamalaṃnirdahāminamaḥ punaḥprakṛtamaṃtraṃmanasoccāryya
oṃhrauṃitijyotirmaṃtraṃpaṭhitvāmuṣyamaṃtrasyāgaṃtukamalaṃni
rdahāminamityuccāryya0 punaḥpūrvavanmāyāmalaṃnirdahāminama
ityaṃtamuccāryya prakṛtamaṃtrasyavimalīkaraṇākhyaḥsaṃskāronu
ṣṭeyaḥ tāraḥpraṇavaḥvyomahakāraḥagniḥraḥmanuścaturddaśasvaraḥ
daṃḍonusvāraḥ tenamaṃtreṇajyotirmaṃtreṇetivahavaḥ vastutaḥmūla
maṃtreṇetipadārthādarśakṛtaḥ āpyāyanaṃsvajaptaiḥpratyarpaṇaṃku
śapayobhiḥsyādititaṃtragraṃthavirodhāt jyotirmaṃtrasyadāhaka
tvasyaivasvārasikatvenāpyāyakatvasyaviruddhatvāccanapūrvapattaṃ
sādhu prakṛtamaṃtrasyaśodhyatayāśodhanenadhikārānnadvitīya
matamapisādhīyaḥ tasmāttatpadasyavuddhisthaparāmarśakatayāte
netyasyavamityamṛtavījenetyarthaḥ klaptamevahyamṛtavījasyāpyā
yaṃkatvamitiharṣakaumudīkṛtaḥ pūrvoktamaṃtravirodhaḥkathaṃpa
riharaṇīyitikaścit sitivyaṃjanaṃcaṃdrabījaghaṭakatayā
caṃdraparaṃtadīyoyovitikaraṇātpavargatṛtīyavyudāsaḥ ta
thācāmṛtavījenetyarthāgamekaḥprativaṃdhititupratibhāti
pūrvaṃkuśodakamaṣṭottaraśatāvṛtyābhimaṃtryacakuśodakaṃgṛhī
tvā0 pūrvamevalikhitamaṃtrākṣareṣvaikaikamakṣaraṃmūlamaṃtreṇapara
mate'mṛtavījenasaṃpūrṇamaṃtramuccāryya amuṣyamaṃtrasyanityakṣa
ramāpyāyayāminamityādirītyāpratyarṇaṃ prokṣaṇamevāpyāya
naṃnāmasaṃskāraḥ tarppaṇetusaṃpūrṇamaṃtramuccāryya0 amuṃmaṃtraṃta
rppayāminamitiprayogaḥ pūrvavallikhitamaṃtrasyoparipratyakṣa

pṛ0 21a) raṃvāṣṭottaraśatāvṛttyaivatarppaṇaṃ praṇavamāyāvījaśrībījānyu
ccāryyaprastutamaṃtraṃjapet saptavāraṃsoyaṃmanordīpanākhyaḥsaṃskāraḥ
pratyahamapijapedīpanaṃkāryyamitisaṃpradāyavidaḥ || saṃpradāye
nayānkṛtvetyuktaṃ tatrakaḥsaṃpradāyityākāṃkṣāyāṃnoktāḥsaṃskā
rāḥsarvamaṃtreṣuyojitāḥ phalānidātuṃprabhavaṃtikiṃtukeṣucide
va0 tecasvānukūlāevetyuttareṇanirācikīrṣurāha svatāretyā
dinā tādṛśevamaṃtreproktasaṃskārāḥkaraṇīyāitibhāvaḥ tatra
tārānukūlyaṃtredhājanmasaṃpadityā dināekamānukūlyaṃ yoni
maitrīvicāreṇa dvitīyaṃgaṇamaitrīvicāreṇatṛtīyaṃ tatraprathama
mānukūlyaṃvaktavyaṃmūlakṛtosti paraṃtumaṃtrasādhakayornāmādya
kṣaranakṣatrajñānasāpekṣaṃtadastītiyadyadvarṇānāṃyadyannakṣatraṃbhava
titadavaśyaṃnirūpaṇīyamityatastathāha prāyetyādi atrahika
ṭapayavargabhavairihapiṃḍātyairakṣarairaṃkāḥ nebhicaśūnyaṃjñeyaṃta
thāsvarekevalekathitamitiśivatāṃḍavādyabhyupagatastāṃtrikā
ṇāṃsaṃketaḥ ayamarthaḥ kaṭavagaupratyekaṃnavavarṇau0 paṃcārṇaḥpava
rgaḥ yavargohāṃtoṣṭavarṇaḥ kraprabhyādikaṃyuktākṣaraṃpiṃḍastatrāṃti
mamakārayakārādi bhirevadvyekādyaṃkapratyayobhīpsitaḥ nakāra
bhakārābhyāṃtuṭavarṇadaśamakavargadaśamābhyāṃnoktakrameṇaprā
ptadaśasaṃkhyāgrāhyāpituśūnyaṃ tathākevalamakārekākṣarādi
bhirapiśūnyamevagrāhyaṃ nanvekatryādisaṃkhyeti tadihapretipiṃ
ḍāṃtyastharakārādvisaṃkhyāvagamaḥ yatastvekasaṃkhyālakārāttṛtī
yasaṃkhyetyādi0 tathācāyamarthaḥ ekadvyādisaṃkhyātaakārādi
kramaprāptāvarṇā bheṣuaśvinyādinakṣatreṣubheditāḥ vibhajyada
rśitāiti yathā āityakṣaradvayamaśvinyāḥiityekākṣaraṃbha

pṛ0 21ba) raṇyāḥ īuūityakṣaratrayaṃkṛttikāyāityādiyityanenabodhita
mekamakṣaraṃcaramanakṣatrevimalarūpamevanṛsiṃharūpaṃ kṣāṃtoviṃ
durvisargauvapauṣṇubhāgavyavasthitāvititaṃtrāṃtaravacanātkṣakā
rāṃtoyasotivahujīhiḥ kṣastūttarabhadrapadāyāḥṣakārasyakṣakāra
ghaṭakatayātadupalakṣakatvāt yaduktaṃ tataḥkṣakāraḥsaṃjātonṛ
siṃhastasyadevatāsapunaḥṣasahaiḥsārddhaṃparaproṣvapadegatiti
tathācaanaṃtātmārāmetyādināmakasādhakānāṃanaṃtāyana
maḥ ānaṃdabhairavāyanamaḥ ityādimaṃtrāṇāṃcāśvinīnakṣatraṃbha
vatītyetatsādhakaitanmaṃtrayornānukūlyaṃ iṃdirāmainamatimaṃtra
syatubharaṇīnakṣatraṃbhavatītyanaṃtādisādhakaitanmaṃtrayorānukū


lyamevevamagresvayamūhyaṃ kramaprāptānusvāravisargayoḥpuṣpā
diyuprāptāvapavadatikhetyaṃśagatāviti yadyapisvarāṃtyayorviṃdu
visargayorādyakṣaratvāsaṃbhavāttannakṣatrakathanaṃnātropayujya
tetathāpitattannakṣatreṇasahatattadvarṇānāṃnyāsasyakvacidrupayu
kratayātadupayogāye * * evaṃrītitastattadvarṇānāṃtattannakṣatre
sādhitesatyānukūlyādiparīkṣārthamāha jaṃnmetyādi prathamaṃja
nmanārātataḥsaṃpadādi nāmasadṛkṛvaphalaṃ0 janitasyajanmāpi
maraṇamaṃtareṇāsaṃbhavāduṣṭameva yaduktaṃrasāṣṭanavabhadrāṇiyuga
yugmagatānyapi itarāṇinabhadrāṇijñātavyaṃtatrakovidairiti

pṛ0 22a) dvitīyamānukūlyaṃyathā aśvinyaṃbupayorhayonigaditaḥsvātya
rkayoḥkāsaraḥ siṃhovasvajapādbhayoḥsamuditoyāmyāṃtyayoḥ
kuṃjaraḥ meṣodevapurohitānalabhayoḥkarṇāvunorvānaraḥsyā
dvaiśvābhijitostathaivanakula ścaṃdrābjayonyorahiḥjyeṣṭāmai
trabhayoḥkuraṃgudito mūlārdrayoḥśvātathāmārjāroditi
sarppayo rapimadyāyonyostathaivoṃduraḥ vyāghrodvīśabhacitrayo
rapica gaurāryyamṇabudhnarkṣaryonipādagayoḥ parasparamahāvai
raṃbhayonyorbhavediti kāsaromahiṣaḥajapātpūrvabhadrapa
dā aṃvupūrvāṣāḍāyoniṃpūrvaphālgunī uṃduromūṣakaḥārya
mṇaṃuttaraphālgunī vudhnyaṃuttarabhadrapadā tṛtīyaṃyathā śi
vadhātṛyamottarāḥsapūrvātṛgaṇaḥ svātikarāśvipauṣṇapu
ṣyāḥmṛgamitrapunarvasuśravobhiḥsahadevoparabhaisturākṣasaḥ
syāt nijanijagaṇamadhyeprītimuttamāsyādamaramanujayo
sāmadhyamāsaṃpradiṣṭā asuramanujayośvenmṛtyurevapradi
ṣṭodanutavibudhayoścedvairamekāṃtatotreti padārthādarśakṛ
tāsvakulaṃsvaguṇatārā anyakulaṃanyagaṇanārābhavatīti
kulākulavicāropigaṇavicāraivetyuktaṃ anyetvanyathai
tadvicāramāhuḥ sayathā vāyvagnibhūja
lākāśityādinābhūtavarṇāmūleva
rṇāmūlevapūrvamuktāḥekasyaivabhūta
syavarṇāścetsādhakamaṃtrāṇāmādimāḥ
syustadāsvakulavarṇāḥanyabhūtavarṇā
akulavarṇāḥsvakulādikabhedastuśo
dhyomaṃtraṃdiditsatā manoḥsādhakanāmno

pṛ0 22ba) piyauvarṇāvādimautayoḥ svakulebhīpsitāsiddhiḥsiddhirmi
treprakīrttitā amitremaraṇaṃrogudāsīnenakiṃcana pārthi
vādikavarṇānāṃsvakīyāḥsvakulābhidhāḥpārthivasyatuva
rṇasyamitraṃvāruṇa makṣaraṃ taijasaṃśatruśūtaṃsyādudāsīnaṃtu
mārutaṃjalodbhavasyavarṇasyapārthivaṃmitramīritaṃ sapatnaṃva
hnisaṃbhūtamudāsīnaṃtuvāyavaṃtaijasasyatuvarṇasyavāyava
mitramucyate vidveṣījalajovarṇudāsīnastupārthivaḥ 3
pavanotthitavarṇasyamitraṃvahnisamudbhavaḥ śatruḥpārthivavarṇaḥ
syādurāsīnastuvārijaḥ 4 caturṇāṃpārthivādīnāmākāśā
rṇaḥsadāsakheti rāśyānukūlyaṃnirūpayituṃvarṇānāṃrāśi
viśeṣotrāstinatujyotiḥśāstreyathāścityādisapādadvina
kṣatrādibhirmeṣādirāśirbhavati tathetyabhipretyarāśipravo
dhaprakāramāha vāletyādinā vālamityādinācatustryādi
saṃkhyocyate tathācaakāścatvārovarṇāyatrādibhūtāḥsame
ṣarāśirmaṃtraḥsādhakovājñeyityarthaḥphalitaḥśādayolāṃ
tāḥ paṃcavarṇāevakanyārāśernatukṣakāropitasyamīnarā
śikatvāt yaduktaṃtaṃtrāṃtare akārādicatuvarṇairmeṣovarṇai
stribhirvṛṣaḥ tribhirevakramādrāśistṛtīyovaravarṇini e
aitaḥkarkarāśiḥsyādoausiṃhagataupriye aṃaḥśavargale
bhyaścasaṃjātākanyakāśubhā kavargeṇatulākīṭaścavargoṇa
maheśvari dhūnūrāśiṣṭavargeṇamakarastutavargataḥ pavargaḥkuṃ
bharāśiṣvajānīhigajagāmini caturbhiryyādibhiḥsārddhaṃkṣa
kāraḥsyāttumīnagaḥ ititerāśisaṃśuddhiḥkathitāgajagāmi
ni sādhakarāśitomaṃtrarāśiparyaṃtaṃgaṇanayāprāptaikadvyādi

pṛ0 23a) rāśeḥphalamāha lagnetyādi ekarāśikatvepiśubhameva yadu
ktaṃ ekapaṃcanavavāṃdhavāḥsmṛtāḥdvaucaṣaṭsadaśamāstuseva
kāḥ trīṇisaptagiriśāstupūjitādvādaśāṣṭacaturastughāta
kāiti janmarāśi
rāśicakraṃyathā ti
daṃvicāryyaṃnanāmarā
śitititupadārthā
darśakṛtaḥharṣakaumu
dyāṃtupūrvarītyāsādhi
tarāśīnāṃsvāmināṃparasparaṃmaitrīsadbhāvenarāśyānukūlyaṃmu
khyamityuktaṃ tatprakāroyathā bhaumaśukrabudhacaṃdrabhāskarāḥ
saumyaśukrakujajīvasūryyajāḥ maṃdadaivanagurūkramādarātme
ṣatogaṇanayāhirāśipāḥ śakramaṃdasitausamaścaśaśijo
mitrāṇiśeṣāravestīkṣṇāṃśurhimaraśmijaścasuhṛdauśeṣā
samāśītagoḥ jīveṃdūṣṇakarākujasyasuhṛdojñoriḥsitā
rkīsagaumitresūryyasitauvudhasyahimaguḥśatruḥsamāścāpare
sūreḥsaumāsitāvarīravisutomadhyeparetvanyathā saumyārkī
suhṛdausamaukujagurūśuṃkrasyaśeṣāvarī śukrajñausuhṛdausa
maḥsuragurūḥsaurasyavānyerayiti tathācabhaumasvāmika
meṣavṛścikarāśikānāṃsādhakānāṃgurusvāmikadhanurmī
narāśikamaṃtragrahaṇaṃśreyaskaraṃrāśisvāminoparasparaṃmitra
tvāditirītyārāśyānukūlyaṃjñātavyamitirāśyānukūlyaṃdve
dhāparyavasannaṃ koṣṭānukūlyaṃcapaṃcadhābhavati akadhahāḥka
ḍamacatuḥkoṣṭaṣaṭpadarṇadhanacakrabhedāt tatraprathamacakra

pṛ0 23ba) muddharati caturityādinā pūrvapaścimāyatābhirdakṣiṇo
ttarāyatābhiścaparasparasaṃbhinnānipaṃcabhiḥpaṃcabhirekhā
bhiścatuḥ koṣṭayuktaṃcaturasraṃsaṃpādyatatrakramādakārā
dayovarṇalekhyāḥ pūrvaṃkoṣṭacatuṣkasyāpiprathamepratha
mekoṣṭeakārākārekāracaturthasvarānālikhyapaścādvi
tīyedvitīyepaṃcamasvarādi tatastṛtīyetṛtīyenavamā
di tataścaturthecaturthetrayodaśādiṣoḍaśāṃtaṃsvarānā
likhyakathitadiśaivakakhādīnālikhyasaṃpannesiddhādica
kresvānukūlyajñānaprakāramāha svanāmetyādināpaṃcamu
ktāvalyāṃ pūrvāgnirudranavanetrayurgenadikṣuṛtvaṣṭaṣoḍa
śacaturdaśabhūtakeṣu pātālapaṃcadaśaviśvamiteṣuko
ṣṭeṣvarṇāllikhellipibhavātkramaśaḥ sudhīmānitilikha
nakramaḥ saṃgṛhītaḥ prathamādicatuṣkeṣucatuṣvepyādiko
ṣṭake ādaulikhitvāpaścānnudvitīyethatṛtīyaketurīye
naṃtaraṃsarvacatuṣkāṇāṃkramātsvarāḥ kāyadaścakṣakārāṃjā
lekhyāitikṛtaḥkramitisvanāmadheyasyādyākṣarasaṃvaṃdhi
koṣṭamārabhyamaṃtrādimākṣarasaṃvaṃdhikoṣṭaparyaṃtaṃgaṇayet 
tatraprathamaḥsiddhakoṣṭodvitīyaḥsādhyakoṣṭastṛtīyaḥsu
siddhakoṣṭaścaturthorikoṣṭiti yasminnevakoṣṭesvanāma
sevakoṣṭaḥsiddhakoṣṭastatsaṃvaṃdhicatuṣkaṃsiddhacatuṣkaṃ
tadvitīyaṃsādhyacatuṣkaṃ tattṛtīyaṃsusiddhacatuṣkaṃ tacca
turthamaricatuṣkaṃbhavati ekaikacatuṣkepiprathamekoṣṭe
sādhakākhyākṣarayuktesiddhasiddhanāmatādvitīyesiddha
sādhyanāmatetyādisvanāmākrāṃtakoṣṭatodvitīyacatu

pṛ0 24a) ṣkaprathamādikoṣṭataḥprādakṣiṇyakramataḥsādhyasiddhasādhya
sādhyasādhyasusiddhasādhyārināmatāmāsādayati svanāmā
krāṃtacatuṣkāttṛtīyetucatuṣkeprathamādikoṣṭataḥsusiddha
siddhasādhyasusiddhasiddhārināmatā tādṛśacatuṣkāccatu
rthaṃtutat arisiddhārisādhyārisusiddhāryyarināmatāṃda
dhati atrasarveṣvapicatuṣkeṣusādhakanāmākrāṃtakoṣṭaga
taprathamadvitīyatṛyacaturthatvānyatamadharmmākrāṃtakoṣṭa
tevaprāthamyādikamanusaraṇīyaṃ natvīśānakoṣṭādi
taḥ tatrasiddhavarṇāvāṃṣvavavadupakārakāḥsādhyavarṇāstu
sevakāḥsevakohisvasminprītikārakasyaivasvāminupa
kārakonasarvasyatathāsādhyavarṇopiprayatnatojapādi
taḥsvasevakasyaivopakārakonasarvasyaḥ susiddhavarṇa
stupoṣakaḥpitrādiḥsahiguṇamaguṇaṃvānavigaṇayyapo
ṣyaṃputrādikaṃpoṣayatyeveti arivarṇatvarirevetiphalamu
padarśayati siddhārṇāityādinā yadyapisiddhidaḥsiddhi
tyādinaivaphalamuktaṃ tathāpivāṃdhakādivarṇānāmagnevi
niyogadarśanāttadatrasaṃjñāmātraṃtadarthaṃpradarśitamitivo
dhyaṃ anyopiviśeṣaḥādyamādyenasaṃśodhyaṃdvitīyenadvi
tīyakaṃvṃyajanairvyaṃjanānyevasvaraiḥsārddhaṃsvarāṃstathā manū
nāmathavānāmrāṃvarṇāḥsyurviṣamāyadā tadāmaṃtraṃsamāra
bhyasamaṃmāvatprayojayediti siddhasiddhādestuphalaṃtatrāṃ
tare siddhasiddhoyathoktenadviguṇātsiddhasādhyakaḥsiddhasu
siddhorddhajapātsiddhārirhaṃtivāṃdhavān sādhyasiddhodvighnaja
pātsādhyasādhyonirarthakaḥ sādhyasusiddhastrighnajapātsā

pṛ0 24ba) dhyārirhaṃtigotrajān susiddhasiddhorddhajapāttatsādhyastu
ka guṇādhikāt tatsusiddhograhādevatadarirjñātihābha
vet arisiddhaḥsutaṃhanyādarisādhyastukanyakāḥ tatsu
siddhastupatnīghnaḥaryyariḥsādhakāpahitidvitīyaṃko
ṣṭānukūlaṃyoratnāvalyāṃ dvādaśārethavācaṃkrekūṭacaṃḍa
vivarjitāt ādihāṃtānlikhedvarṇānpūrvatoyāvadī
śvaraṃ aṃkādikāṃścaivatathālikhetpūrvāditaḥkramāt siddhaḥ
sādhyaḥ susiddhoriścaturddhāṇuḥsphuṭībhavet navaikapaṃcakaiḥ
siddhaḥsādhyaḥṣaṭdaśayugmakaiḥ trisaptaikādaśairmitraṃvedā
ṣṭadvādaśairaririti tṛtīyaṃyathā prākpaścimottarāya
tābhirdakṣiṇottarāyatābhiścatisṛbhistisṛbhīrekhābhi
ścatuṣkoṣṭaṃcaturasraṃkṛtvātatrasarvānapyekaikakrameṇahā
tānakārādīnvarṇānālikhyayatkoṣṭesvanāmādyakṣaraṃta
tkoṣṭamārabhyamaṃtrādyākṣarakoṣṭāṃtaṃsiddhādīngaṇayet
uktaṃhitaṃtrāṃtare akārādihakārāṃtaṃmātṛkākṣarasaṃcayaṃ
ekaikārṇakramādevacatuḥkoṣṭeṣuvinyaset siddhaṃsādhyaṃ
susiddhaṃvavairiṇaṃgaṇayetkramāt yatrayatrabhavaṃtyarṇānāma
maṃtrasamudbhavāiti caturthaṃyathā ṣaṭpadaṃcakramālikhya
prāgādiṣudaleṣuca akārādivarṇānekekaṃlikhenniṣaṃ
ḍakūṭakān svanāmādyakṣaraṃyatratadārabhyavicārayet pra
thamesaṃpaduṣṭodidvitīyesaṃpadāṃkṣayaḥ tṛtīyetudhanaprā
ptiścaturthevaṃdhuvigrahaḥ paṃcamesaṃśayātmāsyātṣaṣṭhaḥsa
rvavināśakiti yatratuṛtuparṇādeḥprathamārṇalikha
naṃnāstitatrakoṣṭāṃtareṇatatkopitvādidvitīyākṣaramāra

pṛ0 25a) bhyaivavicāronusarttavyaḥ itirahasyaṃ taccakrāṇiyathā a
thapaṃcamaṃvicāraṇīyaṃ tadapinānāprakārakaṃbhavati tatrai
kaḥprakāroyathā saptatiryyaklikhedrekhādvādaśaivorddha
gāḥpunaḥ evaṃkṛtetujāyaṃtekoṣṭāḥṣaṭṣaṣṭisaṃmitāḥ sādhyāṃ
kāstatatānāgabhībhīnononagāḥpunaḥ ādayodīrghapaṃcā
tiriktāḥsyustadadhaḥkramāt kādyāṣṭādyāvakārādyāḥkrame
ṇaṭaphahāṃtyakāḥ kharamānanarākīnabhobhokāḥsādhakāṃ
kakāḥ suravyaṃjanarūpeṇapṛthakṛtvātatastataḥ varṇānkṛ
tvāsvāṃkarāśiṃ haredaṣṭāṃkatastataḥ śiṣṭāṃkaḥpūrvarītyaiva
maṃtrarāśyaṃkaśiṣṭataḥ nyūnatvemaṃtrādeyostyanādeyodhika
tvataḥ samatvetusamomaṃtritijñeyaṃśubhāśubhaṃ prakārāṃtaraṃ
yathā nāmādyakṣaramārabhyayāvanmaṃtrādimākṣaraṃ gaṇayenmā
tṛkāvarṇakrameṇaguṇamettribhiḥvibhaktesaptabhiḥśiṣṭonā
marāśirudāhṛtaḥ evaṃmaṃtrārṇamārabhyayāvannāmādimā

pṛ0 25ba) kṣaraṃ gaṇayitvātribhirhatvāvibhaktesaptabhirvadhaiḥ maṃtrarāśiḥ
smṛtaḥśiṣṭaḥpūrvavadvanitārṇateti prakārāṃtaraṃyathā ya
dvāmaṃtrākṣarāṇovaṃsvaravyaṃjanarūpataḥpṛthakkṛtvādviguṇaye
dyojayetsādhakākṣaraiḥtādṛśairaṣṭabhirbhaktamaṃtrarāśirādā
hṛtaḥ vaiparītyetutasyāsaunāmarāśirudāhṛtaḥ ṛṇitā
dhanitāvātrapūrvavatparikīrttiteti yattunāmākṣaramāra
bhyayāvanmaṃtrādimākṣan tridhākṛtvāsvarairbhivāttaranyadvi
parītakamititaṃtrarājavacanaṃtasyāpyuktamadhyamaprakā
rasamānārthakatvamevapadārthādarśakṛtovadaṃti nātrarā
śikaraṇeviparītaṃ saptaguṇīkaraṇaṃtribhirbhāgaruraṇa
mitimanoramāyāṃnidhauca nāmatusuptojāgartiyenā
sāvityuktalakṣaṇamādaryetādṛśānāmapivāhulyejanma
nakṣatrapādasaṃbhavaṃvarṇamupādāyaiṣavicāraḥkaraṇīyaḥ
janmanakṛtrasyājñānepitruccaritaṃtadādeyaṃ tasyāpivā
hulyeprāthamikameva vakṣovallabhavajjavasavavarāviśvaṃ
vaṣaṭvāsanāvidyāvepitavāsudevavasudhāvāṇīva
vetyavyayamityādaryotaḥsyāḥ vṛṃdārakakratavadāyaka
vaṃdivṛṃdavastrāṇivairiviṭapīvararīṣaraśca vidvadvraṇau
varuṇavṛṃhaṇavodhavedhavaṃdhuvadhavāraṇavaṃdhavedhāḥi
tyādayaḥpavargīyāityā
dayovicārākṣāyābhakti
taraṃgiṇītovadheyāḥe
vamanukūlaupidoṣara
hitopimaṃtronasarvatraiva

pṛ0 26a) sthalejapātsiddhidopitusthalaviśeṣevetyanubhavasiddhaṃta
trasthalākāṃkṣāyāmāha dīpasthānamityādinākakārādikṣa
kārāṃtāvarṇāḥsyurdīpasaṃjñakāiti dīpānāṃvarṇānāṃsthānavi
śeṣaḥkāśyādiṣukakārādisthitisthānaṃtatrupaveṣṭavyaṃkakā
rādisthānajñānopāyamāha pūrvetyādi kūrmmacakravicāroyaṃna
vārāṇasyādipuṇyakṣetrādiṣuparaṃtvanyatraivetyabhiprāyeṇasthā
nānyetānimaṃtrasādhaneṣupraśaṃsyateityāha puṇyetyādinā yadvā
vūrmmavakravicāravāvepramāṇābhāvenapuṇyakṣetrādiṣvapisa
vicāronuṣṭeyeva maṃtrasādhanasyasadyaḥsiddhikārakaṃsthala
mādarśayituṃpuṇyetyādi0 atevamaṃtrasādhanevaśyakaraṇī
yabhojananiyamopibhaikṣyamityādināvaktavyaḥ nahibhaikṣyādi
kathanamapikūrmmacakranirūpaṇenasahasaṃgataṃ puruṣārtheti
dharmmārthakāmamokṣāṇāmekasyadvayostrayāṇāṃcaturṇāṃvāprā
tthaimaṃtropāsanāmācikīrṣurityarthaḥ tathā daṃkāmyameveti
bhāvaḥ nacādīkṣonarakaṃvrajedityādiśravaṇābhityatvamevetivā
cyaṃ durlabhaṃmānuṣaṃjanmatatrapīhakulīnatāpitṛmātṛkuleśu
ddhelavdheceṃdriyapāṭave varttamānecasukṛtesadguraucapuraḥsthi
te yonakuryyāntijoddhāraḥprakāraṃtasyadurmate naivoddhārosti
duḥpārānnarakārṇavataḥ sadetivacanavodhitanarakasyaivata
tovodhanāt dīkṣāṃvinopāsanāyābhāvādasaticopā
sanādirūpoddhāraprayogepūrvapūrvasaṃvitaduṣkṛtairnarakaprā
pterarthāyātatvāditi natvadīkṣāyāṃpratyavāyāṃtaraṃ pramāṇā
bhāvādityabhiprāyaḥ sarvamidaṃmaṃtrasādhanaṃsatigurulābhesyā
t sevatunasaṃbhavati gurokīdṛśasyakaraṇīyatvaṃkīdda

pṛ0 26ba) śasyanetijñānābhāvādityāśaṃkāyāṃtajjñānopāyamāha
mātṛtityādi atrakulīnatvārikamadṛṣṭadvāropayogisa
rvāgamasārajñatvaṃtudṛṣṭadvārānahitādṛśajñānamaṃtareṇa
śiṣyagatatattanmaṃtrasādhanāṃgabhūtastānasaṃdhyāpūjājapādī
tikarttavyatāsaṃdehaḥśakyatepākarttuṃ paropakāraniratatva
mapidṛṣṭadvāraivopayogiḥ atathābhūtasyaparaduḥkhapari
hārārthaṃmaṃtragatasaṃketaviśeṣasyaprakāśanāsaṃbhavāt kro
dhitvepraśnakaraṇāsaṃbhavācchāṃtatvāpekṣyetyādisvayamūhyaṃ va
rjjanīyāścapaṃcavidhāḥ tattaddeśasaṃvaṃdhitvena tattallakṣaṇena
tattadavasthayātattatsaṃbaṃdhāt tattatkāryākṣamatvācceti tatrādyāḥ
kārṇāṭakauṃkaṇakāmarūpamarudeśādyudbhavāḥ dvitīyādhi
kāṃgahīnāṃgajaṭilamuṃḍitavarṇāṭakauṃkaṇakāmarūpamaru
deśādyudbhavāḥ dvitīyādhikāṃgahīnāṃgajaṭilamuṃḍitava
rṇāśramavahiṣkṛtādayaḥ tṛtīyānātivṛddhonātivālona
khaṃjonakṛśityādayaḥ caturthāḥ pitāpitāmahobhrātāka
niṣṭaścavipakṣagaḥ bharttāputraḥstriyityādayaḥ śiṣyagatasaṃ
śayāchedinaḥpaṃcamāḥ nanugurukaraṇottaraṃ taddoṣamaṃtrado
ṣayorjñānekathamanuṣṭeyamitivet tayoṣṇāgasyatatrakara
ṇīyatvāt atrasarvatrapramāṇodibhaktitaraṃgiṇyāmanusaṃdhe
yaṃ tatkiṃgururevaparokṣaṇīyaḥ śiṣyastumaṃtropadeśechāvā
nakhilopyupādeyevanetyāhaśiṣyityādinā ihāpi
dṛṣṭādṛṣṭādidvāropayogaḥpūrvavadunneyaḥsaṃbhavati dṛṣṭapha
lakatve'dṛṣṭakalpanāyānyāyyatvāt ekāvdeneti ekā
vdādināvihitaparīkṣasyāpiyadidaivātkenāpyadṛṣṭadvāropa

pṛ0 27a) yogiprakāreṇānarhatāvagamyetatarhitadanaṃtaraṃsatyājyo
dīkṣāprāyaścittaṃcakāryyaṃ0 gurūpakārakatvābhāvādirūpadṛ
ṣṭadvāropayogidoṣajñānetuprāyaścittaṃnakarttavyaṃ saduttaraṃ
tatsaṃśayanivarttanataddhitavāṃcchādikaṃtuśāṃtamanāḥkuryā
deva0 prakuptoyathecchamācarannapinaduṣyatītirahasyaṃ

yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmaprema
nidhītipaṃtakulabhūḥkūrmmācalojanmabhūḥ sūpāsyaṃkṛtavī
ryyajācyutapadaṃvārāṇasīvāsabhūstasyādabhyuditedvitīya
paṭalaḥśavdārthaciṃtāmaṇau 

dīkṣāyāḥkarttavyatvamuktaṃguruśiṣyaparīkṣabhyāṃ tatretikarttavya
tāviśeṣamādarśayitumārabhatetataviti athāṃgamityuktyai
vaitatprakāravihitedīkṣāyāḥphalaṃnabhavatītyuktameveti
kṛtenayenetyādyanārabhyameveticet maivaṃ svavyatireka
prayojyaphalavyatirekatvasyoktāvapitatsatvetatsatvamitya
nvayāṃśapradarśanāyatadbhāgakathanasyāvaśyakatvāt anva
yavyatirekābhyāṃhikāraṇatvaniścayitigīyate nanuvāstu
pūjādibhiraṃgaiḥkalikāpūrvaṃjanyane taiścapradhānakarmabhū
tadīkṣāsahitaiḥparamāpūrvaṃtataḥphalamitisiddhāṃtastatka
thaṃyenetyādinādīkṣāphalaṃpratyaṃgasyakāraṇatvoktiriti
cet satyaṃphalaṃparayāpūrvarthonatumukhyasvargāpavargādi
kamiti kiṃvā kalikāpūrvasahakṛtaiḥpradhānakarmma
mātraprabhavapradhānāpūrvaiḥphalajanyatenatupradhānāpūrva
mātraṃjanayitvākalikāpūrvāṇyanyathāsiddhāniphalaṃ
||         |    |    |   |   |      |

pṛ0 27ba) pratītiyatmādriyate valiṃharediti āvaśyakaścāyaṃvali
śavdārthaḥpūjādiḥ yaduktaṃkapilapaṃcarātre sarvāndevāṃstukā
ryeṣupūjayedvāstusaṃsthitān tenāsauvarttatenoveduttiṣṭenmā
dhavājñayeti anyatrāpitataścateṣāṃyepūjāvimukhāstaiḥkṛ
tānitusukṛtānisamārdayurduṣkṛtakānica tathānyatragṛhā
dikaraṇayatranārcitāvāstudevatāḥ tatraśūnyaṃbhavetsarvaṃrakṣo
viprādibhirhatamiti uktamānataḥśilpaśāstrapratipāditaha
stamātrapramāṇataḥ yadvā uktamānataḥ caturasrākṛtitaḥvāstu
puruṣasyacaturasrākāratamāsūtramapitathaivadeyaṃ yathātathā
kāratānocchidyetetibhāvaḥ catuḥṣaṣṭikoṣṭaracanāprakāroya
dyapipūrvaṃpūrvāparāyatāhastamātrapramāṇaikārekhākāryā ta
tomadhyecihnaṃkṛtvātatsaṃvaddhāṃdakṣiṇottarāyatāmekāṃrekhāṃku
ryāt koṇacatuṣṭayecihnānikṛtvātatsaṃvaddhasūtrāṇidadyāt 
evaṃcatuḥkoṣṭakamaṃḍalasiddhiḥ tataścaikaikasminkoṣṭerekhā
dvayaṃpūrvapaścimāyataṃ rekhādvayaṃdakṣiṇottarāyataṃ ekārekhā
īśānatonaiṛtyāṃtaṃ dvitīyāvāgneyatovāyavyāṃtaṃkarttavyeti
ṣoḍaśakoṣṭasiddhiḥ evaṃcaturṣvapikoṣṭeṣukaraṇecatuḥṣaṣṭi
koṣṭānāṃsaṃpattirbhavatītirītyāvaktuṃśakyaḥ pūrvāparāyatāta
vadakṣiṇottarāyatāścataduktarekhāsaṃbhinnānavarekhānirmāyā
picatuḥṣaṣṭisaṃkhyakoṣṭāḥsaṃpadyaṃtitikarṇasūtreṇasaṃpādi
tasteṣugaṇanātadagaṇanābhyāṃnānāvidhastathāpitatprakāra
niyamamādarśayati tanmadhyamityādinā tanmadhyaṃpūrvāparare
khāyāmadhyabhāgaṃ ālaṃvyacihnayitvāparitaḥpūrvapaściyāyata
mūtrāduttaradakṣiṇabhāgayoḥ dvaumatsyauekaikaṃcihnamekaikatre

pṛ0 28a) tividradvayaṃ tayoḥuttaradakṣiṇacihnadvaye madhyacihnevasthitaṃ
sūtraṃdakṣiṇottarāyataṃkuryāt triṣucihnasthāneṣusūtraṃdatvāda
kṣiṇottarāyatāṃrekhāṃkuryāditiphalitārthaḥ dvābhyāṃdvābhyāmi
ti pūrvāparāyatasūtrārddhapramāṇenasūtreṇaprācīsūtrāgrasthi
tenīśānecihnaṃkuryāt evaṃprācīsūtrāgnasthitenatadarddhapra
māṇasūtreṇāgneyepicihnaṃkārayet tathātāvatpramāṇenapaści
māgrasthitasūtreṇavāyavyecihnaṃkṛtvāpunastathaivanairṛtyeci
hnaṃkuryāt pūrvasūtrāgnottarasūtrāgnarūpābhyāṃdvābhyāmagnābhyā
mīśānerekhādvayaṃpā?tarūpaṃmakaraṃkṛtvāpūrvasūtrāgnadakṣiṇa
sūtrāgnarūpābhyāṃdvābhyāmagnābhyāmāgneyerekhādvayaṃsapātarūpaṃ
makaraṃkṛtvādakṣiṇasūtrāgnapaścimasūtrāgnarūpābhyāṃdvābhyā
magnābhyāṃtranairṛkoṇerekhādvayasaṃpātarūpaṃmakaraṃkṛtvāpa
ścimatyūtrāgnottarasūtrāgnarūpābhyāṃdvābhyāmagnābhyāṃrekhādva
yasaṃpātarūpamakaraṃvāyavyakoṇekuryādityarthaḥ cihnamātraṃ
matsyaḥrekhādvayasaṃpātomakaraḥ tataścapūrvoktadakṣiṇapārśva
sthamatsyamadhyesūtrāgraṃkṛtvāgneyamakarāṃtaṃrekhāṃkuryāt te
naivasūtreṇanairṛtyamakarāgreṇasahamilitenadvitīyāṃrekhāṃ
kuryāt evamevoktottarapārśvasthacihnasvarūpamatsyamadhyesū
trāgraṃkṛtvāvāyavyamakārroṇasahamilanetṛtīyāṃpunastenai
vottarasthacihnabhūtamatsyāgnasthitenasutreṇeśānamakarāgreṇa
sahamilitenacaturthīṃrekhāṃkuryāt evamīśānamakare
mārabhyapūrvacihnāṃtaṃ āgneyacihnamārabhya
pūrvacihnāṃtaṃcarekhādva
yam|| 

pṛ0 28ba) datvāvāyavyamakarānnairṛtyamakarāccapaścimacihnāṃtaṃdvidvi
rekhāṃkuryādityāha matsyeti tatrakoṇacatuṣkagatarekhā
dvayasaṃpātarūpamakareṣu anayārītyāsaṃpannārthamāha ca
turasramityādinā0 catuḥṣaṣṭikoṣṭakaraṇekoṇadvaṃdvasaṃva
ddhakaraṇasūtrarekhāāvaśyakyitisūcayituṃtādṛśarekhā
mupadiśati īśānādityādinā catuḥṣaṣṭipadaṃyathābhava
titathāvibhajedityetāvanmātroktaupūrvāparāyatadakṣiṇo
ttarāyataparasparasaṃmiśraṣaṭṣaṭsaṃkhyāpararekhābhistathā
karaṇabhramaḥsyādititathoktaṃ tathācāyaṃparyavasitārthaḥ
catuḥkoṣṭaghaṭitasyacaturatprasyīśānādinairṛtyāṃtena
karṇasūtreṇāgneyādivāyavyāṃtakarṇasūtreṇacāṣṭakoṣṭatā
mānīyapūrvadakṣiṇāṃtasthitatiryyaksūtreṇadakṣiṇapaści
māṃtasthitatādṛśasūtreṇapaścimottarāṃtasthitatādṛśasū
treṇottarapūrvāṃtasthitatādṛśasūtreṇacarekhācatuṣkaṃ kṛ
tvāṣoḍaśakoṣṭatāmāsādayet evaṃprākṛtakarṇasūtradva
yesaṃpātadvayacatuṣṭayaṃbhavati yattu catuṣkoṣṭeṣukoṇa
sūtracatuṣṭayamanyaddadyāt tanmadhyotpannamatsyeṣupūrvāparā
yatedvesūtrepātayet tenaṣoḍaśakoṣṭānisaṃpadyaṃteitita
padārthādarśakārairuktaṃ yadapi prākṛtakarṇasūtradvayesaṃpā
tacatuṣkaṃsaṃpannaṃ tatrasaṃpātadvayasyoparianyatsūtradvayaṃ
pūrvāparāyataṃtathaivadakṣiṇottarāyataṃsūtradvayaṃdadyāte
vaṃkṛteṣoḍaśakoṣṭānisyuritiharṣadīpikārairuktaṃ ubha
yamapiaparāṇītyadhyāhṛtyavyākhyeyaṃ pūrvarītyāsaṃpādita
koṣṭacatuṣṭayavṛttisaṃpātacatuṣṭayetathāvidhapūrvapaścimā

pṛ0 29a) yatarekhādvayadānesatidvātriṃśatkoṣṭānāmevasaṃpatteḥ va
stutastukarṇasūtrapātaprabhavakoṣṭānāmagaṇanāmāśri
tyedaṃ atevamūlepicatuḥṣaṣṭikoṣṭatoktiḥsaṃgacchatea
nyathāsāpyasaṃlagnatāmāpadyetidhyeyaṃ evaṃdvātriṃśatakoṣṭa
tāṃcaturasramaṃḍalasyasaṃpādyateṣāṃmadhyekoṇagataṃyatkoṣṭa
catuṣṭayaṃteṣupūrvadattaṃyatkarṇasūtracatuṣṭayaṃtatkarṇasūtrāṃ
tarairbhedayet tataścadvidvikoṇasthasaṃpātadvayasaṃlagnepū
rvāparāyatedverekhedatvātatsapātadvayasaṃlagneevadakṣi
ṇottarāyatevadvirekhedadyāt evaṃrītyādvisaptatikoṣṭa
saṃpattiḥsiddhatataścābhyaṃtaravarttisaṃpātepūrvavat pūrvapa
ścimāyataṃdakṣiṇottarāmataṃcasūtradvayaṃsūtradvayaṃdadyāt
evaṃkṛteprācīpaścimāyatasūtranevakadānenadakṣiṇotta
rāyatasūtranavakadānenacacatuḥ ṣaṣṭisaṃkhyākānikarṇa
sūtradānaiḥsaṃpannānitānyagaṇapyakoṣṭānisaṃvṛttāni
teṣāmapigaṇanecaturuttaraśatasaṃkhyākanitānisyuḥke
cittupūrvapaścimāyatasūtrasyakiṃcinmadhyamaṃmadhyabhāgā
dhikatrayodaśādyaṃgulabhāgamavalaṃvyaprācīsūtrāgrāduda
gbhāgevṛttārddhaṃkṛtvāevamevoktamānenapaścimāgratuda
gbhāgevavṛttārddhaṃkuryāt evaṃdakṣiṇatopivṛttārddhadvayaṃ
evamutpannadakṣiṇodagbhāgamatsyayormadhyepūrvoktamānaṃ
dakṣiṇottarāyatasūtraṃdadyāt tataḥprācīsūtrāgresūtrādiṃ
nidhāyaprācīsūtrārddhamānasūtreṇadakṣiṇapūrvarekhayoḥsaṃ
pātasthānasaṃlagnaṃyathāsyāttathāīśāgneyaparyaṃtavṛttārddhaṃ
evamuttarāgnesūtrādiṃnidhāyoktasaṃpātasaṃlagnamīśādvā

pṛ0 29ba) yuparyaṃtaṃevaṃkṛteīśānevṛttārddharekhādvayasaṃpātarūpoma
tsyadutpannaḥsavapūrvāgrottarāgrābhyāṃ jātitidvābhyāmagnā
bhyāmitimūlasaṃgatiḥ tataḥpaścimāgresūtraṃnidhāyapūrva
vadvṛttārddhekṛtevāyavyematsyaḥdakṣiṇāgresūtrādiṃnidhāyapū
rvavat madhyasaṃpātasaṃvaddhavṛttārddhekṛteāgneyanairṛtyayo
rddhaumatsyaubhavataḥ etanmatematsyakaraṇayoḥparyāyatvameva
tataḥsūtradānādikaṃpūrvavadeveti vadaṃti karṇasūtraṃsamā
hititimaulaṃsamāhitapadaṃpūrvāparāyataṃsūtraṃvinyasedi
tyādikeṣusaptasvapikarttṛsākāṃkṣakriyāpadeṣvanveti karttṛ
sākāṃkṣetikaraṇāccaturasraṃbhavedityatranatadanvayaḥ eteṣāṃ
koṣṭānāṃviniyogamāha vrāhmāṇamityādinā madhyekoṣṭa
catuyecaturasrātmakemadhyagatekoṣṭacatuṣṭaye tryasraiḥsaha
koṣṭāṣṭake ekākāratayāmārjitelikhitāṣṭadalapadmake
itiśeṣaḥ sarvamadhyeyajetsamyakvrāhmāṇaṃkamalāsana
(khitāṣṭadalapadmakeitiśeṣa)mitivrahmāṇaṃtvarvayetkajei
ticataṃtrāṃtaradarśanāt pūjayedityanenaivapīṭhapūjāvāha
nādikamākṣipyateititatprāptyarthaṃsamāhitapadāśrayaṇaṃ
padārthādarśakṛtāṃvyarthamevetidhyeyaṃ dikcatuṣkeṣvitina
hiviśeṣavacanaṃvināvyutkrameṇapūjanaṃkopideśikaḥsa
mācarati koṣṭacatuṣṭaye itisarvatramahīdharāṃtamanveti
ekākāreṇamārjayedityapisarvatra tathācavrahmakoṣṭamaṃ
lagnakoṇasūtrānāliṃgitapūrvasaṃlagnakoṣṭacatuṣṭayeaṃ
targatarekhācatuṣkaṃkoṣṭavibhājakaṃsaṃmārjyekīkṛteā
ryyaṃpūjayitvādakṣiṇagatakoṣṭacatuṣṭayepyekākṛtaṃvivasvaṃ

pṛ0 30a) taṃpaścimasaṃlagnakoṣṭacatuṣṭayepyekīkṛtemitvaṃuttarasaṃla
gnepyekīkṛtakoṣṭacatuṣṭayemahīdharaṃpūjayeditipaṃcadevatāḥ
pūjitā vrahmapadasaṃlagnāgneyādikoṇacatuṣṭayagataṃkarṇa
sūtrabheditārddhakoṣvadvaṃdvānāṃdvayaṃdvayamasti tatrodhaḥkrameṇai
kaikākārthadvaṃdvesāvitraṃsavitāraṃvābhyarcyanairṛtyagateūrddhā
rddhakoṣṭeśakraṃtadadhastanārddhakoṣṭadvaṃdvedvaṃdvajayaṃ vāyavyagate
ūrddhvārddhakoṣṭerudraṃtadadhastanārddhakoṣṭadvaṃdverudrajayaṃpūjayi
tvā0 īśānagateūrddhvārddhakoṣṭedvadveāpaṃtadadhastanārddhako
ṣṭadvaṃdveāpavatsakaṃpūjayediti koṇakoṣṭadvaṃdveṣvitika
raṇekarṇasūtramārjanaṃpratīyetasārddhādyaṃtapadeṣvityatrakarṇa
sūtrasyāpekṣaṇāttanmārjanaṃtunayujyateityabhipretyakoṇārddha
koṣṭadvaṃdveṣvitikathitaṃ vrahmakoṣṭagatakarṇasūtrasyevāgneyā
dikoṣṭīyakarṇasūtrakṛtarekhāyāmārjanepikākṣatiḥvarama
koṇakoṣṭeṣugatānāmekakarṇasūtrakṛtarekhāṇāmupayo
gādititathāvādināṃpadārthādarśaharṣadīpikākṛtāṃmatemū
lagraṃthāsaurasyamāyātiaparetu arddhakoṣṭadvaṃdvevāvṛtyā
sāvitrādeḥpūjanaṃmūlasvarasasiddhaṃ anyathākoṇakoṣṭadvaṃdve
ṣvityevavrūyāditivadaṃti nanūrddhādhaḥkrameṇasāvitrādeḥpūja
nekiṃpramāṇamiticet ākalaya dhātṛvahnīsamāśrityakṛ
tvācādhaḥpadatrayaṃ sāvitramarcayettatrapaderāmasusaṃjñake vi
dhisāvitrayormadhyesavitāraṃpadatraye atrottaratrāpiyadatra
yamityādimaṃḍalāṃtarābhiprāyakaṃvrahmāparaparyāyadhātṛvahni
diśoraṃtaḥpūrvaṃsāvitrastaradhorvrahmasāvitrayormadhyesavite
tyetāvanmātraṃtuprakṛtegrāhyakoṭaupraviṣṭaṃ evamagnepi tathā

pṛ0 30ba) āśrityapitṛbhrātāraukṛtvācādhaḥpadatrayaṃ yajediṃdraṃmahābhā
gaṃpadelokasusaṃjñake tathāceṃdrajayaḥpūjyovrahmaśakrasu
madhyagaḥ pitānirṛtiḥ īśarśvaśānarudrosautajjayorudra
dāsakaḥ marīcirārpyakaḥkhyātaḥpitāsyādrākṣasādhipaḥpā
porogākhyityādestatraivaparibhāṣaṇāt tathā āśrityavā
yudhātāraukṛtvācādhaḥpadatrayaṃ tatrarudraṃyajeddevaṃpadebhuvana
saṃjñake tatheśavedhasormadhyetajjayaṃcapadatraye īśaḥrudraḥ
uktaparibhāṣāyāihāpisamanusaraṇāt tajjayaḥrudrajayaḥ
tathā īśānyāmāyamabhyacetpadatrayasusaṃsthitaṃ athāpave
dhasormadhye āpavatsaṃpadatrayeiti somaśaṃ bhāvapi sāvitre
raktapuṣpāṇivahnyadhaḥkoṇakoṣṭake tadadhaḥkoṣṭakedadyā
tsavitrecakuśodakaṃ haridrodanamiṃdrāyarakṣodhaḥkoṇako
ṣṭake īṃdrajayāyamiṣṭānnamiṃdrādhastānnivedayet rudrāyaghṛ
tasiddhānnaṃvāyukoṇādharepadadhorudrajapāyamāṃsamārdraṃni
vedayet āpothaśivakoṇādhastadvatsāyacatattaleiti ta
tkarṇasūtreti koṇamāgneyādikamārabhyavrahmakoṣṭāgamāva
dhi yānitrīṇitrīṇikoṇakoṣṭānitanmadhyepatitaṃyatkarṇa
sūtraṃtasyottaradakṣiṇayoḥsthitakoṣṭeṣuśarvaṃguhamitidvi
dvikrameṇapūtanāṃtāṣṭadevatāḥpūjayedityarthaḥ navakarṇasū
trakṛtarekhāṇāṃsarvatrakoṇakoṣṭeṣuvrahmakoṣṭāvadhiṣṭhabhā
vetvayāpūrvamāpāditemūlakṛtaḥkathamitthamabhidhānaṃsaṃga
cchatetivācyaṃ bhūtapūrvakarṇasūtramādāyāpitathoktisaṃbha
vāt koṇakoṣṭobhayatityāderapivaktuṃśakyatvācca anye
ṣāṃkeṣāṃcitkoṣṭānāṃvyāvṛtyarthaṃtātparyyādyanusaraṇasyakarṇa

pṛ0 31a) sūtrapadenepitulyatvāt sārddhādyaṃtetyādiarddhecateādyaṃte
vaarddhādyaṃteḥ arddhātyaṃtābhyāṃsahavarttamānānisārddhādyaṃtā
nisārddhādyaṃtānicatānipadānicasārddhādyaṃtapadānineṣu
imānvakṣyamāṇātdvātriṃśavdevānaṣṭāṣṭakrameṇapūjayedi
tyarthaḥ ādaukarṇasūtreṇārddhīkṛteśānakoṣṭīyapūrvanikaṭa
sthitārddhakoṣṭeīśānaḥ tataḥṣaṭkoṣṭeṣuparjanyajayaṃtaśa
krabhāskarasatyavṛṣāḥṣaṭ arddhīkṛtāgneyakoṣṭīyapūrvanika
ṭasthārddhakoṣṭeṃtarikṣaḥpūjyaḥ tatognikoṣṭārddhamārabhyanairṛtya
koṣṭārddhaparyaṃtamaṣṭakoṣṭeṣuagnyādayomṛgāṃtāṣṭadevatāḥ
pūjyāḥ tatonairṛtyakoṣṭīyadvitīyārddhakoṣṭamārabhyavāyavya
koṣṭīyaprathamārddhakoṣṭaparyaṃtaṃnirṛtidauvārikaprabhṛtayo
rogāṃtāṣṭadevatāḥpūjanīyā tatovāyavyakoṣṭīyadvitī
yārddhakoṣṭamārabhyeśānīyaprathamārddhakoṣṭaparyaṃtaṃvāyuprabhṛta
yo'dityatāṣṭadevāḥpūjyāityarthaḥ paṃcabhīrajobhiḥśvetara
ktapītakṛṣṇaharitaistaṃḍulacūrṇakusuṃbhacūrṇaharidrācūrṇā
dibhirvakṣyamāṇaistattaddevatāsthānalikhitakamalānyāpū
ryyatatratattaddevatāḥpūjayedityāha uktānāmityādinā pa
dmānāṃraṃjanaprakāropivakṣyamāṇeva sarvatrakamalasyā
karaṇevrahmasthānamaruṇarajobhiḥ yamasthānaṃkṛṣṇarajasā
īśasthānaṃśvetarajasāiṃdrasthānaṃpītarajasetirītyātatta
ddevatāvarṇādikamavekṣyatattatkoṣṭasthānaṃpūraṇīyamitya
bhiprāyavānāha uktānāmiti atevapadyānāṃnā
māpinagṛhī
taṃ|| 

pṛ0 31ba) harṣadīpsitopyamuṃpakṣaṃsvīcakāraivetitupratibhāti vra
hmanneṣatepāyasavalirnamityādimaṃtrairvalirānaṃtebhyaḥ
kāryyamityāha athetyādinā etebhyaḥtripaṃcāśaddevebhyaḥ
evaṃsaṃskṛtabhūmaumaṃḍaparacanāprakāramāha nakṣatretyā
dinā sādhyasyaśiṣyāderanukūleṣuaśvinyādinakṣatreṣu
tathābhūteṣvevameṣādirāśiṣutathābhūteṣvevaravyādivā
reṣuśubheriktādibhinneahanitithaumaṃḍaparacanāmārabhe
tetyarthaḥ anukūlatvaṃcadvedhājyotiśāstrādyuktatvenasādhya
syajanmādiniṣiddhatārātvāṣṭamarāśitvadyātavāratvadyāta
tithitvādivaidhuryyeṇaca dvitīyaṃsvayamunneyaṃ ādyaṃtūktaṃ
rājamārttaṃḍe ādityadvayarohiṇīmṛgaśirohastodhvani
ṣṭottarāpūṣāviṣṇumayānurādhapavanaiḥśuddhaiḥsutārānvi
taiḥ saumyānāṃdivaseṣupāparahiteyogeviriktetithauvi
ṣṭityaktadinevadaṃtimunayoveśmādikāryaṃśubhamiti
ādityadvayaṃpunarvasupuṣyaumayaścitrā mayāsurasyatvaṣṭra
vatāratvāt śuddhaiḥpāpagrahayuktatvādivarjitaiḥ sutārā
nvitaiḥsvānukulatārākṣasotpātavajrādistadrahitetadbhi
nneyogeānaṃdasiddhiśubhādirūperiktāścaturthīnavamīca
turddaśyastadbhinnenaṃdābhadrājayāpūrṇātithau viṣṭirūpeṇa
bhadrānāmakenakaraṇenarahitedineetāṣaṇṇāmapyapara
karaṇānāmupādānaṃkṛtaṃ rāśayastūktāgraṃthāṃtare nāśaṃ
diśaṃtimakarālikulīralagnemeṣedhaṭedhanuṣikarmmasudī
rghasūtraṃ kanyāhyaṣemithunagedhruvamarthalābhaṃjyotirvidaḥka
laśasiṃhavṛṣeṣusiddhimiti alikulīrauvṛścikarkaṭau

pṛ0 32a) dhaṭastulā saṣomīnaḥkalaśaḥkubhaḥ śuddhiti śuddhipra
kāraḥprayogasāre vitastimātravistāraṃnirmāyavivaraṃbhu
vi nikṣipettāṃmṛdaṃtasmiṃnstāsuśiṣṭāsuśobhanaṃ samāsu
madhyamaṃviṃdyānnyūnāsvadhamamucyate parīkṣyaivaṃprayatnenatya
jedbhūmiṃkanīyasīṃ mahākapilapaṃcarātre sphuṭitāmaraṇaṃ
kuryādūṣarādhananāśinī saśalyākleśadānityaṃviṣa
māśatrubhītidā tathā īśakoṇaptavāsāvakarttuḥśrīdā
suniścitaṃ pūrvaplavāvṛddhikarīvaradātūttaraplavā vidve
ṣemaraṇaṃvyādhiṃkuryyādagniplavāmahī itonyadikplave
pyeṣābhūmiḥkartturaniṣṭadeti śalyoddhāraprakāromahāka
pilapaṃcarātre prāsādādisamāraṃbhepadaṃgaṃsādhakaḥspṛśe
t vāstudehedṛḍhaṃtatraśalyaṃdadyādvicakṣaṇaḥ kutrāpispa
rśākaraṇetuśalyābhāvoniścetavyitiarthāduktaṃbhavati ta
thā kaṃḍūyatiśiraḥpuṃsiśiraḥśalyaṃsamuddharet śalyaṃtatrāsti
vijñeyaṃkhanyamānekaratraye agnidāhaścarogaścadhanahāni
ścajāyate yatnenotpāṭayecchalyaṃyadīcchetsiddhimātmanaḥ vā
hūkaṃḍūyamānetunirdiśelloharṛkhalaṃ hastadvayenasaṃtiṣṭe
tsvāpyuddhāsamṛtipradaṃ ūrūkaṃḍūyamānetunirdiśetkāṃsya
śalyakaṃ hastenaikenasaṃtiṣṭedbhāryāduṣṭāyaśaḥkṣayaḥ hastau
kaṃḍūyamānetukaṃkālaṃśalyamādiśet trihastenatusaṃti
ṣṭegnidāhorujomṛtiḥ pṛṣṭaṃkaṃḍūyamānetuvāhuśalyaṃvi
nirdiśet hastenaikenasaṃtiṣṭetsvāminomaraṇāvahaṃ pādaukaṃ
ḍūyamānetuhastaśalyaṃvinirdiśet sārddhahastenasaṃtiṣṭedrā
jadaṃḍādikārakaṃ kukṣiṃkaṃḍūyamānetupāṣāṇaṃśalyamādiśet

pṛ0 32ba) hastadvitayamānenabhujaṃgadaśanāvahaṃ jānūkaṃḍūyamāne
tubhasmaśalyaṃsamādiśet hastadvayenasaṃtiṣṭellakṣaṇaṃga
ditaṃtava agnidāhomanastāpaḥkleśaduḥkhabhayānica ka
rotyevaṃvidhaṃkarmmastasmācchalyaṃsamuddharediti jalaparyaṃtaṃ
khananāt hastamātraṃkhananādvāsarvaśalyoddhārobhavati ya 
duktaṃ khanyamānejalaṃyāvacchalyadoṣovinaśyati paṃcahastaṃ
prakhātavyaṃśalyadoṣopaśāṃtaye śalyoddhāraṃtataḥkṛtvāpūra
yetsamaṃyatheti idaṃtunivarttanaparimitabhūmiparyaṃtame
kamekamevaparīkṣaṇaṃdaṃḍastudaśahastaḥsyāttriṃśadaṃḍairniva
rttanamiti ūrddhaṃpunaparīkṣaṇamitisaṃpradāyavidaḥ anyo
pibhūśuddhiprakārastaṃtrāṃtare śvetātuvrāhmaṇīpṛthvīraktā
bhūḥkṣatriyāmatā vaiśyāpītātuvijñeyākṛṣṇāśūdrāprakīrtti
tāḥ tathā vrāhmaṇīghṛtagaṃdhāsyātkṣatriyāraktagaṃdhakṛt ra
ktaṃrūdhiraṃ0 kṣāragaṃdhābhavedvaiśyāśūdrāviṭgaṃdhinīkṣitiḥ
tathāmadhurāvrāhmaṇībhūmiḥkaṣāyākṣatriyāsmṛtā vaiśyāmlāthavijñeyāśūdrāsyātkaṭukīmahītathāvrāhmaṇībhūḥkuśopetākṣatri
yāsyāccharākulā kuśakāśākulāvaiśyāśūdrānānātṛṇā
kulā tadyavasthāyāha śvetāruṇāpītakṛṣṇāviprādīnāṃpra
śasyate ājyāsṛkkṣāramadyānāṃtulyagaṃdhāvayābhavet sāpiviprakṣatriyavaiśyaśūdrāṇīkrameṇapraśastetyarthaḥ madhurācakaṣāyācaamlācakaṭukācayā sāpi
viprādīnāṃpraśastetipūrvavat itthaṃprakāreṇarūparasagaṃdhaiḥ
parīkṣāṃkṛtvākuśādidravyāṃtarasaṃvaṃdhenaprāśastyamupadarśa
yati kuśaiḥśaraistathākāśaidūrvābhiryācasaṃbhṛteti ihāpi
viprādicaturvarṇānāṃkramataḥpraśastetipūrvavat dūrveti
vahutṛṇākulenyasyāpyupalakṣaṇaṃ athanānālakṣaṇasama
vāyekiṃtasyāvrāhmaṇītvaṃ āhosvīkṣatriyāditvamiticet

pṛ0 33a) bhrāṃtosi nahicayaṃjātilakṣaṇamācarāmoyenajātisāṃka
ryyamāpatet kiṃtuvrāhmaṇādijātyanukūlabhūmigrahaṇārthaṃ
tādṛśasaṃjñāmātraṃ tathācadvitryādilakṣaṇasaṃnipātevrāhma
ṇādidvitrivarṇānukūlyasyatatrasiddhyākātehāniḥsyāt
gautamasaṃhitāyāṃtuvrāhmaṇītvādinaivabhūmeḥsarvavarṇasā
dhāraṇyenopādeyatvādikamuktaṃ vrāhmīsarvārthasiddhyaisyākṣa
triyārājyadāmatā dhanadhānyakarīvaiśyāśūdrāsyānniṃditā
muneiti tathājñātvābhūmiṃparīkṣetapūrvodakpravaṇāṃśubhāṃ
akaṃṭakāṃtṛṇaiḥchatrāṃtathātoyapariplutāṃ saṃpūryyamāṇe
khātetutathādhikamṛdāṃśubhāṃ tathākusumaprakarastadvadya
syāṃnamlānimṛchati nanirvātitathādīpastoyaṃśīghraṃna
jīryyati sarveṣāmevavarṇānāṃbhūmiḥsādhāraṇītuseti pu
ṇyāhaṃvācayitvetivrāhmaṇadvārāpuṇyāhavācanākhyaṃkarmma
viśeṣaṃkṛtvetyarthaḥ racayedityatrakathaṃraicayedityākāṃkṣāyā
māha paṃcabhirityādinā maṃḍapaścatrividha uttamamadhyamādha
mabhedāt yaduktaṃmaṃtramuktāvalyāṃ athamaṃḍapanirmāṇaṃbrū
mahevrahmaṇoditaṃ śreṣṭamadhyamahīnaistumānaistattrividhaṃsmṛ
tamiti athapaṃcahastaiḥkṛtomaṃḍapaḥkaniṣṭaḥ saptabhirma
dhyamonavabhistairuttamiti mūlārthovaktavyaḥśavdāsvāra
syasyatathaivārthapratyāyanesamarthatvāt sacanasaṃbhavati mū
lakṛtaivāgnenavakuṃḍānītasyāṃtarvaktavyatayāteṣāmapitri
trimekhalādiyuktānāmuttamabhūtepinavahastamaṃḍape
hotrādikopaveśanasthānasahitānāṃsamāveśāsaṃbha
vāt ||            ||              ||

pṛ0 33ba) kākathāmadhyamādhamamaṃḍapayoḥ dūrevatupaṃcamekhalāpa
kṣapratyāśetimahānevamūlīyapūrvāparagraṃthavirodhiti
cet atrapadārthādarśakṛtaḥ paṃcabhiḥsaptabhirmilitvāsaṃ
pannadvādaśasaṃkhyākahastaiḥ kaniṣṭomaṃḍapaḥpaṃcabhirnavabhi
rmilitvāsaṃpannacaturdaśasaṃkhyayāmadhyamomaṃḍapaḥ saptabhi
rnavabhirmilitvāsaṃpannaṣoḍaśasaṃkhyayātūttamaḥsitimū
lārthaḥ taṃtrāṃtarasaṃvādīvāyamarthaḥ yaduktaṃkriyāsārādau a
thadvādaśavistāraḥkaniṣṭaumaṃḍapaḥsmṛtaḥ tathāṣoḍaśabhi
rhastairmaṃḍapaḥsyādihottamaḥ anyatrāpi kaniṣṭamadhyajyeṣṭāḥ
syurmaṃḍapārkahastakāḥdvihastottarayāvṛddhyāśeṣāḥsyurmaṃ
ḍapāḥśubhāitivadaṃti haṣaṃdīpikākṛtastuaṃtaraśavdo
gremaṃḍapatṛtīyāṃśenakarttavyatayāvakṣyamāṇavedīrūpama
dhyabhāgaparaḥ tathācapaṃcahastairmitaṃparimitaṃ aṃtaraṃvedī
rūpamadhyabhāgoyasyatādṛśaṃmaṃḍapaṃkuryādityarthaḥ evamagne
pi tathācapaṃcadaśahastaiḥkaniṣṭaḥekaviṃśatihastairmadhyaḥ
saptaviṃśatihastairuttamityāmātaṃ maṃḍapatribhāgenavedī
karttavyetyapyāyātamitivadaṃti tadaparenakṣamaṃte caturviṃ
śatihastaṃvāhastaviṃśatikaṃtathā uttamaṃmānamityāhuḥrha
staṣoḍaśakaṃtathā hastadvādaśakaṃvāpimadhyamaṃtadudīri
taṃ aṣṭabhirdaśabhivāpikaniṣṭassihocyateityāditvadudā
hṛtavacanepitādṛśamānasyānuktatvāt taṃtrāṃtarāsaṃvādi
tvāditi maṃḍapaścāyaṃcaturasreva pramāṇaṃcaturasramāde
śādanyaditikātyāyanasūtrāt bhūmitodvādaśāṃgulovdha
tāhastamātroccatāvāmaṃḍapasyānusarttavyā yaduktaṃsiddhāṃta

pṛ0 34a) śekhare sthalādarkāṃgulocchrāyaṃmaṃḍapasthalamīritaṃ mahāka
pilapaṃcarātre ucchrāyohastamātraṃsyāt susamaṃcasuśobhanami
ti eteṣāṃcamaṃḍapānāṃnayaugapadyaṃekārthakatvāt ekā
rthāyugapadaprayogitinyāyāt nāpivikalpaḥ tulyaśrama
vyayasādhyatvābhāvāt kiṃtumukhyānukalpabhāvaḥtathācaprabhuḥ
prathamakalpasyetyādivacanātprathamāsamarthasyaivottaratrādhi
kāritimaṃtavyaṃ etenananvatramaṃḍapekanīyasaivasiddhermaṃḍa
payormadhyamottamayorananuṣṭānaṃsyāditipadārthādarśakārā
śaṃkāpiparihṛtāveditavyā yatratūttamakaniṣṭādibhāvo
nakaṃṭharaveṇagurulaghupakṣayoruditastatraivaphalatāratapyaṃ
parikalpyānupattiparihārepatitarvyasvayameva arthādvāka
lpanaikadeśatvādityanenakalpanāyāpiśrutyaikadeśatvena
pramāṇatāsvīkārāditidik ṣoḍaśastaṃbhasaṃyuktamityu
ktaṃtatrakutrasthānekatikatisaṃkhyānāṃniveśityākāṃ
kṣāṃnivarttayati catvāradṛtyādinā teṣuṣoḍaśastaṃbheṣuma
dhye aṣṭahastāścatvārastaṃbhāmaṃḍapasyamadhyevakṣyamāṇāyā
vedyāāgneyādikrameṇacatuḥkoṇeṣusthāpyāḥityarthaḥve
dikoṇeṣuvinyasetstaṃbhānvedasvarūpakān āgneyādi
krameṇaivetitaṃtrāṃtaradarśanāt anyatrāpi staṃbhocchrāyeśi
lānyāsesūtrayojanakīlake khananāvaṭasaṃskāraṃprā-
raṃbhovahnigovariti aṣṭahastetyādiṣoḍaśahastotta
mamaṃḍapābhiprāyeṇa yaduktaṃpaṃcarātre  maṃḍayārddhācchritā
nvedasakhyāṃścūḍānvitāṃstatheti abhititi dvaudvaustaṃ

pṛ0 34ba) bhāvekaikadigdvāreiticaturdigdvāreṣvaṣṭaustabhāḥ caturṣuko
ṇeṣvekaikitidvādaśastaṃbhāmaṃḍapasyaparitaḥsthāpyāitya
rthaḥ etecasarvepipratyekaṃpaṃcahastāevā etenamaṃḍapatṛ
tīyāṃśoccatvaṃdvādaśastaṃbhānāmuktaṃbhavati harṣadīpikā
matetuadhamamaṃḍapābhiprāyakamevasarvamidaṃ yadyapi
adhamamaṃḍapasyapaṃcadaśahastatayātadarddhapramāṇenama
dhyastaṃbhānuṣṭānesārddhasaptahastataivavaktumucitānāṣṭa
hastatātathāpyalpāṃtaratvāttathābhidhānaṃ nacālpāṃtara
tvamapirūṣaṇamevetyatevapadārthādarśādarśitarīti
revamūlasaṃmatā tathāsatyalpāṃtarasyāpyabhāvāditivā
cyaṃ tathāpivahistanastaṃbhānāṃpaṃcahastatāyāṃmaṃḍapatṛtī
yāṃśatāsvīkarastealpāṃtaratvasyadurvāratvāt nahyatratanma
telpāṃtaratvaṃ paṃcahastādhamamaṃḍapatṛtīyāṃśatāyāḥpaṃca
hastastaṃbheśusaurasyādevasaṃbhavāditidhyeyaṃ nichidrāḥ
chidravarjitāḥ dṛḍhāḥṛjavaḥvakratāśūnyāḥ yaduktaṃ sā
radārubhavānstaṃbhāndṛḍhānkuryādṛjūnsamān kriyāsāre
yajñīyavṛkṣoveṇurvākramukaḥstaṃbhakarmaṇi anyeviśuddha
vṛkṣāvābhaveyurnānyabhūruhāḥ tathāśalyayuktaḥsvayaṃśuṣkaḥ
kuṭilaścapurātaḥasaumyabhūmijanitaḥsaṃtyājyastaṃbhaka
rmmaṇīti tatpaṃcamāṃśamiti yasyayasyāṣṭahastasyapacaha
stasyavāstaṃbhasyanikhananaṃkarttavyaṃtasyatasyapaṃcabhāgā
nkṛtvāpaṃcamaṃbhāgaṃbhuvinikhaneccatvārobhāgāuccatākārakā
mavaṃtītyarthaḥ tatsamaṃtataḥ tasyamaṃḍapasyasamaṃtāt 
dvāravarjjamitiśeṣa'nārikeladalādyabhāvekaṭairācchā

pṛ0 35a) dayet yaduktaṃ kaṭaiḥsadbhistusaṃchāyāvijayāyāstumaṃḍa
pāḥ tathāmaṃḍapaṃmaṃḍayedārdṛśākhābhistusamaṃtatiti tora
ṇastaṃbhāropaṇamādarśayati dvāreṣvityādinā etāvatādvā
rāṇicatvārividadhyātpaṃcamāṃśataḥ paṃcarātre kanīyasisyā
ddhikaraṃcaturaṃgulavṛddhitaḥ madhyamottamayordvāramiti pūrvā
didvāreṣukrameṇaplakṣoduṃvarāśvatthavararūpakṣīravṛkṣāṇāṃ
toraṇastaṃbhānsaptahastochrāyātpaṃcamāṃśenanikhanet paṃ
camāṃśaṃnyasedbhūmausarvasādhāraṇauvidhiritiśilpaśāstrī
yavavanāt kramāditi plakṣoduṃvarakāśvatthavaṭajāḥsvo
raṇāḥkramāt pūrvāditovidhātavyāyadvādyaṃtaviparyayaḥ
plakṣasthānevaṭaḥpūrvaṃkarttavyaḥvaṭasthānecaplakṣaḥpaścātka
rttavyiticaturthaḥ pādārthaḥ nyagnodhatoraṇaṃpūrveyāmyetvau
duṃvaraṃmataṃ paścimeśvatthasaṃbhūtamuttareplakṣatoraṇamiti
siddhāṃtaśekharasaṃvādāt prathamopipakṣyastadgraṃthasaṃvādye
va pūrvaṃvāplakṣasaṃbhūtaṃnyagrodhaścottarematititatradarśanā
t mahākapilapaṃcarātredevāstoraṇarūpeṇasaṃsthitāyajña
maṃḍape vighnavidhvaṃsanārthaṃcarakṣārthaṃtvadharasyava nyasetryagro
dhamaiṃdryāṃtuyāmyāṃcauduṃvaraṃtathā vāruṇyāṃpippalaṃnyasyetkau
veryyāṃplakṣakaṃtathā suśobhanaṃtupūrvasyāmṛgvedādisumaṃ
tritaṃ iṣetvetimaṃtreṇasubhadrākhyaṃtudakṣiṇe sukarmākhyaṃtu
vāruṇyāṃsāmavedādikenatu śannodevītimaṃtreṇasuhotraṃtū
ttarenyaseditiṛgvedādinā agnimīleitimaṃtreṇasāma
vedādinā agnāyāhītimaṃtreṇa yaduktaṃmaṃtramuktāvalyāṃ
agnimīletimaṃtreṇavinyasetpūrvatoraṇaṃ iṣetvorjetimaṃtre

pṛ0 35ba) ṇadakṣiṇaṃtoraṇaṃnyaset agnāyāhimaṃtreṇapaścimesyani
veśanaṃ śannodevītimaṃtreṇadadyāduttaratoraṇamiti idaṃcato
raṇaniveśanaṃmaṃḍapadvārebhyohastamātraṃvahiḥkāryyaṃ maṃḍa
padvāravāhyetuhastamānenadikkramāditi maṃtrāṃtaradarśa
nāt matuaśvatthoduṃvaraplakṣaraśākhākṛtānitu maṃḍa
pasyapratidiśaṃdvārāṇyetānikārayeditivāstuśāstrīyava
canaṃtoraṇeṣudvāratvapratipātakaṃtudvāranikaṭevadvāratā
hokriyamāṇatvādaupacārikaṃ eṣāṃkṣīravṛkṣāṇāṃsarveṣāma
lābhetuviśeṣaḥ siddhāṃtaśekhare ekameṣāmalābhesyātta
dalābheśamīdrumaḥ jaṃvūkhadirasārāścatālovātoraṇesmṛ
tāḥ itisaptahastairitiuttamamaṃḍapābhiprāyeṇa madhyamā
dhamayostvāha pṛthakpṛthagiti maṃḍapabhedādbhinnamityarthaḥ
tathācamadhyametatraṣaṭ adhamepaṃcahastāstoraṇastaṃbhochrā
yapramāṇatvenasvīkaraṇīyāitibhāvaḥ teṣāṃtoraṇastaṃbhā
nāṃpariṇāhoviśālatvaṃdaśāṃgulaṃkāryyaṃ toraṇastaṃbhadvayasyo
pariyattiryakphalakaṃtriśūlāropaṇārthamaṃgulatrayapramāṇa
kachideṇamadhyabhāgesahitaṃdīyatetasyapramāṇamāha tirya
gityādinā adhamamaṃḍapīyatoraṇastaṃbhamānatorddhamānenasā
rddhadvihastenetiyāvat adhamamaṃḍapatoraṇastaṃbhānāṃpaṃcaha
statāyāḥpūrvamabhihitatvāditipadārthādarśānuyāyīpaṃthā
harṣadīpikākṛtastusaptahastocchrāyāityanenoktottamamaṃḍa
pīyatoraṇamānārddhapramāṇenasārddhahastatrayarūpeṇatiryyak 
phalakadairghyamāhuḥ yatramaṃḍapeyayaustoraṇastaṃbhochrāya
stattadarddhapramāṇenatattattoraṇīyatiryakphalakadairghyaṃbhava

pṛ0 36a) tītinumūlasvārasyasiddhorthaḥ śūlānītivahuvacanaṃpratidvā
rayekaikatriśūlakaraṇenacaturṣudvāreṣuśūlacatuṣṭayasyaparya
vasitatvādupapādyaṃ toraṇityekavacataṃtujātyabhiprāyeṇa
tenapratitoraṇatiryakphalakamekaikaṃtriśūlaṃkāryyamiti
phalati tacanavāṃgulamānaṃtoraṇakāṣṭatevakāryyaṃ tatrā
piyadyatoraṇopariyadyattriśūlaṃtattatkāṣṭajaṃtattattriśūla
mitidraṣṭavyaṃ tatrāṃgulatrayaṃchidrāṃtarniveśaḥ taduktaṃkriyā
sāre śūlaṃhastāyataṃteṣāmiti tathātoraṇāṃghaṭayitvaivamū
rddhvaṃśūnyatrayaṃnyaset śūlenacāṃgulaṃdairghyaṃturīyāṃśenavistṛtiḥ
anyatrāpi agnayormadhyabhāgevapaṭṭikāyāṃtriśūlakāniti
piṃgalāmate śūlenacihnitāḥkāryyādvāraśākhāstumastake
ṛjuvaimadhyaśaṃgaṃsyātkiṃcidvaktraṃtuhastayoḥ ubhayaṃtatsamākhyā
taṃaṃgulaṃropayettadeti hastāyatamititriśūlaghaṭakaśūlatra
yarūpasamudāyābhiprāyeṇa navanavāṃgulamekaikaṃśūlaṃmadhya
sthṛtubhūtamaparadvayaṃravayitvāsamudāyasyasaptaviṃśatyaṃgu
latāṃsaṃpādyāṃgulatrayaṃchidraṃbhiniveśyorvaritaṃcaturviṃśatyaṃ
gulātmakahastamātratvaṃsamuditaikaikatriśūlasyabhavatītihṛ
dayaṃ ekāṃgulamātrasyachidrebhiniveśyatvepitryaṃgulaṃropayedi
tyuktiḥ samudāyābhiprāyāmaulopihastamānatitiśavdeva
mevavyākhyeyaḥ padārthādarśakāropyamumevapakṣaṃsvīcakāra ucca
tācasarveṣāṃtriśūlānāṃvilapraviṣṭamūladeśaṃtyaktāhastamā
traṃitiharṣadīkṣitāḥ idaṃtuśaivadīkṣādyabhiprāyeṇa vailavetu
viśeṣaḥ mastakedvādaśāṃśenaśaṃkhacakragadāṃvujaṃ prāgādikra
mayogenanyasetteṣāṃsvadārujamiti teṣāṃtoraṇānāṃmastake

pṛ0 36ba) ṣutoraṇadvādaśatamāṃśadīrghāstoraṇakāṣṭajāḥśaṃkhacakrāda
yaḥ pūrvadakṣiṇādidikṣudikkramādevanyasyāityarthaḥ i
damevaśūlānāmapitoraṇakāṣṭajatvepramāṇaṃ navayāvadva
vanaṃvācanikamitinyāyāchaṃkhādinirmāṇārthotpannavākya
syatriśūlapravṛttau pramāṇābhāvitivācyaṃ svecchācārādani
yamamepekṣyasvasamesthalāṃtareklaptaprakāragrahaṇānniyama
syaivaucityāt dikṣviti dhvajalakṣaṇaṃtaṃtrāṃte paṃcahastādhvajā
dīrghāvaipulyenadvihastakāḥ daṃḍaścadaśahastaḥsyāddaśadikṣu
catānyaset kriyāsāre maṃḍayasyavahirhastairdaśahastāyataiḥ
saha pūrvādyaṣṭaharitsvaṣṭaudhvajānsaṃsthāpayetkramāt teṣāṃ
hastadvayaṃvyāsomadhyaścakarasaṃmitaḥ vyāsārddhaṃśikharaṃpucchaṃ
dhajānāṃparikalpayet teṣuhastyajamahiṣasiṃhamatsyaiṇa
vājinaḥ vṛṣabhaṃcayathānyāyaṃdhvajamadhyekramāllikhet atha
vādigājānaṣṭāvairāvatapuraḥsarān dhvajeṣuvilikhedukta
dhātubhiścasalakṣaṇāniti dhvajaniveśanaṃcāvaśyakaṃ dhvaje
narahitevrahmanmaṃḍapetuvṛthābhavet pūjāhomādikaṃsarvaṃ
japādyaṃyatkṛtaṃvudhaiḥ rakṣaṇenavināyadvatkṣetraṃnaśyati
kṣetriṇaḥ dhvajaṃvinādevagṛhaṃtathānaśyetasarvathā viṣṇupā
riṣarāḥkrarāḥkūṣmāṃḍādyāstuyesmṛtāḥ pūjādikaṃtugṛhṇaṃti
svayaṃ nāstiyadidhvajaḥ ityādināhayaśīrṣapaṃcarātrodautada
karaṇe pratyavāyaśravaṇāt dhvajapadaṃpatākāyāpico
palakṣakaṃ patākādhvajasaṃyuktaṃmaṃḍapaṃkārayedgururitisi
ddhāṃtaśekharādivacanāt tallakṣaṇaṃsomaśaṃbhunoktaṃ saptaha
stāḥpatākāḥsyurviṃśatyaṃgulavistṛtāḥ daśahastāḥpatākā

pṛ0 37a) nāṃdaṃḍāḥpaṃcāṃśaveśitāḥ patākāāyurdhākāścagaṃdhapuṣpa
samanvitā itipaṃcamāṃśenasvadairghyapaṃcamāṃśenaveśitāḥ
bhūmaunikhātāḥāyudhānidikpālānāmeva teṣāmevavā
hanānāṃdhvajeṣulikhanāt vitānaścaṃdrātapāparaparyāyaḥ
dūrbhamālāsūtragrathitadarmāḥ ādinādukūlairuktamaṃḍapa
staṃbhāveṣṭanādikaṃsaṃgrāhyaṃ yaduktaṃsiddhāṃtaśekhare cūtapa
llavamālāḍhyaṃvitānairupaśobhitaṃ vicitravastrasaṃchanna
staṃbharājivibhūṣitaṃ phalairnānāvidhairbhojyairdappaṇaiścāma
rairapi bhūṣitaṃmaṃḍapaṃkuryādghaṃṭāṭallasragādibhiriti maṃ
ḍapasyamānanyūnādhikyādaudauṣuktaḥkriyāsāre anukra
sādhanaiḥkkaptoyadivākuṭilākṛtiḥ mānādhikothavā
nyūnomaṃḍapaḥkarttṛghātakiti maṃḍapamadhyevedīnirmāṇa
prakāramupadiśati tantribhāgetyādinā tasyamaṃḍapīya
madhyasūtrasyayastṛtīyoṃśomadhyatanastutravedīṃcaturasrāṃ
kuryādityarthaḥ tatomaṃḍapasūtraṃtutriguṇaṃparikalpaye
t pūrvādiṣukramāttasyamadhyabhāgenavidiketitaṃtrāṃtara
saṃvādāt aratnimātrasamunnatāmiti hastamātroccā
mityarthaḥ yaduktaṃvaśiṣṭhasaṃhitāyāṃ hastonnatāṃcavistī
rṇāṃcaturhastaiḥsamaṃtataḥ maṃtramuktāvalyāṃ iṣṭakābhirmṛ
dāvāpidapāṇodarasannibhā rājahastochrayākāryāvi
duyāsiddhimichatetirājahastaḥ kūrpparātmadhyamāṃgula
paryaṃtohastaḥ kriyāsāretribhāgaṃmaṃḍapaṃkṛtvāmadhyabhāga
stuvedikā hastamānaṃtadutmerdhacaturasraṃsamaṃtathā pa
kvābhirvāpyapakvābhiriṣṭakābhirdṛḍhaṃyathā kartavyāvedi

pṛ0 37ba) kāśreṣṭātadabhāvemṛdāpivā acakrapārśvāsusnigdhāda
rppaṇodarasannibheti aratniśavdasyakātyāyanādināha
stepiprayuktatvādatrāpitathoktaṃ kādimatepi aṃgulasa
kṣaṇamuktvābhihitaṃ taiścatubhirbhavenmuṣṭirvitastistairstri
bhirguṇaiḥ aratnistadvayenasyādvrahmaśvadvayataḥśiveiti
nanukimanamāvedyākarttavyamityatrāha maṃḍalāyetivakṣya
māṇasarvatobhadrādimaṃḍalānāṃtatraracanārthamityarthaḥ
tasyāpikiṃphalamiticenna iṣṭadevatāyātaduparipūja
nasyaivavakṣyamāṇasyatatphalatvāt vedikāyānyūnādhi
kabhāvepidoṣuktastatraiva vakrapārśvānīcamadhyāparu
ṣādṛgaśobhanā mānahīnādhikāvedīkarttuḥkarmmavinā
śinīti iyatāpravaṃdhenamaṃḍaparacanāṃsāṃgāmabhidhāya
aṃkurārppaṇanāmakaṃkarmāṃtaraṃsarveṣuśubhakarmmasvabhyuda
yātiśayārthamupādeyaṃnirūpayati prāgevetyādinā
dīkṣādinātpūrvatanaditatogaṇanayāśavīnesaptamedi
vaseaṃkurārppaṇākhyaṃkarmmakuryyāt kimidamaṃgāṃtarava
dakaraṇepradhānaphalavyāghātakaṃnetyāha sarvasaṃpatyaii
ti tathācākaraṇenāṃgavaikalpaṃ karaṇetvabhyudayātiśa
yitibhāvaḥ saptameitivakṣyamāṇāparapakṣāṇāmupa
lakṣaṇaṃ yaduktaṃsiddhāṃtaśekhare pratiṣṭhāyāṃcadīkṣāyāṃ
snāpanevotsavetathā saṃprokṣaṇevaśāṃtyarthaṃvivāhemauṃ
jivaṃdhane sarvamaṃgalakāryeṣukarttavyamaṃkurārppaṇaṃ pra
tiṣṭādivasātpūrvaṃnavamesaptamedine paṃcamevātṛtīye
vāsayovācāṃkurārppaṇamiti sadyovādīkṣādimaṃgalā

pṛ0 38a) nuṣṭānadinevā maṃgalāṃkurayajñaṃcakuryāttatraivavāhanīti
kapilapaṃcarātravacanāt aṃkurārppaṇaṃcedaṃsvānuṣṭāna
dinātpūrvadineupoṣyanāṃdīśrāddhapūrvakamanuṣṭeyaṃ yadu
ktaṃtaṃtrāṃtare gururviśuddhaḥprāgevadīkṣāhātsaptamedine saṃ
kalpyopoṣyakartavyayaṃkurāropaṇaṃśubhaṃ kuryyānnāṃdīmu
khaśrāddhaṃpūrvedyuḥsvastivācanaṃ svagṛhyoktaprakāreṇatade
tadvidadhītevaiitipūrvedyuḥaṃkurārppaṇāṃgopavāsadine
kutrasthānekarmmedamanuṣṭeyamityākāṃkṣāyāmāha maṃḍape
tyādi pūrvoktamaṃḍapasyottarabhāgepūrvāparāyatāṃdaśaha
stamānenadīrghāṃrpavahastairvistṛtāṃdīrghacaturasrāgūḍhāṃpa
ritaḥkaṭādināveṣṭitāṃnirvātapravārāṃdakṣiṇatodvāra
śālinīṃśāṃlāṃkuryādityarthaḥ viṃśatyātukaraiḥśālā
daśahastenavistṛtesuktalakṣaṇalakṣitāyāuttamaśālā
yāḥprakṛtenupayogānmadhyamapakṣotrāśrititipadārthā
darśakārādayaḥ aparetuuttamaḥpakṣohisamarthamātrādhi
kārikaḥsamarthānāṃphalasaṃvaṃdhastatevabhavatinānya
thā tatrāsamarthānāṃmadhyamapakṣāt tatrāpyasayarthānāma
dhamādevetisarvajñairupadiśyate tathācaprayojanābhāve
pisamarthānāṃkutoparapakṣātphalādhigamaḥsyāditina
jānīmaḥ yadicamahatīśālāmadhyamāśāletivibhā
gostitadāprayojanavadgraṇamevayuktisahaṃ yadituyathā
śrutepratīyamānaṃśālāyālakṣaṇamevedaṃnadāpitāvatpra
māṇaṃkathaṃtyuktaṃśakyetetimaṃtavyamitivahuṃti tasyāṃ
śālāyāṃravanaprakāramevāha paṃcahastetyādinā śālā

pṛ0 38ba) yāmadhyabhāgepūrvāparāyataṃpaṃcahastapramāṇamekaṃsūtraṃ
datvātatodvādaśadvādaśāṃgulapramāṇamaṃtaḥsthalaṃtyaktvā
sūtradvayaṃdakṣiṇapārśvedatvātataḥuttarapārśvepidvādaśa
dvādaśāṃgulamaṃtarālaṃparityajyasūtradvayaṃdadyāt ta
tastatpaṃcasūtrarekhāvyatibhedinīpratyekaṃdvādaśadvādaśāṃ
gulamaṃtarālaṃtyaktvāpratyekaṃdvidvihastaiekādaśasūtra
pātairekādaśarekhāḥkuryāt tenacatvāriṃśatpadāni
bhavaṃtītyarthaḥ anaṃtaretikarttavyatāmāha pramārjayedi
ti paktyākāreṇavīthīcatuṣṭayaṃmārjayedityanvayaḥ vā
hyasthāitiśeṣaḥ tathācapūrvataścatuḥkoṣṭāmekāṃvīthīṃ
dakṣiṇatoṣṭakoṣṭāṃpaścimataścatuḥkoṣṭāmuttaratoṣṭako
ṣṭāṃvāhyavīthīṃmārjayitvāṃtaravaśiṣṭaṃyaccatuṣkacatu
ṣṭayaṃtatrāpimadhyacatuṣkasyobhayataścaturthapaṃcamapadā
tmakasyapārśvayoḥpūrvapaścimabhāgadvayesthiteyedvidvi
koṣṭhātmakavīthyautemārjayet tenacatuṣkatrayaṃmārjitai
kaikavīthīvyavahitamavaśiṣyateityarthaḥ tānipadā
niśvetapītāruṇasitairajobhirīśānapadamupakramyaraṃ
jayitvāparitomārjitāvīthīśyāmarajasāraṃjayet 
sīmārekhāstusarvāḥśvetāevakāryyāḥ itiharṣadīpikā
kāraḥ padārthadarśakṛtastumaulenasudhīpadenonīśā
nādikramonātravivakṣitaḥkiṃtuvāyavyāgneyanairṛtye
śānakramādevaśvetapītāruṇāsitarajobhiḥpūraṇaṃkā
ryyamitisūcitaṃ pītāraktasitāsitaṃpratipadaṃvahnyādi
śarvāṃtakamityācāryyavacanasaṃvādāditiprāhuḥśyāma

pṛ0 39a) lenaharitarajasā pālikāsthūloccāḥśarāvāeva kiṃci
trīvāḥpaṃcamukhayuktāḥśarāvāevapaṃcamukhīpadavācyāḥ
catuḥkramāditi pālikāditrayaṃpratyekaṃcatuḥsaṃkhyaṃsyādi
tyarthaḥ pālikāviṣṇusvarūpā paṃcamukhīśivasvarūpāśa
rāvāvrahmasvarūpāitivadatācāyyoṇateṣuteṣāṃpūjānuṣṭe
yenidhvanitaṃ mūlevrahmaśivayoḥkramonavivakṣitaḥprokte
śveteṣuyātreṣuviṣṇuśaṃbhuvidhīllikheditisārasvatataṃtro
kteḥ eṣāṃpālikāditripātrāṇāṃucchrāyaḥuccatākramātṣo
ḍaśāṃguladvādaśāṃgulāṣṭāṃgulapramāṇā mānāsaṃbhavenā
stipratyavāyaḥ yathāsaṃbhavamānaṃvāpālikādisamācare
ditisiddhāṃtaśekharadarśanāt prakṣālyaśubhāni prakṣāla
nenaśuddhīkṛtānitaṃtunātriguṇasūtreṇadarbhakūrvamagne
vakṣyamāṇaṃ paścimādīti tathācapaścimacatuṣkepāli
kācatuṣkaṃ madhyamacatuṣkepaṃcamukhīcatuṣkaṃ pūrvacatuṣke
śarāvacatuṣṭayaṃnidadhyādityarthaḥ tatraikaikacatuṣketuā
gneyādikramādevapātrasthāpanaṃnasvecchayā nāpyucitasa
rvasaṃmateśānādikrameṇa vahnyādīśānaparyaṃtaṃcatuṣkeṣu
pṛthakpṛthak teṣupātrāṇivinyasyeditiprayogasārava
canāt paścimāścaaścapaścimautayorādipaścimādi
apadamagniparaṃnāmaikadeśenanāmagrahaṇasyakvacitprāmā
ṇikaiḥujāpūkādikaṃpīṭhamityādināsvayamapyabhyupaga
tatvāt tathācapaścimādiagnyādicaniveśayetpātrāṇī
timūlādapyedyorthonirgalati maulenadeśikapadenāya
marthaḥsūcititipadārthādarśakṛtaḥ niveśanakrameṇai

pṛ0 39ba) vacapūraṇavījodvāpādikamanuṣṭeyaṃ karīṣaṃśuṣkagoma
yacūrṇaṃ pūrvaṃkarīṣeṇataduttaraṃvālukābhistaduttaraṃmṛdbhiḥ
pūraṇamanuṣṭeyaṃsarvatra mṛttikāceyaṃnayākācit kiṃtu
nṛtyagītādikotsavapuraḥsaraṃhastirathavājyādibhirna
dītīraṃtaḍāgatīraṃpuṣphavanasamīpaṃvāgatvātatraśuddhaṃ
bhūbhāgaṃdarbhaiḥsaṃmṛjyāstramaṃtreṇasaṃprokṣyanamomaṃtreṇabhū
mimāvāhanādipuraḥsaraṃsaṃpūjyagaṃdhapuṣpādibhiḥpūji
tayākuddālyābhūmiṃkhātvā vāmadevetimaṃtreṇamṛdamā
dāyakāṃsyapātresthāpayitvāstramaṃtreṇasaṃmārjyavastreṇā
chādyaṃmaṃḍapanikaṭesamānīyapradakṣiṇīkṛtyatatrapraveśi
tāyāmṛttikāsaivopādeyā atrapramāṇaṃsiddhāṃtaśekharā
ditaḥ pratyavagaṃtavyaṃ sudhāvījenavamityamṛtavījena taṃ
travit kṣyālanaprakārajñaḥsacapūrvaṃjalaiḥprakṣālanapūrva
kaṃdugdhaiḥprakṣālanamityevaṃrūpaḥvījānitāniprakṣālya
jalaiḥkṣīreṇacakramāditisārasvatataṃtrokteḥ mūlenadā
tavyamūlamaṃtreṇaabhimaṃtraṇasaṃkhyāyānuktatvātsaṃkhyā
nuktaudātasāṣṭaṃsahasraṃvājapeditītikapilapaṃcarātra
vacanasyāyaṃviṣayaḥ mṛdaṃgaḥpaṭahohyaṃhryāmukhavādyaṃcaśaṃ
khakitipaṃcaghoṣāḥ nirvapediti daśāpivakṣyamāṇavī
jānyekīkṛtyarātrauprāṅmukhudaṅmukhovāmūlamaṃtreṇa
teṣupātreṣunirvapedityarthaḥ yaduktaṃsiddhāṃtaśekhare vīja
mukhyenamaṃtreṇaprāṅmukhovāpyudaṅmukhaḥ vāpayetsarvavījā
nipālikādiṣvanukramāt vījānāmadhipaḥsomastasmā
drātrautunirvapediti sārasvatamatepi vījebhyodevatebhya

pṛ0 40a) ścasarātraukāṃtimānyataḥ tasmādguruḥsavījāniniśā
yāmevavāpayediti vījānidarśayati śālītyādinā
śālayohaimaṃtikadhānyāni śyāmāḥśyāmākāḥ sāṃvāi
tibhāṣayāprasiddhāḥ āḍhakātūvarīarahaḍītiprasiddhāḥ
niṣpāvāvallāḥśiṃvāityaparaparyāyāḥ niṣpāvārājamā
ṣāitirāmacaṃdrāḥ niṣpāvānrājamāṣāṃśvasuptedeveviva
rjjayeditivacanānnedamucitamitipadārthādarśakṛtaḥ
sārasvatamatepratyekaṃvījeṣudevatāpūjoktā skaṃdaṃpriyaṃ
gau niṣpāvavāyu magniṃkulatthake āḍhakyāṃnirṛtiṃ so
maṃmudge vaivasvataṃtile prajāpatiṃśālivīje sarṣapenaṃ
ta marcayet iṃiṃśyāme cavaruṇaṃmāṣe bhyarcennagātmaje
iti adhivāsanadinamārabhyapratyahaṃsomasyāpipūjanaṃ
kāryyaṃ somaṃsaṃpūjayennityamadhivāsadināvadhi adhivā
sadineprāptesomamudvāsayedgururiti adhivāsadinapa
daṃmukhyādhivāsabhūtadīkṣādhivāsanadinaparaṃ adhivā
sanadinamārabhyetyatratatpadaṃtupālikādisthāpanadi
naparaṃ hariśadbhiriti samabhyukṣaṇaṃ maṃtrepūrvakābhyukṣa
ṇe maṃtraścaprayogasāre triyaṃvakāyaśarvāyaśaṃkarāyaśi
vāyavaṃ sarvalokapradhānāyaśāśvatāyanamonamaḥ vikī
ryyānenamaṃtreṇaharidrācūrṇamiśritaṃ toyaṃpravarṣayeneṣusiṃ
cetoyairdinaṃpratīti anenamaṃtreṇetipravarṣayedityuttare
ṇānvitaṃ vikaraṇaṃmūlamaṃtreṇetimūlevaspaṣṭamuktaṃ
padārthādarśetvayamarthodeśikapadenoktitikathitaṃ va
straiḥ nūnanaiḥprakṣālitaiśvatyārthikaṃ trividhapātrāṇāṃpā

pṛ0 40ba) pālikāyaṃca mukhīśarāvasaṃjñakānāṃpātrāṇāṃpūrvādidi
kṣurātraudeśikovaliṃharedityanvayaḥ valimaṃtramāha praṇa
vādyairityādinā ādaupraṇavaḥ tatopadmadrātrauvaliḥkri
yatenatatprathamadvitopādirātrisvāmināmacaturthyaṃtaṃbhū
tebhyaḥ ityādirūpaṃtatonamaḥ padamityarthaḥ tathāca oṃbhū
tebhyonamaḥ oṃpitṛbhyonamaḥ ityādimaṃtrāḥ paryyavasannāḥ
darśidīpikākṛtopyayamevasaṃmatorthaḥ padārthādarśakṛta
stu oṃnamobhūtebhyaḥ oṃnamaḥpitṛbhyaḥ itimaṃtrānāhuḥ na
motairnāmabhiritimūlaviruddhaṃcaidamabhidhānaṃ nāmāṃtara
evanamaḥ padasyatataḥ pratyayāt navanamoṃteyeṣāṃmi
tivahuvrīhiṃ navayamāśrayāmoyenatvaduktorthaḥ pratīye
taparaṃtunamasoṃtairititatpuruṣameva tathācanāmnāṃna
maḥ padītatvakathanekimurvaritaṃ nāmnāmāditonamaḥ
padapraveśapratyayavidhāvitivācyaṃ tathāsatipraṇavana
mādyairitipraṇavanamotairitivāḥ praṇavāṃtairnamoṃtai
ścetivākūyāttatupraṇavādyairnamoṃtairiti vibhinnaparyā
yapraveśamabhiravayet kiṃcatārādihṛdayāṃtoyaṃmaṃtrova
svakṣarātmakitidurgāmaṃtrādinātodvāravacaneṣubhavitā
pinamauṃtatvasyaivavyākhyātatvādatrabhūtādibhiḥ kiṃmaparā
ddaṃnajānīyaḥ navātaṃtrāṃtaravacanamādarśitaṃ yenatatsaṃvā
dārthamatrāpyapūrvārthakaraṇaṃyujyetetipratīmaḥ rāśīśanā
mānyāha bhūtetyādi saptarātriṣubhinnavalidravyāṇyāha
lājatiletyādinā sānnānnasahitāḥ lājādayaḥ tena
ṣaṭdravyairbhūtavaliritiparyyavasitaṃ atevaitatṣaṭkasya

pṛ0 41a) bhūtakūretināmayaduktaṃ lāja tila naktarajo dadhi satka
trānibhūtakūrākhyamiti karaṃbhādadhisaktavaḥ sahajena
nārikelodakenasahasaṃmiśritānsaktaṃstaṃḍulapiṣṭaṃvasaṃ
yojyanāgebhyovaliṃdadyāt sahajajalālābhenārikelāṃ
tasthagolakaṃjalenasaṃṣṭaṣyatatrasaṃyojanaṃkāryyaṃ akṣatā
akhaṃḍataṃḍulāḥ eṣaparyavasitorthaḥ ekaikapātrasyapū
rvadiśipūrvasyāṃrātraubhūtebhyovalidānenadvādaśavalidā
nānibhavaṃti dvitīyarātraupātrebhyodakṣiṇadiśipitṛbhyo
dvādaśavalidānāni tṛtīyarātrauyakṣebhyodvādaśavala
yonairṛtyadiśideyāityādisvayamūhyaṃ tatiṃdrādidaśa
dikpālebhyopipratirātraṃvalirdeyaḥ aṃkurāvekṣaṇaṃvagu
ruvyatiriktenanānuṣṭeyaṃ prarūḍhānyaṃkurāṇyanyonavīkṣe
takadācana ācāryyevapraviśettachiṣyośatadājñayā
vastrairāchādyayatnenasuguptānicakārayedityādivacanāt
anyāṃpiviśeṣaḥsiddhāṃtaśekhareyajamānābhivṛddhyarthamaṃku
rāṇiparīkṣayet samyagūrddhvaṃprarūḍhātikomalānisitā
nivadhūmravarṇānyapūrṇānitathātiryyaṇatānica śyāma
lānicakuvjānivarjjayedaśubhānitu avṛṣṭiṃkurutekṛ
ṣṇaṃdhūmrābhaṃkalahaṃtathā apūrṇaṃjananāśaṃcadurbhikṣaṃśyā
malāṃkuraṃ tiryyagātebhavedvyādhiḥkuvjeśatrubhayaṃtathā a
śubhetvaṃkurejāteśāṃtihomaṃsamācaret mūlamaṃtreṇajuhu
yādaṣṭottarasahasrakaṃ aghorāstreṇavāstreṇaśataṃvāthasa
hasrakamiti eṣāmaṃkurāṇāṃviniyogaṃcaturdikṣusthāpa
narūpama'grevakṣyatimūlakāraḥ ityaṃkurārpaṇavidhiḥ

pṛ0 41ba) athapūrvoktamaṃḍapasyaviniyogamādarśayankuṃḍasthānānyā
ha prāgityādinā pūrvaṃkṛtāyāveditāmārabhyamaṃḍapāgraparyaṃ
taṃparitaḥsūtraṃdatvātatsūtrasyabhāgatrayaṃkṛtvāmadhyabhāgekuṃḍā
nipūrvādvikrameṇāṣṭasaṃkhyānikuryāt ekobhāgovedikā
samīpagatekaścamaṃḍapaprāṃtasamīpagataḥparityājyaḥ vidvā
nmekhalāyonyādisahitakuṃḍanirmāṇaprakriyājñānavān kuṃ
ḍanāmānyāha caturasramityādinavamakuṃḍasyāvāryyakarttṛkaho
mādhikaraṇatvenācāryakuṃḍapadābhilayyasyasthānaṃniyamaya
ti madhyeiti gaurīpatimaheṃdrayoḥīśānapūrvayoḥ athoddeśa
kramātkuṃḍāṣṭakasyāpinirmāṇaprakāramādarśayati caturasra
mityādinā navamaṃtvetadanyatamatāmevāsādayatrapṛthakpra
tipādanamarhatītibhāvaḥ maṃḍapāstrayaḥtatrādyodvādaśakaraḥ
kaniṣṭaḥtatratṛtīyabhāgomadhyasthaścaturhastamānovedyāsamā
krāṃtaḥtasyābhitostyaikaikabhāgaḥ caturhastātmakatadbhāgasyā
pitribhāgakaraṇeṣṭāṃgulādhikaikahastātmakāḥpratyekaṃtrayo
bhāgāḥparyavasitāḥ tatrādyaṃtabhāgayostyāgaṃkṛtvāmadhyasthite
dātriṃśadaṃgulātmakebhāgebhitaścaturasrādikuṃḍaracanākarta
vyā0 dvitīyaścaturddaśakaromadhyamaḥ tatratṛtīyabhāgomadhya
sthaḥṣoḍaśāṃgulādhikacaturhastapramāṇovedyāākrāṃtaḥ a
syābhitothekaikabhāgosti0 ṣoḍaśāṃgulādhikacaturhastā
tmakavedīvahirbhūtābhitaḥsthitabhāgakaraṇekiṃcinnyūnatri
yavādhikatrayodaśāṃgulādhikaikahastātmakāḥpratyekaṃtrayo
bhāgāḥparyavasitāḥ tatrādyaṃtabhāgayostyāgaṃkṛtvāmadhyasthi
tekiṃcinnyūnatriyavottarasaptatriṃśadaṃgulātmakebhāgecatura

pṛ0 42a) srādikuṃḍaracanā tṛtīyaḥṣoḍaśakarastūttamaḥ tatratṛtīyabhā
gomadhyasthoṣṭāṃgulādhikapaṃcahastapramāṇovedyāsamākrāṃ
taḥasyābhitopyekaikabhāgosti tasyāpicāṣṭāṃgulādhi
kapaṃcahastapramāṇasyavedīvahirbhūtabhāgasyatribhāgakara
ṇekiṃcidadhikapaṃcayavottaradvicatvāriṃśadaṃgulapramāṇakā
strayobhāgāḥpratyekaṃbhavaṃti tatrādyaṃtayostyāgenamadhyamavartti
nitāvatpramāṇakebhāgeca turasrādikuṃḍābhitaḥkuryāt ta
thācayadyadiśiyāvatkuḍaṃcikīrṣitaṃtattaddiśātastattatkuṃ
ḍamaṃḍapanavanavabhāgeṣumadhyedvitīyedvitīyenavabhāgebha
vatītiparyavasyati ekaikanavabhāgasyacapūrvapūrvamaṃḍapā
tkiṃcidadhikaṃpaṃcāṃgulaitattarottaravṛddhiḥ tatracaturasrakalpa
nāvāstumaṃḍalakalpanāto'nyūnānatiriktaivetyāha pūrvava
diti yadyapivakṣyamāṇamekhalyayonyādiviśiṣṭasyaivakuṃ
ḍatvaṃnacaturasramātrasya tathāpibhāvikuṃḍatāmāśrityatatho
ktiḥ caturasrakuṃḍalakṣaṇapraviṣṭahastaṃlakṣayati caturviṃ
śatītyādinā caturviṃśatyaṃgulairarthaḥsvarūpaniṣpattirya
syetitathā caturviṃśatyaṃgulāniarthāghaṭakāniyasyetivā
rthaḥ yadvā caturviṃśatyaṃgulāniarthaḥparyāyāṃtaraṃyasyetita
darthaḥ sarvathācaturviṃśatisaṃkhyairaṃgulairhastobhavatītipa
ryavasitārthaḥ syādidaṃhastalakṣaṇaṃtadāparyavasitaṃyadi
tadghaṭakāṃgulajñānaṃsyādityatoṃgulalakṣaṇamāha katturi
tyādinā karttuḥśiṣyāderyajamānasya nanugururevaprakṛte
karttapadārthaḥkiṃtasyāt etāvatparyaṃtānuṣṭitavyāpārāṇāṃ
kartṝtāyāgurāvevoktatvāditicenna dānavacanānvāraṃbha

pṛ0 42ba) ṇavaraṇapramāṇeṣuyajamānaṃpratīyāditikātyāyana
sūtreṇahastāṃgulādipramāṇeṣuyajamānāpekṣāyāevo
padiṣṭatvāt smārttaparamevedaṃvacanamitituriktaṃvacaḥ
ākāṃkṣānivṛttyarthaṃpravṛttasyāsyavacanasyasarvatrayoja
yitumaucityāt muṣṭyaṃgulapramāṇāniyatkiṃcitkathitā
nica yajamānasyakarttavyaṃnānyasyāpikadācanetigauta
mīyespaṣṭamuktatvācca atratatsarvamitiśeṣaḥ yajamāna
syetyatrānvitaṃ tathācaśiṣyāderyajamānasyayodakṣiṇa
hastastasyamadhyamāṃgulisaṃvaṃdhiyanmadhyaṃparvatasyadīrghapra
māṇamevāṃgulaśavdārthityarthaḥ aṃgulasyayavādikalpa
nāṃvinātribhāgādikaraṇamevāśakyamityatoṃgulasyāṣṭa
yavasvarūpatāmupadarśayati yavānāmaṣṭabhiḥklaptamiti
tathācaparvadairghyakalpitāṃgulasya mātrāṃgulamitisaṃjñā
yavakalpitāṃgulasyatumānāṃgulamitisaṃjñetikalpanā
bhedakṛtotrasaṃjñābhedonanusaṃjñibhedakṛtastadbhediti
bhāvaḥ yavāṃstuparasparasyamudaroḥdarasaṃlagnānsthūlāne
katrasthāpayitvātanmadhyasūtrapramāṇenāṃgulatvaṃnirvakta
vyaṃ udarodarasaṃlagnānaṣṭasaṃkhyānvṛhadyamān kṛtvāta
nmadhyataḥsūtraṃpātayedvaravaṇini aṃgulaṃsādhayettene
tirudrayāmaladarśanāt ubhayatrāpimānāṃgulamitisa
mānevapāṭheubhayaprakāreṇāpivāṃgulakaraṇesamānai
vasaṃjñetikathanenaviniyogopitulyevānayoriti
gurusaṃpradāyāditovyavasthitovikalpityabhiprāyaḥ u
ddeśakramaprāptaṃyonikuṃḍamādarśayati caturasrīkṛtami

pṛ0 43a) tyādinā caturasraprakṛtitvakathanāccaturasrakuṃḍeyathāṣa
ṭsaptatyadhikāpaṃcaśatīaṃgulānāṃkṣetraphalaṃbhavatita
thātadvikṛtibhūteṣusarveṣvapinirvāhyamitidhvanitaṃ va
stutastucaturasraṃvidhāyapareṣāṃkuṃḍānāṃracanāyāukta
tayātatprakṛtikatvaṃsūpapādyaṃnatvanyūnānatiriktakṣetra
phalakatvaṃtatheti mūlakartturvivakṣitaṃ mūlakṛtaivakṣetra
phalavaidhaṣamyasyavakṣyamāṇatvāt paṃcadheti ekahastasya
paṃcadhāvibhāgekiṃcidadhikaṣaṭpavottaracaturaṃgulāni
ekaikoṃśobhavati atragūḍhārthadīpikākārāḥ paṃcadhā
vibhaktacaturasrakṣetrepaṃcamāṃśaṃpurastātpūrvatopūrvatonyase
t lāṃkṣitadānenavarddhayet tataḥpaścimarekhāmadhyamāra
bhyadakṣiṇottararekhāyādakṣiṇāgraṃyāvatsūtrabhrāmaṇenavṛ
ttārddhaṃracayet tatopipaścimarekhāmadhyamevārabhyottarada
kṣiṇarekhāyāuttarāgraṃyāvatsūtrabhrāmaṇenavṛttārddhamapa
ramāracayet koṇapadaṃdakṣiṇottararekhāgrabhāgaparaṃ a
rddhārddhapramāṇataḥiti arddhārddhamānaṃvṛttadvayaṃkuryāditya
rthakaṃ tathānyadapītyapivṛttadvayakaraṇāmnānādvyākhyāta
śayaṃ tataścadakṣiṇasthavṛttārddharekhāmārabhyaikepūrvato
varddhitalāṃchanaparyaṃtaṃsūtraṃdatvāuttarasthavṛttārddharekhāmā
rabhyapūrvavarddhitalāṃchanaparyaṃtamaparaṃdadyādityarthaḥ ya
dvā paścimarekhāmadhyamārabhyakoṇāṃtaṃnairṛtyāṃtamarddhavṛ
ttaṃbhrāmayitvāpaścimasūtramadhyāgramārabhyapunarvāyavyako
ṇāṃtaṃnṛttārddhamāracayet etadvayavṛttārddhasūtrāgramārabhyai
vacapūrvalāṃchanaparyaṃtaṃsūtradvayadānamiti yonibhaṃramyaṃ

pṛ0 43ba) kuṃḍaṃbhavatītyāhuḥ harṣadīpikākṛtastu paṃcamāṃśenapū
rvoktenaprācīsūtraṃnyasedvarddhayet tataścakoṇayoḥpaści
masthatiryaksūtrarekhotpannanairṛtyavāyavyayorarddhārddhapra
māṇatonyaset ekatrakoṇepaṃcamāṃśasyārddhaṃdaśamāṃśaṃ
aparatrāpikoṇapaṃcamāṃśasyārddhaṃdaśamāṃśavarddhayetko
ṇamānenavarddhitavāyavyakoṇāt prācīsūtrapaścimā
grāvadhibhrāmaṇenavṛttārddhamāracayet tadvadanyadapīti
varddhitanairṛtyakoṇātpaścimāgrāvadhivṛttārddhamaparaṃkuryā
t tataścavarddhitābhyāṃvāyavyanairṛtyakoṇābhyāṃvarddhita
prācīsutrāgrāvadhisūtradvayaṃpātayet itthaṃyonikuṃḍaṃbha
vatītyāhuḥ padārthādarśakṛtastupūrvoktalakṣaṇaṃpaṃcamāṃśaṃ
purastādakṣiṇodagātasūtrasyottarabhāgenyasedvarddhayet ta
taḥkoṇārddhārddhapramāṇataḥ koṇamānenabhrāmayeditiko
ṇapadamatrakoṇasūtraparaṃ tasyārddhaṃkarṇasūtradvayamadhyasaṃ
pātasthānaṃdvitīyamarddhapadaṃcāparakoṣṭayugaledvitīya
karṇasūtrayogasthānaparaṃ yatohitatkarṇasūtrasyavṛhato
rddhasyārddhaṃbhavati tatpramāṇataḥ tasmātmānātkoṇamānena
koṇasaṃlagnatayāsūtraṃbhrāmayet tatprakārastuekakoṣṭa
mātravṛttikarṇasūtradvayasaṃpātasthānesūtrārdisaṃsthāpya
madhyatastiryyagatasūtrāgrātpūrvāparasūtrīyapūrvāgrasaṃva
ddhāttatkoṇasaṃlagnatayādakṣiṇodagātasūtradakṣiṇāgrā
vadhisūtrāgraṃbhrāmayet anyadapitathābhramayeditimūla
syāyamarthaḥ tataḥpaścimasthāparakoṣṭamātravṛttikarṇasū
tradvayasaṃpātasthānesūtrādiṃnidhāyamadhyatiryyagātasū

pṛ0 44a) trasyapaścimasūtrasaṃvaddhasyāgrātatkoṇasaṃlagnatayādakṣi
ṇodagātasūtrāgrāvadhisūtrāgraṃbhrāmayediti tataścedā
nīmevasaṃpāditapārśvadvayasthavṛttārddhāgrāmyāṃsakāśā
duttaratovarddhitasūtrāgrāvadhisūtradvayaṃpātayet evaṃ
kṣateyoninibhaṃkuṃḍaṃbhavatīti ayamāśayaḥ caturasra
kṣetramīśānādinairṛtyāṃtakarṇasūtreṇāgneyādivāyavyāṃ
takarṇasūtreṇacadakṣiṇodagātatiryyagresvayācālaṃkṛ
tyapūrvarekhāgrāddakṣiṇarekhāparyaṃtaṃmahākaṇaṃsūtrabhe
ditamekakoṣṭamātrasparśikarṇasūtrāṃtaraṃsvalpaṃdatvāpa
ścimarekhāgrāddakṣiṇarekhāparyaṃtamekakoṣṭamātrasparśi
mahākarṇasūtrabheditamaparaṃkarṇasūtraṃdadyādi tataścā
dhomukhamekamūrddhamukhaṃcāparaṃtrikoṇaṃparyyavasyatīti
vadaṃti eṣusarveṣumateṣucaturasrakṣetraphalasamakṣe
traphalakatānāyātītimaṃtavyaṃ arddhacaṃdrakuṃḍaracanāpra
kāraṃdarśayati caturasrīkṛtamityādinā pūrvavaccatura
sramadhyasūtraṃdaśadhāvibhajyekaṃdaśāṃśamadhuttaratastya
ktvāparamekaṃdaśamāṃśasūrddhaṃdakṣiṇatastyaktvāgneuttara
bhāgecihne kṛtecihnejyāsūtraṃjyākāraṃtiryyakpātayet 
tatastanmānāttanmadhyavyāsamānādbhramayet uttaradakṣi
ṇacihnayormadhyadeśasūtravyāsamānenakiṃcinnyūnadvi
yavādhikaikonaviṃśatyaṃgulamānasūtreṇetiyāvat 
tatprakāroyathā0 jyāsūtramadhyasūtrayoḥsaṃnipātesūtrā
diṃsaṃsthāpyūrddhaṃbhāgeyaccihnaṃkṛtaṃtatārabhyajyāsūtra
prāṃtamekamavadhīkṛtyabhrāmamitvādvitīyaprāṃtāvadhi

pṛ0 44ba) tadevacihnamārabhyapunarbhramayet evaṃkṛterddhacaṃitibha
muttarābhimukhaṃkuṃḍaṃsaṃpadyate yaduktaṃsiddhāṃtaśekhare
addhaṃcaṃdramathocyate yāmyetanmāraṇeśastamuttarābhi
mukhaṃsadetītipadārthādarśādarśitaḥpaṃthāḥ harṣadī
pikākṛtastu caturasrīkṛteekahastādikṣetramadhya
sthitaṃsūtraṃdaśadhāvibhajyatasyaikaṃdaśamamadhaḥ paści
madiśityaktvādvitīyaṃdaśamāṃśamūrddhaṃpūrvadiśipari
tyajyapūrvatastyaktabhāgekṛtacihnejyāmaurvītadākāraṃ
tiryya0 hatvenatatsadṛśaṃsūtraṃdadyāt tathā tanmānāt
uparyyadhaścatyaktadaśamāṃśayoraṃtarvarttisūtramānenajyā
madhyātpratīcyāṃdiśijyāprāṃtadvayalagnaṃvṛttārddhaṃbhramaye
t tathācedaṃkuṃḍaṃpratīcyāṃdhanurākāraṃprācyājyāyukta
marddhacaṃdrākāraṃbhavatītyāhuḥ atramatadvayepicatura
sraikahastakuṃḍakṣetraphalasamekṣetraphalatānāyātī
tidhyeyaṃ trikoṇakuṃḍaracanāprakāramādarśayati catu
rddhetyādinā kṣetrecaturasramadhyasūtrecaturddhābheditevi
bhaktīkṛtesatiubhayapārśvayostiryyakpratīcīsūtra
pārśvayorekaikaṃcaturthāṃśaṃnyaset varddhayet tanmānā
t caturthāṃśamānāt agrataḥmadhyasūtrātpūrvabhāgelāṃ
chayet cihnaṃkuryāt tataḥsūtradvayaṃdadyāt tatprakā
royathā tiryyakpratīcīsūtrapārśvayoryelāṃchaneta
davadhipratīcīsūtraṃvarddhayedityekaṃvarddhitanairṛtyako
ṇānmadhyasūtrāgradattalāṃchanaṃyāvatsūtraṃdadyāditidvi
tīyaṃvarddhitavāyavyakoṇānmadhyasūtrāgradattalāṃchanaṃ

pṛ0 45a) nairṛtyakoṇagatasūtrakaṃyāvatsūtraṃdadyādititṛtīya
mityevamūrddhāgraṃpūrvābhimukhaṃtryasrikuṃḍaṃtrikoṇakuṃḍā
paraparyāyaṃsaṃpadyate nacamūlesūtrayugmaṃtataḥkuryā
dityuktaṃ bhavatātusūtratrayamanusṛtamitimūlavyā
kopacakathaṃpariharttavyitivācyaṃ agratolāṃchaye
dityatevapratīcīrekhāyāubhayataḥsūtradānasyo
ktaprāyatayātadagaṇayyaivadvimitasūtrottaradānasya
mūlakṛtābhidhānāt sūtratrayoktiścasūcitārthagaṇa
nayetisarvamanavadyamitikecidarthamāhuḥtadaparena
kṣamaṃte vyomavedaśaronmānamaṃgulairatrakṣetraphalaṃbha
vaticaturasrakṣetraphalaṃtu ṣaṭsaptapaṃcaparimāṇami
tiṣaṭtriṃśadaṃgulairnyūnatāyātrasamāyātatvāt kiṃ
ca bhujatrayasāmyamatranasaṃbhavati ṣaṭtriṃśadaṃgulāhi
bhūmiḥpratīcītiryakrekhārūpā caturviṃśatimitāṃ
gulāyāḥprakṛtibhūtacaturasrarekhāyābhitaḥṣaṭṣa
ṭsaṃkhyāṃgulaiḥvarddhitatvāt bhujautuparitastrikoṇare
khātmakaupaṃcatriṃśadaṃgulāveva tatkṛtyoryogapadaṃka
rṇitirītyāpaṃcatriṃśāṃgulatāyāevatasyalavdhatvāt
ayamasyārthaḥ tayorbhūmyarddhalaṃvayoḥkṛtiṃkṛtvābhūmya
rddhamānenāṣṭādaśasaṃkhyayāṣṭādaśasaṃkhyāṃguṇayitvā
saṃpannāṃkaḥprakṛtabhūmyarddhakṛtiḥlaṃvamānasyatriṃśata
striṃśatāguṇanetatkṛtiḥ tayoryogekṛtesaṃpannāṃkyasya
padaṃmūlānayanaprakāreṇaprāptoṃkaḥkarṇobhujamānaṃ
bhavatīti tathācabhujatrayasyasāmyabhaṃgaprasaṃgaḥ bhū

pṛ0 45ba) mirekhāyāpibhujatvavyavahārāt aparetu caturddhā
bheditekṣetrecaturthāṃśaṃṣaḍaṃgulātmakaṃpratīcītiryya
ksūtrapārśvayoḥpūrvavatpratyekaṃvarddhayitvātanmānāt
varddhitānaṃtaraṃjātaṃṣaṭtriṃśāṃgulamānaṃtenamānena
agrataḥpūrvataḥ tatrāyaṃprakāraḥ varddhitapārśveekasmin
kasmiṃścitṣaṭtriṃśadaṃgulasūtrasyādiṃsaṃsthāpyaprā
cīsūtrāgratoyāvatparyaṃtaṃyātitatralāṃchanaṃkṛtvāpū
rvavatṣaṭtriṃśadaṃgulaṃsūtratrayaṃdadyāt evaṃsatibhu
jatrayasāmyaṃsaṃbhavati ubhayapārśvayoruktasvarūpayo
rmilitvāyavacatuṣṭayaprakṣepekṣetraphalasāmyaṃcabhava
ti śakyatecamūlādapyeṣorthaḥ pratipādayituṃ kṣetra
padasyasvārthabhūtacaturviṃśatyaṃgulamadhyasūtraghaṭakāṃ
gulaparatvasyāpivivakṣitanayātaccaturthāṃśabhūta
dvidviyavasahitakṣetracaturthāṃśaṣaḍaṃgulavṛddhirubhaya
pārśvayoḥkāryyetyarthasyasaurasyāyātatvāditivadaṃti
vṛttakuṃḍaracanāprakāramāha aṣṭādaśāṃśityādinā
pūrvavaccaturaṣakṣetrasyamadhyasūtramaṣṭādaśadhāvibha
jyatasyāṣṭādaśamāṃśaṃvahiḥkasminnapisūtrevarddhaye
t madhyātvarddhitataccihnaparitovṛttākāraṃ bhrāmaye
ttenavṛttākāraṃkuṃḍaṃbhavatītyarthaḥ anuttamaṃnāstyutta
maṃyasmādititatstāvakaṃ atrāṣṭadaśāṃgulaṃkṣetrapha
laṃnyūnaṃbhavatītipadārthādarśakṛtaḥ harṣadīpikākā
rastu aṣṭādaśadhāvibhāgeṃgulatṛtīyāṃśādhikamekāṃ
gulamaṣṭādaśatamabhāvatāmāpannaṃbhavati tatovṛtta

pṛ0 46a) racanāyāṃdviṣṇuttarāpaṃcaśatīaṃngulānāmaṣṭapū
kāścakṣetraphalamāyātītiṣaṭpaṃcāśaghūkādhika
caturdaśāṃgulānāṃhānirbhavati caturasrakuṃḍekṣetra
phalādatracaturasraprakṛtikavṛttakuṃḍakṣetraphale a
pekṣitaṃcaprakṛtivikṛtyoḥsamānamānatvameveti
ṣoḍaśāṃśekṣetrakeṃśaṃnyasedekaṃbahirvudhityevapā
ṭhomūlekalpanīyaḥ evaṃsatisārddhatrayodaśāṃgulā
nivyāsārddhaṃbhavatītibhavatikṣetraphalasāmyamitiva
daṃti aparetuaṣṭasaṃkhyānaṃśānatītyaṣṭādaḥ evaṃbhū
toyaḥśasyapaṃcamakuṃḍasyavṛttākhyasyaaṃśaścaturviṃśa
tyaṃgulātmāyatrevaṃbhūtekṣetrecaturasramadhyarekhātma
keekoṃśaḥṣoḍaśāṃśarūpovahirvarddhanīyaḥ caturviṃ
śāṃśeṣvaṣṭāṃśāṃtarmāveṣoḍaśāṃśānāmevāvaśeṣāt
itthamuktarahasyārthagopanāya prāpalopātpaṭuḥprājye
tyādivaditivadaṃti ṣaḍasrakuṃḍaraḥcanāprakāramāha
aṣṭadhetyādinā kṣetraṃcaturasramadhyasūtrarūpaṃcaturviṃ
śatyaṃgulātmakamaṣṭadhāvibhajet atramadhyasūtrapa
daṃdakṣiṇodagātatiryaksūtraparaṃnatupūrvāparāyata
sūtraparaṃ pārśvayoritimūlebhidhānāt pūrvāparāya
tasūtravivakṣaṇetasyorddhvamadhityevocyeta madhyasūtra
syapārśvayordakṣiṇottarasūtrabhāgayorekaikaṃbhāgama
ṣṭamāṃśaṃtryaṃgulātmakaṃvahirnyasetvarddhayet tataścāne
namānenamānenavarddhitamānenavarddhitamānacihnene
tiyāvat madhyataḥkṣetramadhyāccetyarthaḥ pārśvadvaye

pṛ0 46ba) varddhitadakṣiṇodagātasūtramadhyasyadakṣiṇapārśvevāmapā
rśvevapūrvapaścimadiśoraṃtarāleitiyāvat matsyacatuṣṭa
yaṃparasparavyatibhedivṛttārddhāṣṭakaṃ kuryāttaṃtravinnamiti
saṃpradāyaprāptaitannimārṇaprakāravighāvanevedaṃsāṃdhyaṃ
nānyasyetibhāvaḥ tatprakāroyathā uttarakṛtacihnapari
mitasūtrasyapaṃcadaśāṃgulasyāgraṃmadhyakṣetrenidhāyapūrve
śānayoraṃtarālevṛttārddhaṃkṛtvātanuttarakṛtacihnetatsū
trāgraṃdatvāpūrvānuṣṭitārddhavṛttamedivṛttārddhaṃkṛtvāmatsyame
kaṃsaṃpādayet etenapūrveśānadiśoṃtarālematsyaḥsādhi
taḥ evamevakṣetramadhyāthamataḥstāvatpramāṇasūtradā
nenavṛttārddhaṃpūrvāgneyadiśoraṃtarāleracayitvādakṣiṇakṛ
tacihnāccatathaivapūrvakṛtavṛttārddhabhedivṛttārddhaṃkṛtvāpū
rvāgneyadiśoṃtarāledvitīyomatsyaḥsādhatīyaḥ eva
mevapaścimavāyavyayoraṃtarālepūrvaṃkṣetramadhyāttatutta
rabhāgakṛtacihnātparasparasaṃmedivṛttārddhadvayenatṛtīyo
matsyaḥkaraṇīyaḥ evamevapaścimanairṛtyayoraṃtarālepū
rvaṃkṣetramadhyatastāvanmitarekhayāvṛttārddhaṃviravayyadakṣi
ṇabhāgakṛtacihnāttadanaṃtaraṃpūrvārddhabhedivṛttārddhaṃnirmā
yamatsyaścaturthobhavati tatuttaracihnātpūrveśānāṃta
rālamatsyaṃyāvadekaṃsūtraṃuttaracihnādevavāyavyapaści
māṃtarālamatsyaṃyāvadvitīyaṃ dakṣiṇacihnātpūrvāgneyāṃ
tarālamatsyaṃyāvattṛtīyaṃsūtraṃ dakṣiṇacihnādevapaści
manairṛtyamatsyaṃyāvaccaturthaṃsūtraṃdatvāpūrvamatsyayoḥpa
rasparasaṃbhedipaṃcamaṃsūtraṃpaścimamatsyayoḥparasparasaṃme

pṛ0 47a) diṣaṣṭaṃsūtraṃdadyāt evaṃṣaṭsūtrasaṃpātenaṣaḍasrakuṃḍaṃsaṃ
padyatityarthaḥ kriyāsārepyuktamevamevakṣetraṃvasvaṃśarkakṛ
tvāvahiḥpārśvadvayeṃśakau nyastvātenapramāṇenamadhyāttu
lyaṃyathānyaset koṇānyanyānicatvāripārśvayoścadvayaṃ
dvayaṃ ṣaṭsūtrāṇinyasetteṣutatsyātṣaṭkoṇakuṃḍakami
ti atrāpikṣetraphalasāmyaṃnasaṃbhavatītipadārthādarśakṛ
taḥ || padmakuṃḍaracanāprakāramāha caturasrīkṛtamiti
pūrvavanmadhyasūtramaṣṭādaśadhāvibhajyatadekāṃśaṃkiṃcinnyū
natriyavādhikaikāṃgularūpaṃvahiḥkvacidapisūtrevarddhayi
tvātaccihnamānenaparitovṛttaṃracayet tataścavṛttavistāra
sūtraṃtredhāvibhajyekaikabhāgenāṃtarvahirbhāvenavṛttatrayaṃ
kuryāt prāthamikaṃsarvāṃtaḥsthitaṃvṛttaṃkarṇikā tadvahista
nadvitīyavṛttaṃkesarasthānaṃ tadvahistanaṃtṛtīyaṃvṛttaṃpatra
sthānaṃ yāvānkuṃḍasyetyādināvaktavyakhananamanusarannapi
nābhisthānaṃkarṇikātmakaṃvistṛtakṣetrasyavyāsatṛtīyabhā
genoccamevasthāpayet ekahastasyavistṛtiḥkiṃcinnyūnasa
ptaviṃśatyaṃgulā tattṛtīyāṃśenacakarṇikāsthānaṃkiṃci
nnyūnanavāṃgulaṃ yatracaturaṃgulāvistṛtirnāmeruccatātudvyaṃ
gulā tatranavāṃgulākarṇikākiyatīuccāsyāditiśaṃ
kāyāstrairāśikagaṇanayāsārddhacatuṣṭayāṃguloccatāma
dhigatyanirāsonuṣṭeyaḥ tathācasārddhacaturaṃgulāṃkarṇi
kāṃmadhyetyaktvānyatsarvaṃkhanet kesarasthānamapikhanitvā
kesarākāramātraṃkuryāt patrānuṣṭānetveṣaprakāraḥ vāhya
vṛttāṃtarānasyotpādemūlavakṣyamāṇaprakāreṇapatrādika

pṛ0 47ba) manuṣṭātavyaṃ tathāhi kṣetrasyāṣṭādaśāṃśādhikavṛttāṃtarga
taṃtṛtīyavṛttaṃtadvāhyaṃvṛttaṃ aṃtarālavṛttatatevayadabhyaṃ
taragataṃdvitīyavṛttaṃtaducyate tatrāṣṭadiksthitasūtradvi
tīyavṛttasaṃyogacihnesūtrādiṃnidhāyatatsūtrasyāṃtaṃtṛtī
yavṛttenidhāyadiksūtrasyobhayatuktavṛttayoraṃtarāla
syamānenāṣṭadikṣarddhaniśākarānarddhacaṃdrānārācayet a
rddhacaṃdrakaraṇeteṣusaṃdhayutpadyaṃte tatrasaṃdhiṣvaṣṭausūtrā
ṇipātayet evaṃrītyāṣoḍadhaitakṣetravibhāgojātaḥ ta
todalāgrāṇāṃyanmānaṃtāvatpramāṇakaṃvṛttārddhaṃekapārśve
racapārśveracayitvādvitīyathārśvepivṛttārddhaṃracayedvāhya
vṛttāṃtarāletanmadhyasūtrasyobhayatovāhyahastenadalā
grakoṇeṣvarddhaniśākaravatkuryāditiyāvat vṛttārddhadva
yenaikasyadalāgrakasyotpattiḥ tatrayuktitastṛtīyacatu
rthavṛttāṃtarālabhūryathādalāgreṣvarddhāgṛhītārddhātyaktāca
bhavatitathākāryyaṃ dalāgrakārṇāmadhyaṃsarvaṃkhanet a
grāṇitūparitadākāreṇakurvankhanet evamaṣṭapatraṃ
kuṃḍaṃbhavatītiharṣadīpikākṛtaḥ padārthādarśakṛtastu
kṣetramadhyasūtraṃdvādaśadhāvibhajyatadvādaśāṃśaṃvahiḥkva
citsūtrevarddhayitvātataḥparitovṛttaṃkuryāt karṇikādī
nāṃvahirityatravahiḥpadaṃpunarāvarttanīyaṃmadhyāditiśe
ṣaśca tathācamadhyakṣetrātkṛtavṛttakādvahirvahiḥkarṇi
kādīnāṃsthānānitrīṇivṛttānikuryāt vahiḥpūrvaṃkṣetraṃ
varddhayitvāsīmāvṛttamanuṣṭāyatadvṛttasyāṃtarmadhyamārabhya
trīṇivṛttāṃtarāṇikārayitvāvṛttacatuṣṭayaṃsaṃpādyamiti

pṛ0 48a) niṣkṛṣṭārthaḥ yaduktaṃkriyāsāre kṛtvaivapūrvavadvṛttaṃtanmadhyevarttu
latrayaṃ bhrāmyaivapaṃkajākāraṃkārayetkarṇikādibhiriti yatsa
rvavāhyavṛttaṃtadevadalāgravṛttamitimūlāyātorthaḥ pūrvoktemau
levṛttakuṃḍeṣṭādaśāṃgulatonyūnatādarśitā atratutatopi
nyūnatāsyāditivadaṃti paretu aṣṭādaśāṃśatiti caturviṃ
śatyaṃgulakṣetrasyaaṣṭaaṣṭamoṃśaḥ aṃgulāni ādaśadaśa
moṃśoguladvayaṃ caturviṃśativyaṃgulasahitaṃ aṃśaḥdaśa
māṃśasyārddhaṃekāṃgulaṃdvādaśavyaṃgulasahitaṃ etatsarvaṃmi
litamaṣṭacatvāriṃśatprativyaṃgulasahitadvipaṃcāśadvyaṃ
gulādhikapaṃcāṃgulapramāṇaṃvibhajyārddhīkṛtyasaṃpannapra
māṇenacaturviṃśatiprativyaṃgulādhikaṣaṭpaṃcāśadvyaṃ
gulādhikadvyaṃgularūpeṇakṣetrasyabahirekasūtraṃvarddhayi
tvātadārabhyavṛttaṃbhrāramayettatkṣetrasīmāvṛttaṃbhavatiśe
ṣaṃpūrvavadityarthamāmanaṃti aṣṭāsrakuṃḍanirmāṇaprakāra
mupadarśayati pūrvoktamityādinā atraharṣadīpikākā
rāḥ pūrvoktaṃyaccaturviṃśatibhāgaśaḥ caturviṃśatyaṃgulātma
kaṃsthitaṃkṣetraṃtadvibhajedvidhāvibhaktaṃkuryāt tricaturā
dināmāgrahaṇevibhāgapadaṃprathamatyāgekāraṇābhāvā
dvidhāvibhāgamevābhidhatte tasyabhāgaṃdvyaṃgulātmakameka
maṃśavahirnyaset vastutastu caturviṃśatyaṃgulānāṃ bhā
gorddhaṃ dvādaśāṃgulāni taiḥkṣetrevibhajet dvādaśadhākṣe
travibhajeditipūlitārthaḥ tasyabhāgamekaṃdvyaṃgulātma
kaṃvahirvinyasyavarddhayitvācaturasrāṃtaraṃkuryyāt tatoṃta
rgatacatuḥkoṣṭacaturasrasrasyakoṇānāṃdvādaśāṃgulā

pṛ0 48ba) nāṃyadarddhamarddhaṃṣaḍaṃgulānitatpramāṇenaṣaṭṣaḍaṃgulami
tasthānecihnaṃkṛtvāṣṭacihnānicaturdikṣusaṃpādayet 
teṣucihneṣusvasvāmimukhyenasūtrāṇicatvāridatvāṣo
ḍaśakoṣṭatāmāsādayet evamevavāhyacaturasrapiko
raṇataḥsaptāṃgulasaptāṃgulapramāṇāṣṭacihnānikuryāt
tatoṣṭacihneṣkekaṃcihnamārabhyayathākuṃḍakoṇāṣṭausaṃ
bhaveyustathāprakāreṇasvasvatṛtīyacihnaṃyāvadekaikaṃvi
mityaṣṭasūśaṇipātayet yatrayatrāṣṭasūtrakṛtasaṃpāta
stadādisarvamabhyaṃtaraṃmārjayet cihnasthāneṣukoṇāḥ
pataṃtītyaṣṭāsrakuṃḍasiddhiritivadaṃti padārthādarśakṛ
tastupūrvoktaṃpūrvoktacaturasramadhyasūtraṃcaturviṃśatidhā
vibhajet tasyaikaṃbhāgaṃcaturdikṣuvahirnyasyaṣaḍviṃśagulā
yāmavistāraṃvahiḥkuryādityarthaḥ atrakoṇapadaṃkoṇasū
traparaṃ aṃtaḥsyacaturasyayatkoṇasūtraṃpūkācatuṣṭayona
catustriṃśadaṃgulānitadarddhaṃpūkādvayonasaptadaśāṃgulā
nitadarddhaṃpūkonasārddhāṃṣṭāṃgulānitasramāṇatovāhyasya
caturasrasyakoṇābhyāṃsakāśāllāṃchayet koṇābhyāṃīśā
nāgneyābhyāṃ evamāgneyanairṛtyābhyāṃ nairṛtyavāyavyābhyāṃ
vāyavyeśānābhyāṃvalāṃchayet tataścāṣṭadikṣusūtrāṣṭaka
dānādaṣṭakoṇatāsiddhiḥ tatrasūtrapātanaprakāraḥ koṇa
pārśvayoryelāṃchanetayormithekaṃdikṣusūtracatuṣṭayaṃ vā
hyacaturasrarekhāsulāṃchanadvayamadhyasūtrāṇyevacaturdi
ksūtrāṇītyevamaṣṭasūtrāṇi tatrāṣṭasūtrāṇāṃsaṃbhavāda
ṣṭasūtrāṇipātayedityuktiḥ yathānyāyamityatopyasā

pṛ0 49a) vevārthaḥ sūcyateitimūlārthaḥ pratīyatenatvasādhīyā
n atrasamabhujatāyābhāvāt yavadvayādhikaca
tuścatvāriṃśadaṃgulanyūnatāyāścakṣetraphalesamā
yātatvāditivadaṃti paretukoṇapadamāgneyādiko
ṇaparaṃ tatsaṃvaṃdhinodakṣiṇottarādisūtracatuṣṭayasyāṃ
taḥsthacaturasrasaṃvaṃdhinoyadarddhatasyāpyarddhasyasthāne
cihnaṃkṛtvātadevacihnaṃvahistanacaturasraparyaṃtamṛ
juyathāsyāttathāvarddhayitvāsaṃpannāṣṭacihneṣusva
svanikaṭavarttiṣucatuḥsūtrāṇidadyāt catuḥsaṃkhyā
nitvasrānipūrvakṛtarekhābhirevasaṃpannānītyaṣṭā
srasiddhiritivadaṃti athoktakuṃḍeṣukṣetraphalāna
yanaprakārolikhyate samacaturasranirmāṇaprakā
raḥsugamomuhūrttamārttaṃḍe dvighnāyāyamitaṃdvipāśa
majaratsūtraṃvidhāyāṃkayeāyāmāṃghrimitecavistṛ
tidaleṃtā tkarṣakoṇābhidhau pāśaukṣetravirāmaśaṃ
kunihitaukṛtvādyamākarṣaye tkoṇeśaṃku ritīta
ro vinimayādrajvaṃtayoścāparāviti asyārthaḥ a
jaratnavīnaṃ yāvatpramāṇakṣetrādyāmakaṃcaturasraṃci
kīrṣitaṃtadvighnaṃdviguṇitaṃkṛtvāsūtraṃkārayet ta
ccasūtraṃprāṃtayoḥsthitaupāśauyasyetyevaṃbhūtaṃśaṃku
dvayasyaprāṃtayoḥsthitasyoparinidhānārthaṃpāśadva
yaṃ tataścaaṃtātsūtraprāṃtāāyāmāṃghnimitetrayoye
āyāmāṃghrayastatpramite āyāmasyavistārasyaye
catvāroṃprayasteṣvekamaṃghriṃparityajyapādatrayaprami

pṛ0 49ba) tesūtreṃkayet tasmādevasūtraprāṃtodvistṛtidale
vistāgarddhapramitesūtrecāṃkayet tauaṃkaukra
mātkarṣakoṇanāmakaubhavataḥ aṃghritrayekṛtoṃ
kaḥkarṣanāmā karṣaṇakaraṇāt āyāmārddhekṛtoṃ
kaḥkoṇanāmākoṇasaṃpādakatvāt ataḥparaṃ
caturasraṃsādhayati pāśāvitikṣetrasyapūrvapa
ścimadiśoḥsthitauyauśaṃkūtatrobhayatrāpipāśau
nidhāyādyaṃkarṣamākarṣayet kṣetrasyamadhyabhāge
sādhitadikpmāgopariiṣṭadairghyamitaṃsūtraṃprasā
rpyatadaṃkayoḥśaṃkūnikhanya nikhānayoḥśaṃkvo
rmoṭitasūtrāṃtapāśaunidhāyakarṣākhyaṃcihnaṃdhṛ
tvāyathobhayaśaṃkugatārajjuḥ samānākṛṣṭābha
vetiyathāsūtramekasyāṃdiśyākarṣayet koṇe
koṇacihnasthāne śaṃkuḥnikheyityadhyāhāraḥ i
tiayunāprakāreṇitaraḥśaṃkurnikheyaḥ tadeva
karṣacihnamanyaṃsyādiśyākṛṣyakoṇacihnasthā
nedvitīyaḥśaṃkunikheyitiyāvat evaṃkoṇa
dvayaṃsādhayitvāparaṃkoṇadvayaṃsādhayati vini
mayāditi rajjuprāṃtayoḥvinimayāt viparīta
dhāraṇāt rajvaṃtauviparītaukṛtvāpūrvavatkarṣaci

pṛ0 50a) hnādākarṣaṇaṃkṛtvākoṇacihnasthāneśaṃkūnikhe
yāvitisamacaturasraṃsiddhyatīti || athakṣetra
phalajñānopāyamādarśayāmaḥ līlāvatyāṃ iṣṭā
śrutistulyacaturbhujasyakalpyāthatadvargāviva
rjjitā yāḥcaturguṇāvāhukṛtistadīyaṃmūlaṃ
dvitīyaśravaṇapramāṇaṃ tathā atulyakarṇā
bhihatirdvinikrāphalaṃsphuṭaṃtulyacaturbhujesyā
t samaśrutautulyacaturbhujetutathāyattetadbhu
jakoṭighātiti ayamarthaḥ tulyāḥsamāśca
tvārobhujābhujasaṃjñārekhāyasyetyarthaḥ tasyekā
śrutiḥekakarṇapramāṇaṃparikatmyatasyavargaṃ
kṛtvājātasaṃkhyayābhujakṛtaucaturguṇāyāṃhrā
saṃkṛtvāsaṃpannāṃkasyamūlānayanaprakāreṇamū
lamānīyatanmūlaṃdvitīyakarṇasūtrasyapramā
ṇaṃsyāt tulyacaturbhujakṣetreyathoktarītyājñā
tayoratulyakarṇapramāṇayoḥparasparaṃguṇanājjā
tāṃkasyadvyaṃkenabhāgaharaṇenalavdhauṃkaḥsphuṭaṃsu
kṣmaṃkṣetraphalapramāṇaṃsyāt samesamānapramāṇe
śrutīkarṇarekheyatratādṛśesamacaturbhujeityarthaḥ
tulyacaturbhujamapicakoṇayorākramyasaṃkocya

pṛ0 50ba) mānaṃmṛdaṃgākāraṃdīrghaṃbhavatītinatatredaṃphalaṃbhava
tītisamuśrutāviticaturbhujaviśeṣaṇaṃ āyataṃdī
rghacaturasraṃtatrāpicabhujakodyoḥparasparaṃghātaḥphalaṃ
syādityanuṣaṃgaḥ bhujaścaturasraparidhirekhākoṭira
piseva yaduktaṃ doḥkodyornāmabhedonasvarūpabhedi
ti bhujakodyagrayoranṛjuvaddhasūtrākārapraveśaḥkarṇa
padābhilapyaḥ kṛtiścavargāparaparyāyātatsvarūpaṃya
thā svasyasvenaivaguṇanājjātoṃkaḥkṛtirucyate se
navarganāmāpikathitogaṇitāgame samudvidyātastu
nakṛtiḥ kṛtiṃdviguṇayedityādāvaṃkevatadvyava
hārāt kiṃtvabhidyāttasiddhoṃkititallakṣaṇamupe
kṣitaṃ mūlānayaneprakāroyathā tyaktvāṃtyādviṣamā
kṛtiṃdviguṇayenmūlaṃsametaddhṛte tyaktvālavdhakṛtiṃ
tadādyaviṣamālladhvaṃdvinighnaṃnyaset paṃktyāṃ paṃkti
hṛtesamenyaviṣamāttyaktvāptavargaṃphalaṃpaṃktyāṃtadvi
guṇaṃnyasaṃditimuhuḥpaṃkterdalaṃsyātphalamiti vargarā
śerviṣamasamāṃkānivāmabhāgataḥprathamadvitīyādī
niūrddhatiryyakrekhābhiścihnitānikṛtvā aṃtyādviṣa
māṃkāt yasyakasyāpyaṃkasyayaḥkaścidapivargabhūtoṃkaḥ
parityājyaḥ tādṛśavargāṃkenaviṣamāṃkonyūnokaraṇī
yitiyāvat yatkṛtitoyadaṃkavargādādyaviṣamāṃko
nyūnīkṛtastamekaṃtat kṛtemūlarūpaṃdviguṇākṛtyasaṃ

pṛ0 51a) pannāṃkenaviṣamāṃkārādyādakṣiṇataḥsthitaṃsamākaṃkevalaṃpū
rvāvaśiṣṭaviṣamāṃkasahitaṃvāvibhajyabhāgegṛhītvālavdhvāṃ
kasyakṛtiṃpūvoktasvarūpāṃpūrvavatsamasthānādādaukevale
pūrvāvaśiṣṭasamāṃśasahitevābhāgesthitaviṣamāṃketya
ktvātadviṣamāṃkaṃlavdhakṛtyaṃkatonyūnīkṛtyetiyāvan la
vdhāṃkaṃdviguṇīkṛtyapaṃktyāṃpūrvamūlāṃkasyadakṣiṇataḥpaṃkti
rūpeṇanyaset tasyapaṃktinyastāṃkarāśeraṃkasyavādalama
rddhapadaṃpadasaṃjñaṃmūlāparaparyāyaṃsyāt itiśalyāṃkastha
leṣaṭsaptatyuttarapaṃcaśatātmakecaturviṃśatyaṃkavargasva
rūpeyadānayanaprakāraḥ caturaṃkasyaṣoḍaśāṃkarūpoyatra
vargastatramūlānamanaṃtuaṃtyaviṣamāṃkeṣoḍaśarūpeya
daṃkasyakṛtestyāgaḥkarttavyaḥ sevāṃkomūlaṃdvyaṃkasyaca
turaṃkovargastatrāpiyadaṃkakṛtivargāṃketyajatesevāṃ
komūlaṃ patratuvahavoṃkāśśiṣṭāstatrapunaritikarttavya
tāmāha paṃktihṛteityādinā paṃktyāpaṃktyaṃkenapūrvarītyā
samāyātenasamāṃkekevalevipamāṃkāvaśiṣṭāṃkayu
tovāhṛtesatiprāptāṃkasyavargaṃkathitalakṣaṇaṃtatā
diviṣamasyatadakṣiṇabhāgaviṣamāṃkātpūrvaṃparityajya
lavdhāṃkakṛtyaṃkenatadāviṣamāṃkaṃnyūnīkṛtyetiyāvat
tallavdhaṃphalaṃdviguṇīkṛtyapaṃktyāṃnyasyapaṃktyaṃkarāśiśca
dalitaḥsvārddhāṃśanyūnīkṛtaḥpadaṃsyāt itopisakalāṃka
niḥśeṣatvābhāvetvāha itimuhuriti evamevaprakāro
vargāṃkaniḥśeṣatāpraryaṃtamanuṣṭheyityarthaḥ || 

pṛ0 51ba) vyāsātparidheḥparidhitovyāsasyapramāṇayuktaṃtatraiva vyāsebhanaṃdā
gnihatevibhaktekhavāṇasūryyaiḥparidhiḥsasūkṣmaḥ dvāviṃśatighne
vihutethaśailaiḥsthūlothavāsyādvyavahārayogyaḥ asyāyamarthaḥ
vṛttādimadhyasthavistārasyaivavyāsavistṛtiviṣkuṃmāstrayaḥpa
ryāyāḥ tathācavṛttasyavistārapramāṇāṃkaṃsaptaviṃśatyuttatrako
nacatvāriṃśacchatāṃkenaguṇayitvāsaṃpannāṃkaṃpaṃcāṃśuduttarārddha
śatādhikaikasahasrāṃkenahṛtvālavdhoṃkaḥparidhipramāṇaṃvṛ|
tādeḥsyāt idaṃsūkṣmaṃpramāṇamuktaṃ vyavahārayogyaṃtunedaṃ sūkṣma
tayākarttumaśakyatvāt kiṃtuvṛttasyavistārapramāṇedvāviṃśa
tiguṇitesatisaṃpannāṃkasyasaptabhirbhāgehṛtelavdhaṃphalaṃsthū
laṃvyavahārayogyaṃsyāt jñānaparidhipramāṇenavyāsapramā
ṇamapyāneyaṃmanayaivadiśeti yathāyathāhivṛttavyāsupa
cīyateklīyatevātathātathāparidhirapisamupacitaḥklīṇo
vābhavati paridhivṛddhiklayābhyāṃvyāsasyāpivṛddhikṛyaupratya
kṣasiddhāvititatpramāṇātatpramāṇānayanaṃyuktisahameva
vyāsapramāṇādevavṛttakṣetraphalamānayati vyāsasyavargemana
vāgninighnesūkṣmaṃphalaṃpaṃcasahasrabhakteḥ hadrāhatetrākrahṛtetha
vāsyātsthūlaṃphalaṃsadvyavahārayogyaṃ vyāsapramāṇasyavargosa
madvidyātaḥ kṛtirityuktarītyāvṛtesatisaṃpannāṃkaṃsaptaviṃśa
tyuttatrakonacatvāriṃśachatāṃkenaguṇayitvāsaṃjātāṃkaṃpaṃca
sahasrāṃkenavibhajyalavdhāṃkaḥ sūkṣmaṃvṛttakṣetraphalaṃsyāt vyā
savargāṃkeekādaśāṃkenaguṇitesatisaṃpannāṃkecaturdaśasaṃ
khyāṃkenavibhajyasaṃlavdhāṃkavodhasaṃkhyātusthūlaṃvyavahārayo

pṛ0 52a) gyaṃvṛttakṣetraphalapramāṇaṃsyādityarthaḥtrikoṇakṣetraphalayuktaṃta
traivatribhujebhujayoryogastadaṃtaraguṇobhuvāhṛtolavdhyā dvisthā
bhūktanayutādalitāvādhetayoḥsyātāṃ svāvādhābhujakṛtyoraṃ
taramūlaṃprajāyatelaṃvaḥ laṃvaguṇaṃbhūmyarddhaṃspaṣṭaṃtribhujephalaṃ|
bhavatītirthaḥ asyārthaḥ atratribhujesvātimatastiryyakbhujo
bhūmipadenābhidhīyate śeṣaubhujaubhujasaṃjñāyeva tayorbhuja|
yoḥsaṃdhyagramārabhyādhobhūmisaṃjñarekhāparyyaṃtaṃlaṃvāyamāno
bhāgaviśeṣoktaṃvasaṃjñaḥlaṃvanipātāubhayataḥpārśvayoḥsthite
yebhūmikhaṃḍeteāvādhāsaṃjñeāvādhāpadenāpyabhidhīyate tri
dhekṣetrebhujapramāṇāṃkayoḥparasparaṃyogekṛtetadaṃtareṇatadubha
yabhujayoḥparasparaṃpramāṇamadhyeyāvānadhikośastenāṃkena|
guṇitesatibhūvābhūpramāṇāṃkenahṛtesatisaṃlavdhāṃke
nabhūpramāṇāṃkaṃsthānadvayesthāpayitvānyūnatāṃyogaṃvaikaikatrā
nuṣṭāyasaṃpannāṃkedvayedalitesatiubhayatrasthāpitamaṃkadva
yaṃdvayorbhujayorāvādhesyātāṃ tatralaghvīāvādhālaghubhujasya
mahatīmahābhujasyetivivekaḥyatratvaṃtarāṃkonāstitatraguṇanā
tiriktamanyadanuṣṭātavyaṃ idānīmevakṛtāvādhāṃkasyayadbhujasthe
yamāvādhātadbhujāṃkasyacavargaukṛtvāsaṃpannāṃkayoryadaṃtaraṃyāvā
nadhikāṃśastasyoktadiśāprāptamūlāṃkolaṃvamāṇaṃsyāt tenalaṃ
vapramāṇenaguṇitaṃ bhūmyarddhamānaṃtrikoṇakuṃḍādeḥkṣetraphalaṃsyā
diti athacaturaṃgulavyāsāyānābheryadidvyaṃgulutsedhastadāṣaḍaṃ
gulayāmāyāstasyāḥkiyānutsedhaḥsyādityādiśaṃkānivāra|
ṇopayogitrairāśikaguṇanaprakārobhidhīyate pramāṇamicchāvasa

pṛ0 52ba) pyatephalamanenetipramāṇaṃ tenabhāgaharaṇaphalaprāptervakṣyamā
ṇatvāttathātvamaktaṣṇuṃ yadvā prakṛṣṭaṃjñānatayotkṛṣṭaṃmānaṃya
syatatpramāṇaṃjñānapramāṇakaṃcaturaṃguladitadādausthāpyaṃa
tevapūrvoktalakṣaṇasyavyastavidhaupramāṇevyāptatvepinakṣa
tiḥ asmaduktalakṣaṇasyatatrāpisāprājyāt icchā icchāvi
ṣayapramāṇarkaṃjijñāsitapramāṇakamitiyāvat ṣaḍaṃgulā
ditadaṃtesthāpyaṃ tayoścānayoḥsājātyamaṃgulatvādinā phalaṃ
jijñāsitaphalasajātīyatvenaupavārikaphalatāvat idaṃ
tvaṃgulatvādyabhāvādvijātīyaṃdvyaṃkarūpaṃmadhyesthāpyaṃ tatotyāṃ
kenecchārūpeṇaphalāṃkabhūtaṃmadhyamāṃkaṃguṇayitvāsaṃpannedvā
daśāṃkepramāṇenacaturaṃkātmakenādyāṃkenabhāgehṛtelavdhoṃ
kaḥ phalaṃjijñāsitaphalasvarūpaṃsyāt vyastaviviriti i
cchāṃkenabhāgaharaṇaṃpramāṇāṃkenaguṇanaṃkāryyamitivaiparī
tyamāśrayaṇīyamityarthaḥ vilomejīvānāṃvayasaumaulyeto
lyevarṇasyahemavibhāgahārevarāśīnāṃvyastaṃtrairāśikaṃbhave
dityuktajīvamaulyādisthale trayaścanerāśayaścatrirāśayaḥ
taiḥkṛtaṃguṇanaṃtrairāśikaṃbhavatītisaṃkṣepaḥ athakṣetraphalā
nayanodāharaṇaṃ caturbhujasyacaturasrāparaparyāyasyacatu|
rviṃśatyaṃgulāścatvāropipratyekaṃbhujābhavaṃti tadbhujakodyo
rddhayorapicaturviṃśatisaṃkhyayoḥparasparaṃghāteniṣpannāṃka|
stakaṃśailaśarasammitaḥ 506 ścaturasrakuṃḍasyahastamātrasya
kṣetraphalaṃsyāt yonikuṃḍetrīṇikṣetrāṇipadārthādarśe ūrddhā
gramekaṃtryasraṃadhogrameśvaraṃtryasraṃ koṇagatayorvṛttārddhayormi
lanātsaṃpannaṃvṛtakṣetramanyaditi tatralaṃvamānenā pṛṣṭacatvā

pṛ0 53a) riṃśadvyaṃgulādhikaṣoḍaśāṃgulaparimitenaguṇitaṃbhūmyarddhamā
naṃdvādaśarūpaṃṣaṭtriṃśadvyaṃgulapramāṇaṃ 20136 saṃpadyaṃteevaṃdvi
tīyatryasrasyalaṃvamānenadvādaśāṃgularūpeṇabhūmyarddhamānasya
dvādaśāṃgularūpasyaguṇanevedavedadharaṇīpramitaṃkṣetraphalaṃbha
vati ekaikavṛttārddhasyahyekonatriṃśadvyaṃgulādhikāṃṣṭāṃgula
pramāṇovyāsitivṛttārddhadvayasyamilitvāṣṭa 58 śaravyaṃgulā
dhikaṣoḍaśāṃgulānivyāsapramāṇaṃsiddhyati vyāsebhanaṃdāgni
392 bhirguṇiteṣaṭcatvāriṃśadvyaṃgulādhikanaṃdavāhurasaṣaṭ 
66626 pramitāṃkoniṣpannaḥatrakhavāṇasūryye 1250 bhāṃgehate
jātātriparidhipramāṇaṃtripaṃcā 5 idaṃgulāniaṣṭādaśa 18 
vyaṃgulānicaturdaśa 14 prativyaṃgulāni etenaparidhimānena
pūrvoktavyāsapādasyacaturthāṃśasyakramācaturdaśatriṃśatpramā
ṇakāṃgulavyaṃgulaprativyaṃgularūpasyaguṇanejātāni 26 ṣa
ṭtriṃśatyadhikadviśatīgulāni 5 paṃcavyaṃgulānipaṃcāśa 50
dvyaṃgulānikṣetraphalaṃ eteṣāṃtrayāṇāṃkṣetraphalānāṃyogenajā
taṃsaṃpūpūrṇayonikuṃḍakṣetraphalamekasaptatyutarapaṃcaśatāṃ
gulāni 501 ekacatvāriṃśadvyaṃgulāni 41 paṃcāśatprati
vyaṃgulāni 50 bhavati atrapaṃcāṃgulānivaṃdrāvdhivyaṃgulapaṃ
cāśataprativyaṃgulābhyāṃnyūnānihastamātracatusrakṣetraphalānnyū
nānibhavaṃti arddhacaṃdrevyāsoṣṭastriṃśadaṃgulāni 38 vyaṃgulāni
caturviṃśati 24 tatraparidhipramāṇaṃviṃśatyutaraśatamaṃgulā 
ni 220 aṣṭatriṃśadvyaṃgulāni 38 paṃcadaśaprativyaṃgulānitena
vyāsacaturthāṃśenavāṃgulaṣaṭtriṃśadvyaṃgularūpeguṇitesatini
ṣpannāṃkogajavāṇarudrāṃgulapramāṇakaḥsaptavyaṃgulakodvādaśapra
tivyaṃgulakaśca ||

pṛ0 53ba) 1158|7|12 idaṃsaṃpūrṇavṛttakṣetratadarddhaṃmekonāśītyadhikapaṃ
caśatāṃgulāni 50 trīṇi dravyaṃgulāniṣaṭtriṃśat 36 prati
vyaṃgulāniprakṛtavṛttārddhakuṃḍakṣetraphalaṃbhavatītikiṃcidadhi
kaṃtryaṃgulaiḥprakṛtibhūtacaturasrakṣetraphalādadhikamatrakṣetra|
phalamāpatatīti kecinmanoktetrikoṇelaṃvamānepaṃcada|
śaprativyaṃguladrapramāṇavyaṃgulādhikaikatriṃśatpramāṇāṃgu
larūpeṇabhūmyarddhamānasyāṣṭādaśāṃgularūpasyaguṇanejātaṃtriṃ
śatprativyaṃguladvāviṃśativyaṃgulādhikacaṃdratuvāṇāṃgula
pramāṇaṃkṣetraphalaṃbhavati vṛttakudrevyāsa0 ṣaṭviṃśatyaṃgulā
nicatvāriṃśadvīgulāni 26401 paridhipramāṇaṃṣaḍaśītyaṃgu
lāniṣaṭcatvāriṃśadvyaṃgulānitrayastriṃśatprativyaṃgulāni
06|46|33| nyāsacaturthāṃśasyaparidhināguṇitatvelavdhāṃka
saṃkhyāgajavāṇaśarāṃgulā|558 nitriṃśadvyaṃgulāniviṃśatpra
tivyaṃgulāni 20 kṣetraphalaṃbhavati| ṣaḍasrekuṃḍeṣaṭtryasrāṇi
samāni tatrāpilaṃvaguṇaṃbhūmyarddhamitirītyāekatryasrasyakṣe
traphalaṃsaptanavatipaṃcaviṃśatiḥsaptatriṃśaccāṃgulavyaṃgulapra
tivyaṃgulānibhavati laṃvamānaṃsarveṣāṃpratyekaṃdvādaśāṃgulā
ni ekonaṣaṣṭivyaṃgulāni paṃcaviṃśatiprativyaṃgulānibhū
mimānaṃpaṃcadaśāṃgulāni tadarddhaṃsārddhasaptāṃgulāni idaṃṣaṭgu
ṇitaṃdvyavdhiprativyaṃgulayuktavahnivahnyunmitavyaṃgulataḥsame
taiḥvedāṣṭapaṃcāṃ 584 gulakairniruktaṃmanīṣibhiḥkṣetraphalapra
māṇamiti pūrvoktacaramamatepadmakṣetrasyavyāsapramāṇaṃ eko
natriṃśadaṃgulānidvipaṃcāśadvyaṃgulāni aṣṭacatvāriṃśatpra|
tivyaṃgulāni tasyavargāṃkapramāṇaṃdvinavatyuttarāṣṭaśataṃaṣṭaca

pṛ0 54a) tvāriṃśadvipaṃcāśaccāṃgulādirūpaṃnasminbhanavāgninā 3627
nāguṇitemaṃpatrāṃkaḥdvyaṣṭaśūnyarasaśūnyavāṇatripramāṇāṃgu
lāni 3506012 ekonaviṃśati 19 vyaṃgulānicaturviṃśatipra
tivyaṃgulāni 24 tatrapaṃcasahasrāṃ 5000 kenabhāgehṛtebhūvyoma
lailāṃgulāni 24 dvādaśa 12 vyaṃgulāniekonaṣaṣṭi 59 prati
prativyaṃgulānītipadmakṣetrasīmāvṛttekṣetraphalamupadarśitaṃ i
damevacapatrāgravṛttapadenāpyabhidhīyate yatramadhyavṛttasyakṣe
traphalaṃyathā tadvṛttasyavyāsaścaturviṃśatyaṃgulāni 24 tasyava
rgāṃkaḥṣaṭsaptatyuttarapaṃcaśatarūpaḥdhanadhāgninātasyaguṇane
bhujaśaranavacaṃdrartudvivāhu 2291952 pramāṇoṃkaḥtasyapaṃcasa
hasrāṃkenabhāgaharaṇedvipaṃcāśaduttaracatuḥśatāṃgulāni trayo
viṃśativyaṃgulānipaṃcaviṃśatiprativyaṃgulānicaphalamāyā
taṃ 452|23|25 uktakṣetraphalenasahāsyakṣetraphalasyayogerāma
vāṇavidhubhūmitāṃgulaṃ 153 ṣaṭkṛśānumitikaṃ 36 taduttaraṃ|
vedavāhu 24 mitiyuk taduttaraṃ etasyasaṃpūrṇaphalasyārddhapramā
ṇamevaṣaṭsaptatyuttarapaṃcaśatāṃgulāni 506 aṣṭacatvāriṃśadvyaṃ
gulāni 48 dvādaśa 12 prativyaṃgulānisaṃpūrṇapadyakvaḍakṣetrapha
laṃbhavatītidhyeyaṃ aṣṭāsrakuṃḍesvaṣṭautryasrāṇitatrapūrvapaścimota
radakṣiṇasthānicatvāritryasrāṇisamabhujānitatrabhujamānaṃ
trayodaśāṃgulāni 13 ekonacatvāriṃśa 36 dvyaṃgulāni laṃvamā
naṃtrayodaśāṃgulāni bhūmimānaṃnavāṃgulaṃdvivyaṃgulasahitaṃ bhū
myarddhamānasyalaṃvamānenaguṇanānniṣpannāṃkatricatvāriṃśa
dvyaṃgulasahitāṣṭapaṃcāśaṣṭagulapratyāyekaikatryasramā
naṃ āgneyanairṛtyavāyavyeśānavidik ||      ||

pṛ0 54ba) tryasrāṇisamabhujānitatrabhujānāṃpratyekaśomānaṃcaturdaśyāṃ
gulāni viṃśativyaṃgulāni atralaṃvamānaṃtrayodaśāṃgulā|
nibhūmimānaṃekādaśāṃgulāni ekonaṣaṣṭivyaṃgulāni
paṃcāśatprativyaṃgulāni atrāpilaṃvamānenabhūmyarddhasyapaṃca
viṃśatiprativyaṃgulasahitaikociṃtyaṃgulāniaṣṭapaṃcāśadvyaṃ
gulāni paṃcapaṃcāśatprativyaṃgulāniaṣṭānāmapikṣetraphalā
nāṃmilaneṣaṭcaturvāṇāṃgulāni girivedadvyaṃgulānivyo|
māṃbhodhituḥṣaṣṭitamayavāṃśovyaṃgulamitisaṃjñāvān atopū
kāyāṃvyaṃgulayoraṃśacatuṣkenaivanyūnādhikabhāvaḥyaduktaṃ jā
lāṃtaragatebhānauyatsūkṣmadṛśyaterajaḥprathamaṃtatpramāṇānāṃ|
trasareṇuṃpracakṣate trasareṇustuvijñeyohyaṣṭauteparamāṇavaḥ||
tryasareṇavetesyuraṣṭavairathareṇukaḥ rathareṇavastvaṣṭausyurvā
lāgraṃparibhāṣitaṃ vālāgnānyaṣṭalikṣosyādyūkālikṣāṣṭakaṃsmṛ
taṃ aṣṭaupūkāyavaṃprāhuraṃgulaṃtuyacāṣṭakamiti vyaṃgulādi
svarūpaṃvakṣyāmaḥ eṣusarveṣvipipakṣeṣutaulyaṃkṣetraphalasyanāpā
nītisamānamevadūṣaṇaṃ yatupadmakṣetresatyāṃtaratvātradūṣaṇa|
miti tatpakṣavādinoktaṃ tatrayuktaṃ nyūnādhikaviśeṣavacanā
nāmadhikāṃtaraphaḍavātmāṃtarakepisthalepravṛtisāmyāt a|
śakyatvānadūṣaṇamiticet tatodhikāṃtarasyāpyaśakyatvekiṃ
nopādīyetatadapi tasmādetepakṣāḥsvavuddhikalpitāevanamū
lasaṃmatāditidhyeyaṃ athamaulakuṃḍaprakārasyatadīkākārai|
rdūṣitatvātprakāśaṃtareṇatannirmāṇaprakārastatvavivekeka
malākarabhaṭairādarśitobhidhīyate atraprativyaṃgulakaiḥṣaṣṭi
saṃkhyairvyaṃgulamucyate vyaṃgulaiḥṣaṣṭisaṃkhyātairaṃgulasyādbhujaḥparaṃ

pṛ0 55a) aṃgulairvedadṛksaṃkhyaiḥ paribhāṣoditātvasau ekahasteṣukuṃ
ḍeṣupramāṇamabhidhīyate bhujasyavistṛteścāpiyathāvada
nuśāsitaṃ caturviṃśatyaṃgulānibhujastritribhiraṃgulaiḥṣaṭ
paṃcāśadvyaṃgulaiścavistṛtiścaturasrakenaṃdabhūmyaṃgulaistadva
dṛtuvedonmitairbhujaḥ vyaṃgulairbhūpamitikaiḥprativyaṃgulakaista
thā vyāsodvidvyaṃgulairvyomavāṇadvyaṃgulatobhavet yonikuṃḍe
vṛttakuṃḍevyāsaḥsaptabhujāṃgulaiḥarddhacaṃdreṣṭagnimānāṃgulairvyaṃgu
latodhikaiḥdaśabhirvyāsuditaḥṣaḍasreśakrasaṃmitaiḥ aṃgulairbhu
jākhyātastripaṃcavyaṃgulādhikaiḥvyāsonavāgnibhiḥ ṣaṭcatu
rbhiścavasubhistathā aṃgulādyaiḥpadmakuṃḍe'ṣṭabhūpaikāgnibhiḥkramā
t bhujagānamaṃgulādyairekaviṃśatisaṃkhyayā aṣṭātriṃśatsaṃkhya
yācapaṃcaviṃśatisaṃkhyayāvistāraḥsyādaṃgulādyaistrikoṇebhu
jucyate ṣaṭtriṃśadbhiraṃgulaiḥsyādvyaṃgulairaṣṭavāhubhiḥvyāsodvive
dāṃgulataḥsaptabhirvyaṃgulaistathā aṣṭāsrakuṃḍetubhujābhaveyustada
śāṃgulaiḥpaṃcapaṃcavyaṃgulaiścedvyāsoṣṭadvimitāṃgulaiḥtrayastriṃśadvyaṃ
gulaiścetuktāvyāsamunonmitiḥtannirmāṇaprakāroyathā vṛttakuṃ
ḍaṃnijavyāsadalabhramaṇatobhavet ekahastavṛttasyakathitoyo
vyāsastasyārddhamānayobhūmaukarkāṭakaṃnidhāyaparitobhramaṇā
dvṛtakuṃḍasiddhirbhavatītyarthaḥtathā arddhacaṃdraṃnijavyāsadalavṛta
syakhaṃḍakaṃ arddhacaṃdrasyayadvyāsapramāṇamuktaṃtadarddhamitāyāṃbhūmauka
rvāṭakaṃnidhāyaparitobhramaṇādvitsadvavṛtasyakhaṃḍamarddhamarddhacaṃdrā
khyaṃkuṃḍaṃsyādityarthaḥtathā tricatuḥpaṃcaṣaṭsaptāṣṭāsrakuṃḍeṣuvi
stṛteḥ arddhenādaulikhedvṛttaṃkāryāḥsvasvavibhāgakāḥsamāścaikaika
kārekhāpratibhāgaṃvṛtautataḥpūrṇajyāvacanenasyātsvasvakuṃḍāsrakā

pṛ0 55ba) vṛttaṃvibhajyapratibhāgamekaikārekhāsamāṛjurūpākāryā
etaduktaṃbhavati tryasrecikīrṣitetadvṛttaṃtridhāvibhajyateṣu
triṣubhāgeṣurekhādayācaturasrecikīrṣitevṛtaṃcaturddhāvi
bhajyacaturṣubhāgeṣuekaikāsamārekhādeyeti ṣaḍasreṣaḍ
dhāvṛttaṃvibhajyavibhāgacihneṣuṣaṭrekhādānaṃ aṣṭāsreaṣṭe
dhāvibhaktavṛtavibhāgacihneṣaṣṭarekhādānaṃ evamanyatrāpi
tenapūrṇāyājyātadvatryasrādikuṃḍānāmākṛtiḥparyavasyatī
tyarthaḥ tathāsamatribhujavatpūrvaṃkṛtvātulyatrivāhukaṃyonikuṃ
ḍetatovāhutrayaṃmadhyādvujādvahiḥmaṃḍalārddhatrayaṃlekhyaṃvādū
rdhabhramaṇādiha ekārddhavṛttamadhyāccapārśvayostadbhujāgrate
kāryerekhecatatsaktecāpetyaktvāvaśeṣakaṃ yonikuṃḍaṃbhavedeta
daśvatthadalasaṃnibhaṃ ayamarthaḥ vyāsārddhapramitabhūmaukarkā
ṭakaṃsaṃsthāpyaparitobhramaṇavṛttaṃsaṃpādyatadaṃtastrikoṇara
canāprakāreṇasamatrivāhukaṃmaṃḍalaṃnirmāyavāhutrayasya
pratyekaṃmadhyecihnaṃkṛtvātatrakarkāṭakaṃnivāyabhujāgradvaya
vyāpivṛttārddhatrayaṃsaṃpādyottarataḥsthitavṛttasyamadhyamārabhya
pārśvadvayepārśvadvayaprāṃtarekhāsaṃlagnerekhekāryetatodhanuḥ
samākārarekhādvayaṃmārjayitvāvaśiṣṭaṃyonikuṃḍaṃsyāditi
tathā pūrvaṃvyāsabhujābhyāṃvayathoktāṣṭāsrakaṃlikhet tatasta
dvāhukhaṃḍenavāhūrdhāktedrataḥkilāvṛttārddhaṃvāhutaścorddhaṃvili
khedāsamaṃtataḥ tadvitulyacaturbhāgaṃvṛtvācādyatṛtīyakau vi
bhāgāṃtautābhyāṃvibhāgābhyāṃcarekhike tadvāhukhaṃḍatulyecasa
maṃtāttenatadbhavet aṣṭapatrātmakaṃkuṃḍaṃpadmākhyaṃpadmava * bhami
ti asyārthaḥ pūrvavadvyāsāddhenavṛttaravanayābhujāṣṭakaraṇa

pṛ0 56a) ccāṣṭāsramaṃḍalenirmāyabhujārddhapramāṇenavāddharddhacihnādvāhuva
hirbhāgeṣusamaṃtādvṛttārddhāniaṣṭasaṃkhyānirmāyatānisa|
rvāṇyapivṛttānipratyekaṃcaturddhāvibhajyatadbhāgeṣuprathamatṛ
tīyabhāgayoḥrekaṃprāṃtamārabhyaparaprāṃtaparyaṃtaṃtattadvāhupramā
ṇārddhamānenapramāṇānmatsyamutpādayet tasyamatsasyamukhaṃ
mahāvṛttādvahiḥkaraṇīyaṃ tataścamatsyamukheprathamatṛtīyavi
bhāgaprāṃtatorekhādvayaṃracayet tecarekhevāhvarddhapramāṇebhava
taḥevamaṣṭasvapivṛttārddheṣuvibhāgacatuṣkaracanādisarvamanu
saraṇīyaṃ tenapadmākāramatevapadyakuṃḍanāmakuṃḍaṃsyādi
timaṃtavyaṃ atravadaṃti mūloktakuṃḍānāṃkiṃhastakṣetraphalasamā
nakṣetraphalakatvābhāvādupekṣā āhosvinbhūlavacanavirodhāt 
kiṃvāmūlābhāvāt athavāprakārāṃtarasaṃbhavāt tatranacatu
rthaḥ nānāprakārasaṃbhavevinigamanāviraheṇāpimūloktapra
kārasyavalādāyatatvāt nāpitṛtīyaḥnahimūlamanupala
bhyevaṃvidhāācāryyāḥsvakapolakalpitārthoyanyasanenapara
pratāraṇāṃkurvaṃti anyathāsarvopigraṃthāthārthonupādeyaḥkā
kathākuṃḍānāṃ nāpidvitīyaḥetādṛśavacanasyakenāpyalikhi
tatvāt yadvacanavirodhotrasyāt kriyāsārakāmikasiddhāṃta
śekharakalpakārādivacanānicaparasparamapivibhinavibhi
nnārthapratipādikānītitvayaivadarśitaṃtāvatāsarveṣāmapiprāmā
ṇyamāyāti nānāsthaleṣeteṣāmevavacanātyavalaṃvyapūrvamukha
katvādīnyonikuṃḍādīnharṣadīkṣitādipratipāditānūṣaya
tāṃpadārthādarśakṛtāṃkunovāpramāṇāṃśevavidveṣaḥnahyatrapratya
kṣaśrutiretadarthaviruddhākenāpyupalavdhāyenasarvaveṣṭanasmṛteri
vāsyāpyaprāmāṇyamucyet atevakanyakāravacana||

pṛ0 56ba) dūṣaṇamapisāhasaṃ vyākaraṇasmṛteḥkalerjhagityādirūpā
yāḥpratyakṣaśrutiviruddhatvenāprāmāṇyepinakalpakārādiva
canapramāṇīkartumarhatha yatuśiṣyavuddhikleśaparihārāya
sthūlamānamuktamiti tatvatyaṃtaṃteṣāṃniṃdākaraṃ akaraṇīyārtha
yuktāśiṣyapratāraṇākaraṇāt nāpyādyaḥtāvatāpikṣativi
rahāt prakṛtivikṛtibhāvonasyāditicet māstukiṃtenaca
turasraṃniryāyatatkaraṇaṃtutannirmāṇaprakārasyakasyacidvakta
vyatvesatisevaprakāra uktonatunānyotraprakāro stītini
yamaḥ vṛtasyāpipūrvamuktatvāt ekahastatvaṃkathamiticet
ekahastaṃcaturasramupakramyapravṛttatvamevatathetinadoṣaḥnyū
nātiriktadoṣaśravaṇamapimūlabhūtakriyāsārakāmikanū
lpakārādyuktaprakārātiriktaparaṃ kiṃca tvaduktaḥkamalākaro
ktastatopyaparovāsamakṣetraphalādhāyīprakāronusartavya iti
vinigamanāvirahaḥ kenavāraṇīyaḥasmanmatecamūlataṃtro
ktaṃgurusaṃpradāyavyavasthitamevagrāhyamitinakopidoṣaḥ
vastutastutvaduktaprakārasyapūkādighaṭitasyāpyaśakyaraṇa
tvaṃkākathātryasareṇuvyaṃgulaprativyaṃgulādighaṭitasyetina
kiṃcidetan atevavyavahārayogyaṃsthūlaṃmānaṃgṛthayuktaṃ ta
thāhisaṃkrāṃtisamayaḥsūkṣmogaṇitavidbhirānītopinasnā
nadānādiyogyaḥkiṃtutataḥpūrvottaraprahārādibhāgevatathe
hāpitādṛśadeśasyagaṇitajñairjñātuṃśakyatvepinasanirdeṣṭuṃ|
śakyitisthūlamānamāśrityaivakuṃḍādiracanākāryetimūla
kṛtāmabhiprāyaḥ athayathāsaṃkrāṃtiṣupāyāḥsannihitānādya
snāstāḥpuṇyatamāmatāityādivacanātsūkṣmakālasannihita

pṛ0 57a) nāḍīgrahaṇaṃtadvadatrāpisūkṣmadeśasannihitadeśopādānamā
vaśyakameveticet netikovrūte atevasūkṣmadeśasanni
dhānalābhārthaṃnānātaṃtreṣusannihitatarasannihitatamaprā
pakanānāvacanānyupalabhyaṃteśakyāśakyaparatayākrameṇa
sūkṣmasthūlaparāṇivyavasthāpyāniitikṛtamativistareṇa
yonyādikuṃḍaṃpaṭuśilyābhāvesarvāṇyapikuṃdānicaturasrāṇi
vṛtānyevavākuryāt yaduktaṃmāmnāyarahasyecaturasrāṇikuṃḍāni
kuryādvṛttākṛtīniceti anyatrāpi caturasrāṇyevatānisyurva
rtulānyathavākvaciditi ācāryyakuṃḍaṃtucaturasravṛttānyatara
tvāpannamevaniyataṃ puraṃdareśayormadhyevṛtaṃvācaturasrakaṃ ta
dācāryyasyanirdiṣṭamitisiddhāṃtaśekharokteḥ vṛtaṃvācaturasraṃ
syānmadhyasthānevṛṣeśayoritikriyāsārokteśca nakuṃḍīpakṣīyaṃ
mūloktuttamaḥ etadasaṃbhavepaṃcakuṃḍīpakṣomadhyamonusarttavyaḥ
navapaṃcāthavaikaṃvākartavyaṃlakṣaṇānvitamityāmnāyarahasyokteḥ
teṣāṃpaṃcakuṃḍānāṃsthānamuktaṃnāradīye yatropadiśyatekuṃḍa
paṃcakaṃtatrakarmaṇi vedāstramarddhacaṃdraṃcavṛttaṃpadmanibhaṃtathā
kuryāccatvāriṃśakuṃḍāniprācyādiṣuvicakṣaṇaḥ paṃcamaṃkāraye
tkuṃḍamīśadiggocaraṃdvijiti pūrvaprāptārthasyaivānuvādoyaṃ|
ākārāṃśepunarapūrvavidhiḥ paṃcakuṃḍapakṣepyasamarthekakuṃḍa
pakṣaṃkaniṣṭamanusaret athavā diśikuṃḍamutarasyāṃpravida
vdhāccaturasramekamevetyācāryyokteḥ tanniveśanaṃcottarasyāmī
śepratīcyāṃvākāryyaṃ ekaṃvāśivakāṣṭāyāṃpratīcyāṃkārayedvudhi
tisomaśaṃbhuvacanāt taccacaturasraṃvṛtaṃnānyat caturasraṃbhavetkuṃḍaṃ
vṛttakuṃḍamathāpicetikriyāsārokteḥ athakuṃḍānāṃsvātapramāṇamāha |

pṛ0 57ba) yāvāniti vistāromadhyasūtrapramāṇaṃyāvadastitāvatpramā
ṇamevakhananaṃsyāt tatrāṃtarepi yāvanmānaṃkuṃḍavistārukta
stāvatsvātasyāpimānaṃpradiṣṭamiti atravadaṃti mekhalayā
sahakhātamānametadanuṣṭeyaṃ natvamekhalakuṃḍasyavistārapra|
māṇenakhananamanuṣṭeyaṃ hastamātraṃkhanetiryyagūrddhaṃmekhalayā
sahetitaṃtrāṃtarokteḥ pratiṣṭāsārasaṃgrahepi paṃcatrimekhalo|
cchrāyaṃjñātvāśeṣamadhaḥkhanediti viśvakarmāpi kuṃḍaṃnijāṃgu
laistiryyagūrddhaṃmekhalayāsaha siddhāṃtaśekharepi khātaṃkuṃḍapra
māṇaṃsyādūrdhaṃmekhalayāsahatīti atrapadārthādarśakṛtaḥ
mekhalānāṃkuṃḍabhūṣakatvāttābhiḥsahakhātonayujyate naca
bhūṣakatvekadācidakaraṇamapiprasajyetetivācyaṃ śrṛṃgāra
rahitayaccayajamānavināśakṛt maraṇaṃchinnamekhalei|
tyādinānāvacanaistadakaraṇepratyavāyaśravaṇāt kiṃcakhā
taṃhikuṃḍasvarūpaniṣpatāvevopayuktamitisaṃniyatyopakā
rakamaṃgaṃbhavati mekhalānubhūṣaṇarūpā ārādupakāraka
maṃgamitinatayāsahakhātoyuktaḥ yaduktaṃyoginīhṛdaye
khātaṃkuḍāyatettulyamaṃgatvaṃtasyakīrtitaṃ saṃnipatyopakāre
ṇamekhalāderviśiṣyatiti apica mekhalānāṃtripaṃcadvā
daśasaṃkhyākatayānanugamāttadanugamakṛtaḥkhātasyāpyanu
gamaḥsyāt anyacca nimnaṃtithyaṃgulenatuunnatāḥsyurnavāṃgu
lairitiviśvakarmmavacanasyapūrvoktapratiṣṭāsāravacanasyava
trimekhalādiparatayāspaṣṭamavagamāt ūrddhaṃmekhalayāsa
hetyādīnisāmānyavacanānyapitrimekhalādikuṃḍaparata
yaivaneyāni yaduktaṃ vārtikakṛtāsāmānyavidhiraspaṣṭaḥsaṃ

pṛ0 58a) hriyetaviśeṣatiti tathācaikaikamekhaleprāpakavacanābhā
vānmekhalāvinaivakhātesiddhesarvatratathaivāstu tasmānmekha
lāṃvinaivakhātamānamitisiddhāṃtaḥ mekhalayāsahasvātava
canāniyatrahomepaṃcāśadādisvalpapramāṇakekhātādhikya
prayojanaṃnāstitatparāṇītivyavasthāśrutidvaidhaṃtuyatrasyātta
tradharmmāvubhāvapi smṛtidvaṃdhetuviṣayaḥkalpanīyaḥpṛthak
pṛthagitivadaṃti atrocyate kvacinmekhalayāsahoktavacanā
tkhātasyāvaśyakatvesarvatraivatathākiṃnasyāt vaiṣamyetupra
māṇābhāvaḥ viśeṣavidheḥpaṃcatrimekhalocchrāyamityādere
vasāmānyavidhidarśanādupalakṣaṇatvenapaṃcatrītipadārtha|
yoravivakṣaṇādvāsarvaparatvaṃkiṃnasyāditi tasmādyatrasva
lpapramāṇākekakartṛkaścahomastatramekhalayāsahaivakhā
taḥ adhikapramāṇasyānupayogāt yatratuvahupramāṇakova
hukartṛkaścahomastadviṣayāṇimekhalāṃvinākhātānuṣṭāna
vacanāniitisiddhāṃtaḥ athamekhalāsvarūpamāha kuṃḍānāmi
ti caturasrayoniprabhṛtīnāṃkuṃḍānāṃyādṛśaṃsvarūpaṃcaturasrayo
nyādirūpaṃtathaivamekhalānāmapisvarūpaṃkāryamityarthaḥ ti
sriti uttamoyaṃpakṣaḥdvimekhalāpakṣomadhyamaḥekamekhalāpa
kṣaḥkanīyāt mekhalānāṃtrapaṃcāpidvayamekayathāpicetivā
yatoyasaṃhitāvacanāt kriyāsārepi nābhiyonisamāyuktaṃ
kuṃḍaṃśreṣṭaṃtrimekhalaṃkuṃḍaṃdvimekhalamadhyaṃnīcaṃsyādekamekha
lamiti kvacinmekhalānāṃvyavasthoktā trimekhalaṃdvijekuṃḍaṃ
kṣatriyasyadvimekhalaṃmekhalaikātuvaiśyasyeti kuṃḍapramāṇabhede
namekhalānāṃmānabhedamāha muṣṭimātreityādinā ||

pṛ0 58ba) hastamātrakuṃḍavedāgninavanāṃgulāityasyavakṣyamāṇatvātsa|
rveṣvapikuṃḍeṣukuṃḍamātaṣaṣṭāṃśenaprathamāṣṭayāṃśenadvitī|
yādvādaśāṃśenatṛtīyāmekhaletyāvāryyaiḥsūcitaṃ mahākapi
lapaṃcarātretuspaṣṭaṃ kuṃḍaṣaṭbhāgikātvādyādvitīyāṣṭāṃśakā
smṛtā tṛtīyādvādaśāṃśāsyāditi tadihamuṣṭipātrepitathā
kāryyaṃmuṣṭirvahumuṣṭiḥprakoṣṭitiyāvat samadhyamāmadhyapa
rvāṃgulairdvādaśāṃguleva tāvanmitevakuṃḍemekhalāyāḥprathamā
yāutsedhāyāmauucatāvistāraudvyaṃgulapramāṇausyātāṃṣaḍaṃśo
pyaṃguladvayaṃ dvitīyāyāekāṃgulapramāṇaṃsārddhāṃgulapramāṇami
tiyāvat ekenasahitamarddhamekārddhamititatravigrahaḥ bhava
ticāṣṭamāṃśaḥsārddhaikāṃgulameva tṛtīyāyāṃgulamātrasamu|
vatādidvādaśāṃśatāpyatrasphuṭārantimātreiti atrāṣṭādaśāṃ
gulamevāralervivakṣitaṃ tatraprathamātryaṃgulamekhalāṣaṣṭāṃśa
tvamapyuktārantimānasyātrāvyāhataṃ madhyamātusapādadvyaṃgula
pramāṇāekapadasyātrekāṃśaparatvāt dvekapadenadvyaṃgulādhi
kaikapādalābhasaṃbhavāt aṣṭamāṃśatāpyatrāpratyūhā tṛtīyā
tumekhalāsārddhāṃgulapramāṇāḥ aṃgulayadasyaikāṃgulaparatayā
ātmakapadasyātmanaḥkeekobhāgitivyutpattyārddhapara
tayācatathālābhāt atradvādaśāṃśatāpinirvyalīkā eka
hastetuspaṣṭamevavedāgninayanāṃgulapramāṇatvaṃprathamādime
khalānāmitiharṣadīpikānusāriṇāṃpaṃthāḥyattu sapādadva
yamaṣṭamāṃśaḥsārdhaikāṃgulaṃdvādaśāṃśaḥ atrapādārddhāṃśayostyā
gaalpāṃtaratvādāvāryyaiḥ kṛtaḥyataḥsadvuddhiśiṣyeṣāvāryādi
gdarśanamātramevakurvaṃti saddhaddhayośeṣānviśeṣānsvatevā

pṛ0 59a) myūhyagṛhṇaṃtītiharṣadīkṣitairuktaṃ tatteṣāṃtātparyyājñānādupaha
sitamātraṃ vastutastupūrvāparamūlaparyālocanayāṣaḍāṃśā|
dibhirmekhalānāṃmānamitinamūlatātparyyaṃ kiṃtutattanmā|
nādevakathitasvarūpānmekhalāḥkāryyāitimūlakṛtāmabhi
prāyitipratīmaḥ padārthādarśakṛtastumuṣṭipadamekaviṃśatyaṃ
gulaparaṃtatrasārddhatryaṃgulāprathamāpaṃcayavādhikadvyaṃgulādvi
tīyā pādonadvyaṃgulātṛtīyā aratnikuṃḍamapyekaviṃśatyaṃgu|
lameva paraṃtvaṃgulamānavṛddhyāmuṣṭikuṃḍādadhikapramāṇakaṃ ta
trapādonacaturaṃgulāprathamāsārddhaṣaṭyavādhikadvyaṃgulādvi
tīyā yavonadvyaṃgulātṛtīyetivadaṃtomūlārthamevaparityajaṃ
tisarvathaivamūlopekṣāmapekṣyaharṣagraṃthevasādhīyān mekha
lākaraṇaprakāroyathā ekahastenavāṃgulavistṛtādvyaṃgulo
tsedhākaṃṭhātprabhṛtiprathamāsākāryā taduparidvitīyātryaṃgulo
tsedhāsaptāṃgulavistṛtātaduparicaturaṃgulotsedhācacaturaṃgu
lavistārāsānuṣṭeyā tenavedāgninayanāṃgulatvaṃtāsāṃphala
taḥsiddhaṃbhavati yāyātumekhalāpūrvāsāsābhūmihadāhṛteti pra
thamāṃternavāṃguloccābahiścaturaṃgulocācaturaṃgulavistārāca
dvitīyātvaṃtaḥpaṃcāṃguloccāvahistryaṃgulocātryaṃgulavistārāvatṛ
tīyātbhayatodvyaṃguloccātāvadvistṛtācetikaṃṭhamānamāha me
khalānāmiti mekhalānāmaṃtaḥparitaḥsarvataḥaṃgulātaṃgulamā
nāgnemiḥ kaṃṭhekahastakuṃḍasyabhavedityanvayaḥetenakuṃḍamānacatu
rviṃśāśonemiritidhvanitaṃ mahākapilapaṃcarātreṣuspaṣṭaṃcaturviṃ
śatibhāgenakaṃṭhovaiparikīrtitaḥsiddhāṃtaśekharepikuṃḍehastami
tekaṃṭhaṃkuryādekāṃgulaṃvahiriti dvihastādikuṃḍānāṃmanayādiśā
ekaikāṃgula |

pṛ0 59ba) vṛdvyānemivṛddhauprasaktāyāṃviśeṣamāha varddhayennāmityādinā
daśahastāṃtamanyeṣāṃkuṃḍānāmadvāṃgulavaśāttāṃnemivarddhayedi
tyanvayaḥ dvihastādikuṃḍeṣumekhalāmānamāha kuṃḍedvihaste
ityādinā tāḥmekhalāḥyoniniveśamāha hoturityādinā
āsāṃmekhalānāmuparimadhyabhāgehoturagrepūrvabhāgeaśva
tthapatrākārāyonirniveśanīyā hoturagreityanenedaṃsūci
taṃ vedīyathāpṛṣṭabhāgenayatihotuścaprāṅmukhatodaṅmukhatā
vābhavatitathākeṣāṃcitpaścimamekhalāyāḥkeṣāṃcitkuṃḍā
nāṃdakṣiṇamekhalāmāupariyoniḥkartavyeti taduktaṃsvāyaṃ
bhuve prāgagniyāmyakuṃḍānīproktāyonirudaṅmukhā pūrvāmukhāḥ
sthitāḥśeṣāyathāśobhavyavasthitāḥ siddhāṃtaśekharepiiṃdrā
gniyamadikuṃḍayoniḥsaumyamukhāsthitāyoniḥpūrvamukhā|
sthitā yoniḥpūrvamukhānyeṣupūrveśānyaṃtarasthiteti soma
śaṃbhurapi pūrvāgniyāmyakuṃḍānāṃyoniḥsyāduttarānanā pūrvā
nanātuśeṣāṇāmiti tathāca pūrvāgneyadakṣiṇakuṃḍānina
vamaṃkuṃḍamuttarāgraṃ anyānisarvāṇyapikuṃḍāniprāgagrāṇī
tiparyavasitārthaḥ ekahastekuṃḍevistāracaturthāṃśenaṣaḍaṃ
gularūpeṇamonedīrghatā vistārastukuṃḍavistāraṣaṣṭāṃśe
nacaturaṃgularūpeṇayoneḥ yonehaccatākuṃḍavistāradvādaśāṃ
śenadvyaṃgularūpeṇasarvatrānusarttavyā yaduktaṃtaṃtrāṃtare turyya
ṣaṣṭadvādaśāṃśairyoniḥ kuṃḍāyatebhavet āyatāvistṛtā
tuṃgājināṃśenatadagrakamityabhipretyāha ṣaṭcaturityā
di kecittudvādaśāṃgulairevadīrghatāvistāroccatāḥ pratyeka
yonīnāṃkāryyā yaduktaṃpaṃcarātre arkāṃgulochrayāṃyonivi

pṛ0 60a) dadhyāttāvadāyatāṃ anyatrāpi utsedhāyāmatastulyāyoniḥsyādvā
daśāṃguleti tadetadabhipretyāha ṣaṭcaturdvyaṃguletyādi ṣaḍā
ditripadavodhitasaṃkhyāyāḥ parasparaṃmilanānniṣpannadvādaśa
saṃkhyayetyarthaḥ itivadaṃti anayoścapakṣayoḥsvasvasaṃpradāyato
vyavasthā ekāṃgulamiti anenakuṃḍamānacaturviṃśāṃśenayonya
graṃsarvatretidhvanitaṃ kiṃcidadhomukhamitikiṃcitkuṃḍātaḥpravi
ṣṭamityarthaḥ yaduktaṃtaṃtrāṃtarekuṃbhadvayasamāyuktāśvatthadala
sannibhā mekhalāmadhyataḥkāryyāpraviṣṭābhyaṃtaretatheti dviha
stādikuṃḍeṣuyoniragrāṇāṃmānamāha ekaikāṃgulataviti
anyeṣu dvihastādidaśāṃteṣu yavadvayakrameṇeti dvihaste
yavadvayaṃtrihasteyavacatuṣṭayaṃ caturhasteyavaṣaṭkamitikra
meṇetyarthaḥ nālābhiniveśanamupadiśati sthalāditi sthalā
dārabhyayonyānālaṃsyādityarthaḥ etenavāsvamekhalāsaṃlagnaṃnā
laṃkāryamityuktaṃ caturaṃgulotsedhavistārāṃvāhyamekhalāsaṃlagnāṃ
vedīṃkṛtvātaduparinālaṃsthāpayeditiparyavasitārthaḥ saraṃdhraka
miti madhyamekhalopariparidhistaraṇārthaṃraṃdhraṃsthāpayitvā
nyomadhyabhāgomṛdāpūraṇīyityarthaḥ nābhiniveśenamupadiśa
ti kuṃḍānāmiti padmākāraṃkuṃḍānurūpaṃyadyatkuṃḍenābhirabhini
veśyastattatkuṃḍasamānarūpaṃvānābhiṃnirmāyakuṃḍānāṃkhātama
dhyebhiniveśayedityarthaḥ ātapekṣatriyenābhiḥ prāṇyaṃge|
pidvayorityabhidhānānnābhiśavdaḥ puṃliṃgepītyabhipretyasa
nnibhamityādiviśeṣaṇadvayaṃpuṃliṃgaśavdābhyāmupadiṣṭaṃmu
ṣṭikuṃḍanābhirutsedhatāratuccatāvistārābhyāṃdvyaṃgulā
aralikuṃḍeuccatāvistārābhyāṃ tryaṃgulānābhiḥ ||

pṛ0 60ba) ekahastetūccatvavistārābhyāṃvedāṃgulācaturaṃgulānābhiḥsyā
dityarthaḥ anyeṣudvihastatrihastādikuṃḍeṣupratyekaṃyavadvayavṛ
dvyānābhiranuṣṭeyetyarthoyavadvayetyādeḥ yonikuṃḍekuṃḍasāmā
nyaprakriyāprāptāṃyoniṃpadmakuṃḍekuṃḍasāmānyaprakriyāprāptāṃnā
miṃcapratiṣedhati yonītyādinā nābheḥpaṃkajākāratāṃsaṃpāda
yitumāha nābhītyādi kurvītetyatrekāṃśenetiśeṣaṭavahiraṃ
śadvayenetyuktyātanarekāṃśenetyarthaprāptamevetinaśeṣapūraṇa
mitikecit śāvdīhyāṃkāṃkṣāśavdenaivaprapūryyateiti nyāyāda
rthaprāptārthasyāpipratyāyakaṃpadamavaśyaṃpūraṇīyaṃ iyāṃstubhedo
yadarthaprāptasthalepūraṇaṃnamūlakartturasaurasyakaraṃ anyatratu
nasvarasiddhimanāpattimātramitikecit muṣṭyādikuṃḍānāṃ
vyavasthāmāhamuṣṭītyādinā pakṣāṃtaramāha ekahastetyādinā
sārddhaikaślokena idaṃtupuṣpapatrājyādidravyaviṣayaṃ ekamā
trakartṛkahomaviṣayaṃvā caturasrādikuṃḍānāṃkāryyabhedena
vavyavasthāmāha sarvetyādinā cheducchedaḥuccāṭanamitiyā
vat śatrūṇāṃparasparaṃvidveṣakaraṇātsaṃghātakṣayakarameva
śatrukṣayakaraṃnāmatenamāraṇetyanenanapaunaruktyaṃnavātaṃ
trāṃtarasyavakṣyamāṇasyavirodhaḥ yaduktaṃkāmike aiṃḍyāṃstaṃbhe
catuḥkoṇamagnaubhāgebhagākṛti caṃdrārddhaṃmāraṇeyāmyedveṣe
tryasraṃvanairṛte vāruṇyāṃśītikevṛttaṃṣaḍasryuccāṭanenile udī
cyāṃpauṣṭikaṃpadmaṃrauḍyāmaṣṭāsrimuktidamiti nanuvrāhmaṇādeḥ
putrādikāmanāyāṃvarṇānurodhātkiṃkuṃḍākṛtiranusartavyā
āhosvitkāmanānurodheneticet nanityahomenaimittikaho

pṛ0 61a) mecavarṇapuraskāreṇākṛtinirmāṇavacanaṃcaritārthaṃbhava
tkāmyaviṣayekāmanāviśeṣapuraskāreṇākṛtivodhakava
canenavādhyatenacakṣatriyādiputrakāmanākṛtayonikuṃḍā
diṣucaritārthānivacanānivrāhmaṇaputrakāmanāyāṃviprā
ṇāṃcaturasraṃsyāditivacanenaivavādhitānikiṃnasyuḥvini
gamanāvirahāditivācyaṃ kiṃvarṇakāmanāyāṃkāmyavaca
naṃcaritārthokṛtyakiṃvarṇaviśeṣavacanenavādhanīyamitya
trāpivinigamanāvirahāt tasmādvarṇaviśeṣavacanamakā
myaparamevanityanaimitikarūpayorakāmyayoḥkāmyaviśeṣa
vacanasyāpravṛte kāmyaviśeṣavacanaṃsakalavarṇānāṃkāmanā
paramityevavyavasthābhyupagamyetidik imānikuṃḍānitāmre
ṇamṛtikayāvākāryyāṇiyaduktaṃ tāmreṇalakṣaṇopetaṃkuryyā
tmṛtikayāpivā amlenatāmrakaṃkuṃḍaṃmṛnmayaṃgomayāṃbhasā sau
dhaṃcasudhayāsamyakśodhayedamararṣabha mṛnmayānāṃtukuṃḍānāṃ
paritaḥsaṃdhibhiḥsaha raktamṛcchālipiṣṭābhyāṃraṃjayedṛkpriyaṃ
yatheti anyūnānatiriktamevakuṃḍānāṃmānamāstheyaṃnechayāpra
māṇādhikyādikaṃ yaduktaṃviśvakarmaṇā khātādhikebhavedro
gohīnedhenudhanakṣayaḥ vakratuṃḍecasaṃtāpomaraṇaṃchinname|
khale mekhalārahiteśokobhyadhikevitasaṃkṣayaḥbhāryāvi
nāśakaṃproktaṃkuṃḍaṃyonyāvinākṛtaṃ apatyadhvaṃsanaṃproktaṃkuṃḍaṃya
tkaṃṭhavarjitamiti jayadrathayāmalepi sūtrādhikesuhṛdveṣomā
nahīnedaridratā tvagrogaḥkaṃṭhahīnesyādasiddhirnyūnakhātake adhi
kecāsurobhogomānenādhikamekhalevyādhayaḥsaṃpravarddhaṃtevītoṣṭe
syādayasmṛtiḥ|

pṛ0 61ba) uccāṭaḥsphuṭitochidrasaṃkulevācyatābhavediti yoniḥpaści
mitiekakuṃḍābhiprāyeṇa kuṃḍānukalpamāha nityamityā|
dinā vedyāṃvāpyāyasepātremṛnmayevānaveśubhe itivedyanu|
kalpopikvacit athahomopayogisruksruvanirmāṇaprakā
ramāha kathyeteityādinā śrīparṇīkāśmarībhāṣayākabhāro
tiprasiddhā kṣīraśākhinaḥplakṣavaṭādayaḥpūrvoktaḥ eteṣāmeka
taraṃgṛhītvāhastamātramānasyaṣaṭtriṃśadbhāgānkṛtvāsruvaṃraca
yet tatraikaikoṃśastṛtīyāṃśādhikānāṃpaṃcapaṃcayavānāṃbhava
ti tatramūlatoviṃśatibhāgairdaṃḍaḥ aṣṭāṃśairvedīasyāgreeka
bhāgenakaṃṭhaḥ saptabhirbhāgairmukhaṃ tatrakaniṣṭāṃgulimānenamu
khepraṇālikākāreṇaghṛtanirgamanāmamārgaṃkuryāt vedītryaṃ
śenavedyāstṛtīyāṃśenavistāraḥ kaṃṭhāṃtasthoviṣkaṃbhaḥmukhaṃ
agraṃkaṃṭhasamānaṃvedītṛtīyāṃśavistāraṃ vedyāṣṭāśānāṃvi
niyogamāha vedīmadhyeityādinā vahiraśmita karṇikāyā
vāhyadeśesarvataḥ tenāṃśadvayaṃsaṃgṛhītaṃ avaṭaṃgartaṃ tasyaava
ṭasyavahiḥ paritovṛttakāryyaṃ tenāṃśamekaṃsaṃgṛhītaṃ mukhave
dyoḥparitorddhāṃśamānenamekhalāsyādityanvayaḥ tatorddhāṃśena
mukhepimekhalāprāptābhavati sācavṛttākārākāryyāḥarddhaṃ
bhāgenapariturvaritenacaturasraśobhāghaṭanākāryā ta
thācekāṃśenakarṇikādvābhyāmavaṭaḥekenavṛttedvayeaṃ
śenadalāni ekāṃśenamekhalā ekāṃśenaśobhetiaṣṭā
vapibhāgāupayuktāḥ śobhāṃśepramāṇaṃmaṃtramuktāvalī a
rddhāṃgulābhavechobhāsamācācitritāpivetyevaṃrūpā atrāṃgu
laśavdoṃśavācī daṃḍeti aṃgulairitibhāgaprastāvādbhāgapara

pṛ0 62a) meva tathācatribhirmārgairdaṃḍīyairdaṃḍamūlekuṃbhaḥ caturbhiraṃśairve
dīsaṃlagnamukhaḥkuṃbhogrekāryyaḥyugaṃyugmekṛtādiṣityanuśāśa
nādatrayugmaṃśairityasyāṃśadvayenetyarthaḥgaṃḍīcakaṃkaṇākārā
kāryā mūlecāgrecadaṃḍasyagaṃḍīkaṃkaṇavadbhaveditisomaśaṃbhu
ktatvāt tenadaṃḍasyaikādaśāṃśāḥkuṃbhadvayagaṃḍīdvayābhyāṃgṛhītā
itinavāṃśādaṃḍasyadhāraṇārthamurvaritāitiparyyavasitaṃ daṃḍasyā
nāhoviśālatāṣaḍbhiraṃśaiḥsyāt ṣaḍaṃgulaparīṇāhodaṃḍama
dhyudāhṛtitimaṃtramuktāvatyāmuktatvāt yatuṣaḍbhiraṃśaiḥkū
rmmākṛtiḥpṛṣṭabhāgaḥkāryitividheyaṃdaṃḍasyānāhodīrghatvamī
ritamitipṛthagevetimataṃ tatra ānāhasyadīrghatvāvācakatvā
t uktamuktāvalīvacanavirodhācca pṛṣṭabhāgekūrmākṛtinirmā
ṇebhāgākāṃkṣānudayācca asyāḥsrucomukhasyapṛṣṭabhāgehaṃsaga
javarāhānya tamasyamukhākāraṃracayedityāha haṃsasyetyādinā
etāvatāsruconirmāṇaprakāramabhidhāyasruvasyaracanāprakā
ramādarśayati srucityādinā ekahastasyaṣaṭtriṃśadbhāgān
kṛtvāsruvoravanamuktaṃ tatradvādaśāṃśāṃssaktāsamurccaritacatu|
rviṃśāṃśaiḥsrucamāracayet tatradvāviṃśatibhāgairdaṃḍaḥ bhāgadva
yenaśiraḥ tatrakhananaṃyathākarṣamātraṃghṛtaṃtatratiṣṭettāvatkā
rthaṃ gaṃḍīpadamatrakuṃbhaparaṃ tathācamūlāgrayoḥ pūrvavaktuṃbha
dvayaṃkaṃkaṇadvayaṃcakāryyamitiparyavasitārthaḥ etayoḥ
pratinidhiruktastaṃtrāṃtare tadalābhepalāśasyaparṇābhyāṃhūyatehaviḥ
parṇābhyāṃmadhyaparṇābhyāṃmadhyamenaparṇenajuhotītiśruteḥateva
madhyapātronapālāśapatrāvalyāṃtubhojayedityādinābhojanema
dhyapatraniṣedhaḥhavanetasyaniyuktatvāt dvivacanenasruksruvayo
rdvayorapikāryakaratvaṃyatradvayasyetikathitaṃ||

pṛ0 62ba) vāyavīyasaṃhitāyāṃ sruksruvautaijasaugrāhyaunakāṃsyāya|
sasīsajau yajñadāhamayauvātuparṇairvāpippalodbhavai saṃhi
tāyāṃ palāśapatrenichidreruciresruksruvaumune vidadhyādvā
śvasyapatraiḥsaṃkṣiptehomakarmmaṇīti athavedikāyāṃmaṃḍapa
madhyasthāyāṃsarvatobhadrādimaṃḍalacatuṣṭayānyatamaracanā
prakāramupadarśayati caturasrityādinā pūrvaparāyatābhi
rdakṣiṇottarāyatābhiścatisṛbhistisṛbhīrekhābhiścatuṣko
ṣṭaṃcaturasraṃsaṃpādyatatrāgneyavāyavyaparyaṃtamīśāṃtanairṛtyapa
ryaṃtaṃcakarṇasūtradvayaṃdatvācaturṣvapikoṇeṣvekaikaṃkarṇasūtraṃ
dadyāt sūtradvayasaṃpātarūpeṣutadutpannamatsyacatuṣkeṣudveprā
gaparāyatedvedakṣiṇottarāyaterekhekuryāt evaṃṣoḍaśako
ṣṭakānisaṃpadyate tānyevapahānyapyabhidhīyaṃtekarṇasūtrasaṃ
pātasiddhānyardhakoṣṭānitvardhakoṣṭānyevātrakoṣṭapradenanā
bhidhīyaṃte catuḥṣaṣṭikoṣṭotyādanaprakāraṃsārdhaślokenāha
pūrvavatyādinā ayamarthaḥkopāgateṣucaturṣukoṣṭeṣukarṇa
sūtramekaikaṃdatvātadutpannasūtradvayasaṃpātasthānarūpamatsya
catuṣkeṣupūrvavadveprāgagredvedakṣiṇāgrepaścimottarataḥsūtre
datvārekhekṛtvāetatsūtrapātotpannāṃtarālakoṣṭamatsyacatu
ṣkedvepaścimataḥprāgagredvecotaratodakṣiṇāgresūtredatvārekhāṃ
kṛtvācatuḥṣaṣṭikoṣṭānisaṃpadyateiti ṣaṭpaṃcāśaduttaradvi
śatakoṣṭasaṃpādanaprakāraṃsūcayati yāvadityādināyāva
t yāvatsūtradānena ṣaṭpaṃcāśaduttaradviśatakoṣṭānisaṃpa
dyaṃtetāvatsaṃkhyānisūtrāṇitatrapūrvasaṃpāditacatuḥṣaṣṭiko
ṣṭhamaṃḍaletenaivavidhināpūrvoktaprakāreṇaivapātayedityarthaḥ

pṛ0 63a) tathācaivaṃparyyavasitaṃ koṇasūtracatuṣkepūrvavatkarṇasūtraca|
tuṣṭayaṃdatvātadutpannamatsyacatuṣkedveprāgagredveudagagresūtre
dadyāt etatsūtracatuṣkapātotpannāṃtarālakoṣṭamatsyeṣuṣa
ṭpaścimataḥ prāgagrāṇiṣaṭcotaratodakṣiṇāgrāṇisūtrā|
ṇipātayet evaṃkṛteṣaṭpaṃcāśaduttarādviśatīkoṣṭānāṃsaṃ
pannābhavatītikoṣṭānāmeṣāṃviniyogamādarśayati ṣaṭtriṃ
śatetyādinā uktarītyāracitakṣetrasyamadhyevahirārabhyaparitaḥ
paṃcapaṃcavīthīstyaktāmadhyasthitāniyāniṣaṭtriṃśatsaṃkhyā|
nipadānitaiḥkamalaṃracayet kamalasīmāṣaṭtriṃśatko
ṣṭātmikācaturasraivarakṣaṇīyā vahiritipīṭhevedikāyāṃdvā
raśobhādiṣucānveti tathācapadmasīmātovahistanayāpari
toṣṭāviṃśatikoṣṭātmakenapaṃktiyugmenavīthikāmāracayet
tadvahiḥparitaḥśiṣṭābhyāṃdvābhyāṃpaṃktibhyāṃdvādaśottaraikaśata
koṣṭātmakābhyāṃdvārāṇiśobhāupaśobhāsrānkoṇāṃśce
tipadārthacatuṣṭayaṃracayedityarthaḥ athaṣaṭtriṃśatpadairmadhya
sthaiḥ padmaracanāprakāramāha padmakṣetrasyeti ṣaṭtriṃśatkoṣṭā
tmakasyapadmakṣetrasyabhāgāt dvādaśavidhāyekāṃśaṃdvā
daśatamaṃparitovahissajet tenobhayatośadvayatyāgaḥ
paryavasitaḥ tatodaśabhāgāṃtarurvaritā pūrvāparāya
tamekaṃdakṣiṇotarāyataṃcaikaṃsūtramitidiksūtradvayaṃ
koṇasūtradvayaṃcakarṇasūtrāparaparyāyaṃpūrvadattaṃsthita
masmaivetipadmakṣetramaṣṭadhāvibhaktamaṣṇaiva tānisūtrā|
ṇipatrāṇāṃmadhyasūtrāṇibhavaṃti tatprakāroyathā daśabhāgā
naṃtaḥsthitānṣaṭdhāvibhajyamadhyesūtrādisaṃ ||     ||

pṛ0 63ba) sthāpyāṃśadvayenavṛttamekaṃkṛtvātadvahiraṃśadvayenadvitīyaṃta
dvahiraṃṛdvayenatṛtīyaṃvṛttaṃkuryyāt karṇikāṃpītavarṇene
tyādināraṃjanaṃkarṇikādeḥsvayamevamūlakṛtāvaktavyaṃ ta
trakarṇikādisthānaṃkimityākāṃkṣāyāṃparijihīrṣuḥprasaṃ
gādidānīmevatatsthānādipadaśakyārthamupadiśati ā
dyamityādinā muktāṃśeneti pūrvaṃparityaktadvādaśāṃśenetya|
rthaḥ parityaktadvādaśāṃśenavṛttamagrekariṣyati sāṃprataṃtutadu|
ktiḥ sthānamātraparicayārthamevetidhyeyaṃ vāhyeti vāhyaṃyatpa|
travṛttaṃtṛtīyaṃyasyatadaṃtarālaṃtanmānena kesarāgreṣukesara
vṛttāgrenidhāyasūtrādiprāṃtaṃnidhvāya vidhināvakṣyamāṇena
paritaḥ yadyakṣetrasūtrāṇāmubhayataḥarddhaniśākarānarddhacaṃ
drākārarekhāḥ likhitvākṛtvārddhacaṃdrāṇāṃsaṃdhiṣusūtrāṇi
pātayet vidhiścāyaṃ yatravṛttāṃtarālamitasūtraṃkesaravṛtta
sūtradiksūtrayoḥsaṃpātasthānesthāpayitvātadiksūtrobha
yataḥyatravṛtasparśikesaravṛttalagnāṃtadvayaṃmarddhacaṃdraṃlikhe
t evaṃcaturṣudiksūtreṣucaturṣukoṇasūtreṣucakṛteṣua
ṣṭasaṃkhyārddhacaṃdrājāyaṃte nanunānārddhacaṃdrakaraṇaṃkutā
yātamiticet kesarāgreṣusūtrādiṃnidhāyetibahuvacanā
devetigṛhāṇa yatoṣṭasaṃkhyāniyatramadhyasthitānāṃkesarā
ṇāṃsthānāni tataścārddhacaṃdrayoḥparasparasaṃpātarūpāṣṭasaṃ
dhiṣusaṃmukhīnayordvayorekaṃsūtraṃdadyāt evaṃkṛteṣṭapatrā|
ṇāmaṣṭausīmārekhājāyaṃte saṃdhyadhobhāgavartinausīmāre
khobhayatasthitāvarddhaniśākarāṃśaumārjanīyau tenadalā|
kāratāsiddhiḥ dalāgrāṇikartuṃcaturthaṃvṛttamāracayati da

pṛ0 64a) lāgretyādinādalāgrāṇāṃyanmānaṃvahissaktadvādaśāṃśarūpaṃte
namānenavṛttaṃcaturthaṃkuryāt tadaṃtarāledalāgravṛttāṃtarāle
tanmadhyasūtrasya yatramadhyasūtrasyubhayataḥsamaṃtataḥvāhyaha
stenacaturdikṣuvidikṣvapicadatvāgrāṇisudhīrālikheditya
nvayaḥtatraprakāraḥcaturthavṛtaṃtarālepatramadhyasūtrasyobhayataḥ
sthitasaṃdhisūtrasyāgresūtrādinidhāyapatraspaṣṭapatramadhyavṛtato
dalāgravṛttapatramadhyasūtrasaṃpātasthānaṃyāvadvāhyahastenasū
trasaṃpātasparśītathāvāhyahastenakaraṇīyaṃ sūtradvayāgrabhā
gaścaparasparābhimukhoyathāsyāt etadarthamevavāhyahaste
neti anyathādalāgravṛttaḥsaṃdhisūtrasthānaṃyāvadekasyasū
trasyadāneparasyasaṃdhisūtrasthānādalāgreyāvadānetadagrayoḥ
parasparābhimukhatvaṃnasyāditi tataścakarṇikāvṛttaṃtyaktvā
nyānitrīṇivṛtānipadmapatrādimadhyagatarekhāścamārjaye
t yathāṣṭadalaṃpadmaṃdṛṣṭimanoharaṃbhavet kesaranirmāṇapra
kāramāha daletyādinā karṇikāvṛtasyadarśisaṃdhigata
patrasīmāsūtrāṃtarālepatramadhyasūtrasyobhayatekaikasmi
nsthānedvedvekesarekarṇikāvṛttalagnamūlakesaravṛ
ttaselagnakiṃcidvaktrāgrakeparasparasaṃmukhekuryāditya
rthaḥ yatrayatracakajakaraṇamātmānaṃtatrasarvatraiṣe
vaprakāronāparityāha etaditipīṭhārthaṃvīthī
sthāpanaṃpūrvamuktaṃtatrapādagātraracanāprakāramā|
ha padānītyādinā padmasaṃlagna padmavahirbhūtavī
thyāḥ ekaikaṃkoṇakoṣṭaṃtatpārśvadvayavartikoṣṭadva
yaṃce ||    ||

pṛ0 64ba) tyevaṃtrīṇikoṣṭānipratikoṇaṃmārjayet pīṭhapādāetesyuḥ
pratidiśamavaśiṣṭānicatvāricatvāripādānitaiḥpīṭhagā
trāṇisyuḥvīthīpādānāṃviniyogamāha padānivīthītyā
dinā paṃktyabhedatiti paṃktidvayasyaikyaṃyathābhavatitathāvī
thīdvayaṃmārjayedityarthaḥ śiṣṭābhyāṃpaṃktibhyāṃdvārādikarttavya
mityuktaṃbhatprakāramāha dikṣvityādinā dvārādyarthaṃsthāpita|
paṃktidvayamadhyedvāracatuṣṭayārthaṃcaturdikṣuāṃtarapaṃktisthaṃma
dhyasūtrobhayapārśvavartikoṣṭadvayaṃvāhyapaṃktisthamadhyasutrapā
rśvadvayavarttikoṣṭacatuṣṭayaṃcamārjayet evaṃṣaḍbhiḥṣaḍbhiḥpa|
dairekaikaṃdvāramiticaturviṃśatipadaiścatvāridvārāṇisaṃpa
nnāni śobhāracanāprakāramāha padairityādinā āṃtarapaṃkti|
sthānidvārapārśvadvayagatānitrīṇitrīṇikoṣṭānidvārapārśvaga
taṃvāhyapaṃktisthamekaikaṃkoṣṭaṃcasaṃmārjyacaturbhiścaturbhiḥpadai
rekaikopaśobhāsyāt pārśvayoḥpratidvāraṃdvidvisaṃkhyatayādvā
rāṇāṃcatuḥsaṃkhyatayācāṣṭasaṃkhyāḥśobhāḥparthavasannā'upa|
śobhāiti aṃtaḥpaṃktisthaṃśobhālagnamekaikaṃkoṣṭaṃtrīṇitrīṇi
koṣṭānivāhyapaṃktisthānisaṃmārjyupaśobhāṣṭaupratyekaṃca|
turbhiḥkoṣṭāḥsyurityarthaḥṣaḍbhiḥkoṣṭairityādivihāyayadvica
tuḥkoṣṭakairityādyabhidhānaprayojanaṃdvidvipaṃktisaṃlagnānāṃte
ṣāṃpadānāṃtattatsaṃkhyānāṃmārjanaṃtatvekapaṃktigānāmeveti|
sūcanameva idamarthakaraṇāvasareāṃtarapaṃktisthamityādi
nāspaṣṭīkṛtamevāsmābhiḥ koṇaracanāprakāramāha avaśi
ṣṭairiti ubhayata upaśobhālagnānyaṃtaḥpaṃktisthānitrīṇitrī
ṇikoṣṭānivāhyapaṃktisthānyapitrīṇitrīṇikoṣṭānisaṃmā

pṛ0 65a) rjyapratyekaṃṣaḍbhiḥ koṇacatuṣṭayaṃkāryyamityarthaḥmaṃgalaraṃ
janārthaṃvarṇānāha raṃjayedityādinākusuṃbheti tatrāṃtare
gautamīyecāruṇāṃtaramapyuktaṃ doṣārajaḥhārayuktaṃraktami
tyucyatevudhairiti doṣārajaḥharidrācūrṇaṃ pulākastuchadhā
nyaṃsyādityabhidhānātpulākastucchadhānyaṃ tasmādāhotaraṃkṛtaṃ
yacūrṇaṃtatkṛṣṇacūrṇaṃ tatkaraṇaprakriyāyathā tucchadhānyānā
madvadāhāvasaredugdhādināsiktāvastragālitaṃcūrṇaṃkuryāt 
vitvādītyādināharitapatrāṃtaraparihagrahaḥ yaduktaṃprayoga
sāre śyāmaṃśyāmachadobhūtaṃrajaḥproktaṃsvakarmmasviti śyā
mapadenaharitavarṇogṛhyate āvaśyakaṃcedaṃraṃjanaṃtatkṛtau|
phalaśravaṇāt yaduktaṃkapilapaṃcarātre pītākṣitistuvijñe
yāśuklāāpaḥprakīrtitāḥtejovairaktavarṇaṃsyādvāyuḥśyāmaḥ
prakīrtitaḥ ākāśakṛṣṇavarṇaṃsyātpaṃcamaṃtumahāmune site
dhidevatārudroraktevrahmādhidevatā pītedhidevatāviṣṇuḥkṛṣṇe
caivācyutaḥsvayaṃ śyāmedhidevatānāgaḥsamākhyātomayānagha
śuklaṃgrahāpadohaṃtiraktaṃpretagaṇodbhavaṃ kṛṣṇaṃsarvāsurotsāhaṃ
haṃtipītaṃvarāpadaṃpaiśācīṃrākṣasīṃcaivanihaṃtiharitaṃrajaḥta
smāddhomebhiṣekecayāgevaivaviśeṣataḥ raṃjayenmaṃḍalaṃtaistude
vasaṃtuṣṭisiddhayeiti sīmārekhāḥsarvāpiśvetāeva avi
śeṣeṇopādānāt yadvetyādinākṛṣṇavarṇāvasyurityaṃtenapa
kṣāṃtaramāha pītaivetyādi prathamapakṣavadvitīyepipa
kṣekarṇikāpītaivasyādityarthaḥ pakṣāṃtaraṃsamāpyo
bhayapakṣasādhāraṇaṃprastutārthamāha pītenā
pyetyādinā pīṭhagarbhāṇīti ||

pṛ0 65ba) garbheṣāmastītigarbhakoṇasthānaṃ arśāditvādaca ate|
vanapuṃsakatvaṃ kamalakṣetrakoṇānpītenakṛṣṇavarṇenavāraṃjape
dityarthaḥpīṭhapādāraktacūrṇena pīṭhagātrāṇiśvetacūrṇenaraṃ
jayet tataścatasṛṣuvīthīṣuphalapuṣpādiyuktānānāvidhava
rṇaraṃjitāḥkalpalatālekhyā dvārāṇiśvetacūrṇenaśobhārakta
cūrṇena upaśobhāḥpītacūrṇena koṇānikṛṣṇacūrṇenaraṃjaye
t tataścakrameṇaśvetaraktakṛṣṇavarṇairajobhirmaṃḍalasyābhitaśca
turasrarekhātrayaṃkuryādityāha pādāḥsyurityādinā sādhāraṇaṃ
sarvadevasādhāraṇaṃ natuśaivaśāktavaiṣṇavādibhedādbhinnasvarū
pamityarthaḥ maṃḍalāṃtaramāha caturasrāṃbhuvamityādinā pūrvava
tṣoḍaśakoṣṭakamaṃḍalaṃkṛtvātatraikaikakoṣṭaṃtredhāvibhajyapū
rvādidiksūtraṃdvādaśadhāvibhajyetiparyyavasitaṃ teṣupaści
madigātakoṣṭacatuṣṭayakṛtavibhāgacihneṣaṣṭasvapipūrvā
parāyatānyaṣṭasūtrāṇidatvāpunardakṣiṇadigātakoṣṭaca
tuṣṭayakṛtavibhāgacihnaṣaṣṭasvapidakṣiṇottarāyatānyaṣṭa
sūtrāṇipātayetenacatuścatvāriṃśaduttaraikaśataṃkoṣṭāni
bhavaṃti tatraṣaṭtriṃśatkoṣṭaiḥkamalaṃ tadvāhyapaṃktyāpīṭharacanā
tadvāhyepaṃktidvayedvāracatuṣṭayaśobhāvapūrvavat vīthīupaśo
bhāvanehāsti avaśiṣṭaiḥpadaiḥekaṃpadamaṃtaḥpaṃktisthaṃpaṃcapa|
dānivāhyapaṃktisthānītyevaṃrītyāṣaḍbhiḥkauṣṭaiḥśeṣaṃvarṇapaṃca
kenatattatsthānaraṃjanaṃmaṃḍalādvahīrekhātrayakaraṇaṃca maṃḍa|
lamiti kecitsarvatobhadramaṃḍalasyaivadvitīyaṃbhedamamumā
huḥ navanābhamaṃḍalamāha caturasretyādinā iṣṭamānacatu

pṛ0 66a) rasrepūrvavaccatuḥṣaṣṭikoṣṭānikṛtvātanmadhyavarticatuḥkoṣṭe
padmaṃpūrvavadracayet tasyaprāgbhāgeaṣṭakoṣṭātmikāmekāṃ
vīthīṃmaṃḍalasīmāṃtāmṛjurītyāsīmārekhāṃsthāpayitvāmārja
yet evamevamadhyakamaladakṣiṇapaścimotarabhāgeṣvapipra
tyekamaṣṭāṣṭakoṣṭātmikāmekaikāṃvīthīṃmārjayet evaṃkṛte
ṣṭadikṣvaṣṭacatuṣkānyurvaritāni tatradigātacaturmitacatuṣke
ṣupratyekaṃkamalānikuryāt koṇagateṣucatuṣkeṣutupratyekaṃ
svastikānikuryāt tatkaraṇaprakāroyathā koṇeṣucaturṣu
pigateṣucatuḥkoṣṭeṣupratyekaṃṣoḍaśakoṣṭatāṃpūrvāparāyata
dakṣiṇotarāyatadvidvirekhāṃtaraṃdatvāsaṃpādyasvastikākāraṃ
yathāsyāttathāmārjayet tatrāyamupadeśaḥṣoḍaśakoṣṭeṣusarva
trakoṇagatānisasīmārekhāṇicatvārikoṣṭānityaktvāparā
ṇisarvāṇyapidvādaśakoṣṭānisaṃmārjyasvastikākāratābha
vatīti padārthādarśakṛtastumadhyacatuṣkagataikaikakoṣṭasya
yadyatkoṇakoṣṭamāgneyakoṇakoṣṭaṃtadādikamuttarataḥsthi
taṃkoṣṭatrayaṃkoṇatvanirūpakaṃcaikamitikoṣṭacatuṣṭayaṃ
mārjayet nairṛtyakoṇakoṣṭādipūrvasyakoṣṭatrayaṃkoṇanā
nirūpakaṃmadhyacatuṣkapraviṣṭamekaṃcetikoṣṭacatuṣṭaya|
maparatramārjayet vāyavyakoṇakoṣṭādipūrvasthako
ṣṭatrayaṃkoṇatvanirūpakaṃmadhyacatuṣkagataṃcaikamiti
koṣṭacatuṣṭayaṃmārjayet īśānakoṇakoṣṭādidakṣi
ṇabhāgasthakoṣṭatrayaṃtatrakoṇatānirūpakaṃcaikami
tikoṣṭacatuṣṭayaṃcamārjayet ||

pṛ0 66ba) tenaparitaḥsvastikākāratāsiddhiritivadaṃti ubhayorapi
sāṃpradāyikatvādgurusaṃpradāyatovyavasthā śivāditīśā
namārabhyaśvetādīnāṃkrameṇānvayaḥpūrvamatepīśānādiko
ṣṭānāṃsatvānnamūlānanvayaḥ svastikatvaṃteṣāṃnāstīticet
astutarhisvastikaghaṭakatvādgauṇasvastikatvaṃtatra śeṣaṃpa|
dyaraṃjanaṃvīthīṣukalpalatākaraṇaṃmaṃḍalādvahiḥśvetādirekhā
karaṇaṃca nacanābhamaṃḍaleidaṃsthāpyamitiyatrayatrātragraṃthegraṃ
thāṃtarevāvakṣyatitatrasarvatredamevagrāhyamitivodhayannupa
saṃharati nacanābhamityādinā sarvasiddhidamityanenakāma
nānāṃbhedepinedaṃvibhinnaṃvibhinnaṃ nāpikvacidanusaraṇīyaṃ
kvacinnetyapyastītidhvanitaṃ paṃcāvjamaṃḍalamuddharati etadityā
dinā etatnavanābhamaṃḍalaṃ svastikavarjitamitipūrvaṃnava
nābhamaṃḍaleyatkoṇacatuṣkecatuṣkacatuṣkaṃsvastikānuṣṭā
nārthaṃsthāpitamabhūttadapipaṃcāvjamaṃḍalesminmārjanīyame
vetyarthaḥ eṣāṃviṣayavyavasthoktāprayogasāre kalaśānāṃna
vānāṃtunavanābhaṃparaṃpadaṃ tathāprāksaṃskṛtekṣetrepadmaṃsaṃ
kalpapūrvavat svastikasthānabhūtānikoṇakoṣṭānimārja
yet paṃcānāṃkalaśānāṃvasthānaṃpaṃcāvjamīritaṃ caturasrodi
tasthānemadhyepadmaṃsamālikhet ekasyakalaśasyedaṃproktaṃsā
vāraṇaṃpadamitiuktamaṃḍalānāṃkutrakutrakarmmaṇiviniyoga
ityapekṣāyāmāha dīkṣāyāmityādinā ihāpikimācāryyā
disthityarthaṃ āhosvidyamānasyakiṃvādevānāṃkeṣāṃcitsvā
taṃtryeṇapūjārthamityatrāha devapūjārthamiti tathācavedyāupa

pṛ0 67a) risarvatobhadrādikaṃlikhitvātatrasiṃhāsanādautveṣṭadeva
tāyāevapūjādikamanuṣṭeyamitiphalitārthaḥ aprāmā
ṇyaśaṃkāparijihīrṣayāha sarvetyādi yadyapyekataṃtrānu
sāriṇopyarthasyaprāmāṇikatvādupādeyatvameva nahiśrī
bhagavatpraṇītasyaikasyāpivacasaḥprāmāṇyaṃparamukhapratī
kṣayābhavatinanuśrutimūlakatvenaivaprāmāṇyaṃsarvajñocca
ritvena ateva pratyakṣaśrutiviruddhabhāgesvamūlabhūtaśruti
kalpanāyāvādhasaniścayenapratiruddhatvenāsaṃbhavānnaprāmā
ṇyamiticenna nahiṃsyātsarvābhūtāniśyenenābhicaranyaje
t atirātreṣoḍaśinaṃgṛhṇātinātirātreṣoḍaśinaṃgṛhṇātī
tyādīnāṃparasparaviruddhāthāṃnāmapinānāvidhānāṃśrutīnāṃ
darśanādvādhaniścayābhāvenakalpanāyāṃvādhakābhāvāt
tasmāduktarītyaivaprāmāṇyamupagatasyāpiśrutiviruddhabhā
gasyānanuṣṭānaṃsamādheyaṃ tathāpikvacidekataṃtrasyapadā
rthatātparyārthayoraniścayādbhavatyevaparataṃtrānusaraṇami
tyabhipretyasarvetyuktamitisaṃkṣepaḥ ||     yasyo
dyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmapremanidhī
tipaṃthakulabhūḥkūrmācalojanmabhūḥ sūpāsyaṃkṛtavīryyacācyu
tapadaṃvārāṇasīvāsabhūstajjepūrttimagātṛtīyapaṭalaḥśavdā
rthaciṃtāmaṇau || maṃtriṇāṃprāptoyāsitamaṃtrakāṇāmapigurūṇāṃ
śiṣyahitāvāptidvārakaṃhitaṃtadaivabhavati yadivakṣyamāṇavi
dhināśiṣyasyamaṃtragrahaṇaṃsyāt sacavidhirnirūpaṇamaṃtareṇa
uravavodhityatodīkṣetikartavyatāmādarśayitumārabhate athe
tyādinā maṃtriṇāśiṣyāṇāmititunārthaḥ ||

pṛ0 67ba) maṃtragrahaṇenahimaṃtrātā nahitaduttaraṃtadupāyajijñāsā pu
stakādinājñātamaṃtrastunamaṃtripadārthaḥ avidhināprāptamaṃ
trakasyāpitadvatayaivamaṃtritāmāpannasyahitāvāptistāvanna
bhavati yāvadīkṣāvidhināpunarmaṃtragrahaṇaṃnakriyetetyabhiprā
yeṇamaṃtriṇāmityādimūlamitikaścit maṃtrāṇāmitipā
ṭhetuṣaṣṭyarthasaṃbaṃdhasyadīkṣāpadārthenasahānvayavivakṣayāna
kāpyanupapattiḥhitakāmyayetiguro śiṣyasyavātadubhaya
syavābhīpsitasiddhayeityarthakametatpāṭhapakṣesaṃbhavati maṃ
traśavdārthastūktastaṃtrātaremananaṃviśvavijñānaṃtrāṇaṃsaṃsāravaṃ
dhanāt yataḥkarotisaṃsiddhomaṃtrityucyatetatiti anyatrā
piguptopadeśatomaṃtromananāttrāṇanādapīti dīkṣāśavdārthaṃ
mūlevāha jñānamityādinā divyadānadāyitvesatipāpakṣa
yakāriṇyarthaviśeṣedīkṣāśavdorūḍhityarthaḥ natudīkṣāśa|
vdasyayaugikorthonenapratipādyate avayavavyutpattyākathama
pīdraśārthasyāpratyayāt arthaviśeṣitikaraṇāchravaṇama
nanādaunātiprasaṃgaḥ itikaścit tādṛśārthaviśeṣaparica
yāyaivakāriṇītyaṃtaṃ nātastadvaipyarthyāṃvastutastu tasmādīkṣe
tyādināmūleyaugikatvamevāsyapratipādyatitinanūḍhimātre
tātparyyaṃ kiṃtuyogepi hrasvadikāronāmaikadeśatayādivya
jñānasya taduttarikāriṇagatāvityekadeśabhūtodhātūnā|
manekārthatayādānasyakathanādīrghadīkāreṇadivyalāna|
dāyītyucyate kṣakāraḥkṣayaikadeśatayāpāpakṣayamabhivakti
somenabhavatītyarthenārśādyavākṣāpadaṃpāpakṣayakārakama
rthaṃvrūte tenapūrvoktārthovayavavyutpatyaivalabhyateititatvaṃ u

pṛ0 68a) ddeśakramānurodhenaprathamāṃdīkṣāmādarśayati deśikityā
dinā diśatyupadiśatimaṃtratatsādhanopāyādikamitide
śikoguruḥpāyāt gacchet natupraviśet aṃtaḥpraviśedakṣi
ṇāṃghriṇetyanenāgrepraveśasyavaktavyatvāt tenavahirevasthi
tvācamanādivighnanivāraṇāṃtakarmmasārthakaraṇamitisūci
taṃ vadaitāguṇanāmādikīrtanapuraḥsaraṃsnānādideśānnadyā
ditomaṃḍapādvahirdeśāṃtaṃgatvāguruṃsveṣṭadevaṃdikālāṃścana
tvākṛtaprāyaścitaṃsapāpaṃsarvaṃciṃtya oṃsūryaḥsomāyamaḥ
kālomahābhūtānipaṃcaca eteśubhāśubhasyehakarmaṇonava
sākṣiṇaḥ viṣṇoyatprākṛtaṃvittepāpākrāṃtamamūnmamatanniḥ
sārayavittānmepāpaṃphaṭ phaṭ phaṭ te namaḥitimaṃtraślokadvayā
tmakaṃpaṭhitvāpāpamapākṛtyahastaupādaucaprakṣālayet anaṃta
rakartavyamāha ācametyādinā prātaḥkṛtyādividhivatsātve
tyanenasaṃdhyātarpaṇaṃpūrvāhnikīrityanenasūcitaṃ vidhineti|
madhyasthamācamanivasāmānyāryyavidhāvapyacetitadubhayasyā
pividhiviśeṣamāpekṣatvāt astrāṃvubhiḥastramaṃtrābhimaṃtritaiḥ
kiṃvā astramaṃtreṇajalenasaṃprokṣyetyarthaḥtadvārapūjāṃdvārādhiṣṭi
tāṣṭadevatāpūjāṃaṣṭadevatānāṃsthalaṃnāmānicāha ūrddhvetyādi
nā dvāraśākhoparitanatiryyagatakāṣṭamūrddhoḍuvaraṃ nanūdūṃba
rakāṣṭaghaṭitatoraṇābhiprāyakamidaṃ tasyadakṣiṇate
vopanyāsāt kiṃcadvāreṣvevahidvāradevatānāmamīṣāṃ
pūjanaṃnatoraṇeṣu paścimadvāroparisthaphalakamau|
ḍuṃvara ||       ||

pṛ0 68ba) mevakāryyamityabhiprāyeṇedamitikaścit kecittuauḍuṃva
ramitiyajñīyakāṣṭamātropalakṣaṇaṃ natvauḍuṃvaratvamātraṃvi
vakṣitamatretyāhuḥ tatkāṣṭemadhyabhāgevighneśaṃdakṣiṇabhāge
mahālakṣmīṃuttarabhāgesarasvatīṃsaṃpūjyadakṣiṇadiggataśā
khāyāṃvighneśaṃutaradigātasākhāyāṃkṣetreśaṃvighnapārśvegaṃ
gāṃkṣitreśapārśveyamunāṃdehalyāṃ'stradevatāṃpūjayet evamaṣṭa
dvāradevānāṃdvārāṃtareṣvapitriṣupūjānuṣṭeyā tatodvārapālā
abhyarcyā teyathā naṃdaḥsunaṃdaścaṃḍaścapracaḍovalevaca prava
lobhadrasaṃjñaścaprabhadrovaiṣṇavāmatāḥ naṃdisaṃjñomahākālo
gaṇeśovṛṣabhastathā bhṛṃgirīṭābhidhaḥskaṃdapārvatīśābhi
dhaḥparaḥ caṃḍeśvaraścaśaivāḥsyuḥśākteyāstvaṣṭamātaraḥ dikpā
lāstraipurāścatvāraḥ vakratuṃḍaścaikadaṃṣṭromahodaragajānanau laṃ
vodaraścavikaṭovighnarājastusaptamaḥdhūmrarājogaṇapateḥ
bhadraḥsubhadrothavalaḥpravalaḥpūrvataḥkramāt caṃdrapracaṃḍauvapu
narjayaścavijayastathā sūryyasyadvārapālāḥsyurititaṃtrāṃta
resthismṛtaṃ praveśadvāraṃsarvataḥpūrvaṃpūjitadevatāṣṭakakaṃ
samāgatyacadivyāṃtarikṣabhaumabhedenatrividhānvighnānutsā
dayet śrautekarmaṇipūrvadvāreṇayajamānaṃpraveśayediti
darśanādatrāpipūrvadvāreṇapraveśitivahavaḥ tulāpuru|
ṣādimaṃḍapeṣupaścimadvāreṇapraveśakathanādihāpipaści
madvāreṇaivapraveśityapareprāyaḥprāṅmukhatvasyaivanityanaimi
tikādipūjāsūktatayāpaścimadvāreṇaivapraveśaḥ yatraiva
vapraveśastasyaivadevatānāṃprathamaṃsaparyyeṃtiniyamaḥpaści
madvāramāsādyatālatritayapūrvakaṃ dvāramudyādyesādisārasaṃ

pṛ0 69a) grahodāhṛtatāṃtrikavacanespaṣṭataresatyapiyadvarṣakomudī
kṛtāṃkenadvāreṇapraveśa kasyadvārasyadevatāḥprathamamabhi|
yaṣṭavyāitiśaṃkayāvyākulībhāvastatrahetuṃnapaśyāmaḥlaṃ
ghayet napadāspṛśet tatrāstradevatāyāḥpūjitatvāt astra
devatāmaṃtraścasvasvopāsyadevatāsaṃvaṃdhyastramaṃtraḥnaphaṭmātra
mititupramāṇamupavarṇitaṃ bhaktitaraṃgiṇyāmasmābhiḥpra
viśetnatvāsaneupaviśet tasyāgrevaktavyatvāt catvāt
catuḥpathāṃtamiti maṃḍapādvahistanohastamātrabhūmibhāga
āhitatoraṇakaścatuḥpathapadenehavivakṣitaḥ tathācamaṃ
ḍapādvrahmamātravahistanadeśaparyaṃtaṃmaṃḍapaṃpūrvaṃmūlamaṃtre
ṇasaṃvīkṣya tataḥpūrvamevavahisthāpitasāmānyārthajalapaṃca
gavābhyāṃmaṃtreṇaprokṣaṇaṃpunarastramaṃtreṇaivakuśaistāḍanaṃ prastu
takavacamaṃtreṇābhyukṣaṇaṃkuryyāt anukte prastutamaṃtreṇasaṃskā
rādikuryyāditisaṃpradāyavidupadeśāt sudhīrityanenānu
ktamaṃtrakasthalatvānmaṃḍalāṃtardhūpakaraṇemaṃtramūlamaṃtrevā
dartavyityuktaṃ harṣakaumudyāṃtūṣṇīṃdhūpanamuktaṃ tateṣāmevokta
paribhāṣayāvirūddhaṃ padārthādarśesudhīritivikiredityuttare
ṇānvetītyuktaṃ ihāpikartrākāṃkṣāsatvādubhayatrātvayoyujyate
vikiraprakṣepaścaapasarppaṃtutebhūtāyebhūtābhuvisaṃsthi
tā yebhūtāvighnakarttārastenaśyaṃtuśivājñayā apakrāmaṃ
tubhūtānipiśācāḥsarvatodiśaṃ sarveṣāmavirodhenavra
hmakarmasamārabhe itiślokadvayātmakamaṃtreṇānuṣṭeyitisūca
yitumāha sudhīriti aṃtaḥprakṣiptalājādisaptadravyātmakavi
kitathaivasthāpyāḥsaṃmārjyamaṃḍapasyeśānadigbhāgevūṭī ||

pṛ0 69ba) kṛtyasanālaṃvarddhanīnāmakaṃśaṃkhādipātrāṇāṃjalasyavini
yogakaraṇādriktatāprasaktautattatpātreṣupunaḥprakṣepyajalā
nāmādhāratvārthamavaśyāpekṣitaṃpātraviśeṣaṃtaduparisthāpayi
tamāsādayet harṣakaumudyāṃtumārjanārthakadarbhamuṣṭyabhimaṃ
traṇamapisaptadhetikathitaṃ tatrapramāṇaṃtunatairapyuktaṃ saptaja
ptānititunehasaṃvadhyate dūratvātbhinnavibhaktikatvāt bhi
nnavacanatvāccasaptapadāstrapadayordvayorapisamāsamadhyāṃta
rgatatayāparasparamanvayāsaṃbhavāt astrastrajaptenetyetāva
nmātreṇatunasāsaṃkhyākiṃtusakṛtkṛtekṛtaḥśāstrārthiti
nyāyādekatvamevapratīyate atevapadārthādarśenakāvisaṃkhyo
padiṣṭeti vyeyaṃ uktamaṃḍalānisarvatobhadrādīnipuṇyāhaṃvāca
nādikamevadīkṣāyāyadhikaṃ anyatūktaṃvakṣyamāṇaṃcanityapū
jādāvapisādhāraṇaṃ viśediti tatprakāroyathā kūrmacakrī
yanavakoṣṭeṣumadhyayatrakoṣṭesvayamupaveśyaṃbhavati tatkoṣṭī
yakṣetrapālaṃanaṃnovṛṣabhaḥśailorājāvāsukirarthakṛt śa
ktipaḥ padmayoniścamahāśaṃkhaścatenavetipūrvādikrameṇaprā
ptaṃsaṃpūjyatadājñāṃprārthyatatsthānaṃvīkṣyaṇādicatuḥsaṃskāraiḥsaṃ
skṛtyācāraśaktimārabhyamaṇivedyaṃtādevatāḥsaṃpūjyatatrakaṃ
valādyāsanamāstīryyapṛthvītimaṃtreṇopaviśediti taduktaṃ
kṣetrapālaṃtusaṃpūjyakṣetrapālājñayātataḥsaṃskuryyādāsanasthā
naṃcaturbhivīkṣaṇādibhiḥsaṃskāraistvaṃtrasaṃpūjyāvedyaṃtāḥpīṭha
devatāḥādhāraśaktimārabhyapṛthvītimanunāviśediti me
rupṛṣṭhṛṣiḥ sutalaṃchaṃdapṛthvīdevatāupaveśanevinigosya
maṃtrasyetijñeyaṃ mṛdutvamāsanedṛṣṭārthaṃ nahikaṭhorāsanani

pṛ0 70a) ṣaṇṇaḥsvasthacitaḥ nahyasvasthacittasyapūjādikarmmasvadhikṛtiḥ
navāsiḥ tatkarmmanirvāhayituṃprabhavati pūjopayogimaṃtra
yaṃtraśaṃkhādipātrapuṣpavastrādyūpacārasāmagryāṃ samyak ā
hitānisthāpitāni srukcaṃdanavanitādibhyastuparāvṛtta
tānusaraṇenajitānicamanaḥprabhṛtīniṃdriyāṇīyenasamā
hitajiteṃdriyaḥsamāhitaḥsamādhānaścāsaujiteṃdriyaśceti
karmadhārayitipadārthādarśakṛtaḥ graṃthasvārasyaṃpunarasmadu
ktārtheva pūjādyarthaṃhitatratatrasrakcaṃdanādiṣuviṣayeṣva
nuraktiḥ svabhogecchayāpunasteṣvevaviraktiritikathanādgraṃtha
kartuvākcāturyyonnayanāt pātrāsādanasthalamupadarśaya|
ti sthāpayedityādinā pūjādravyāṇicaṃdanākṣatavastrapuṣpa|
mālādīnipūjopayogisakaladravyāṇisvasyadakṣiṇabhāge
śaṃkhasthāpanācamanādyarthaḥkalaśovāmabhāgehastaprakṣāla
nādyarthakaṃtupātraṃpṛṣṭabhāgeghṛtādiprajvālitadīpānparitaḥ
samaṃtāt darppaṇacāmarachatravyajanānipūrvādikrameṇacatu|
rdikṣupūrvoktāṃkrurapātrāṇyapicaturdikṣu teṣāṃbahutveuptakramā
tpūrvedikramāvṛttiśca atrāthaṃkurātiriktaṃsarvaṃnityaṃpūjāyā
mapi pātrāsādanāṃtarakāryyamāha kṛtāṃjalīti karaśuddhirnā
makarayoraṃtastayorvāhyetayoḥpārśvadvayestramaṃtrasyanyāseva
yaduktaṃ dakṣiṇāmūrtisaṃhitāyāṃ pāṇīviśodhayedastra
maṃtreṇamanuvittamiti vyāpathāthohastayomaṃtraraṃtarvāhye
pārśveitica taṃtrāṃtare digvaṃdhonāmanārāvamudrayāmucchru
ddhṛtatarjanyādaśadiśyastramaṃtranyāsaḥ astramaṃtreṇetitriṣvanve
ti tathācāstramaṃtreṇakaraśuddhiṃkṛtvāstramaṃ ||       ||

pṛ0 70ba) treṇaivadigbaṃdhaṃkṛtvābhūtaśuddhiṃsamācareditisaṃvaṃdhaḥkṛ
tvetikutāyātamiticet samāsādyovitipadāditigṛ
hāṇa ekamevatatpadamiticet kiṃcātaḥ nahisatyapitā
tparyyenuṣaṃgonabhavatidigvaṃdhāṃtatattrikaphalamādarśayati
tenetyādinā tenadigvaṃdhāṃtakarmaṇājanitaṃtejorakṣākṛ
taukartṛbhūtaṃsamaṃtodeśikasyarakṣāṃkuryāt bhūtaśuddhiprakāraṃ
darśayati suṣumṇetyādi samāhitaḥ suṣumṇāvartmanāyoga
yuktenavidhinācinmaṃtreṇātmānaṃparamātmaniyojayedi
tyanvayaḥ yogoyogavān arśādyavayogavatāṃuktucitaḥ
taiḥkartuṃśakyitiyāvat cinmaṃtreṇa haṃsitimaṃtreṇātmā
naṃjīvātmānaṃhumityuccāryyamūlādhārātkuṃḍalinīmutthāpyahṛ
dayamānīyatatrasthitaṃjīvātmānaṃmukhenādāyasuṣumṇāmārge
ṇagatvāhaṃsitimaṃtreṇamatāṃtararītyāsohamitimaṃtreṇavra
hmaraṃdhrasthiteparamātmaniyojayet idaṃvātisāvadhānasyai
vakṛtyaṃnākhilasyāpītisamāhitatvoktiḥ vījabhāveti
vyutkrameṇapṛthivyāditattvānyapivījabhāvenasvavījadvāreti
yāvat sarvabhūtānāṃkāraṇe paraṃparayāsarveṣāmapikāra|
ṇabhūte tathācapṛthivyādeḥsvasvakāraṇabhūtejalāgnādau
layesatpathāṃtatrasarvalayaḥparyavasyati tatvānyapītyapinā
varṇānāmapilayaściṃtanīyityuktaṃ tatrāpikṣaṃhehaṃlela
kāraṃsesaṃṣeṣaṃśeśavarṇakaṃ vevaṃlelaṃravarṇesthāllīnami
tyādivyutkramaḥ tataścayamitivāyuvījenapūrakaṃkṛtvātadu
tthavāyunāpāpaṃśarīraṃcasaṃśoṣyaramitivahnivījenakuṃbha

pṛ0 71a) kaṃkṛtvātadutthavahnināsaṃdahyayamitivāyuvījenarecanaṃkṛ
tvāpāpapuruṣabhasmadauṣātmakaṃviśleṣayet utsārayet śa
rīrabhasmatusthāpayedeva tatovamityamṛtavījenāmṛtamānī
yatadbhasmapiṃḍīkṛtyapunaḥśarīrāṃtaramutpannaṃbhāvayitvāpara
mātmanaḥsakāśādākāśaḥākāśādvāyurityādikrameṇana
ttadbhūtānimūrddhādipādāṃtasthāneṣvānīyavarṇānuktadiśaico
tpādyajīvātmānaṃsohamitihaṃsadūtivāhaṃsadevasyamanu
nāmaṃtreṇahṛdyānīyanirgatāṃkuṃḍalinīṃmūlādhāresthāpaye
dityarthamupadarśayati tatityādinā tenaivavahnitaiva sarva
nāmnāṃhipadārthatāvacchedakaparāmarśakatvamevapratiṣiddhaṃ na
tusamāsāṃtargatasyāpyaparāmarśakatvaṃyatohiavyāpyāpakṣā
dharmmayostatvāvagāhitetyādiṣutadāvyāpādiparāmarśaḥsvī
kṛtaḥaparomarśaścaprajāvatīyaṃmetvaṃtasmaidehikaṃvalamityā
dauprajāvatīpadārthatāvacchedakībhūtabhrātrāderitidhyeyaṃ
tataḥpūrvoktaprakāreṇabhūtaśuddhyataraṃnyāsādikamitinyā
sādiryasyetibahuvrīhiṇāṛṣyādinyāsādipūrvakaṃprāṇa
pratiṣṭādikartavyamitikathitaṃ yadvānyāsādikaṃnyāsāderva
kṣyamāṇasyakaṃśiraḥprāthamyamāpannaṃprāṇapratiṣṭādikaṃ āva
śyakaṃcaitadarthakaraṇaṃ nacedevaṃsamucitāṃsakalataṃtraśāstrasa
māmrālāṃcaprāṇapratiṣṭāṃvinākathaṃciduttarabhāvyaparakarmopa
dekṣyaṃtibhavaṃtonajānīmaḥ padārthadarśakṛtastumūlamaṃtreṇaya
thāvidhiprāṇāyāmaṃvidhāyahaṃsadevasyamanunānyāsādikaṃku
ryādityanvayaḥhaṃpuruṣātmanenamitimūlādhāresaḥprakṛtyātma
nenamaḥ|

pṛ0 71ba) itiśirasi haṃsaḥprakṛtipuruṣātmanenamitivyāpayyāpā
datalamastakamitihaṃsadevamanornyāsaḥ ādināpūrvadi
nakṛtatajjapanivedanaṃtadinajapasaṃkalpopītikatha|
yaṃti tatredaṃvaktavyaṃ kuryyānyasediti kriyādvayavyavahite
naprāṇāyāmaṃyathāvidhītyanenasaṃvaṃdhomanunāhaṃsadeva
syetyasyakathaṃyujyate hṛdayāṃbhojamānayetparamātmaniti
vamaṃtrasāpekṣaṃsyāt nāpicatanmāsatannivedanetatsaṃka|
lpāderasaukālaḥstutibhiḥsveṣṭadevasyatatastaṃsaṃstuvītavai
evaṃstutyāmaheśāniajapāṃvinivedayediticidvallītaṃtrā
didarśanātprātaḥkṛtyasamayevaḥprātaḥsnānasaṃdhyādipūrva
bhāvinitadācārāt nanūsaṃdhyāhīnośuvirnityamanarhaḥsa
rvakarmmasvityādivacanātkathaṃsaṃdhyāditaḥpūrvamasyānuṣṭā
namiticet evaṃtarhiprātaḥkṛtyānaṃtaregurupādukāmaṃtra
japastavapāṭhādirūpepinidhīyatīdṛṣṭiḥ viśeṣavacanā
ttatheticet tatkimatranoktaṃviśeṣavacanaṃ prāṇapratiṣṭā
dikaṃsvasyavakṣyamāṇarītyākṛtvāpratisaṃskāramekaikāvṛtyā
praṇavajapenagarbhādhānādivakṣyamāṇasaṃskārāṃścastasyānu
ṣṭāyānaṃtaraṃsvasyamaṃtrasyṛṣīnmūrddhādiṣunyaset ātmano
maṃtrasyetisāmānyanirdeśādyasyaivamaṃtrasyopāsanāṃprādhā
nyenāṃgatayāvāpadākarotitasyaivamaṃtrasparṣādīstadāvi
nyaseditidhvanitaṃ mūrddhānvitamātmanitidevatāmūrddhādi
vyāvarttanāyetipadārthādarśakṛtaḥ yuktaṃtunaitat kiṃcitpa
dāṃtarāsamabhivyāhṛtamūrddhādipadānāṃsvamūrddhādiṣvevarūḍha

pṛ0 72a) tvāt etenaśiṣyavyāvarttanāyedamisapipratyuktaṃ aṃguṣṭādi
ṣviti tattanmaṃtravarṇānitiśeṣaḥvastutastutyaṃtranyāsamitya
trapraviṣṭamaṃtrevatṛtīyārthopalakṣitatvasyānvayaḥ tathā
cāṃgipalakṣitamaṃtranyāsamaṃguṣṭādiṣunyasedācaredityarthaḥ
aṃgaiḥhṛdayaśiraḥśikhāvetrakavacātmakāṃgamaṃtraiḥ sajāti|
bhiḥnamaḥsvāhāvaṣaṭvauṣaṭhumityaivarūpajātibhi sahitaiḥ
upalakṣitatvetṛtīyā tathāvarāṃhṛdayāyanamaḥ rīṃśirase
svāhetyādimaṃtrānuṃguṣṭādiṣunyasedityarthaḥ atevāstraṃtatta
llayornyasetipūrvāparaspaṣṭatārthaṃdvitīyāṃtayuktaṃ atrāpiraḥ
astrāyaphaḍitimaṃtraṃkaratalakarapṛṣṭayornyasedityarthaḥpṛṣṭa
syāpivāhyatalatvavivakṣayātallābhāt yadvānavidyatemaṃtrasā
dhakayoraṃtarabhedoyenetimaṃtranyāsaviśeṣaṇaṃnyāsaprayo
janalābhāya tadevacottaratrāpyanuṣajyate navidyateaṃtaraṃsā
dhakabhedoyasminnitimaṃtraparaṃtat tadevanyasedityatrakarma
tvenānveti maṃtrevahimaṃtravarṇanyāsānnyastobhavatītinako
pipūraṇādikleśaḥpadārthādarśakṛtāpipūrvārddhasthitamanaṃ
tarapadamutarānvayyevakṛtaṃ iyāṃstubhedoyattaistasyamūlamaṃ
treṇapūrvaṃkaraśuddhiḥkartavyetyarthasūcakṛtāṃgīkṛteti sama
rthaṃtunaitattadarthasamarpaṇeitimaṃtavyaṃ vastutastumaṃtranyāsaṃvi
dadhyādityuktaṃ aṃguṣṭādiṣuhṛdayādiṣumūrddhādiṣucamaṃtravarṇanyā
sevamaṃtranyāsonāmetyabhiprāyeṇamaṃtranyāsapadārthamevavi
śadīkartumaṃguṣṭetyādinyāsānanyāsamācaredityaṃtasārddhapaṃca
ślokāḥnyāsānanyānityanenavarṇanyāsādīnāmevopavarṇanaṃvakṣya
māṇamaṃtrāṇāṃnā ||

pṛ0 72ba) nātvātprātisvikarūpeṇatadvarṇanyāsasyasāṃprataṃvaktumaśa
kyatayāsāmānyapadenanyāsānanyānityevaṃrūpeṇanirdeśaḥ
tathācāṃguṣṭādiṣunyasedityatrakarmapadaṃmaṃtravarṇamityevaṃ
rūpayamarthāyātaṃ maṃtramityanuṣaṃgovāsukaraḥ itisukaraḥ
itinakiṃcidanupapannaṃ atrapadārthādarśakṛtaḥaṃgaiḥtatta
tkalpauktaṃgamaṃtraiḥtatrahṛnmaṃtramuccāryyāṃguṣṭābhyāṃnamaḥśiro
maṃtramuccāryatarjanībhyāṃsvāhetyādiprayogaḥ yaduktamācā|
ryyaiḥ aṃgulīṣukramādaṃgairaṃguṣṭādiṣuvinyaseditītivadaṃ
ti atredaṃvaktavyaṃ hṛdādyaṃgamaṃtrānaṃtaramaṃguṣṭābhyāṃnami|
tiprayogekiṃpramāṇaṃnoktaṃmūlavacanaṃ tasyatadarthāprāpa
katvāt nāpyācāryyavacanaṃ tasyāpimūlasamānakakṣatvāt
nāpiyaṃtrāṃgenyāsaścaturthyaṃtatvanamoṃtatvābhyāṃtadullekhiti
niyamaḥ aḥlalāṭāyanamaḥāḥmukhavṛttāyanamityādera
pyāpatteḥnaceṣṭāpatiḥ atevakenacitpaddhatikṛtātathā
prayogodarśitevetivācyaṃ tathāpipramāṇālābhāt nā
nāgraṃthavisaṃvādāt aṃgamaṃtrāṇāṃhṛdayādiṣunyāsehṛdayā
yanamaḥhṛdayāyanamaḥityādiprayogāpatteśca ādyasyāṃga
maṃtraparatvenadvitīyasyanyāsasthalaparatvenatvaduktadiśo
bhayasyāpisārthakatvāt nacatattanmaṃtravarṇānaṃtaraṃhṛda
yāyanamityevaprayogoṃguṣṭādiṣvapinyāsekartavyitina
vābhipretamapinasādhuaṃguṣṭādiṣutadarthānatvayāditi
vācyaṃ nahihṛdayapadamupāsyasyopāsakasyavāhṛdayarūpāṃ
gaviśeṣamabhidhattekiṃtutattadupāsyadevatāyāṃgadeva
tāviśeṣamāraṇadevatāsvatarbhūtaṃ tathācanakāpyananvita

pṛ0 73a) tāśaṃkā atevakasyacidaṃgapaṃcakaṃkasyacidaṃgaṣaṭkami
tirūpapannaṃ aṃgaparatvaṃpunaridaṃḍa?rupapādaṃsyāt nahiupā
syupāsakovānenetrahīnoyenanetramaṃtrahīnatvaṃsughaṭaṃsyā
t atevakavacāstramaṃtrakathanaṃsādhusaṃgacchate nahita
dapikasyāpyaṃgasyanāma yenatanmaṃtrasyāṃgamaṃtratvamupapādye
ta atevakesarādiṣutatpūjā āgneyādikaṃcatatsthānaṃna
hyaṃgatveteṣāṃśarīrādvahiḥ pūjanaṃyūjyetayathāhisakalī
karaṇārthakaḥpuṣpāṃjaliprakṣepobhagavataḥśarīrevakriya
tetathātatpūjāpitraivovitābhavati atevavibhinnāyudha
strīveṣādikamapiteṣāṃsūpapādaṃnahiaṃgaparatvetaccharīrā
vayavānāṃtathātvaṃyuktisahaṃviśeṣavacanaṃtvadyāpyanirṇīta
tātparyakamevayattuaṃguṣṭābhyāṃnamohrīṃhrīṃtarjanībhyāṃnama
stataḥ madhyamābhyāṃnamohraṃhraimanāmābhyāṃnamastataḥoṃhrauṃka
niṣṭikābhyāṃvanamohrastalapṛṣṭayoritivacanamaṃguṣṭābhyāṃ
namitiprayogepramāṇatvenoyanyastaṃpadārthādarśakṛtāta
dapiyadipramāṇaṃtadābhuvaneśvaryāekavījākṣarīyāṃganyā
saparameva jñānārṇavādinānāmūlagraṃthānāṃrāmopādhyāya
kāśīvyāsādiprāmāṇikagraṃthānāṃvirodhātsādhakābhāvā
ccākhiladevatāṃgaparatāyāvaktumaśakyatvātācakrāyata
thāsvāhāṃguṣṭābhyāṃnamovadet vicakrāyasvāhetitarjanībhyāṃ
tathoccaredityādigautamasaṃhitāvacanaṃkaranyāsaparaṃnāṃganyā
saparaṃtataḥkarāṃgayornyāsastathaivaparikīrtitityupakramyoktamā
samabhidhāyapaṃcāṃgānitataḥkuryātsvāṃgamaṃtreṇadeśikityādi
nāācakrāyatathāsvāhāhṛdayāyanamovadet asurāṃtakacakrā
yasvāhāstrāya ||

pṛ0 73ba) phaḍuccaret ityaṃtenapaṃcāṃganyāsamaṃtrāṇāṃpṛthagupadeśā
ttasmādaṃganyāsamaṃtreṣuaṃguṣṭādiniveśonaivāstītisiddhāṃ
taḥ harṣakaumudīkṛtopyasmaduktaprayogevapakṣapātodṛ
śyate adhikaṃcetobhaktitaraṃgiṇāṃprapaṃcitamasmābhiḥaṃ
guṣṭādinyāsaṃkṛtvāprasāritatalābhyāṃkarābhyāṃtālatrayaṃ
kṛtvāādipadagrāhyaṃdarśadigvedhanaṃcachoṭikābhirastramaṃ
treṇakṛtvā hṛdayādinyāsonuṣṭeyaḥityāha kuryādisādi
nā yathāṃguṣṭādiṣvaṃgamaṃtrānyastātathaivahṛdayādiṣvapīti
sūcayativakāraḥ itopicasamānānupūrvīkāṇāmevāṃga
maṃtrāṇāmubhayatranyāsāyāti pūrvoktārthamanusaratāṃpa
dārthādarśakṛtāmetanmūlavirodhopispaṣṭeva yatu sajā
tibhirityuttaratrasaṃvadhyate ityuktāsajātibhiraṃgamaṃtrān
hṛdayādiṣuvinyasedityanvayityuktaṃpadārthādarśakṛtvā ta
trayuktaṃ aṃgamaṃtraiḥsahanamaḥsvāhādijātīnāṃpūrvatrasaṃvaṃdhālā
bhepūrvoktasyatvatprayogasyāpyalābhaprasaṃgāt dūrātvayāyatryāgra
thāsaurasyaprasakteḥ sajātibhiraṃgamaṃtrānityasyānanvitatvācca
saurasyenaivasarvainanmūlagraṃthasyasaṃlagnakatvetathāprayāsavai
kalpācca nanusajātayoṃgamaṃtrāḥkaiścitattadaṃganāmāṃtenamoṃ
tāevaprayujyaṃte hṛdayāyanamaḥśirasenama ityādi tatkiṃta
vāpitathaivābhipretaṃnetyāha hṛdayetyādinā vahnivallabhāsvā
hā netratrayāyeti nanunetrāyatryakṣaraṃpadamiti rāmopādhyāyo
dāhṛtanāradapaṃcarātravacanasyakāgatiriticet ṛṇa trayā
yetiprayogasyamūlatvepinaviṣṇuviṣayatvaṃbhuvitumarhati ta|
thācadvinetrakadevatāsthalenuktaviśeṣaprayogakasarvadeva

pṛ0 74a) tāsthalevānasyavacanasyāvakāśiti vastutastunetrayornetre
tivarṇayostrayaṃtrisaṃkhyāyenetyevaṃbhūtaṃyadāyetipadaṃvauṣaṭ
padaṃcanetramaṃtraḥsyādityevamūlārthaḥ nacedevaṃdevatāsāmānya
viṣayatvamasyanasyāt nahidvyakṣikepidevatāviśeṣenetratra
yetiprayogaḥkasyāpisaṃmata netrāyetiprayogastadvyakṣika
ivatryakṣikepiśakyateyojayituṃ nacedaṃmūlaṃśivāditryakṣade
vābhiprāyakamevanasāmānyaviṣayaṃ atevaśūlānika
lpayenmadhyeitipūrvamapimaṃḍapaḥśivādiviṣayevanavi
ṣṇādiviṣayopyuktitivācyam devatāsāmānyamaṃtrāṇāṃvi
dhervaktavyatvenapratijñātatvenatadvirodhāpateḥtasmāttatrāpi
śūlapadaṃlakṣyaṇayāśūlaśaṃkhānyatamaparamevetidhyeyaṃ na
nuyasyapaṃcaivāṃgadevatāstatrapaṃcāṃgamaṃtrāṇāmupāsakena
kathaṃsvasyaṣaḍaṃguṣṭādihṛdayādiṣunyāsaḥkartavyaḥtatraikamaṃ
trasyāvṛttirekāṃgasyatyāgovāprasaktitikimatrācaraṇī
yamitiśaṃkāyāṃtyāgapakṣeṃtāllopovṛddhirvetinyāyātkara
talapṛṣṭatyāgevayuktitiśaṃkāyāṃcāha paṃcetyādinaca
netrāṃgamaṃtrasyakṛtyaṃśaṃkhajalāvekṣaṇādirūpaṃtatrakathasyā
ditivācyaṃ kevalamaṃtrotaratāpannasyanetrāyavauṣaḍitimaṃtra
syaivatādṛśasthalenetrāṃgamaṃtrasthānābhiṣiktatvāt yatrāṃga
maṃtrāḥ svātaṃtryeṇanoddhatāstatrakairmaṃtraiḥ ṣaḍaṃgādinyāso
nuṣṭeyityāśaṃkyāha svenaiveti pradhānabhūtamūlamaṃtreṇaive
tyarthaḥ ātmayāgamānasapūjyanārthaṃsvaśarīrasyapīṭhadeva
tānyāsenapīṭhakalpanamāvaśyakamititatprakāramādarśaya
ti kalpayedityādinā kramāddharmādibhiḥ pīṭhaṃkalpayedityanvayaḥ

pṛ0 74ba) kramāditimūlādhāramārabhyahṛdayāṃtasthāneṣumaṃḍūkādiratna
pīṭhāṃtadevatāvinyāsakramamanusṛtyakramaprāptadharmādinyā|
saḥkāryyāityarthaḥ deśikityanenadakṣiṇāṃsamārabhyadakṣoru
paryyaṃtaṃ nyāsaḥkarttavyititaṃtrāṃtaropadeśavānityuktaṃ nanutaṃ
trāṃtaretathātvepyatrataṃtrevāmāṃsamārabhyadakṣiṇāṃsesamāsā?
pimūlavākyamupapadyatitikutastathāniyamityatrāha vi
dvā nititaṃtradvayaikavākyatvekathitadiśālādyavādipratisaṃ
dhānavānityarthaḥ nāmādyakṣareti svasvakalānāmnāṃtapinyādi
svarūpāṇāṃādibhāgeyānikaṃbhamādīniamādīniyamādī
nivākṣarāṇitatpūrvikāityarthaḥkalānāṃtaptaprāmādautāni
tānyakṣarāṇideyānītiphalitārthaḥ tathaiva nāmādyakṣarapūrva
katvenaiva atratusatvādināmnāṃpadādyakṣaraṃsakārāditatpūrva|
katvaṃvivakṣataṃsaviṃdutvamubhayatrāpi tenakaṃbhaṃtapinyainamaḥ
ityādi amṛtāyainamaḥityādiḥmaṃdhūmrārciṣenamaḥsaṃsatvāya
namaḥityādiścaprayogaḥparyavasyati uttaratrāpakarṣevānāmā
dyakṣaretyāderitipadārthādarśe tathaivetyasyayathānaṃtvādīnāmu
paryyuparikrameṇanyāsādistathaivetyarthiticatatroktaṃ strīliṃ
gadvitīyāvahuvacanāṃtapūrvikāpadapāṭhenotaratrasaṃvaṃdhaśaṃ
kāpuṃliṃgadvitīyāvahuvacanāṃtapūrvakapadapāṭhenapūrvatrasaṃ
vaṃdhaśaṃketiturahasyaṃ evamuktaprakāreṇapīṭhadevatānāṃnyā
sāddehasyapīṭhamayatvesiddhepīṭhasyāpidehamayatvamarthāyā|
taṃmityabhipretyadehapayiti mudrāḥtattatkalpeviśeṣatova
kṣyamāṇāḥ vahnimaṃḍaletrikoṇesādhāramitiśaṃkhaviśeṣaṇaṃ
svamudrayāsannirodhanamudrayā etāvatyātrāsaṃbhaveekame|

pṛ0 75a) vatatsyāt ekasminnathavāpātrepādyārghyādīnikalpayedi|
titāṃtrikavacanāditipadārthādarśakṛtaḥ tadayuktaṃ vi
śeṣārghyapātrasāmānyārghyapātrayorāvaśyakatvāt ekapātraṃ
nakartavyaṃyadisākṣānmaheśvaraḥ maṃtrārthāniṣphalaṃyāṃtiā
padaḥsyuḥpadepadeitinavaratnataṃtradarśanāt atevasarva
mevacetivihāyapādyādināmaviśeṣataugṛhīnamiti
puṣpādyairiti satisaṃbhavepuṣpaistadalābhekṣatairityarthaḥ|
yatupuṣpasyādyaṃgaṃdhaḥvahuvacanāttvakṣatapuṣpādiḥ tathācagaṃ
dhākṣatapuṣpādibhiḥsaṃpūjayedityarthitipadārthādarśakṛto
ktaṃtannavahuvacanasyaprekṛtyarthamātragatabahutvapratyāyaka
tvenākṣatādīnāṃlābhāsaṃbhavāt nacavahuvacanamevapuṣpa
mabhidadhātītivācyaṃ tathānuśāsanālābhāt yatupuṣpā
ṇiādyogaṃdhaścetyarthakaraṇaṃ tadapina gaṃdhādyairityupekṣāvī
jagaveṣaṇāpateḥyadapi gaṃdhādyairityuktāvakṣatādīnāmapi|
grahaṇaprasaktirityatastathānuktiriti tadapina akṣatādī
nāmasaṃgrahasyeṣṭatvepramāṇābhāvāt saṃgrahekiṃpramāṇami
ticet pūjāsāmānyaśāstramevetigṛhāṇa tadanaṃtaraṃsveṣṭade
vasyamānasapūjāmāhatasminiti pūrvoktadiśāpūjitedeha
mayepīṭheparadevatāṃnaivedyādighaṭitaiḥsarvairapyupacāraiḥ saṃpū
jyasvātmānaṃsveṣṭadevasvarūpaṃdhyātvāpaṃcakṛtvaḥsvamūrddhādipaṃ
ca puṣpāṃjaliṃdatvānaivedyāti riktairupacāraiḥ saṃpūjyaśe
ṣaṃmānasajapahomanīrājanādimānasapūjānivedanā
dikaṃsvagurūktaprakāreṇagurukuryāt padārthādarśakṛtastupara
devatāmityatravinānaivedyaṃgaṃdhādyairupacārairityasyātvayatathāca
bhagavatopimānasa0

pṛ0 75ba) pūjāyāṃnanaivedyaṃdeyamityāhuḥ tatredaṃpraṣṭavyaṃ sarvamatepi upā
sakaśarīreṣupuṣpāṃjalipareṇaikaślokenavyavadhānātkathaṃ|
tathānvayaḥsyāt bhāgavatamānasapūjāyāṃsudarśanasaṃhitā
dinānātaṃtreṣunaivedyadarśanātkathamatranaivedyatyāgupapa
dyet tasmādyatraivapuṣpāṃjalipaṃcakaṃtasyaivavinānivedyami|
tyādinoktapūjākarmmatvamitidraṣṭavyaṃ ananyadhīrityanenasva
syapūjyatāprayojakaṃrūpaṃsveṣṭadevatāyābhedabhāvanātmakaṃda
rśitaṃ naanyaḥsveṣṭadevatāpekṣayāhaṃnabhinnityevaṃrūpādhīrya|
syetihitadarthaḥ yattuanenatriśovetyuktamitipadārthāda
rśakṛtoktaṃ tattumūlaśavdatovrahmaṇopyaśakyopapādanaṃ yattu
mānasadhūpadīpāvapiśeṣapadārthāṃtaḥpātitāvinidhvanitaṃ
tena tadayita gaṃdhādyairityasyaivatatsaṃgrāhakatvenaśeṣatvasya
tatrāsaṃbhavāt nacagaṃdhādyairityatragaṃdhādikaṃprātyakṣikameva
namānasamitimānasayordhūpadīpayoḥ śeṣatāsaṃbhavatyeve
tivācyaṃ evaṃtarhigaṃdhādīnāmapitatrāpekṣaṇenaśeṣatauci
tyenatvayāśeṣapadārtheṣutadagaṇanayānyūnatāpatteḥprātyakṣi
katvenamānasadhūpādīnāmapekṣaivanāstītiśeṣapadārtheṣuta|
dgaṇanamayuktamititunadūṣaṇaṃ ubhayavidhāpipūjāviva
kṣitetyutryāsamādhātuṃśakyatvāt bahiryāgaṃvaktumārabhate
sarvametat dharmādipūjāmārabhyātmapūjāṃtaṃupacārārpaṇā
rthaṃtalāpekṣaṇāt vahiryāgaṃvaktumārabhate tatityādinā
ātmapūjānaṃtaraṃvedyāṃlikhitasarvatobhadrādimaṃḍalasyagaṃdhā
dibhiḥ pūjāṃkṛtvātatkarṇikāṃśālibhiḥsaṃpūryyaśālidhā
nyānāmuparitaṃḍulaudyaprakṣipya tatradarbhānāstīryatatrākṣata

pṛ0 76a) yuktaṃgrasosaptaviṃśatidarbhapatramayaṃveṇyākāreṇagrathi
taṃviṣṭarāparaparyāyaṃkūrvaṃnidhāyatatrādhāraśaktyādipī
ṭhadevatātpūjayeditisamuditārthaḥ āgneyādicatuḥkoṇe
ṣudharmmādīnkrameṇavṛṣasiṃhabhūtat rūpadevayonivi
śeṣahastibhaḥdisvarūpāt raktaśyāmacīlavarṇānsaṃpūjyapu
naḥ pūrvādicaturdikṣutādṛśānevādharmādinabhipūjyakama
laṃpūjayet napūrvāt naḥpūrvāṇiyānyadharmādipadānitaiḥ
pratipādyānadharmādirūpānarthān atrānaṃdakaṃdāyanamaḥ
savinnālāmanamaḥ ityādiprayogamichaṃtivahavaḥkaṃdanālā
disvarūpavarṇanārthakatvenaivatathoktisāphalenaitādṛśapra
yogemānābhāvātkaṃdāyanamityādikamevaprayoktavyaṃ anya
thādharmādīnāmapipīṭhagātrapīṭhapādatvādinollekhaṃkiṃna
rocayedititunyāyavidaḥpraṇavasyeti akārokāramakā
raiḥkramādekaikaśaḥpūrvabhāgeyuktānsūryādimaṃḍalaśavdā
nkṛtvāsūryyamaṃḍatāyanamityādirītyāparyavasitamaṃ
traiḥ sūryādimaṃḍalapūjotaramuktayādiśātatatkalāḥpūja
yeditivartulārtha triguṇātmaneti satvarajastamorūpakai
kataṃtughaṭitatriguṇasūtreṇanīraṃdhraṃyathāsyāttathākalaśaṃ
paritaḥsaṃveṣṭyakūrcāṃtareṇayuktaṃtatrābhiniveśayedityarthaṃ
kecidāhuḥparetunīraṃjamitikalaśaviśeṣaṇaṃmadhyetuchaṃ
donurodhamātreṇopātamityāhuḥ nīraṃdhraṃsaṃvṛtāṃgaṃcataṃtunātri
guṇātmanetikutonuktāgraṃthāsaurasyaṃkṛtamititepraṣṭavyāḥna
cakecinmategapadavaiparyyamitipadārthādarśakṛtādūṣaṇaṃda
tamevetivācyaṃ tvanmatepyetadoṣatādavasthāt nahiāveṣṭita

pṛ0 76ba) veṣṭitamiti vihāyāveṣṭitamitikathanādāsamaṃtādveṣṭata|
syaivavivakṣitatvapratyayāt yadvāṃgapadamevasarvāvayavā|
vacchedetaveṣṭanetātparyyagrāhakaṃanyathāyatkiṃcidbhāgasyave
ṣṭanepikalaśīyayatkiṃcidbhāgasyāsametāddeṣṭanasyasiddhata
yātāvataivaśāstrārthasiddhiḥsyāditi paretukecinmatevā
yasaṃhitāvirodhaḥ sauvarṇaṃrājataṃvāpitāmraṃmṛnmayamevavā
gaṃdhapuṣpākṣatākīrṇaṃkuśadūrvāṃkurārcitaṃ sitasūtrāvṛtaṃkaṃṭhe
navavastrayugāvṛtamitihitatratyaṃvacanaṃ tatrasarvāṃgāvacche
denataṃtuveṣṭanevastrānṛtatvaṃkathaṃnavirudhyetetivadaṃti
aparetu aṃgapadakaṃṭharūpāṃgaviśeṣaparaṃ tenanāsyavaiyarthyaṃ
āveṣṭanevādhyāhṛtavastrayugasya anyatastutaṃtunānīraṃdhraḥ
kalaśaḥkartavyaḥkaṃṭhātiriktasarvāvayavāvacchedenasūtreṇave
ṣṭanaṃ kartavyamitiyāvat itthaṃcanīraṃdhraṃsaṃvṛtāṃgaṃvetikutono
ktamitidūṣaṇaṃparihṛtaṃ nacoktasaṃhitāvirodhitivadaṃti
kalaśaṃaśvatthoḍuṃvaraplakṣavaṭarūpakṣīravṛkaṣāyataḥ kiṃvā
tīrthajalenasaṃpūryyapūrvasthāpitaśaṃkhāchaṃkhāṃtaraṃkṣīraśā|
khināṃkvāthajalenāpūryyavakṣamāṇatatanmaṃtrānuguṇagaṃdhāṣṭa
kenāloḍyatatrāvāhanādipūrvakaṃvahrisūryyacaṃdrakalāḥsaṃpū
jyapaṃcāśatkalāścavarṇajāḥpūrvamuktāḥsaṃpūjyasaṃskṛtaṃśaṃkha
sthakvāthajalaṃkalaśeprakṣepyamityāha śaṃkheityādinā śaktī
tyādiātmapadaṃnasvaparamapitusvīyaparaṃ tathācaśaktyādī
nāṃyatrātmīyatātachaktyādyātmakaṃgaṃdhāṣṭakaṃ itthaṃcaśaktyādī
nāmātmāātmīyatāyatretibahuvrīhiḥparyavasannaḥ śaktyāyā
tmakaṃśaktyādisvarūpaṃ tatsaṃvaṃdhinastenasahābhedābhāvepita

pṛ0 77a) dīyaprītijanakatayātadātmatvopacāritipadārthādarśakṛ
taḥ coraḥbhaṭicūritikānyakuvjabhāṣāyāṃkarvūriticaprasi
ddhaḥkapiḥraktacaṃdanaṃ hrīveraḥvālaṣasiticaprasiddhaḥsevyakaḥ
uśīreḥtamālapadavācyastu sugaṃdhiḥsamudriticaprasirajo
nīlavarṇovṛkṣaviśeṣaḥjalaṃhrīveramevaca kuśītaṃraktacaṃda
naṃ etānisamabhāgāni sauragaṃdhāṣṭakaṃṛcabhāskare sevyakaṃ
kuṃkumaṃkuṣṭaṃhrīverāgarucaṃdanaṃ jaṭāmāṃsīmuramitisauraṃ
gaṃdhāṣṭakaṃsmṛtaṃmuraṃcorāparaparyāyaṃ gaṇeśagaṃdhāṣṭaka
mapirudrayāmale kesaraṃcocanāmāṃsīkastūrīagaha
stathā sucaṃdanaṃcamustāvaraktacaṃdanakaṃtathā aṣṭagaṃdhaṃ
vinirdiṣṭaṃmahāgaṇapatervibhoriti prāṇapratiṣṭāṃkurvī
tatatratatretyuktaṃ tatratanmaṃtrākāṃkṣāmāha pāśādīti pāśa
vījamāyāvījāṃkuśanījātmakaṃtryakṣaraṃātmāyasyetye
vaṃbhūtamaṃtrasyāṃte'muṣyapadaṃsyāt tryakṣarasyāṃteitipāṭhe
tusugamuktevārdhaḥ śūlevavakṣyamāṇaitanmaṃtrekiṃci
dvaiṣamyepinakṣatiḥniścitārthakavisaṃvāditaṃtrāṃtarasyavai
kalpikārthaparatāyāḥsarvasaṃmatatvāt padārthādarśakṛta
stupāśāditryakṣarādauātmājīvastaṃtyeityetāvatāyaṃ|
relamityādivakṣyamāṇavījānyapisaṃgrāhyāṇītivakṣyamā
ṇaprāṇapratiṣṭāmaṃtrādabhedihāpītyāhuḥpāśāditryakṣarādyā|
nmāṃteitipāṭhesyādapipāśāditryakṣarādāvityādyarthalābhaḥ
nahyevaṃpāṭhupalabhyate navākalpayituṃśakyaḥ chaṃdobhaṃgaprasaṃgā
t yathāśrutatyāgepramāṇobhāvāca nacapūrvāparataṃtraikavākya
nāyaitathā sudarśanasaṃhitādisaṃvādinosyāpimaṃtrasyasarvaira

pṛ0 77ba) yāāvaśyakatayaikavākyatāyāphalatvāt tasmādubhaya
traivamūlasyatātparyyamityevopeyamitinakiṃcidetat a|
paretu tripadaṃtakārarakārayogaprāptāṣṭasaṃkhyāparaṃ ātma
padaṃhaṃsitimaṃtraparaṃ tathācapāśādauyamādyaṣṭākṣarā|
ṇiātmamaṃtraścāṃteitivivakṣaṇātpūrvāparamaṃtraikavākya|
tāsaṃpādyetivadaṃti tadapiprayojanābhāvātkiṣṭavyāsyā|
nāpatyānayuktaṃ harṣadīpikākāropisarvatradevatāprāṇapra
tiṣṭāmanenaivakuryāt upāsanārthaṃtuviśeṣaṃmūlevavakṣya
tītyuktvāprakṛteparamādivījayogonāstītisūcitavān
akṣarasyāṃteityevacapāṭhaṃvyākhyātavān kiṃcasaṃpūrṇavakṣya
māṇaprāṇamaṃtrasyātravivakṣitatveidānīmevatathābrūyāt
amuṣyeti sādhyasādhakayaṃtrāderyasyaivaprāṇapratiṣṭācikī
rṣitātasyaivaṣaṣṭyaṃtaṃpadamatraprakṣepyamityarthaḥ nayanamiti
nayanaparyāyasyacakṣuḥpadasyopalakṣakamidaṃ kevalaṃchaṃdonu
rodhāttathopadeśitipadārthādarśakṛtaḥ tadvadvāṅmanasaṃdṛśaṃ
bhutimathoghrāṇaṃsacasaprāṇakamityācāryavacanaṃcoktārdhe
upodvalakatayāpradarśitaṃ tadvadvāṅmanasīudīryyatadanuprā
ṇihāyāṃtvitītyapiteṣāṃvacanamupadarśitaṃ nahīdaṃvaca
nadvayamapicakṣuḥpadasyapraveśasūcakaṃ nacavāṅmanasāgra
haṇaṃcakṣuḥśrotraghrāṇānāmupapādanārthamitipadmapādācā
ryyakṛtācāryyavacanavyākhyā dṛkyapadenacakṣuḥpadaṃlakṣyatiti
cavyākhyaivatatrapramāṇaṃ tadarthamevacācāryavacanopanyāsa
itivācyaṃ cakṣuḥpadasyaivakācitkapyanayanopalakṣakatāsaṃ
bhavenavinigamanāvirahāt śivatāṃḍavasaṃhitādiṣuna

pṛ0 78a) yanapadasyāpidarśanenaikatarasyaivapakṣasyagṛhītumaśakya
tvāt atevadṛkpadalocanādipadaprakṣepāpatirapipra
tyuktā mūlamaṃtroddhāravacaneṣutadanupalaṃbhāt cakṣuḥpada
mivanayanapadamapivahuṣumūlataṃtreṣūpalabhyititatrai
kataraniścayovrahmaṇopyaśakyakaraṇaḥiti āvikyaṃca
bhaktitaraṃgiṇyāmanusaṃdheyaṃ nanuamuṣyapadasyaivamūlesa
māmnātatayānadghaṭitasyaivamaṃtratvaṃyuktaṃ tatsthāneprakṣipta
padāṃtaraghaṭitasyatutatvepramāṇābhāvaḥ pauruṣeyatvāditi
cetmaivaṃ agnayetvājuṣṭaṃnirvayāmītimaṃtraḥprakṛtauśrutaḥvi
kṛtaucasūryadevatākecaraunyāyānmaṃtrāṇāmanuṣṭeyārtha|
prakāśakatvaniyamātsūryyāyetipadamūhyateitibhavatuta
syāmaṃtratvaṃ sarvanāmnāmāmnānaṃturājādiviśeṣanāmnāmā
naṃtyādāmnāṃtumaśakyatayārājādiviśeṣārthapratipādanā
rthaṃ nacāsyasvatoviśeṣaṇarūpeṇapratipādanasāmarthyamastī
tiprayogānarhaṃsadviśeṣaśavdānevaprayogārhānupalakṣayati
tasmārajādināmnāmapyāmnānaprāyatayāmaṃtratvamevetidhye
yaṃ prāṇapadānīti sruvaṃtatvarūpaṃpadatvamatravivakṣitaṃ vibha
ktiviśeṣānāmnānasthaleprathamaivasādhutvārthaṃprayoktumucitā
tiṣṭaṃtvitikriyāpadasyaprathamāṃtasākāṃkṣitatvācca tatrā
pivāgādibhiḥ dvaṃdvadarśanādvahuvacanāṃtatvamevocita
mitighrāṇaprāṇāiti taduddhāromūlakṛtādhvanitaḥ|
caṣakaṃ śarāvaḥsacakalaśadhātūtthaḥchāyāyāmiti
kalpavṛkṣaphalatvenādhyavasitacaṣakasyoparikalpavṛkṣa
chāyārthāyātetidhyeyaṃ ||

pṛ0 78ba) mūlamaṃtreṇasveṣṭadevatāyāmūrtiṃ pratipādyaṃtraśāligrāmādi
rūpapūjādhiṣṭānaṃtasminkuṃbhecaṣakasyoparidraṣṭāsthāpayi
tvākalpayitvāvātatrāhanaṃvidhāyaprastutamaṃtradevatāṃmatrī
tattatpūjopayuktamaṃtravān guruḥpūjayeditivarttulārthaḥ ya
tumaṃtrītyanenaikadevatādīkṣāyāmekapaṃcāyatanadīkṣāyāṃ
tupradhānatvenābhimatadevatārthaṃmadhyekalaśaṃsaṃsthāpyeśādi
caturvidikṣukalaśacatuṣkamanyatsthāpayet yatrayatravi
diśiyadyaddevatāsthāpanaṃtatratatrakalaśopītyuktaṃ pa
dārthādarśakṛtā tatrayuktaṃ ekatarasyāprādhānyaṃtvayābhyupaga
tamitipradhānasyaivadīkṣākalaśāsthīyatāṃnetareṣāṃ a
tevapradhānadevatārghyapātreṇaivāparadevatāpūjāmāvaraṃti
sāṃpradāyikāḥ nacaproktenaivaṃkalaśavidhinaikenavāneka
kuṃbhairityādikamācāryyavacanaṃmayāpaṃcakalaśapakṣepramā
ṇatayopanyastaṃkathaṃsaṃgacchatetivācyaṃ sveṣṭadevatāyāāva
raṇadevatāpūjanārthamaśaktasyaikasminnevakalaśetatpūjābhyu
pagamepiśaktasyasveṣṭāvaraṇadevatāsaṃkhyayātāvatkalaśa
vidhiparatvenatasyavarṇanīyatvāt ateveṣṭadevatābhedāva
raṇasaṃkhyāyānaiyyatyādaneketyuktaṃ pratyutatvanmatevedaṃvi
ruddhaṃ ekadīkṣāyāmekasyaivapaṃcāyatanadīkṣāyāṃpaṃcānāme
vavyavasthāpitatayāekatraivavaikalpikapakṣadvayasūcakavā
kārasyāsaurasyaprasaṃgāt nacavyavasthitavikalpārthakotra|
vākāritivācyaṃ ekadevatāpaṃcadevatāprāpakaśavdasya
tatradaurlabhyenatādṛśārthalābhasyavrahmaṇopyaśakyakaraṇa
tvāt paṃcānāmevakalaśānāmapekṣaṇenāmekapadāsaurasyā

pṛ0 79a) ccā atrakalaśecaṣakoparisthāpitapratimādiṣupūjana|
miṣṭadevatāyākartavyamityabhipretyatatprakāramāha śūle
netyādinā karasthepuṣpasaṃcayedhyātaṃyanmātṛkākamalaṃta
trasvasthānātattaddevatāyāḥśrīkṛṣṇādirūpāyāḥprasiddhaṃya
nmathurādirūpaṃsthānaṃtasmātṣaṭcakrakrameṇasuṣumṇāvartma
nāvrahmaraṃdhraṃpratigataṃyattejastasminnāsikāraṃdhramārgeṇani
gataṃsaṃyojyapratimādaukṣipet idamevāvāhanaṃnāma sūryya
maṃḍalaṃsvahṛdayaṃvāsthānamupadiśaṃtastuprāmāṇikāyāsāṃ
devatānāṃsthānaṃnaprasiddhaṃtatparatayāsamādheyāḥgurusaṃpra
dāyādvāvyavasthā sakalīkaraṇaṃca aṃgasākalpenasthi|
tiprārthanārūpaṃ upacārāṇāṃmekāgratvādeścavaidhuryyeṇaprasa
ktanyūnatākāyāḥpūjāyāḥ pūrṇatāprārthanārūpaṃca yadyapūrṇaṃ
bhavetkṛtyaṃtadāpyabhimukhobhavetitanmaṃtreapūrṇatayāpra
saktavaimukhyaparihāreṇapūrṇatāsaṃpatidvārābhimukhasyai
vaprārthanāpratīteḥ etenābhimukhīkaraṇasyānupādānātpra
saktāmūlakāranyūnatāparihṛtā anaṃtarapadādevasanmu
khīkaraṇaṃsūcyatitipadārthādarśakṛtaḥtaṃtrāṃtaresaṃnirodha
nādanaṃtarasāmnātatvenānaṃtarapadapratipādyatvaṃtasyakathaṃci
dupapādyaṃtatrāgamanaprārthanāsāṃmukhyaprāprārthanaṃvāvāhanaṃ
sthitiprārthanaṃsthāpanaṃpratimādausanidhānaprārthanaṃābhimu
khenopacārāṃgīkaraṇaprārthanaṃvāsanidhāpanaṃananyacitaprā
rthanaṃcaturthaṃkiṃvāpūjāsamāptiparyaṃtaṃsthitiprārthanaṃtathāupa
cārādinyūnatākṛtadoṣāpahāraprārthanaṃpaṃcamaṃdevatāyāḥpūrṇarū
patvenāvasthitiprārthanaṃsakalīkaraṇaṃ taccadevatāṃgepuṣkādibhiḥ
ṣaḍaṃganyāsāt |

pṛ0 79ba) avaguṃṭhanaṃayogyadṛṣṭyaviṣayatva prārthanaṃamṛtīkaraṇamā
naṃdapūrṇatvenāvasthitiprārthanaṃ paramīkaraṇaṃtusarvāparādha
sahiṣṇutāprārthanaṃ yaduktaṃsiddhāṃtasāre svatevābhipūrṇasya
tatvasyehārcanādiṣusādaraṃsanmukhībhāvastadāvāhanamucya
te śivasyāvāhitasyāsyavidyadehenusaṃtataṃ sthirīkaraṇamu
diṣṭaṃsthāpanaṃbhaktitorcane pūjāṃprayujyamānāṃtugṛhītvānugrahā
dikaṃ kartuṃsāmarthyamasyehatatsāṃnidhyaṃpracakṣate asamāptestupū
jāyāḥsānnidhyaṃhiśivasyayat sasaṃnirodhityuktovibhorasyā
piśaktita itisvamuśabhiḥāvāhanādinavamudrābhiḥ samā
hitaḥsamādhānaḥ asāvadhānastutattanmudrāpradarśanatattatkarmā
nuṣṭānamaṃtrapaṭhanayoḥpaurvāparyyamapikuryāt karaṇīyaṃtutayo
samānakālīnatvamitibhāvaḥ yattusamāhitityanenadevadehe
mūlapuṭitamātṛkākṣarāṇitanmātṛkāsthāneṣuvinyasediti
padārthādarśakṛtoktaṃ tanmahāsāhasamūlakaṃ nahitādṛśapa
dasahasreṇāpitādṛśorthodhigaṃtuṃśakyate navānyāsakrame|
ṇamanutetyādivakṣyamāṇamūlasyapaunaruktyāpatirnasaṃbhavati
ṣṭataduttaraṃtejaḥpuṃjamayasyabhagavataḥsveṣṭadevasyakiraṇāneva
syakiraṇānevatattatsthāneṣu gatāṃstattatpradhānasamakakṣadeva
tāṃgavaraṇadevatārūpatayāparyavasannānadhyāyet paṃcāyata
nadevatāpūjāpakṣeteṣāṃtattatpratimādiṣāvāhanādikaṃsarva
manuṣṭeyaṃ ekaikasyāvāhanaṃkṛtvāparasyasthāpanamityādirū
paḥpadārthānusamayonātrāśrayaṇīyaḥ kiṃtuekasyāvāhanā
dikaṃkṛtvāparasyatathetikaṃḍānusamayeva pūjanepyevameva
mukhyepuṣpāṃjaliṃdatvāgaṇeśādyarcanaṃbhaveditivacanāt arca

pṛ0 80a) naṃhi yathāśaktiupacārasamarppaṇaṃgaṇeśamārabhyacapūjā
kramaḥpūrvavacanāt gaṇeśasyaivamukhyatvesūryamārabhyaprāda
kṣiṇyenagaṇeśevamukhyaścetsūryyādyarcanamācareditiva
canāt tatsyāpanakramaścataṃtrāṃtare śaṃbhaumadhyagateharīnahara
bhūdevyoharauśaṃkarebhāsyenāgasutāravauharagaṇeśājāṃvi
kāḥsthāpitā dervyāviṣṇuharaikadaṃtaravadyolaṃvodarejaṃtvarā
ryyenāḥśaṃkarābhāgavatotisukhadāvyastāstutahānidāiti
anyatrāpiśaṃnāgarademadhyānnāśaṃgarameśataḥ śūśaṃgaṃnāde
denāśaṃgaranānāśaṃbhasūcidikapūjyāiti madhyātīśataḥ
vidikpūjyāityanvayaḥ madhyepūjāṃprathamoktasyapradhānīkṛta
syakṛtvāpaścātīśānakrameṇavidikṣudvitīyādipūjāṃkuryā
t śaṃśaṃkaraḥnānārāyaṇaḥraraviḥgagaṇeśa dedevī bhabhavā
nī sūsūryyaḥpūjyāitipūrvoktavacanaviruddhaṃ gaṇeśamārabhyai
vapūjāyāuktatvāt pūjyāityasyasthāpyāityarthaḥnanuanyathā
pisthāpanakramodṛśyatitikathamuktaṃvyastāstutehānidā
itīti yaduktaṃtaṃtrāṃtaremadhyebhyarcyahariṃgaṇenanagajāśarvā
gaṇaṃmadhyataḥśaṃṣāyāṃraviviṣṇavoravimathovighnājaśaktī
śvarāḥ madhyeśaktimatheśavighnaravayoviṣṇuścamadhyeharesūrye
bhāsyaśivācyutāhivihitāāgneyakoṇādimeitītice
t maivaṃ tattatsthānānāṃphalataḥsamānatvaivaparyavasānā
t hariṃgaṇenanagajāśarvāḥsyuragrāditaḥśaṃbhaumadhyagatega
ṇeśvaraśivāghnenānaisthānapūjayordvayorapikramavodhakoma
dīyaślokoyathā madhyebhyarcyatyaṃtaḥśaktauvighnaravīṃhariścagiri
śoṛtyataḥsyurgaṇesūryaśrīśamaheśaparvatasutāḥvāyādiko
ṇakramāt sūryevighnarameśaśaktigiriśaḥagnyāditaḥ||

pṛ0 80ba) sthāpanepūjāyāṃkrameṣataṃtravidhināyaṃcāmarāṇāṃsmṛtaḥ sudhā
maṃtreṇetisudhetyevaṃmaṃtreṇeti prāmāṇikāḥsudhāmaṃtreṇavami
tyamṛtavījenetivyākhyānamupagacchaṃtaḥpadārthādarśakārādaya
stumudhetyātamanaṃmukheityuḍaḍāmarādibhiḥ pratyākhyātāḥ iti
tatrapadaparatāniścayāt utsargamaṃtreṣusarvatrapādyaṃkalpayā
minamaḥ arghyaṃkalpayāminamitityāgārthakanamaḥparasyaivagra
yogaḥ nivedanamaṃtretumadhuparkācamanāyyādiṣusudhāsvāhā
diprayogitihṛdayaṃ nanukimapūrvamidamucyateyadutsargamaṃ
trānnivedanamaṃtrobhinnitisatyaṃyasyayadīyatevastramalaṃkārā
dikāṃcanaṃ teṣāṃdaivatamuccāryyakṛtvāprokyaṇapūjanaṃ utsṛjya|
mūlamaṃtreṇapratināmnātivedayeditiyoginītaṃtrādirahasyā
navekṣiṇāmapūrvamevedaṃnasaṃpradāyavidāṃ vistṛtataramupa
pāditaṃcaitadbhaktitaraṃgiṇyāṃ jātīlavaṃgetyādi tattadravyālā
bhetvakṣatāevaprakṣaṇāḥsmaraṇaṃpunarāvaśyakaṃ yaduktaṃ taṃḍulā
nprakṣipetteṣudravyālābhetutatsmaran tathānyatra dravyālābhepra
dātavyāḥkṣālitāstaṃḍulāḥśubhāiti nyāsakrameṇeti yatraya|
tradehāvayaveyadyanmātṛkānyāsunnūstatrataṃtravadevatāsaṃvaṃ
dhinīdehāvayavemaṃtrapuṭitenamātṛkākṣareṇasveṣṭadevaṃpū|
jayedityarthaḥ aṃgādīniti aṃgadevatānāmādibhūtānpra
dhānasamakakṣadevān tevayathāśrīrāmasyasītālakṣmaṇāda
yaḥ śrīrājarājeśvarasyadattātreyahanumatkanakaprabhādayaḥ ya
thāvā mūlevavakṣyamāṇasurasvaptekādaśākṣaramaṃtredevyāda
kṣiṇavāmabhāgayoḥsaṃskṛtavāṇīṃprākṛtavāṇyau nanuyasyade
vasyapradhānasamakakṣadevānanirdiṣṭāstatrakāgatiriticet

pṛ0 81a) nayasyaivatesaṃtitadarthamevasāmānyavidherasyopādānasyā|
vaśyakatvāt anyathātādṛśadevatānāṃpūjākiṃnakartavyāka
rtavyācetkadetiśaṃkāyāupaśamānāpateḥ tadvyatirekasthaletu
śaṃkaivanāstītidhyeyaṃ aṃgādilokapālāṃtamityādināṃgade
vatānāmagrevaktavyatayāpunarupādānamasaṃlagnakamitiśaṃ
kāpyatevaparāhanā padārthādarśakṛtastu ihāpyaṃgādipada
maṃgāvaraṇādiparameva ayamāśayaḥ mukhyadevegaṃdhapuṣpedatvāṃ
gāvaraṇadevatāḥpūjayitvādhūpadīpādikuryāditi aṃgādī
npūjayedityuktaṃ tatrādipadagrāsvasvasvaviśeṣāvaraṇadevatā
nāṃsvasvakalpevatatratrā?māsyānādināvaktavyatvepiaṃgādi
lokapālādisāmānyāvaraṇānāṃsāmānyakalpevavaktumu
citatvāttayoḥsthānathānaprayogānvaktumādiśavdārthaṃvaprakaṭa
yituṃpunaḥsaṃgṛhṇātiaṃgādilokapālāṃtamityāhuḥ atredaṃpra
tibhāti evaṃtarhiprāthamikevāṃgādīnityatratatsthānādyā
kāṃkṣāyāutthitāyāḥkutonopaśamaḥkṛtaḥkutovāgrenutthitā
mapyākāṃkṣāṃpunarutthāpyatannivṛtikaraṇamityatravījaṃvaktavyaṃ
asmanmatetusveṣṭadevaṃtasyaivasamakakṣyamatevāṃgabhūtaṃśarīra
bhūtamatevavakṣāmārṇāgādyāvaraṇadevatānāmādibhūtaṃmu
khyatulyatayāprathamamabhipūjyagaṃdhādinaivedyāṃnasakalopacā
raiḥsaṃpūjyaḥkṣamāpyājñāṃgṛhītvāpaścādaṃgādyāvaraṇadevatāḥpūjyā
ititadānīmevasthānādyākāṃkṣayātannirūpaṇamitinakiṃcida
samaṃjasaṃ pratyutaḥpradhānasamakakṣadevatānāṃtaṃtrāṃtarapratipā
ditasyapūjanasyātrānuktyānyūnatvāyatistvanmatevabhavatī
ti atevadattātreyapriyamatodhūpadīpādibhistathā ||

pṛ0 81ba) saṃpūjyāṃgāmathāmyarvechaktiyuktāndaleṣutānityādikāmya
kalpoḍaḍāmarāditātaṃtravirodhopibhavanmanevāyatansa
māhitobhavatītidik dveraktaśukle upadiṣṭānīti ete
nanadūrvayāyajedurgāṃnatulasyāgaṇādhipaṃ navilvairarcaye
darkanonmattārkairyajeddharimityādināniṣiddhaṃpunaranādeya
mityuktaṃ noparīti idamupalakṣaṇaṃ prātanirmālyāpakarṣa
ṇamathāvaśyakaṃ yaduktaṃvidvallītaṃtre tṛṣākrāṃtaḥpatryurvaddhaḥka
nyakācarajasvalā devatācasanirmālyāhaṃtipuṇyaṃpurākṛte
tasmādyattenanirmālyamapasāryyavarānane dadyātpuṣpāṃjaliṃ
vidvānpādyamarcyaṃtathaivaca mukhaprakṣālanaṃdadyādadyādvaidaṃtadhā
vanaṃ dadyārācamanīyaṃcadadyāvāsomalaṃśubhamiti deśika
ityanenamūlamaṃtrādinādhūpādyutsargaḥkaraṇīyitijñānavā
nityuktaṃ nīvaistannivedanaṃtutadanaṃtaraṃ yattudeśikityatena
ghaṃṭāmaṃtreṇa ghaṃṭāpūjanamuktamitipadārthādarśeghaṃṭāyāḥprakṛ
teupasthiterapyabhāvenakathamayamartholabhyatitinajānī
maḥ yadapidhūpayedityasyarghaṭāmaṃtreṇapūjitāṃghaṃṭāṃvāmaha
stenavādayandhūpaṃdadyādityarthititairuktaṃtadapina dhūpaye
disasyatāvadarthāsaṃbhavāt saṃbhavedeśikityādistavaiva|
graṃthovyāhanyet ghaṃṭāmaṃtreṇapūjanasyadhūpayedityatevā
yātatvāt kiṃcaghaṃṭāvādanādipūrvakaṃdhūpasyanīvairniveda
namevanadhūpotsargarūpaṃ tadānamitimaṃtavyaṃ nīcaiḥnābhide
śe uccairnetradeśe atrāyaṃviśeṣaḥ ghṛtadīpādakṣiṇataḥtaila
dīpāḥ vāmataḥsthāpyā evaṃvartiḥsitācedakṣiṇataḥraktāce
dvāmataḥsthāpyāḥ athaivaṃraktavarttyāghṛtadīpasyasitavarttyātaila

pṛ0 82a) dīpasyakutrabhāgesthāpanamiticetna snehasyavarttitaḥsvātaṃ
tryeṇādhyakṣestehānurodhasyapṛthagadhyakṣābhāvevartigatarūpā
nurodhasyaśaraṇīkaraṇīyatvāt maṃtrīnivedayediti nive
dayāmibhavatejuṣāṇedaṃhavirhareitiṣoḍaśākṣararūpaniveda
namaṃtravānityarthaḥ tādṛśamaṃtrābhāvenivedanakaraṇamaṃtrājñā
nenanivedanasyakartumaśakyatvāt yatumaṃtrītyanenāstraja
pūjatvenanaivedyaṃprokṣayeditipadārthādarśakṛtoktaṃtatsāha
samātraṃ tasyatāvadarthāprāpakatvāt anyathāvakramudrayābhi
rakṣyavāyuvījenahaviḥsaṃprokṣotyādisakalasvoktaprayoga
syāpitatpadenasūcanasaṃbhavenatadanuktyātadaivanyūnatvāpa
ttiḥ kiṃvahunāvakṣyamāṇanānārthānāmanenaivasūcanasaṃbha
vāditaḥparaṃmūlamapiniṣprayojanaṃsyāt etāvadevānena
sūcayituṃśakyatenānyadititutavamateśapathanirṇeyaṃsyā
t tanmatetuśadrasvārasyamevatannirṇāyakamitinakiṃcideta
t upadaṃśaḥsahabhojyaṃvyaṃjanaṃ naivedyāṃśaṃcakiṃciducchiṣṭabhoji
bhyodatvāśeṣaṃprasādarūpamaṃjalināsamādāyānyatāḥ sthāpyaṃya
dyapidevārpitadravyesvasvatvābhāvenanocchiṣṭabhojibhyaḥpunardā
tuṃśakyaṃtathāpipratipattirūpamevadānīvivakṣitamitinadoṣaḥ
tecoktātaṃtrāṃtare viṣatasenohareruktaścaṃḍeśvarumāpate vika
rtanasyacaṃḍāṃśurvakratuṃḍogaṇeśituḥśakterucchiṣṭacāṃḍālīuktā
ucchiṣṭabhojanitisarveṣvapyuktopacārelayedityapisarvopacā
reṣuvodhyaṃ āvaraṇānyapīti nakevalaṃprabhorevanāthaṃmādipada
pratipāditaprabhusamakakṣadevatānāmevapūjāniyatākiṃtutadva
devatadāvaraṇadevatānāmapītyayerarthaḥ kiṃvāvaraṇadevatānā
maṃtarāṃtarāprabhorapipūjākāryye ||

pṛ0 82ba) titaṃtrāṃtarasaṃvādinamarthamapiḥ sūcayati apināvaraṇa
devatānāmapipūjāyāṃmadhyemadhyemadhyejalamarppaṇīyami
tipadārthādarśoktastvarthastadāprāpyetayadyaṃgādītyarddhaślokā
naṃtaraṃtatratatretyarddhaślokaḥsyāt syāccopacārāṇāmapyaṃtarāṃ|
taretipāṭhaḥ apitātatratatretyāderanuṣaṃgityapinasādhīyaḥ
aperanuṣaṃgaṃpratikāraṇatvepramāṇābhāvāt nāpitātparya
grāhakatvaṃ anyārthaparatvenopavarṇanāt nacāyamevatātparyā
rthoyerasmābhiriṣyatitivācyaṃ uktārthevasvārasyenānyathā
rthakaraṇemūlasvārasyabhaṃgāpatteḥ pratyāvaraṇapūjāyāḥ prāṃ|
teśrīśaṃsamarcayeditisaṃhitādyuktārthāsaṃgrahāpatteścetidhye
yaṃ aṃgāvaraṇadevatānāṃsthānamāha kesareṣinyādiviśeṣa
vihitātiriktasthaleitiśeṣaḥ tenakarṇikāyāmevāṃgade
vatānāṃśrīrājarājeśvarīyāṇāṃpūjanepinakṣatiḥ koṇādī
tyādinānairṛtyavāgvīśānaparigrahaḥ idamapikācitkaṃ te
nāgrīśāsuravāyavyakoṇeṣuhṛdayādikāitiśrīrājarā
jeśvarakalpīyavacanasyanavirodhaḥ padārthādarśakṛtastu gu
hasaṃpradāyādetatpakṣadvayavyavasthāmāhuḥ mamatupratibhāti
padyadevatākalpeyathāyathā vidigupādānaṃtattaddevatāyāṃ
tathaivatadgrahaṇaṃniyataṃyatratunakiṃciduktaṃ tatratathaivāstu
vyavastheti hṛdayādīnāṃpūjāsunamoṃtatākaraṇenahṛdayā
yanamaḥ ityanaṃtaraṃnamaḥpadaṃprakṣeptavyaṃ homesvāhāpadaṃpunaḥ
prakṣeptavyaṃtenaśirasesvāhāsvāheti maṃtrāṃtevahnijāyāyāsā
tumaṃtrasvarūpiṇī homāṃgatvenadvitīyānukīrtitāsāmayā
tava tathaivatarppaṇeviddhihṛnmaṃtrastudvitīyakiti śaktisaṃ

pṛ0 83a) gamataṃtravacanādāyātītyuktaṃbhaktitarīgiṇyāṃ tenapadārthā
darśoktohṛdayāyanamityādikekamātranamaḥpadakaḥpra
yogaḥpratyākhyātaḥstriyityapinasārvatrikaṃ puruṣākṛtayo
dhyeyāityādisaṃhitāditaḥśrīrājarājeśvarādyaṃgadevātānāṃpu
ruṣākāratvapratyavagamāt aṃtesvasvakalpoktāvaraṇapūjīte
idamapiprāyikaṃ tenaśrīrājarājeśvarasyāṃtyāvaraṇadevatātaḥ
pūrvamevalokapālānāmabhyarcanepinakṣyatiḥ yadvā aṃtevāhye
bhūpureāvaraṇāṃtatvaṃtuaṃgādilokapālāṃtamityanenaivokta
mitidhyeyaṃ lokapālānyajedityuktyāiṃdrāyanamityādire
vaprayogaḥ prāptastatraviśeṣamāha mūleti svasyatadānīṃpradhāna
tvenābhimatoyodevastadvāvakapadāteyatyāriṣadapadaṃta|
danvitamaṃtepraviṣṭaṃyeṣāṃyatpratipādakapadānāṃtāni
tilokapālaviśeṣaṇaṃ hetayovrajrādyāyudhāni jātayaḥ
suratejaḥprabhṛtayaḥ tadadhipapadāniupetānipraviṣṭāni
yeṣutatpratipādakavākyeṣutānityapitadviśeṣaṇaṃ tena
śrīviṣṇupāriṣadāyasāyudhāyasurādhipāyiṃdrāyanamityā
diprayogolabhyatenatvayaṃyujyate prayogāṃtarasyaivataṃtrāṃtara
siddhatvāt idaṃtutaṃtraṃsaṃdigdhārthakamitinetoniśca|
yaḥ saṃbhavati kiṃca etanmūlavacanasyapadaparatvama
pyaṃparatvaṃvā ādyehetyādipadānāmevaniveśaprasaṃgaḥ
jātyadhipetyevacaprayogeprāpyeta yajedityasyānanva
yaprasaṃgaśca aṃteśrīviṣṇupāriṣadāyetyapiprayogo
na prāpyeta tādṛśārthasyapūjākaraṇavodhanādevakṛtā
rthasyatasyavacanasyaprayogavodhaneudā  ||

pṛ0 83ba) sīnatvādityatonyathaivāsaugraṃthovyākhyāyate tathāhi nanu
lokapālānyajedityuktaṃtatkiṃteṣāṃpradhānasamakakṣatayā
āhosvidāvṛtitayā nādyaḥaṃgādīdityatevateṣāṃpūjopa
deśāt nāpyaṃtyaḥ kalpoktāvṛtayityatevatatpūjālābhasaṃ
bhavāditiśaṃkāmapanetuṃtṛtīyāpikāvidvidhāpāriṣa
darūpāsti tatvenaivalokapālapūjānusartavyetyabhiprāyeṇāha
mūleti bhāvapradhānonirdeśaḥ tenapāriṣadatvenānvitānitya
rthaḥ yadvāpāriṣadapadamanvitaṃanugataṃyeṣāmityarthaḥ etena
pāriṣadatvenaiteṣāṃpūjetilabhyate hetītyādāvapibhāvani
rdeśādikaṃpūrvavat etadabhidhānaṃdhyānopayogitayāyena
kenāpipadenatadarthasyaprayogavākyeprakṣepasūcanāyavā ya
tuvaṃvajrāyavajralāṃkṣitamaulayesāyudhāyasavāhanāyasapa
rivārāyasaśaktikāyaśrīviṣṇupāriṣadāyanamaḥ itiprayo
gaḥ iṃdrādipūjāyāmivavajrādipūjāyāmapyadhavaseyaḥarcyā
vahirnijasulakṣitamauliyuktiḥsvasvāyudhābhayasamuccayata
pāṇipadyāityācāryyavacanāditipadārthādarśakṛtoktaṃ ta
ttuetadvacanasyapadapadārthayorekataraparatvetadubhayaparatva
vānedṛśaprayogalābhaḥ saṃbhavatītipramāṇāṃtarābhāvena
vanasamaṃjasaṃ kiṃnuvajrāyanamaḥ ityādiprayogaḥsādhī
yān yaduktaṃrudrayāmale tadāyudhānitatraivatattadvījayu
tānica tārādyāniyajenmaṃtrītattadikṣusthitānica vajraṃśa
ktirdaṃḍakhaḍgaupāśāṃkuśagadepunaḥ śūlecakraṃcapadmaṃcetyāyu
dhānikramācchiveiti yametyādi atredaṃtatvaṃ amīṣāṃ lokapā

pṛ0 84a) lānīnāṃpūjanādimaṃtreṣuneṣunecchayāpadapraveśaḥprayogānaṃ
tyaprasaṃgāt nāpipauruṣagraṃthoktanāmnāṃpraveśaḥteṣāmapiva
hutaratvāt nāpitaṃtroktanāmnāṃtathā teṣāmapivahutvāt tatta
darthapūjāvidhānenaivacaritāthībhavatāṃteṣāṃtattatpadanive
śaniyāmakatvābhāvāt paraṃtutatprayogodhunocyatetāraṃvī
jamatheṃdrāyāmukādhipatayenataḥ sāyudhāyasavāhāṃtenāyasāṃ
teparītica vārāyāṃtesaśaktītikāyāmurupadaṃtataḥpārṣa
dāyanamoṃtoyaṃdikpālānāṃmanuḥsmṛtaḥiṃdrāyetipadasthāne
vahnyādipadamuccaret ādyāmukapadasthānekramājjātīrvade
tsudhīḥ pārṣadātpūrvamamukasthānesyātsveṣṭadevatā ityādidī
pakalpīyahiyāmalādivadyasyaivataṃtrasyapadaparatvaṃtatrataṃtre
yānināmānyāmrātāninānyevaprayogebhiniveśyāninānyā
ni evaṃcatatrādṛṣṭāniyamavaruṇasomādipadānyaṃtarbhāvya
kṛtā padārthādarśaharṣakaumudyādigraṃthakṛtāṃprayogāḥkathaṃ
prāmāṇyamupayāṃtunajānīmaḥevaṃtarhikeṣāṃnāmnāṃtatraprave
śuktitivecchṛṇuiṃdrovahniḥpitṛpatirnirṛtiścajaleśvaraḥ
vāyurvidhustatheśānotatovrahmetitekramāditivītyetigṛhāṇa
evamitiśoḍaśādyupacāraiḥprabhoḥpūjāṃkṛtvānaṃtaraṃpunaḥprā
ravdhapūjāyāṃpūrvamevagaṃdhyapuṣpesamarpite tataḥsaṃprārthāṃgā
disvāraṇapūjākṛtā tāṃsamāpyacadhūpadīpanaivedyāṃtopacā
raiḥ saṃpūjyavaiśvadevonuṣṭeyityarthaḥ yadvā lokapā
lārcanānaṃtarakartavyamāha evamiti     ||

pṛ0 84ba) sveṣṭadevamitiprakaraṇaprāptaṃ tatityasyevavātamityarthaḥsaṃ
pūjyetyatevānaṃtaryyalābhātprasaktamanatiprayojanakatvama
syātevāyāstaṃ anyathārthakatayaivāsyavarṇanāt tathācanai
vedyāṃtaiḥpaṃcopacāraiḥsaṃpūjyetiparyyavasitārthaḥ sarvāvaraṇā|
nāṃpratyekaṃprāṃtepacāraiḥpūjāṃmukhyadevasyābhyupagacchataḥpratyā
varaṇapūjāyāḥ prāṃteśrīśaṃsamabhyarcayedityādirūpataṃtrāṃtara
syasutarāṃlokapālāvaraṇapūjāṃtetatpūjanemūlagraṃthenā|
nyāvaraṇaprāṃtetadaśaktasyāpitasrāṃtetvāvaśyakamevetyevaṃ
tātparyakenābhihitepakṣapātobhaviṣyatītidraṣṭavyaṃ nityaho
maprakāramāha tatogururityādinā sveṣṭadevatāyādakṣiṇa
bhāgesthaṃḍilaṃkṛtvātatrāgniṃprajvālyavīkṣaṇādibhirvakṣyamāṇa
catuḥsaṃskāraiḥsaṃskṛtyatatraprabhumāvāhyavaiśvadevākhyaṃhomaka
rmakartavyaṃ yatugarbhādhānādi saṃskārāstacakartavyāitipadā
rthādarśakṛtoktaṃ agnyādhānādikaṃkarmanityahomenavidyate
ityetatsaṃhitāviruddhametadabhidhānaṃyatupradakṣiṇāṃkṛtvā
natvāstutvānityahomaṃkuryādititenaivokteḥ tadapina etasyai
vanityahomatvāt saṃhitādiṣupūrvoktahomābhidhānānaṃtara
mevāgryādhānādikamityādidarśanāt atevaharṣakomu
dīkṛtāvaiśvadevākhyaṃkarmāharaha kriyamāṇaṃsaṃkṣepeṇāvāryyai
ruktaṃsmārtavaiśvadevepikalpakṛtābhyukṣaṇamātramuktvātatkarmo
ktaṃtadvadatrāpibhavatītivahutaṃtravidhikathanamasaṃgataṃmā
nītyuktaṃ etadanaṃtaraṃ adodevatāyāḥsarvapārṣadebhyovali
rnamitimaṃtreṇasvāgrataḥ prādakṣiṇyenacaturdikṣuparitaḥpa
davācyāsuvaiśvadevavāśiṣṭadravyeṇagaṃdhākṣatapuṣpādisahi

pṛ0 85a) tenavalirdeyityāha valimiti tataḥvalinivedanānaṃta
raṃ ānaṃtaryyavācinaścāsyapadārthādarśoktajaladānabhoja
nāṃtācamanadānavahirnirgatatejaḥ kartṛkadevamukhakarmma
praveśaviśvaksenādisaṃpradānakanairvedyāṃśadānāṃta ka
rmmaṇāṃvodhanesāmarthyaṃnāstītisahṛdayāevajānaṃtu nanu
navayaṃtatityasyāyamarthitivrūmopitvānaṃtarpyaṃvalidā
nasyanaivedyodvaraṇeyuktaṃ tadetaiḥpadārthairvyavahitamititā
tparyyagrāhakaṃtatitīticetna ānaṃtaryavodhanādevacaritā
rthobhavatosyatathātātparyyaniyamanāsamarthatvāt yadivi
kīryyatatitipāṭhaḥsyāttadālpayaivānaṃtarpyavodhanādanuti
prayojanakasyatasyatathātātparyyaniścāyakatvenasārthakī
karaṇamucitaṃsyāt karkarīnāmakaḥsanālaḥpātraviśeṣa
stāṃmīśānavidiśikūṭīkṛtavikirasamudāyesaṃsthāpyate
jelenāpūryyatasyāmastradevatāṃpūjayet hemavastretyādidvayaṃ
karkaryyāḥsiṃhasthetyādicatuṣṭapaṃcāstradevatāyāviśeṣaṇaṃ ca
tvāsanena utthitobhūtvā sthirāsanena upaviśyagurustāṃkarka
rīṃpunarādāyanālamuktenajalenalokapālānāṃdevājñāṃśrāva
yannaṃtarmaṃḍanayābhyaṃtarevedyāḥ pradakṣiṇaṃparivṛtyāstra
maṃtramuccārayanyathāpūrvaṃniveśayet punaścatatrāstra
devatāṃsaṃpūjyasaṃskṛtevīkṣaṇādicatuḥ saṃskāraiḥ saṃ
skṛtevahnaucarupacedityanvayorthaśca bhuṃjītetica|
rostṛtīyabhāgaṃtugrāsatritayasaṃmitaṃ aṣṭagrāsa|
pramāṇaṃvādaśanasparśavarjitaṃ  ||      ||

pṛ0 85ba) pālāśepuṭakekṣiptvāmuktaupippalapatraje hṛdāsaṃyojayenmaṃtrī
pūtairācāmayejjaktairitiviśeṣasomaśaṃbhūktonusarttavyaḥhṛja
saṃ svasvahṛdayamaṃtreṇābhimaṃtritaṃ prasṛtapāṇeraṃguṣṭagrānmadhya
māgraṃyāvattālaḥ tasyapramāṇaṃtaṃtrāṃtareaṃguṣṭamadhyamāṃgulyauye
nahastasyaprasāritenadaṃgulyoraṃtarālaṃtālamāhurmanīṣiṇi
ti yathāvidhīti svasyavāmabhāgeniṣiddhetaradiśipraktāla
napūrvakaṃprakṣeparūpoyastaṃtrāṃtaroktovidhistamanatikramyetyarthaḥ
prakṣālyanikṣipedbhūmauvāmatovāmapāṇineti prayogasāre
idaṃtakāṣṭaṃhṛdājaptaṃkṣīravṛkṣādisaṃbhavaṃ saṃmārjyadaṃtāṃstacchitvā
prakṣālyaitadbhuvikṣipet dikṣupūrvādyadhorddhāsutasyāgnayatane
kramāt vṛddhistāpomṛtirvittakṣayaḥ śāṃtirgadodhanaṃ sukhaṃvṛ
ddhiḥparaṃduḥkhaṃphalānyetāniśaṃsatītitaṃtrāṃtare anyatrāpi paści
mottararudraiṃdreśubhaḥpātonyathā'śubhiti yatravedyāṃsarvatobha
drādimaṃḍalaṃlikhitamastitatraivadarbhāstaraṇaṃkṛtvāśiṣye
ṇasahitoguruḥ svapedityanvayaḥ athavedyāṃsthalābhāvekathaṃ
syāditicet tatsamīpasthalāṃtaretadāstaraṇaṃkāryamitinado
ṣaḥ atevavedyāmitisāmīpyamadhikaraṇārthitipadārthā
darśakṛtaḥ śayīteti rāgaprāptānuvādoyaṃ nacasvapneśubhāśu
bhaṃdṛṣṭaṃpṛchetprātaḥśiśuṃguruḥśubheśubhaṃvadetasyajuhuyāda
śubheśataṃ astreṇetikramāt proktovidhiḥśiṣyādhivāsanei
tivirudhyeta vyākupyetacakraredhamāmadhyamāsyādadṛṣṭetūtamo
ttameititaṃtrāṃtare darbhaśayyāṃgatorātraudṛṣṭāsvapūṃnivedayedi
tikapilapaṃcarātravacanasyatunakāpisaurasyapratyāśādṛṣṭe
nyatodarśanaviceḥspaṣṭaṃlābhāditivācyaṃ darśananivedanayo

pṛ0 86a) rdvayorvidhānegauraveṇadṛṣṭasyanivedanamātramaṃtimavacane
navidhvīyate anyaistuvacanaiṇāprāptasvāpesvapnadarśanepha
lamātraṃkathyatitisvāpavidhaumānābhāveva laukika
pramāṇenāprāptāṃśevavidhividheyatāsvīkārāditisaṃ
kṣepaḥ   ||    yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpito
māpatirnāmapremanivītipaṃthakulabhūḥkūrmācalojanmabhūḥ|
sūpāsyaṃkṛtavīryyacācyutapadaṃvārāṇasīvāsabhūstasmādabhu
diteyamavdhipaṭalaḥśavdārthaciṃtāmaṇau ||    ||
agnijananamiti agnestaṃtroktastattadāhutiphalasamarpaṇama
rthatvarūpaśaktiviśeṣaviśiṣṭasyavahnerjananaṃyasmādevaṃbhūtaka
rmmavakṣyeitiśiṣyāvadhānāyapratijñātenavakṣyamāṇenakarma
ṇāvināgnisamutpattāvapinakṣatiḥ aprāmāṇyaśaṃkāṃni
rasitumāha taṃtretyādi nanutarhietanmūlataṃtrādevāyama
rtholabhyitikimanenāpūrvagraṃthāraṃbheṇetyatrāha sarvetyā
di tathācanānātaṃtrāṇāṃdarśanemahākleśāpatiḥekaikadarśa
netvetāvadarthālābhitināsyavaiyarthyamitibhāvaḥ vidhivatsaṃ
skṛteityuktaṃtatrakovidhiḥkaścasaṃskārityapekṣāyāmāha aṣṭā
daśetyādi yadvāvidhivadityasyaikapādapraveśasāṃnidhyātku
ḍevānvayaḥśāstravartmanetyasyacasaṃskṛteityanenakiṃtacchā
stravartmetyākāṃkṣāyāṃaṣṭādaśetyādiyojanāmātreviśeṣonatu
phalepi natvevaṃśāstravartmanāvidhivatsaṃskṛteācāryyakuṃḍeiti
saṃvaṃdhitipadārthādarśagraṃthovyākupyeteticet kiṃcātaḥśā
stravartmapadavidhivatpadayorekataropādānādevatadvivakṣinā
rthapratītyātadekatarapadopādānavaiyarthyaprasaktestanma    ||

pṛ0 86ba) tekathamapyanudvārāt kimamīsaṃskārāḥśrautasmārttakarmmasva
pyādeyānetyāha taṃtretyādi astutamūlamaṃtreṇakuṃḍasyadarśanaṃpra
thamaḥsaṃskāraḥ astramaṃtreṇakuṃḍasyaprokṣaṇaṃdvitīyaḥ astreṇaku
śaistattāḍanaṃtṛtīyaḥ kavacamaṃtreṇabhyukṣaṇaṃcaturthaḥprokṣaṇā
bhyukṣaṇayorayaṃbhedoyadādyamuttānahastāgreṇa dvitīyaṃmuṣṭi
vaṃdhena sevanaṃnavamaḥsaṃskāroyadyapyabhyukṣaṇamevetiṭīkā
kṛtastathācakathamaṣṭādaśatvaṃsaṃskārāṇāṃsaṃkhyāyāvibhinnadha
rmigāmitvāditiśaṃkābhavati tadanuṣṭānakālabhedādvyakti
bhedityabhipretyasamādheyaṃ kiṃvāsevanaṃsarvāvayavāvacchede
najala niṣecanaṃ itaratukiṃcidavacchedenetibhedaḥkalpanīyaḥ
astramaṃtreṇakiṃcitkuṃḍasyakhananaṃpaṃcamaḥ astreṇaivakuṃḍānmṛ
dāmuddharaṇaṃṣaṣṭaḥhṛdayamaṃtreṇamṛdaṃtareṇakuṃḍasyaviṣamagarta
pūraṇaṃsaptamaḥastreṇakuṃḍadeśasamīpakaraṇamaṣṭamaḥseva
namabhyukṣaṇamevanavamaḥsaṃskāraḥhetimaṃtreṇaastramaṃtreṇakuṃ
ḍanaṃkudṛnaṃdaśamaḥsaṃskāraḥvarmamaṃtreṇamārjanamekādaśatamaḥ
kavacenagomayenavilepanaṃdvādaśatamaḥ kavacenaivakalā
rūpakalpanaṃ vahnisūryyacaṃdrakalāsvarūpatāvibhāvanaṃkuṃḍasyatra
yodaśatamaḥsaṃskāraḥ aparetu kuṃḍasyarūpaṃjānīyātprakṛteḥ
paramaṃvapuritimūlakṛtaivavaktavyatvātpaṃcabhūtātmakatvaṃta
syayuktamititatkalābhāvanamevayujyateitinivṛtiprabhṛti
tatkalābhāvanamevaprakṛtekalārūpakalpanapadārthonatupra
kṛtānupayuktoktakalpakalpanapadārthonatuprakṛtānupayukto
ktakalākalpanamitiprāhuḥ trisūtryāmekhalāsukuṃḍasyaveṣṭa
namapikavacenaiveticaturdaśatamaḥ hṛdayamaṃtreṇakuṃḍasyārca

pṛ0 87a) naṃpūjanaṃpaṃcadaśatamaḥ astramaṃtreṇavajrīkaraṇaṃvajrava
dṛḍhatāciṃtanaṃṣoḍaśatamaḥ namitihṛnmaṃtreṇakuśaiśca
turdikṣumārgakaraṇaṃcatuḥpathaṃkuryādityanenasūcitaṃsa
ptadaśatamaḥ akṣapāṭanaṃkavacamaṃtreṇeṃdriyodghāṭanaṃcara
maḥ saṃskāra kecittukṣayāyāmaṭaṃtītikṣapāṭanārākṣasāḥ
nakṣapāṭanāyenatadakṣapāṭanākhyaṃkarmma tathācahumitika
vacamaṃtreṇarākṣasānāṃprastutakarmopadyātakānāṃnivāraṇaṃ
kuryādityarthityāhuḥ etāvatsaṃskārātkartumasamarthaṃpratyā
ha athaveti satisāmarthyelaghupakṣamanusaraṃstunābhīṣṭasaṃ
patsaraṇimāroḍhumarhatiprabhuḥprathamakalpasyayonukalpe
navartate sanāpnotiphalaṃtasyetivacanāt tisriti paści
mamārabhyapūrvaparyaṃtāstisrastisraścadakṣiṇāmārabhyotarapa
ryaṃtāḥpūrvarekhābhiḥsaṃbhinnārekhāḥkartavyāityarthaḥrekhātrayaṃ
prādeśamātraṃkartavyaṃ saṃpradāyāt anyopiviśeṣaḥsauśama
ṇītaṃtreprāgagraṃsyādudaksaṃsthaṃdakṣiṇāraṃbhamālikhet uda
gagraṃpuraḥsaṃsthaṃpaścimāraṃbhamālikhediti pakṣāṃtaramathave
tyādināvakṣyati upacāraiḥkāmopacāraiḥtecamardanādharakṣa
tacuṃvanādayaḥkāmaśāstraprasiddhāḥvāgīśvareṇasahasāṃgasu
ratakrīḍāsaktāmitituphalitārthaḥkucamardanacuṃvanādibhi
ścetsavilāsaṃsuratakriyābhavet sadapatyasamudbhavastadā
nīṃviparītaṃviparītarītitityarthakavacanānāṃdarśa
nāt pūjayedityatevopacāralābhāupacāraiḥpūjayedi
titunānvayaḥsādhīyānvākīīśvarīvāṇīlakṣmīpārvadyātā
miti ekavacanamekasyāṃdīkṣāyāmekaikaivadheyānatusarvāyīti
sūcanāyā |

pṛ0 87ba) tenavrahmadīkṣāyāṃsarasvatīviṣṇudīkṣāyāṃlakṣmīśivadīkṣāyāṃ
rūḍhyāīśvarīpadavācyāpārvatīgaṇeśasūryyadīkṣāyāṃtattaccha
ktiyogeneśvarīpadavācyā vāgīśvareṇasaṃyuktāmityatrāpivā
kavāṇīrdraḥ lakṣmīdīrghekārasyalakṣmyāṃrūḍhatvāt tadutaraṃpu
narīkārīśvarīnāmaikadeśīśvarīparaḥ sācapūrvoktaprakā
reṇadvividhāpītisabrahmaśaktikāḥpaṃcāyatanaśaktayaḥsa
rvādyapyāyātāḥ tāsāṃpratyekamīśvarityarthakaraṇāvrahmavi|
ṣṇuśivagaṇeśasūryyalābhaḥ ekavacanaṃpūrvavadupapādanī
yaṃ śivavījetyatrāpinuṣaṣṭītatpuruṣaḥkiṃtukarmmadhārayaḥ
śivaṃśubhacatuṣṭamitiyāvat atevatatpuruṣadoṣopila
kṣaṇāpatyādilakṣaṇaḥparāhataḥ duṣṭavījasyaputrotpatyanādhā
yakatāvaidyaśāstrādauprasiddhatvāt ṛtumatyāpiprathamādi
dineṣusaṃgatauśubhadīrghāyuḥputronabhavatītyatastātetinī
leṃdīvaretyādimanojñātvādiprāpakaṃmanojñāṃramayetstriya
mityukteḥ nacāparadevīnāmaparadevānāṃvātropādānamapha
lamitivācyaṃ asyakalpasyadevatāsāmānyaviṣayatayāe
kaparatvemūlagraṃthāsauṭasyaprasakteḥīdṛśarahasyagopanā
rthamevaprāyalopetyādivatkliṣṭaṃkṛtamitidhyeyaṃ ateva
lakṣmīmṛtumatīṃtatraprabhornārāyaṇasyaca grāmyadharmeṇasaṃ
jātamagniṃtatraviciṃtayedityādisaṃhitādiṣulakṣmyāyuktiḥ
juhuyādvaiṣṇavevahnāvinimūlepi pātreṇetyādikāṃsyādi
pātreṇapātrāṃtarapihitenasūryakrāṃtādisaṃbhavavahnimupa|
pādāyāstramaṃtreṇanairṛtyabhāgekravyādāṃśatvenaparikalpi
taṃsāgryaṃgāraṃparityajyāvaśiṣṭamagniṃvīkṣaṇādibhiścaturbhiḥ

pṛ0 88a) saṃskāraiḥsaṃskuryādityarthaḥvaiṃdavoviṃduprabhavovahniḥviṃdoragnīṣo
masvarūpatayātadutpannatvaṃvahnaḥsaṃbhavati bhaumasyavasoḥbhūmi
saṃvaṃdhinaḥprastutapurogatavahneḥdevasyadevyāścetisāmānyani
rdeśosasmaduktapakṣapātī ācamanāvītyādināgaṃdhapuṣpādi
parigrahaḥ citpiṃgaletisvarūpāṃtehanetipadadvayaṃdahetipada
dvayaṃpavetipadadvayaṃvocāryyasarvajñetyādisvarūpaṃmanunānene
tyādināprāk prathamaślokeudīritaḥ manutvarūpasāmānya
dharmmeṇakathitoyomaṃtraḥsoyamityanvayaḥ agniprajvālanaṃca
mukhenaivanasūryyavyajanādinā mukhenaiyadhamedagniṃmukhāde
ṣahyajāyata niṣedholaukikevahnaupravṛttotatvalaukikei
tyādisudhārṇavādyudāhṛtatāṃtrikavacanāt ātmanodehavi
nyasedityuktaṃ tatkiṃpratyekaśaḥśiraḥprabhṛtyaṃgeṣukiṃvāvyāpa
katvenetyākāṃkṣāyāmāha liṃgetyādisarvataḥsarvāṃgāvacchede
na atrātiraktāyāṃtyāyāpinetrenyāsaḥ vahurūpāyāupāṃ
tyāyāpiaṃtesarvāṃgenyāsaḥ saliṃgagudamūrddhāsyanāsāne
treṣucakramāt nityasedatiriktāṃtāḥsarvāṃgevahurūpiṇī
miti vacanānmūlakṛtoṃtyopāṃtyajihvayovyutkrameṇā|
bhidhānaṃtujihvāmaṃtroddhārasaukaryyāya anyathāsādī|
tyādiśavdalāghavaṃnasyāt jihvānāṃnyāsohitattanmaṃ
tranyāsadvārāsyāttevatu najñāyaṃte ketanmaṃtrāityape
kṣāyāmāha vahnīretyādi sādiyāṃtārthātpratilo
magaṇanayā vahninārakāreṇadūreṇa yakāreṇa a
rghrīśena ṣaṣṭhasvareṇasaṃyuktāḥ saṃtaḥpratyekaṃsa
viṃdavovahneḥ sapta     ||

pṛ0 88ba) jihvānāṃkrameṇamaṃtratāmāpadyaṃte guṇabhedaḥsātvikādi|
guṇavailakṣaṇyaṃ tadviśiṣṭakarmmasusātvikakarmmaṇirāja
sakarmmaṇitāmasakarmmaṇivetyarthaḥ kāmyakarmaṇītyatrarā
jaseitiśeṣaḥ jātibhiḥhṛdayāyanamityādipadaiḥ tārāgna
yeityāditāraścaagnayepadaṃcetidvaṃdvānaṃtaraṃtārāgnayepade
ādyeyeṣāṃteitibahuvrīhiḥ nanutāretyasyapadapadenāthanva
yaḥ tathācasatitāraścaagnayevetidvaṃdvottaraṃtārāgnayevatepa
devatārāgnayepadeitthaṃkarmadhārayeṇabhavitavyaṃitthaṃcatā
retipadaprayogāpattiśca vahnimūrttayaḥvahnimūrtipratipāda
kajātavedaḥprabhṛtiśavdāḥtenanatiśavdāṃtatvapraṇavādipūrva
katvayormūrttibhāvepinakṣatiḥ tathāca oṃagnayejātavedase
namaḥ ityādiprayogaḥ paryavasyati āsanamiti svadehepūrva
vanmaṃḍūkādiparatatvāṃtadevatāvinyasyavahneḥpīṭhaśaktīścavi
nyasyasvatanaumanasāvahnerāsanaṃdatvāvahnermūrtiṃtatradhyāyedi
tyarthaḥ iṣṭaṃvaramudrāṃ abhītiṃ abhayamudrāṃ tatitidhyānānaṃta
ramityarthaḥ tathācadhyānānaṃtaraṃpariṣecanaṃtatodarbhaiḥparista
raṇaṃ tataḥparidhiprakṣepastatastatravrahmādipūjā tatodhyātasya
vahneḥkuṃḍamadhyepūjetikramolabhyate padārthādarśakṛtastutata
ityasyāṃtaryāgakrameṇasvahṛdayevahnisaṃpūjyetyarthamāhuḥ nahīdaṃ
śavdādadhigamyatedhyātavahnimityagnimamūlāt dhyānasyasāṃ
pratamevogayogitipratīyate vahnipūjāmaṃtropyagrevaka
thyate tasmāttatopūjākathamāyāti dikṣudakṣiṇapaścimo
ttaradiśāsuteṣāṃparidhīnāṃtritvāttanopūjākathatrikasyaiva
pūjanāt atotranavidiśāṃgrahaṇaṃ madhyekuṃḍamadhyepūjāyā

pṛ0 89a) abhidhānādevamaṃḍūkādipīṭhadevatāpūjārthākṣiptāma
dhyityasyaivamaṃḍūkādipīṭhamaṃtrāṃtamaṃtraiḥsaṃpūjitekuṃḍama
dhyeityarthitipadārthādarśakṛtaḥ kathamapicedṛśārthalā
bhasyābhāvebhavedapilakṣaṇa nahyevaṃ tādṛśārthasyāsmā|
bhiḥpūrvamevaprāpitatvāt madhyiti īśānādikrameṇavā
yukoṇaparyaṃtaṃṣaṭsukoṇeṣuṣaṭjihvātirikrāṃtāḥsaṃpū
jyamadhyevahurūpāpūjyetyarthaḥ rudreṃdravahnimāṃsādavaruṇānila
gocare hiraṇyādyāḥsthitāvahnerasanāḥ ṣaṭhyanukramāt ma
dhyatovahurūpātvityādisomaśaṃbhuvacanāt paretumadhyei
tiprathamamupātaṃkathamaṃtebhavitumarhati kathaṃvāgraṃtha|
syāsaurasyaṃnasyāt tathāvivakṣaṇeṣaṭkoṇeṣapima|
dhyecetikutonoktaṃtasmānmadhyevaprathamaṃjihvāpūjātataḥko
ṇeṣityevagraṃthasaṃmataḥpaṃthā somaśaṃmvādivacanaṃtupakṣāṃta
raparaṃsvasvagurusaṃpradāyādvyavasthāpakaṃ karmabhedenamadhyepū
jyānāṃjihvānāṃvyavasthoktāṃtaṃtrāṃtare kuṃḍasyamadhyetvathasāpra
śastājihvāhiraṇyābhuvikarmaṇādaustaṃbhanādiśumatākana
kāṃtardveṣaṇādiṣumatākhaluraktāmāraṇenitaditābhuvi
kṛṣṇāsuprabhāvudhavarairihaśāṃtau uccāṭanetiraktāṃtariti dī
kṣāyāṃvahurūpātanutemadhyeśubhānisadeticetivadaṃti dikṣi
timekhalāśritadarbheṣuprācyādiṣunyāsakramādaṣṭamūrtīḥpūjayedi
tyarthaḥ yaduktaṃmadhyecakoṇaṣaṭkacajihvābhiḥkesareṣvapiaṃga
maṃtraistatovāsetvaṣṭābhirmūrtibhiḥkramāt mekhalāśritadarbheṣudi
kpatīnpūrvataḥkramāditi etenaṣaṭkoṇādvahiriṣṭadalaṃmūrtyaṣṭa
kapūjanārthamavaśyaṃkartavyamitimūlatātparyyamunīyate anyathā
daleṣitikathamucyetetiharṣakau|

pṛ0 89ba) mudīkāroktiḥpratyuktā padārthā darśodāhṛtapūrvoktavacanai
kavākyatayādaleṣvityasyamaulasyamekhalāśritadarbheṣupūrvā
didigdaleṣvityarthakathananiścayenatādṛśāṣṭadalānumāpa
katvāsaṃbhavāt vastutastu kesareṣvityanurodhādaṣṭadalasyā
vaśyakatvenadaleṣvevamūrtipūjanamucitamitisādhīyān
harṣadīpikāgraṃthaḥ mekhalāśritadarbheṣutudikṣudikpālapūja
namātramitipratibhāti atevaśiṣṭakalpe vahnikoṣṭaṃṣaḍa
srāṣṭadalabhū maṃdirānṛtaṃ madhyenārapuṭāmāyāṃlikhitvāpīṭha
marcayeditispaṣṭaṃdṛśyate māyetitattaddevatāśaktivījānā
mupalakṣaṇaṃ atevavaiṣṇavāgnauramāvījamitinānātaṃtreṣu
dṛśyate yatuprasiddhapūrvādidikṣumūrtipūjanamitipadārthā
darśakṛtoktaṃ tatrayuktaṃ pāribhāṣikaśacyaivasarvatrāvaraṇa
pūjanādatratadvādhepramāṇābhāvāt nacoktaviśeṣavacanādvā
dhaḥ tadvacanepūrvādipadasyaivasatvenapāribhāṣikatatparatve
nāpyupapatteḥ dikpatīnityetāvanmātreṇānvayenāpicāritā
rthyasaṃbhavāt dharmādipūjaneprācītathaivācaraṇārcane pūjyapū
jakayoraṃtariṃdrādīnāṃyathāsvakamityādivacanādiṃdrādeḥpra|
siddhaprācīgrahaṇasyasarvasaṃmatatvāditidhyeyaṃ sruksruvayoḥ
saṃskāramāha paścādityādinā yathākramāditidarbhāṇāmagnai
ragnaṃmadhyemaṃdhyaṃmūlenamūlaṃmārjayedityarthaḥājyasaṃskāramā
ha ājyetyādinā astravāriṇā astramaṃtrasahitenajastenata|
ccāstramaṃtrapāṭhapūrvakaṃjalenaprokṣaṇāt aṃguṣṭopakaniṣṭā
bhyāṃaṃguṣṭānāmikābhyāṃ ṣaḍiti tāpanaprabhṛtayaḥsaṃstuvanāṃ
tāmīsaṃskārāḥṣaṭ vīkṣyaṇādayastvājyasthālyadhikaraṇaka

pṛ0 90a) prakṣepapūrvabhāvinaścatvārājyasaṃskārāḥpṛthagevetinādhi
kyaśaṃkā nanuaṣṭādaśasyuḥsaṃskārāḥkuṃḍeśaivāgamoditāḥ
ghṛteṣuvisruvevāṣṭāvitipadārthādarśādarśitataṃtrāṃtarāvi
rodhaḥkathaṃparihāryyiticetmaivaṃnyasyamaṃtraṃghṛtemudrāṃdarśa
yeddhenusaṃjñitāmitivāyavīyasaṃhitāsaṃvādātsthālyāmā
jyaprakṣepātprāgevamūlamaṃtreṇābhimaṃtraṇaṃdhenumudrayāmṛ
tīkaraṇaṃcetisaṃskāradvayaghṛtasyādhikaṃkāryyamitinaiṣa
doṣaḥ ghṛtaspatikṣepyasyaviśeṣādhīnonikṣepaṇasyāpiviśe
ṣityabhipretyanikṣepyetivihāyavinikṣipyetyatevoktaṃmū
lakṛtāsruksruvayostuādānapratāpanamārjenaḥpunaḥpratā
panaśivaśaktyātmakasveṣṭadevatacchaktinyāsatrisūtrīkaraṇa
katadīyagrīvāveṣṭanapūjanasvadakṣiṇabhāgādhikaraṇaka
tatsthāpanātmakāṣṭausaṃskārāititaṃdeśepinadoṣaḥ taduktaṃ
śaivāgamegṛhītvāsruksruvāvūrddhamukhauvādhomukhaukramāt
pratāpyāgnautridhādarbhamūlamadhvāgrakaiḥspṛśet punastriṃśaḥpra
tāpyādhomukhāvagnaukuśānkṣipet sruviśaktiṃsruveśaṃbhraṃvi
nyasedvadayāṇunātrisūtraveṣṭitagrīvaupūjitaukusumādi
bhikuśānāmupariṣṭātrausthāpayetsvasyadakṣiṇeiti agnauda
rbhaprakṣepastutatpratipattikarmana kasyāpisaṃskāraḥ mūletā
vadanupādānaṃtaṃtrāṃtaranayāsamādheyaṃ hetiṃ hutadravyaśe
ṣaṃsruvasthaṃ atvāhutipratyāhuti etenasruveṇahomekri
yamāṇaisarvamaśeṣeṇanāgrauprakṣepyaṃkiṃtumaśeṣamityupa
diṣṭaṃ mūlevyāhṛtipadaṃmahāvyāhatiparaṃ tāścataṃtrāṃtaroktāḥpra
darśitārāghavabhaṭṭaiḥoṃbhūragnayecapṛthivyaicamahatecasvāhā

pṛ0 90ba) oṃbhuvovāyavevāṃtarikṣāyamahatecasvāhā oṃsvarādityāyaca
divecamahatecasvāhā oṃbhūrbhuvaḥsvaścaṃdramasenakṣatrebhyaścadi
gbhyaścasvāheti tathānāmakaraṇamiti yadevamaṃtradīkṣāpu
raścaraṇādyarthaṃhomovidhīyatetathānāmatadanurūpaṃnāmakarta
vyamityarthaḥ tathaivaśaivedīkṣādauśivāgniritimṛtyuṃjayāgni
rbhairavāgniritivāvaiṣṇaveviṣṇugniritiśrīrāgniḥkṛṣṇāgniri
tivā śaktiprabhṛtidīkṣāyāṃśaktyagnirityāditripurāgnistā|
rāgnirityādikaṃvānāmasthāpanīyamitiparyyavasitārthaḥta
syavahne pitaraupūrvoktau etadanaṃtaraṃtiṣṭannevapaṃcasamidhā|
mūlāgrabhāgeṣusaṃplutāḥ kṛtvaikavāramevajuhuyāt tatoji
hvānāṃmaṃtrairaṃgadevatādīnāṃcahomaḥkāryyitimūlasvarasasi
ddhaḥpaṃthāḥ atevaharṣakaumudīkṛtaḥgarbhādhānādisakala
saṃskārābhidhānānaṃtaraṃsaṃskārāṃtaramāha samidhetidaśāṃ
gulāḥ paṃcasamidhaḥparidhivṛkṣodbhavāḥ alābheśvatthādibhavāḥ
mūlāgreṣughṛtāktāḥ kīṭādyabhakṣitāḥsatvacastūṣṇīṃtiṣṭannaika
daivajuhuyāt atrācāryyeṇatiṣṭanvopaviṣṭovekimapino
padiṣṭaṃkātyāyanānusāreṇāsmābhistiṣṭannityuktaṃtiṣṭansami
vaḥsarvatretitenapāribhāṣitatvādityādikamupadiṣṭavaṃtaḥ
padārthādarśakṛtastuanaṃtaramitināmakaraṇamityatrāpisaṃ
badhyate anaṃtaramityasyāyamarthaḥvakṣyamāṇapaṃcasamiddhomala
kṣaṇaṃnālāpanayanaṃkṛtvāsūtakaṃviśodhyatathātaptadevatānā
mnāgrernāmakuryāt yathānārāyaṇāgniḥkṛṣṇāgnirdurgāgnirityā
di tataḥpitroragnervisarjanaṃkṛtvāvaulādisaṃskārāḥkāryyāḥ|
tatojihyādyaṃgāracaraṇādihomityevakramaḥsādhīyān yadu

pṛ0 91a) ktaṃvāyusaṃhitāyāṃ jātaṃjātvaivamākāraṃjātakarmasamācare
t nālāenayanaṃkṛtvātatataḥsaṃśodhyasūtakaṃśivāgnītyā
dināmāsyakṛtvāhutipuraḥsaraṃ pitrorvisarjanaṃkṛtvācaulo
panayanādikaṃ athodvāhāvasānaṃcakṛtvāsaṃskāramasyatvi
ti śaivāgame tatonālāpanuttayesamidhaḥpaṃcahotavyāḥprāṃ
temūle ghṛtaplutāitītyāhuḥ atredaṃvaktavyaṃ asyārthasyataṃtrāṃ
tarasiddhatvepinamūlasiddhatvamasti tataḥścetyādimūlataḥsa
rvasaṃskārānaṃtaramevapitṛvisarjanasamiddhomayorāmnāna
kramādevapaurvāparyamāpannayoḥpratītatvāt nacāṃtatoniṣṭe
dvalakṣaṇayānvayavaiparītyenacāyamarthomūlādānīyate
itivācyaṃ evaṃtarhisarvatrataṃtrāṇāmekavākyatāsaṃbhavena
vikalpevabhajyetetidik yathāvidhi pūjāprakaraṇokta
kramamanatikramyapratyekamekāṃpratidevamekaikāmāhutiṃ maṃ
travittamaḥ homādimaṃtrajñomaṃtravit praṇavādikepimaṃtrepu
naḥpraṇavāṃtaraṃsvāhāṃtepimaṃtrehomāvasarepunaḥsvāhāṃtatvaṃyo
jānātisamaṃtravitaraḥyastvevaṃbhūtobhavanapipuraścaraṇādinā
siddhahomamaṃtrakaḥsamaṃtravittamaḥtenoṃsvastipūrṇāyaśirasesvā
hāsvāhetyāditrayodaśākṣarādimaṃtrairhomaḥkāryyityuktaṃbhavati
yatuyathāvidhītyanenahomayaṃtresvāhāṃtatetyuktaṃsmārayatīti
maṃtravitamityanenalokapālatadasrāvṛtigrahaṇamuktamiti
padārthādarśe tatrayuktaṃ īdṛśārthasyatataḥprātthasaṃbhavāt homa
maṃtrekiṃcidviśeṣaparaṃkartavyaṃ kiṃtuaṃgabhūtāpradhānabhū
tāyāmūrtayaḥ ityarthakaṃ āvaraṇadevatāmūrteyitiyāvat ā
varaṇadevatāścaaṃgadevatāmūrtidevatālokapālata    ||

pṛ0 91ba) dastradevatāṃtāḥsarvaprasiddhāḥ aṃgāvaraṇātpūrvapūjanīyāḥkvā
pidevatāṃtarenāmnātājihyāścapūrvoktārthakenāpiaṃgamūrti
padejanāyāṃtītitāsāṃpṛthak nirdeśitinakiṃcidanupapa
nnaṃ yatamānaso deśikaḥ sruveṇājyaṃcaturvāraṃsucinidhā
yatāṃsrucaṃsruveṇapidhāyatiṣṭannevavauṣaḍaṃtenavahnimaṃtreṇā
gnaujuhuyādityanvayaḥ asāvadhānastunābhautanmūlamādhāya
ṛṃgāgravyagralocanaḥ vāmastanāṃtarānīyatayormūlamataṃdvi
tititaṃtrāṃtaroktakriyāṃkartumasamarthaḥsyādatoyatetyādi
saṃpaditi saṃpatkāmanāyāmasauviśeṣitinabhramitavyaṃkiṃ
tvasausaṃskārārthamavaśyamanuṣṭeyonuddeśyāṃsaṃpadamapikaro|
tītitātparyaṃ kiṃvāgnisaṃskārasyasaṃpadeititadarthaḥ atha
vāsaṃpadesamīcīnesthānevahnauityarthaḥ tathācavahnerjvālāma
dhyeitiparyyavasyati atevāgnāvitiviśeṣyasamarppaṇāya
sārthakaṃ pūrvamatejuhuyādityatevavāṃchitārthalābhādagnā
vityanatiprayojanakaṃsyāt vighneśvarasyeti daśetimaṃtreṇe
tyatrāpisaṃvadhyate tathācamahāgaṇapateraṣṭāviṃśatyakṣaraṃmaṃtra
mekaṃdaśadhāprakalpadaśāhutīrdadyāt tatraprathamavījenekā
hutiḥ prathamadvitīyābhyāṃdvitīyādvitīyatṛtīyābhyāṃtṛtīyā
tṛtīyacaturthābhyāṃcaturthī caturthapaṃcamābhyāṃpaṃcamī paṃcama|
ṣaṣṭābhyāṃṣaṣṭī gaṇapatayeitipaṃcavarṇaiḥsaptamīvaravaradeti
paṃcavarṇairaṣṭamī sarvajanaṃmeitipaṃcabhirnavamīvaśamānaya
svāhetisaptabhirdaśamīsābhavati yadvāekenaprathamāprathama
dvitīyābhyāṃdvitīyā prathamadvitīyastṛtīyaistṛtīyā prathama|
dvitīyatṛtīyacaturthaiścaturthī evamevāgrepipūrvapūrvatanasa

pṛ0 92a) kalavarṇopādānamuttaratraśakyatecāyamarthomūlavākyā
dadhigaṃtuṃ tataḥsamastenacarurāhutayaḥkāryāititaṃtrāṃtarasi
ddhaṃ yaduktaṃgaṇeśavimarśinyāṃmahāgaṇeśamaṃtreṇapūrvapūrva
yutenaca tārādivījaṣaṭkeṣukaraṇeṣadrivarṇakaiḥbhinne
nadaśadhāhutvāsamastenasureśvari juhuyāccacaturvāraṃsama
stenaivatetatviti saṃskṛteṣuaṣṭādaśasaṃskāraiḥpūrvoktaiḥsaṃ
skṛteṣukuṃḍasyaivasaṃskṛteṣvitiviśeṣaṇadānādagnimiti
sāmānyalirdeśāccakuṃḍasyaivasaṃskārāstavṛttadṛtvikdvārā
karaṇīyānāgneḥ saṃskṛtasyaivatasyāparakuṃḍeṣupraṇayanā
ditidhvanitaṃ atevasamāhititi saṃmyakuktavidhi
nāāhitaḥ saṃsthāpitovahniryenetyarthaḥ tathācaikavāraṃvi
dhināhitatvānnapunaḥsaṃskārāpekṣā ṛtvijastusvasvakuṃḍeya
maṃtradevatāṃsāṃgāvaraṇadevatāṃpūrvamācāryyeyauvāvāhitāṃ
gaṃdhādibhiḥ saṃpūjyamūlamaṃtreṇapaṃcaviṃśatisaṃkhyayājyenaju
huṣuḥ ācāryyeṇatupūrvaṃsvakuṃḍehutamevetinapunarhomityā
ha ṛtvijityādinā sājyenavaruṇetyatretaḥpūrvapaṭalekāri
toyaścahatasyābhāgatrayaṃkāritamāsīt tatraikabhāgodevāya
niveditaḥ dvitīyo bhāgohotavyamityuktaṃsoyamevahoma
idānīmupadiṣṭaḥ tṛtīyabhāgoguruṇāsaśiṣyeṇabhokta
vyityuktaṃ atrapadārthādarśakṛto'parakuṃḍasaṃskāramapiṛtvi
kkartṛkaṃṛtvigbhiritiśeṣapūraṇenasamāmanaṃtivayaṃtuṛ
tvijityasyāgreevadarśanātpūraṇegauravātpramāṇābhāvācca
prakaraṇaprāptasyācāryyasyaivaparakuṃḍasaṃskārakatvaṃ atevakuṃḍa
saṃskāronyakartṛkaḥvahnisaṃskāraścāparakarttṛka  ||       ||

pṛ0 92ba) itivaiṣamāmapidūrīkṛtaṃ ācāryyasyaivatadubhayasaṃskāraka
tvābhyupagamāditivrūmaḥprātarityanenaitāvatparyaṃtamabhihi
tohomodhivāsanadinasyaivakṛtyamityuktaṃ prātaḥkṛtyaṃtughṛ
tānvitatilahomaprabhṛtikaṃjuhuyurityatrapūrvopasthitā
ācāryyoṛtvijaścakartṛbhāvamāpadyaṃte ānayanādautvācā
ryyevakarttā maṃḍapādvahirgatvāpaṃcagavyaṃpāpayitvādakṣiṇa|
dvāreṇapunarāgacchet taduktaṃprayogasāre paṃcagavyaṃyathāproktaṃ
pītvāvāṃtaṃyathāvidhidvāreṇadakṣiṇenāthayāgasthānaṃpraveśa
yediti taccaitanyaṃ śiṣyagatacaitanyaṃ śiṣyahṛdayatovahannādvāṃ
kuśamudrayācaitanyamākṛṣyasvavahannāḍīmārgeṇasvahṛdisaṃyo
jayet taduktaṃhṛdisthitaṃtaccaitanyaṃprasphurattārakākṛti ādāya
sthāpayaitsvīyehṛdayeṃkuśamudrayeti aparaṃtrayamiti nanuadha
ṣaṭkamityevavaktuṃyuktaṃnatuititrayamitiaparaṃtrayamitī|
ticet ucyate śavdatvārthatvarūpaviruddhadharmmāśrayaṇenatayordvai
vidhyamabhipretyatathoktiḥ tatraśāvdastrayodhānastrayastvārthāḥ|
samīritāḥ itivāyusaṃhitokteḥ nivṛttiḥsapratiṣṭāsyādityā
dinādvitīyapaṭaloktaṃkalāpaṃcakamevakalādhetyucyate ta
tvādhāpaṃcavidhaḥśivatatvādhāviṣṇutatvādhāmitrataṃtvādhā prakṛ
titatvādhā tripadatatvādhāveti tatraprathamanirdeśācchivata
tvādhapadavācyānisaṃdarśayati śivityādinā tatrapaṃcaśu
ddhāni āṇavakārmaṇamāyīyamalatrayarahitāni tatrāṇavo
nāmasadāśivasyasvasthānavamarśaḥkārmmaṇaḥpuṇyavānyāya
vānahapramitipratītiḥ māyīyonāmaahaṃkārādāvātmapratī
tiḥ māyādipuruṣāṃtasaptatatvāniśuddhānyaśuddhānicakāraṇa

pṛ0 93a) tvenamalatrayarahitatvācchraddhāni kāryatvenamalatrayavattayā
tvaśuddhāni prakṛtirguṇatrayasyasāmyāvasthā paṃcajñāneṃdri
yāṇicakṣurādīni vāgādīnipaṃcakarmmeṃdriyāṇipaṃcata
nmātrāgaṃdhādayaḥ paṃcabhūtānipṛthivyādayaḥiticaturviṃśa
titvaśuddhānyevetisarvāṇimilitvāṣaṭtriṃśatatvāniśai
vāniśivaśāstroktānibhavaṃtītyarthaḥ vaiṣṇavetutaṃtredvātriṃśa
ttānikathitānihṛdayakamalamekaṃ tejasāṃtrayaṃagnīṃḍasū
ryāstrayaḥ vāsudevādayaḥvāsudevasaṃkarṣaṇapredyumnāniru
dvāḥmaitrāṇimitraḥsūryastataṃtroktānicaturviṃśatitatvāni
daśaprakṛteḥ śaktestaṃtrekathitānitatvāni tripadatatvādhā
tusaptavidhaḥśivaḥvidyāsvayaṃātmetitrayaṃātmāvidyāśi
vaṃsarvatatvaṃcetibhedāt tripadaṃcapraṇavaparamitikecit tri
purāparamityanye bhuvanādhvā caturdaśabhuvanāni ākāśavā
yutaijasāpyapārthivabhedātpaṃcabhuvanāṃnītipadārthādarśakā
raḥ akārādikṣakārāṃtavarṇāevavarṇādhapadavācyā sruvaṃ
taṃtiṅaṃtaṃvāpadaṃpadādhvā athoktaṣaḍadhvaśodhanaprakāramāha
padetyādinā śiṣyasyacaraṇayoḥkalādhvānaṃ talliṃgebhuvanā
dhyānaṃ tannābhaubhuvanādhvānaṃ tattadīkṣābhedanabhinnaṃbhinnāṃta
syahṛdayevarṇādhvānaṃ tadbhālepadādhvānaṃtasyarddhanimaṃtrādhvānaṃsaṃ
smṛtyayathoktalakṣaṇenakūrcenataṃśiṣyaṃtattadadhasthānāvacchede
naspṛśannevaguruḥsvakuṃḍeoṃamuṣyakalādhvānaṃśodhayāmisvā
hetimaṃtreṇatilāhutyaṣṭakaṃhutvākalādhvānaṃtatvādhanilī
naṃbhāvayet evamevāparādhaśodhanaṃ maṃtrādhvanipadādhvanaṃvi
līnaṃbhāvayitvā oṃamuṣyamaṃtrādhvānaṃśodhayāmisvāhetimaṃ ||

pṛ0 93ba) treṇāṣṭāhutīrhutvā oṃamuṣyamaṃtrādhvānaṃśiveparamaśivelīnaṃ
vibhāvyatasmācchivānmaṃtrādhvakrameṇakalādhvaparyaṃtaṃpunarutpa
nnānvibhāvayet anenādhaśodhanaśarīraśuddhiḥ saṃpadyateyato
dhvamayaṃśarīraṃ yaduktaṃvāyusaṃhitāyāṃ śāṃtyatītakalāmūrddhā
śāṃtivaktraśiroruhā nivṛttijānujaṃghāṃghrirbhuvanādhvakaro|
makā maṃtrādhvamāṃsarudhirāpadavarṇaśirāyutā tatvādhvamajja
bhedosthidhāturetoyutātanuriti tataḥsvayaṃhṛtaṃcaitanyaṃpunaḥ|
śiṣyasyahṛdayesthāpayet agnāvāvāhitāyādevatāyāḥkuṃbhe
visarjanaṃkṛtvāpunarvyāhṛtihomaṃjihvāghaṃgāvaraṇādiho|
maṃcavidhāyapariṣiṃcyasvasyātmanigururagniṃvisarjyapari
staraṇadarbhānparidhīṃścāgnauprakṣipet naimitikedahedinyata
evānyatradāhāprasaktaunityepunastanniṣedhādidaṃsūcitaṃ pa
datranaimittikapadenakāmyamapivivakṣitaṃnimittenakāma
nātmakenatasyāpiprāptatvāt netrekarmmaṇī ātmayāgakra
māt pūrvoktāṃtaryāgaprakāreṇapūrvavadbhūtaśuddhyādikamātma
yāgāṃtaṃkarmmakṛtvetiyāvat vidhivat iṣṭadevatāvisarja
napūrvakaṃ tayoḥśiṣyeṣṭadevatayoḥ aṃbupūrvakaṃ deśakālau
smṛtvānāmagoṣṭādivollikhya śiṣyasyāpicaturthyaṃtanāmāyu
llikhyaamukadevatāyāḥprasādasiddhayeityādirītyākāmanā
mapyullikhyaamukadevatāmaṃtraṃsaṃpradadeitisaṃkalpapūrvakaṃ
kāyikavācikamānasabhedāttrividhasaṃkalpamadhyeṃbuno|
pyapekṣāsatvādyaṃccityataḥ kathaṃcitādṛśārthalābhāt śiṣyakṛ
tyamāha gurorityādinā varṇamayīdīkṣānāmaśiṣyasyatanauva
rṇānsvasvasthānayutānsvasvakāraṇeṣusaṃhṛtyacaitanyaṃcasaṃhṛtya

pṛ0 94a) punastathaivasvakāraṇataḥsarvamutpādyaḥsaṃpannayogyatākeśi
ṣyemaṃtropadeśanamevetyabhipretyakramaprāptāṃvarṇamayīṃdīkṣāṃni
rūpayitumupakramate athetyādinā tattatsthānetyādikṣaṃle
laṃhehakāraṃsesaṃṣeṣaṃseitikramāt mukhaṃhṛdihṛdaṃśrostupā
dauhastitikramāt varṇaṃsthānaṃcacaitanyaṃśiṣyoyaṃparamātma
niyojayet tataḥparamātmanaḥsakāśādutpannaṃsarvaṃvarṇaṃ|
sthānaṃcavibhāvyasaṃpadyatedevatābhāvaḥ atevājñāsiddhoyaṃ
bhavati tatomaṃtropadeśaḥihāpisnānāṃtakriyākalāpaḥ sa
kalopicānusartavyaḥ idaṃpunarapikamitikecit etāva
devātrakartavyaṃititugraṃthasaurasyāyātorthaḥpadārthādarśakṛ
tāpinātrādhikaṃdarśitaṃ kalāvatīdīkṣānāmaśiṣyasyapāda
talamārabhyajānuparyaṃtaṃnivṛtikalāstisācavrahmasthānaṃta
tonivṛtikalāṃvrahmaṇi vrahmaṇaṃjānutānābhisthitāyāṃ
pratiṣṭākalāyāṃtācasvastiteviṣṇauviṣṇuṃcarudrasyasthānabhū
tāyāṃnābhitākaṃṭhaṃsthitāyāṃvidyākalāyāṃtāṃcarudre rudraṃ
cīśvareīśvaraṃcabhrūmadhyādvrahmaraṃdhrāṃtaṃsthitāyāṃsadāśivasthā
nabhūtāyāṃśāṃtyatītāyāṃvilāpayet tataḥsadāśivācchāṃtya
tītātatīśvaraḥtataḥśāṃtātatorudraḥtasmādvidyātatoviṣṇuḥ
tataḥpratiṣṭātatovrahmātatonivṛtiritikrameṇotpādyamaṃtro
padeśanaṃbhavatītyāha tataḥkalāvatītyādinā vedhamayīṃdīkṣā
mabhidhātuṃpratijānīte tatavityādināśiṣyasyatanormadhyeyan
mūlādhāresthitaṃcaturdalakamalaṃtatravartamānetrikoṇeśaktiṃ
dhāyeditisaṃvaṃdhaḥyadyapimūlevapūrvaṃnānāvalamakatvamasyā
ukta tathāpivedatrikarūpapradhānasṛṣṭervasta?trayasaṃvaṃdhāityatesta
thoktiḥ ṣaṭcakrāṇi   ||

pṛ0 94ba) mūlādhārasvādhiṣṭānamaṇipūrakānāha taviśuddhājñāsaṃjña|
kāni hakṣauviṃdauśivātmake śivāparaparyāyaviṃdoḥśaktya
paraparyāyavījātmakakalāyāṃ tāṃkalīśivaśaktisamavā
yātmakanādeviṃduḥśivātmakovījaṃśaktirnādastayormithaḥ
samavāyityādermūlevoktatvāt nādamapikāraṇarūpasi
sṛkṣonmukhaparamaśivasyasamatāvasthānādāṃtāparaparyāyā
yātasyāṃyojayet tāmapyavasthāṃmunmanīnāmakamāyāvi|
śuddhaparamaśivāvasthāyāṃ tāmapyavasthāṃcaṃdramukhe tatastada
piguhavaktresaṃyojyātmanāsahaśaktikuṃḍalinīṃparameśi
vevedhayet evaṃrītyāsaṃyojyapunaruktakrameṇatānutpādyamaṃtro
padeśaḥkāryyityarthaḥhomaścāyaṃsarvopivahnerbhūmāvasthitiṃ
jñātvānuṣṭeyonānyathā tadavagamaprakārovrahmayāmaledhṛtiśca
tithivārāścasaptadvīpaṃcaturyugaṃ ekīkṛtyaharedbhāgaṃtribhiḥ
śeṣeṇaputraka ekenavasatisvargedvābhyāṃpātālevaca śū
nyevamartyalokaḥsyādevaṃvasatipāvakaḥutpāta svargaloka
sthepātālasthedhanakṣayaḥ vahnaucamartyalokasthehomādiṣṭapha
lodayiti ekonatriṃśatsaṃkhyādhṛtyādibhiḥsaṃpannāṃprakṛti
vārayoḥsaṃkhyayāsaṃmelyajātarāśiṃtribhirhutvāśeṣeṇaphalaṃ|
vācyaṃ muhūrttaciṃtāmaṇautu saikyatithirvārayutākṣatāptāśe
ṣeguṇebhrebhuvivahnivāsaḥ saukhyāyahomaḥśaśuyugmaśeṣeprā
ṇāthaṃnāśaudivibhūtalecetyuktaṃ śuklapratipadamārabhyabhīṣṭa
tithiparyaṃtaṃgaṇayitvātatraikasaṃkhyāmadhikāṃprakṣipyaravyā
ditadinavārasaṃkhyāmapitatrasaṃmelyasaṃpannarāśeścaturbhi
rharaṇesatiśeṣataḥ phalamādiśedititadarthaḥ grahamukhe|

pṛ0 95a) āhutipātupadiṣṭorudrayāmalesūryabhādinabhaṃyāvadga
ṇayetasyasaṃkhyayā tribhirvibhaktayālavdhaṃyāvatāvanmito
grahaḥ tadinīyitijñeyaṃbhāskarojñobhṛguḥśaniḥcaṃdrabhaumau
guruścātharāhuketūitikramaḥsāvaśeṣetulavdhāṃkaṃyojaye
dekasaṃkhyayeti ayamarthaḥtadinanakṣatrāṃtaṃgaṇayitvāyāva
tīsaṃkhyāsyātasyāstritrisaṃkhyayāvibhāgaṃkṛtvāprathametri|
ketadinanakṣatreprathamograhaḥ dvitīyetrikedvitīyitirī
tyānavametrikenavamaḥsalabhyateyaditucaturthapaṃcamāhiṣu
tadinacaṃdrastadānadinacaṃdrasyasāvaśeṣatvepilavdhopaścatu
rthādirūponakṣatrāṃkastaṃekasaṃkhyayāvaśiṣṭapaṃcādyaṃkasaṃ
khyayāsahekatvenayojayet jānīyāt tattrikelavdhuccā
ritācasaṃkhyāekasyaivagrahasyanatūrvaritāṃkairgrahāṃtaraṃjānī
yāditi etasyaphalamuktaṃtatraivasaumyadevagurubhārgaveṃdavaḥsau
myakarmaṇiśubhāḥsamīritākūrakarmaṇikhalāḥkhalāhuti|
rnokhaleṣṭakahutāvapīṣyate vastutastuvahnivāsasyaśubhagra
hāhutīnāṃvānehavicāraḥasyahomasyadīkṣāṃgatayāpradhāna
tvābhāvātpradhānahomevahikālākāṃkṣayātatchuddhikāla
śāstravatāraḥaṃgenupradhānakālenaivakālākāṃkṣopaśamaḥ
atevopanayanavivāhaprāyaścittādihomeṣuuktahoma
kālaśuddhānapekṣaṇaṃśiṣṭānāṃsaṃgacchatemūlakṛtomupekṣaṇa
mapitasyasvārasyamāvahatītipratibhātitatatkāmanābhe
denakartavyahomadravyāṇāṃparimāṇamabhidhātuṃpratijānī
te athetyādinā homaprakāranirūpaṇenasmṛtahomadravyapra
māṇanirūpaṇasyānupekṣaṇīpalāditibhāvaḥkarṣaḥyataca
turthāṃśa  |

pṛ0 95ba) karṣadvayaṃtuśukti akṣamātraṃkarṣamātraṃprasṛtimātraṃpaladvayamā
traṃ muṣṭisaṃmitāḥphalasaṃmitāḥgrāsārddhaṃ aśītiriktikāu
rvārukaṃkarkaṭīphalaṃ culukamātrāḥpāṇitatvamātrāḥ karṣamā
trāitiyāvat puraṃgugguluḥvadaramānaṃaśītiguṃjāḥrāma
ṭhaṃhiṃguḥcaṃdanāgurukarpūrādīnāṃviṃcāphalamātraṃpramāṇaṃ kuṃ
kuṃmamṛgamadacaṃdanaghanasārāścaṇakamānāsyuritimaṃtrada
rppaṇemānāṃtaraṃtvanukalpaḥ nanupāṇināhotavyavastūnāṃpramā
ṇābhidhānaṃsākāṃkṣamevābhihitaṃ sruvahotavyaghṛtādīnāṃtu
namānākāṃkṣā karṣagrāhiṇevasruvaraṃdhrasyāmnātatvāditice
t satyaṃ madhudadhyādergrahatayāpayaḥprabhṛterlaghutayāśuktimā
namuktaṃ tenamadhādeḥkarṣādhikasyāpisruvesthitiḥ saṃbhavati
ghṛtaprabhṛtayanurodhenatatkarṣagrāhiṇevatasyānuṣṭānāt payaḥ
prabhṛtīnāṃtupālāśapuṭakādibhirastuhomaḥ yadvā culuke
nāpihomonenajñāpyatetyāvaśyakakarmmasvitinadoṣaḥ nanu|
yavaiḥṣoḍaśabhirhomityetadvirodhaḥ tathā culukārddhāstilāḥ
proktākarṣādvāsarṣapāmatāiticaviruddhamiticet na alpamā
nasyānukalpaparatayāvivakṣaṇāt vastutastuhomadravyasyamu
khyatayātatpramāṇasāpekṣamevasruvādimukhagartakalpanaṃ na|
punaraṃgabhūtagarttādimavekṣyadravyapramāṇasyanyūnādhikabhāvaḥ
kalpanāhaḥ maulaṃtukarṣagrāhītipadaṃghṛtasyamukhyatayānukta
homadravyakasthalepyupādeyatayāsarvahomeṣvapyavaśyāpekṣe
tatayācatadanurodhādevoktamitidhyeyaṃ karṣādilakṣaṇamu
ktaṃtaṃtrāṃtare guṃjādirdaśabhirmāṣaṇaṇomāṣacatuṣṭayaṃ dvauśā
ṇaudhaṭakaḥkolovadaraṃdaṃkṣaṇaścayaḥdvaudvaupāṇitalaṃkarṣaḥ

pṛ0 96a) suvarṇaṃkavalagrahaḥpikṣurviḍālapadakaṃtiṃdukokṣaścatadvayaṃ|
śuktiraṣṭamikātedvayepalaṃvilvaṃcaturthikāḥmuṣṭimātraṃpra
kuṃcothadvepaleprasṛtistatheti āsyāṃtariti āsyādilakṣa
ṇamuktamanyatrasadhūmogniḥśirojñeyaṃnirdhamaścakṣurevaca jvālā
kṛśobhavetkarṇaḥkāṣṭalagnastunāsikā agnirjvālāyateyatre
śuddhasphaṭikasannibhaḥ tanmukhaṃtatravijñeyaṃcakṣuraṃgulamānata
iti vipaścidityanetāparakāmanāyāmevaitanniṣiddhaṃ svapratya
rthinovyādhādikāmanāyāṃtutattadaṃgeṣuhomobhyanujñāyate
va tattadaṃgānāṃtattatkāryakaratvasyoktatvāditidhvanitaṃ bhāvi
śubhāśubhajñānāyavahnervarṇagaṃdhādikaṃparīkṣaṇīyaṃ tatrakenake
navarṇādinākiṃkiṃjñeyamityākāṃkṣāyāmāha svarṇetyādi nanve
vaṃvidhāyaśakuneṣukiṃdīkṣaivatyājyānetyāha paṃcaviṃśatītyā
di nānāniṣṭasūcakeṣu tatsamasaṃkhyāpaṃcaviṃśatyāhutīnā|
mānṛtiḥ pratinimittaṃnaimitikamāvartatitinyāyāt nānā
doṣeṣutyājyamevetitumanmatiḥ ||
yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmaprema
nidhītipaṃthakulabhūḥkūrmmācalojanmabhūḥ sūpāsyaṃkṛtavī|
ryyacācyutapadaṃvārāṇasīvāsabhūstajjāteyamiṣupramāṇapa
ṭalaḥśavdārthaciṃtāmaṇau ||
athadīkṣāmaṃtrāṇāṃkartavyetimetikartavyatākamuktaṃ tatramaṃ
trāṇāmevājñātatvādvyarthoyaṃtadaṃganirūpaṇapariśramiti
śaṃkāmapanetumadhunāmaṃtrāvaśyaṃpaṃcāyatanadevatānāṃ
svasvaprītisvasvānukūlyavaśādupādeyāḥ sa
rvepikathanīyāeva  ||

pṛ0 96ba) tatravasakalamaṃtropāsanāyāmavaśyopādeyanyāsakatayā
sakalamaṃtraghaṭakatattadvarṇaghaṭitayācaprādhānyātpraṇavomā
tṛkādevīhṛllekhetyamṛtatrayaṃ dīpanaṃsarvamaṃtrāṇāmityāhabha
gavānśivityāditāṃtrikavacanādaparamaṃtroddīpakatayā
cāvaśyāpekṣaṃmātṛkāmaṃtramevaprathamatonirūpayituṃprati
jānīte athetyādinā yasyāmiti nacayasyāmupalabdhāyāṃja
gadidaṃpravuddhaṃbhavatītyādikasyānvayamukhenavaktumucitayā
vyatirekamukhenataduktirasamaṃjasetivācyaṃ viśvavodhetye
taccaraṇenaivānvayamukhenoktaprāyatvāt tathācānvayavyati
rekābhyāṃvodhaviśeṣeetadupāsanāyāevaheututvamitisarva
thaivātrajñānecchubhiryatitavyamitidhvanitaṃ varṇākārādikṣa
kārāṃtāḥ ekapaṃcāśadvarṇāstanavālalāṭasaṃdhimukhavṛttada
kṣyatāmākṣyādirūpaśarīrāvayavāyasyāityevaṃbhūtāṃsarasvatī
mityarthaḥ etenavarṇāevamaṃtrasvarūpamityapidhvanitaṃ tathācā
trātyamaṃtrakalpāṃtarivamaṃtroddhāronakṛtaḥkimarthamityapiśaṃ
kāvyāhatīkṛtetimaṃtavyaṃ klīvāḥsaptamāṣṭamanavamadaśa
māścatvāraḥsvarāḥ ekohrasvaḥpūrvamekastaduttarabhāvyavadīrghaḥ
paścāt anayormadhyeekaḥkramātkādivargaḥdīrghāṃtehṛdayāya
namityādyaṃgamaṃtrāḥ ityevaṃprakāreṇaṣaḍaṃgamaṃtrāuddharttavyāityā
ha aklīvetyādinā ṣaḍvargakairityatropalakṣaṇetṛtīyā ṣaḍaṃ
gāniṣaḍaṃgamaṃtrāḥ jātiyuktāni jātibhirhṛdayāyanamaḥśi
rasesvāhetyādimaṃtraiḥkramādaṃteyuktāni vidheyāni ṣaḍaṃgeṣu
aṃguṣṭādiṣuhṛdayādiṣucanyāsenuṣṭeyeprayoktavyāni tathā
ca aṃkaṃkhaṃgaṃghaṃṅaṃāṃhṛdayāyanamititrayodaśākṣarādimaṃtraiḥ

pṛ0 97a) ṣaḍaṃganyāsonuṣṭeyitiparyavasitārthaḥ ṣaḍaṃgāniṣaḍaṃgānyā
sāḥ ititvarthonuyujyate jātiyuktatvasyamaṃtreṣusaṃbhavatopinyā
sarūpārthe'saṃbhavāt mudrāṃjñānamudrāṃ vidyāpustakaṃtanmuśavā
lalāṭādyāsyāṃtaṃsvarāṇāṃāsyapadaṃvāsyāṃtargatatvasaṃvaṃdhājji
hvāyāṃlākṣaṇikaṃ atevarasanārṇamityanenavisargopādā
namanupadamevamūlakāraḥkariṣyati śeṣeṣuhalāṃnyāsaḥhṛ
tpūrvamityasyapāṇipādayugejaṭharānanayoścapratyekamanva
yavitakṣaṇenahṛdādidakṣakarāṃtaṃhṛdādivāmakarāṃtaṃca
nyāsaḥkartavyityādikaṃlabhyate atrahṛdayaṃyasyadakṣāṃsorasya
kakullasyavāmāṃsovasyadakṣapāṇiḥ śasyavāmapāṇiḥṣasya
dakṣapādaḥsasyavāmapādohasyajaṭharaṃlasyamukhaṃkṣasyaḍhvānaṃbha
vatītidhyeyaṃ puraścaraṇajapasaṃkhyāmāha japetatsaṃkhyayeti la
kṣasaṃkhyacetyarthaḥ tathācaikavāraṃmātṛkāṇāṃsvaśarīrenyāsaṃkṛ
tvāmātṛkājapaḥkartavyapunarnyāsaḥpunarjapiti paṃcāśadvarṇa
mūrttiṃtāmevaṃdhyātvāsvavigrahe sthāneṣukramatonyasyapūrvokteṣu
japellipiṃ paṃcāśatsaṃkhyayānityaṃyāvallakṣaṃprapūryyatitivaca
nāt upalakṣitatvaṃtṛtīyārthaḥ tasyacalipipadārthenvayaḥsvarū
pakīrtanaparametat natuprātyahikapuraścaraṇajapopayaugi
kasaṃkhyāsamarppakamidaṃ vahuvarṣasādhyatvāpatte payomadhughṛtaṃ
cetisamaṃtrimadhuraṃsmṛtamityuktalakṣaṇaṃtrimadhuraṃ payasaḥsthā
neśarkarāṃkecidicchaṃti gīrvāṇeṃ śastutatsthāneguḍamāhuḥhoma
dravyeviśeṣamabhidhātuṃtanmātropādānepisāmānyaśāstraprāpta
maparamapyaṃgaṃnavismartavyaṃ yajedityatrādhiṣṭānākākṣāyāṃpūjā
yaṃtramāha vyometyādinā aṣṭadalaṃpadmaṃsakarṇikaṃsakesaraṃtadvahi  |

pṛ0 97ba) rbhūpuraṃkṣatvātatrayaṃtrasāmānyaprakriyāprāptaṃsāmānyaśāstrā
devādhigaṃtavyamityabhipretyaviśeṣamātramādarśitaṃ vyomahaḥ
iṃdraḥsaḥausvarūpaṃ rasanārṇaḥjihvāvinyasanīyasvarovi
sargaḥ idaṃsarvaṃmilitamekavījabhāvamāpannaṃsatkarṇikāma
dhyekesareṣudviśodviśaḥsvarāḥpatreṣukavargādikamārabhyā
ṣṭauvargāḥ lāṃtovakārāvṛtyācatasṛṣudikṣuḥlāṃgalīṭakā
raḥ āvṛtyācaturṣukoṇeṣucaturasrasyalekhyaḥkarṇikāṃtaṃke
sarāṃtaṃtrivargāṃtaṃvṛttāṃtaṃceti catuṣṭayaṃpadmasyaviśeṣaṇaṃ a
tra anayārītyāniṣpāditeyaṃtretāṃ varṇātmikāṃsarasvatīṃ varṇā
bjaneti mātṛkāyogapīṭhāyanamitimaṃtreṇāāsanaṃpīṭhaṃ
dadyāt pūjanapūrvakamitiśeṣaḥ tatrapūjanevāsyakaraṇa
tvaṃvivakṣitaṃ varṇābjapadaṃmātṛkāyogapīṭhapadaparamitike
ṣāṃcidabhiprāyaḥ varṇābjena pūrvoktavarṇapūjāyaṃtrabhūtakama
lakarṇikāyāṃsthitenastauḥ itivījena tādṛśavījamādi
taḥkṛtvāāsanamaṃtreṇasarvaśaktikamalāsanamityevaṃmaṃtra
paratvaṃvarṇābjetyādimūlasyāhuḥ anaṃtaraṃcaturthāvaraṇaṃ teṣā
maṣṭavargāṇāṃ śaktibhiḥkāstāḥśaktayityapekṣāyāṃvyāpinī
tyādivakṣyati vajrapadaṃhisarvadevānāṃprāyaḥpīṭhayaṃtrapadavācye
yaṃtrebhūpurādvahiścaturdikṣulekhyaparasparasaṃbaddhānyonyābhimu
khaṣaṭtrirūpāṃkaviśeṣepisaṃketitaṃ ādyapadaṃcatadyaṃtrako
ṇasthatriśūlamapisaṃgṛhṇīyāt pūjāpivateṣāṃsaṃbhāvitaiva
kiṃhivacanaṃnakarotinyāyādityatolokapālāyudhairiti
etāvanmātroktāviṃdadhanurādīnāṃgrahaṇaprasaṃgitivajrā|
dyairitiviśeṣyadalaṃ sṛṣṭinyāsehiyathāvidhidhyānaṃpaṃcāśa

pṛ0 98a) llipibhirityādinoktamevetitatradhvānaṃpṛthagupadiṣṭaṃabhya
rcanaṃsthitimātṛkāyāḥ ādināṃgādisaptāvaraṇārcana
parigrahaḥ padicārcanapadādevobhayārcanamucyatetadāpinano
vidveṣaḥ ādināpūjāyaṃtrasyasaṃgrāhyatvāt atrakecit akā
rādiṣṭakārāṃtevasṛṣṭinyāsaḥ ukārādikṣakārāṃtaṃsthiti
nyāsaḥsavisargatvaṃṭāṃtānāmevāṣṭāviṃśativarṇānāṃbiṃdusa
rgobhayavatvamapiḍādīnāṃtrayoviṃśativarṇānāmeva tadubhayaṃ
militvācasakalamātṛkānyāsaḥ atevaḍārṇādyāmitimū
lasvārasyaṃṭāṃtavarṇānāṃsṛṣṭivartmanaivanyastatvāditivadaṃti
tatra vījenapuṭitaṃvarṇaṃvarṇaṃvāvījasaṃpuṭaṃ vinyasenmātṛkā
sthānedaśadhāsṛṣṭirīritetisaṃhitāvirodhāt sakalavarṇā
nāṃsṛṣṭivartmanānyāsasyatatsvārasyāyātatvāt varṇapadasyaṭāṃ
tamātraparatvelakṣaṇāpati anyathātaditaravarṇaprāpteḥkatha
mapivārayitumaśyakyatvāt nahighaṭapadataḥpaṃcakhādimātra
ghaṭānāṃnīlādimātraghaṭānāṃvāvodhovinālakṣaṇāṃsaṃbhavati
ḍārṇādyāmititusaṃhārasyakṣāditvamevaṃsthiterḍāditvaṃvi|
śeṣavacanasiddhaṃnakenāpiśakyatepratyākhyātu mityevavodha
nārthamiti tenanatatpūrvatanasṛṣṭinyāsasyaṭāṃtatvasiddhiri
tidhyeyaṃ aṃtargatasyacidrūpasyajagadīśituḥ sveṣṭadevasyagrāhya
grāhakavaicitryeṇavahiḥprakāśadhyānapūrvekonyāsaḥsarvasyaiva
jagataḥparamātmānisaṃkīrṇatāṃdhyātvānyāsaḥsthitinyāsaḥsaṃskā
ramātraśeṣatayāparamātmanisvasyanvayaṃdhyātvānyāsa saṃhāranyā
saḥkathyate nanuādiḍādikṣādinyāsatvādikaṃtathā maṃtranyāsā
dāvavyāptatvāt yadyapipakārādivarṇanyāsādevatāyāḥ    ||

pṛ0 98ba) sāmānyaśarīrakalpanāsiddhaivetivyarthaṃkādirūpāṇaṃnyāsa
stathāpiviśeṣāvayavasiddhyarthaṃtanmāsaḥ prathamaṃsāmā|
nyāṃgakalpanāpaścādviśeṣāṃgakalpanetiniyamonaprāmā
ṇikaḥ nacapūrvaṃviśeṣasaṃhāraḥpaścātsāmānyasaṃhārityapi
niyamaḥnacasāmānyasaṃhāreṇaivasaṃhṛtatvādviśeṣasaṃhāro|
vyarthaḥitivācyaṃ viśeṣavacanādviśeṣasaṃhārakramasyāpyava
śyamanusaṃdheyatvāt nyāsāścāmīaṃtarmātṛkānyāsapūrvāe
vaaṃtarnyāsaṃvidhāyetthaṃvahirnyāsamupāśrayeditivacanāt
tatprakārodakṣiṇāmūrtesaṃhitāyāṃ kalāpatrāṃbujesamyak 
svarātkaṃṭhepravinyaset hṛdyarkapatrekādyarṇānnābhodaśadale
nyaset daśavarṇānliṃgamūleṣaṭvarṇānṣaṭdalenyaset 
caturdalādhāracakrecaturvarṇāṃstatonyaset bhrūmadhyedvidale
rukṣāvityaṃtamātṛkāṃnyasedititaṃtrasārādarśitataṃtrāṃtaree
kaikaṃvarṇamuccāryyamūlādhārāṃchiroṃtakaṃ namoṃtamitivi
nyāsaḥāṃtaraḥparikīrtititi etayoścapakṣayoḥśakti
viṣṇuparatayāvyavasthāṃtaṃtrasārakṛtovarṇayaṃti kalāmā
tṛkānyāsamupadiśati tāretyādinā praṇavasyākārokā
ramakāraviṃdunādātmakāḥpaṃcāṃśāstebhyaḥsamutpannāḥsṛ
ṣṭiprabhṛtayaḥ kalāḥnādasyacaramatvepitadudbhavānāṃnivṛtyā
dikalānāṃnyāsaḥprathamevetimūlevābhihitaṃprāk iha
tutārotthābhiḥkalābhiritidarśanātkramānurodhenākā
rādikalānāṃsṛṣṭyādīnāmevaprathamaṃnyāsaḥpratīyatiti
kathaṃpūrvāparaviruddhamidamabhidhānamitiśaṃkāyāmāha
vārṇādyāiti prathamopasthitatvenaakārādyāityartha tathā

pṛ0 99a) vidhvāstunivṛtyādayevetitāevanyastavyāitibhāvaḥ ta
thācavarṇakramādevakalākramonapraṇavāṃśakramāditibhā
vaḥ yuktāitivihāyasaṃyuktāitikaraṇātprathamatastāra
yogovivakṣitaḥ namoṃtatvakathanādevacaturthyaṃtatvaṃdhvani|
taṃtena oṃaṃnivṛtyainamaḥ ityādiprayogaḥsūcitaḥguṇaḥpāśaḥ
śubhramitikapālaviśeṣaṇaṃ daraḥśaṃkhaḥdaśahastāpaṃcamu|
khīprattivaktraṃtrinetrāceyaṃkalāmātṛkāsarasvatībhavati śrī
kaṃṭhādimātṛkānyāsamādarśayati tārttīyapūrvāmiti tārttā
yavisargacaturdaśasvarasaṃvaddhauparasparāśliṣṭauca rakārasa
hitaurukārasakārau dvādaśapaṭale bhairavyāstṛtīyavīja|
syatathāvaktavyatvāt rudrasaṃyutāmiti rudrā śrīkaṃṭhādayaḥpū
rṇodarīprabhṛtiśaktisaṃyutāḥ vakṣyamāṇavadatrāpivījenetyu
ktaurakārasyāpisaṃgrahaḥsyādityatohasetiviśiṣyoktirmū
lakārasya atrayakārādivarṇanyāseviśeṣamāha sadhvātvi
ti dhātavatvagasṛgmāṃsamedosthimajjāśukrāṇītisapta prā
ṇaḥśaktiḥātmānṛsiṃhasyāsātmākrodhaṃitiyānat evaṃmi
litvādaśasaṃkhyānāṃtvagādīnāṃprayogoyādinyāsenuṣṭeye
karaṇīyityarthaḥ nanvevaṃsakalamaṃtrasiddhoṃteātmānepada
prayogonetograṃthādadhigamyeteticet kiṃcāta taṃtrātarānu
saraṇādevatathāprayogasyānusartavyatvāt gūḍhārthadīpikā
kārastuātmetiyathāśrutamevakṣakāranyāsaprayogebhinive
śayati tattujīvaṃśaktiṃkrodhamapyātmaneṃtānityāditaṃtravi
ruddhaṃ terudrāḥ nanurudrapadasyapūrvamabhāvātkathaṃparāmarśaḥru
drasaṃyutāmitipūrvamastyeveticet natasyatṛtīyāṃtatpuruṣa

pṛ0 99ba) samāsapraviṣṭatvenapadārthatāvachedakatvāditicet maivaṃ
avyāpyāpakṣadharmmayostatvāvahitetyādiprayogadarśanāt
vuddhisthaparāmarśakatvapakṣetunakāpiśaṃkā hasāparaspara
saṃyuktābhyāṃhakārasakārābhyāṃviṃdusahitābhyāmitiśeṣaḥ
tenahsāṃhṛdayāyanamaḥhsīṃśirasesvāhetyādiprayogaḥparyya
vasannaḥkeśavādimātṛkānyāsamādarśayati smarādyāmityā
dinā atrakīrtiyuktakeśavāyanamaḥ itikeśavayuktakīrtta
yenamaḥkeśavāyanamaḥkīrttyainamaḥkīrtikeśavābhyāṃnamaḥ
keśavakīrtibhyāṃnamityādiprayogānudbhāvyaṃ yuktapadaprayo
gepramāṇābhāvenasahitādipadaiḥsahavinigamanāviraha
prasaktyāca mātṛkruyāsahakīrtyādinākeśavādervyavadhānāpa
ttyācapūrvadvitīcaturthaprayogāt ubhayatracaturthīprāpakapramā
ṇābhāvadhyānaślokāvagatadaivataikyavādhāpātābhyāṃtṛtīya
prayogaṃcadūṣayitvāpaṃcamaṃprayogamanumanyaṃtepadārthādarśa
kṛtaḥ śrīkaṃṭhamātṛkānyāsepyeṣaivarītiḥ agastisaṃhitāyā
gautamasaṃhitāyāścānurodhātṛtīyamevapakṣaprāthamikana
maḥpadaśūnyaṃvayamanumanyāmahe chaṃdonurodhātkeśavakīrti
bhyāṃnamitiprayogevaktavyekeśavāyatataḥkīrttyaiḥkāṃtyainā
rāyaṇāyacetyādyupadiṣṭamitikathanaṃmahāsāhasamūlakaṃ
kiṃca chaṃdonurodhāśrayaṇeviṣṇuvedhṛtyaivadettataḥśūrāyaramā
yainamaḥ puruṣottamāyavasudhāyaivalineparājitāyai vṛṣā
yasaṃdhyāyainamityādinānāsthaleṣutadanāśrayaṇenatadvyāko
yaḥ asmanmatevābhīṣṭaprayogānurodhāttadanādaroyujyate a
picoṃkāramāravījaṃcamātṛkākṣaramevaca ekaṃdevaṃtathā

pṛ0 100a) śaktiṃmekaṃnamitikramaḥtathākrameṇakāmavījaṃcamātṛkā
kṣaramevaca keśavaṃvāpikīrtiṃcanamoṃtāṃkhinyasetpunari|
tigautamādisaṃhitāditopiekavacanāṃtataivaniścitā
kathaṃtvaduktaprayogaṃnanirākuryāt etadevacanamaḥpadasyai
kadhaivaprayogepramāṇaṃ ubhayacaturthīprāpakamapīdamevapramā
ṇaṃ saticaturthīprāpakapramāṇadārḍhyeyadicaikadevatātvaṃvā
dhyate tadāpināsmākamaparādhaḥtṛtīyapakṣevāradvayaṃnamaḥ
padaṃtunānumataṃ ekaṃnamitidarśanāt itthaṃcoṃklīkeśavā
yakīrttyainamaḥ ityādiprayogaḥparyyavasyati yatrāpikeśavādi
yutāṃkīrtiprabhṛtiṃvinyaseditisyāttatrāpicaiṣevapaṃthāḥpra
yogeubhayalābhāyaivayutādipadakathanenatanniveśepramā
ṇābhāvāt anayaivadiśāśrīkaṃṭhādinyāsamaṃtrāpipari|
ṣkaraṇīyāḥ alābheviśeṣavacanasyasamepyekatranirṇīto
ryoparatrāpiyojyatāmitinyāyāt adhikaṃbhaktitaraṃgiṇāṃ
spaṣṭīkṛtamasmābhiḥyāmādimātṛkānyāsamāha śaktipūrvā
miti śaktirmāyāvījaṃhrāṃhrīṃhramityādimaṃtraiḥṣaḍaṃganyāsaḥkā
ryyityāha dīrghetyādi jayavaṭī akṣamālā śrīvījādimātṛ
kānyāsamāha nyasedityādinā prastutavījenaśrīvījenakā
mādimātṛkānyāsamāhasmarādyāmiti trivījyādimātṛ|
kānyāsamāha śaktītyādi pūrvoditaḥsaṃmohanaḥ tribhiḥśakti
śrīkāmaiḥtathācahrīṃhṛdayāyanamaḥśrīṃśirasesvāhā klīṃ
śikhāyaivaṣaṭ hrīṃkacavāyahuṃ śrīṃnetratrayāyavauṣaṭ 
klīṃastrāyaphaḍitiṣaḍaṃgamaṃtraiḥ ṣaḍaṃgeṣunyāsaḥ |
kartavyityuktaṃ bhavati   ||        ||

pṛ0 100ba) prapaṃcamātṛkānyāsapūrvakaṃprapaṃcayāgamāha prapaṃcetyādinā
praṇavevavedādi śaktirmāyāvījaṃ ajayāhaṃsitidvyakṣara
maṃtraḥ paramātmamanuḥsohamitimaṃtraḥprativarṇamādautāramā
ye aṃtetvajapādayaḥ oṃhrīṃhaṃsaḥsohaṃsvāhetyādayonavākṣara
maṃtrālalāṭādisthāneṣunyastavyatvenadarśitābhavaṃti paṃcama
nubhirityuktaupraṇavādilābhaḥsyādataḥsvāhādyairitietāva
nmātroktāvakārādimātṛkāpyaṃtarbhūyetetitadvyudāsāyapaṃ
ceti aṣṭākṣaramaṃtraghaṭakapaṃcamaṃtrapradiṣṭātunamātreketina
tadgrahaṇaḥ tathācoktamanūnāṃpratilomakrameṇaikaikamāmādā
yatenapaṃcāṃganyāsaṃkṛtvāharihareticaturakṣarairastrāyaphaḍi
tyastramaṃtrasyapūrvabhāvamāpannaiḥṣaṣṭāṃganyāsaḥkāryitiparyava
syati atraṣaṣṭāṃgamaṃtranyāsonyamaṃtreṣukaratalayorāsphoṭapūrva
kaṃkriyatetadatranāstikiṃtudaśadigvaṃdhanadiśāchoṭikābhi
rityāha astramiti bhūyaḥpaṃcāṃgamaṃtrāṇāṃkaniṣṭikānetrāṃta|
sthāneṣunyāsānaṃtaraṃ vastutastuhariharākṣarairastraṃkuryāt bhūyaḥ
punarhariharākṣarairdaśabhigvaṃdhaṃkuryādityevārthobhūyaḥpadasau
rasyāt padārthādarśakṛtāmapyeṣevapaṃthāḥanyetuhakārarakā
rāvaṃtyatṛtīyasvarakauharipadārthaḥ hakārarakārauharapadārtha
itihrihetivarṇābhyāmastranyāsityāhuḥ varṇāḥpaṃcabhūtasva
rūpābhavaṃtyatojñāneṃdriyasvarūpābhavaṃtītyarthāyātaṃcakṣurādī|
nihijñāneṃdriyāṇivahniprabhṛtipaṃcabhūtātmakānyevaṃśarīra
mapipaṃcabhūtātmakaṃ tathācavarṇānāṃsthānānāṃprapaṃcabhūtānāṃ
homātprapaṃcayāgasiddhātyevetyabhiprāyaḥ ayaṃcavilomanyā
saḥpūrvoktanyāsādbhinnevapūrvohisṛṣṭikrameṇanyāsiti ke

pṛ0 101a) cittu pūrvapūrvavarṇalakārādirūpeuttarottaravarṇasyakṣakā
rādestatsthānabhūtamukhādeścapūrvapūrvasthānabhūtajaṭharādau
vilīnatvabhāvanamevavakṣyamāṇavākyasmaraṇapūrvakaṃva
kṣyamāṇanavārṇoāraṇapūrvakaṃcaprakṛtevilomatonya|
sanapadārthonatuhomaḥpṛthagityāhuḥ padārthādarśakṛtastu
jñāneṃdriyetyupalakṣaṇaṃ tathācākāśavarṇādaśajñāneṃdriya
karmeṃdriyasvarūpāḥ vāyuvarṇāiṃdriyāṇāmarthasvarūpāgniva
rṇāḥ prāṇādidaśavāyusvarūpāḥitiprapaṃcaḥsarvopitanmaya
eva śarīramapibhūtamayaṃ itthaṃcapṛthivyādaśavarṇānpūrva
rītyāekaikaśaḥucāryyapādatojātvaṃtaṃ jalavarṇān jānuna
ānābhi evamākāśāṃtaṃvinyasya punarākāśatrāmārabhyabhū
miparyaṃtaṃtadvarṇānyasetpādaparyaṃtaṃ tataścakṣakāraṃ tadadhi
ṣṭātṛdevatāṃtasthānaṃcatadavacchinnecaitanyejuhomisvāheti
dhyāyannevoṃhrīṃkṣaṃhaṃsaḥsohaṃsvāhetimaṃtrādinpaṭhannevava|
kṣādipratilomaṃnyasedityāhuḥ tatravilomakrameṇa oṃhrīṃhaṃ
saḥsohaṃsvāheti oṃhrīlaṃhaṃsaḥsohaṃsvāhetyādikrameṇākā
rāṃtaṃtattatsthāneṣuvilomarītyāpūrvapūrvavarṇamutarottarava
rṇepūrvapūrvavarṇatattatsthānamutarotaratattadvarṇasthānekṣakā
rasthānabhūtaṃmukhaṃvalakāratatsthānāvachinnacaitanyejuho
misvāhetyādivākyaṃmanasāsmaranneva tatoṃteakāraṃtat|
sthānalalāṭaṃcaparaṃvrahmaṇijuhomisvāhetimaṃtrasmaranyāsedi
tyeṣevaprapaṃcayāgaḥprapaṃcamātṛkānyāsaścetāvatparyaṃta
yuktānāṃsṛṣṭisthitisaṃhārakalādiśrīkaṃṭhādikeśavādi
māyādiśrīvījādikāmāditrivījyādidaśavidhamātṛkānyāsa
prapaṃ

pṛ0 101ba) camātṛkānyāsaprapaṃcayāgāṃtānāṃpadārthānāṃsarveṣvapimaṃtreṣū
papādeyatāmāha nyasyetyādinā yathānyāyamitisarvanyāse
ṣvasāmarthyenavakāśevātattadevatābhaktastattanmātṛkānyāsaṃ
kevalamātṛkānyāsasahitamavaśyamevakuryādityarthaḥitaḥ
paraṃmātṛkāmaṃtraprayogānāha dravyaiścetyādinā tadidaṃparya
vasannaṃ mātṛkāmaṃtropāsanaṃdvividhaṃprādhānyāt itarāṃgata|
yācatatraprādhānyepūrvoktamaṃtreṣekatarasyaprādhānyenopāsana
maharahaḥkāryyaṃ tadīyamevasnānasaṃdhyātarppaṇavaiśvadevādi
dikaṃsiddhitottaraṃtenaivavakṣyamāṇaḥprayogāpi aṃgatvenopā
sanaṃpunaḥsarvāsāmapimātṛkāṇāmāvaśyakameva aṃtareṇa
nyāsamaṃtropāsanedoṣaśravaṇāt mātṛkāmaṃtrasyāpimaṃtratā
yāāvaśyakatvenatadekataropāsanepītarasakalatadupā
sanaṃnyāsarūpamāvaśyakameveti amībhirityanenasarvanā
mopasthitavahutvaviśiṇatvaṃnatupratyekaśopi atevadra
vyairjuhuyādityatevanairākāṃkṣyepipunaramībhirityupādānaṃ
saphalaṃ ekaikaśastadupādānabhramanivartanasyatatphalatvā
t padārthādarśakṛtastupratyekaśevakathitadravyairhomaḥlakṣa
saṃkhyācasarvadravyahomenāpūrarṇāyānatupratyekaśopītyāhuḥ
paretuvrīhibhirjuhotiyavairvājuhotītyādāvivāṣṭadravyā|
ṇāṃvikalpityāhuḥ tatraikadhātvartheyugadvayornānvayaḥvākyadva
yaśravaṇāt vākāraśravaṇācayujyatevikalpaḥ ihatuvahutva
viśiṣṭānāmekatradhātvarthetvayostivākāraścanaśrūyateiti
bahuvaiṣamyaṃ samāhitityatenārddhasthāpyarddhasyalābhaḥmaṃtrītada
rddhamathavāpitadarddhakaṃcetitaṃtrāṃtarasaṃvādāditipadārthāda

pṛ0 102a) rśakṛtoktaṃ tatrayuktaṃ nahitaṃtrāṃtarasahasrepisatimūlaitatpa
dādīdṛśārthalābhaḥsaṃbhavati yadivamaduktorthoyathākathaṃ
citsamādheyaḥvyākhyānakleśopitaṃtrāṃtarasaṃvādasaurasyena
nānupādeyatāmeṣyatītyucyatetadāsamastulyekobhāgo'hi
to'nabhipretoyasyetyarthaḥkaraṇīyaḥekobhāgupasthitatvā
darddhasyaiva tathācārddhasyaikobhāgoyadyanupādeyastadārddhārddhaho
malābhekimavaśiṣṭaṃsyāditivrūmaḥkṣudrariyādināśetvi
topinyūnāsaṃkhyānusartavyetyāha ebhirityādinā staṃbhadve
ṣautathotsāduccāṭobhramamāraṇe vyādhiścetismṛtaṃkṣudrami
tiparibhāṣitakṣudrapadamidaṃkṣudrapadamitikecit maṃtrava
rṇānāṃyathopadeśamanuccāraṇamayathāvṛttiḥ itomaṃtrātphalaṃ
nabhaviṣyatītivuddhirapratipattiḥ ayathāvṛttervikāraḥphalaṃ
vātapīḍākuṣṭarogādi dvitīyasyonmādādi samudrāhṛtoyaṃ
homaḥ arkasahasrāvṛtyālpatamepaṃcaviṃśatisahasrāvṛ|
tyātyatarelakṣārddhāvṛtyālpelakṣāvṛtyāmahatitadvikārepū
rvoktāṣṭadravyakaraṇakohomaḥpūrvamuktaḥāśuśīghraṃtakāla
vilaṃvāt sutarāṃjanmaparivartanenanāśayet padārthādarśa
kṛtastusahasrāvṛtyākṛtohomovikārānaktānāśayedityā
huḥnatvasausamudāhṛtohomaḥśamayeravirātsahasravṛtyetitaṃ
trāṃtarasaṃvādādasāvarthiticet ciṃtāvatāpimūlasamudāhṛ
tatāmāyāti taṃtrāṃtareitiśeṣapūraṇātaṃtrāṃtaresamudāhṛto
yaṃhomovikārānnāśayedityarthamācakṣmaheriticet sahasrā
vṛtitaḥkṛtityupekṣāyāṃvījābhāvānāpatteḥanyatraprayogasyai
vahomasyasvayamevaṃmukhopādānenanairākāṃkṣakaraṇamaṃtraivatutaṃtrāṃtarapratīkṣaṇamitimūla
syāsvārasyaṃca taṃtrāṃtaratutadyutamādapilaghukāmanāparatayāśakyateyojayituṃbhavatā||

pṛ0 102ba) pilaghupakṣāṇāṃgurupakṣāṇāṃcaivamevavyavasthā ||
panāt amībhirjuhuyāllakṣamitimūlārthaprastāvekāryyasyā
lpatvamahatvevicāryyatattadviguṇaṃcaturguṇaṃvāhomaḥkāryaḥ
dvādaśasahasramathavātadviguṇaṃvāthacaturguṇaṃjuhuyādityu
kteḥ atyalpatveekādiśatāvṛtyetyapijñeyaṃ ekadvikatrika
catuṣkaśatābhivṛtyātāṃtāṃsaṃmīkṣyavikṛtiṃprajuhotumaṃtrī
titaṃtrāṃtarokterityāderjuhuyāccakāryagurutālāghavamabhi
vīkṣyayogyaparimāṇamityādeścabhavadgraṃthadarśanāditidik
amībhiḥtrimadhuropetairaṣṭadravyaiḥ vaśyādītyādinākarṣaṇapa
rigrahaḥ ākarṣaṇevaśīkāreekevavidhirmatitisaṃhitā
darśanāt śuddhaiḥpūrvoktadravyāṃtarāmiśritaiḥ itopicapūrvoktapra
yogeṣumiśritatvamadhyavasīyate nacedevaṃśuddhairityupādeyama
tranasyāt nacakeśakarkarādivyudāsāyedaṃ atevapadārthā
darśakṛtvāśuddhairitiavakaraṃdūrīkṛtyapratyakṣātmaśodhitairi
tyarthityuktamitivācyaṃ tādṛśaśuddhatvasyapūrvatrāpyapekṣayāta
trānuktyānyūnatāpatteḥ athasāmānyaśāstrādevatatraśuddhatvamī
dṛśaṃprāptamiticet tatkiṃbhavadājñāmātrādevātrasāmānyaśā
straṃnapravarteta athapādapūraṇārthaṃhitvādipadamavaśyaṃprayokta
vyamevetitadapahāyānatiprayojanamapiśuddhapadamatraprayu
ktamiticet evaṃtarhiṭīkākāratāmāsādayatopibhavato
mūlagraṃthasyāsaurasyakaraṇekajjābhāvekiṃvaktavyamasmābhiḥ
lakṣamityanuvṛttāvapipunarlakṣagrahaṇamanuktasthalelakṣāvṛ
ttiprāptivyudāsārthaṃ juhuyātprāpnuyāditidhātvarthayorhetuhe
tumadbhāvavivakṣayāhutvāprāpnuyādityarthaḥlābhaḥyojuhuyātsa
prāpnuyāditiyattadādhyāhārepitulyaṃphalaṃ lavaṇairguṭikāṃkṛ

pṛ0 103a) tvātābhirjuhuyāditisaṃvaṃdhaḥ lavaṇairitivahuvacanādyathā
lābhaṃsāmudrikasaiṃdhavasaurvacalādirūpavahulavaṇagraha
ṇaṃyujyate sarvapadābhāvāccasarvatadgrahaṇepramāṇābhāvaḥ
vahuvacanasyatrivodhādaivacaritārthatvāt etenapaṃcalava
ṇairitiharṣakomudīgraṃthaḥ pratyuktaḥpatrakhaṃḍeṣutālapatra|
khaṃḍeṣupṛthakpṛthakekaikakrameṇanatudvitryādikrameṇa
tattatphalakāmanāvatāpuruṣeṇahomasyasvayaṃkartumaśakya
tvesativrāhmaṇadvārā sakaraṇīyitisarvataṃtrasiddhaṃ tatracata
smaivrāhmaṇāyakādakṣiṇādeyā yadānenatatkartṛkādapiho
mātsvasyaphalabhāgitvaṃsyāt svayaṃhomepisāṃgatāsiddhyarthamā
vaśyakīdakṣiṇetitatrāpitadapekṣāyāmāha sahasretyādi
arddhaṃcetyatevaitatpratyakṣasyānukalpatvaṃsūcitamiti sa|
marthāsamarthaparatayāvyavasthāsaṃbhavepiśaktititipada
mitopyarddhādipakṣaprāpyarthakṛtayāvyākhyeyaṃ niṣkamātraṃtada
rddhaṃśaktitovādadyāditi paretuniṣkatadarddhadakṣiṇayoḥna
ṣoḍaśīgrahaṇāgrahaṇāvadyādṛchikovikalpaḥkiṃtuśakti
tadvaidhuryyābhyāṃvyavasthitavikalpityāha śaktititītyāhuḥla
bhedityatrārkamāsatitiśeṣaḥpānakālākṣāṃpyatevanivarta
nīyā anenamūkopikavitvagarvitaḥparāṃcasiddhiṃlabhaterkapā
satityācāryyavacanāt vrāhmīrasiti atrāyamupadeśaḥpra|
sthamitaṃjīvavatsāyāekavarṇāyāgoghṛtaṃpaladvayaparimi
taḥ śvetavacākankvaḥghṛtāccaturguṇovrāhmīrasaḥcaturguṇame
vajīvavatsaikavarṇagodugdhaṃidaṃmilitvāyāvajjātaṃtaccaturguṇaṃ
jalaṃdatvāmātṛkāmaṃtrajapaḥpuraḥsaraṃpākaḥ kartavyaḥ   ||

pṛ0 103ba) vedyaśāstrarītyāsamapākaṃjñātvottāryyaghṛtaṃśītalamāpādyava|
strapūtaṃkṛtvāśuddhepātresaṃsthāpyatanmadhyemātṛkāpīṭhaṃdhyātvā
yathoktarītitaḥ sāṃgāṃsāvaraṇāṃmātṛkāṃsaṃpūjyaḥayutasaṃkhya
yāmātṛkāmaṃtreṇābhimaṃtryekāṃtesthāpayet tatoyathāsā|
tmyaṃprātaḥprātarvarṣaparyyaṃtaṃpivet tenayathoktaṃphalaṃsyāditi
prayogāṃtaramāha vrāhmīmityādinā abhiṣekaprayogamāha pū
rvoktamityādinā pūrvoktaṃ mātṛkāpūjāvasaroktaṃmātṛkāpū
jāyaṃtramitiyāvat naramitiliṃgamavivakṣitaṃ nārīvaṃdhyā
pinānāvidhaguṇanilayaṃputravaryyaṃprasūteititaṃtrāṃtaravaca
nāt prayogāṃtaramabhiṣekasyāha pūrvoktamaṃḍaletyādinā ya
thākramāditi nikṣipedityatrānvayaḥmadhyakalaśasyapradhāna
devatādhiṣṭhānatayāprādhānyenatatārabhyaprāthamyādikama
nusartavyaṃ tathācamuktāratnaṃmadhyakalaśe māṇikyaṃpāribhā
ṣikaṃpūrvakalaśaivaiḍūryyaṃtādṛśāgneyakalaśeityādirītyāyo
jyamitipadārthādarśakṛtaḥ anyatrakalaśesarvanavaratnānāme
katraivanikṣepadarśanāt ihāpinavaratnāniteṣukuṃbheṣvitida
rśanātsarveṣāmevanavaratnānāmekaikatraprakṣepaḥpratīyate ya
thākramādityasyasāṃnidhyāduktānīnyatraivātvayoyujyate navara
tnānāṃnikṣepaṇamapikiṃyugapat kiṃvāyathecchaṃpaurvāparyye
ṇāhosvitkaścitkramityatākāṃkṣāpivāraṇīyaivetitadartha
mapiyujyateyathākramādītituvayaṃvrūmaḥvṛṣāditaḥpūrvādi
taḥ dikṣukuṃbheṣvitivyadhikaraṇesaptamyauvargetyādi akava
ṭatayāyaśātmakāṣṭavargāṇāṃmaṃtrāḥpūjāmaṃtrāḥtairyutāḥsvaka
raṇakapūjottarakālānuṣṭeyapūjākatvasaṃvaṃdhenasaṃvaddhāḥte

pṛ0 104a) napūrvaṃtanmaṃtrairvargapūjātattattachaktirūpavyāpinyādipūje|
tiphalitārthaḥ vargāevamaṃtrāitikecit sāgraṃaṣṭottaraṃśa
taṃśatamitivīpsayāpratikuṃbhamaṣṭotaraśatyāvṛtyājapupadi
śyate vilomenamadhyāṃtamiti īśānotaravāyavyādivyutkra
meṇapūrvāṃtakalaśaiḥ pratyekaśobhiṣiṃcyamadhyamakalaśenāṃ
tebhiṣiṃcedityarthaḥ abhiṣecanaṃcedaṃdakṣiṇādānottaraṃnaprāga
pītyāha dattadakṣiṇamiti anyaprayogamāha jvarārtetyādi pra
yogotaramāha paratejasītyādi vrahmaraṃdhroparisahasradalaṃka
malaṃparamātmasthānaṃ tatrasravadamṛtaṃpūrṇeṃduṃdhyātvāmātṛkāṃ
japedityarthaḥ mudrikāprayogamāha saumatyādinā svarāṇāṃva
rṇasaṃkhyayāraupyasya sparśānāmakṣarasaṃkhyayātāsya bhāgaka
lmanetiṣoḍaśapaṃcaviṃśatidaśabhāgāḥkrameṇamudrikāgha
ṭakaraupyahematāmrāṇāṃsphurityevamarthaṃmanasikṛtvāha svarā
dyakṣaretyādi yadvāmakārasyaśivātmakasyapārśvakyamitica
turviṃśatisaṃkhyāevavargavarṇāḥtecadvādaśakalājanyatayā
tadrūpāevetitairdvādaśasaṃkhyāpratyavagamyate itthaṃcadvādaśaiva
hemabhāgāḥparyavasyaṃti yatutāmratārasuvarṇānāmarkaṣoḍa
śakheṃdubhiritiśaivāgamavacanaṃtadapivyutkrameṇasaṃkhyāpratyā
yakaṃsatpūrvoktārthaparyyavasāyyecetidhyeyaṃ pūrvamasaṃkalitā
parasparamamilitāpaścātumilitāyāmudrikāsāhyasaṃkalpi
tasaṃgatā navagrahamudrikāmāhavibhajedityādinā vibhāgamai
vāha aṣṭāvityādinā svarāṇāmādyāṣṭauvarṇāḥ sūryyasya
tatoṣṭāviṃdoḥ kavargobhaumasyaraktāparaparyāyasya cavargo
jñasya ṭavargoguroḥ navargobhṛgoḥ pavargo    ||

pṛ0 104ba) maṃdaspaśaneḥ yavargaścaturvarṇātmāhipadārthasyarāhoḥṣava
rgaḥṣaḍakṣaraḥketoḥmāṇikyādīnicatattadaivatyaratnānikra
maśobhavaṃti yatupaṃcaśityasyavyāpakeṣvapyatvayopināpratyā
pyate tenayavargopipaṃcavarṇitipadārthādarśakṛtoktaṃ tatra
yuktaṃ yavargasturyyavarṇaḥsyāditiśivatāṃḍavādivirodhāpa
teḥ yadicanāyaṃvargavibhāgaḥkathamanyathāvargaḥṣoḍaśārṇaḥ
syāditiśivatāṃḍavādivacanairekavargatāmāpannasyāpia
vargasyāṣṭāvaṣṭāvitivibhāgakaraṇaṃsaṃgaccheta tathācayava
rgasyacaturvarṇātmakatvepiyādayaḥpaṃcaivavarṇārāhorādeyā
itivrūmityucyate tathāpitāvadvarṇānāṃrāhudevatākatvekiṃ
pramāṇaṃtadudāharaṇīyaṃ idaṃtupramāṇaṃyavargasyaivatadaivatyatvaṃ
pratyāpayatinādhikasyeti yavargasūktavacanāccaturvarṇeve
tipaṃcavarṇasyatadaivatvenapramāṇaṃ dhāraṇayaṃtramāha tārtīya
tyādinābhairavyāstṛtīyenahsrauṃḥitivījenujvalākarṇi
kāyasyeti yaṃtraviśeṣaṇaṃ kesareṣudviśodviśaḥsvarāḥpatreṣve
kaśoṣṭavargāḥkacaṭatapayaśalātmakāḥ tatrayavargaścaturvarṇaḥ
śavargopicaturvarṇaḥlavargodvivarṇaḥśeṣaḥpaṃcapaṃcavarṇāi
tidhyeyaṃ pūjāyaṃtrātpūrvoktādviśeṣamāha tāretyādi tārādhī
śvaravarṇaḥvakāraḥ vārivarṇovakāraḥtayoścakramādāvṛtyā
caturdikṣucaturvidikṣucalekhanaṃkāryyamityarthaḥ yatuvinā|
lasaṃtauyodikkoṇāvityarthakāraṇādvidikṣuvikoṇeṣuce
tilabhyate tathācavidikṣuṭakākāravikoṇeṣuvakāraṃli
khedityarthitipūjāyaṃtrādabhinnamevedaṃyaṃtraṃdhāraṇaḥsyetike
naviduktaṃ tatrayuktaṃ yaṃtraṃvarṇatanoḥsamarcanakṛtesarvāmaya

pṛ0 105a) ghnadhṛtamiticaramapādasyapūrvapūjāyaṃtroddhāraślokekara|
ṇādevasarvābhimatasiddhāślokāṃtarapraṇayanavaiyarthyaprasaṃ
gāt dikkoṇārthayornavipadenayuktatvaṃ dikkoṇapadābhyāṃ
vanaśobhitaṃyaṃtraṃtuvātārādhīśvaretyādipadānāmanvayaḥsaṃ
bhavaduktikaḥ pūjetakarṇikāmadhyalekhyavījabhedādevapūjā
yaṃtramorbhedobhaviṣyati nahivyaumeṃdaurasanārṇasamudāya|
evatārttīyaṃvījaṃkiṃtuākāśabhṛguvahnisthomanuḥsargaṃdu
khaṃḍavānitivakṣyamāṇalakṣaṇevetiyatumatepinakiṃci
dūṣaṇamitipratyuktaṃdūṣaṇāṃtarasyatatradattatvāt itisaṃkṣepaḥ ||
yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmapremani
dhītipaṃthakulabhūḥkūrmāvalojanmabhūḥsūpāsyakṛtavīryyajā
cyutapadaṃvārāṇasīvāsabhūstajjātesamapūriṣaṣṭapaṭalaḥ ||
śavdārthaciṃtāmaṇau ||      mātṛkāviśeṣabhūtabhūta|
bhūtalipimaṃtraṃpradarśayiṣyanśiṣyāvadhānāyapratijānīte
athetyādi tadavadhānamapitadiṣṭasādhanatāmagrāhayitvā
duṣkaramityatoyāṃprāpyetyādi padārthādarśakṛtastubhūtali
pimāha athetītivadaṃti tatvathenyanenalipimaṃtraḥprocyate
athaathetītyasyaathetyādītyarthaḥ ādinācatanmaṃtroddhāra
ślokopigṛhyatitivrūmiticet kayānupapatyātvamādipa
devihāyapratīkadhāraṇaṃkṛtvāpunastathāvyākhyānaṃkuruṣena
jānīmaḥkiṃcamaṃtramuddharatipaṃcetīti tatraivotaragraṃthastarhi
punaruktaḥsyāt ādināpaṃcetyādigraṃthasyapūrvamevadhṛtatvā
t yadapisarvānkāmānityanenaviniyoguktititadapi
maṃde ṛṣyādikathanānaṃtaramevaviniyogekteḥsvārasyasi

pṛ0 105ba) siddhatvāt navaviniyogānuktyānyūnatāpatiritivācyaṃ agneprada
rśyaprayogairevaviniyogasyasūcayituṃśakyatvāt śrībhūtalipi
devatāṃyaḥsevateśubhaiḥputrairdhanadhānyaiścapūryyateityanenavāmūle
vasūcanīyatvāt pūrvaṃnirūpaṇīyatvenapratijñātamaṃtramuddharati
paṃcetyādinā atruṛḷetehrasvāḥ eaioausaṃdhivarṇāḥ a
trāpiaṃtyamādyaṃdvitīyaṃcacaturthaṃcamadhyamaṃtathetikramādevahrasvā
ṇāmākāśādibhūtavarṇatvaṃsaṃdhivarṇeṣucaramamātravyutkramātta
thātvaṃvodhyaṃtenadvitīyapaṭalakaivākyatetikecit vastutastu
ākārādayevasvarāḥpaṃcaprathamavargaḥkramādākāśādeḥsaṃ
dhivarṇāpyākāśādikramādevabhuvaścaramāyāḥsaṃdhivarṇo
nāstyeva iṣyatevapūrvavaimatyaṃsvarāṃsevyaṃjanāṃśetvekavākyatai
vetyevasāṃpradāyikaḥpaṃthāḥ vyomahaḥiraḥvāyustenamakāraḥa
gniraḥjalaṃvaḥvarālaḥihavarṇakrameṇanavargavarṇopādānaṃkiṃtu
kramaviśeṣeṇatatrakosaukramityapekṣāyāmāha aṃtyamityādi
vāṃtaśveteṃdavaḥvakārottarapaṭhitāstrayovarṇāḥ nanubhūtapili
rbhūteva tevaśivatāṃḍavāditaṃtreṣupaṃcāśatsaṃkhyāāmrātā
mūlepipaṃcahrasvāḥpaṃcadīrghāityādinādīrghādyaṃtarbhāvenaprada
rśitāḥtatkathametevavarṇābhūtalipiḥsyādityatrāha dvica
tvāriṃśetyādi eṣamaṃtraviśeṣastadvarṇasamudāyebhyovilakṣa
ṇyevetibhāvaḥbhūtalipirhitaṃtrāṃtarenavavargātmikoktā ta
tkathamatratadvailakṣaṇyamityāśaṃkāṃparihartuṃnavavargātmaka
tāmasyāupapādayati āyaṃvaretyādi aścevaaṃvarārṇoha
kāraścatidvaṃdvaḥtathācaavargaḥpaṃcākṣarekaḥevargaścatura
kṣarodvitīyaḥ havargovyomerāgnijalaṃdharenyanenoktaḥpaṃcākṣara

pṛ0 106a) stṛtīyaḥṅavargaścaturthaḥbhavargaḥpaṃcamaḥṇavargaḥṣaṣṭaḥtavargaḥsa
ptamaḥmavargoṣṭamaḥetepaṃcāpipratyekaṃpaṃcavarṇāḥśavargastrya
kṣaronavamaḥitiparyavasitārthaḥnanubhūtalipirbhūtavarṇā
evetiśaṃkaraṃvācoyuktiviśeṣeṇanirasyakaṃṭharaveṇatāṃni
rasitumāha vyometyādi vyākhyātārthakamidaṃ yadvā nanumakā
rotaraṃpaṭhitānāṃyādīnāṃnavamavargatvamevocitaṃ makārasyā
ṣṭamavargatvāt kiṃca hakārasyatṛtīyavargatvaṃpāṭhakramānuro
dhodavyavasitaṃtatrakiṃtadvargasyaikavarṇakatvameva kiṃvāpa
repivarṇāstasyaghaṭakāitiśaṃkādvayaṃnirasitumāha vyome
tyāditathācapaṃcavarṇātmakaṃhavargaṃpṛthakprāptanavamatvakā
ditarata vidurityanenasvakalpanāneyamapituprācīnatāṃtri
kasiddhoyamarthityuktaṃ yatukathitanavavargavarṇānāṃbhūtā
tmakatāṃvaktuṃvyometyādipṛthak pratyekaṃnavavargāṇāṃprathamā
dayovarṇāḥkramādākāśādibhūtātmakāḥsyurityartharitipa
dārthādarśakṛtoktaṃ tatrayuktaṃ eṣābhūtalipiḥproktetyateva
tathāthaṃlābhetapaunaruktyāpatteḥ havargakiyadvarṇakitiśaṃ
kāyānuddhṛtatvāpateśca nanudvitīyavargasyacaturakṣaratayā
paṃcabhūtalipitvaṃkiṃcaramavarṇasyāvṛtyopapādyaṃkiṃvāta
bhūtasyatadvargavarṇonāssevetivaktavyaṃevaṃnavamavargasyatrya
kṣaratayājalapṛthivībhūtayorapitathāsaṃśayitiśaṃkā
yāṃdvitīyaṃsamādhānamabhipretyāha dvitīyetyādi navavargā
ṇāmadhidevatāāha viraṃcītyādinā dīgīśvaratvenasarve
ṣāmapīṃdrādilokapālānāmekadevatātvaṃvivakṣitaṃ kri
yāśaktirjñānaśaktiricchāśaktiścetidevatātrayaṃ   ||

pṛ0 106ba) evaṃmilitvānavanavavargāṇāmadhidevatābhavaṃtītyarthaḥ padā
rthādarśakṛtastu catvārodigīśvarāḥatravivakṣitāḥśakti
trayaṃcatrirāvṛttaṃnavatāmāneyaṃ itthaṃcaviraṃcyādyāiṃdrayamavaru
ṇasomāṃtānavadevatāḥśaktayaścanavataddevatāḥprathamavargasya
viraṃciḥkriyāśaktiścetidvayaṃdevatā evamagnepidvayaṃdevatetyā
huḥ satitaṃtrāṃtarasaṃvādekliṣṭamapīdaṃvyākhyānaṃnyāyyameva a
saticatasminmūlāsaurasyakaratvādupekṣyamevaitat harṣakaumudī
kṛtastukriyādītyādinā icchājñānaṃkriyāpaścātkāminīkā
madāyinīratīratipriyānaṃdānavamīsyātmanonmanītyādino
ktaśaktiparigrahaḥtatratisṛṇāvyutkramaḥkāminyādīnāṃkrama
itigurucaraṇātātacaraṇāitiūcuḥ mūlasiddhaṃtunaitat ā
dināicchādīnāṃsaṃgrahāsaṃbhavāt kriyāyāādirityuktaukā
ramityādisaṃgrahāsaṃbhavāt havargeṇahṛdayāyanamitijāti
sahitenahṛdayaṃḍavargeṇaśirasesvāhetyaṃtenaśiraḥ ityādisva
yamūhyaṃ vargaṣaṭkenetyuktauprāthamikānāmavargādīnāṃsaṃgra
ha aṃtāllopitinyāyānnamaśavargāṇāṃtyāgaścaprasajyetetya
tastadupekṣyaviśeṣatastadupādānaṃ ādhāradeśeliṃgagudayoraṃ
tarāladeśe adhiṣṭāneliṃgamūladeśe viṃdaubhrūmadhyenādeke
śāṃte śaktyāṃkeśāṃtādūrdhadeśe śivevrahmaraṃdhreityevaṃrūpanavādhā
racakreṣuavargīpātyaṃcekargīyāṃcaturomilitvānavavarṇā
tkathitakrameṇayathāvidhi oṃaṃnamaḥ oṃīnamaḥitirītyānya
set hevargaṃtusvomamukhasyorddhabhogapūrvamāgadakṣiṇā bhāgo
tarabhāgapaścimabhāgarūpeṣuūrddhādideśeṣunyaset roḥyatsvi
ti atralakṣaṇayājaṭharādisthānamapisaṃgrāhyaṃ tathācakareṣu

pṛ0 107a) pādeṣujaṭharādiṣupaṃcavargānyasedityanvayaḥtatrakramākāṃkṣā
yāmagretyādipṛṣṭeityaṃtaṃ yathāśrutetudoḥpatsupaṃcavargāṇā
manyāsādanvayaprasaṃgaḥ ropatsujaṭharādiṣupaṃcavargānprase
dityanvayevanalakṣaṇā doḥ yatsvityatrākāṃkṣāyāmagnetyādi
jaṭharādiṣutunākāṃkṣāspaṣṭamuktatvāditipadārthādarśakṛtaḥ
nātramūlasvārasyaṃ vyavahitatatvājjaṭharetyādyarddhaṃślokasya ya
dvāvarṇānityasyaviṃśatisaṃkhyānityarthaḥ vakāreṇacatuḥ saṃ
khyāvodhanāttayāsaṃkhyayāṇakāravodhyapaṃcasaṃkhyāyāgu
ṇaneviṃśatisaṃkhyāyālābhasaṃbhavāt tathācapaṃcavargāṇāṃ
viṃtrātivarṇānkramaprāptāndoḥpatsunyaset urvaritavarṇā
nāṃcanyāsaṃjaṭharetyādināvakṣyati atevavargāṇāṃvarṇāni
tyuktaṃ saṃpūrṇapaṃcavargasyanyāsevivakṣitepaṃcavargānityevavrū
yāt natuvarṇāniti nacavargatvenatadvargatvenacānugatīkṛ
tyaikanyāsabhramomābhūdityevamarthaṃvarṇānityuktamitivā
cyaṃ atramūletyāditāvatsthānanirdeśādevatathābhramasyapa
rihartuṃśakyatvāt agrāṇikarapādāṃgulyaṃtabhāgāśca
tvāraḥ mūlāniaṃsadvayorudrayamūlānicatvāri upamū
lāni mūlasamīpadeśāḥ kūrparadvayajānudvayamitica
tvāraḥ uṣāgrāṇiagrasamīpadeśāḥkarāṃgulipādāṃguli
prathamasaṃdhideśacatuṣṭayaṃ madhyadeśaḥ paṇivaṃdhadvayaṃgu
lphadvayaṃceticatvārodeśāitiviṃśatisthāneṣuḍādiviṃ
śativarṇānvinyasyajaṭharādiṣumavargaṃvinyasyaśaṃguhyeṣaṃhṛdi
saṃbhūmadhyevinyasedityarthaḥasaunyāsatrividhaḥsṛṣṭisthitiḥsaṃ
hārabhedāt tatrasṛṣṭauvisargāṃnatvaṃvarṇānāṃyathākramayuktānāṃ
bhavati |

pṛ0 107ba) sthitautuvidusargobhayāṃtatvaṃvahnivarṇādipūrvakatvaṃca saṃhṛtau
viṃdvaṃtatvaṃyathoktamaṃtraśatilomyaṃcasvīkāryyamityāha sṛṣṭyā
mityādinā lakṣaṃnyaseditibhūtalipimaṃtroyathā aṃiṃuṃṛṃḷṃ
eaiṃoṃauhaṃyaṃraṃvaṃlaṃḍaṃkaṃkhaṃgaṃghaṃgaṃ ñaṃcaṃchaṃjhaṃjaṃ ṇaṃṭaṃṭhaṃḍhaṃḍaṃtaṃ
taṃthaṃdhaṃdaṃmaṃpaṃphaṃbhaṃvaṃśaṃṣaṃsaṃitidvicatvāriṃśadvarṇāḥ 42 sṛṣṭi
nyāsohyādhāradeśamārabhyabhrūmadhyāṃtaḥsthitinyāsastunābhi
mārabhyaguhyāṃtaḥ ukārasyanābhivinyasyatvāchakārasyaguhyavi
nyasyatvāukārādiśakārāṃtohitannyāsaḥtanmaṃtroyathā ḍaṃḥiṃḥ
ṛṃḥaṃḥḷṃḥoṃḥaiṃauṃḥeṃḥeṃyaṃḥvaṃḥhaṃḥlaṃkhaṃḥkaṃḥghaṃḥṅaṃgaṃḥchaṃḥcaṃḥ
jhaṃḥbhaṃḥjaṃḥṭaṃḥṭhaṃḥṇaṃḥḍaṃḥthaṃḥtaṃḥdhaṃḥnaṃḥdaṃḥphaṃḥpaṃḥbhaṃḥmaṃḥvaṃḥsaṃḥ
ṣaṃḥśaṃḥiti tadidaṃmaṃtradvayaṃvarṇabhramanirāsāyohriyate śrīkaṃ
ṭhākṣiśarāganaṃdapurajidbhānutribhūśakrakāḥpūrvaṃsyuḥkramaśovi
yanmahadathovahnijaṃlaṃbhūstataḥ vargāṇāṃkramaśoṃtyabhūbhujavidhiṃ
atmānavarṇāvakaḥśvetaścaṃdritiprabhārṇuditobhūtārṇamaṃtraḥ
paraḥśrotrākṣyādriprathamanavamāviśvabhātviṃdraśarvaprāṃtyegnirvāyu
vāritritayavaramakaṃbhūścavargākṣarāṇāṃ dṛkkṣoṇīturyyavāṇa
jvalanaparimitārṇābhṛguśvetavarṇośvetādyaścetimaṃtraḥphalati
kṛtadhiyāṃtatsthitīnyāsakāleiti saṃhāranyāsobhrūmadhyamāra
bhyādhāradeśāṃtaḥsthānānitunanyāsabhedādbhidyaṃte tāvaditi e|
kavāraṃnyāsaṃkṛtvāekavāraṃmaṃtramenaṃjaptvāpunarnyāsaṃkṛtvāpuna
rjapityevaṃrītyālakṣavāraṃnyāsojapaścakāryyaḥityarthaḥ prāgudī
rititi aṣṭadalekamalebhūpurayuteityarthaḥ atrapatreṣvevāṃta|
rvahirbhāvenasarvāḥśaktayaḥpūjyā tatrāṣṭaśaktirekāvṛtyāṣoḍa
śaktīstatovahirdvyāvṛtyā tatopivahirdvātriṃśacchaktīścaturā

pṛ0 108a) vṛtyā tatopivahiraṣṭāvṛtyācatuḥṣaṣṭiśaktiḥpūjayet aṃ
vikādyāścatasraḥśaktayaḥtāścāṣṭadalakamalevadigdale
ṣucaturṣupūrvādikrameṇapūjayeditipadārthādarśakṛtaḥśrī
ritibhinnāśaktirityataḥpaṃcāṃvikādyāḥśaktayaḥtatrāṃgapū
jānaṃtaraṃtadaṃgasthānasavidhevāṃvikādyāścataśraḥśrīparyaṃ
tāḥpaṃcamītuśaktinetristhānepūjyetyāhurharṣakaumudīkṛtaḥ
śrīśakteḥṣoḍaśaśaktiṣuvakṣamāṇatayānedaṃyujyate lokapā
latadāyudhānicabhupureṣvevasarvatra viśiṣyāṃvikādināmā
nivaktuṃpunaranuvadati sthaleṣiti nahivibhinnasthaleva
pūjanaṃvibhinnāvaraṇatveprayojakaṃkiṃtutaṃtrapraṇeturvivakṣā
mātraṃphalaṃtutattadaṃtetattatpūjānivedanapradhānapūjāpaunaḥ
punyakaraprakṣālanādikameva yatūktaṃ atrāṣṭadalaṃtadvahiḥ
ṣoḍaśadalaṃtatobhūparamitipadārthādarśakṛtātasyatvabhiśa
yaṃnābhijānīmaḥdvātriṃśacchaktīnāṃtattadviguṇaśaktīnāṃcā
rcanārthaṃtathātathākamalavṛddhyanādaraṇāt ṣoḍaśadalevā
vṛtyātadarcanamapīticet tarhitavāṣṭadalenakimaparāddhaṃ ya
ditudvātriṃśadalādikamalāṃtaradvayaṃtatrāpisvīkaraṇīyami
tyucyetatadāpinasamyak tatkaraṇeprayojanābhāvāt navāvṛ
ttirnāmamadhyastheṣṭasyasarvataḥāvaraṇatvenapūjākarmatvaṃtade
kadhāṣṭamūrtipūjanenaivajātamititadvahirdvitīyādyāvṛtyā
navamyādiśaktayaḥṣoḍaśaśaktyādyaṃtargatāścetpūjyaṃtetadāvaraṇa
bhedenāvaraṇāṃtaramevasyāt natuprathamāṃtarbhāvaḥmaṃtrāṃtareṣuta
thātvasyakāpyadarśanāditivācyaṃ īdṛśaniyamasyāprayojaka
tvāt bhagavadicchāyāevāvṛttibhedaprayojakatvāt  ||

pṛ0 108ba) nahīdaṃtaṃtrāṃtareṣvadṛṣṭapūrvaṃśatasaṃkhyānāṃkārtavīryyārjunādi
śaktīnāṃdaśadikṣupūjāmabhidhāyabahiḥpunaraṣṭadikṣusarvā
yudhadharādipūjāvidhānepyekāvaraṇatvokteḥkesareṣucora
madavibhaṃjanādīnāṃpūjāmabhidhāyayatreṣukṣemaṃkaryyādika
pūjābhidhānepiekāvaraṇatvasyāmrātatvācca tryāvaraṇapakṣe
lokapālādvahiḥpūjādīnāmapivajrādīnāmekāvaraṇatvaka
thanācca kiṃcaprāgīritepīṭheityadhikaraṇasaptamīśrutiḥ
kathaṃsaṃgaccheta prāguktaśaktipīṭhamaṃtrānutrāpipūjayedityartha
stunetaḥśavdādvrahmaṇopiśakyakaraṇitiharṣakaumudīkṛta
stu yatreṣvevadvidvikrameṇaikaikapatreṣoḍaśaśaktayaḥcatuścatu
krameṇadvātriṃśat aṣṭāṣṭakrameṇacatuḥṣaṣṭiḥśaktayorcanīyā
itisvagurumatamupanyasaṃti pūrvamateaṃgairekā aṃvikādi
bhirdvitīyā karālyādibhiścaturdaśiṃdrādibhiraṣṭādaśatamā
vajrādibhirekonaviṃśatitametiekonaviṃśatyāvaraṇaka
tvaṃsyāt tathācāṣṭāvṛtiritimūlaṃvyākupyetetyapivadaṃti ta
didaṃdūṣitamevakicasarvatraprathamapatrelikhanānaṃtaraṃdvitīye
lekhanaṃnyāyasiddhaṃvacanasiddhaṃcatadatrakenaviśeṣavacanena
vādhanīyaṃnajānīmaḥśaktyādhikyaṃcaśaktīnāmāvṛtyālikha
nopadeśevasamarthaṃnapunarniścitārthavādhanitidhyeyaṃ iti
saṃkṣepaḥśubhetiśaktiviśeṣaṇaṃ natannāmadaṃḍimuṃḍityaudaṃḍi
nīmuṃḍinīca svadhetyabhiṣyānāmayasyāḥmāyetisaṃjñābhidhā
yasyāḥsthitiḥsaṃhṛtirevacetipāṭhonasāṃpradāyikopitusthi
tiḥsaṃsthitirevacetyevapāṭhaḥprāmāṇikitipadārthādarśakā
raḥharṣadīpikāyāṃsaṃhṛtipāṭhevadhṛtaḥ suretyekāsuravima

pṛ0 109a) rdinītvaparā ravirekhetyādvayaṃyasyā sātathā paretiśakti
viśeṣanāma atramāyāṃtā aṣṭauskaṃdamātetyaṃtaṃṣoḍaśa sṛ
ṣṭyaṃtāścaturviṃśati paradevatāṃtaṃtvātriṃśat asuravimardi
nītyaṃtaṃcatvāriṃśat gaganavegetyaṃtamaṣṭacatvāriṃśat a
naṃgakusumotaṃṣaṭpaṃcāśat vāgīśītyaṃtaṃcatuḥṣaṣṭiḥ
śaktayobhavaṃti harṣakaumudyāmabhiṣyāsaṃjñayoḥsvataṃtraśakti
nāmatvaṃparetinaśaktāṃtaranāmetivābhyupagataṃ tanmateeka
śaktināmādhikyavāraṇaprakāraściṃtanīyaḥ atrāpisādha
kaḥbhūtalipimaṃtresādhakatāmāpannopinaromātṛkāmaṃtro
ktaprayogānkuryāt ghrāṇavityogīmadhyavartmanāsuṣumṇāmā
rgeṇamūrddhniparaṃsthānaṃparavrahmatenasahakuṃḍalīṃsaṃgamayyani
ṣyannamamṛtaṃdhyātvātenāmṛtenamūlādhārāṃtāniṣaṭcakrāṇyā
plāvitānidhyātvābhūtalipinyāsaṃyaḥkuryātsoyaṃbhāskarate
jāḥsyādityekaṃprayogamādarśayati prasupteti vakṣyamāṇayaṃtre
ṣunatāvatyevakriyākiṃtuyaṃtrasāmānyaprāptāparāpiprakriyā
nusartavyetyāha yaṃtretyādinā karmāṇi tattabhūtamaṃtrasādhyaka
rmmāṇi tānyevayaṃtrāṇyāha viṃdvāḍhyamityādinā atrasarva
trapūrvamaṣṭadalekamalaṃtadvahistattadbhūtamaṃḍalaṃtadviharvṛ
ttaṃtrayaṃtatopivahirbhūpuramitijñeyaṃ tadeva viṃdvāḍhyaga
ganameva śivayuk ekārayuktaṃ jñānījñāniśavdaḥtathā
cahaṃhejñāninenamitisaptākṣaramaṃtroddhāraḥparyyavasyati eta
nmaṃtraṃkarṇikāyāṃlikhitvāṣṭapatreṣutasyahakārasyasaṃbaṃ
dhinovyomarūpabhūtasyaproktavarṇānhakāreṇapuṭitān 
kṛtvālikhet nanunavamaḥ kutralekhyiti  ||

pṛ0 109ba) śaṃkāṃaṃtāllopitinyāyādvāraṇīyetyanuvadati śiṣṭami
tyādi tathācacaramadalehakārapuṭitamekaṃvarṇaṃlikhitvā
dvitīyamapivarṇaṃtādṛśaṃlikhitvāṣaṭvarṇāḥparyyavasyaṃti
bhūtavarṇāetatpaṭaloktāevapaṃcahrasvāḥpaṃcadīrghāityādino
ktāḥ eteṣāmevaśīghropasthitikatvāt atevaśiṣṭamityeka
vacanaṃpūrvoktatadgrahaṇetvakṣaradvayasyaśiṣṭatvenatadasaṃjasaṃ|
sthāt atevajalayaṃtreśiṣṭamitinoktaṃ anyathāpūrvoktava
rṇagrahaṇenatatrāpiśiṣṭatvaṃsaṃbhavatyeva atevabhūyaṃtrelāṃtā
nityuktaṃ anyathālāṃtatvasyatatrapūrvoktarītyaivaprāptatayātathā
nopapādīyeta atrasarvāṇyakṣarāṇisaviṃdukāni sāṣyasya|
viṣagrastasyadevadattādervaṃdhubhūtāniyānyakṣarāṇi siddhārṇāvāṃ
dhavāḥproktāityuktatayāsiddhakoṣṭasthitāyevarṇāstānapipatre
ṣulikhet yadvā vaṃdhakṣarapadenadevadattādernāmnaprathamabhūtada
kārādermitrabhūtākṣarāṇigṛhyaṃte tānicakulākulavivārā
vasaredarśitāni eteṣāṃcanapuṭitatvaṃ pārthakyenanirdeśāt
rohiṇyāṃrohiṇīmuhūrtesacaditenavamorātrāvaṣṭamaḥsama
dinarātrikekāledvighaṭikāparimāṇaḥnāyaṃmuhūrttaḥsarvo
pyupādeyopiturāhorudayoyasminseva pratidinaṃdvādaśarā
śayobhavaṃti pratirāśipaṃcabhūtaghaṭikāḥsaṃtitatragrahāṇā
mudayobhavati tatrarāśipaṃcaghaṭikāparimāṇaḥtatraprathama
ghaṭikāvāyoḥtatragururāhorudayaḥdvitīyāvahneḥstatraśu
krabhaumayoḥ tṛtīyābhūmestatravudhārkayoḥcaturthītalasyata
traśanicaṃdrayoḥ paṃcamīviyatastatrasarveṣāmapigrahāṇāmu
dayobhavati taduktaṃtaṃtrāṃtare dinaṃmeṣādimīnāṃtairekaṃdvā

pṛ0 110a) daśarāśibhiḥ rābhoṣveteṣubhūteṣuvijñātavyāgrahodayāḥbhū
teṣubhūtakāleṣutattadrāśigatatattabhūtaghaṭikāsvitiyā
vat tathāekaikasminbhavaṃtyatrarāśaubhūtānipaṃcaca vāyurva
hnistatobhūmirāpaḥkhamitipaṃcamaṃ sarveṣāmevarāśīnāṃvā
yayāyātunāḍikā dvitīyānāḍikāgneyītṛtīyāpārthivī
matā caturthīvāruṇījñeyāvyomnaḥsāpaṃcamīsmṛtā gururā
hūbhṛgukujauvudhārkaucaṃdrasūryyajau kramācaturṣubhūteṣuvyoma
sarvātmakaṃbhaviditi etadyaṃtraṃrohiṇīstherāhaukartavyamitya
rthitiharṣakaumudyāṃsthitaṃ vāyavyaṃyaṃtramāha yaudvāviti ta
traikoyakārokṣṇatṛtīyasvareṇeṃdukhaḍenaviṃdunācayutaḥkā
ryaḥdvitīyopakārodhareṇadvādaśasvareṇaviṃdunācayutaḥko
peśetisvarūpaṃḍeyutaṃcaturthyekavacanāṃtaṃpiṃyaiṃkopeśāyana
mityaṣṭākṣarodvāraḥvāyavyān atrapaṭalekathitānvāyu
bhūtavarṇānyakāreṇapuṭitānkṛtvāṣṭadaleṣulikhet vṛ
ttamevaṣaḍviṃtulāṃchitaṃvāyumaṃḍalaṃ svātyāṃsvātīmuhūrteārdrā
śleṣānurādhācamayāvaivadhaniṣṭikā pūrvāṣāḍhotarāṣāḍhea
bhijidrohiṇītathā jyeṣṭāviśākhāmūlaṃcanakṣatraṃśatatāri
kāutarāpūrvaphālgunyaudinepaṃcadaśakṣaṇāḥrātrāvārddhāta
thācāṣṭaupūrvabhādrapadādayaḥpunarvasukṣaṇaḥpuṣyaḥśrutisti
sraḥkarādikāitidarśanātsaṃpūrṇāhorātrasyayastriṃśatamo
muhūrtaḥsasvātīmuhūrtaḥśanerudayojantabhūtoyāyāṃturī
caghaṭikāyāṃbhavati svātīmuhurtaśanyudayayoḥsaṃvaṃ
dheidaṃvāyavyayaṃtraṃlekhyamitinirgalitārthaḥ vahneryaṃ
tramāha vahnervījamiti rakāradvaya    ||

pṛ0 110ba) śravaṇasadyārddheṃdubhyāṃpaṃcamasvaratrayodaśasvaraviṃdubhyāṃvayutaṃ
krameṇakāryyaṃ kharauḥrophaḍitisvarūpaṃhannamaḥsādhyākṣare pau
ṣakairiti vāṃdhavāḥsiddhakoṣṭasyāḥpoṣakāstesusiddhagāḥghā
takāvairikoṣṭasthāḥsevakāḥsādhyakoṣṭakāityukteḥsusiddha|
koṣṭasthitāvarṇārakārapuṭitavahnirūpabhūtavarṇāścadaleṣu
lekhyāityarthaḥ ghātakākṣarāṇivairikoṣṭagatāvarṇāḥtadvastre
citāvastrenāśayedityatratadvāretadyaṃtranikhananāditiśeṣaḥ
jalīyayaṃtramāha nāsetyādi nāsayāsaptamasvareṇaarddheṃdunā
cayuktaṃ aṃvuvakāraḥtanmārddhaṃduyuktamaṃvumatunācaturdaśasvare
ṇayutaṃkāryaṃṅetovidhuḥ caturthyekavacanāṃtovidhuśavdaḥvi
dhaṃtevidhuśavdāṃtebhuveitipadaṃ namitipadameva tenavṛṃvauṃvi
dhavevidhubhuvanemityekākṣaramaṃtruddhṛtobhavati vāruṇya
niti atrāṣṭavarṇānāmaṣṭayatrāṃtamevavāruṇānāṃsamāptiḥ
atrapatreṣuyathoktarītyāprāptasyavāṃdhavākṣarasaṃghasyalikhanaṃ
cabhavatīti atevakiṃcidapyatranoktaṃadhikavarṇābhāvā
tśiṣṭamaṃtyevetyādivatpṛthivīyaṃtretvaṣṭamasyāpyabhāvā
tatrāṣṭamapatrekiṃlekhyamitiśaṃkāyāṃlāṃtānitivakṣyatita
thācasaptapatraparyaṃtaṃprastutapṛthvībhūtavarṇānālikhyaaṣṭa|
mepatrelakāramadhikaṃpṛthvīvarṇatayādvitīyapaṭaloktamabhi
lekhedititadarthobhaviṣyatītinakiṃcidatupapannaṃ vāru
ṇārkṣaṃśatabhiṣātadīyemuhūrteyadākāvyudayaḥkaviśu
krastatsaṃvaṃdhīudayaḥsyātatredaṃlekhyaṃ bhūyaṃtramuddharati gaṃḍavi
tyādinā gaṃḍonavamasvaraḥvasumatīlakāraḥgaṇḍayoḥgakā
rukārayormadhyejagaugakārajakārau lukesvarūpaṃ natirnamaḥ

pṛ0 111a) śavdaḥtenaḷlaṃgajagaṇḍalukenamitidaśākṣaramaṃtruddhṛto
bhavati atrāpipūrvavatsamārṇānāmevapṛthvī bhūtavarṇatayā
tāvaṃtevatelekhyāiti bhramomābhūdityevamarthaṃlāṃgāniti
eteṣāṃsarveṣāmapilakārapuṭitatvakaraṇādatāṃtimadalela
kāratrayaṃparyavasyati mṛdimṛtpātre jyeṣṭāmuhūrtevudhasyodaye
yaṃtramidaṃlikhitaṃsarvatranatulaghuguhavivekenakiṃvāsarva
tracauragatiripusenāgativādivāṇīprabhṛtiṣustaṃbhanakṛ
tasyāt atraviśiṣyānuktāḥputrapautrādayaḥsarvepikāmāḥ
siddhyaṃtītyatrastattatkāmārthibhirupāsyamityāha guhyetyādi
nā nanutarhisarvamaparaṃparityajyātraivasarvaḥpravartetetyatrā
ha guhyatarāmiti etadupāsanāprakāprakārasyasarvaiḥprāptu
maśakyatvāditaratrapravṛtiritibhāvaḥetāvatāpravaṃdhena
sakalamaṃtraprakṛtibhūtāmātṛkāmaṃtrāḥparisamāpitāḥ|
sāṃprataṃparemaṃtrāvaktavyāstatradevītvenaprastutamātṛkāsā
jātyātprathamaṃdevīmaṃtrāṇāmavaśyavaktavyatvesatisṛṣṭika
rttṛvrahmaśaktitvenasarasvatītvenasājātyāccasarasvatīmaṃtra
bhedānevādāvāha atrirityādinā atrirdaḥvaruṇasaṃruddhaḥ
ādāvaṃtevakāreṇayuktaḥdavāgvādinītisvarūpaṃ vadvayaṃsvā
hāpadaṃṭhakāraścaṃdravāvakaḥsakāravakārayoścaṃdravācakayo
rdvayoratrasatvādvirephobhramarasyevasvāhāpyetatpadavācyaḥte
navadavāgvādinisvāhetidaśākṣaromaṃtruddhṛtaḥśrava
ṇādikaṃdvidhādvidhā tenaśiraḥprabhṛtigudāṃtadaśasthā
neṣudaśavarṇānāmekaikaśonyāsaḥphalati mātṛkokte
ti aṃkaṃkhaṃ gaṃghaṃṅaṃ    ||             ||

pṛ0 111ba) āṃhṛdayāyanamaḥ ityādirītyetyarthaḥ varṇābjena hsauḥitivī
jena etadanaṃtaraṃvāgvādinīyogapīṭhāyanamityekādaśā
kṣarāṇāmapareṣāmapiyogamāmanaṃtiprācīnāḥimāḥanu
padamāvirbhāvyāḥmudrāḥvyākhyānamudrātāḥpūrvoktaḥsaṃtrāṃtaramu
padiśati hṛdayetyādinā aiṃnamobhagavativadavadavāgde
visvāhetiṣoḍaśākṣaroyaṃmaṃtraḥ ṣaḍbhiḥpadairiti vāgbhavaḥpra
thamaṃ namodvitīyaṃ bhagavatītitṛtīyaṃ vadavadetivīpsitaṃ
padamekamiticaturthamidaṃ vāgdevīpaṃcamaṃ svāhāṣaṣṭaṃ maṃtrāṃ
taramāha tāretyādinā yadyapyadharoviṃduritipṛthagevani
rdiṣṭaṃtathāpikevalaviṃdorullekhāsaṃbhavātadāśrayatayā
nyasyayasyakasyapyāśrayaṇekartavyesatyavihitapūrvopasthi
tasyādharapadavācyasyadvādaśatamasvarasyāśrayaṇaṃnyāyyami
tivāgbhavavījamuddhṛtaṃ oṃhrīṃaiṃhrīṃ oṃsarasvatyainamaḥityekā
daśākṣaromaṃtra kramāditi karṇākṣināsikāyugmavaktraliṃ
gagudātmakanavaraṃdhrakramāt maṃtrāṃtaramupadarśayati vāca
spateityādinā vāhavāgbhavavījaṃ ādyaṃyasyetimanorvi
śeṣaṇaṃ amṛteitipadīyākārasyapateititekāreṇasaha
saṃvaṃdhinīstonyevamarthaṃsūcayituṃrudrasaṃkhyākṣariti nanvevaṃ
prathamamaṃtrekimarthamekādaśākṣaradityuktaṃ nahitatrāpisaṃ
dhikṛtaḥkaścitsaṃdehostīticet asyevatatrāpisaḥadharo
viṃdurityanayoḥ svātaṃtryabhramasaṃbhavāt viṃdorviśeṣatonu
cāryyaṃtvepivījopariviṃdunādakalānāmivadhānamātrasya
saṃbhavitvāt yataṃṣoḍaśavarṇādvyamityanupādeyaṃsyāt nasyā

pṛ0 112a) t hṛdayādipadānāṃsvarūpaparatābhramanirākaraṇārthaka
tvenāvaśyopādeyatvāt adharoviṃdurityādāvapyevaṃsamā
dhātuṃśakyate evamanyatrāpikiṃcitprayojanaṃtadupādāna
syasvayamūhyaṃvidhivat jātisāhityenatattanmudrābhiśca
paṃcabhiḥpādairityuktausvakṛtodvārakramaprāptyāvācaspatepadā
ditaḥ paṃcāṃgakramabhramaḥsyādityatovāgādyairiti tṛtīyāṃ
tasyakuryāditikriyāyāṃkaraṇatayāṃgānīnyasyakarmmata
yānvayaḥvidhivadityanenasamastenāstramuktamtatrakathaṃka
rtavyamityākāṃkṣāyāṃpaṃcabhiḥpadairiti etāvanmātroktauka
thametaiḥ paṃcabhiḥ ṣaḍaṃgānītisaṃdehaḥ syādityatovi
dhivaditi anenaṣaṣṭamaṃgaṃsamastamaṃtreṇakāryyamityu
ktaṃ gopanārthaspaṣṭamanuktiritipadārthādarśakṛtaḥ atredaṃ
vaktavyaṃ vidhivadityanenahiaṃgānītisamabhivyāhāre
ṇatadanuṣṭānavidhirevapratīyate natvastranāmakeṣaṣṭamaṃ
gaṃtenakartavyamitiśavdasāmarthyābhāvāt yaccoktaṃ kuryā
daṃgānītividhināṣaḍaṃgamevaprāptamiti tadapina kṛtvāṃ
gānimanoraṃtyairnavabhirvyāpayedvayurityādisaṃhitādā
vapitatprāptiprasaṃgāt ṣaṭdīrghabhājāmuṃḍāvījenāṃgāni
ṣaṭcaredityatrayāmalādauṣaṭpadavaiyarthyaprasaṃgāccāṃ
gānityetāvataivaṣaḍaṃgaprāptisaṃbhavāt yadivaṣaṭdīrghetyā
dinaivaṣaḍaṃgaprāptisiddhautvanmatepiṣaṭpadaṃvyarthamevetyucye
ta tadāpiṣaḍaṃgānividheyānītimātṛkāprastāvīyasyakuryā
daṃgāniṣaṭkramāditibhuvaneśvarīprastāvīyasyadviruktaistai
rvījairaṃgāniṣaṭkramā  |

pṛ0 112ba) dikatyādikasyatripurāprastāvīyasyacamūlasyāsaurasyamevaṣa
ṭpadavaiyarthyaprasaṃgāt yaccoktaṃyatrāṃgapaṃcakamastitatrapaṃcāṃgā
nītyādikamevocyatiti tadapina daśākṣaraśālinimahā
lakṣmīmaṃtrepaṃcāṃgaśālinyapiaṃgamaṃtrāḥsamuddiṣṭāḥaṃgāni
prathamaṃyajedityādermūlevābhidhānāditisaṃkṣepaḥvrāhmīra
siti ghṛtasyāṣṭamāṃśaḥkalkaḥghṛtacaturguṇovrāhmīrasaḥjapta
mitisaptāvṛtyānityaṃtrivarṣaṃpaṃcavarṣaṃvāyaduktaṃnārāyaṇīye
vrāhmīrasasyakapilājyayujaḥprabhātejaptaṃtayāpivatiyaścu|
lukaṃtrivarṣaṃ ekoditaṃsakhalladhārayaṃti triruktaṃpaṃcāvdatomukha
dhṛtaṃnatuvismarettaditi toyaṃvakāraḥtatrasthitaṃviṣṇoḥśayanaṃ
viṣṇuśayanabhūtānaṃtapratipādyadvitīyasvaraḥtenavāitisiddhaṃ
kevalenasvarahīnenacaturmukhena kakāreṇasahitaṃ etenavā
kitisiddhenavāgbhavavījenekomaṃtrobhavatītikecit tri
vījātmakamaṃtrasyaghaṭakamiti damityapare nāhitisvarūpame
vamaṃtromaṃtraghaṭakovetyapare yatavistostoyasthaṃśayanaṃanaṃtaḥ
tenadvitīyasvaraḥkaṃśirasestenaprathamasvaraḥitisvarūpaṃ akā
rekārayorvalataṃmilanaṃyatratakevalaṃ akārekārayoryogee
kādaśasvaraniṣpati tenasahaprathamasaṃpādinadvitīyasvara|
syasaṃdhaudvādaśatamasvaraniṣpatiḥcaturmukhaḥkatenaśirate
naviṃduritivāgbhavavījalābhitikenacidukte tatrayuktaṃto
yasthamityasyavaiyarthyaprasaṃgāt śayanapadādevānaṃtalābhāt
arghīśaḥṣaṣṭasvaraḥvahniḥraḥtenarūmitidvitīyamuddhataṃ sadyo
kāraḥaṃvuvaḥbhṛguḥsaḥtenasvomititṛtīyaṃvījamuddhṛtaṃ vyādyā
tāragvadhaḥ siṃduvāraḥnirguṃḍī āmrātaṃamāḍoitibhāṣayāpra

pṛ0 113a) siddhaḥ tailaṃkevalaṃpratyakṣabhūtaṃ śāḍrīṣṭaṃśiṣṭaṃśiḍāḍāiti
tiprasiddhaṃ tāṃvūlamiti tāṃvūlaṃvadanedhṛtvānasvapeditya
rthaḥ yaduktaṃsmṛtiṣuśayanamupakramyatāṃvūlaṃvadanālpa
jediti tenarātrautāṃvūlabhakṣaṇepinadoṣaḥakṣarāḍhānī
ti svānupayuktatvepitādṛśapatrāṇāṃyathārakṣābhavatita
thāyatanīyamitibhāvaḥ || yasyodyotamatīsa
tīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmapremanidhītipaṃthaku
labhūḥkūrmācalojanmabhūḥ sapāsyaṃkṛtavīryyacācyutapadaṃ
vārāṇasīvāsabhūstajjepūtiṃmagādviśailapaṭalaḥśavdārtha
ciṃtāmaṇau || sṛṣṭikartṛśaktimaṃtrānabhidhāyasthitikartṛ
śaktibhūtamahālakṣmīmaṃtrānvaktuṃpratijānīteathetyādinaṃ
satyīhiśrotṛṇāṃpravṛttaunirūpaṇaṃsaphalaṃsyāt tadevanapra
vṛttiṃpratiprayojakībhavataḥsveṣṭasādhanatvagrahasyātrābhāvā
ditiniṣphalaṃtetannirūpaṇamitiśaṃkānirācikīrṣayā
maṃtrāviśinaṣṭi śrīsaubhāgyetyādi nanubhavedevaṃtanmaṃtra|
ṣṇusāmarthyaṃyaditaddevatāyāṃtathāsāmarthyaṃsyāttadevanetyā
śaṃkāṃparihartuṃśrayaṃviśinaṣṭi yasyāityādi yadyapimaṃ
trasthāṃhyatvādaprādhānyāccaśrīviśeṣaṇamevapūrvaṃvaktumutvaṃ?
taṃ tathāpimaṃtrasyasāmarthyamevaprakṛtekāryasādhakaṃnade
vatāyāḥ atevekadevatākeṣapikeṣucinmaṃtreṣvadhi
kaṃkeṣucinmūnaṃsāmarthyaṃdṛśyitidhyeyaṃ vāṃtaḥśakāraḥvahnī
rakāraḥvāmanetraṃcaturthasvaraḥiṃdurviṃdurityeteṣāṃyogeśrīvī
jamuddhṛtyaṃbhavati chaṃdobhidhāyakavākyedvitīyavarṇaḥkūrmona
tujalaṃ śakārovījaṃturyyasvaraḥśaktiḥ ṣaṭdīrgheti  ||

pṛ0 113ba) dvituryaṣaṣṭadvādaśacaturdaśaṣoḍaśasvarairityarthaḥtribhiḥkama
latilabilvaphalaiḥ atracatribhirmilitaiḥkṛtvāsahasraṃhomi
tikaścit sahasrasaṃkhyātaiḥpūraṇīyātrayastriṃśadadhikatriśata
saṃkhyayāteṣāmekaikenahomaḥ ekasaṃkhyātuyenakenāpisveccha
yetikaścit kecituuktaistribhiḥpratyekaṃsahasraṃhomititrisa
hasraṃhomaḥparyavasyatītyāhu padārthādarśakṛtastutribhiruktadra
vyairekaikaśaḥsahasrasaṃkhyayāhomaṃkṛtāpunaḥsamuditaistribhiḥ
sahasrasaṃkhyayāhomitisahasracatuṣṭayaṃhomaḥparyavasyatī
titikathayaṃti vākārastumaulenasvārasyametatpakṣesamāvaha|
tipurovaditi pūrvoktadevatāṃgadevatānāṃyathākesareṣvabhyarca
naṃkartavyamityarthaḥ teṣvevadaleṣvevakarṇikāyāmevaṃdevyādakṣi
ṇebhāgeśaṃkhanidhiḥsavanitaḥvāmabhāgepadyanidhistathāvi
dhaḥkaṃvukanidhiḥśaṃkhanidhiḥ chaṃdonurodhātpadaparāvṛttiḥva
sudhārāvasumatīcatayorvanite etāḥvakṣyamāṇāḥitthaṃsaptāva
raṇadevatāḥsaṃpūjya śriyomaṃtraṃsusiddhīkṛtyaprayogānādarśaya
ti vakṣyityādinā aśokavahnau aśokakāṣṭadīpitānale
evamagrepyevaṃvidhasthaleryovadheyaḥśuddhaiḥpūrvoktājyapariplu
tatvarūpadharmaśūnyaiḥ yadyapisarvatrājyenavināhomonāstitathā
pyatraviśeṣavacanātadbhavatītidhyeyaṃ padārthādarśakṛtastuśu
ddhaiḥkeśakīṭādyavakaraṃdūrīkṛtyaprakṣālyaśuddhatāmānītairi
tyarthityāhuḥidaṃcedṛśaśuddhatāyāsavatrāpyapekṣaṇādatraiva
tadabhidhānevījābhāvityādyuktyādūṣitaprāyaṃ athātrasā|
mānyaśāstrasyāpravṛtisūcanāyasāmānyaśāstraprāptamapiśu
ddhatvaṃpunaratroktamiticet tarhiprāṇāyāmasaṃkalpācamanā

pṛ0 114a) dikamapilupyeta lupyatāṃkālohāniriticettarhiśiṣṭā
cāravirodhaḥ tasmādasmaduktārthevanyāyyiti vilvaṃśrīsū
ktajāpīnijabhuvimukhajovarddhayitvāsyapūrvaṃpatrestrisvāduyu
ktaiḥkusumaphalasamitskaṃdabhedaistataśca tanmūlairmaṃḍalātprā
kṛniyamaparivṛtosauhutānirmmalātmārūpaṃpaśyedramāyāḥ
kathamapinapunastatkulesyādalakṣmīritiprayogāṃtaraṃtaṃtrāṃta
re ayamarthaḥ vrāhmaṇonijabhūmauvilvavṛkṣaṃśrīsūktajapapūrva
kaṃjalaṃsaivanādināvarddhayet viluṃspṛṣṭājapecaśrīsūktaṃ ta
tastrimadhurasiktaiḥpatrapuṣpaphalasamitaśṛṃgabhedamūlaiṣaḍbhiḥ
krameṇajuhūtuktaphalaṃsyāditisaṃkṣepaḥ niyutaṃlakṣaṃ tatpha
laiḥ tadādīnāṃsamāsapraviṣṭapadārthaparāmarśakatvasyapūrvaṃ
sadṛṣṭāṃtamupapāditatvāt maṃtrāṃtaramāha vāgbhavamityādi
nā viṣṇorvanitā śrīvījaṃ makaraketanaḥkāmavījaṃ aṃte
bhānulakṣajapaṃparisamāpya natupratyahaṃhomapakṣihāśrayaṇe
yitibhāvaḥ tatsahasraṃbhānusahasraṃ tadvidhāneneti tatpūjā
tadāvaraṇapūjādikamapipūrvoktayaivadiśākartavyamitya
rthaḥ maṃtrāṃtaramāha dīrghetyādinā dīrghānakāraḥeṣahiprati
ṣedhārtha pratiṣedhaścadāturyācayituścadīrghaniśvāsaheturbha
vatītiśāstrenadīrghapadenanakārolakṣateitiharṣakaumudī
kṛtaḥvastutastudīrghāsaṃjñakakalāyāḥnakārādutpattetatsaṃ
jñātvaṃtasyasṛṣṭiprabhṛtisaṃjñatvaṃtasyasṛṣṭisthitisaṃjñāhikakā
rāderatevabhavatītidhyeyaṃ yasyayakārasyādirmaḥvrahmākaḥ
bhānurmaḥvasuṃdharālaḥcāṃtevākārasyāṃtesinyaisvarūpaṃ vahneḥpriyāsvāhāśadaḥ
tathācanamaḥkamalavāsinyaisvāhetidaśākṣaromaṃtruddhṛtobhavatidānaṃ
varadānaṃ varamudretiyāvat  ||

pṛ0 114ba) abhayapadasāmānādhikaraṇāt tayoḥsāhacaryasyabhūriśo
darśanāt trayodaśākṣaraṃmaṃtramuddharati vāgbhavetyādinā tārttī
ryaṃvālāyāstṛtīyaṃvījaṃ yadvā parasparasaṃsṛṣṭahakārasakārau
reph visargaviṃducaturdaśaḥsvaraiḥścaturbhiḥsaṃyuktauityevaṃrūpaṃbhai
ravyāevatārtīyagrāhyaṃ keciturepharahitamevabhairavītārttīya
mādeyamityāhuḥpakṣatrayamapīdaṃpadārthādarśejagaditisvarūpaṃ
pārśvaḥyakārovahnivījenasamujvalaḥsaṃvaddhaḥarghīśenaṣaṣṭasva
reṇāḍhobhṛguḥsaḥsaisvarūpaṃ tāraḥpraṇava ādyoyasyetyevaṃbhūtatā
māpannodvādaśākṣarastrayodaśākṣaramāpadyateityarthaḥ praṇavovī
jaṃ tārtīyaṃśaktiḥ hastāvityādi saṃpūrṇamaṃtraṃhastayoḥpratyekaṃvyā
payyahastaśuddhiṃkṛtvāoṃaiṃnamaḥityaṃguṣṭayoḥoṃhrīnamaḥtarjanyoḥ
oṃśrīṃnamaḥmavyapayoḥoṃklīṃnamaḥanāmikayoḥoṃhsauṃnamaḥ
kaniṣṭikayorvinyasya oṃjagatprasūtyainamaḥitisaptavarṇāpratye
kaṃkaratalayordvayorvinyasyasaṃpūrṇamaṃtreṇavyāpakanyāsaṃkṛtvā
oṃaiṃnamaḥityādirītyaivapaṃcavījānimūrddhaninetrayorvakṣasigu
hyeaṃghryoścakrameṇavinyasyāvaśiṣṭasaptavarṇān oṃjaṃnamaḥ oṃ
gaṃt namaḥ oṃpraṃnamaḥoṃsūṃnamaḥoṃtyaiṃnamaḥoṃnaṃnamaḥoṃmaṃnamaḥ
itikrameṇatvagasṛgmāṃsamedomajjāśukreṣumanasānyaset dhātu
ṣunyāsekartavyetveṣaviśeṣoyattataddhātūnmanasādhyātvāhṛdayenya
sediti tataśca oṃaijñānāyāhṛdayāyanamaḥ oṃhrīṃaiśvaryyāya|
śirasesvāhā oṃśrīṃśaktyaiśikhāyaivaṣaṭ oṃklīṃvalāyakavacā
yahuṃ oṃhsauṃḥvīryyāyanetrāyavauṣaṭ oṃjagatprasūtyainamaḥtejase
astrāyaphaḍitiṣaḍaṃgamaṃtraiḥṣaḍaṃganyāsaṃkuryāt nameruḥrudrādaḥ

pṛ0 115a) lakucaḥvaharitibhāṣayā suraparṇī amīṣāṃcatṛtīyāṃtānā
malaṃkṛtamityatrānvayaḥhemakuṭṭimaṃsuvarṇanivaddhabhūbhāgaṃ
atevojalaṃprakāśamānaṃ aṃvusugaṃdhidravyaviśeṣaḥkastūrī
nāmakasyamṛgasyanābhiḥ tenanapaunaruktyaṃmṛgāṃtaranābhiyu
dāsāyakastūrīti nakevalaṃtanmātraṃpṛthakkṛtaṃtatrāsīt kiṃ
tutanmṛgāpitatrābhavannitisūcanārthamevamuktiḥkastūrī
mṛgācanābhiścetidvaṃdvovā nābhiścopasthitatvāteṣāmeveti
arthadvayepiphalaṃtulyaṃ tathācātrapīṭhapūjāyāmeṣaviśeṣaḥpṛ
thivyanaṃtaraṃkṣīrasamudraḥtanmadhyeratnadvīpaḥ tatrodyānaṃtatrasaro
varaṃ tatramaṃḍapaḥtanmadhyepārijātataruḥtasyādhastātratnasiṃhā
sanamiti śeṣaṃdevatāṃtaravat koṭīrekirīṭaṃhāromuktāhā
raḥpaṭīrapaṃkaścaṃdanapaṃkaḥtataḥkevalaghṛtenadaśāṃśasaṃkhya
yāhomānaṃtaraṃ dvādaśāyutasaṃkhyahomadaśāṃśastutarpaṇesati
dvādaśasahasraṃtatprāpyetetitadapavādārthamāha ayutadvayami
ti pūjanaṃhiyenakenāpyekopacāreṇāpisaṃbhavatītyataṣoḍa
śopacārādipūjālābhāyapreti vyavasthāpitaṃhi ṣoḍaśairu
pacāraistuprabhuṃsaṃpūjyabhaktitaḥ punargaṃdhaṃvapuṣpaṃcanivedyaprā
rthayetprabhumityādivacanānurodhātmukhyasyapradhānasamakakṣa
syacasaṃpūrṇapūjanotaramevapunargaṃdhapuṣpedatvāvaraṇapūjā
jñāṃsaṃprārthyatatpūjanamitisiddhātaḥśaṃkaranaṃdanogaṇeśaḥ
skaṃdastusativiśeṣavacanesyāt gaṇeśastusarvatraivakḷptapū
jākaḥsthalaviśeṣakālaviśeṣamātraṃpratīkṣate anyataḥvāma
naḥ karṇikāyāmevadakṣiṇavāmapārśvayoḥkrameṇajahrasutāgaṃgā
sū |

pṛ0 115ba) ryyasutāyamunācapūjyā tatraivapaścimedevyāḥpṛṣṭabhāgevaruṇaḥ
kṣemaṃkarīmahāśaktīraktamālānulepanā dhṛtvāmuktāmaṇicha
tramupāstepūrvadigātetyatraśrīrājarājeśvarastavarājepūrvapa
damapiprasiddhapūrvaparatayāvyākhyātaṃsaddevapṛṣṭabhāgamevapa
ścimadikparyavasannaṃpratyāpayati yadyapikarṇikāpūjyānā
mādāvevaśaṃkaranaṃdanāderivepanyāsonyāyyaḥtathāpyaṃgānāṃ
pūjanotarametatpūjanaṃnapūrvamitisūcayitumitthamabhidhānaṃ
tathācagaṇeśakāmadevayoḥpradhānasamakakṣatvaṃ aṃgādīnāṃ
tadutarapūjyānāṃsarveṣāmapyāvaraṇatvamevetidhyeyaṃ tatoṣṭada
lādvahiḥ svasvadikṣupūrvāditomeṣādayaḥpūjyāḥnavagrahāpi
svasvadikṣupūjanīyāḥ tattaddiśātyāgemānābhāvāt parito|
yajedityapinaivaṃsatyasamaṃjasaṃsyātketorapirāhuvadiśā
keturvāyaucaturvarṇitismārttavacanādvāyautatpūjetikeci
t dikṣucaturasyāṃtaḥpūrvādisvasvadiśāsu tadatramahālakṣmā
aṣṭāvaraṇāni prathamamaṃgāni dvitīyamumāditṛtīyaṃgaṃgā
di caturthaṃrāśayaḥpaṃcamaṃnavagrahāḥṣaṣṭaṃdiggajāḥsaptamamiṃ
drādayaḥaṣṭamaṃvajrādayaḥ itivivekaḥ tatrāṃgānipīṭhayaṃtrasya
kesareṣu umādyāḥpīṭhayaṃtrasyaivāṣṭapatreṣu gaṃgāditrikaṃkarṇi
kāyāmevāgnayabhāgeśānabhāgapṛṣṭabhāgeṣu aṣṭadalādva
hirvṛtarekhātoṃtaḥpūrvāditomeṣādayorāśayaḥpūjyā tatrāyaṃ
kramaḥ meṣavṛṣamithunakarkaṭātpūrvādicaturdikṣusaṃpūjyapunaḥ
pūrvādisiṃhakanyātulāvṛścikānsaṃpūjyapuna pūrvādidhanu
rādicatuṣkaṃpūjayediti yadvātulāmeṣaudevaprabhudiśi ta
thākarkamakaraupratīcyāṃ rāśīdvauyamadiśimatauvṛścikavṛ

pṛ0 116a) ṣau vidhoḥsiṃhaḥkuṃbhodiśivasativahnyāsuramarudbhaveṣuṣṇuḥ
śeṣāmithunalalanākārmukahyaṣāiti tadvahiḥpūrvādyaṣṭa
dikṣugrahāḥ yaduktaṃnārāyaṇīye pūrvādidikṣusaṃpūjyāścadra
jñagurubhārgavāḥ āgneyādiṣukoṇeṣukujamaṃdāhiketava
iti sūryopipūrvadiśyevadigājāḥapiḥ svasvadikṣupūrvā
destattadgajadiśātvenaprasiddheḥ iṃdrādīnāṃtucaturasramevaya
thāpūrvaṃ atrarāśiprabhṛtīnāṃdigājāṃtānāmiṃdrādīnāmiva
prasiddhayaivapūrvādiśārcanamitivodhyaṃ śaṃkaranaṃdanapuṣpadha
nvanostugaṇeśakaṃdarpparūpayoḥpradhānasamakakṣatayānāvara
ṇeṣaṃtarbhāvaḥpratyekamāvaraṇāṃtemahālakṣmyāḥpūjanaṃtarpaṇaṃ
karaprakṣālanaṃpūjānivedanaṃcetivivekaphalamavadheyaṃ e
tanmaṃtraprayogānādarśayati dūrvābhirityādinā tāṃvūlākā
rapatrāsyādraktaviṃduścamadhyataḥśvetapuṣpānigaditālakṣmīva
llītipaṃḍitaiḥbhasmābhimaṃtraṇasaṃkhyātūpasthitatamāṣṭotarasa
hasrarūpā aṣṭotaraśatarūpetipadārthādarśakṛtaḥnahisaṃkhye
yaṃmūlakṛtākaṃṭhataḥpratipādyatepūrvopasthitasaṃkhyayāvyavadhā
nānnānuṣaṃgopimūlasvārasyakaraḥ iyatāpravaṃdhenaikādaśapra
yogānuktādvādaśatamamabhiṣekaprayogamabhidhātumupakra
mate kṛtvetyādi nacapadāninavakoṣṭāātmaniyasyetivi
grahānnavapadetyātmāparyāyāṃtarasvarūpaṃyasyetivigrahādvātṛ
tīyapaṭaloktanavanābhamaṃḍalasyopādānamanenakṛtaṃ maṃ
treṇavakṣyamāṇamahālakṣmīyatreṇasvakarṇikāyāmālikhi
tenabhūṣitaṃcatadapekṣitaṃ vidhinābhiṣekaṃkurvītetyuktaṃ
tatrakosauvidhirityapekṣāmāha   ||

pṛ0 116ba) kalaśānityādinā navaratnaiḥpūrvoktaiḥsamyakdikrameṇa
āvaddhaṃsaṃvaddhaṃkarṣeṇaṣaṣṭyadhikaśataratikasuvarṇenavapadmaṃ
kṛtvātatkarṇikāyāṃpunarlakṣmīyaṃtraṃlekhyaṃ taccamadhyakalaśeṃ
tarnikṣepyaṃ tatonavasvapikalaśeṣucaṃdanādidaśadravyāṇi
saṃpeṣyabhāgaśaḥsamabhāgenamadhyakuṃbhamārabhyeśānakuṃbhāṃtaṃ
nikṣepyāṇi nacaratnānyapisarvatratathā nanumadhyakalaśeṣu
narnavaratnāniprakṣepyāṇyeva sarvaratnānāṃpadmasaṃskārakatā
ratnasamāvahutvasyapadmaviśeṣaṇatvenāmnātatvāt imānipu
naḥkalaśasaṃskārakāṇikalaśeṣunikṣipedityukteriticet
atrakecit kalaśīyajaleratnasaṃvaddhādviphalaviśeṣādhānaśa
ktirjāyatitikalpaṃ taccaikadhāprakṣepādapisaṃbhavati ateva
ratnānyapisarvatretyevokte tatpunaraprakṣepādapisaṃbhavatītipu
nastatprakṣepepramāṇābhāvevetivadaṃti aparetusarvakuṃbheṣu
ratnānyapītidarśanātmadhyakuṃbhepunastatprakṣeponyāyyaḥ nacasarva
padaṃmadhyātiriktaparamitivācyaṃ upakrāṃtasarvavodhakatvasyaiva
sarvapadādervyutpatisiddhatvāt madhyātanekuṃbhecaṃdanādiprakṣepā
prāptiprasaṃgācca nahyekamevasarvapadaṃmadhyakalaśaṃvrūtenabrūte
cetisaṃbhavaduktikaṃ nacasarvakuṃbheṣvityasyaratnānyapītyatrānu
ṣaṃgeva itthaṃvaprathamasyanavakuṃbheṣityarthaḥ dvitīyasyacāṣṭakuṃ
bheṣvityarthitivācyaṃ tathāsatiratnānyapītyapikārāsaura|
syaprasaṃgāt ekapadopātaikadharmiṇidvidharmavodhanesvapi
vādiḥprayujyateityāmanaṃti lakṣmīprabhṛtikaṃtukrameṇamadhya
mamārabhyeśānāṃte priyaṃgvādikamapyevaṃ vastutastupratyekame
vasarvakalaśeṣusarvaṃvastuprakṣepyamityevapakṣaḥ sādhīyāni

pṛ0 117a) tyaktaprāyaṃ atevadhātrīphalādīnāṃpaṃcānāṃsamudināmekai
katraprakṣepovaktavyaḥ nahitatrāpiyathāsaṃkhyaṃsamānasaṃkhyatvā
bhāvādititatvaṃ puṣpapallavayorapyeṣevapaṃthāḥkuśadvārā
yathāsakalakalaśasparśobhavatitathāyatamāsthāyatrisa
hasrasaṃkhyayājaponuṣṭeyaḥ itikaścit pratyekaṃsarvakuṃbhābhi
maṃtraṇaṃtrisahasrasaṃkhyayākāryyamitisaptaviṃśatisahasra
saṃkhyayājapaḥparyavasitityapare sakalakalaśānāmevaiṣā
bhimaṃtraṇasaṃkhyānaikasyetitrisahasrasaṃkhyāṃnavadhāvibhajya
trayastriṃśadadhikatriśatasaṃkhyayāekaikakuṃbhābhimaṃtraṇaṃ
kāryyaṃ ekaikasahasreekaikasaṃkhāpyadhikāpūraṇīyeti
kaścit sumaṃgalābhiḥavidhavavābhiḥarcitānāmityane
napūrvaṃvrāhmaṇānsaṃpūjyadakṣiṇādibhiḥsaṃtoṣyaśīrvādautve
ṣaṇīyonānyathetyuktaṃ kramāt sthāpanakramāt tavepūrvādikra
meṇapūrvādivehāpipūjāṃtaravatyāribhāṣikameva bhadraṃvā
hyapīḍārāhityaṃ śivāṃtarapīḍārāhityaṃ yadvābhadraṃśarīra|
saukhyamārogyādiprayuktaṃ śivaṃputrādisaukhyaṃ tenabhadrapada
śivapadayoḥparyāyatayāprasaktaṃpaunaruktamayākṛtapadetsa
rājyapadakārmaḥpūjāmaṃtramuddharativedetyādinā atrapūrvārddhopā
taṃviśeṣaṇatrayaṃyaṃtrasyatadvahiḥ padmaṃlikheditivākyāṃtaraṃ
tatrapadmaviśeṣaṇadvayaṃdharāviṃvābhyāmityādicavākyāṃtaraṃ
vedādiḥpraṇavaḥtanmadhesthitaṃsādhyanāma kāmyārthanāmadvitī
yāṃtaṃ yaṃtrasāmānyaprāptamaparamapisādhakanāmakriyāpadapra|
bhṛtikamatrāpyapratiṣedhyaṃsādhyanāmetyasyasādhakakarmanāmetyarthakatvamu
padiśataḥpadārthādarśakārasyamatamavalaṃvyacedaṃ bhaktitaraṃgiṇyāma
smaduktaprakārānusaraṇaṃtuvarīyaḥ  ||

pṛ0 117ba) sādhyayatratujānīyāddevatāṃparameśvarītyādiśivatāṃḍavādi
darśanāddevatāyāṃsādhyapadasyayogarūḍhipratipatteḥdevatāvā
cakasaṃvodhanaṃvināvaśyalekhyakriyādipadasyāsvārasyaprasa
kteśca yugaśaḥcaturvāraṃkiṃjalkāvachedenādivījaistribhiḥ
pratyekamanvitamitiyaṃtraviśeṣaṇaṃ tathācapūrvamekaikaśaḥ|
śrīvījaśaktivījakāmavījāniyatratrayaparyaṃtaṃlikhitvā pu
naścaturthādiṣaṣṭāṃtaṃpunaḥsaptamādinavamāṃtaṃdaśamādidvāda
śāṃtaṃ capunaḥ punaścaturāvṛtyālikhet yadvā ekaikaśaḥpūrvaṃ
caturṣukesareṣuśrīvījāni paṃcamādyaṣṭamāṃteṣumāyācatuṣkaṃ
navamādivaramāṃtaṃkāmacatuṣkamitiparyavasannaṃkecittuyu
gaśaḥyugmaśaḥtathācaprathamakiṃjalkeśrīśattarātmakavījadva
yaṃ dvitīyeśaktimārātmakaṃ tṛtīyemāraśrīrūpamityādikrame
ṇadvādaśakiṃjalkasamāptiparyaṃtamālikhedityatāhuḥ harṣakau
mudīkārāstu prathamekiṃjalkeśrīśaktyātmakaṃdvitīyeśrīkā
marūpaṃ tṛtīyeśaktikāmātmakaṃ punaścaturthādiṣupūrvavadi
ticaturāvṛtyāvījatrayaṃlekhyamityāhuḥpadārthādarśakṛtastu
prathamedvivāraṃśrīvījānitataḥśaktidvayaṃtataḥkāmadvayami
tiṣaṭkesareṣvālikhyapunarevaṃlekhyamityāhuḥ dvādaśapatrā
ṇimaṃtresaṃvaṃdhibhiḥpraṇavātiriktairdvādaśavarṇaiḥsaṃpūjayet
vyaṃjanānitulakārasyadvidhāgaṇanamanāśrityacatustriṃśatsaṃ
khyānitatrahakṣayoranyatralikhanopadeśādvātriṃśatsaṃkhyānyurva
ritāni teṣāṃcadvidvikrameṇaikaikakesareṣulikhanādāvṛtyā
vāteṣāṃlekhanātṣoḍaśadalakesareṣupūrtiḥsaṃbhavati svairaire
kaikaśolasaṃtipatrāṣṭayugmāniṣoḍaśapatrāṇiyasyatat dha

pṛ0 118a) rāviṃvābhyāṃbhūpurābhyāṃparasparasaṃvaddhābhyāṃveṣṭitaṃtvaritāyā
vakṣyamāṇāyāvaṣaḍaṃtenamaṃtreṇatvaritāmaṃtrasyāṃtabhāgevaṣa
ṭpadamadhikaṃpraveśyasaṃpannamaṃtreṇacāveṣṭitamidaṃyaṃtraṃsyāt
tvaritayāveṣṭitasyabhūpureṇaveṣṭanaṃkāryyaṃ paurvāparyaṃtuchaṃ
donurodhāditipadārthādarśakṛtaḥ tvaritayetyatrayaṃtrānvitaṃvai
śiṣṭyaṃtṛtīyārthaḥ tādṛśatṛtīyāṃtārthaviśiṣṭayaṃtrecaveṣṭita
mityasyapadārthāṃtarasyānvayavivakṣayātvaritāyogasyaivapratha
mamadhigamātasyaivaprāthamyaṃnyāyyamitinyāyavidaḥyatubhūpu
rayoḥparasparavyatimiśratvavirahedvitīyacaturasrasyayaṃtrave
ṣṭanatvaṃnasyāt bhūpurasyaivatenaveṣṭanāditipadārthādarśakṛto
ktaṃ tatrayuktaṃ evaṃtarhitvaritāveṣṭanasyaivabhūpuradvayataḥsaṃbhavena
yaṃtraveṣṭanasyābhāvenatavāpitadoṣatādavasthāt nanutvaritāṃ
taṃyaṃtrasvarūpameveticet na prathamabhūpurāṃtaṃyaṃtrasvarūpamityasya
mayāpivaktuṃśakyatvāt saṃpradāyatastadubhayasyavyatimiśratvaṃ
tvatumatyāmaheva tathācapūrvaṃdvādaśadalakamalaṃtatovahiḥ
ṣoḍaśadalaṃtadvahiraṣṭāraṃcaturasraṃmitiyaṃtrarekhāsvarūpaṃparyya
vasannaṃ duḥkhānijvarādiprabhavāni āpadaḥrājaśatrucaurādi
prabhavāitibhedaḥmaṃtrāṃtaramāha śaṃkhityādinā śrīvījenādyaṃ
tayoryuktāmāyetivījatrayaṃsaṃpannaṃ kamaukakāramakā
rau mahīlakārobhagenekādaśasvareṇayutaḥ vrahmākaḥā
dityomaḥdīrghādharālākāraḥ litisvarūpaṃ kimayaṃyavargāṃ
yonetyāha kṣādītyādi savisargamadhyakelaḥkṣādiriti
pāṭhevyākhyeyamavivisargamadhyakelakṣādītipāṭhe  |
tulakṣetisvarūpasyādi   ||      ||

pṛ0 118ba) molakārityarthaḥubhayathāpiphalaṃsamānaṃ marutyaḥbhaga|
vānityuktārthaṃmahālakṣmītisvarūpaṃsaṃvuddhyaṃtaṃ tathāca oṃśrīṃhrīṃ
śrīṃkamalekamalālayeprasīdaprasīdaśrīṃhrīṃśrīṃmahālakṣmina
maḥ itisaptaviṃśatyarṇoyaṃmaṃtraḥparyyavasannaḥ tenaivaprasīda
padenaiva caturakṣaraiḥmahālakṣmītisvarūpaiścaturvarṇaiḥuktāni
hikamaleityādiṣaṭpadāninakevalaṃyathāmnānamādeyāni
kiṃtumaṃtrāṃraṃbhepraviṣṭāniyānitrīṇivījānitaiḥsaṃpuṭitā
nītyāha etaiḥpadairityādinā tathācaśrauhrīṃśrīṃkamaleśrīṃhrīṃ
śrīṃhṛdayāyanamityādiḥprayogaḥparyavasyati devīsahadevī
madhuvratābhṛṃgarājaḥ aṃjalipriyā hāthājoḍītibhāṣayāpra|
siddhā haricaṃdanaṃpītacaṃdanaṃ mālūraṃvilvaṃ niśārasai haridrā
rasaiḥ etenatatkālakhanitāharidrāgrāhyetidhvanitaṃ śuṣkāyāra
sāsaṃbhavāt jalāṃtarasaṃvaṃdhaṃvināpivacanopayatautatsaṃvaṃdha
mupāśrityatadupapādanepramāṇābhāvāt yadvadetatsmitapūrvaṃ
priyaṃparakīyaduḥkhānusādakaṃcayathāsyāttathā etenavastu
gatyāsukhakārakasyatadānīmevāpriyatvena bhātasyakaṭukau
ṣadhāderivabhāṣaṇepinaśāstrārthahāniprasaṃgaḥ taruṇāsahe
tirāgaprāptaṃnanvekādaśādivrateṣutayāsahāsvāpeśāstrārtha
bhaṃgaḥsyādityatrāha nānyatheti rāgaprāptehistrībhiḥsahaśaya
nevṛddhāyāḥpratiṣedhamātraṃvidhīyate natutaruṇāsahasrāpavi
dhautātparyyamitibhāvaḥ droṇaṃguṃjetiprasiddhaṃśrīdevīlakṣmīva
llī viṣṇuvallabhāviṣṇukrāṃtākanyādhṛtakumārī etasyāupāsa
kasyaviṣṇubhaktirapyāvaśyakītikathanādvaiṣṇavācārotrānusa
rtavyonavāmityupadiṣṭaṃ  ||        ||

pṛ0 119a) yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmaprema
nidhītipaṃthakulabhūḥkūrmāvalojanmabhūḥsūpāsyaṃkṛtavī
ryyavācyutapadaṃvārāṇasīvāsabhūstajjepūrtimagātmataṃgapa
ṭalaḥśavdārthaciṃtāmaṇau || athasthitikartṛśaktini
rūpaṇānaṃtaraṃsaṃhārakartṛśaktimaṃtrānirūpaṇīyāḥteṣāṃca
tacchaktīnāṃnānātvenanirūpaṇapaurvāparyyaniyāmakābhā
vaprasaktaubhuvaneśvarīnāmaśakterevaprathamamabhidhānaṃyujya
te yatohyeṣābhuvasyatatvekaikasya eśvaryyasyanaduḥkhābhāva
saṃvaṃdhamātrasyadāyikā ateveśvarī yāṃjñātvājñānapūrvaka
mupāsyavrahmādayopisṛṣṭyādikartṛtāsāmarthyabhājopi kiṃ
punarmunīśvarāḥ kāvakathāmanuṣyāṇāṃ athavājñātvāpikiṃ
punupāsyetiayerarthaḥūrjitāṃnanuyāṃkāṃcit śriyaṃprāyuḥ
seyamevasakalaśaktiṣuśreṣṭābhavatītyevaṃniyāmakaṃvācyame
tyabhiprāyavānāha athetyādi lakulīśohakāraḥvāmanetraṃca
turthasvaraḥ haṃvījaṃmīśakti yaduktaṃdaśapaṭalyāṃ haṃvījamīśakte
rasyaṣṭirtheviniyojanamiti sadyokārastadādayoyevi
lomataḥ oeuiityevaṃbhūtāhrasvāsteyeṣuvartaṃteevaṃbhū
tānimūlavījāniādyāniyāsāṃtāitihṛllekhādipaṃcaka 
viśeṣaṇaṃ itthaṃcahrauṃhṛlekhāyainamaḥdreṃgaganāyainamaḥūṃraktā
yainamaḥhriṃkarālikāyainamaḥhrūṃmahoṣmāyainamitiprayogaḥya
tunapuṃsakadvayamapikramaprāptaṃhrasveṣvaṃtarbhāvyamiti gūḍhārthadī
pikākṛtoktaṃ tatrayuktaṃ sadyauṣṭaśrutinetrāyaividyāṃsaṃbhedyamaṃtravit hṛ
llekhādīnpravinyasyedititaṃtrāṃtaravirodhāpatteḥmahoṣmāyāḥpadadva
yenyāsoyugapadevaihastenakāryyaḥanyathāmaṃtrāvṛtiprasaṃgādi  ||

pṛ0 119ba) tipadārthādarśakṛtaḥ tadetadāvṛtyāṃgayugādiṣitisaṃhitā
divirodhādupekṣaṇīyaṃ bhūtasaprabhāḥ pṛthivyādibhūtapaṃcaka
syevakramātprabhākāṃtiryāsāṃtāḥ aṃgānīti pūrvamuddhāramā
traṃtanmaṃtrasyidānīṃtadanuṣṭānāvasaritiṭīkākṛtaḥ nahi
pūrvamuddhāraḥpūrṇaḥkṛtaḥkṛtetuaṃgānivinyasedityetāvade
vocyeta vastutaḥpūrvaṃvījamaṃtreṇanyāsaḥidānīṃtujātisahi
tāṃgamaṃtrāṇāmitimūlatātparyyārthaḥ itivodhyaṃ vrahmāṇami
tyādi oṃbraṃvrahmaṇenamaḥ oṃgāṃgāyatryainamaḥitibhālenyāsaḥ
evamanyatra paretugāyatrīsahitāyavrahmaṇenamaḥityādipra
yogamāhuḥ anyetugāyatrīvrahmabhyāṃnamaḥityādiprayogamāhuḥ
nidhīśaṃkhapadmanāmānau vadanemūlamaṃtraṃvinyasyapunarvrahmā
dimithunaṣaṭkanidhidvayamūlamaṃtrāṃtanavapadārthātkaṃṭhādina
vasthāneṣunyasedityāha vadanetyādideśikāṃtena kecittusta
nayoḥpārśvayoścasthānadvayatvaṃetānitinapāṭhaḥkiṃtvetāmi
ti tathāca etāṃ mūlavidyāṃkaṃṭhādinavasthāneṣunyaseditya
rthityāhuḥ parakekakudi lābhādihṛdayāṃtāṣṭasthāneṣuvrahmā
ṇīprabhṛtayoṣṭamātarovinyasyāḥ udyatudayāvasthāmupeyuṣa
inasyasūryyasyevadyutiryasyāḥ bhuvaneśīti vyomavījemaheśā
nikailāsādipratiṣṭitaṃ tathācasvarlokādhīśvaratvamuktaṃ
vahnivījātsuvarṇādiniṣpannaṃbahudhāpriye tenāyaṃvarttate|
lokebhūmaṃḍalamitisthitiḥ turyyasvareṇapātālaṃśeṣaṃrūpe
ṇadhāryyate mahābhūmaṃḍalaṃtasmātpātālasyāpināyikā
atevamaheśānibhuvanādhīśvarītvasāviti pūjāyaṃtramā
ha padmamityādinā aṃtaḥṣaṭkoṇaṃtadvahiraṣṭadalaṃkamalaṃ

pṛ0 120a) tadupariekāvṛttarekhātadvahiḥṣoḍaśadalaṃkamalaṃ tata
ścaturasraṃcaturdvāramitiyaṃtrasāmānyaprāptaṃbījādyaṃ prastuta
vījātmakamaṃtrapūrvakaṃ āsanaṃyogapīṭhāsanaṃ tathāca oṃhrīṃ
bhuvaneśvarīyogapīṭhāsanāyanamaḥ itimaṃtraḥparyavasannaḥ
tenaivavījenaiva madhyaprāgādikaṃkarṇikāyāmeva kesare
ṣuṣaḍaṃgadevatāḥpūjyāityāha pūrvamukteṣiti paścātaṃgapū
janānaṃtaraṃ karṇikāyāmevaṣaṭkoṇaghaṭitāyāmevateṣā
mapipūjanamityatonaṃtaratvamātravodhanārthaṃpaścāditina
vahiritikathitaṃ tathoktauhikarṇikātovahirdeśaḥpratī
yetetijñeyaṃ ṣaṭkoṇeti natvetāvakṣyamāṇānaṃgakusumādyāḥ
śaktayaḥpatreṣupūjyāityanupadamevāgrevaktavyaṃ taccanayujyate
karṇikādevatāpūjānaṃtaraṃkesaradevatānāṃpūjanīyatayā
taduttaramevayatradevatānāṃpūjāvidhānasyovitatvādityāśaṃkyā
ha aṃgānīti tathācakesaradevatānāmaṃgadevatāsvarūpāṇāṃ
saparyāyāḥpūrvamevoktatvātsāṃprataṃyatradevatāpūjanasyaivāva
saritinakiṃcidasaurasyaṃ viśeṣavacanamahimnātukarṇikā
devatātopipūrvaṃkesaradevatāpūjābhidhānamiti etenakesa
reṣaṃgadevatāpūjanasyapūrvamevābhihitatvātsāṃanaṃtadabhidhā
namanucitamitipratyuktaṃ aṃgānikesareṣityanenāṃgapūjāvi
dhānenyāsakramaḥpūjāyāmapyucitovādhyeta nyāsohipūrvaṃhṛ
llekhāṃdīnāṃpradhānasamakakṣāṇāṃtatoṃgānāṃtatomithunaṣaṭka
syatatonidhidvayasyasavanitasyetidṛśyate atevahṛllekhā
dinyāsātpūrvamaṃganyāsoneṣṭaḥ pūjoktakramavādhāpatteḥsaṃdi
gdhertheubhayatrāthekavidhakramānayanaprakārasyāśrayaṇīya
tvāt anaṃgarūpādīnāmaṣṭaparivāra   ||

pṛ0 120ba) kāṇāṃcaṣakādyaṣṭakaṃkramātkareṣujñeyaṃ cāmaradvayamekaika
krameṇanatudvayamekasyāḥ tenanāṣṭatvavyāghātaḥ itthaṃpūrvokta
prakāreṇakṛtāyāprakṛṣṭāpūjātāmācarannityetāvatāśa
ktāvaṃgadevatāpūjāmaṃtrānuṣṭāturapitapratyavāyitidhvanitaṃ
atevamūrkhastrīvālavṛddhādyārvodhāitiviśrutāḥ ratnamaṃḍa
padharmādicatuṣkamuragoṃvujaṃ mūlamūrtistathāṃgāniteṣāṃpūjyā
niyatnataḥ anyeṣāmapisarveṣāṃpūjāsaṃkṣepakarmaṇītyādinā
taṃtreṇaaṃgānāmevāvaraṇeṣavaśyapūjyatvamuktaṃ pīṭhadevatāsu
ratnamaṃḍapadharmmādicatuṣkānaṃtakālānītyevaṃsaptaivadevatāḥ
pūjyāḥāvaraṇeṣvaṃgadevatāmātraṃpūjyamitidurvodhānāṃstrīprabhṛ
tīnāṃpūjāvidhiḥsuvodhānāmapyāvaśyakasaṃkṣepaprasaktau nasve
cchayā yasyakasyāpyarthasyatyāgonāpyaṃtāllopitinyāyenatyā
gaḥkāryopitu proktadiśaivapadārthānupādāyaśeṣārthasmājyatra
tihitadarthaḥ athaitanmaṃtraprayogānāha maṃtrītyādinā tatpatnīḥ
rājapramadāḥmaṃtriṇaḥrājñomātyān nityasnānādyanuṣṭānasama
yepaṃcaviṃśatisaṃkhyayoktamaṃtreṇābhimaṃtritajalenayaḥsvātma
nobhiṣecanaṃkuryātsoyaṃsarvasaubhāgānibhajetetyevaṃrūpameka
prayogamāha paṃcaviṃśatītyādinā nakevalaṃprajñāvāptireva
tasyakiṃtusarvakavīnāṃśreṣṭatayāprasiddhirapitasyasyādityā
ha kavīnāmityādinā sādhutaṃtrāṃtaroktāṣṭottaraśatasaṃkhyayā
sādhitaṃ abhimaṃtritaṃputtalīdvādaśāṃgulapramāṇāyāmāsā
rasaṃgraheviśeṣaḥ sādhyajanmāṃśakecāṃdreṣoḍaśāṃgulatākṛ
teḥsūryāyetvarkatanmānānyatrabhairnirṇayobhavet aśvinyādi
ṣunavasucaturdaśamitāṃgulaiḥmayādinavasutvarddhatrayodaśami

pṛ0 121a) tāṃgulāmūrṣādinavasutveṣātrayodaśamitāṃguleti tatrā
ṣṭamāṃśenaśirastāvataivavakṣaḥ tāvataivajaṭharaṃnābheḥka
ṭyaṃtamapitāvat tatodvaiguṇyādūrūtāvetaivadvaiguṇyenajaṃghā
dikamiti bhakṣaṇaṃcadakṣiṇāpādāṃguṣṭamārabhyavāmapādāṃ
guṣṭaparyaṃtaṃ puruṣavaśīkare vāmapādāṃguṣṭamārabhyadakṣiṇa
pādāṃguṣṭaparyaṃtaṃvastrīvaśīkaraṇakarmaṇītyupadeśaḥjaptāṃ
aṣṭotarasahasrasaṃkhyayābhimaṃtritāṃtatsaṃkhāyāmevapūrvamupa
sthitaḥ rājānamityāderyadīyāyutalīnamityarthaḥ tāṃmāyāṃpū
rvasevādināsiddhabhūtaṃbhuvaneśvarīvījaṃ sasādhyāṃ bhobhobhuva
neśvariasyāḥ sukhaprasavaṃkurukurvitisādhyākṣaraiḥsahitoa
syāetasthāneprasavaśūlavatyānāmalekhyaṃ idaṃtuputrasyotkaṭa
saṃbhāvanāyāṃpalāśakāṣṭabhasmanā nocektaumayabhasmanāca
turasraṃkṛtvālekhyamitisaṃpradāyavidaḥ tatkāleprasavavedanā
kāle darśayet garbhiṇāitiśeṣaḥsukhaṃnatuduḥkhamanubhūya
sūyetanatuvedanāmātropaśamaḥtathācasukhaprasava etadarśa
naphalamitisiddhaṃ etadevatāyāḥ kāmanāyaṃtreṣuvaktavyeṣu
prathamaṃtriguṇitayatramāha śaktyaṃtaḥsthiteti nāmāṃtaṃyaṃtra
viśeṣaṇaṃ vahnerbhavaneūrddhāgratrikoṇeetatsaptamyarthavṛti
tvasyaśaktāvacayaḥ vṛttaikadeśatvepiprāmāṇikaprayogā
nurodhāditiṭīkākṛtaḥ viśiṣṭanāmnyevātvayamabhyupetya
trikoṇamadhyeśaktivījaṃ tasyāṃtaḥsādhyanāmetyarthalābhasaṃbha
vādvyarthaṃvyutpattityāgitisaṃpradāyavidaḥsādhyetisādhakaka
rmmaṇīrapyupalakṣaṇaṃ sādhyapadaṃvaphalaparaṃtaccadvitīyāṃtaṃsā
dhakapadaṃcaṣaṣṭyaṃtaṃkurvityādilikhamapiyaṃtrasāmānyaprakri
yāprāptamatrāpīti   ||

pṛ0 121ba) padārthādarśakṛtaḥ vastutastuśivatāṃḍavādivacanātsādhya
padaṃdevatāparamityuktameva sādhyapadaṃsādhakādestvanmati
vāsmākamapimateupalakṣakamevaphalasādhakādīnāṃbhavi
ṣyatīnikimanupapannaṃ atyadhāsādhyasādhakakarmāṇītyā
ditaṃtrāṃtarekarmapadopādānaṃpṛthak nopayujyeta sādhyapade
naivatvanmatetadabhidhānāt atevasādhyaḥkartākarmmata
ttatkriyācetiprāmāṇikavacanepṛthagevaitayorupādānaṃ
vāhye trikoṇāgrabhāgeṣu vahirbhūteṣutritvādevateṣāṃsyādā
rthikaṃśaktitrayalikhanamapigatārthaṃekaikatraśaktyāvṛtyā
śaktinavakādiprasaktistunāsti sakṛtkṛtekṛtaḥśāstrā
rthityādinyāyādekaikakoṇeṣvaikaikaśaktilikhanenāpi
bahuvacanasyakṛtārthatvenādhikalikhanāyāsasyaniṣpramā
ṇatvenavyarthaceṣṭātvenaniṣiddhatvāt kapiṃjalādhikaraṇa
nyāyādatraśaktitrayasyaivalekhanamitivadatāṃpadārthādarśa
kṛtāmapyayamevāśayaḥ nahiṃsyātsarvabhūtānītivannavṛthā
ceṣṭāṃkuryādityapiniṣedhaḥśrūyate vahuvacanasyavāritā
rthyakarasaṃkhyotaraṃpūrvatravayaropiniṣedhaḥkathaṃnapravartetata
smāccaturthādikapiṃjalānāṃhananamivacaturthādiśaktī
nāṃlikhanamapipratiṣiddhameveti koṇagatepunamiti ko
ṇeṣuteṣvevāṃtardeśāvacchedenīṃkāreṇasaviṃducaturthasvareṇa
yuktamitiyaṃtrasyaivaviśeṣaṇaṃ koṇānāṃtritvādidamapitri
vāraṃ kapoletyādi harītinirvibhaktikākṣaradvayaṃtrikoṇī
yordhakoṇasyadakṣiṇapārśve haretitathāvidhavarṇadvayaṃvāma
pārśve evaṃkoṇadvayapārśveṣvapi tathācaitallikhanaṃtredhāparya

pṛ0 122a) vasitaṃ yattuhrihretivarṇadvayaṃlekhyamitikenaviduktaṃta
nnayuktaṃ pratyekaṃkoṇapārśveṣuharyyarṇaucaharārṇakāvititaṃ
trāṃtaravirodhāpateritipadārthādarśakṛtaḥ atredaṃvaktavyaṃ
kenahipadenāsyaharītipadaparatvamavagataṃtadvaktavyaṃ naha
ripadāt trayāṇāṃsaṃyogepitatvānapāyāt nāpyarṇapadama
himnā trayāṇāṃmilanepyarṇatvānapāyāt harītiharetica
yadisyāttadātādṛśānupūrvyāitināvodhanādanyathānupū
rvīnopādeyetyucyeta tacaivamasti tasmādyathāsaṃpradāyameva
vyavasthetidhyeyaṃkapolārppitairityupalakṣaṇetṛtīyāyaṃtra
mityatracatadatvayaterharihareticaturvarṇaiḥrīyutairīṃkāraṃ
madhyataḥsaṃyojyapaṃcākṣaratāmāpatrairvahirāvītaṃveṣṭitaṃyaṃ
traṃpunarlipibhirmātrikābhirāvītaṃkuryādityarthaḥtadukta
saṃhitāyāṃpunaretadvayormadhyeturyyaṃcaivasaviṃdukaṃityarṇai
rveṣṭayedvāhyevṛttaṃkuryādvahistatiti anyatrāpiharivījaha
rānādīkṣāṃtavarṇāṃścavāhyatitivījaṃsaviṃducaturthasvaraḥ
kecittuhariṃīharaṃīitiṣaḍakṣarairveṣṭitamāhuḥ madhyesamā
yairhariravāgnivarṇairityarthakāvāryyavacanaviruddhametatsā
rasaṃgrahakṛtastuhariharetivarṇacatuṣṭayottaraṃturyyasvarayo
gamāhuḥpaścāt etallikhanottaraṃkramonenapradarśitaḥtathā
cavyutkramāllikhitamidaṃnaphalasiddhyaibhavatītisiddhaṃ veṣṭanaṃca
vṛttarekhāṃkṛtvaivaprāmāṇikāupadiśaṃtitathācapūrvaṃtriko
ṇaṃtatovahirekaikapaṃktāvakāśaṃvṛttaprathameharirītyatādidvi
tīyemātṛkātṛtīyeprāṇapratiṣṭā tatovahiścaturasramitire
khālekhaḥparyavasitaḥsaubhāgyetyādiphalanirdeśaḥāyuṣyema
dhyamāveṣṭyaśakti   |

pṛ0 122ba) mṛtyuṃjayāṇunā vaśyetuśaktivījenaramamācadhanaśriyoḥkī
rtautvajayayetyevaṃsaṃpradāyavidoviduḥ ṣaṭguṇitaṃyaṃtramupadi
śati vījamityādinā vījaṃprastutameva atraivavahnipuradva|
yeitisaptamyarthātvayaḥ vahnipuradvayaṃparasparamilitatriko
ṇadvayaṃ ṣaṭkoṇamitiyāvat tathācapūrvavatkarṇikāyāṃ
vījaṃtadaṃtaḥsādhyādināmetasyaivaśarasaḥpaṃcaśaḥpūrvaṃpaṃca|
bhirmāyāvījairveṣṭanaṃtataḥpaṃcabhiḥśrīvījairveṣṭanaṃ tatomanma
thavījairāveṣṭanaṃkāryyaṃ yattuevaṃpaṃcadaśavījairekaṃveṣṭanaṃpa
ryavasyatītipadārthādarśakṛtoktaṃ tatutadādarśitamūlenai
va viruddhaṃ padmapādācāryairmāyāvījenapaṃcadhāvṛtenekā
vṛttirityuktaṃ itohyekaṃveṣṭanaṃparipūrṇamitipratīyate haramā
yāḥpaṃcakṛtvaḥsyurvahirgarbhavartulaṃ tadvahiḥśaramāyāścakala
māyāścatadvahiḥ rityācāryavacanādapibahiḥpadaghaṭitādve
ṣṭanatrayaṃspaṣṭamavagamyate puṭitaṃvahnimālikhyamadhyeśaktiṃ
niyojayet ṭhakāraveṣṭitaṃkṛtvāvahiḥśaktiṃtupaṃcadhā vi
likhyatadvahistadvachīvījaṃkāmavījakamititaṃtrāṃtaramapi
veṣṭanatrayapakṣasyaivapakṣapāti rasapuṭeṣaṭkoṇe sāmākaṃ
saviṃduḥanātmakaṃ anuccāryyatvenātmasadṛśavisargayuktaṃta
thācaṣaṭsukoṇeṣusaviṃdukaṃpūrvoktavījatrayaṃlikhitvātade
vavījatrayaṃsavisargaṃkramādālikheditiphalitārthaḥ atraivaṃ
likhanakramaḥīkāragateūrddhabhāgekoṇatrayesādhakanāma
vaṃtisaviṃdūtitrīṇivījānilikhet tataḥprādakṣiṇyena
rephagateadhobhāgekoṇatrayesādhyanāmakarmavaṃtisavisa
rgāṇilikhediti taduktaṃvahyoḥkoṇeṣuṣaṭsuvūrddhabhāge

pṛ0 123a) saviṃḍūnitrīṇivījānisaṃlikhet sādhakākhyāyutānyeva
madhobhāgetutānyapi savisargāṇisādhyākhyākarmavaṃtiva
likhediti āṣāḍhyamitisādhyasādhakarmmanāmabhiryuktami
tyarthaḥ īṃsaviṃducaturthasvaraḥ śikhāyāṃśirasiyasyataditi
vījaviśeṣaṇaṃ īdṛśaṃvījaṃyatratadyaṃtramitiparaṃtarayātathā
tvaṃyaṃtrepūrvavadevahariharetipadābhyāṃpārśvadvayamaṃkitama
trāpisyāt vījaimūlavījaiḥṣaṭvāramāvaddhaḥsaṃdhideśoya
syatat lipibhiḥmātṛkāvarṇaiḥbhuvogṛhābhyāṃparasparabhe
dibhyāṃbhūpurābhyāṃvītaṃyuktaṃ ciṃtāmaṇivījamīśānakoṇe
narasiṃhavījaṃpūrvadeśeitirītyāṣṭakoṇeṣutadvījadvaya
likhedityarthaḥ taduktaṃ mahīdiktthanṛsiṃhārṇāciṃtāmaṇyā
śritāsriketi tataḥkoṇeṣusaṃdhiṣuvilikhyaśūlānītivi
śeṣodakṣiṇāmūrttisaṃhitāyāṃ ācāryyāścavahiḥṣoḍaśaśūla
kamitivadaṃti tathācapūrvaṃṣaṭkoṇaṃtadaṃtarvṛttatrayaṃ ṣaṭko
ṇādahirekaṃvṛttaṃtatoṣṭāsraṃbhūpurudvayarūpaṃtadvahirvṛttaṃtataśca
turdvāraṃbhūpuramitirekhālekhaḥparyyavasannaḥdvādaśaguṇitayaṃ
tramāhavījamityādinā vasorgṛhaṃtrikoṇaṃtadyugaṃṣaṭ
koṇaṃ tadvaṃdvedvādaśakoṇe vījaṃprakṛtamevavyāhṛdaya
śca bhū bhuvaḥsvaḥmahaḥjanaḥtapaḥ satyamitisapta ābhi
ścavilomābhirveṣṭanaṃnayathāśrutaṃpaṭhitābhiḥ mūlena
evamarthālābhepisaptavyāhṛtibhirmaṃtrīveṣṭayetprati
lomatitisaṃhitādivacanāt mūlasyāpinātra 
mahadasaurasyaṃvaiparītyenaveṣṭanepivyāhṛtiveṣṭanasya
siddhisaṃbhavāt daurgaṃdurgāsaṃvaṃdhiduri  ||

pṛ0 123ba) tivījaṃkoṇeṣudvādaśasulikhet gāyatryālipiyugaiḥprasi
ddhāyāgāyatryākṣaradvaṃdvenaatrāpiprātilomyameva tathāca
prasiddhapūrvādikoṇamārabhyaikaikakoṇapārśvepratilomato
varṇadvayaṃvarṇadvayaṃlikhitvā dvādaśasukoṇeṣucaturviṃśa
tyakṣaraṇānilikhitānibhavaṃti vareṇyamityatravareṇiya
mitilikhitvātāvadvarṇapūrtiḥvahiriti koṇāgreṣubahi
rdeśāvacchedenadvādaśabhiḥśaktibhirmāyāvījairvaddhaṃvivaramaṃ
tarāladeśoyasyetyarthaḥ tatravaṃdhaprakāraścaivaṃsarvatrasvasvarephe
ṇatatadvījaṃpradakṣiṇīkṛtyānyasyādhonītvāekāṃtaravījasya
īkārāgreṇavadhnīyāt ekaikāṃtaritāstāstusaṃvadhyuritareta
raṃ śikhābhirāṃtarābhistuvāhyāvāhyābhirāṃtarāityācāryyādi
vacanāt maṃtramuktāvalyādāvapyekaikāṃtaritavaddhasaṃdhitvameva
kathitaṃ yuktiścātrabhavati ekaikātaṃravaṃdhenasvatrikoṇa
gatavījavaṃdhaḥsiddhyatīti triṣṭupmaṃtraścajātavedasityādi
rūpodvāviṃśatitamepaṭalespaṣṭībhaviṣyatī etadveṣṭanamapi
prātilaumyamavalaṃvyaiva tadvahiḥkoṇapārśveṣuvilomāgneya
sanmanumititaṃtrāṃtaravacanāt mātṛkābhiḥanulomābhiḥ
pratilomābhiśca anulomāṃvilomāṃcamātṛkāṃveṣṭayedvahi
ritisaṃhitokteḥdharetyādi ṣaṭguṇitaṃmaṃtraprastāvasamavyākhyā
nakaṃ yaṃtrāṃtaraṃdarśayatilikhedityādinā madhyekarṇikāyāṃ
daleṣu ṣaṭsvapipatreṣu iyāṃstuviśeṣoyatkarṇikāyāmeva
susādhyādināmayuktāyālekhonyatranukevalāyāiti yaṃtrāṃ
taramāhaṣaḍityādinā atramadhyivaṣaṭkoṇeṣvapisasā
dhyanāmādigarbhamāyālekhaḥpratibhāti tāmevasasādhyagarbhā

pṛ0 124a) mityukteḥkecitpūrvayaṃtrepisaptasusthāneṣusādhyādināmagarbha
māyāvījalekhamāhuḥmaṃtrāṃtaramāha vāgbhavetyādinā madhyena
śaṃbhuvanitayā prayogānāhahutvetyādinā nātreti prayogāṃta
ratastutadanuṣṭānesativalavativaṃdhakeekenayadinasiddhi
stadātrivāraṃvidhiḥkāryaḥvāratrayepyasiddhaukāryaṃsyātpaṃcabhi
rdīpairityādivacanādāvṛtyaṃtaramapiprasajyetatatvetatprayo
geṇetibhāvaḥ satilairiti miśritābhyāṃtilataṃḍulābhyāṃ ho
māt tathārājyaśrīprāptiḥsyādityarthaḥprāguktānibhuvaneśva
rīvījakalmoktāni maṃtrāṃtaramāha vāgvījetyādinā vāgbha
vavījābhyāmādyaṃtayoryuktāyāṣaṭdīrghayuktāmāyātayāṣa
ḍaṃganyāsonuṣṭeyityāha madhyenetyādinā dānaṃvara bhayaharaṃ
abhayamudrāṃ tatvalakṣaṃ caturviṃśatilakṣaṃmātṛṇāṃdhyānamāha
bhairavetyādinā ekaikāṃkasamārūḍhākramādekaikāmāteti|
dhyeyaṃ asitāṃgādayoṣṭabhairavāḥbhairavāṇāṃbhairavāṃkasamārū
ḍhāityatroktatayātajñānārthamuktā kvacidbhairavapūjāsūpayu
ktatanmaṃtreṣuviśeṣamatraivaprasaṃgādarśayituṃhrasvādyāitī
tivahavaḥ padārthādarśakṛtastu aṃjasitāṃgabhairavākasaṃ
sthāyaiāṃvrāhmainamitiprayogaprātyarthaṃbhairavakathanaṃ
hrasvādyāiticetikathayaṃtiti tacciṃtyaṃmūlasyānya
thāpiyojanenatāddaśaprayogepramāṇābhāvāt smeravaktrā
yaimadālasāyaiityāderapiprayogāṃtaḥpātitvāpatiśca nanudhā
nopayogyaṃśasyanaprayogebhiniveśiticet tatkiṃbhairavāṃka
samārūḍhatvaṃnadhyānopayogikecittubhairavāpyāvaraṇatāmu
payāṃti tathācaiuṛḷeoaṃityevaṃrūpahrasvāṣṭakaprathamaka
masitāṃ  |

pṛ0 124ba) gādināmamaṃtramuddhatyateṣāṃpūjāṃkṛtvāāīūṛḹaiauaḥ
ityevaṃrūpadīrghāṣṭakādyānmātṛmaṃtrānmuddhatyatāsāṃpūjānuṣṭe
yā āvaraṇatvaṃtvetayorvibhinnamekaṃvetyanyadetat pratipā
ditaṃhiāvaraṇabhedeprayojakaṃbhagavadvacanamevetipūrvame
vetivadaṃtitadapita mūlasyānyathaivasaurasyavarṇanenabhairavā
ṇāmāvaraṇatvepramāṇābhāvāt maṃtrāṃtaraṃghaṭārgalayaṃtrāderva
kṣyamāṇasyamūlamaṃtrabhūtamupadarśayati anaṃtavityādinā
udaragaṃpāśādikaṃtryakṣaramityādivacaneṣupāśādipadavyu
tpattisiddhayeprathamavījasyanāmakīrtanapūrvakaṃvrahmāgnītyā
deḥsvarūpaparatvabhramavyudāsārthaṃmaṃtrākṣarasaṃkhyāmāha pāśe
tyādinā vījena māyāvījenaṣaṭdīrghayuktenetiśeṣaḥkeci
tuvījenavījatrayeṇekaikāṃganyāsekaikenaivavījenavī
jābhyāṃvījairvyānyāsitisūcanāyekavacanaṃ tadidaṃvīja
trayasyadvirāvṛtyā tathācaikaikavījenaikāṃganyāsitibhāva
ityāhuḥhṛllekhetyādi atraṣoḍaśadalaṃvahistanaṃkamalaṃkartṛ
vyaṃtathānnābhipūjyānāmatrābhāvāditipadārthādarśakṛtaḥ
tatsahasraṃtatvasahasraṃ prajuhuyāt prakarṣeṇataṃtroktavidhinā
nasvecchayājuhuyāt tatsaṃkhyayāpūrvopasthitayāsākṣādvaiśrava
ṇaḥ anyūnānatiriktavaiśravaṇavai bhavavān nanutatonyūnavai
bhavaḥsyāt bhāskaroyamatāsaptāśvavadrathakatayāvā saṃjñāva
llabhatvādibhiḥsakalaguṇairvetyapekṣāyāmāha tejasetyādi
rājapadasyābhiṣekādiguṇaviśiṣṭaprajāpālakaviśeṣerū
ḍhatayātatpalīnāmaprāptaupunarāha tatpatnīmapīti sādhaye
diti anenamaṃtreṇetiśeṣaḥ athaitanmaṃtrasyaghaṭārgalanāma

pṛ0 125a) kaṃdhāraṇāyaṃtramupadarśayati ālikhedityādinā pūrvame
vacatusradvayātmakamaṣṭakoṇaṃsaṃpādyakoṇāṣṭagatarekhāḥ
sarvāṛjuprasārayet yathārekhādvayaṃmadhyeparasparaṃsaṃlagnaṃ
kṣudraduṃdubhisamānākāraṃbhavatitathāprasāryyaargalāgrasaṃ
vaṃdhiyathāsyātathaikaṃvṛttamālikhyāṣṭāsrāṇāmuparyaikaika
koṣṭasiddhiryathābhavatitathātadaṃtaravṛttāṃtaramālikhet
duṃdubhimadhyobhayabhāgayorvṛttadvayaṃvidhāyetipadārthādarśa
grathasyāpyuktevārthaḥ tataścavahirvṛtasyāṣṭaduṃdubhyagnarekhā
dvayādārabhyārgalasamāniaṣṭadalānisakesarāṇivirava
yyavṛttatrayāṃtevahirūrddhamukhādhomukhapadmapuṭitaṃkalaśaṃli
kheditiyaṃtraśarīranirmāṇaprakāraḥ yaduktaṃdakṣiṇāmūrtisaṃ
hitāyāṃtatobhūviṃvayugalaṃsaṃpuṭīkṛtyayojayet aṣṭakoṇaṃ
yathādevijāyatedṛṅmanoharaṃ aṣṭadikṣutathāgrābhyāṃrekheā
kṛṣyamāṃtrikaḥ rekhābhyāmargalākāraṃvidadhyādevisuṃdaraṃvṛ
ttaṃtadagrecaṃdrasyaviṃvavadracayetataḥpunaraṃtaḥsamākṛṣyapūrvava
dvṛttamuttamaṃ vilikhyasādhakeṃdrastuvasukoṣṭayugaṃkramāt vya
ktaṃyathābhavedevikoṇānāṃcavasudvayaṃ argalānicaramyāṇi
yathāṣṭasyuḥsphuṭāniceti tatramadhyataḥ sarvasyasasādhyomūla
maṃtraḥpāśāditryakṣarātmālekhyaḥ māyāvījasyamadhyasyāṃtaḥpū
rvavatsādhyanāmalikhet caturasrasaṃvaddhāṣṭakoṣṭeṣuhṛda
yādyaṃgāni tadanaṃtarakoṣṭeṣupāśādyaṣṭārṇamaṃtraḥ tada
naṃtarāṣṭakoṣṭeṣukāminyādyaṣṭākṣaraṃ argaleṣuacapūrve
tyādinoddhṛtavījalikhanaṃ tadaṃtarālakoṣṭadvaṃdveṣuūrddhādhaḥ
krameṇaṣoḍaśakoṣṭaṃtāmāpatreṣuṣoḍaśākṣaraṃlikhet   ||

pṛ0 125ba) ihāpicaturdvāracaturasrasyasarvatobahirāṇacaranaṃ tatra
yaṃtragāyatrīdikpālavījabhūtamaṃḍalatanmaṃtrādilikhanaṃsā
mānyaśāstrādevaprāptatayāviśeṣatonupanyastamapinavisma
rttavyaṃprakṛtakalaśādvahirbhāgecaturdvāracaturasrādaṃtarvṛtta
dvayaṃkṛtvātatraprāṇapratiṣṭālikhanamaṃtramapinopekṣaṇī
yaṃ nahīdaṃyaṃtraṃnayaṃtrasāmānyaṃyenayaṃtrasāmānyaprakriyopātta
matranaprāpyetetidhyeyaṃ udaragaṃkarṇikāgataṃ sādhyanāmādi
kamadhyatropalakṣyaṃ āgneyādividikkoṣṭeṣuhṛdayādika
vavāṃtāni madhyekarṇikāyāṃnetraṃcaturdikoṣṭeṣucaturṣvastraṃli
khet pareṣutadvahistanāṣṭakoṣṭeṣuaṣṭārṇamaṃtraṃprathamaṃpāśā
dikaṃlikhitvā punarvahistanāṣṭakoṣṭeṣukāminyādyaṣṭākṣara
maṃtraṃlikhet avapūrvetyādi avapūrvaṣaṭkaṃ āiīuūitye
vaṃrūpaṃ ataparaṣaṭkaṃ eaioauaṃaḥityevaṃrūpaḥ lakārā
dayaścatvāropivarṇāḥpratyekamuktasvarairyuktāḥvyomnohakā
rasyāsanāsthitiryeṣvevaṃbhūtāḥ iṃdrajalādhipādi pūrvapa
ścimādikrameṇa guṇaśaḥakṣaratrayakramāt paṃktidvayāt
paṃktidvayaṃkṛtvānatvekapaṃktāveva tathācekapaṃktāvekaika
śokṣaratrayaṃpūrvāgaṃleutaradiśivattamārabhyodhordhakrame
ṇārgalāṃtaṃlikhitvādakṣiṇatodvitīyapaṃktāvapyekaikaśa
evārgalāgramārabhyavṛttaparyaṃtamakṣaratrayaṃlikhet tacca
- - itihrāṃhuṃhūṃiticatatastadīyapaścimārgalāyā
mapyevahrehraiṃhrauṃhrauṃhuṃhaḥ iticatatrākṣarāṇipūrvavadevapaṃ
ktidvayeekaikaśokṣaratrayaṃlikhet pūrvaṃdakṣiṇatitya|
pijñeyaṃ itthaṃcadvādaśavarṇāhrakārasyalikhitābhavaṃti|

pṛ0 126a) tatevamevāgneyyāṃ paścāduttaratahya(jha?)kārasyasuviṃdūn svarā|
nālikhyapaścāttatpaścimatovāyavyavidiśiṣaṭdīrghasva
rānālikhet tatodakṣiṇadiśipūrvaṃpūrvatohakārasyasaviṃ
dunṣaṭsvarānālikhyapaścāduttaradiśitatpacimataḥṣaṭdī
rghānālikhet tatonairṛtyadiśipūrvaṃhrakārasyasaṃviṃduṣaṭ 
svarānlikhitvātatpaścimatīśānadiśiṣaṭdīrghānāli
khet taduktaṃsaṃhitāyāṃ śakrerajalavrahmarṇaṃviṃduvyomānvitaṃku
ru tadvījaṃsvarasaṃyuktaṃkramātkīvavivarjitaṃ ekaṃdvādaśadhā
tatracaturdhākurusuṃdari svarākārādyāḥklīvahīnādvādaśa
ekasyavījasyakramādvādaśasvarayogenadvādaśadhetitasyadvi
dvipaṃktikrameṇapūrvapacimamārgalayorlekhāccaturddheti vṛttā|
divasupatrāṃtaṃlikhedūrddhvārddhasatkramāt ādyaṃtrikaṃpūrvamukhyaṃ
likheduttarataḥpriyedvitīyaṃtatupūrvādivṛtāṃtaṃtasyadakṣiṇe
iti dakṣiṇatovṛttamārabhyārgalāṃtamālikhyotaratorgalāgra
mārabhyavṛttāṃtaṃpacimamārgalāyāṃlekhaḥtaduktaṃtṛtīyaṃpaści
mebhāgetathādakṣiṇatolikhet caturthamārgaletasmiṃstadvadu
ttaratolikhet atratritrisvarairekaiśāṃśitivījānāṃcatvā
roṃśāityabhiprāyeṇatṛtīyetyādi tathātadvaditipadānāṃ
vṛtādikatvādikamuktaṃ āgneyepūrvaṃpūrvatuttaradiśili
khitvāpaścātpaścimamārabhyadakṣiṇabhāgelikhet taduktaṃ
bhuvaṃhitvārkavījānāṃvāyuṃtatraniyojayet agyargalāyātri
tayamādyaṃpūrvatālikhet tathāpaścimatopyattrikaṃdakṣiṇabhā
gataḥvāyavyārgalāyāṃpūrvatrapaścimataḥpaścādakṣiṇabhāgepūrvatastalikhanaṃ
yaduktaṃvāyargalāyāṃtadvatalikhetpaścimataḥpurāutarāṃśepūrvanastudakṣiṇe
vilikhetrikamiti  |

pṛ0 126ba) yāmyargalāyāmapiuttarataḥpūrvamārabhyavījatrayaṃlikhitvā
dakṣiṇataḥpaścimamārabhyapūrvāṃtaṃlikhet utarārgalāyāṃpū
rvaṃpaścimatuttaradiśipaścātpūrvataḥ yaduktaṃvāyuṃhitvārka
vījānāṃvaruṇaṃtatranikṣipet yāmyetrikaṃpūrvatastudvitīyaṃ
paścimatrikaṃ athottarārgalāyāṃtupūrvaṃpaścimatastrikaṃca
turthaṃpūrvatodevilikhedakṣiṇabhāgake nairṛtyārgalāyāṃ
pūrvaṃdakṣiṇadiśipūrvatāraṃbhaḥtatuttarataḥpaścimamāra
bhyapūrvāṃtaṃtallekhaḥ īśānārgaletūttaradiśipūrvaṃpaścima|
tāraṃbhaḥpaścātpūrvataḥ yaduktaṃnīraṃhitvārkavījānāṃrephaṃta
travinikṣipet likhedraktorgalāyāṃtutrikāmādyaṃtrikaṃpa
raṃ dakṣiṇotaratomaṃtrīkramācchaivārgalaṃpunaḥ ādāvunarato
devipaścimādakṣiṇetataḥsarvataḥpaścimāṃtaṃsyādyakrāṃtaṃrā|
kṣasetvidamiti argalānāmaṃtarālabhūtārddhādhopasthitaṣo
ḍaśakoṣṭeṣuṣoḍaśākṣaramaṃtraṃmaṣṭayugārṇaparyāyabhūtamā
likhet tataḥkesareṣuaṃāṃityādihrasvadīrghasvarayormadhye
ātmamaṃtrohaṃsityevaṃrūpaḥ māyācaturthasvaraḥ tathācaaṃhaṃ
saḥīṃhaṃsaḥ āṃityevamādisaptākṣarīlekhyā yaduktaṃ haṃsaḥpa
daṃvāmanetraṃviṃdvīduparibhūṣitaṃ punarhaṃsapadaṃcaitanyaṃcārṇama
numālikhet kharadvaṃdvodaragataṃsaptārṇaṃcāṣṭadhābhavediti
taddaleṣutryakṣaraṃprakṛtamūlamaṃtraṃadhodhaḥpaṃktitrayaṃkṛtvā
likhet tatovahirvīthāṃpāśāṃkuśābhyāmekaṃveṣṭanaṃsaṃpū
rṇayaṃtrasyakṛtvātadvahiranulomamātṛkayādvitīyaṃprati
lomamātṛkayātṛtīyaṃveṣṭanaṃkuryādityuktaṃ triḥpāśetyādi
nā kecitupāśāṃkuśābhyāmevatrivāraṃveṣṭanaṃmātṛkābhive

pṛ0 127a) ṣṭatadvayaṃtadvahiranyadevetyāhuḥ tadetatpāśāṃkuśābhyāṃtadvā
hyevṛttākāreṇaveṣṭayet anulomaprakāreṇamātṛkāveṣṭa
naṃpriye tathaivapratilomenamātṛkāveṣṭanaṃbhavedititaṃtrāṃ
taraviruddhatvādupekṣaṇīyaṃ ghaṭārgalamiti ghaṭasyārgalānāṃca
likhanādatvarthasaṃjñeyaṃsakalamarttyādhārabhūtamahīpatīnapi
vaśayetkākathāmartyavaśīkāreityevamarthaṃsūcayituṃvi
ṣeṇetisakalānmartyānvaśayedityatrānveti yathāśrutetuvi
śeṣaṇānāpāsenamahīpatītyadhigamyate nacedaṃyujyateduḥ
khenavaśīkaraṇayogānāṃbhūbhujāṃviśeṣeṇasukhenavaśī
karaṇāyogyānāmaparamartyānāṃtuyathākathaṃcitathetya 
rthasyāpūrvatvāt saṃbhogārthaṃstrīṇāmākarṣaṇeviśeṣa
māha nīlapadreityādinā saptāhāditiprayogakālo
naphalakāla anyathānityamityasyakiyatparyaṃtamityā
kāṃkṣāpateḥ smaravihvalāmityanenanakevalamākarṣaṇa
mātramasyāḥ siddhatikiṃtusvānumatasaṃbhogānukūlatvama
pīti vāṃchitāmityanenāsaṃbhavasaṃbhogāmapyāharedi
tikathitaṃ vilikhyeti vihitalekhanyāvihitadravadravye
ṇalikhanasyaivalekhaneviśeṣovivakṣaṇīyaḥsādhitaṃsaṃ|
pātājyapariplutaṃ yatrāṃtaramāha vajretyādi vahnipuradva
yeṣaṭkoṇe pāśāṃkuśābhyāṃpravaddhāṃmāyāṃpāśavījāṃ
kuśavījasaṃpuṭitamāyāṃ guṇaśaḥtridhāmāyālikhane
triguṇatvaṃ tathācapāśāṃkuśayormadhyetāṃmāyāṃtridhā
likhedityarthaḥ paryavasannaḥ bhūrjesarojeitipāṭhaḥ ||
          ||

pṛ0 127ba) yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmapre
manidhītipaṃthakulabhūḥkūrmācalojanmabhūḥsūpāsyaṃkṛ
tavīryyavācyutapadaṃvārāṇasīvāsabhūstajjepūrtimupāga
toṃkapaṭalaḥśavdārthaciṃtāmaṇau ||       pūrvaṃtvaritāmaṃ
trasyalekhyatvenopadiṣṭatayātadākāṃkṣāyāṃtanmaṃtramupadiśa
ti tatityādinā nacaivaṃsatimahālakṣmīpaṭalānaṃtarame
vaitadabhidhānamucitaṃ tatpaṭalaprāṃtagatatadyaṃtrevāsyapravi
ṣṭatvāditivācyaṃ śrīśaktimārānvitamityasyatadyaṃtrevapra
thamamabhidhānātprathamoktaśaktivījanirūpaṇasyaivapratha
maṃkartumucitatvāditibhāvaḥ tataḥbhuvaneśīmaṃtrānaṃtaraṃ
tvaritaṃphaladāyinīmityanenatvaritāśaśenarūḍhaḥkiṃtu
yogarūḍhitidhvanitaṃtvaritaphaladāyitvasyamaṃtrāṃtaresa
tvepirūḍherapiathābhidhāsyetvaritāmitiprathamacaraṇe
nasūcanātratatratathāprayogaḥṛddhiḥkhakāraḥṛddhisaṃjña
kakakalāyāḥsvakārotpanatvāt tasyeśasvarasaṃyogekhe
itisiddhaṃ kūrmaścakāra tadaṃtaḥchakārastasyabhagenekāda
śasvareṇayogecheitisiddhaṃkṣastrīsvarūpaṃ dīrghatanuchadaṃhūṃ
kāraḥsaṃvartaḥkṣakāraḥtathācoṃhrīhuṃkhecachekṣaḥstrīhūṃkṣe
hrīṃphaḍitidvādaśārṇomaṃtruddhataḥ phaḍaṃtityatramaṃtriti
śeṣaḥ tatraivadvādaśākṣarityasyāpyanvayaḥ ūrvordakṣiṇavā
makrameṇasthānadvayatvaprāpaṇāyayugmapadaṃ tenatatravarṇa
dvayanyāsaḥjānvādeḥsthānadvayatvepyāvṛtyaikaikavarṇasyaiva
nyāsaḥtathācaikādaśākṣarāṇāṃkramādekādaśasthāneṣu
nyāsitisiddhorthaḥ padārthādarśakṛtastumāyādvayamapi|

pṛ0 128a) māyayāvarjitānityanenapratiṣedhvitaṃ tathācadaśavarṇānā
mevanyāsaḥkāryyitiūruyugoekavarṇasyaivanyāsaḥkara
ṇīyitivadaṃti tanūmamyak ūruyugmapadavaiyarthyaprasa
kteḥjānvādiṣvapisthānādvaividhyasatvenatadekatarasthale
vatathoktergraṃthāsaurasyakaratvāt asmanmatevorvorevasthāna
dvayatvaṃnajānvāderitisūcanāyatathoktiritisaṃbhavatisau
rasyaṃ māyayetyekavacanācaprathamopasthitāmāyāekaivapra
tīyateitisarvaṃniravadyaṃ tvanmateekavacanasyāpyasaurasyama
dhikamitinakiṃcidetat samastenasamāyenadvādaśākṣaramaṃ
treṇa evakāreṇapūrvavatprāptasyamāyāvarjitatvasyapratiṣedhaḥ
kṛtaḥ kūrmmādyaicakāraprabhṛtibhiḥsaptavarṇaiḥṣaḍaṃganyāsa ka
rtavyaḥtatravapūrvapūrvavarjitābhyāṃdvābhyāṃdvābhyāmaparāparāṃganyā
saḥ yadyapipūrvapūrvetyādināpūrvapūrvāṃgamaṃtratyāgaḥ pratīyate
iṣṭaṃtunaitat prathamaprathamākṣaramātrasyaivatyāgenottarotara
syaikaikākṣarasyaivopādānenāṃgamaṃtrasyeṣṭatvāt tathāpipūrvasya
pūrvāṃgamaṃtrasyayaḥpūrvaḥpūrvavarṇastenavivarjitairitipūrvetyā
derarthovivakṣitaḥ utarotarasyatvekaikavarṇasyaivagrahaṇamarthā
yātaṃ prathamamaṃtrādekavarṇasyaivavarjanādekasyopādāneprāpte
ekavarṇasyaivākāṃkṣitatvenottarottaratograhaṇāt tṛtīyastu
varṇodvābhyāṃmityatevapratiṣedhitaḥyadyapipūrvapūrvavivarji
tatvaṃdvābhyāmityasyaivaviśeṣaṇamucitaṃtathāpichaṃdonurodhā
tkṛtamapikūrmādiviśeṣeṇamaṃtatodvābhyāmitiviśeṣe
ṇatayaivaparyyavasyati tathācavachreṃhṛdayāyanamaḥchekṣaḥ
śirasesvāhetyādayaḥ kṣehrīṃ astrāyaphaḍi      ||

pṛ0 128ba) tyaṃtāḥṣaḍaṃgamaṃtrāḥparyavasyaṃtītiharṣakaumudīkṛtaḥpadārthā
darśakṛtastukūrmasyādyaḥkhekāraḥbahuvacanamādyarthaṃkhepra
bhṛtibhirityarthaḥ saptabhirvarṇaiḥkṣekārāṃtaiḥphaṭpraṇavābhyāṃ
hīnaṃdaśākṣaramamumevamaṃtramuddhatyanavamāṃtaṃturīyādipa
daṃsyādvarṇasaptakaṃ tenāṃgānidvivarṇānikartavyātyupadeśa
tititaṃtrāṃtaravacanāt tathācakhecahṛdayāyanamaḥva
cheśirasesvāhā chekṣaḥśikhāyaivaṣaṭ kṣaḥstrīkavacāyahuṃ
strīṃhuṃnetrāyavauṣaṭ hūṃkṣeastrāyaphaḍitiṣaḍaṃganyāsamaṃtrāḥ
paryavasyaṃtītyāhuḥ paretumāyāvivarjitatvasyapūrvamuktata
mātrāpitadanuvartanīyaṃ tathācakṣephaḍitiṣaṣṭogamaṃtri
tipūrvatanamatamapekṣaviśeṣaḥ yaduktaṃsaṃhitāyāṃ pūrvokta 
mevadaśākṣaramaṃtramupakramyavidyācaturthavarṇādisaptabhi
stvakṣarairatha kuryādaṃgāniyugmārṇaiḥṣaṭkrameṇakarāṃgayori
ti tathācacheyugaṃhṛdirastuchekṣauyugmaṃśikhātataḥkṣaḥstrī
yugaṃcakavacaṃstrīhūyātmayugaṃtathā huṃkṣenetretuvinyasyakṣe
phaḍastraṃprakīrtitamityāhuḥatraṣaḍaṃganyāsasyākṣaranyāso
taramuktāvapinaivaṃkāryaṃ kiṃtuṣaḍaṃganyāsotaramevavarṇa
nyāsaḥtenatataṃtrarājavirodhaḥ mūletathoktistusakalamaṃ
trākṣarāṇāṃviniyogamuktaivakatipayākṣaraviniyogova
ktumucitityabhipretyetipratibhāti dhyānamāhaśyāmāmi
tyādinā nāṭaṃkādīnprāpitānaṣṭāhiyānvibhratīmityanva
yaḥ tatrānaṃtakulikovipravarṇāvahirājotāṭaṃkarūpauvā|
sukiśaṃkhapālaukṣatriyavarṇaukeyūrāparaparyāyāṃgadarūpau
takṣakamahāpadyauvaiśyavarṇaumekhalārūpau karkoṭakapadma 

pṛ0 129a) nānauśūdravarṇaunūpuratāṃgataujñeyau taduktaṃ viprāhikuṃḍalā
rājanāgakeyūrasaṃyutā vaiśyanāgakaṭīvaṃdhāvṛṣalāhīśa
nūpurā tathā anaṃtakulikauviprauvahnivarṇāvudāhṛtau pratye
kaṃsahasreṇaphaṇānāṃsamalaṃkṛtau vāsukiḥśaṃkhapālaśca
kṣatriyauraktavarṇakautakṣakaścamahāpadmovaiśyojñeyāvahī
śvarau nīlavarṇauphaṇāpaṃcaśatayuktottamāṃgakaupadmakarkoṭa
kauśūdrauphaṇātriṃśatakausitāviti ekaścakṣudraghaṃṭikā
rūpaḥkaścidahiḥparaścaguṇarūpaḥkaścidahiḥyadāhipāṃḍa
vārjunenapāśupatāstrārthaṃtapaścaritaṃtadākirātarūpiṇe
śvareṇavarodattaḥ tatsamayebhavānyapikirātaveṣājātāśyā
māṃgīmayūrapichakṛtamukuṭāpatrairviracitasvāṃgavastrāguṃjā
hāreṇaśobhitastanabharā aṣṭanāgādibhiḥkṛtabhūṣaṇābhū
tismṛtiḥtadābhavānyapyuktadvādaśākṣaramaṃtreṇatenārādhi
tātasmānpāṃḍavārjunetadvipāyāṛṣiḥprathamaprakāśakaḥ
maṃtrajñiti oṃhrīṃnamonityesvāhetimaṃtroṣṭākṣaraḥ oṃnamo
bhagavateśavarāyamahākirātarūpāyakaṃkāladharāyahuṃpha
ṭsvāretyekonatriṃśadvarṇakaścamaṃtraḥtathāśivapaṃcākṣarakiṃ
karamaṃtraścateṣāṃjñānanivātyarthaḥ etadvidyopāsituḥprathama
trasyajapomukhyamaṃtrajapadaśāṃśatoparamaṃtrajapaḥśatāṃśato
vihitastaṃtrāṃtareitipadārthādarśakṛtaḥhṛllekhetyādi atrapī
ṭhamaṣṭadalamevaṣoḍaśapūjyānāmāvaraṇadevatāmatrābhāvā
tyaduktaṃsaṃhitāyāṃ aṣṭapatraṃlikhetpadmaṃvahibhūviṃvamāli
khet madhyetubhuvaneśānauveṣṭayenmātṛkāṃvahiḥsarvarakṣāka
raṃnāmacakrametadudāhṛtaṃ *?trāvāhyayajedevīmupacāraiḥ ||

pṛ0 129ba) sukalpitairiti pūjāmaṃtramidaṃdhāraṇātsarvarakṣākaramapi
bhavatītyarthaḥ āsanamaṃtramuddharati saṃvarttaketyādi kalā
arddheduḥviṃdusamupalakṣakametat vajradehetisvarūpaṃkṣiṃ
ityapisvarūpaṃ aṃtyaḥkṣakāroviṃdudvitīyasvarābhyāṃyutaḥ
kāryaḥpaṃcānanāyetisvarūpaṃhṛdayaṃnamaḥ tathācakṣaṃhuṃhaṃva
jradehapurupurukṣiṃgulugulugarjagarjahuṃhuṃkṣāṃpaṃcānanā|
yanamaḥ ititriṃśadvarṇakaḥpīṭhapūjāmaṃtruddhataḥāvaraṇa
pūjāmāha aṃgairityādinā aṃgāniṣaṭpūrvādikesare|
ṣusaṃpūjyakuvereśānakesareṣupraṇītāṃgāyatrīcapūjaye
dityarthaḥ atraviśeṣavacanānetrasyāpikesarevapūjā a
stradevatayāścayathākramaprāptakesareekadhaivapūjetipūrva
toviśeṣaḥ pūrvavadevāṃgadevatāḥkesareṣvabhyarcyapunaḥ ke
sareṣuaṣṭadhāpraṇītāṃpūjayitvāpunastathaivagāyatrīṃpūjaye
ditiharṣadīpikākāraḥ tadetat yajettatrāṣṭakiṃjalkepū
rvāśādyaṃgadevatāḥ saumyepraṇītāmaiśevagāyatrīmabhipūja
yedititaṃtrāṃtaraviruddhaṃlokeśetyādi lokeśānāmiṃdrā
dīnāmivāyudhānibhūṣaṇānicamāsāmityarthaḥvāhanava
rṇayorapīdamupalakṣaṇaṃteneṃdrādisamākṛtayerāvatādi
vāhanāvajrādyāyudhāhuṃkāryyādyaṣṭaśaktayaḥkramādbhavaṃtī
tyuktaṃ atraprathamākavacādimākṣarakāsaptamīdīrghakava
cādyakṣaraketibhedaḥśrīvījāditvaṃsarvāsāṃtenaśrīṃhuṃkāryyai
namaḥśrīṃkhecaryyainamityādimaṃtrāḥparyavasitāḥkecichrī
kāramātramādaudāpayaṃti devyāgresanmukhekiṃtuvāhyeda
lebhyovahirbhāgephaṭkāryyainamiti dvārasyabhūpuradvārasya

pṛ0 130a) sāmānyaśāstraprāptasyadakṣiṇavāmapārśvayoḥ kramājjayāṃ
vijayāṃcapūjayitvādvārādvahiḥ kiṃkaraḥpūjananīyaḥta
nmaṃtramuddharati kiṃkaretyādinā kiṃkarāyarakṣarakṣatvaritā
jñāsthirobhavahuṃphaḍityaṣṭādaśākṣaromaṃtraḥ kiṃkarapūjāyāḥ
kṛṣṇāniśyāmavarṇānivarvarāṇikuṭilānimūrddhajāniśi
roromāṇiyasotikiṃkaradhyānaṃ atralokeśānapūjanī|
yāḥśaktīnāmevahukāryādīnāṃtadrūpatvāt atevatadāyu
dhādidhāraṇaṃtāsāṃyujyate atevamūleprakṛteiṃdrādipūjā
nopadiṣṭetikecit kecittuyoṣidūpāneceṃdrādīnpūja
yet taduktaṃtotalāmate yoṣidūpāndiśānāthāṃstadvāhyāva
raṇeyajedityāhuḥ paretumūlenuktamapilokeśādipūjanaṃsā
mānyatayāpūrvamevopadiṣṭamihāpyapratiṣedhyamitivadaṃti
etaddevīpūjāyāmāraṇyavastupraśastamabhipretyāha āraṇyai
riti vanodbhavairityarthaḥprayogānāha yonītyādinā atra
etaddevatākahomaprayoge anyatrahikāmanābhedenatattaca
turasravartulapadmayoniṣaṭkoṇādikuṃḍopādānaṃ atratude
vatāviśeṣevaikataratadupādānenimitamitibhāvaḥ ni
jechayeti gurukāryechāyāṃgurusaṃkhyāluyukāryechāyāṃ
laghusaṃkhyopādeyetyarthaḥ yaduktaṃtaṃtrātare hutasaṃkhyāca
sāhasrīsahasrātriyutāṃtikī lāghavaṃgauravaṃkāryyevi
cāryyanipuṇaścarediti mallikā camelītibhāṣāyāpra|
siddhā kaṃḍanaiḥdhānyatuṣaiḥ akṣaiḥvibhītakaphalaiḥetacmaṃtre
ṇābhimaṃtritāhomāvaśiṣṭāhutibhiḥpūrvavatkṛtasaṃpātā
trilohānāṃsamabhāgaiḥ kṛtāmudrikādhāritā     ||

pṛ0 130ba) satīparakṛtyādibhayaṃnāśayatītyāha trilohetyādinā
yaṃtrasāmānyaprakriyāprāptalekhanakāgāyatrītūdvatātaṃtrāṃ|
tare tvaritādeviśavdāṃtevidmahepadamuddharet tūrṇiṃvidyāṃ
dhīmahicatannodevīpracodayāt gāyatrītvaritāyāstuja|
pātsānnidhyakāriṇīti dhāraṇamaṃtramāha madhyeityādinā
madhyesarojesarojasyamadhyedaśadaśakamalakarṇikāyā|
mitiyāvat ādaudaśadalaṃkamalaṃtadvahiḥṣaṭkoṇaṃtadva
hiścaturasraṃkāryyaṃ tatrakarṇikāyāṃmāyāvījaṃ tadvījasyāṃ
taḥsvavāṃchitaṃkāmitārthaṃputradhanādisādhyaṃbhotvariteitye
vaṃrūpaṃprakṛtayaṃtradevatāpadaṃsaṃvudhyaṃtaṃetenānyeṣvapiyaṃtre
ṣudevatāpadaṃlekhyamitidhvanitaṃ yuktaṃcaitat anyathākarṇi
kāyāṃlekhyasyakurvityādikriyāpadasyakartṛpadasākāṃkṣata
yāvairasyāpateḥ atevahanumadyaṃtraprastāvehanumat rakṣa
rakṣetilikhanaṃspaṣṭamupadideśasudarśanasaṃhitāte
valikhetsādhyanāmāyikarmādiyuktamitisaṃhitāyāmā
dipadaṃ yaṃtrāṃtaramāha tārehumiti tārastrayodaśasvaraḥsa
viṃduḥ karṇikāyāṃpraṇavaṃlikhitvātadaṃtahuṃkāraṃkavacarū
paṃtadaṃtaḥsādhyakāmanādikaṃlikhitvāmatrārṇān māyādvaya
tāravarmarahitānmāyāvījenatrivāraṃveṣṭanaṃkṛtvātadvahi
radhaḥ kamalamaṣṭadalaṃkṛtvātaduparighaṭaṃkuryāt tasyāṃtari
daṃyaṃtraṃlekhyaṃ etadyaṃtasyādaumukhapadavācyekamalasyali
khitatvādajānanamiti saṃjñāsādhyanāmādikavacapraṇa
vānāmaṃtarvahirbhāvaścavilikhedityatrasthitenavināla|
bhyate yaṃtrāṃtaramāha koṣṭānāmityādinā pūrvāparāyatada|

pṛ0 131a) kṣiṇottarāyatadvādaśarekhābhirekaviṃśatiyutaśataṃko
ṣṭājāyaṃte tatrasarvatomadhyakoṣṭesādhyasādhakādināma
yuktaṃpraṇavaṃlikhitvāśivaṃīśānamārabhyakrameṇapraṇa
vamāyāvījavinākṛtatvenadaśākṣaratāmāpannamuktamūla
maṃtraṃdvādaśāvṛtyālikhet asakṛt aṣṭacatvāriṃśadvāraṃ
japānaṃtaraṃhomastatrasaṃpātaḥ kṛtavyākhyāneva atrakṣeḍe
madhyegaruḍamaṃtravījaṃtatrasādhyādilikhanaṃ abhicāremṛ
tyuṃjayavījasyavaśyemāyāvījasya śrīprāptauśrīvījasyāṃtaḥ
sādhyādilikhanaṃkecidāhuḥ mūloktapraṇavalikhanaṃkutra|
kāryyamititepraṣṭavyāḥ mokṣakāmatāyāmiticet tādṛśa
phalasyaitadyaṃtraprabhatvepramāṇāṃtaragaveṣaṇāpateḥ etadva
canasyānyārthakatvenāpivarṇatāt yaṃtrāṃtaramāha ekāśītī
tyādinā daśapūrvāparāyatādaśadakṣiṇottarāyatārekhāḥ
kṛtvāekāśītipadāniravayet tatramavyakoṣṭeṭhāṃtaṃṭhakā
raṃtanmadhyesādhyādikaṃlekhyaṃ nataḥpūrvapaścimadakṣiṇottara
digātāniyānicatuḥkoṣṭakānicatvāripadāniteṣujūṃ
saḥ vaṣaḍiticaturovarṇāścaturāvṛtyālikhet ta 
tovaśiṣṭeṣu catuḥṣaṣṭikoṣṭeṣuvakṣyamāṇaṃsarvatobhadra
vaṃdharūpaṃlakṣmīmaṃtramīśānādikrameṇaikavāraṃlikhi
tvānairṛtyādikrameṇapunastamevalakṣmīmaṃtraṃlikhet 
tataścaśastraṃ phaṭtasyasthānetadvilopyāvirbhūtaṃ
prakaṭībhūtaṃyadvaṣaḍitisvarūpaṃtadaṃteyayasyāevaṃ
bhūtayātvaritayācaturdikṣudiśidiśi
ekaikāvṛtyāveṣṭayet    ||

pṛ0 131ba) yetupūrvoktalakṣmīyaṃtrepiphaṭkāramapahāyavaṣaṭkāraṃ
tatsthāneprakṣipyaparyavasitatvaritāvidyayaivaveṣṭanamā
hustanamatetvatraivaśastrāvirvaṣaḍaṃtayetyudyādānaṃnapūrvatretya
travījaṃpraṣṭavyaṃ pūrvatratādṛśārthāprāptiśca anyathātratadu
pādānaṃvyarthaṃsyāt tasmādvaṣaṭkāramadhikamevatatrapra|
kṣipyasaṃpannamaṃtreṇaveṣṭanaṃkartavyamityevamūlakṛtāmā
śayitidhyeyam tatovahirlātenavakāreṇasaviṃdunāve
ṣṭayet tataścamūlegrevakamalenayuktakalaśenaveṣṭayedi
ti tvaritayāhicaturdigavacchedenaivaveṣṭanaṃnāgreyādi
vidigavachedenāpi vakāreṇatusarvāṣṭadigavachedena
pītyapakarṣaprakarṣauvodhayituṃvītaṃpravītamititatratatro
ktaṃ taṃtrāṃtarepyasyaphalamuktaṃ yamenatudhṛtaṃyaṃtraṃvrahmaṇāvi
ṣṇunāpurā vudhenabhairaveṇāpiheraṃvenoguhenaca sarveteva
śamāyāṃtividyāyaṃtraprabhāvataḥtathā kuḍyesamekhaḍikayā
bhavanelikhitvāsaṃpūjayetparamanugrahacakrametat sarvo
narobhavatitatrakuṭuṃvavargaḥsarvātmanāvaśagatonavicā
raṇātreti lakṣmīmaṃtraṃlekhyatvenopadiṣṭamupadiśati śrīsā
metyādi aviṃduśrīvījaṃbhṛgurapisadīrghāmayayugaṃsadī|
rghaṃpratyekaṃ punarapicatadvyutkramavaśāt sadīrghaḥsonoyā
jñaśivaparakāyyutkramavaśātpunaścaitemāyāluvidhilubhu
jārṇautupunarimevilomatvaprātthāyamukhasaśivajñāsa
mukhaluḥsaturyolorṇomīpunarapimatāvyukramavaśāt 
itthaṃsamuddhatyakathanenāśuddhatva likhedityādinā prāk
pratyakgatānavadakṣiṇotaragatāścanavarekhāvilikhya

pṛ0 132a) catuḥṣaṣṭipadānibhavaṃti tatreśānamārabhyakramātpūrvo 
ktaśrīmaṃtraṃlikhet tataḥkanyāditairṛtyamārabhyapunasta
mevaśrīmaṃtraṃlikhet prācyādigṛhekriyādayodvaudvauko
ṇagatādvimūrtayitijyotirnivaṃdhātkanyārāśernairṛtya
digavasthitatayākanyāpadātallābhaḥtvaritayetyatravaṣa
ḍaṃtayetipūrvavat caturdikṣunasarvatramadhyagateṣucaturṣu
koṣṭeṣuvidvālityanenapūrvayaṃtroktamāmānyaṃprakāropile
khyitijñātavānityuktaṃbhavati ṭhakāramālikhyatasyāṃ
taḥsādhyādināmalikhetvakṣyamāṇaṣoḍaśakoṣṭakayaṃ
troktarītyāvinikṣipedityarthaḥ maṃtrāṃtaramuddharati kavaca
mityādinā ścaṃḍaścakārobhagavānepunaḥhuṃvekṣaḥiti
tryakṣaromaṃtraḥ āsyātsitetyanvayaḥdaṃṣṭākarālairudaraya
tigataicaturbhirvaktrairbhīṣaṇāṃgītivānvayaḥ kaniṣṭāṃgu
ṣṭayogācheṣāṇāṃtuprasāraṇāt triśulamudrābhavatīti
jñeyam bhramobhavediti yaṃtrotaramāha atraśodhapatraṃ kṣeru
drāstrīiti ādyaṃtayoḥkṣekāromadhyestrītisvarūpami
tyarthaḥ nṛsiṃhobhagāḍhyovedhūścāpihīnāśaśāṃkenayaśca
kṣakārobhagāḍhyaguṇaṇehimatroganāvaśyakārī naraudyā
napidraḥk vaśyakartumīṣṭe vīpsitaiḥdviruktaiḥtriniyutaṃ
trilakṣaṃ nityāmaṃtramāha tāravityādinā oṃhrīṃaiṃnityakine
madadraveaiṃhrīṃsvāhetipaṃcadaśākṣaromaṃtraḥ vāvyaḥ tatradvā
bhyāmityādivarṇopādānaprakāraḥ vācaṃvināpītyane
navācāsvātaṃtryeṇaivapunaraṃganyāsaḥ kartavyityuktaṃ
bhavati taṃtrāṃtarasiddhosvayamarthaḥ     ||

pṛ0 132ba) rātrikrūrāṃśasaṃkhyaiḥsvaivarṇaiḥsvenacavāgvinānyasyāṃgaṣa
ṭkaṃvācaivapunaścāṃgānivinyaseditidarśanāt triko
ṇaṃtrikoṇākāraṃdvīpaṃsurāsamudramadhyasthitaṃsmṛtvāta
smindvīpemāṇikyamaṃḍapaṃsmṛtvātatraratnasiṃhāsanaṃvi
ciṃtyatatrapadmaṃdhyātvātasyakarṇikāyāṃtrikoṇaṃsmṛtvā
devīṃtatraviciṃtayeditisaṃvaṃdhaḥdevatāṃtarepīṭhaśaktī
nāṃnavasaṃkhyayātathaivātrāpibhaveditibhramanirāvikī|
rṣayāprakṛtadevatāyāṃcatasrevapīṭhaśaktayonanaveti
viśeṣamupadarśayati catuḥśaktītiatraśaktitrayasyavā
māderīśānādikoṇatrayepūjācaturthyāstumadhyevana
vāyavyekoṇeṣīśādimadhyecatatraśaktīrnyasedimāiti
taṃtrāṃtarasaṃvāditipadārthādarśakṛtaḥ vāyauyajedguhyaśa
ktimitipāṭhasyamūlapustakeṣudarśanāditarakoṇeṣupū
janaṃvāyavyamātrasyatyāgityasyāsaurasyādhāyakatvāca
vāyavyevaguhyaśaktipūjetiharṣakaumudīkāraḥāṃvā
māyainamaḥ īṃjyeṣṭāyainamaḥūṃraudryaṃnamaḥaiṃguhyaśaktyainamaḥ
itimaṃtrāstatpūjāyāmunneyāḥkecitudrāviṇītvādivi
śeṣaṇasyāpyullekhaḥkāryyaḥtenāṃdrāviṇyaivāmāyaina
maḥ īṃāhlādakāriṇyaijyeṣṭāyainamaḥ ūṃkṣobhiṇyairaudryaina
maḥitiprayogaḥsiddhyatītyāhuḥmāyādyamiti hiṃsarvaśa
ktikamalāsanāyanamaḥitipīṭhamaṃtraḥhrīṃāsanāyana
maḥ itimaṃtraṃkecidāhuḥādisvarayugmaṃ āiti aṃtyasva
rayugmaṃaṃaḥitiklīvāṝḷḹiticatvāra eteraṣṭasya

pṛ0 133a) rairvivarjitāiīprabhṛtayoṣṭasvarāḥkrameṇanityāprabhṛtī
nāṃvījamaṃtrābhavaṃti tathāca iṃnityāyainamaḥ īṃsubhadrāyai
namaḥ ityādimaṃtrairdaleṣunityādayaḥpūjanīyāityarthā
dyaṃtetyādervodhyaḥaparāṃgepṛṣṭe niṣaṃgeṇatūṇīreṇavāṇā
vāsasthānaviśeṣeṇāḍhyāḥpaṃcānāmapikāmānāṃhakā
ravisargābhyāmadhikābhyāṃyuktaṃkāmavījamevavījaṃ klīṃ
vāḥpūrvoktāḥoṣṭadvayaṃeaisvarauebhiḥṣaḍbhiḥsvarairahitā
āprabhṛtidaśasvarāḥcaturānanenajakāreṇasaṃvaddhāḥsaṃ
taḥkrameṇaratyādīnāṃvījamaṃtrābhavaṃti tathācāṣṭadalopa
riparitaḥpaṃcakāmāḥhrklīṃḥ?anaṃgāyanamaḥityādimaṃtraiḥpū
jyāḥtattatkāmobhayapārśvayoḥjaṃratyainamaḥjāṃviratyainamaḥ
itimaṃtrairdaśatachaktayaḥpūjyāḥcaturānano vrahmā tenaka
kāralābhaḥtathācakaṃkāmityādīnyevaratyādivījānīti
harṣakaumudīkāraḥmaṃtrāṃtaramāha vāgbhavetyādinā aiṃklīṃni
tyaklinnemadadravesvāhetidvādaśārṇomaṃtraḥṛṣirityādi ya
trṛṣichaṃdaḥprabhṛtinoktaṃtatrasiddhatamamaṃtratayāṛṣyādyu
llekheprayojanābhāvāttattaduktiriti kaścit avyava
hitapūrvamaṃtropasthitevatatrarṣyādiritikecit hṛ
llekhākathitepīṭhaiityādināyatrayatpīṭhānitideśa
statratadīyamevarṣyādikaṃgrāhyamitikaścit mṛṇiraṃ
kuśaḥpūrṇakapālaḥsurāpūrṇaḥkapālāḥvāhanāyudhetyā
dināpūrvaniṣkṛṣṭasyasāyudhāyasavāhanāyetyādimaṃtrasyasmā
raṇaṃkṛtaṃ maṃtrāṃtaramāha vāgityādinā       ||

pṛ0 133ba) kāmavījasthānemāyīvījaṃprakṣipyapūrvoktadvādaśārṇevā
yaṃ atracapīṭhapūjāyāṃpṛthivyanaṃtaraṃraktasamudrastaduparirakta
naukātatradvādaśadaśadalaṃkamalamitiśeṣaḥ madanadhanuḥi
kṣucāpaṃstanabharabharaṇāt stanayoratituṃgatākṛtabhārādhi
kyāt dvādaśadaleṣuhṛllekhādyāekādaśaśaktīḥsaṃpūjyadvā
daśatamedalekāmaḥsaṃpūjanīyaḥmekhalādrāviṇīvegavatī
kāmaścatāḥsmṛtāḥ ititaṃtrotaravacanāt atevaśaktīnā
mevedaṃdhyānaṃnasmarasyetisūcanāyaśaktayiti anyathāupa
krāṃtatayaivaśaktīnāmevatatvasaṃbhavāchaktayityanatiprayo
jakaṃsyāt smaradhyānaṃtutaṃtrāṃtaroktamanusaṃdheyaṃ mātṛpūjā
tudvādaśadalādvahiḥpurobhāgādiprādakṣiṇyenāṣṭadikṣukarta
vyātraipuṭaṃmaṃtramāha śrītyādi tāṃvūlakaraṃḍakamekaṃ samuhukaḥ
ābharaṇāsaṃpuṭaṃgaṃdhādisthāpanamātramitikecit ghṛṇinī
sūryāādityāprabhāvatīticatasraḥsaumyapūrvadakṣiṇapaści
masyādvibhujādakṣiṇahasteṣucāmarādikacatuṣṭayaṃpratyekaṃ
mekaikasyāḥvāmahasteṣutvabhayaṃsarvāsāṃnirāyudhekareprokto
varaḥsādhāraṇobhayamitivacanāt yatutadūtīścakṛtāṃja
līḥsaumyādighṛṇinīsūryādityācaivaprabhāvatītitaṃtrāṃta
rekṛtāṃjalitvamuktaṃ tataṃtrāṃtaratayaivasamādheyaṃgurutoṣa
ṇasyasārvatrikatvepyatrābhidhānamāvaśyakatvadhananāya
vidhānatiti pūjoktavidhānetyarthaḥṣaṭkoṇaṃpūrvamāli
khyamadhyevidyāṃlikhetsudhīḥvīpsayātāṃtuṣaṭkoṇakoṇe
ṣukramaśolikhet vāhyevasudakṣaṃkuryādīrghasvaravibhūṣi
taṃ caturasraṃcaturdvārabhūṣitaṃmaṃḍalaṃlikhedititaṃtrāṃtarokta

pṛ0 134a) yaṃtrasyoparipūjanavidhimadupekṣyaṃ āgneyādiṣaṭkoṇeṣu
kenāpitattuhṛllekhāvihitepīṭheityetanmūlavirūddhatvā
dupekṣyaṃ āgneyādiṣaṭkoṇeṣukramāllakṣmīprabhṛtayaḥsma
rāṃtāḥṣaṭdevatāḥpūjanīyāḥtataḥpārśvayoḥsasvavanitau
pūrvoktanidhīpūjyau kesareṣvaṃgānipatreṣuvrāhmādyāḥcatura
srepūrvavīthyāṃpūrvavadvanitārūpadhāriṇiṃdrādayaḥ tadvahi
rdvitīyavīthyāṃstrīrūpadhāriṇevavajrādayaḥcaturasraṃhi
caturdvāropetaṃdahanamitikarekhāsughaṭitaṃbhavatitiku
travithīdvayamitināśaṃkyaṃ navātraivadevatāviśeṣeidami
tyapibhramitavyaṃ sāmānyaśāstrasmaraṇārthamevedamasmadavi
dhānamitidhyeyaṃ aśvārūḍhāsaṃjñakaśaktiviśeṣamaṃtramāhapā
śetyādināpāśāṃkuśayoraṃtaḥpraviṣṭatvamevaśakteratratatpu
ṭatvaṃjhiṃṭīśekādaśasvaraḥsadṛk satṛtīyasvaraṃ tenoṃ
āṃhrīṃkroṃehiparameśvarisvāhetitrayodaśākṣaromaṃtruddha
taḥsmaraśaravivaśāṃsādhāṃpāśenāvadhyetyatrakaṃṭheitiśe
ṣaḥ kaṃṭhevadhāthapāśenetitaṃtrāṃtaradarśanāt vāṇalakṣaṃpaṃca
lakṣaṃ yaṃtraṃdhāraṇārthakamāha ālikhyetyādi vikārāḥṣo
ḍaśa paṃcapūrvāparāḥpaṃcadakṣiṇotarārekhāḥkṛtvāṣoḍaśako
ṣṭānyutpādyamadhyasyacatuḥkoṣṭeṣupraṇavaṃtadaṃtasādhyanāmali
khitveśānamārabhyaprādakṣiṇyenapraṇavarahitāndvādaśamaṃtra
varṇānālikhedityarthaḥ annapūrṇāmaṃtramāha māyetyādi hrīṃna
mobhagavatimāheśvariannapūrṇesvāhetimaṃtraḥ nanukārotara
makāraśravaṇādikoyaṇavītyanuśāsanādyakāreṇabhāvyaṃ
tatkathaṃtadādeśamakṛtvātadupatyāsityatrāha saptatyāditathā
cataṃtroktasyasadvādaśa  ||

pṛ0 134ba) kṣaratvasyavyāghātāpatyāsaṃdhiṃvinaivātratadupādānaṃniścīya
titibhāvaḥ asyavrahmāṛṣirgāyatraṃchaṃdaḥannapūrṇādevī
devatāmāyāvījaṃsvāhāśaktiḥannasamṛddhidhanasamṛddhisi
ddhayejapādauviniyogitiṭīkākṛtaḥmāyayeti ṣaṭdī
rghayuktayetiśeṣaḥ iṃduśakalābharaṇaṃśivaṃ śriyāsaheti
etenakevalaṃbhikṣayānnasamṛddhirnāsyāḥsādhakasyakiṃtu
dhanasamṛddhyārthāyātānnasamṛddhiritidhanitaṃ padmāvatīmaṃ
tramāha māyetyādinā atrāpipūrvoktāevṛṣyādayaḥpakṣa
lakṣaṃ lakṣadvayaṃkāmyamaṃtramāha ṣaṭkoṇiti ṣaṭkoṇaka
rṇikāyāṃ tasyārephabhāgesādhākhyāṃ īkārabhāgesādhakā
khyāṃasyādhaḥkarmapadaṃlikhitvāsāgrātpradakṣiṇaṃṣaṭsuko
ṇeṣuśiṣṭānṣaṇmaṃtravarṇānlikhitvātadvahirvṛttadvayābhyaṃ
taremātṛkārṇairāveṣṭayedityarthaḥ amaṭhanyāsamāha tārāmi
tyādinā aṃmaṭhanyāsamaṃtrasyalakṣmīnārāyaṇṛṣiḥvṛhatī
chaṃdaḥaṃmaṭaśrīrdevatāśrīvījaṃklīṃśaktiḥvaśyārthenyāsevi
niyogitisaṃkalpaḥ oṃśrīṃhṛdayāyanamaḥśrīkariśirasesvā
hā dhanaṃkariśikhāyaivaṣaṭ dhānyakarikavacāyahuṃ ṛddhika
rinetrāyavauṣaṭ puṣṭikariastrāyaphaḍitimaṃtraiḥṣaḍaṃganyāsaṃ
kṛtvābhāratīṃsarasvatīṃsaptamapaṭaloktarītyādhyātvā praṇavāṃ
tesarasvatyainamaḥ ityuccāryyapraṇavamātraṃvoccāryyaśirasinya
se navamapaṭaloktarītyābhuvaneśvarīdhyātvā hrīṃbhuvaneśvaryyai
namityādirītyāmāyāvījaṃlalāṭenyaset ravervakṣyamāṇaṃ 
dhyānaṃkṛtvāṃsūryāyanamaḥ itidakṣiṇanetreaṃkāraṃnyaset 
agniṃpaṃcamapaṭaloktarītyādhyātvāḥagnayenamaḥityādirī

pṛ0 135a) tyāḥkāraṃvāmanetrenyaset mukhevṛttākāreṇaṭāṃtaṃṭakāra
ṭaṃcaṃdramasenamitirītyāvakṣyamāṇarītyācaṃdraṃdhyāyanmase
t aṣṭamapaṭaloktarītyāśriyaṃdhyāyanśrīṃśrīyainamiti
jihvāyāṃśrīvījaṃnyaset tadgajeṃdrayorlakṣmīgajeṃdrayostāra
kuṃdedudhavalaukalagaṃḍamadotkaṭau lasatpuṣkaraśobhāḍhyau
sphuradaṃtaugajaubhajeitiprakāreṇadhyānaṃkṛtvāsvāṃgajāya
namaḥhāṃgajāyanamaḥityādidiśāsvākāraṃcadakṣiṇavāma
gaṃḍayornyaset pūrvaṃkāmavījenamukhamārjanaṃkṛtvādaśārṇa
maṃtrasyaśeṣanavavarṇānāmapisakṛtsmaraṇaṃkṛtvāpūrvoktayai
vadityānyaset iyāṃstuviśeṣoyachirasinakevalaṃpraṇa
vonyastavyopitupraṇavavāgbhavaudvāvapiti visargasthā
neprathamasvaranyāseveṣṭaḥsyatitimiraṃṣaṃḍayatītisaḥsaṃ
dehakhaṃḍakatayāvāsaḥsūryāgnirūpatayādhyānātasyatimi
rakhaṃḍakatvenasatvaṃ netrayornyāsānnetrarūpatayāpadārthasattā
saṃdehakhaṃḍakatayāvāsatvaṃtathācaviṃdvakārarūpausauama
sauityarthakaraṇānmūlatopyakārasyaivanyāsāyāti daśā
kṣaraścamaṃtruddhṛtastaṃtrāṃtarepraṇavaṃvāgbhavaṃmāyāmaṃmaṭhaṃśrī
vasensudhīḥmārovahnivadhūḥproktodaśārṇohyaṃ(jhaṃ)maṭomanuri
ti oṃaiṃhrīṃaṃmaṭaṃāṃklīṃsvāhetitaduddhāritiharṣakaumudī
kārānusāriṇaḥkecituvāṇīsātārarūpāśirasigiri
sutāśaktirūpālalāṭe akṣṇeraṃmorkavahnīvidhurapivadanāve
ṣṭanaṃṭāṃtarūpaṃśrīrjihvāyāṃsvarūpāmadihakarirūpausvahaudīrghayuktāvevartya
somukhaśrīmukhavibhuvayaśaḥkāṃtimedhākaraḥsyāt ṣoḍaśatamasvarasthā
nemakārasyaivaitanmatenyāsityevaviśeṣaḥaṃmaṭanyāsaṃtietatsaṃjñāpyate
ivopapannāmademadasthānabhūtegaṃḍasthaleśeṣaṃvyākhyātaprāyamityāhuḥitisaṃkṣepaḥ  ||

pṛ0 135ba) yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmaprema
nidhītipaṃthakulabhūḥkūrmāvalojanmabhūḥsūpāsyaṃkṛtavīryya 
vācyutapadaṃvārāṇasīvāsabhūḥstajjepūrtimugātṛvabhūmipaṭa
laḥśavdārthaciṃtāmaṇau athadurgāvījasyalekhyatvenapūrvamukta
tayātatsvarūpākāṃkṣāyāṃdurgāmaṃtrānāha tatiti dṛṣṭaṃdhanapu
trādi adṛṣṭaṃsvargādi atrirdakāraḥkarṇaḥpaṃcamasvaraḥbhūyaḥpu
narapi asaudukāraḥsvargāvānitisvātaṃtryeṇedamapivījāṃta
ramitidhanayituṃ prakṛtamaṃtreturephevavisargaḥ itipadārthā
darśakāraḥ nahīdaṃyujyatemūlavākyāt prastutamaṃtroddhāranā|
pateḥ tasmādevaṃvyākhyeyaṃ rāsahitaḥsarusavāsaugaścasargaḥta
ddhānpaṃcāṃtakaḥgakārodvitvamāpannaḥsarephuddhatonenetisarvaṃ
svasthaṃ nanvasāvityatrimātragrāhakaṃsaviśeṣaṇasyavāubhayathā
vidukāramātrasyāgrāhakamevetivettulyaṃ tvanmatepiasmanma
teetattukuṭhārastvanmatekāgatiriticet itthaṃbhūpadaṃcatuḥ
saṃkhyāyāḥyapadamekasaṃkhyāyāgrāhakamititadyogātpaṃcasaṃ
khyāvagamaḥtataścārśādyaca tenabhūyityasyapaṃcamavāni
tyarthaḥ asāvitiatriparaṃ tathācakimavaśiṣṭaṃdumātralābhaḥ
yadvā asausaviśeṣaṇotriḥ bhūyaḥpunarapiatrividyatetriḥ|
navidyatetristṛtīyoyatraduṃkārehidakārokārabiṃdavastra
yoghaṭakāstatratṛtīyābhāvekimacalaṃvyavyākhyātaṃtatrabhūya
ityasyāsaurasyaṃpūrvopasthitasyaivapunarupādānepunarbhūyaḥpa
dādikaṃprayujyate nacatathākathaṃvidupasthitamitidik 
paṃcāṃtakogakāraḥpratiṣṭādvitīyasvarastenayukta bhautikaṃdvā
daśasvaroyasyāsanabhūtaḥāśrayībhūtaḥsamārutoyakāraḥ

pṛ0 136a) tathācoṃhrīṃduṃdurgāyainamaḥityaṣṭākṣaruddhṛtaḥduṃvījaṃmā
yāśakti hrāmādyairiti hrāṃhrīṃmityādiṣaṭdīrghayuktenana
maskāraviyuktenamūlamaṃtreṇaṣaḍaṃganyāsakartavyaḥ yathāvi
dhītyanenahṛdayāyanamaḥityādīnāmapyaṃtarbhāvotramaṃtrekārya
ityuktaṃtathāca oṃhrīṃduṃdurgāyaihrāṃhṛdayāyanamityādiprayogaḥ
paryavasyatikecituhrāṃhṛdayāyanamityādikamevaprayoga
māhuḥtadetanmūlaviruddhaṃ hrāmādyaiḥsahamūlamaṃtreṇetimūla
graṃthadarśanāt āmuktādhṛtvāṃgadādayopayetivigrahaḥvā
mādyūrddhahastayorādyeadhasthayoraṃtye āyudhedhyānānaṃtaraṃdurgā
mudrāpradarśanāyamuṣṭīvadhākarābhyāṃtuvāmasyoparidakṣiṇaṃ
kṛtvāśirasisaṃyojyaṃdurgāmudreyamīriteti vasulakṣaṃaṣṭa
lakṣaṃ payoṃdhasādugdhodanena pāyasenetikecithrasvatrayepū
rvopasthitatayāiusvarūpaṃklīvāścatvārastairahitairabhiḥsva
rairāīūeaioauaṃaḥ itinavavarṇainavavarṇānpratyekamā
di bhāgeṣūktācaturthyaṃtatannāmamaṃtrairimāḥ prabhetyādinavaśa
ktīḥpūjayet āṃprabhāyainamaḥīmāyāyainamaḥ ityādiścaprayo
gaḥ oṃvajranakhadaṃṣṭrāyudhāyamahāsiṃhāyahuṃphaṭnamaḥityeko
naviṃśatyakṣarakaḥsiṃhamaṃtrastenapīṭhapūjānuṣṭeyā svanāmā
kṣareti svanāmnāmakṣaraṃpūrvopasthitatayāprathamākṣaraṃtatpūrvaṃ
yāsāmityarthaḥviṃduyogopyanyatroktotrāstu tathācajaṃjayāyai
namityādiprayogaḥ vidhānavaditi śrīvījādiḥśriyaimṛ
tyuṃjayādirdīrghitāyuṣi nṛsiṃhādirvairijayekāmādirputra
vāṃchayedititaṃtrāṃtaroktavidhivedhetyarthaḥetadvījayoga
ścamaulamāyāvījottaraṃjñeyaḥ idaṃtuvodhyaṃ  ||

pṛ0 136ba) prakṛtāṣṭākṣarāditattanmaṃtravannikṣepyavījasyāpipuraścaryyā
dināsiddhatvamapekṣitamiti hemādītyādinākalaśani
kṣepyagaṃdhapallavādiparigrahaḥ navasupadeṣusthitānityane
nanavatābhamaṃḍalasyehakalaśādhastāllikhanaṃkāryyabhi|
tidhvanitaṃ akasmādudbhavadvajrapātādināpratyarthikṣayepi
jayevaparaṃtunāsauvijayaḥparasparaṃsenayoḥkaravālādi
prahārapūrvakojayevacavijayaḥsoyamasmātprayogataḥ
syādityāha vijayaśriyāvijayatiti rugṇasyavyādhivi
varjitatvametacharīratyāgādapisaṃbhavatītinatayetaḥ pra
yogātsyāt kiṃtuetacharīrāvirodhenaivavyādhināśityā
ha dīrghāyuritirugṇālpāyurdurmatiputralābhopiputratvābhāva
evasanetaḥprayogātsyātkiṃtusvābhimaguṇaviśiṣṭatayā
varaḥśreṣṭevasasyādityāha varamiti ājyaṃbhakṣitaṃsat bha
smadhṛtaṃsaduktaphaladaṃsyāt yaṃtraṃdhāraṇārthakamāha madhyei
tyādinā aṣṭadalakarṇikāyāmadhyepraṇavaṃvilikhyatanma
dhyedurgāvījaṃvilikhyatasyāṃtasādhyādināmalikhitvāgrā
tpradakṣiṇākrameṇadaleṣupraṇavādyānaṣṭamaṃtravarṇānāli|
khyatadvahirvṛttatrayaṃkṛtvāprathamavīthīṃjātavedomaṃtreṇanakṣya
māṇenāveṣṭyadvitībhūtamaṃḍalatadvarṇalikhanasyasāmānya
śāstraprāptasyāśrayanayopādeyamityarthaḥ atrapūrvamuttaratraca
vīthīlekhyānāṃvṛtarekhāyāmevālikhanaṃsaṃpradāyasiddhami
tinavismartavyaṃ tṛtīyavṛteprāṇapratiṣṭāmaṃtraḥgarbhiṇīnāṃ
sutīyagarbhārthinīnāṃ yadvā garbhiṇīnāmapigarbhapātā|
dinānopadravasaṃbhavāttadupadravanāśaṃkṛtvāsutapradamitya|

pṛ0 137a) rthaḥ sutalābholpāyurdurguṇādiputralābhādapisyāditiga
rbhāvasthāyāmetadyatradhāraṇaṃsutasyaprakarṣeṇalābhaphalā
nubhavapūrvakaṃsyādirthitivā mahiṣamardinīmaṃtramāha
bhāṃtamityādināśvetaḥṣaḥmahiṣamardinisvāhetyaṣṭākṣaro
maṃtraḥmārkaṃḍeyomuniḥchaṃdaḥprakṛtirdevatālasau mahiṣā
suramardanyevamaṃvījaṃvasupriyā śaktiḥsyādaparetvasyaśā
kavatsamṛṣiṃviduḥaṃgamaṃtrānāha mahiṣetyādinā śikhā
varmmaṇormaṃtroddhāramūlemahiṣapadaṃdvitīyāṃtaṃpaṭhanīyaṃ
tathācamahiṣasiṃhikaṃhuṃphaṭhṛdayāyanamaḥ mahiṣaśa
śeśādhihuṃphaṭśirasesvāhā mahiṣaṃheṣayaheṣayahuṃphaṭ
śikhāyaivaṣaṭ mahiṣaṃhanahanadevihuṃphaṭkavacāyahuṃ ma
hiṣasūdinihuṃphaṭastrāyaphaḍitimūlamaṃtraiḥkramācatu
rdaśaṣoḍaśadvādaśākṣaraiḥpaṃcāṃganyāsaḥ paryavasannaḥdhyāna
māha gāruḍetyādinā āyudhānicakrameṇadakṣavāmavā
hvorādimedotadadhastṛtīyaturīye tatopyadhaḥpaṃcamaṣaṣṭe
tatopyadhodakṣiṇahastetriśūlaṃ vāmetarjanīmudrā tarjanye
kākinīt rdvāśeṣāḥsaṃmilitāsta mudreyaṃtarjanīproktāva
ktṛśrotrostamuktidetyuktalakṣaṇetiprakāreṇajñeyānitadu
ktamīśānasaṃhitāyāṃ cakraśaṃkhalasadvrahmāṃtadadhaḥkhaḍga
kheṭakau vāṇavāyaucatadadhaḥsaśūlāṃtarjanīmadhiti prā
gīriteavyavahitoktedurgāpāṭhedīrghasvarairiti tathāca ādu
rgāyainamaḥ īṃvaravarṇinyainamaḥ ityādiprayogitiharṣakaumu
dīkāraḥ padārthādarśakārastudīrghapadaṃdīrghaklīvadvayāṃtyasvaraitatritaye
taraparaṃ apekṣitārthadyotanikāyāṃ tathāvyākhyānāt tathāca ṛṃkanaka
prabhāyainamaḥityādikonaprayogasvanmatasiddhaḥ sādhīyānkiṃtueṃkana
ka  ||

pṛ0 137ba) prabhāyainamaḥaiṃkṛttikāyainamaḥityādiritivadaṃti mūla
svārasyāyātastupūrvoktevārtha navākiṃcittaṃtraṃvirudhyate
yādibhiriti yakārādihakārāṃtāḥkramāccakrādimaṃtreṣā
ditonidheyāḥ tenayaṃcakrāyanamaḥraṃśaṃkhāyanamaḥityādiḥ
prayogaḥjayadurgāmaṃtramāha tāretyādinā raktaṃrakāraḥaṃtyaṃ
kṣakāraḥṭhāṃtareṇakāraḥ salocanaṃtṛtīyasvarasaṃyutaṃ tathā
cadurgedurgarakṣiṇisvāhetidaśārṇomaṃtruddhṛtaḥsalocana
mityubhayatiśeṣaṇaṃtenakṣiṇītimaṃtravarṇalābhaḥtāraṃdu
rgedvayaṃvahniraṃtyaṃṭhāṃtaṃsadṛkśiritināyāyaṇīyataṃtrasyasa
dṛkpadasyobhayānvayitayāpekṣitārthadyotanikākṛtā|
vyākhyātatvāditipadārthādarśakṛtaḥ ihāpimārkaṃḍeyṛṣiḥ
vṛhatīchaṃdaḥ praṇavovījaṃsvāhāśaktiḥtriśikhaṃtriśūlaṃta|
rppaṇādīnāmavaśyakatvepibhojanamātrābhidhānaṃtasyāsaṃ|
tāvaśyakartādhanayati yaduktaṃ vrāhmaṇārādhanādevapyaṃgaṃ
sāṃgaṃbhavetpriyeiti sarvatraivaprayogevrāhmaṇabhojanasyāva
śyakatvepikrūratarakarmasvasāviniyogetattadbhobhojana
syātyaṃtāvaśyakatvasūcanārthamatratathoktiḥ aṣṭākṣarodi
te durgāṣṭākṣaramaṃtrodite prayogānāha maṃtramityādinā a|
strāṇi vāṇādīni śastrāṇi khaḍgādīniśūlinīdurgāmaṃ
tramāha jaletyādinā jalajalaśūliniduṣṭagrahahuṃphaṭsvā
hetipaṃcadaśākṣaromaṃtraḥ mūlepaṃcabhirdaśabhirityatrapaṃcavi
śiṣṭairdaśabhirityarthaḥ dīrghatamāṛṣiḥkakucchaṃdaḥśūlinī
devatā huṃvījaṃ svāhāśaktiḥpaṃcāṃganyāsamātrānāha durgei
tyādinā durgeitisvarūpaṃ hṛtahṛyāyanamaḥitihṛdayamaṃ

pṛ0 138a) traḥevamanyatretepaṃcāpimaṃtrāādauśūlinipadavaṃtaḥyasyai
vādauśūlinītinikṣiptaṃtasyacāṃtehuphaḍitiprakṣepyaṃ tathā
caśūnidurgehuṃphaṭhṛdayāyanamaḥ śūlinivaradehuṃphaṭ
śirasesvāhā śūliniviṃdhyavāsinihuṃphaṭśikhāyaiva
ṣaṭ śūliniasuramardiniyuddhapriyetrāsayatrāsayahuṃpha
ṭkavacāyahuṃśūlinidevasiddhapūjitenadinirakṣarakṣama
hāyogeśvarihuṃphaṭastrāyaphaḍitipaṃcāṃgamaṃtraiḥpaṃcāṃga
nyāsaḥ kartavyitiphalitārthaḥ dhyānamāha adhyārūḍhāmi|
tiakṣaṇidhārāḥsaṃtyasminnityaparicakraṃjalajaḥśaṃkhaḥdakṣaha
stādadhastanahastaparyaṃtaṃāyudhānikramājñeyāni asi|
nāsahakheṭakānvibhratībhicatasṛbhirjayāvijayābhadrā
kātyāyanākhyābhiḥkanyābhiḥsevyamānāṃvarṇalakṣaṃmaṃtrākṣara
saṃkhyāsamānalakṣaṃprayogānāha aṣṭotaretyādinādūrvāho
moṣṭotaraśatasaṃkhyayā dūrvayātrikyujepsitaṃlabhetsamya
gaṣṭaśatasaṃkhyayāhutādititaṃtrāṃtaradarśanāt saṃpātājya
viliptānipacādamunāmanunājaptādītisaṃvaṃdhaḥsaṃpātā
rthakahomaḥpaṃcasahasrasaṃkhyayājapodaśasahasrasaṃkhyayā yadu
ktaṃtaṃtrāṃtare tīkṣṇekhaḍgesamāvāhyagaṃdhādyairabhipūjyatāṃ ājye
najuhuyātpaṃcasahasraṃproktamārgataḥ saṃpātājyaviliptosau
prajaptomanunāmunā paṃktisaṃkhyāsahasreṇaśaktomaṃtraviśe
ṣavitkhaḍgahastoyodvāsyādriyusenāvimardakiti khaḍgenyā
yudhamātropalakṣaṇaṃchurikākṛpāṇetyādyācāryavacanāta
śvattheti atrahomasaṃkhyādvādaśasahasraṃjñeyā ārkaimaṃtrītrima
dhurayutairkasāhasramidhyairāśvatthairvātvativiśadatarairvātilai
saṃjuhotīti   |

pṛ0 138ba) taṃtrāṃtaradarśanāt pāśāṃkuśadhanurvāṇadharāmāraktavarṇakāṃ
vaṃdhaṃpāśenasādhyasyakurvaṃtīmaṃkuśenatuākarṣayaṃtīṃdhyā
tvaivadevīṃhavanamācaredityupadeśaḥudyati evaṃbhūtedevī
svarūpamātmānaṃbhāvayitvāārtaṃspṛśannevamaṃtraṃjapediti
saṃvaṃdhaḥ grahityekatvamavivakṣitaṃ grastamūrddhniviciṃtyaitān 
dvibhujānsrastalocanāt jvālāmamairmaṃtrajāpīpātayeccu
llukodakai āviṣṭānkṣaṇamātreṇatyājayedakhilānṛgra
hānityukteḥ mocanaprakāroyathā ātmarogiṇormadhyeukta
rūpāṃdurgāṃdhyātvākaniṣṭāditrayamaṃguṣṭenāvaṣṭabhyadṛḍhamuṣṭiṃ
kṛtvātarjanīṃdakṣiṇakarṇapārśveprasāryātidrutaṃcakravadbhrā
mayedityanayācakramudrayāmocayedititaduktaṃ aṃnarāthapu
narātmarogiṇoraṃvikāmapinijāyudhākulāṃsaṃviciṃtya
japatārimudrayāvidravaṃtyavaśavigrahāgrahāiti sarppetyādi
ādināśvādiparigrahaḥātmaneitiśeṣaḥtathācasvātma
niproktadevatādhiyāmanuṃjapanviṣaṃnāśayeditisaṃvaṃdhaḥ
devatāvuddhistudhyānaviśeṣeṇa ahimūṣakavṛścikādijaṃ
vāvahupānkukuralūtikodbhavaṃvā viṣamāśuvināśayenna
rāṇāṃpratipatyaivacaviṃdhyavāsinī śarachaśāṃkasaṃkāśāṃ
smitavaktrāṃvujojvalāṃśaṃkhacakrasudhākuṃbhayugmahastāṃvujāṃ
śubhāṃ mugdhaṃcaviṣametenasiṃcatīṃsitabhūṣaṇāṃ amṛtādrāṃmi
māṃdurgāṃdhyāyanhanyādviṣaṃnariti vāṇāgrepidevīdhyānaṃ
ādhāyavāṇeniśitepidevīṃkṣemakarīmaṃtramimaṃjapitve
ti praviśediti japannitiśeṣaḥtaduktaṃ ātmānamāyāṃpra
tipadyaśūlapāśānvitāṃvairivalaṃpraviśyamaṃtraṃjapannāśu

pṛ0 139a) parāyudhānigṛhṇātipuṣṇāticavodhameṇāmitiśyāmava
rṇāmahākāyājvaladvahnivilocanā pāśaṃḍamarukaṃśūlaṃcū
rṇaṃmohanasaṃhitaṃ hastaiścaturbhirvibhrāṇānāgeṃdraiḥsamalaṃ
kṛtvā atidīrghairmahākeśairākīrṇaiḥparitaścamūṃ āchāda
yaṃtīkṛṣṇābhairadṛhāsaparāyaṇā dhyātādurgāvireṇaivamo
hayechatruvāhinīmitirītyādhyātvāśatrusenāṃpraviśanvai
riṇāṃmohanekurvaṃsteṣomāyudhagrahaṇātsvayaṃnirvraṇaḥsyā
dityabhiprāyaḥyathāvidhīti nāmamaṃtrayuktaṃhuṃphaḍitipa
llavayuktaṃcajapanjuhuyādityarthaḥ vidveṣamitiviyoga
syāpyupalakṣaṇaṃ dviṣṭyaimithoviyoginaubhavatityukteḥta
dhatīmuśalaṃśūlaṃgarakuṃbhadvayaṃkaraiḥkṛṣṇādigaṃvarādhyeyā
mūrtividveṣakāriṇītidhyānaviśeṣovodhyaḥ gomayamā
naduhaṃ vyomnīti niḥsaraṇāvasareaṃtarikṣevagṛhītaṃ
gomayityarthaḥ aspṛṣṭakuṃgomayamaṃtarikṣeityukteḥpānī
yāṃ dhaḥpāṇimāryāṃprasannāṃdhātvāgrāmaṃvāpuraṃvābhigacchet
japtvāmaṃtraṃtarppayitvāpraviṣṭomiṣṭaṃbhojyaṃprāpnuyābhṛtyavagaiḥ
ayamarthaḥ atrajalahastāṃdurgāṃdhyātvāmaṃtramamuṃjaptvāsaṃta
rpyacagrāmaṃpuraṃvāgacchataḥsādhakasyasabhṛtyavargasyamiṣṭā
nnalābhastadgrāmetatpurevāyāvatsthitiḥsyāditi prāti|
svikarūpeṇasarvaprayogāṇāṃvaktumaśakyatvenāhavahunetyā
di vanadurgāmaṃtramāha utiṣṭetyādipuruṣipadaṃsyādityanvayaḥ
pitāmahaḥkakāronetreṇatṛtīyasvareṇiṃdunāviṃdunācayu
ktaḥ bhayaṃcetyatracakāronamaṃtrātargataḥutiṣṭapuruṣikiṃ
svapiṣibhayaṃmesamupasthitaṃ yadiśakyamaśakyaṃvātanmebhagavatiśa
mayasvāhetisaptatriṃśadvarṇomaṃtraḥ ||

pṛ0 139ba) vātanmeititrīṇākṣarāṇyatrakīlakānitatsthāneyadihuṃdu
rgetyakṣaratrayaṃpraveśyate pūrvaṃpāśamāyādurgākavacadurgāvī
jānisarvamaṃtrāṃtedurgāmāyāvījānipunaradhikānidīyaṃ|
tetadāniṣkīleyaṃdīpitāsatīvidyāsadyasiddhidābhavati
yaduktamīśānasaṃhitāyāṃguṇavījaṃsamuddhṛtyutiṣṭetipadaṃ
tataḥpuruṣītisamuddhṛtyavrahmāṇaṃsūkṣmasaṃyutaṃsaviṃdukaṃsamu
cāryaracapiṣītipadaṃvadet bhayaṃcamesamābhāṣyatathācasa
mupasthitaṃtayadiśakyamitiprocyaaśakyaṃsamudīryyaca ca
rmavījaṃsamuddhṛtyadurgebhagavatītica śamayetisamuddhṛtyata
thāsvāhāpadaṃvadet evameṣāmahādevīniṣkīlāsarvasi
ddhidā guṇāṃtebhuvaneśānīṃdurgavījaṃsamuddharet varmaṇāṃte|
svakaṃvījaṃuktācāṃtevilomataḥ pūrvoktavījatritayaṃyojaye
tkrāṃcadāruṇaḥtadāpradīpitāvidyāniṣkīlāsarvasiddhideti
tathācamauluddhāraḥsakīlaḥvātanmeityatravarṇāṃtaraprakṣepe
niṣkīlatāmātraṃguṇaḥpāśaḥtadādikāṣṭavījayogedīpi
teyaṃvidyetidhyeyaṃ atrasaviṃduḥpaṃcamasvarovījaṃsvāhāśaktiḥ
duritīvījamiti padmapādācāryyāḥakṣaranyāsamāha pāde
tyādinā pādasaṃdhayohastasaṃdhayaścapratyekaṃcatvāraḥitiṣo
ḍaśasthānānipārśvastananāsākapolākṣikarṇānāṃṣaṣṇāṃpra
tyekaṃsthānadvayatvamitidvādaśa gudaliṃgādhārodarahṛtkaṃṭha
mukhabhūmadhyamūrddhāṃtanavasthānānāmekaikatayānavaiveti
militvāsatvatriṃśatsthāneṣvekaikavarṇanyāsaḥkartavyaḥ|
aṃganyāsamāha yadbhirityādinā utiṣṭapuruṣihṛdayāyana
maḥkiṃsvapiṣiśirasesvāhābhayaṃmesamupasthitaṃśikhāyaiva

pṛ0 140a) ṣaṭ yadiśakyamaśakyaṃvākavacāyahuṃ tanmebhagavatinetrā
yavauṣaṭ śamayasvāhāstrāyaphaḍitiṣaḍaṃgamaṃtraiḥṣaḍaṃganyā
saḥkartavyityarthaḥdakṣahasteūrddhecakraṃvāmahastorddheśaṃkhaḥda
kṣādhastanevaraḥvāmādhastenaabhayaṃ ekaikenadravyeṇāyuta
mekaṃhomitidravyacatuṣṭayenapratyekaṃtāvatihomeyutaca
tuṣṭayaṃhomaḥparyavasyatisevadaśāṃśenahomaḥitikeci
t anyetuyathālābhameṣāṃdravyāṇāṃvikalpenopādānamāhuḥ
vikalpānukalpatvādivodhakavākārādyabhāvāccaturṇāṃsamu
ccayenahomitikaścit etasyāpūjādhāraṇopayuktaṃyaṃtramu
ktaṃtaṃtrāṃtare ṣaṭkoṇakarṇikepadmaṃmaṣṭapatraṃsakesaraṃ tadvahi
rdvādaśadalaṃcaturviṃśadalaṃtataḥtadvahirvṛtayugalaṃmadhyeduṃ
sādhyasaṃyutaṃ karṇikāyāṃṣaḍasreṣudāvadurgāṣaḍaṃgake aṣṭa
patreṣuvilikhenmatimātṛmahiṣārdinī daladvādaśakedā
vadurgāmaṃtrārṇakāṃstriśaḥśiṣṭaṃprathamapatretu caturviśadale
punaḥmālāmanorvarṇayugmaṃpratipatraṃsamālikhet traiṣṭubhaṃ
pratilomenatadvahiḥyatrasaṃdhiṣu tadvahiḥprathamevṛteaṣṭa
mūrttīḥpravinyasetdvitīyeṣṭāyudhānyevaṃdaurgāṃyaṃtramanutama
miti asyārthaḥṣaṭkoṇakarṇikāyāṃdurgāvījaṃdumiti ṣaṭ 
koṇeṣuprakṛtamaṃtraṣaḍaṃgamaṃtrāḥaṣṭapatremahiṣamardanyāmaṃ
trasyāṣṭavarṇāḥdvādaśadaleṣutriśaḥprastutamaṃtravarṇāḥtadvahi
caturviṃśatipatreṣupratipatraṃdvidvikrameṇoṃbhūḥbhuvaḥsuvaḥjva
lajvalajvālāmālinīsarvabhūtasaṃhārakārikevaradejātave
dasejvalajvalahuṃphaṭsvāhetyaṣṭacatvāriṃśadvarṇamālāmaṃtrasya
varṇānālikhyavyutkrameṇatraiṣṭubhavakṣyamāṇamaṃtrāvarṇāndvidvi
krameṇa |

pṛ0 140ba) viṃśatiyatrasaṃdhiparyaṃtaṃlikhitvāśiṣṭasaṃdhiṣuśiṣṭavarṇā
nālikhyaprathamavṛtadurgāyaivaravarṇinyaiāryāyaikanakapra
bhāyaikṛtikāyaiḥ abhayadāyaikanyāyaisurūpāyaiitipratyekaṃ
namoṃtairvyaṃtrairāveṣṭyadvitīyavṛttaṃcakraśaṃkhakhaḍgekheṭakavā
ṇadhanustriśūlakapālapadairaṣṭabhiḥ pratyekaṃcaturthīnamoṃ
tairāveṣṭayediti yathāpūrvamiti āgneyādiṣuhṛdayādī|
nāṃcaturṇāṃpuratonetrasyacaturdikṣucāstrasyapūjanaṃkesareṣu
kuryādityarthaḥ yatukarṇikāṃtaḥṣaḍaṃgapūjanamitipadārthā
darśakṛtoktaṃtatrayuktaṃ yathāpūrvamitimūlavirodhāpateḥ
pūrvaṃkesareṣvevatatpūjābhidhānāt nacapatramūlabhūtāeva
kesarāḥyenatatraśaktipūjanasyāmnātatvānnatatrāṃgapūjanaṃsaṃ
bhavatītyucyeta kesarapatramūlayorvibhinnapadārthatvāt ata
evakesareṣvaṃgāni patramūleṣvāryādyāḥpatramadhyeṣucakrādyā
yudhāni yatrāgreṣuvrāhmādyāitiharṣakaumudīkāraḥprayoge
ṣiti vairimardanāyuḥsiddhyādāvanyathaivadhyānaṃ yaduktaṃ jvala
dagninibhāṃsiṃhaskaṃdhārūḍhāṃbhayāvahāṃ dhyāyetṣoḍaśavāhuṃ|
tāṃsamyagvairivimardane śyāmalāṃgīmaṣṭavāhuṃmahiṣāsura
saṃsthitāṃ āyuḥsiddhyaiciṃtayetāmiti kālapāvakaḥpralayā
nalaḥ karoṭikākapālaṃ dakṣairūrddhataścakrakhaḍgeśaraśūlāni
vāmairūrddhaṃtaḥśaṃkhakheṭakadhanuḥkapālāni rakṣārthakamidaṃ
dhyānaṃ anenaivaprātaḥsnānānaṃtaraṃjapavidhānenaivacatuḥsaṃ
khyāpitatraiṣāṃtarbhāvyāriprajapādeḥsaṃpatprātyapekṣayākṣara|
karmatayātatraikasaṃkhyāyānucitatvāt anuktatvācca sau
myekarmaphalāvātyaisahasraṃprajapenmanuṃ uccāṭanādikṣudreṣuvi

pṛ0 141a) śeṣādayutaṃjapedititaṃtrāṃtaravacanāt evamādiprayoge
ṣumūlamaṃtrebhayapadataḥpūrvaṃgrahakṣudraripucaurarājādipa
daṃprakṣipyagrahabhayaṃmesamupasthitamityādimaṃtrojapyiti
padārthādarśakṛtaḥ yatrahyanyathānupapatistatraivalokika
padaprakṣepoyujyate yathāiṣelāityuktāvākāṃkṣayākaścida
rthevanapratīyateitichinadmiprabhṛtipadaṃpratikṣipyate
atratunakāpyanupapattiḥ nahibhayaṃpadaṃgrahakṣudrādibhayaṃ
nācaṣṭe nātatpadaprakṣepasyābhipretatve'mukabhayetyevocye
tetitupratibhāti jalesthitvārkamaṃḍaledevīṃdhyāyedityuktaṃ
taṃtrāṃtare śaṃkhārinidhipātreṣṭakarāṃraktāṃsvalaṃkṛtāṃ bhānu
viṃvasarojasthāṃdurgāmetāṃsphuratprabhāṃ aṣṭottaraśataṃnayāṃnā
bhimātrejalesthitaḥsaṃyataḥprajapenmaṃtramacirāchīprasiddhaye
iti prayogāṃtaramāha ayutamityādinā arcitenalesaśuṃ
gaiḥsāgrabhāgairvaṭavṛkṣotthaiḥsamidvarairayutaṃhomaṃkuryāditi
saṃvaṃdhaḥarcititiprāptamapismāraṇārthamanūdyatitike
cit vaṭasamidbhirevaniṣpādanenaprajvālitenāevārcite
navahnināyaṃhomityarthetumūlasvārasyaṃprayogāṃtaramāha
apāmārgetyādinā vanodbhavatilāḥjartilāitiprasiddhāḥ
sahasramitipratyahaṃprayogāṃtaramāha sārānityādinākhadi
rādidṛḍhapavitravṛkṣasaṃbhavātśakalātkāṣṭakhaṃḍānupādāya
edhitenatusvalpatāṃprāptevahnausvānukūlyānurodhāyaṃkaṃcanavā
ramārabhyasaptavāraparyaṃtamuktaprastutamaṃtreṇajuhuyāt akhilaṃ
saumyaṃkūraṃcatatraviśeṣastaṃtrāṃtare navakuṃdanibhāṃdevīṃśūlaṃ
ḍamarukaṃbhujaiḥśaraṃdhanuḥ saudhakuṃbhayugalaṃda     ||

pṛ0 141ba) dhatīṃparāṃ dhyātvādurgāṃmahākāyāṃbhīṣaṇāsyāṃsubhūṣitāṃ
ājyenajuhuyānmadhyemadhyepauṣṭikakarmaṇi yadikṣuividhau
kṣedurasapūrṇaghaṭadvayaṃ dadhatīṃciṃtayedevīṃṣaḍbhujāṃproktala
kṣaṇāṃ vilomamanunāvidvānśakalairghṛtasaṃyutaiḥsārairvi
śuddhairjuhuyātpaścimāśāmukhaḥsudhīriti prayogāṃtarama
pyāhajvaretyādinā tarjanyāvāmayetviśeṣaḥtānjvarādīn
prayogāṃtaramāha vidarbhetyādinā bhūrjapatresādhyākṣaradvayaṃta
taḥmaṃtrekovarṇastatosāvyanāmnovarṇadvayaṃtatomaṃtrākṣara
mekaṃtataḥsādhyavarṇaiityāsamāptilikhitvātatpatraṃguṭuguṭi
kīkṛtyakulālasyaghaṭādimṛtpātranirmāṇāvasarekarala
gnāṃmṛdamādāyatayāsādhākārāṃdvādaśāṃgulāṃpratimāṃnirmā
yatasyāhṛdayetatpatraguṭikāṃprakṣipyaprāṇapratiṣṭāṃkṛtvāṃ
gadhapuṣpādibhiḥsaṃpūjyatāṃpratimāṃsvasyāgrataḥpīṭhopari
svapādatalayoradhastātsthāpayitvāpakṣamātraṃsāyaṃsaṃdhyā
suaṣṭottarasahasrepratyahaṃnairaṃtaryeṇajayataḥsādhakasya|
sasādhovaśībhavatītyarthaḥprayogāṃtaraṃ sādhyākhyakṣaragarbhi
taṃmanumimaṃpatrelikhitvāthataccakrīhastamṛdākṛtaprati
kṛtevinyasyamaṃtrīhṛdisaptāhaṃtvathayutatīmabhimukheva|
sthāpyasaṃdhyātrayejapyādaṣṭaśataṃsuropivaśatāṃgacchatyasau
niścayaḥ ayamarthaḥ karṇikāyāṃsādhyanāpalikhitvātadva
hiraṣṭadaleṣuvibhajyamaṃtravarṇānālikhyatasutraṃkulāla
hastalagnamṛtikākṛtayutalyāhṛdivinyasyakṛtadevī
prāṇapratiṣṭāṃtāṃpuratovasthāpyatrisaṃdhyamaṣṭottaraśatasaṃ
khyayājapataḥsasādhyāvaśyaṃvaśībhavatīti prayogāṃtara

pṛ0 142a) māha abhyarcyetisvastikādimaṃḍalaṃbhuvaneśvarīpīṭhevā
dukūlaparivṛtetriṃśacharāṃsthāpayitvātatradevīmāvāhya
saṃpūjyatrikoṇakuṃḍeyathoktavidhinādevīmāvāhyābhyarcya
tīkṣṇatailenasārdhapatailenarājikātailenavāyutasaṃ
khyayāhutvāsaṃpātatailaṃteṣuprakṣipyayugapadevatriṃśadvā
ṇānupaspṛśyaniyutaṃlakṣyasaṃkhyayāmūlamaṃtraṃjaptvāsaṃskṛ
tān raktasūtraiḥpuṃkhadeśeṣuveṣṭitānvāṇānvairisenāsu
prakṣipyatāṃsenāṃpalāyitāṃkuryāditisamudāyārthaḥyaduktaṃ
pīṭhesvastikamadhyasthemāyācakragatepivā vidhivatpūja
yetsūkṣmahakālādisamāvṛtepinidhāyaniśitātsvarṇa
puṃkhāstriṃśachilīmukhānkātyāyanīṃsamāvāhyagaṃdhādyaiḥ
pravarairyajet trikoṇakuṃḍepūrvoktakramotpannevibhāvasau
āvāhyaṣoḍaśabhujāṃtāmiṣṭācaṃdanādibhiḥsiddhārthatailaṃ
juhuyātsahasramathavāyutaṃ niyutaṃtatralavdhenasaṃpātena|
vilepayet udvāsyadevīṃtatraivahutasaṃkhyaṃjapediti raktena
taṃtunāpuṃkhasavidheveṣṭayedṛḍhaṃ  teṣuvidveṣudakṣeṇadhanvi
nāvairivāhinī vinaṣṭasaṃjñāśakreṇapālitāpyabhidhāva
tīti īdṛśaṃkrūrakarmapratilomamaṃtreṇetipadmapādācā
ryā prayogāṃtaramapyāha japitvetyādinā kuḍavaṃpalacatu
ṣkaṃ kulikomuhūrtaviśeṣaḥyaduktaṃratnamālāyāṃ manvarka
digvamvṛtuvedapakṣairarkānamuhūrtaiḥkulikābhavaṃti divā
nirekairathayāminīṣiti arkādivāreṣumanvādayaḥsa
ptamuhūrtāḥkrameṇadivākulikābhavaṃti rātrautuekaikarahi
tāstematvādayastrayodaśatāmāpannāmuhūrtāḥ kulikāitita
darthaḥanyetuśatrokulikodayei

pṛ0 142ba) tyanvayaḥ tathācasvaraśāstravicāreṇa śatrormṛtisvaroyatrati
thyādaubhavatitadetyarthityāhuḥ prayogāṃtaramāha senetyādi
nā kāraskaroviṣatiṃdukaḥkuvelāitibhāṣayāprasiddhaḥsaṃ
staṃbhanamityatrodiśyetikuryāditivāśeṣaḥ yaḥsiticata
thācakāratkarapuṣpaiḥsahasraṃyojuhuyātsasenāsaṃstaṃbhanaṃku
ryādityarthaḥudiśyetipūraṇapakṣeyaḥsityapinapūraṇīyaṃ
staṃbhanamudiśyatatpuṣpairjuhuyādititatpakṣerthaḥkāraskara
patrahomenatusenānivarttetasvīyadeśevanirgacchet prayo
gāṃtaramāha aṃgāretyādinā bhaumavāre daśamamuhūrttekuli
kākhyeśatroḥśirasiaṣṭottaraśatāvṛtyābhimaṃtritaṃbhasma
kṛṣṇāṃkarālavadanāṃbhujaṃgairabhimaṃḍitāṃ marīcacūrṇādahana
śūlarājabhujākulāṃ digaṃvarāṃmahādurgāṃciṃtayedveṣaṇādi
ṣu utsādabhrāmaṇoghāṭakṛtyāsvādhāvanodyatāmiti taṃtrāṃta
roktarītyādevīṃdhyāyannikṣipet prayogāṃtaramāha mahadityā
dinā tasyavairiṇaḥpādasyavāmapādasyarajasāyuktairvātava
śenapatitakāraskarapatrairhomāduktadhyānapūrvakādarīṇā
muccāṭaḥsyāt prayogāṃtaramāha kāraskaretyādinā pratimā
caṣaṇnatyaṃgulādvādaśāṃgulāvāmāraṇedārurūpāṃtāṃdvāda|
śāṃgulasaṃmitāṃ ṣaṇnavatyaṃgulāṃvāpikuryānmātrāṃgulaiḥkra
māt vaśyākarṣaṇayoḥproktāṃtāṃkuryyādvādaśāṃgulāmititaṃ
trāṃtaradarśanāt nacadvādaśāṃgulāyāevamukhyatvaṃprathamo
padeśāditibhramitavyaṃ adhikakaṣṭasādhyādhikadravyasā
dhyādikaśramasādhyānāmevatadvidhivaiyarthyavāraṇārthaṃmukhya
tvasyābhyupagamyatvāt chedayedityatrāṣṭottarasahasrasaṃkhya

pṛ0 143a) yetiśeṣaḥaṃgaśiti dakṣiṇāṃguṣṭamārabhyavāmāṃguṣṭāṃtaṃ
evamevahutāśanāditeva dumakuḍyanipātenanirghāte
nārikhaḍgataḥsalilātpāvakātsarppadaṃśānmatadvipādva
ṭāt yakṣarākṣasagaṃdharvapiśācavrahmarākṣasaiḥanyairvākā
raṇaiḥkṣipraṃnāśameniripurdhruvamitismaraṇāt dinatrayāt
prayogakālabhūtakṛṣṇacaturdaśītrayāt tricaturdaśīpra
yogādarvāḍpriyatenasaṃdehityukteḥ māraṇedhyānaviśeṣoya
thākālamedyanibhāṃdurgāṃdaṃdaśūkavibhūṣitāṃ niśitaṃdava
tīṃkhaḍgaṃnijadakṣiṇapāṇināsavyeṇapāṇināsādhyaṃkeśe
saṃgṛhyakarṣatīṃsiṃhaskaṃdhaṃsamārūḍhāṃdhyāyenmāraṇakarma
ṇīti prayogāṃtaramāha unmateti atrakarmaṇidhānaṃyayā
śatabhaṃgāhūyācūrṇaṃkapālaṃgarapūritaṃ radhānāśāṃvarīdurgā
dhyeyāmādanakarmaṇīti unmatodhatūraḥ prayogāṃtaramāha ulū
ketyādinā svavasārakteulūkakākīyavasārudhiretābhyāṃ
saṃyutaistadubhayapakṣairvanegatvārātraujuhvataḥśatrumaraṇaṃsyāt
prayogāṃtaramāha rātrorityādinā śatrorjanmanakṣatrajñāneta
nnakṣatravṛkṣeṇatadajñānekāraskareṇadvādaśāṃgulāṃśatroḥprati
kṛtiṃśatrusamānākārāṃpratimāṃkṛtvāprāṇāṃstatrapratiṣṭāpya
viṣeṇahālāhalenakuṣaṇenamarīcaṃśāmalaṃproktaṃvallījaṃgho
ṣaṇaṃsmṛtamityabhidhānānmarīcāparaparyāyeṇacaviśeṣeṇa
sarvāvacchedenaliḍmāniaṃgāniyasyāevaṃbhūtāmatyuṣṇejale
ninitarāṃyathāsarvāṃgeṣujalasaṃyogobhavatitathākṣipetena
yathoktaphalaṃsyāt yaditatpratikṛterdugdhenamekaḥkriyatetadā
jvaronāśamṛcchennānyathetyarthaḥ prayogāṃtaramāha   ||

pṛ0 143ba) tarjanīmityādi prayogāṃtaramāha khaḍgatyādinā sannaddhāṃri
puṃnāśayituṃśastrādyupādānaṃkṛtvādhāvitumudyatāṃ nāśana
mardanaṃphalāyanādināpisaṃbhavet tenanamāraṇenapaunaru
ktyaṃ yadvāāyudhādidhāraṇadhyānaviśeṣeṇaprakāradvaya
midaṃmāraṇasyaivecchayāvikalpitamitidraṣṭavyaṃ prayogāṃ
taramāha cāpetyādinā tādṛśaṃdhāvaṃtajānvādhobhāgaparyaṃ
tamevatoyamapekṣitaṃ prayogāṃtaramāha ānityaketi āni
tyakaḥparacchīnibhāṣayāprasiddhovṛkṣaviśeṣaḥ prayogāṃtara
māharakṣāyaiiti aṣṭottarasahasrasaṃkhyayābhimaṃtritenapaṃca
gavyenadaṃtinogajānupalipyarakṣāsyādityarthaḥprayogāṃ
taramāha gavyājyetyādinā gavyājyādyaṣṭadravyāṇāṃmadhyepra
tidinamekaikadravyeṇāṣṭottarasahasravāraṃhutvāvrāhmaṇāṃśca
pratidinaṃvahuvacanasāmarthādyathāśaktidvisaṃkhyātodhikā
nbhojayitvāyoguruṃdakṣiṇādibhiḥsaṃtoṣayetasyarājñoga
jāśvādisamṛddhirmahatīsyāt kṣudrāṇāṃparakṛtamāraṇoccā
ṭanadveṣaṇādīnāṃpīḍācanasyāt prayogāṃtaramāha kāra
yedityādinā vrāhmaṇabhūmisthenasaphalenapalāśavṛkṣeṇa
śaṃkhādyāyudhapaṃcakaṃśilpidvārākṛtvāpaṃcagavyeṣuprakṣi
pyatānispṛṣṭāpaṃcasahasrasaṃkhyayājapet ekaikasahasrame
kaikāyudhaṃspṛṣṭājapeditiyāvat tāvatsaṃkhyayaivahutvāsaṃ
pātājyaṃteṣukṣiptāvakṣyamāṇaiḥ svasvamaṃtraisteṣāṃpūjāṃkṛtvā
paṃcagavyānsamuddhṛtyapunaḥspṛṣṭaivapūrvavat paṃcasahasrasaṃ
khyayāmaṃtramājapyamadhyepūrvādicaturdikṣucāvaṭānavāna
yitvāteṣavaṭeṣumadhyāditaḥpaṃcagavyaṃprakṣipyapaṃcavādyā

pṛ0 144a) nvādayitvāmadhyāditaḥśaṃkhādīniprakṣipyateṣāṃpūjāṃpūrvavatkṛ
tvāvālukābhiravaṭānpūrayitvāmṛtikābhiḥsamaṃsthalaṃkṛ
tvātatratattatsthaletattadāyudhebhyovaliṃdatvādikpālebhyopi
tattadikṣuvalīndatvā vrāhmaṇānbhojayitvāguraveyathāśakti
dakṣiṇāṃdatvādīnānāthāṃścasaṃtoṣyasaṃpanneyaṃrakṣāyatraivagrā
managarādāvanuṣṭīyetatatraivadhanadhānyādisaṃpadovarddhamā
nāḥ pratyahaṃsyuritisamudāyārthaḥ īśānasaṃhitāyāmapidvi
jabhūmyāṃsthitaṃchitvāphalāḍhyāṃviprabhūrūhaṃ phalāgrahīnaṃni
rbhidyapaṃcadhāsarvataḥsamaṃmadhyādyaṃśaiḥkramācchaṃkhaṃnaṃdakaṃcakra
kaṃtathā śārḍaṃkaumodakīṃtālapramāṇaṃparikalpayet sapaṃca
gavyetatpātrenikṣipettannidhāyaca svastikesamyagabhyarcyajape
tpaṃcasahasrakaṃ ghṛtenatāvahutvājyasaṃpātenayathāvidhi ā
lipyatāvadbhūyopijapenmaṃtramimaṃsudhīḥ khātvāvaṭānhastamā
nānmadhyedikṣuvidikṣuceti kaścidviśeṣopyuktastatrapīṭhaṃsa
mabhyarcyamūlamaṃtreṇavinyaset tāniśaṃkhemahādurgāmāvāhyā
sminsthitāṃjapet tatramadhyasthāvaṭepīṭhadevatāḥprastutamaṃtrade
vatāyāḥsaṃpūjyamūlamaṃtreṇaśaṃkhāditastānyāyudhānitatrani
dadhyātmadhyasthaśaṃkheprastutamaṃtradevatāṃmahādurgāmāvāhyapū
jayedityarthaḥ tathātaptadāyudhamūrtīścadiśāmūditalakṣaṇāḥ
asramaṃtreṇaparitaḥprākāraṃparikalpayediti tattadāyudhāni
prastutadevatāyudhāni tattanmūrttīprastutadevatāvaraṇamūrttīḥ
diśāsu dimātāvaṭavinyastāyudhānāmuparidikṣu evaṃsaṃpū
jyapūrvarītyāparitaḥprākāraṃciṃtayedityarthaḥ taṃtrāṃtare avjāri
gadāṃvujakaraṃmukuṃdaṃviciṃtyaraviṃdevyatyastaṃpu  ||

pṛ0 144ba) ruṣibhagavatipadaṃmanuṃjapetsarvasiddhikaramiti ayamarthaḥ
śaṃkhacakragadāpadmākhyāyudhadharaṃcaturbhujaṃviṣṇusūryyamaṃ
ḍaledhyātvāvanadurgāmanuṃpūrvoktaṃjapataḥsarvakāryasiddhiḥ
syāt puruṣītisthalebhagavatītisthalevaliṃgavyatyāsaḥ
strīliṃgasthānepuliṃgaprayogaḥkāryyitituviśeṣaḥkā
myayaṃtramupadarśayati padmamityādinā dvādaśadalaṃkamalaṃ
vilikhyatatkarṇikāyāṃpraṇavaṃtadaṃtarmāyātasyāpyaṃtardurgā
vījaṃtadaṃtaḥsādhyasādhakādināmalikhitvādvādaśakesa
reṣudiśodviśoṣṭamitānmahiṣamardinyāmaṃtravarṇānlikhi
lātrirāvṛtyāparipūryya prastutamūlamaṃtrasyaguṇaśastritri
krameṇavarṇānālikhyāvaśiṣṭamekaṃvarṇamatimevadalesu
mālikhyatadvahirvṛttadvayamadhyemātṛkārṇānlikhitvātato
pivahirbhūpuraṃtrirekhābhirekaṃbhavatītiṣaṭrekhābhirbhūpuradva
yaṃviracayyatadaṃtaḥsāmānyaśāstrādhigataṃdikpālavījayaṃ
tragāyatryādikaṃlikhediti yadvābhūpuradvayamadhyagamityeta
digvidigātakoṇakaṃbhūpurudvayamadhyagatatvaṃvivakṣitaṃca
turdvāropetaṃbhūpurasāmānyaprāptaṃnakenāpipratiṣedhyamiti
maṃtavyaṃ yatuharṣakaumudyāṃmāyāvījāṃtadurgāvījasyalikha
naṃnakartavyaṃ śaktigaṃśaktigataṃśaktisaṃvaṃdhītiyāvatevaṃ
bhūtaṃyadvījaṃmāyāvījamitimūlārthamabhipretyābhyupagataṃ
tadidaṃmūlāsvārasyakaraṃ tathāvivakṣaṇeśaktivījamitye
vavrūyāt gapadamanarthakaṃsyāt yatudairghaṃvījaṃsavisarga
mihopādeyamititadapicityaṃ mūlesaviṃdukasyaivadurgāvī
jatvenābhidhānāt dvādaśaguṇayaṃtresvayamaparairapisaviṃdu

pṛ0 145a) kasyaivatasyopādānāccetisaṃkṣepaḥ ||  yasyodyotamatī
satīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmapremanidhītipaṃ
thakulabhūḥkūrmācalojanmabhūḥsūpāsyaṃkṛtavīryyavācyu
tapadaṃvārāṇasīvāsabhūstajjepūrtimagānmaheśapaṭalaḥśa
vdārthaciṃtāmaṇau ||       athavakṣyamāṇavidyāyā
tigopyatvenatatprakāśanedevatākrodhaḥsyādityatakṣamāpa
nārthaṃstautiajñānetyādināetadvidyāprakāśanenaśiṣya
ṇāmupakāromadīyakīrtiścabhaviṣyatītyevaṃrūpājñānasyā
parādharūpasyanāśomamāpibhaviṣyatītibhāvaḥmataḥkatha
masyāvidyāyānirūpaṇaṃbhaviṣyatikathaṃvānirūpaṇenāsāṃ
pradāyikenatadupāsakānāṃkrodhonasyāt sāṃpradāyikepi
nirūpaṇegopanākhyasaṃskārahānyāmaṃtradevatāyānivīryyatā
nasyādityevamādiciṃtāsamudrataraṇaṃmamāpisaṃbhavedevetya
bhiprāyavānviśinaṣṭisaṃsāretyādi ānaṃdavījamiti tathā 
ca nirūpaṇādinātadupāsitaḥsutarāmānaṃdaṃdāsyatītibhā
vaḥ atarkyamityanenāvāṅmanasagocarasyakathaṃvānirūpaṇaṃśa
kyakaraṇamityuktaṃ śrotṛpravattyarthaṃyāṃjñātvetyādievaṃstutvā
parādhaṃkṣamāpyapratijānīte tripurāṃvidyāmityuktaṃ śrotṛpravṛ
tyartheyāṃjñātvetyādievaṃstutvāparādhaṃkṣamāpyapratijānīte tri
purāṃvidyāmiti siddheśvarītaṃtretribhiḥpurārcitetitripureti
tatpadaniruktiruktā vrahmaviṣṇumaheśānaistridevairarcitāpurā
tripuretitadānāmakathitaṃdevataiḥpureti purāsṛṣṭyādisvasva
cikīrṣitakarmādautattatkarmacikīrṣayetibhāvaḥ tathāvasṛṣṭyā
dimahāduṣkarakarmanirmāṇaśaktidātryāḥsiddhādiprabhutvadānekaḥ

pṛ0 145ba) viyat hakāraḥbhṛguḥsa hutāśaḥraḥbhautika aikāraḥ|
iṃduḥitiprathamaṃvījaṃ viyat haḥtadādiḥsaḥkaḥsvarūpaṃ
iṃdraḥlaḥagniḥraḥvāmākṣidīrghekāraḥviṃduścetidvitīyaṃ
hakārasakārarakārāścaturdaśasvaravisargānusvārāḥṣaṭ
tṛtīyaṃvījaṃ etadvījatrayasyakrameṇavāgbhavādisaṃjñā
sāṃpratamapūrvā dvitīyavījehasakalarātmakānāṃpaṃcavyaṃ
janānāṃprathamītimayoścapaṃcānāṃsvarasahitānāṃteṣāṃ
praviṣṭatayāpaṃcakaṭātmiketikathitaṃ asyapaṃcakūṭātma
katrivījamaṃtrasyadakṣiṇāmūrtiḥṛṣiḥpaṃktivdhaṃdastripura
bhairavīdevatā ādyaṃvījaṃ madhyaṃśaktiḥsakalābhīṣṭasādha
neviniyogaḥ nābhitaḥpādaparyaṃtaṃvāgbhavavījaṃprathamavī
jaṃ evamādivyavahārārthamevasaṃjñākaraṇaṃkarayoḥvāmada
kṣiṇayoḥhastatalecasavyedakṣādvayedvitīyeititaṃtrāṃtara
darśanāt nyāsatrayamupadarśyacaturthaṃnavayonyātmakanyā
samāha karṇetyādinā tribhistribhisthānaistrikoṇākāra
tāsaṃpādakairekaikovījatrayasyayoninyāsaḥsoyaṃvāmāṃgā
diḥsarvatravāmakaramārabhyaivapūrvoktanyāsasyavāmakoṇa
mārabhyaivapūjāyāścadarśanāditisāṃpradāyikāḥśaṃkhayoḥ
lalāṭapārśvasyocapradeśayoḥkukṣipadenanābhipradeśonaika
dyālakṣyate kvacinnābhāvityevapāṭhaḥ atevayonyāṃkāratā
nyāsasya kūrparovāhumadhyasaṃdhideśabhāgaḥdhvajoliṃgaṃ guhya
deśegopyadeśe gudapradeśitiyāvat rūḍhāguhyapadābhi
dheyasyaliṃgasyapūrvamuktatvāt paṃcamaṃratyādinyāsamāha
mūletyādinā vakṣyamāṇaivālāvījaistribhikrameṇaratyādi

pṛ0 146a) bhiḥsaṃvaddhairmūlādhārādiṣunyāsaḥkāryyitiharṣakaumudīkṛ
taḥ vilomatitimūleśrutatayāvālāyāstṛtīyenavīje
naprīterdvitīyenamatobhavāyāḥsaṃvaṃdhaḥihasthānānāmapekṣā
bhāvāduttaratrasthānāpekṣāsatvāsthāneṣeṣitiuttaratrasaṃvadhya
taratipadārthādarśakṛtaḥ nahīdaṃyujyatesthānetyādermadhyastha
syotarānvayorvilomatiticaramasthasyapūrvānvayityuktaugraṃ
thāsaurasyaprasaṃgāt nacavilomataḥsthānaprāttharthamidama
pipareṇaivasaṃvaddhamastvitivācyaṃ evaṃtarhivālāvījānāṃ
vilomataḥprāptaupramāṇābhāvevetimaṃtavyaṃ nacasarvaṃvai
lomyamapyāśritaṃ ratteḥprathamāyāyāḥprathamavījasyaivāśraya
ṇāt nacakāmasyakāmavījaṃrativījaṃvāgbhavaṃsamudiṣṭaṃ saṃ
mohanākhyamaṃtyaṃprītervījaṃ tathāproktamitivacanamevamaduktai
pramāṇamitivācyaṃ etasyaprāmāṇikatvepimūlavisaṃvāditve
napakṣāṃtaraparatayāsamādheyatvāt vālāyāḥprātilomyā
nulomayorekasyāpyatrānāśrayaṇāt ṣaṣṭanyāsamāha amṛte
śītyādinā caturthacaraṇasyehasaṃvaṃdhaḥ tathācabhrūmadhyevālā
tṛtīyavījasahitāmṛteśīhṛdivālādvitīyasahitāyoge
śīmūlādhārevālāprathamasahitāviśvayogeśī mūlādhā
revālāprathamasahitāviśvayonirnyastavyetyarthaḥ sapta
maṃmūrtinyāsamāha khasyetyādinā bhṛguḥsaḥvyoma haḥ
agniḥ raḥsadyādauyeṣāmevaṃbhūtāvyutkramataḥpaṃcahra
svāḥ oeuiasvarūpāḥkrameṇasaṃyojitāḥ saṃtaḥpaṃ
camūrtīnāṃvījānibhavaṃti tathācashroṃ īśānama
tobhavāyanamaḥ    ||

pṛ0 146ba) shetatpuruṣamakaradhvajāyanama ityādimaṃtrānmūrddhavaktrādi
ṣunyaseditiphalitārthaḥpadārthādarśakṛtastuīśānādi
paṃcamūrtīnāmuktānyevavījānimanobhavādīnāṃtupaṃcā
nāṃcanitādivījānāṃvakṣyamāṇatayātadāditvamevakārya
tenashroṃīśānāyastrīṃmanobhavāyanamityādiyogityāhuḥ
mūlāṃsammataṃcedaṃ anyathāīśādīnāmivamanobhavādīnā
mapyatraivavījanirūpaṇasyāvaśyakatvenatadanirūpaṇānmū
lasyanyūnatvāpatiḥsyāt asmanmatecasvātaṃtryeṇamanobhavā
dīnāṃsvataṃtravījasadbhāvepimūrtisahitānāmetadvījasyaiva
satvābhiprāyeṇatadanabhidhānamitinakāpinyūnatā a
ṣṭamaṃmūrtinyāsamāha tatityādi paṃcamukheṣupūrvoktavīja
pūrvakatattanmūrtīḥsakāmāninyaset navamaṃṣaḍaṃganyāsaḥ
ṣaḍityādināhsrāṃhṛdayāyanamaḥhsrīṃśirasetyādibhiḥṣa
ḍaṃganyāsityarthaḥpadārthādarśakārastuvījenadvitīyenavī
jenaṣaṭdīrghayogopyasyaivaatrasaṃpradāyānmāyāvījamapi
ṣaṭdīrghayuktamāditoyojyaṃ āyenetyasyaṣaḍaṃganyāsamaṃtrā
ṇāmādibhūtenetyarthakasyadvitīyavījapratipādakaleno
pavarṇitavījapadaviśeṣaṇatvamevatathācahrāṃhsklāṃhṛ
dayāyanamaḥ hrīṃhsklīṃśirasetyādiḥprayogaḥityāhuḥ mūla
syaivamabhiprāyesatiṣaṭdīrghayuktavījenādyenādyaṃmakriyā
matesevavavrūyānnatutvadabhimatayorviśeṣaṇaviśeṣya
yoraṃtaḥpadāṃtaraṃprakṣipet yadicamaduktevapakṣogurupa
raṃparānumitaraśrutichalukitivrūṣetarhimūlamapi
tamevārthamanuvadiṣyati tathāhi ākāronāmaikadeśa

pṛ0 147a) tayākāśaparaḥ āādyopatretyādyaḥāghrāśapadasyahakā
hakāraparatayāhakārādinetyarthaḥ tādṛśaṃcavījatrayama
pītimadhyetannāmāyaṣaḍityādiṣaṭṣaṣṭodīrghoyaścaturthasva
rarūpastadyuktenetyarthaḥ ṣaṣṭastudīrghodvitīyevavījenāparatre
titadvyudāsaḥṣaṭdīrghetyādikaṃpunarāvartanīyaṃ yathāśrutā
rthakasyatasyacoktarītyāprāptadvitīyavījenānvayaḥnirupadaṃ
vījapadaṃcamāyāvījamevācaṣṭe tathāpiyathāśrutārthakasyaṣa
ṭdīrghetyāderanvayitikimavaśiṣṭaṃtvaduktārthalābhe yadvā
ādyapadamākārādiṣaṭdīrghaparaṃsahacaratvāt tataścārśa
ādyacapratyayāśrayaṇenatadyuktatvalābhaḥ asyacadehalīdī
panyāyenādyaṃtābhyāṃṣaṭdīrghayuktapadavījapadābhyāṃniruktā
rthakāmyāmanvayaḥ tathācakimavaśiṣṭaṃtvatprayogeitirahasyaṃ
rahasyatvādevātikliṣṭaśavdaiḥpratipādanaṃmūlakṛtiti
pratibhāti daśamaṃvāṇanyāsamāha paṃcavāṇānityādinā
atrayadyapitripurāsārasamuccayedrādrīpadayoraṃtemekāreva
paṭhitaḥatrīśomukhavṛtavahnisahitastvādyaṃsadaṃḍastri
mūrtyākrāṃtānanavṛtamevakhalutadvījaṃdvitīyaṃsmṛtaṃ mukhāṃ
tasthitaṃdevarājādhirūḍhaṃsavāmekṣaṇaṃvaktraṃpūrveṇayuktaṃ bha
pūrvaṃsavṛtrāriṣaṣṭasvarārddhakṣayeśaṃkat ryyaṃkapūrveṇayuktami
ti ayamarthaḥ atrīśodaḥmukhavṛttamākāraḥvahnīraḥdaṃḍa
anusvāraḥeteparasparaṃmilitāḥsaṃtaḥprathamavījabhāvamāpa
dyaṃte atritrimūrtinācaturthasvareṇayadyānanasthānamākrā
taṃśeṣaṃsarvamapipūrvavadbhavattadādvitīyaṃvījaṃ mukhaṃkṣaḥta
syamukhenyāsāt tasyātarmadhyesthitaḥ     ||

pṛ0 147ba) kakāraḥkṣakārohikakāraṣakārayoḥsaṃyogānniṣpayati
titadaṃtaḥ pātitākasyadevarājoluḥvāmekṣaṇaṃcaturthasva
raḥvaktraṃvisargaḥtasyamukhenyāsāttasyapūrvonusvāraḥetā
vatākāmavījamuhṛtaṃtṛtīyaṃvījaṃbhapūrvovakāraḥṣṭatrā
rirlaḥṣaṣṭasvarūkāraḥarddhakṣapeśorddhadurvidūpalakṣakaḥe
teparasparaṃmilitānlūṃbhāvamāpannāścaturthavījaṃgautamasaṃ
hitāyāṃtucaturthavījasyapaṃcamasvarāṃtatvamuktaṃthāṃtaurepha
samāyuktāvāsyaśāṃtivibhūṣitau viṃdunādasamāyuktauvī
jautrailokyamohanau kāmavījaṃtataḥpaścājjalaṃdharāsamanvi
taṃ paṃcamasvarasaṃyuktaṃviṃdunādasamanvitaṃvījānyetānivāṃ
tevacaṃdraḥsargasamanvititiṣaṣṭovāmakarṇaḥsvarodvitīyo
yasmāditivyutpatyāpaṃcamasvaraparatayoktavacanamipiśa|
kyatenetuṃkaṃjatvaṃvakāraḥtasmāturyyaḥsakāraḥpūrvovisargaḥ
mātṛkāsrakakārātpūrvaṃvisargapāṭhāt etatpaṃcamavī
jamiti tathāpinānātaṃtradarśinograṃthakṛtoḍaḥkārevā
bhipretaḥititadanusāriṇāṃḍāṃtagarbhairevamaṃtrairnyāsaḥkara
ṇīyitipratibhāti tathācadrāḍadrāviṇyainamaḥdrīṅkṣobhi
ṇyainamaḥityādi athaikādaśatamaṃsubhagādinyāsamāha
bhāletyādinā mukhamadhyasthitasthānaviśeṣaḥkaṃṭhikā vi
dhinetipaṃcatārātsamucitānevāditaḥkṛtvetyarthaḥmaṃtriṇe
tyanenapaṃcatārādisubhagādimaṃtrāṇāmapareṣāmapita
tatkalpopamuktasakalamaṃtrāṇāyathāṃgamaṃtropadeśavi
dhiśrīgurumukhānmaṃtraṃprāpyamaṃtritvamapekṣitaṃnatupustakā

pṛ0 148a) dyavalokenādibhirvuddhamaṃtratāpikāryyakarītyuktaṃ vāksa
rasvatīprastāvoktaṃvāgbhavavījaṃkāmaḥprasiddhaṃkāmavīja
lakṣaṇaṃ ihacaturthaṃtustrīvījaṃ etānipaṃcavījānipaṃcatā
rapadavācyānisyu dvādaśatamaṃbhūṣaṇanyāsamāha nyāsami
tyādinā atramātṛkāvarṇānāmevadevyāḥbhūṣaṇatvenadhyātā
nāṃsvasyaśiraḥprabhṛtiṣvaṃgeṣunyāsevabhūṣaṇanyāsaḥatrabhrū
padamekasyaivasthānasyavodhakamitipadārthādarśe daṃtapaṃktyo
revaikasthānatvaṃbhrūpadenasthānadvayamevavivakṣitamitiharṣa
kaumudyāṃ satyapisthānadvayatveyugalāṃtadvaṃdvapatitatvepicasa
tikutovākarṇādeḥsthānadvayatvaṃnabhuvitiprācīnāḥpraṣṭavyāḥ
gaṃḍayoroṣṭayordaṃtapaṃktyoritidvivacanasāmyepikutovāṃtya
yorekasthānatvamanyayordvidvisthānatvamitidvitīyāḥ praṣṭa
vyāḥ kathaṃtarhiśiraḥ prabhṛtimukhāṃtasthānānāṃṣoḍaśasaṃkhyatva
mupapādyaṃyenatatraṣoḍaśasvarāṇāṃnyāsaḥsyāditicet bhrāṃto
si satyapināsikāyāekatveṣoḍaśasaṃkhyāyāālābhāt na
hināsikeṃdriyaṃtadadhiṣṭānaṃvādvedhā atevanāsāgravarttiprā
ṇeṃdriyamitinyāyaśāstreghaṃṭāghoṣaḥ atevakarṇādausa
rvatradvivacanaṃnāsikāsvaivaikṛvacanaṃkarṇauvyāptajaga
ttrayaḥ nayanepuṇḍakākṣonāsikāṃmeguṇākarityādi
śrīrājarājeśvarakavacādiṣvāmnātaṃyatranāsikāyāḥsthāna
dvayatvamucyatetatranāsikāpadaṃtatpuṭalakṣakatayopayāyaṃa
tevamūlenasītyekavacanamupātamitidhyeyaṃ tasmā 
nnāsikāyāekasthāna    ||

pṛ0 148ba) tvādekavacanāṃtapadapratipādyatvācaikasthānatvenaśiraḥprabhṛ
timukhītasthānāṃṣoḍaśatvasaṃkhyāvyavasthāpanenakaścida
pikleśonāpimūlasyakiṃcidapivaimukhyaṃ pratyutaikavaca
nasyayugalāṃtadvaṃdvānaṃtaḥpātanasyacasaurasyamevādhika
mitidik vivukādicaraṇāṃguṣṭāṃtaṃsaptaviṃśatiṃsaṃkhyā
nikakārādirakārāṃtākṣarāṇinyastavyāni tatrapāṇyo
rekasthānatvaṃpadārthādarśoktaṃnayujyate dormūlāderivadvi
vacanāṃtatvāviśeṣāttatsahavaritatvāt pāṇipṛṣṭadeśa
sthānekatvepidvivacanāṃtatvābhāvānnasthānadvayatvasaṃbhā
vanā aṇurapiviśeṣodhyavasāyakaritinyāyāt caraṇāṃ
guṣṭayostukakārādirakārāṃtavarṇeṣunyastavyeṣuakṣarāṃta
rasthānurvaritatvātpaścādvayorityāmnānasāmarthācaikevara
kāronyastavyaḥ ekasthānakalpanāpyaṃtāllopovivṛddhirve
tinyāyādaṃtevocitānamadhye sthikpadenoccatvasāmyā
dgulyadvayamatravivakṣitamitirāghaṭabhaṭṭāḥidamevasthāne
dvitvairakatvasthānaparyāyādyupadeśasyāvismaraṇesāvadhā
natvarūpesamāhitatvamatravivakṣitaṃ urvaritavakārādya
ṣṭavarṇanyāsasthānaṃkāṃcītyādi kāṃcīsthānekadyāṃvaḥgrī
vāyāṃlaḥkaṭakasthānekaramūlabhūtedvitīyolaḥhṛditā
luvāḥśaḥguhye aṃtyavarṇaḥkṣaḥkarṇakuṃḍalayoḥkrameṇamūrddha
nyadaṃtyauṣekārasakārauḥmaulauhakāritivivekaḥṛṣyā
dinyāsastanuktopyatrasāmānyavacanānusartavyeva tadevaṃ
sāmānyaśāstramātṛkādisāmānyanyāmānaṃtaramṛṣyādi
nyāsādikabhūṣaṇanyāsāṃtatrayodaśaviśeṣanyāsānkṛ

pṛ0 149a) tvādevīṃdhyāyedityāha evamityādinā śirasīmuṃḍānāṃmā
lāyasyāḥsāvacchinnamuṃḍamālāgaladrudhirāliptastanī
dakṣiṇābhyāṃhastābhyāṃjapamālāvarauvāmābhyāṃpustakābhaye
yadyapidīkṣāpekṣāyāḥsarvatraivatulyatā tathāpyatrasarvathaiva
dīkṣāyāmevapūrvoktaprakārāyāṃyatitavyaṃ nopadeśamātre
ṇakārttārthyaṃmaṃtavyamitivivakṣayāpunarāha dīkṣāmiti
prāpyaprakarṣeṇuktasāmānyaprakāraviśiṣṭasiddheśvarītaṃtrā
yuktaviśeṣaprakāraviśeṣeṇalavdhānatuyathākathaṃcit
prāpyaprāptyuttaraṃnatutataḥpūrvamapi tallakṣaṃcaturviṃśatila
kṣyaṃpūjāyaṃtramāha padmamityādi aṣṭadalaṃkamalaṃkṛtvā
tatkarṇikāyāṃtrikoṇadvayamadharāgramekamūrddhvāgraṃkṛtvā
yuktyānavayoniṃsaṃpādyatadvahiścaturasraṃkuryādityarthaḥ
yuktiścetthaṃkarṇikāyāmaṃtaḥpūrvāgramahātrikoṇaṃkarṇi
kāyāḥpaścimatekatrikoṇaparyāptabhāgaṃtyaktvāsemanu
ṣṭāya īśānāgreyarūpayostatpūrvāgratrikoṇapārśvayoḥpratye
kaṃsūtradvayadānenatrikoṇadvayaṃsaṃpādyakiṃcinmūlabhā
gaṃmahātrikoṇasyaparityajyapārśvatrikoṇamahātrikoṇa
saṃpātarekhādvayamadhastanamārabhyadakṣaṇotarayostriko
ṇadvayaṃsaṃpādyasaṃpātasthānataḥ paścimāgraṃmahātri
kāṇamadhyamabhāgaparyaṃtatrikoṇāṃtaraṃkṛtvāmadhyasthatri
kāṇāgraṃmadhyeyathāsyāttathāpaścimataḥ paścimāgraṃ
trikoṇāṃtaraṃkuryāditi vastutastuśaktyāśaktiṃvi
nirbhidyabhūyovahnipureṇateḥ saṃpuṭī
kṛtyeti     ||       ||

pṛ0 149ba) yoginīhṛdayavacanādādāvekāṃśaktiṃvilikhyātāṃmadhya|
bhāgerekhāṃtareṇanirbhidyabhedakarekhāyāīśāgnibhāgāgra
saṃśliṣṭevāmadakṣiṇarekheākṛṣyaprathamaśaktipaścima
koṇātpaścimasyāṃdiśipaścimakoṇāṃtarotpādanenadvi
tīyaśaktiṃracayet tataḥprathamaśaktepūrvasyāṃdiśyārabhya
koṇaracanapūrvakaṃtadvāyurākṣasaparyaṃtevāmadakṣiṇare
kheākṛṣyapūrvarekhāṃprathamaśaktipaścimakoṇasaṃśleṣe
ṇaviracyavahnipuraṃracayeditirītyānavayoniracanānuṣṭe
yā śaktiradhograṃtrikoṇaṃvahnipuramūrddhāgraṃtrikoṇamiti
bhedaḥ kecituūrdhāgratrikoṇahayaṃadhograṃvaikaṃtrikoṇa
mitipūrvarītyānavayoniracanānusartavyā aṣṭasvapiko
ṇeṣutriśūlānyanuṣṭeyoni dakṣiṇāmūrtisaṃhitāsaṃvādī
vāyamarthitivadati pīṭhamaṃtramuddharati vāgbhavamityādi
nā lohi taḥpaḥrāyaisvarūpaṃ śrīkaṃṭhaḥaḥrakārasyadīrghavatvaṃ
paiparāitisvarūpaṃ aparetisvarūpaṃ paraṃtuparetyākāreṇasa
ha aparetyakārasyasaṃdhiḥ hasauparasparasaṃvaddhausadāśi
vamahāpretāṃtaṃsvarūpaṃ aiṃparāyaiaparāyaiparāparāyaihsauṃ
sadāśivamahāpretapadmāsanāyanamityekonatriṃśadvarṇa
komaṃtraḥpūjanīyāḥpīṭhasyāstītyarthaḥprāṅmadhyayonyaṃtarā
leśrīgurukramaṃpūjayedityanvayaḥ sacatrividhaḥdivyaugha
siddhaughamānavaughabhedāt paraprakāśānaṃdaparameśānaṃda
paramaśivānaṃdakāmeśvaryānaṃdakāmānaṃdāmṛtānaṃdabhe
dādyaḥṣadvidhaḥīśānatatpuruṣāghoravāmadevasadānaṃdāḥ
paṃcasiddhaughāḥ mānavaughastusvasvaguruparamaguruprabhṛtiḥ

pṛ0 150a) svayamutreyaḥ pīṭhasyottarabhāgetugurupaṃktiṃprapūjayediti
sāmānyavidhiścanehapravartane atraviśeṣavidhidarśanā
t āgamoktenetyetāvatāprāmāṇikatvamuktaṃ āgataṃśiva
vaktātugataṃtugirijāmukhaṃ mataṃtuvāsudevasyatasmādā
gamucyatititanniruktiśravaṇenanirduṣṭasarvajñabhagava
tpraṇītatvānumatatvāśrayeṣvaprāmāṇyaśaṃkāyāḥ kathamapya
saṃbhavāt paṃcapraṇavairityuktaṃtatratāmāha vāgityādinā
vāgbhavavījaṃvācomāyāvījaṃramāvījaṃvyomasvādimadurgā
pārśvāṃtyāgnisthajhiṃṭīśaḥseṃdusturyyastārojīvoyaṃtrasyacāṃtyaḥ
setiteṣāmuddhāraḥ tathācaiṃhrīṃśrīhkhphraihsauṃḥitipaṃcapra
ṇavāḥ natirnamaskāramudrāyathāpūrvamiti madhyasthatrikoṇa
syaśrīmukhyadevyadhiṣṭitasyāṃtardevyāvāmebhāgesvasyadakṣiṇe
bhāgeratiṃtatraivadevīdakṣiṇabhāgesvasyavāmabhāgeprītiṃ tatrai
vadevyāḥpuratomanobhavāṃsaṃpūjyavahistanāṣṭadalakesareṣupū
rvavadaṃgānyabhyarcyamadhyayonimadhyevacaturdikṣuagrecadrāvi
ṇyādyāḥ saṃpūjya pūrvādyaṣṭayoniṣusubhagādyaṣṭaśaktīḥ
saṃpūjya aṣṭapatreṣuvrāhmādyāḥ saṃpūjya catusrasyapratha
mavīthyāmiṃdrādīṃstadvahirvīthyāmaśanyādīṃścapūjaye
t tatrarasādayaḥ pradhānasamakakṣāḥ tatpūjīkṛtvā
āvaraṇapūjārthaṃsaṃprārthyaaṃgādivajrādyaṃtaṣaḍāvara
ṇadevatāḥ pūrvavadabhyarcyā itisamuditārthaḥ payonnairi
titṛtīyaḥpakṣaḥsaghṛtatvaṃsarvatra amṛtāguḍacī giri
karṇīaparājitā anulomyetyādi mūlamaṃtra
syatrivījāṃte amukaṃvaśamāna     ||

pṛ0 150ba) yetyādisādhyapadamuccāryyapunarvilomenamūlasyavījatrayāṃte
svāhetyuccāryajuhuyādityarthaḥ paṭulavaṇaṃjātivilvapuṣpā
ṇāṃmilitamevamūlābhipretaṃ tadvaṃddhāṃtebhavapadaṃprayujyapuṣpai|
ritikaraṇāt nahitadubhayapuṣpahomastadekatarapuṣpaho
mātsidhyati kṛtamālairājavṛkṣaiḥpāṭalairityādīnāṃvika
sitairitiviśeṣaṇātpuṣpāṇihomadravyatayāpratīyaṃte ti
lakaprayogamāha pādadvayamityādinā kapiraktacaṃdanaṃ coraṃ
karvūraṃsaṭītiprasiddhaṃ caturdaśīrātrauśmaśānekanyayā piṣṭa
mitiviśeṣa susādhitaṃmūlamaṃtreṇābhimaṃtritaṃ dhāraṇārthaṃmaṃ
tramāha madhyetyādinā pūjāyaṃtraṃvidhānenātrāpibhūrjapatrādau
yaṃtraṃnavayonyāḍhyakarṇekamaṣṭadalakamalaṃtadvahirvṛtadvaya
parasparasaṃbhinnāṣṭāracaturasradvayasvarūpamabhilikhyapratha
maṃvījaṃmadhyayonaulekhyaṃtadagrādiyoniṣuprādakṣiṇyenadvi
tīyādivījāṃtarāṇītitrikūṭamaṃtrasyāvṛttitrayeṇanavayo
nipūrtirbhavati atramadhyādyamityasyamadhyemadhyayonāvādya
mādyavījaṃyathāsyātathākiṃvāmadhyayonirādyaṃyathāsyāta
thāmadhyayonimārabhyetiyāvadityarthitikecit paretuma
dhyādyaṃmūlamaṃtrasyatrivījātmakasyayanmadhyaṃmadhyavījaṃtadādyaṃ
prathamaṃyathāsyātathetyarthaḥ tathācamadhyayonauprathamaṃmadhya
vījaṃtataḥsvāgreprathamaṃtatastṛtīyamitirītyālikhet dvi
tīyādyāvṛttautukramādevavījalekhaḥ kramatyāgepramāṇābhā
vāt vastutastunavayoniṣumadhyāyaṃyathāsyātathāvījāni
likheditidarśanādvitīyādyāvṛttāvapiprathamaṃmadhyamavī
jamevatataḥprathamadvitīyeityevayuktamityāhuḥ ādyamate

pṛ0 151a) madhyādyamityanatiprayojakaṃsarveṣvapihiyaṃtreṣumadhyabhūta
karṇikāmārabhyaivaprathamamaṃtrākṣaramārabhyaivacayaṃtralikha
nasyaprāptatayātenaviśeṣānabhidhānāt dvitīyavījasya
prathamaṃkarṇikāyāṃlikhanasyāprāptatayādvitīyamatetva|
stiviśeṣābhidhānamititupratibhāti sādhakasādhyanāmā
dikaṃtunehāpiprasmarttavyaṃ tatoṣṭadaleṣuprastutamūlagāyatryāḥ
varṇānṛpratipatraṃtritrikrameṇalikhet tadvahirvīthyāṃmātṛ
kāṇāṃlekhyāḥ tatobhūpuradvayasyāṣṭakoṇeṣukāmavījā
nilikhet śeṣaṃyaṃtrasāmānyaprakriyāprāptamatrāpītidhyeyaṃ
yaṃtrāṃtaramāha kāmamityādinā ṣaṭkoṇaṃviracayyatatraka
rṇikāyāṃkāmavījaṃsādhyādisahitaṃvilikhyaṣaṭsukoṇe
ṣuṣaṭkāgravījānyālikhyatadvahiḥkṛteṣuṣoḍaśadaleṣve
kaikaśaḥkāmavījānivilikhyatadvahiḥ saviṃdunāhakāre
ṇaveṣṭayet veṣṭanaṃcarekhādvayakṛtaikavīthyāmevapūrvava
t atrakāmavījaṃbhairavyādvitīyavījarūpamevopādeyaṃna
prasiddhaṃtat padārthādarśakṛtopyatraivapakṣepakṣapātaḥtataśca
turasramaṣṭadikṣuvajrāṃkitamanuṣṭātavyamityupadeśaḥyaṃtrāṃ
taramāha vahnerityādinā pūrveṣaṭkoṇaṃviracayyatatkarṇi
kāyāṃkāmavījaṃtadaṃtaḥ sādhyādināmalikhet bhairavyāvā
gbhavavījaṃprathamakūṭaṃṣaṭkoṇeṣutataḥṣaṭkoṇarekhāsaṃ
dhiṣuṣaṭdhāmlamiticaturthakāmavījaṃlikhitvātadvahiḥ
strīmitistrīvījenaveṣṭayet atrastrīmityekatvaṃvivakṣi
taṃ tathācavahistathādīrghastamamekaṃstrīvījamālikhe
dyathāṣaṭkoṇaṃpūrvaka  ||      ||

pṛ0 151ba) lpitaṃtadaṃtaḥpraviṣṭaṃsyāditilubhyate yaduktaṃ manobhavasya
sakalaṃkukṣautadetakṣipediti manobhavastrīvījarūpotraya
tuvāgbhavaṃprasiddhamiti padārthādarśe tatprāmādikaṃ tasya
manobhavasaṃjñakatvābhāvenapaṃcamanobhavākhyatvānāpatteḥ
yadāpivahirvṛttadvayaṃkṛtvātadaṃtaḥstrīvījenaveṣṭayediti
harṣadīpikākṛtoktaṃtadapyuktataṃtrāṃtarāvirodhādupekṣaṇī
yameveti idaṃyaṃtrapaṃcabhirmanobhavaiḥkāmavījairuddhṛtatayā
paṃcamanobhavanāmakaṃbhavati paṃcamanobhavāstūddhatāstaṃtrāṃ
tare kapaṃcamaṃśuvinayanāṃtasaṃyutaṃ savāmadṛkpavanagu
ṇānvitaṃkaraḥ ravisvaroharihayaviṣṇuṣaṣṭavahadvalaṃtatasta
ruparānvitobhṛguḥ teṣāṃśiraḥsuvidadhītavudhorddhacaṃdrāne
vaṃmayānigaditāḥkhalupaṃcakāmāiti ayamasyārthaḥ kaṃ
jalaṃtenatadvācakavakārolakṣyate tataḥpaṃcamohakāraḥsa
śuvinārakāreṇanayanāṃtenaprathamanetradvitīyenacaturtha
svereṇadvitīyanetrapadavācyenasaṃyutaṃprathamaṃvījaṃmāyāvī
jamudvatametena pavanāyakārastasmādguṇastṛtīyolakāra
stenānvitaḥkaraḥkakāraḥkaramūlekakārasyanyāsāt ete
nakāmavījamuddhṛtaṃbhavatiravisvara aikāraḥihayasminha
riḥhakārarakārayormadhyeitiyāvat vinācatu saṃkhyāpadāṃ
teṣṇupadāṃtenalaṃkāreṇatrisaṃkhyāmilitvāsaptasaṃkhyāyakā
rātsaptamaḥsakāraḥsamadhyeyatrāstitatyaviṣṇuevaṃbhūtaṃhari
tisvarūpaṃ itthaṃcahsraiitiprathamakūṭamuddhṛtaṃbhaddhṛtaṃbhavati
ṣaṣṭaḥṣaṣṭasvaraḥtatravahaṃtauvalauvakāratalakārauyatretyevaṃ
bhūtaṃvījaṃetenanlumitisamuddhataṃ taraḥtakārasahitorakā

pṛ0 152a) raḥtarosminnastītyarthearśāyava tathācatakārarakārā
bhyāṃyuktobhṛgurityarthaḥukāraḥpaṃcamasvaroyasyasaḥturyasva
ritiyāvat bhṛguḥsaḥttenastrīityuddhṛtaṃbhavati eteṣāṃvī
jatvaṃśiraḥsvarddhacaṃdrasyatadupalakṣitaviṃdordānādbhavatīti
athavālāvījapūrvasyaratyādernyāsasyapūrvamuktatayātajñā
nārthaṃtanmaṃtramuddharati adharetyādinā adharo dvādaśasvaraḥ
vrahmākakāraḥiṃdrasthaḥlukārasthaḥśaśīyutitiśaśi
nāviṃdunācaturthasvareṇacayutaḥsaśaktovrahmānuṣṭeyityarthaḥ
īkārasyaśaśipadāṃtevinyāsāt sakāravisargābhyāṃyukta
ścaturdaśasvarastṛtīyaṃ etatprayogastaṃtrāṃtare vrāhmībavāka
ṇaniśā'mapapaṃcagavyasaṃpācitaṃpratijapedayutaṃghṛtaṃtat
garbhiṇyatholihanuvāgadhipaṃdhiyāsāsarvajñamūrjjitaguṇaṃ
nayanaṃprasūte āmayaṃkuṣṭaṃ tathā idamevadinedinedinādāvupa
rāgepyathavāniśeśabhānvoḥlihatāṃmukhatogirāmadhośāprati
niryātimahāpravāharūpeti gāyatryāstriśitiyaṃtreuktatayā
tadākāṃkṣāyāṃtāmuddharati manmathamityādīnā manmathapadaṃsāṃ
pratamevoddhṛtavālādvitīyaṃvījaparaṃ dhīmahimitiśavdakarmaṇidvitīyāklīṃ
tripurādevividmamahekāmeśvaridhīmahitannaḥkinnepracodayāditicatu|
rviṃśatyakṣarāgāyatrīmukhyasveṣṭadevasyastutiprārthanāṃtāṃpūjāṃparisamāpyai
vapaṃcāyatanāṃtargatāparadevatāpūjānuṣṭeyānāsamāpyāyītidhanayi
tuṃstauti vrahmādayityādinā etenakāṃḍānusamayapakṣevapūjāyāma
nusartavyonapadārthānusamayapakṣitidhvanitaṃ padārthādarśakā
ropyamumevapakṣamurarīcakāra sūkṣmarūpāṃnirguṇāṃtvāṃstu
tipadaiḥ stutipratipādakaśaśavdaiḥ nirguṇasyastutipra|
tipādakāḥ keśavdāityapinajānaṃtivayaṃtusutarāṃ ta
smātsūkṣmārūpāṃtvāṃvihāyakuca ||   ||

pṛ0 152ba) kuṃkumākārādidhāriṇīṃsthūlarūpāmevastumaḥatevatā
mevārcayāmaḥtāraḥśuddhoyohāraḥ muktāśuddhaucatāraḥsyā
ditikoṣaḥ anyonyeti yetavopāsanāṃsatkāśāstrāṃtara
gatamatabhedanirākaraṇakalahenapramāṇaviśeṣaciṃto
nmūlitavittā atevajaḍhadhiyastetavarūpaṃkiṃjānaṃti
vāgbhaveti vācāmudbhavoyasyāḥsakāśāditivyutpattyāvā
gbhavaḥkuṃḍalinīparādīścaturobhāvānparāpaśyaṃtīmadhyamā
vaikharīrūpānavasthāviśeṣānpadeṣuādhāranābhikaṃṭhamu
kheṣukramādāśrityakaṃṭhādibhiḥkaraṇairvihitārthaviśeṣe
ṇahitārthaṃvāṃchitārthamudīrayaṃtītyarthaḥvāyuṃprāṇāpāna
vāyuṃvairiṣaṭkaṃaṃtimapaṭalevakṣyamāṇakāmakrodhalobha
mohamadamatsararūpaṃ tvāṃprāpyeti tvayyevasṛṣṭiṃkaroti tvada
bhāvetvādhārabhāvātkṛtāpisṛṣṭirvilīyeta nahyādhāre
ṇavināsthitiḥtayācavināsṛṣṭisthairyyamitibhāvaḥke
citutvāṃprāpyaivamanmathasyaripuṇānatukāmāsaktenasṛṣṭiḥ
kṛtānācetstrīpuruṣābhyāṃjāyatesṛṣṭiritisthitimaryā
dānasyāt rmaryādāsthāpikāpitvamevetibhāvitivadaṃti
svavāsabhavanānmūlādhārāt śivarājadhānīṃ brahmaraṃdhrasthi
tasahasradalakamalaṃsauṣuṣṇāyārgeyānyādhārādisthāna
gatānicaturdalādikamalānisaptaśavdārthayorbhāva sa
ttāyatraśāraṃkarmmaphalaṃdyatikhaṃḍayatītiśāradā evamādi
stutiṃkṛtvākṣamāpyājñāṃgṛhītvaivaparadevatāgaṇeśādi
kramātpūjayetyabhiprāyaḥ mātaṃgīmaṃtramuddharativāgityādinā
namoṃtetamoitiokārāṃtavrahmākaḥagnīrakārastasyāsa

pṛ0 153a) nāsthitiyaṃtratyevaṃbhūtaṃnetraṃhrasvikāra bhṛguḥsaḥtvavetyapi
svarūpaṃ ravirmakāraḥśivayukekārayuktaḥtathācaiṃhrīṃ
śrīṃoṃnamobhagavatiśrīmātaṃgeśvarisarvajanamanoharisa
rvamukharājisarvamukharaṃjinisarvarājavaśaṃkarisarvastrī
puruṣavaśaṃkarisarvaduṣṭamṛgavaśaṃkarisarvasatvavaśaṃ
karisarvalokaṃamukaṃmevaśamānamesvāhetyaṣṭāśītya
kṣaromaṃtraḥasyadakṣiṇāṇāmūrtiḥṛṣiḥgāyatrīchaṃdaḥmātaṃ
gīdevatāmāyāvījaṃsvāhāśaktiḥ kaṃṭhastanmaṇirucadeśa
viśeṣaḥgalastadadhobhāgaḥ padānyaṣṭādaśanyasaṃdityuktaṃ
tatrakiṃvarṇamātraṃpadaṃ kiṃvāśaktaṃpadaṃ āhosvitsuvaṃtaṃ
kiṃvātiḍaṃtaṃathavāpratyekaṃtadubhayāṃtamitiśaṃkāyāṃ
svarūpaviṣayāpadavibhāgaṃdarśayatiguṇetyādinā prātha
mikaistribhiḥprathamaṃpraṇavenadvitīyaṃnamitidvābhyāṃtṛ
tīyaṃ bhagavatīticaturbhiścaturthaṃ śrīmātaṃgeśvarītipaṃ
camaṃsarvajanamanoharītyaṣṭavarṇaiḥṣaṣṭaṃsarvamukharājī
tiṣa * ḍgaivarṇaiḥsaptamaṃsarvamukharaṃjitītisaptabhiraṣṭa
maṃsarvarājavaśaṃkarītyaṣṭabhirnavamaṃsarvastrīpuruṣava
śaṃkarītidaśabhirdaśamaṃ sarvaduṣṭamṛgavaśaṃkarīti
daśabhirekādaśatamaṃsarvasatvavaśaṃkarītyaṣṭabhi
rdvādaśatamaṃ sarvalokamiticatubhistrayodaśata
maṃamukamitisādhyanāmaparaṃtadvahūkṣaramapia
mukamititribhirvarṇairupanyāsātryakṣaramucyate tada
bhiprāyeṇaivāṇoraṣṭāśītyakṣaratvamuktaṃ jānakīva
llabharāmādiprakṣepeṇādhi   ||      ||

pṛ0 153ba) kanyūnākṣarakatvepinadoṣaḥ tathācatribhiścaturthardaśatamaṃ
ityekenapaṃcadaśatamaṃvaśamitidvābhyāṃṣoḍaśatamaṃ āna
yetitribhiḥ saptadaśatamaṃ svāhetidvābhyāṃmaṣṭādaśatamaṃpa
daṃkartavyamityarthaḥ namoitidvābhyāṃtṛtīyaṃvaśetidvābhyāṃ
ṣoḍaśatamaṃ mānayetitribhiḥsaptadaśatamamitisāṃpradāyi
kāḥ mūlasyavarṇānāṃyathāsthitānāmevanyāsoyuktitye|
ṣāmāśayaḥ maulupadasvārasyātupūrvoktamevayujyateityeṣa
padanyāsaḥ prathamaḥvāgityāde aiṃśrīṃhrīṃratyaimātaṃgyainamaḥ
aiṃratyaimātaṃgyainamaḥ ityādiprayogāmatabhedādavadheyāḥ i
tiratyādinyāsodvitīyaḥ svanāmādimavarṇasyavījatvoktā
saviṃdutvamuktaṃ tenahṛhṛllekhāmātaṃgyainamaḥityādiprayogāḥ
eṣatṛtīyonyāsaḥ caturthaḥṣaḍaṃganyāsaḥaiṃhrīṃśrīṃoṃnamobha
gavatiśrīmātaṃgeśvarisarvajanamanoharihṛdayāyanami
tyādistatraprayogaḥ paṃcamanyāsamāha vāṇetyādisvanāmā
dītyanenadrāṃśāviṇīmātaṃgyainamaḥityādiyogaḥsūcitaḥ
ṣaṣṭanyāsamāhamanmathetyādinā vāmāṃgasamārabhyadakṣi
ṇāṃsaparyaṃtaṃsavadaneṣaṣṭasthāneṣukrameṇaiṃhrīṃśrīṃmanma
thamātaṃgyainamaḥ ityādi maṃtrairaṣṭakāmānyaset saptamanyā
samāha tatonyasyetyādinā vadanāṃsādirūpeṣusthāneṣvi
tyarthaḥ maṃtraviditigurūpadeśādanaṃgakusumādīnāṃmaṃtra
vettetyarthaḥ tenavījatrayādikāmātaṃgyaṃhyāeteṣāṃmaṃtrāi
tisūcitaṃtenaiṃhrīṃśrīṃanaṃgakusumāmātaṃgyainamityādi
prayogaḥsiddhyati aṣṭamaṃnyāsamāha vinyastavyāityādinā

pṛ0 154a) mātaṃgīpadasyaśevaraśekharalakṣmībhūtāprabhṛtayaḥ ihāpimaṃ
triṇetipūrvoktārthakenavījatrayalābhaḥvījatrayādikā
nitivāsarvatrānuvartatetenaiṃhrīṃśrīlakṣmībhātagyainamaḥ
ityādiprayogaḥ tatomūddhnimūlamaṃtranyāsonavamaḥ āvārā
dyaṣṭasthāneṣuvrāhmādyaṣṭamātṛnyāsaḥ atrāpyanuvṛtyāpīja
trayalābhaḥtenaiṃhrīṃśrīṃvrāhmīmātaṃgyainamaḥityādiprayogaḥ
eṣadaśamonyāsaḥ eṣevasthāneṣvasitāṃgabhairavādinyāsaḥ
ihādhipūrvavat aiṃhrīṃśrīṃasitāṃgabhairavamānaṃgyainami
tyādiprayogaḥ eṣadaśamonyāsaḥ punarmūrddhnimūlamaṃtranyā
sodvādaśatamaḥ trayodaśatamanyāsamāha ādhāretyādinā
imāḥkramādityaṃtenakriyāśaktirekāsṛṣṭisaṃjñetyekāpratye
tyekāsuṃdarānaṃdehyekābhuvormadhyityārabhyaśivāṃtamūrddhvārddhvā
didaśasthānānivoddhavyāni eṣucamūlādhārādimārabhyaśi
vāṃtaṣoḍaśasthāneṣuvāmādyānavṛvuddhyaṃtāḥṣoḍaśaśaktayo
nyastavyāḥtatravāmāmātaṃgyainamaḥjyeṣṭamātaṃgyainamaḥityāda
yaḥprayogāḥ caturdaśatamaṃnyāsamāha śirityādinā etā
vakṣyamāṇāḥtāṃmātaṃgīṃmātaṃgīpadādyāṃpunarmahadādyāṃmataṃ
gīṃpunarmahālakṣmīpadādikāṃtataḥsiddhalakṣmīpadādikāṃ
nyaset vījatrayaprayogaḥ sarvatramātaṃgyaṃtatvamapisarvatra tathā
caiṃhrīṃśrīṃmātaṃgīmātaṃgīmātaṃgyainamaḥitimātaṃgīpadatra
yaghaṭitaḥprathamotraḥaiṃhrīṃśrīṃmahāmātaṃgīmahāmātaṃgīma
hāmātaṃgyainamaḥitimahāpadamadhikamaṃtarbhāvyamātaṃgī
padaghaṭitodvitīyaḥ aiṃhrīṃśrīṃmahālakṣmīmātaṃgīmātaṃgyai
namaḥ ititṛtīyaḥ aiṃhrīṃśrīṃsiddhilakṣmī  ||    ||

pṛ0 154ba) lakṣmīmātaṃgīmātaṃgyainamaḥ iticaturthaḥ vastutastumahā
padapūrvakatvamevamātaṃgyāmahādādyāṃtamitimūlātpratī
yatenatumahāmātaṃgīpūrvapadamapi tathācamahāmātaṃgī
mātaṃgyainamaḥ itimātaṃgīpadadvayaghaṭitevāyaṃmaṃtrona
tatpadatrayaghaṭititidhyeyaṃmūlamaṃtrasyamūlādhārenyā
soyaṃpaṃcadaśatamaḥ punamūlenavyāpakanyāsaḥṣoḍaśa
tamaḥsāmānyaprakriyāprāptāṃtarmātṛkānyāsasṛṣṭisthi
tiḥ saṃhārasṛṣṭisthitinyāsakalādimātṛkānyāsaprapaṃ
camātṛkānyāsādayotrāpinavismartavyāḥ kūlikākeśa
samudāyomūrddhaḥtasyakalhāreṇasugaṃdhyutpalaviśeṣeṇa
vaddhayānirmitayāniyamitekīkaraṇenitastatogati
viśeṣopayātāṃśaṃkhapatraṃśaṃkhakṛtatāṭaṃkaṃitikecit 
śaṃkhapadaṃkaṃkaṇādirūpaśaṃkhakṛtābharaṇaviśeṣaparaṃ
yatrapadaṃcatālapatrārthaṃtāḍīpadaṃhistriyaḥkarṇabhūṣaṇaṃ
racayaṃti śaṃkhenasahitaṃpatraṃyasyāḥsātathetyāhuḥkeci
t citrakaṃtilakaṃtamālapatraṃtilakaṃcittakaṃcaviśeṣa
kamititrikāṃḍīsmaraṇāt pūjāyaṃtramāha trikoṇetyā
dinā pūrvamadhograṃtrikoṇaṃtaduparyyekaṃvṛttaṃtatoṣṭadalaṃ
tatovṛtaṃtataḥpunaraṣṭadalaṃtadvahirvṛttaṃtatovahiḥṣoḍa
śadalaṃkamalaṃtadvahiḥ mavajraṃbhūpuraṃkamalatrayamapisa
kesaramitidhyeyaṃ vibhūtyādayonacātrapīṭhaśaktayomā
taṃgyaṃtāḥ tenavibhūtimātaṃgyainamityādiprayogaḥ aiṃ
hrīṃśrīsarvaśaktikamalāsanāyanamaḥ itipīṭhapūjā

pṛ0 155a) maṃtraḥpūrvavadityanenarāmakoṇamārabhyetyuktaṃ ratyādeḥpūjā
maṃtrāścanyāsamaṃtrāeva tatraratyādayastrikoṇamadhyeva
vāmakoṇādiṣuhṛllekhādyāpitrikoṇevapūrvādica
turdikṣumadhyecaaṃgāniprathamāṣṭadalakesareṣutatastri
koṇevahṛllekhāditovahirbhāgepaṃcavāṇācaturdikṣvagraṃ
caprathamāṣṭadaleṣuanaṃgakusumādyāḥmadhyevrāhmādyāḥa
greasitāṃgādibhairavāḥṣoḍaśadalapatreṣuvāmādyāḥṣoḍa
śacaturasrepūrvyadidikṣumātaṃgyādipūrvakāmātaṃgyāśca
tasraḥcaturasrakoṇeṣāgneyādikrameṇavipreśādayaḥeta
caturasravāhyesāmānyaśāstraprāptatrirekhākṛtabhūpurapra
thamavīthyāmiṃdrādayaḥtadvahirvīthāṃvajrādayaḥpūjanīyāḥ
itiniṣkṛṣṭārthaḥ ratyādayohṛllekhādyāḥpradhānasamakakṣa
devatāpūjājñāṃsaṃprārthyaaṃgādidvādaśāvaraṇapūjāe
kaikāvaraṇapūjāṃtehastaprakṣālanaprathamādyāvaraṇapra
thamapūjānivedanādikaṃpūrvavat athaivaṃprakāreṇasā
dhitamaṃtrasyasveṣṭasādhakatvamupadiṣṭaṃtatraprakārākāṃkṣayā
māha makṣiketyādimallikācamelīpunāgaḥkesaraḥutpa
laiḥnīlotpalaiḥlakṣmīstāṃvūlākāravallīkiṃśukaḥpalā
śaḥvaṃjuloveḍasityaparaparyāyaḥkṛṣṭiḥākarṣaṇaṃsarva
mitipūrvoktamatraprakaraṇeyatarevopādeyaṃnavakṣyamāṇama
pi tathāsatisarvāṃtevaparibhāṣārthaṃsarvādauvedamabhihi
taṃsyāt madhyetadabhidhānaṃtugraṃthāsaurasyakaramevetidhyeyaṃ
trimadhuraṃmadhughṛtaśarkarātmakaṃmadhughṛtadadhyātmakamitike
cit   |

pṛ0 155ba) kuṃkumādītyādinājaṭāmāṃsīkarvūraraktacaṃdanānitathāca
śaktigaṃdhāṣṭakanetiparyavasanaṃtatsamuditagaṃdhāṣṭakaho
maphalaṃjagadvaśyatātilakaṃtukanyayāhimodakenacatu
rdaśyāṃrātraupiṣṭenapunaretanmaṃtrābhimaṃtritenakartavyaṃ e
tānicaṃdanādīnyaṣṭadravyāṇi vījānijalapiṣṭānikāṃ
syapātrekharātapesthāpayettasyatattailaṃniḥsaratyevanānyathe
tiprakāreṇasaṃpāditaniṃvatailānvitalavaṇahomatovairi
ṇāṃjayaḥparānśatrūn atrapatrahomasaṃkhyānoktātatrasā
mānyataḥpūrvamuktākāryalādyavaṇairavamavekṣyasahasrādyayutāṃ
tākālānāmnānemaṃḍalādirūpaḥsakṛditinyāyādekapra
yogaparyyāptevavāyatratunaikaprayogātsiddhistatraprayogāḥ
paṃcaparyaṃtamanuṣṭeyāitisarvasiddhaṃ siddhamaṃtrakasyasādha
kasyasvakāmanānusārisāmagrīpauṣkalyepaṃcasaṃkhyākapra
yogādavaśyamevasvakarmārthodayitibhagavatpratijñāstyavya
bhicāriṇīitikāmyaprayogāṃtaṃmātaṃgīmaṃtravidhiṃnirūpya
gopyaprakāśanasaṃbhūtāparādhakṣamāpanārthaṃ mukhyastotrapā|
ṭhāṃtapūjāṃparisamāpyaivagaṇeśādyaparadevatāsaparyācara
ṇaṃnāsamāpyāpītisūcayituṃcamātaṃgīstutimārabhatere
vatāmiti ratnamāletistutināmaanyevṛhaspatiprabhṛta
yaḥanyekuverādayaḥ etenasvasvābhīpsitalābhārthameṣai
vopāsyetidhvanitaṃdevīṃpadarājñīṃrājyasaṃparānaṃpratha
mamanuktamititadapyāha vinamretyādinā etenapratha
maślokevāṃtimenānyapadeneṃdrādayorājānogrāhyā
itisūcayaṃtīharṣakaumudīpratyākhyātā nahiśrīpadaṃla

pṛ0 156a) kṣalakṣaṇādikleśamaṃtareṇarājyaśriyamācaṣṭe saṃpadaṃpuna
ranāyāsādevābhidadhāti akṣatrimāṇāṃdoṣavatpuruṣāpra
ṇītānāṃtenasarvajñabhagavatpraṇītatvasyamatsyāvatārode
vaṃvaktītyādivodhitasyanaiyyāyikābhyupetasyābhyupagame
pinakṣatiḥsparamatetuvaktītyasyāvirbhāvayatītyarthaḥ ni
daṃguṃphāḥ pravaṃdhāvedāgamāitiyāvat padātpadaṃpadepadepa
davīpaṃthānaṃsvīyapadanidhānenakṛtārthayaṃtī dhinotuprī
ṇātu alavdheti lavdhānītyataḥpūrvaṃbhūṣābhāvāyāti
lavdhābhūṣāyaistelavdhabhūṣāḥpūrvamābhūṣaṇābhāvavaṃtaḥsaṃ
taḥpaścādbhūṣaṇavaṃtaḥidaṃsvabhāvājjanmaprabhṛtyevabhūṣāspada
mityato'lavdhabhūṣaṃviṃvādharevanyastalalāmasthāpitabhū
ṣāviśeṣastenaramyamityarthaḥ viṃvādharenyastaṃlalāmati
lakamivaramyaṃmukhaṃnedaṃmukhaṃkiṃtvadharasyaramyaṃvatilaka
mityarthaḥ itikaścit parāṃśriyamityatrateityadhyāhāryyaṃ ||

yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpatirnāma
premanidhītipaṃthakulabhūḥkūrmmāvalojanmabhūḥ sūpā
syaṃkṛtavīryyajācyutapadaṃvārāṇasīvāsabhūstajjepūrtti
magādineśapaṭalaḥśavdārthaciṃtāmaṇau ||   ||

pṛ0 156ba) athamukhyapūjāṃkṛtvāpareṣāṃpūjākarttavyāmukhye puṣpāṃjaliṃ
datvāgaṇeśādyarcanaṃbhavedititaṃtrāṃtaravacanāt puṣpāṃjaliścā
yamaparadevatābhyarcanāprārthanārthakaḥ tatrapūjāyāṃgaṇeśā
direvakramaḥpūrvoktādevavacanāt tataścaprādakṣiṇyenama
duktasthāpanakramātpūjānuṣṭeyā tathācagaṇeśasūryyavi
ṣṇuśivāḥpūjanīyāḥ kramaśityāyāti tenaivacakrameṇani
rūpaṇamapiyujyatityabhipretyagaṇeśanirūpayitumāha a
thetyādināyānlavdhetyādiśrotṛpravṛtyarthaṃācāryyaiḥ praṇapra
ṇavādirayamuktaḥcaturrādyopivilomenatārādirviṃdusaṃyutaḥ
vighnamaṃtrohṛdaṃtorcāvidhauhemedviṭhāṃtakiti prayogasāre
aukārayogaḥ vījamiṃdumarauyuktaṃkatṛtīyaṃtathaivacetidhyāna
māhasiṃdūrābhamityādinā ūrdhvasthavāmadakṣiṇahastayoraṃkuśa
pāśaudadhasthaḥ yostayordaṃvaramudre vedalakṣaṃcaturlakṣaṃ idaṃca
sarvaṃsarvatrakṛtayugābhiprāyaṃ kalpoktasaṃkhyācaturguṇaṃkalau
sarvamaṃtreṣu kṛtekalpoktamevasyāttretāyāṃdviguṇaṃcaret dvāpare
triguṇaṃproktaṃkalāvetaccaturguṇamitisaṃhitādivacanāt ta
taḥdaivailakṣajapānaṃtaraṃ eṣopinaniyamaḥviṃśallakṣajapenmaṃ
traṃtīrthādaunirjanevane tadaṃtehavanaṃkuryāllakṣāṃtevāpṛthak
pṛthak lukṣāṃtehavanaṃkuryādeṣevakramaḥśubhaḥ itisaṃhitā
dismaraṇāt tasmādekaikalakṣāṃtevahavanaṃsādhīyaḥ atra
militairevāṣṭadravyairhomaḥ daśāṃśasaṃkhyāviśiṣṭahomakriyāṃ
pratisarveṣāmapyaṣṭadravyāṇāṃyugapatkaraṇatvenānvayāt
ekaikadravyakaraṇakohihomonāṣṭadravyakaraṇakaḥ yattu
āhutipramāṇālābhaḥsyāditipadārthādarśakṛtoktaṃ tanna

pṛ0 157a) ekaikadravyāhutipramāṇasyamūlevoktatayātāvadravyamilate
tāvadāhutipramāṇasyārthāyātatvāt yadapi naivavrīhibhiriṣṭaṃ
syādyavairnavayathāśruteḥ miśrairijyetayadivediti bhādṛvacanopa
nyasanenaviśiṣṭasyadravyāṃtaratayāmiśritadravyahomenaikenāpi
dravyeṇahomaḥkṛtobhavatītitenapratipāditaṃ tadapina yavavrī 
hyādisthalevakāraśravaṇāditaradravyatairapekṣeṇahomakaraṇatā
yāekaikadravyevodhanādaśāstrārthatā prakṛtaṃtuvākārasyāśrava
ṇātkenavānairapekṣyakaraṇatvaṃvodhitaṃ najānīmaḥ vākāraśrava
ṇayorekokārabodhevākāropādanamevavyarthaṃsyāt viśiṣṭasya
dravyāṃtaratvepikānohāniḥ nahyekaikadravyeṇahomapakṣapakṣapā
tinovayaṃ yenakenāpimodakādyanyatamadravyeṇatavahomona
jātityasmanmatevrūyāḥ kiṃtudravyāṃtaratvenatvadabhimataviśi
ṣṭadravyakaraṇatāvādinevetinedaṃkimapidūṣaṇaṃ yadapi
aṣṭadravyaistrimadhvaktaijuhuyāccapṛthakpṛthagitigaṇeśavima
rśanīvacanopanyasanaṃ tadapyasmadanukūlamevāmilitānāma
ṣṭadravyāṇāmekakriyāyāṃyugapadanvayāt aṣṭadravyanāmakaṃna
kiṃciddravyāṃtaramasti pramāṇābhāvāt saṃyogamātrādravyāṃtarotpa
taunānādravyakalpanayāgauravāpatteḥ tasmāttattadravyamevasaṃyukta
maṣṭadravyamitisūcamituṃpṛthakpṛthagitidravyānvitamukti
etenāṣṭadravyakaraṇakahomekimāhutipramāṇamitiśaṃkāni
rākṛtā taddravyāhutipramāṇasyaivāṣṭadhāmilitasyataddāhuti
pramāṇatayārthādevaprāptatvāditidik śuddhaiḥ avakaraṃdūrīkṛ
tya *?ktālpaśoṣitaiḥ sarvaśaktikamalāsanāyanamaḥ itipīṭha
maṃtremūlāditvaṃkarttavyamityupadeśaḥkarṇikāyāṃmukhyapūjā

pṛ0 157ba) naṃtaraṃaṃgādyāvaraṇapūjātaḥpūrvaṃpradhānasamakakṣāṇāṃga
ṇādhipādīnāṃcaturdikṣupūjākāryā aṃgādilokapālāṃta
mititumūlavacanaṃpūrvoktamāvaraṇadevatāparaṃ nahigaṇā
dhipādayotrāvaraṇadevatāḥ eṣaivadiśānyatrāpi etenāṃ
gādilokapālāṃtamitisaṃbhavābhiprāyeṇananiyamiti mū
lenyūnatāpradarśanaṃpadārthādarśakṛtāṃ pratyuktaṃ āvaraṇapūjā
yāmaṃgāditvasyaivaniyatatvābhyupagamāt lokapālāṃtatvāṃ
śepunaragatyāprāyikatvābhyupagamaḥsādhīyāt lokapāniṃ
drādīnāṃlāṃ?prathamataḥsthaladānenaanugṛhṇaṃtītivyutpa
tyālokapālasyakvacidvyabhicārasthaleṃtyapūjyakārttavīryyārju
nāddiśaktisaṃgrāhakatvasaṃbhavenasarvāṃśevamūlasvārasyama
pyupapādayituṃśakyate itimaṃtarvya tarppayediti gaṃgaṇeśā
yanamaḥ itiprayogaṃkevit gaṃgaṇeśaṃtarppayāminamaḥ iti
prayogaṃkecanāhuḥ dinaśaḥ iti ekaikadinecatuḥśatasaṃ
khyayāekaikanārikelādidravyeṇajuhūṃścaturdinamadhyesaka
ladravyahomaṃsaṃpādayiṣyatisādhakaḥ kramādityabhidhānevyu
tkramātsamuccitairvācaturdravyairhomaḥsyāt tatrāpinirdeśakra
movyuktamaṃvādhayennatupūrvadiśāprāpyasyasamuccayasyavādhakaṃ
kiṃcitpratyutasādhakamevetaretaradvaṃdvottarevahuvacanaṃ atra
kramopādānādapipūrvatrasamuccayaḥ pratīyate yattuyathālā
bhamaṣṭadravyopādānaṃnanuekaikaśopisarvadravyagrahaṇamāva
śyakatvenāmnātaṃ anyathātadekataradravyasyālābhehomaka
rmmaṇa evāniṣpattiprasaṃgāditiharṣakaumudīkṛtoktaṃtannayu
ktaṃ homakarmāniṣpattāvapīṣṭāpatteḥ nacedaṃpratyavāyopādakā

pṛ0 158a) karaṇakatvalakṣanityatvavat pramāṇābhāvāt nacadīkṣottara
midaṃnityatvamapyatrāssevetivācyaṃ puraścaraṇasyānāvaśyaka
tvasyabhaktitaraṃgiṇyāṃsamūlaṃpratipāditatvāt  kāmyakarmme
chorevapuraścaraṇasyāvaśyakatvāt atevakāmyakarmmaṇāṃpu
rataścaraṇīyatvātpuraścaraṇamucyateititanniruktiḥ homāsaṃ
bhavepidviguṇejapādirūpānunukalpāśrayaṇenakarmmaniṣpattiḥ
saṃbhavatyevetikiṃcidetat nacakāmyānurodhārthamevayathā
lābhamitimaduktiritivācyaṃ yadāśaknuyāttadākuryāditi
vacanādravyālābhekathaṃkāmyaṃkarttavyamityākāṃkṣāyābhāye
nayathālābhamitikalpanāyāvasarasmaivābhāvāt nanuka
lpopadiṣṭadravyaṃsakalamapisaṃpādyapravṛttasyāpyakasmādekā
didravyavyapagamekathaṃkarttavyamityākāṃkṣāyābhavatyeva kāmye
pyupakramādūrddhaṃkecitpratinidhiṃviduritivacanāditicet
maivaṃkiṃcidityanenaitarthasyamukhyatvaṃnāstikiṃtutādṛśastha
lekāmyaprayogamaṃgevabhagavatītisarvasaṃmatorthitidhvana
nāt satilairityatralājaidityatracatuṣkaśaknupratipadamā
rabhyacaturthyaṃtamityanuvarttanīmīcaturdinamityapyetatparameva
etenavṛddhinyūnatvābhyāṃyadāsāvanacaturdinatvapratipadādi
caturthyaṃtaṃnasaṃbhavatitadaiṣaprayogonānusaraṇīyitidhvani
taṃ saṃvādaṃ vivadatāsahaikavākyatvaṃ hastinābhagnenaścetākaṃ
raktacaṃdananiṃvānyatamenagajadaṃtenavāgaṇeśasyokta dhyānā
nuguṇyenapratimāṃkṛtvā āvāhanapūrvakaṃgaṇeśaṃsaṃpūjyaso
pavāsastāṃpratimāṃspṛśannevasparśamārabhyāmokṣaṃcaṃdragrahaṇe
maṃtramamuṃjaptvāsamāvārāddhomasaṃpātavatīṃtāṃśikhāyāṃsa

pṛ0 158ba) mudvahansādhakovivādādiṣujapavānsyāt madaḥ karima
daḥ anulometi ekasyaivavījasyānulomavilomasthatvaṃma
dhyasthatvarūpamevaparyavasyati tathācavījayoranayormadhyeamu
kaṃvaśaṃkuruityādityādhyanāmasauvarṇarājatakāṃsyādipātra
prasāritanavanītamadhyelikhitvātatravighneśarabhyaprāṇaprati
ṣṭāṃkṛtvāsaṃpūjyāṣṭottaraśatāvṛtyāmūlamaṃtreṇābhimaṃtryarātraumau
naṃkṛtvābhakṣyayedyaditadātasyasādhakasyasasādhyovaśyaṃśīghraṃ
vaśībhavatītyarthaḥ itipadārthādarśakāraḥ ādaugamitiaṃte
aṃgṛitivilomatolekhyamiti harṣakaumudīkāraḥ yujyatece
kṣameva anyathāekākṣarakevāyaṃmaṃtritijānatopyācā
ryasyājulomavilomasthetikathanaṃkathaṃyujyetagaṃvījaṃdakṣi
ṇotayoḥ sauvarṇerājatetāmrekāṃsyevāmṛnmayepivā śuddhaṃpātre
navanītaṃprasāryyāṣṭadalaṃlikhat karṇikāyāṃparasparaṃgaṃvījaṃ
sanmukhadvayaṃlikhecutadudaresādhyanāprasaṃlikhet gamiti
vījāṃtaritaṃsādhanāmākṣarāṇicaviṣṭamehumitivījenamaṃtra
yeccasahaṃsrakaṃ tataḥsādhyasyaprāṇapratiṣṭāmaṃtrakaṃ śubhaṃ śata
vāraṃjapedāśujaptvātannavanītakaṃ bhakṣayetsādhakonūnamevaṃ
saptadinaṃcaret sādhakasyavaśenūnaṃsādhyovaśyaṃbhavettataḥ arthaiḥ
prāṇaiścasarvasvaiḥsavaśobhavatidhruvamitisādhyanāmalikhane
prāṇamaṃtramūlamaṃtrajapayoścaviśeṣasyāvedakasyaśrībhagavatpra
ṇī tatadrayāmalasyadarśanāparasparā?bhimukhaṃisthamevānuloma
vilomapadābhyāmabhyupadiṣṭaṃ yadvāmaulaṃaṣṭottaraśatamitiprā
ṇamanupūrveṇaivānvetu alpāṃtaratvāt mūlamaṃtraṃprajapyetyatratu
darśitataṃtroktasahasrasaṃkhyayaivasaṃkhyākāṃkṣāpaharttavyetidhyeyaṃ

pṛ0 159a) pāṇau'likhitvātayoraṃtastiryakapaṃkṣmākāreṇasādhyādināme
tikecit navanītityupalakṣaṇamapūpādeḥkāryoyaṃvidhirapū
pecetitaṃtrāṃtaradarśanāt saptavāsarāniti śuklapakṣapratipadamu
pārabhya prakārāṃtareṇākāṃkṣānivarttanāpekṣayāprakaraṇopasthita
syaśuklapratipadevākāṃkṣānivarttakatvenasvīkarttumucitatvā
t asyataṃtrāṃtaroktaṃkāmyayaṃtraṃyathā aṣṭāraṃpadmamālikhyakarṇi
koparitasyavāgauṭīṃviṃdusamāyuktāṃnāmnāsārddhaṃsamālikhet ko
ṇapatreṣuvāgnīśanairṛtyānilasaumyataḥ kramādaṃgādyasvavarṇāṃśca
tataḥpannāgrakeṣuca mātṛśaktyādivarṇāṃśca tataḥpadmasyavāhyataḥ
svadikṣulokapālānāmādyarṇānisamālikhet śiṣṭamātṛkā
yāveṣṭāyāśenaivākuśenaca tasmintāvāhyadeveśaṃvighnaṃyaṃtresama
rcayet kṣaumādivastraisaṃveṣṭyagalevāmūrddhnicārayet tasyahastaga
tālakṣmīrvāṇīejihvāgatāsadā medhāmanogatākīrtiṃvarddhamā
nāsadābhavediti asyārthaḥ pūrvamaṣṭadalakamalaṃvilikhya tadu
paryyaṣṭāraṃvilikhya tadupariṣoḍaśadalaṃvilikhya tatovṛttaca
tuṣṭayenavīthītrayaṃracayet tatrakarṇikāyāṃmūlamaṃtraṃvījātma
kaṃtasyāṃtaḥsādhyādināmaprāgdalamūlamārabhyakṣipraprasādanamaṃ
trasyavakṣyamāṇasyamūrttyaṣṭakādimākṣarāṇilikhitvāṣṭākṣarasyā
gneyādikoṇadaleṣusaumyadigdalecakramādaṃgapaṃcakanāmādimā
kṣarāṇilikhitvāprathamāṣṭapadmasyadalāgneṣuvrāhmādimātṛrūpā
yāḥśaktayastatnāmādyavarṇānālikhyatadvāhyataḥsthiteṣṭārekhadi
kṣuiṃdrādidiśāsukramādiṃdrādilokapālānāmādivarṇānāli
khyaṣoḍaśadaleṣusvarānlikhitvāśiṣṭāvaśiṣṭāyā kādikṣāṃta
mātṛkā tayāprathamavīthīpāśavījenadvitīyāṃ aṃkuśavīje

pṛ0 159ba) natṛtīyāmāveṣṭayediti gāyatryāḥyaṃtreṣulekhyatayāsoddhatātaṃ
trāṃtare ekaddaṃṣṭrāśavdāṃtevidmahepadamuccaret vakratuṇḍapadaṃṅe
taṃdhīmahītipadaṃtataḥ tannovighnaḥpadāṃtepravovarṇautatodayā
t eṣāgaṇeśagāyatrīsarvavighnavināśinī homapūjopayu
ktānāṃdravyāṇāṃprokṣaṇaṃbudhaḥ kuryādgaṇapateretadrādyatryetisatāṃ
mataṃ sārasaṃgrahetu pūrvayaṃtreetadgāyatryāpatreṣvevalikhanamupa
diṣṭaṃ tadīyavacanaṃphakkikācayathā navanītenavelikhyāda
nulomataḥ udarasthitasādhyākhyaṃtadvījaṃcapraveṣṭayet samīra
ṇaṃpratiṣṭāpyajaptvāṣṭaśatasaṃkhyakaṃ tūṣṇīṃprabhakṣayedetatsapta
rātrādvaśīkaraṃ asyārpyaḥ karṇikāyāṃṣaṭkoṇamadhyeparaspa
rābhimukhaṃgaṃkāradvayamālikhyamadhyevījabhāgayoḥsādhyādi
dikaṃvilikhyavījaiḥsaṃveṣṭyaṣaṭkoṇeṣvaṃgaṣaṭkaṃlikhitvātadva
hiravṛdalasyakesareṣudviśaḥsvarāndaleṣūktagāyatrīṃtriśa
striśolikhitvābahirvyaṃjanāveṣṭitaṃtadvahiścālidvayevī
jaṃlikhitvāsādhasyaprāṇāḥpratiṣṭaṃtvitijaptvāvījamaṃtreṇā
ṣṭottaraśatasaṃkhyayābhimaṃtryasādhyadigvadanobhūtvātūṣṇīme
vārddharātresvayaṃbhakṣayeditisvasaṃpradāyādvyavasthātrotreyā mahā
gaṇapatimaṃtramuddharati śrīśaktītyādinā śrīvījādiprasi
ddhaṃ bhūvījaṃpaṃcāṃtakaḥ śakrayutaḥsaviṃdurmanusvareṇāṃtupā
śritaśca vighnavījaṃpūrvoddhataikākṣaramaṃtreva itipaṃcavījāni
prathamaṃ varadamitiśavdakarmaṇidvitīyā maṃtretusaṃvuddhyaṃtaḥke
ṣāṃcinmataṃgaṇapatipadamapisaṃvudhyaṃtamevacaturthyekavaca
nāṃtaṃ kecituśrīmahāgaṇapatipadaṃsaṃvuddhyaṃtaṃ vaśamitivī
psitamāhuḥ etadabhiprāyeṇaivadvātriṃśadbhedaguṇītāmahāgaṇa

pṛ0 160a) patermanumitimūlakṛtāpūrvamabhihitaṃ gaṃvījaṃsvāhāśaktiḥṣa
ṣṭhaṃvījaṃdviṭhaḥśaktiritivacanāt praṇavaṃkamalāmāyāṃbhuvārū
ḍhaṃgaṇaṃtathā manmathaṃgaṃgaṇeśasyādyaṃṣaṣṭhaṃsamuccaret vījānye
tānisaṃkīrttyasvāhāśaktirmanobhavediti rudrayāmalānusāri
ṇastusakalānyapiṣaḍvījānītyāhuḥ ṣaḍaṃganyāsamaṃtrānuddharati
ṣaḍvījetyādinā svasyapūrvoktāniyāniṣaṭsvavījānitatstheta
aṃtarvarttitayātatsahitenadīrghabhājādīrghaṣaṭkenakramaśoyu
ktenasvabījenagamityevaṃrūpeṇetyarthaḥ yathāvidhītihṛdayādi
maṃtrasāhityaprāpaṇāya0 vidhānavidityanenaṣaḍaṃgādimudrāka
raṇārthaṃtadīyajñānavatvamapekṣitatamityuktaṃ tathācoṃgāṃhṛda
yāyanamaḥ śrīṃgīṃśirasesvāhetyādi gaṃgaḥastrāyaphaḍityaṃtaḥ
prayogaḥparyavasanna itipadārthādarśakāraḥ oṃśrāṃhrīṃklīṃglauṃ
gaṃgāṃhṛdayāyanamaḥ ityādirevaprayogaḥ ṣaḍvījānāmevaprātha
myasyamūṃlakṛtābhidhānādekaikabījaprāthamyasyapramāṇapa
davīmanārūḍhatvāditigūḍhārthadīpikākāraḥ kevalaṃgāṃgī
mityādimaṃtrairevaṣaḍaṃganyāsaḥ svavījānihivahūnisaṃti khāṃ
taṃsāṃtaviṣaṃ saviṃdusakalaṃ viṃdvauyutaṃ kevalaṃ paṃcaitānipṛthak
phalaṃvidadhatebījānivighneśiturititaṃtrāṃtaradarśanāt tadi
hakiṃsvavījamādarttavyamityā kāṃkṣāyāṃṣaṭvījasthetisvavī
javiśeṣaṇamāmnātaṃ eṣevacamūlasvārasyāpātaḥpaṃthāḥ
prathamamatavivakṣāyāṃpṛthaktārādisvenetivrūyāt dvitīya
matānumatauṣaḍbījāṃtasvabījenetivāsvavījenetivābrūyā
t detikecidāhupraṇakadipaṃcavījāṃtegāṃgīmityādinā ṣa
ḍbīja ṣaḍaṃganyāsonuṣṭeyaḥ savījasyavāradvayamullekhepramā

pṛ0 160ba) ṇābhāvādityapikaścit paretuādyaṃgaṇapatebījaṃṣaḍdī
rghasvarasaṃyutaṃ ṣaḍbhībījaistusaṃyojyahṛdvrahmādiṣaḍaṃgakauiti
rudrayāmalamanusaraṃtogūḍhārthadīpikākāramatamevānuma
nyaṃte pṛthivyāmadhyeikṣurasasamudraḥtanmadhyenavaratnamayodvī 
paḥ tanmadhyeratnamayevapārijātavṛkṣaḥ tasyādhastātmātṛ
kākamalītadaṃtaḥ ṣaṭkoṇaṃtasyāṃtastrikoṇaṃtatramahāga
ṇapatiṃpūjayeditiviśeṣaḥ dhyānamāha hastīṃdreti hastīṃdra
syānanamivānanaṃvāmāṃkasyāyāyasya priyāyāvāmahastepa
dmaṃdadakṣiyonāliṃganaṃ daśahastoyāṃmahāgaṇapati tatrada
kṣiṇādhaḥ karamārabhyadakṣiṇordhakaraparyaṃtaṃgadoditriśi
khapadārthatriśūlaabjapadārthaśaṃkhotpalaviṣāṇapadārtha daṃ
tāḥ vāmādhaḥkaramārabhyata rūrddhakaraparyaṃtaṃvrīhyagrapāśacakre
kṣudhanurvījapūraphalāni uktaṃhigaṇeśavimarśinyāṃdakṣādhaḥ
karamārabhyavāmādhasthakarāṃtakaṃ gadāśūlābjakahlāraviṣā
ṇaṃdakṣiṇaiḥkaraiḥ śālyagrapāśacakrekṣucāpasadvījapūrakaṃ vā
mairdadhānaṃmaṃjīravilasaccaraṇāṃvujaṃ līlayāratnakalaśaṃ
puṣkarājranidhāyaceti atraratnekalaśaśuṃḍāgreitidhyeyaṃ
catuścatvāriṃśatsahasrādhikacaturlakṣmīpuraścairaṇajapasaṃ
khyā prāgukteneti catvāriṃśadadhikacatuḥśatasaṃkhyayāpra
tidinaṃtarppayedityarthaḥ trikoṇamadhograṃtaduparisakesarama
ṣṭadalaṃpūjāyaṃtraṃ tatratrikoṇamadhyeprastutadevatāṃsaṃpūjya
caturdikṣupūrvādikrameṇamahālakṣmīnārāyaṇādimimithu
nadevatācatuṣkamabhyarcya devāgrelakṣmīgaṇanāyātmakapaṃ
camamithunadevatāmabhyarcyaṣaṭkoṇeṣukramādāmodādiṣa

pṛ0 161a) ṭkaṃsasvasvavanitaṃsaṃpūjyaṣaṭpārśvayoḥ sasvavanitauśaṃkhapa
dmanidhīsaṃpūjyaaṃgādyāvaraṇadevatāḥpūjayet āvaraṇāni
cātracaturvidhāni aṃgamātṛ0 lokapāla vajrādyāyudhabhedāt
anyenidhyaṃtāḥ pradhānasamakakṣāḥ itivivekaḥ nacamithunā
vṛtirādyāsyārāmodādyairdigaṃvaraiḥ dvitīyāṃgaistṛtīyāsyādi
tyādivakṣyamāṇamūlavirodhaḥ mithunadevatāprabhṛtyevāvara
ṇadevatānāṃgaṇanāditivācyaṃ tatramithunādidevatānāṃmu
padeśatonuktatayātaddevatānāṃtattatkramataḥ pūjāsūpādānā
rthamādyatvādikathanasyopapannatvāt nahitatropadeśakramaḥnā
pyatideśaḥnidhipūjāmāḥvyāvarttanīyatvāt navāvṛttipada
matyaṃgatamitivācyaṃ caturdikṣusthityāmadhyasthadevatāyāā
vṛttatvenāvṛtitvasyānapāyāt āvṛttitvakathanamapimadhya
devatāyāāvaraṇaṃ yathāsyāttathācaturyugādyavacchedenapūjā
prārtthameva pāribhāṣikaṃtumadhyaṃmukhyapūjātarppaṇaprathamapra
thamapūjānivedanahastaprakṣālanādiphalakamāvaṇatvamaṃ
gadevatāprabhṛtyeva mūlasyaaṃgādilokapālāṃtamityamyapū
rvamuktasyasvārasyāt potrī vārāhāvatāroviṣṇuḥ śukaḥpa
kṣiviśeṣaḥprasiddhaḥ kalpacoditairvādravyaiḥsvepsitānsādhaye
dityuktaṃ tatra taddravyākāṃkṣāyāmāha padmaidityādi bhūpālobhi
ṣekādiguṇaviśiṣṭaḥ narapatiḥ tadyogyatayākṣatriyamātraṃ
pūrvāparayorvrāhmaṇavaiśyavarṇopādānātmadhyetanasyāpiva
rṇaparatāyāevocitatvāt atevapadmairdurmilamahāśreṣṭa
puṣpabhūtaiḥ pūrvaṃsulabhairuttaratrahomobhihita tarppaṇa prayo
gamāha pratyekamityādinā ādaumūlamaṃtreṇamahāgaṇapa

pṛ0 161ba) tiṃ tarppayāmītyaṃtenacaturvāraṃgaṇeśaṃtarppayitvā śrīśaktyādī
nāṃpaṃcānāṃpratyekaṃsvasvavījānvitānāṃsvasvapriyaharmyādiyu
ktānāṃcaturvāraṃtarppaṇaṃkṛtvā ekaikamithunatarppaṇāṃtecatu
rvāraṃgaṇeśaṃtarppayitvā gaṇeśavījamuccāryyāmodādīnsva
priyāyuktātṛpratyekaṃcaturvāraṃsaṃtarpya gaṇeśamapicaturvāraṃ
pratyekaṃtattadaṃtesaṃtarpya śaṃkhaṃpadmanirdhicasaviṃdusvanāmādyā
kṣarabījakaṃcaturvāraṃsaṃtarpya pūrvavadgaṇeśaṃcaturvāraṃtarppayet 
tathācāṣṭottaraśataṃtarppaṇānisiddhāni prathamaṃcaturvāraṃ mu
khyadevasya paṃcamithunānāṃmilitvāpaṃcaviṃśatiḥ āmodādi
mithunāniṣaṭ teṣāṃcaturviṃśatitarppaṇāni tattadaṃtyamukhya 
tarppaṇānyapicaturviṃśati' nidhidvayasyāṣṭatarppaṇāni tatta 
daṃtyamukhyatarppaṇamapyaṣṭasaṃkhyamitisoyaṃpaktaḥ kaniṣṭaḥ ya
dātupriyānvitāḥ śaktiyuktānitimūlapadābhyāṃśrīpatyā 
diyuktāḥ śrīprabhṛtayaḥśrīprabhṛtiśaktiyuktāḥśrīpatyādayaḥ
saṃtarpyāitivudhyateityucyatetadāṣoḍaśādhika dviśatasaṃ
khyānitarppaṇānibhavaṃtisoyaṃmadhyamaḥpakṣaḥ tatramūlaṃcatu
rvāraṃsaṃtarpya0 śrīṃśrīpatisahitāṃśriyaṃtarppayāmīticaturvā
raṃpunaḥ śrīṃśrīṃsahitaṃśrīpatiṃtarppayāmīticaturvāraṃtarppa
yet evaṃṣaḍviṃśatidevatānāṃpratyekecaturvāraṃtarppaṇecatu
radhikaśataṃtarppaṇāni madhyemadhyenuṣṭhemamukhyīyacatuḥsaṃ
khyatarpaṇānyapitrayodaśadhāphalinānītitatsaṃkhyāpica
turadhikaśatamevapunaḥ sarvāṃtecaturvāraṃmūlatarppaṇamiti
kramaḥ uttamastupakṣaścatuścatvāriṃśadadhikacatuḥ śatasaṃkhya
yātarppaṇairbhavati tatprakāroyathā ādaumūlaṃcatuvāraṃsaṃta

pṛ0 162a) rpyamūlīyāṣṭāviṃśativarṇānāṃpratyekaṃcaturvāraṃpratyekaṃvarṇa
ṇāṃtepūrvavanmūlatarppaṇenāṣṭāvaṃśatidhātarppaṇacatuṣkaṃpuna
rmūlenacaturvāraṃtappaṇaṃ evaṃmilitvāṣṭāviṃśatyadhikadviśa
tasaṃkhyākānitarppaṇānijātāni tatomadhyamaṃpūrvamuktaṃ pra
kāramanusṛtyatarppaṇeṣoḍaśādhikadviśatasaṃkhyākatarppa
ṇānyadhikānītimilitvottamoktasaṃkhyāsaṃpadyatiti tade
taduktaṃ gaṇeśavimarśinyāṃ sarvābhīṣṭapradaṃvakṣyecaturāvṛtti
tarppaṇaṃ ekāṃtevijaneramyesarvopadravavarjite kṛtasnānā
dikomaṃtrīpūrvavannyāsasaṃyutaḥ taḍāgamadhyesaṃciṃtyapuṣpi
taṃnalinīvanaṃ tasyamadhyemahāpadmaṃtaruṇādityasaṃbhavaṃ
samunnataṃsugaṃdhāḍhyaṃramaṇīyaṃmanoharaṃ sadyovikasitaṃ
dhyātvāmaṃcīpūrvoktamaṃtravit śuddhaṃrajatasopānapaṃktyāṃta
rāvimaṃḍalāt vinirgatyāvaruhyovyakarṇikāmadhyasaṃ
sthitaṃ itidhyātvāsāvaraṇaṃmahāgaṇapatiṃsudhāḥ prakaṭai
rgaṃdhakusumaiḥ samabhyarcyāthapūrvavat nidhāyapuṣkaraṃmukhaṃ
sādhakeṃdrasyamūrddhani varṣaṃtaṃratnadhārābhidhyātvādevasyamū
rddhani caṃdracaṃdanakāśmīrakastūrīlepitairjalaiḥ prathamaṃ
mūlamaṃtreṇacaturvāraṃ yatarpyaca mithunānipaṃcaṣaṭcaśaṃkha
padmanidhīapi svasvavījādikairmaṃtrīsvāhāṃtaiścacatuśca
tuḥ mūlamaṃtraṃcaturvāraṃpūrvavattarppayetpṛthak saṃbhūyāṣṭo
ttaraśataṃkaniṣṭaḥsyādamaṃkramaḥ athavā mūlamaṃtrādyairvyastai
retaiścapūrvavat maṃtrairvātarppamedvidvānarcanoktaprakārataḥ
madhyakramoyaṃsaṃbhūyadviśataṃṣoḍaśottaraṃ athavāmūlamaṃtre
ṇacaturvāraṃ pratarpyaca sarvamaṃtrākṣaraiḥsarvaiḥsvāhāṃtaiścaca

pṛ0 162ba) tuścatuḥ mūlamaṃtraṃcaturvārapūrvakaṃpresaṃtarpyaca mithunā
dīṃstataḥpaścātpūrvavatsaṃpratarppayet bhavetsaṃbhūyasacatu
bhratvādiśaccatuḥśataṃ evaṃjyeṣṭakramaḥproktovudhairāgamapā
ṇaiḥ evaṃsatarpyatatpaścātpūrvavatsopacārakaiḥ saṃpūjyābhī
ṣṭamadhyarthyaprāṇasyodvāsayetsudhīḥ mevaṃtarppayennityaṃ
maṃḍalātsaphalaṃbhavet anāvṛṣṭyāṃbhayeghorerājācaurā
dyupadrave mahājvarevivādevamahādāridryasaṃkaṭe vivā
hādiṣukāryeṣusarveṣucaviśeṣataḥ evaṃvaitarppaṇaṃku
ryānmānaveṃdraḥprasannadhīḥ mahāgaṇeśvaraḥprītomahāsaṃpa
tkarobhavediti bhūvījayuddharatismṛtītyādinā smṛti
rgaḥmāṃsaṃlaḥ prayogāṃtaraṃtaṃtrāṃtarosādhyahuphalakelohe
tāḍapatrethatāmrake likhetsaptacatuṣkoṣṭerekhārekhāya
śūlakerkramānmaṃtraṃvṛhiḥsādhyamāvāhyavagaṇeśvaraṃ saṃ
pūjyavidhivaccakraṃspṛśamāṃtraṃsahasraśaḥ japāvasānāsū
rvaṃtustrīṇāmākarṣaṇaṃbhavediti saptacatuṣkochaṃdakṣi
ṇittarataḥsaptakoṣṭāniaṣṭarekhābhiḥpūrvapaścimataśca
tvārikoṣṭānipaṃcarekhābhirityaṣṭāviṃśatikoṣṭakaṃre
khāyasūmakalaṃṣukoṣuṣvekaśomaṃtravarṇānāṇili
khyasādhyavarṇairvahirāveṣṭyasaṃpannayaṃtregaṇapatimāvā
hyasaṃpūjyatadyaṃtraṃspaṣṭāsahasrasaṃkhyamāmaṃtraṃjapediti
japasaṃkhyāsamāsaiḥ prāgaivastodaiśyastrīsamākarṣa
ṇaṃsyādityarthaḥ śaraṇārthaṃmaṃtramuddhiti vījamityā
dinā pūrvaṃtrikoṇamadhomukhaṃtadupariṣaṭkoṇaṃta

pṛ0 163a) syoparyyaṣṭadalaṃkamalaṃtaduparivṛttarekhācatuṣṭayenaikaikapaṃ
ktyavakāśaṃvīthītrayaṃtaduparibhūpuradvayenaparasparasaṃbhinne
nāṣṭāraṃviracayya trikoṇamadhyesādhyādiyuktaṃmūlavījaṃga
mityevaṃrūpaṃtadvahiḥ praṇavenāveṣṭitaṃlikhitvā tadvahi stri 
koṇādvahiścaturdikṣuprasiddhapūrvādimārabhyaikaśolakṣmīmā
yāmanmathabhūmivījānyālikhyaṣaṭkoṇeṣupraṇavādiṣaṭ 
vījānyālikhyaṣaṭkoṇasaṃdhiṣuvāhyataḥpūrvoktaṣaḍaṃgamaṃ
trānālikhya maṃtrasyaśiṣṭānekaviṃśativarṇāstriśaḥstriśaḥ
saptapatreṣvālikhya śiṣṭamekākṣaramaṣṭapatrelikhitvāpratha
māṃkramatodvitīyāṃvyutkramatomātṛkāṇairvīthiṃpūjayitvā
tṛtīyāṃpāśāṃkuśābhyāṃpūrayediti anyatrānalapurasyorddha
mukhatvepyatrādhomukhatvoktiḥ padārthādarśādiprāmāṇika
graṃthānurodhena padmapādācāryyāstuśiṣṭamaṃtravarṇānāṃdvāviṃ
śatisaṃkhyānāmaṣṭapadānigaṇapatayeityekaṃ varetidvitīyaṃ
varadetitṛtīyaṃ sarvajanamiticaturthāṃ meitipaṃcamaṃ vaśami
tiṣaṣṭaṃ ānayetisaptamaṃ svāhetyaṣṭamaṃpadaṃ etānyekaśoṣṭa
daleṣulikhitvāvīthītrayaṃmātṛkāpāśāṃkuśairekaśaḥsaṃve
ṣṭyāṣṭārepāśamāyāvījānicaturāvṛtyālikhedityāhuḥ guṇaśa
ścaticakāreṇadvitīyaḥpūrvoktaḥprakāraḥvidvānitijñānavā
nityarthakaṃ jñānaṃvanirarthakādvarṇādviśiṣṭaṃlikhanaṃpadārthavo
dhādhāyakaṃlikhanaṃyadānāmevalikhanādbhavatītisvarūpamiti
dvitīyopipakṣomūlagamyobhavatyevetisaṃkṣepaḥ prayogāṃtaraṃtaṃ
trāṃtare śvetārkamapyapāmārgāṃparetapṛthivīruhesiddhayogādinā
tpūrvaṃśukrasaumyeṃduvāsare gaṃdhaṃpuṣpaṃvadhūpaṃcavaliṃdatvāpraṇamyaca

pṛ0 163ba) yadarthaṃkenasṛṣṭāsibhūtalesāṃprataṃvayaṃ āgatāstavatatsiddhyai
tiṣṭatiṣṭamahauṣadhe itisūtraṃtridhāvadhādaśavāraṃtapenmanuṃ
siddhayogesamutpādyamūlamachinnamāditaḥ tenāṃgulīyakaṃkṛ
tvāveṣṭyatasmin gaṇeśvaraṃ aṣṭottarasahasraṃtujaptvādhṛtvāṃgulī
yakaṃ tenahastenajaṃtūnāṃkarāgraṃsaṃspṛśedvudhaḥ tasyasparśanapā
treṇamahāvaśyaṃbhaveddhruvaṃ jaṃtavastadvaśaṃprāpyadāsyaṃtiprāṇama
pyahoiti tanmudrikāyāmuktamahāgaṇapatimaṃtrolekhyaḥ a
ṣṭottarasahasrasaṃkhyayāmaṃtraṇābhimaṃtritaṃcāṃgulīyakaṃdhāraye
dityarthaḥ śeṣaṃspaṣṭaṃ virigaṇapatimaṃtramāha māyetyādinā kha
ḍgīśovaḥ pāvakoraḥ hrīṃviriviri gaṇapati varavaradasarvalo
kaṃmaivaśamānayasvāhetiṣaḍviṃśatyakṣadha royaṃmaṃtraḥaṃgamaṃtrā
nāha aṃtaḥkaraṇetyādinā aṃtaḥkaraṇamiticatuḥsaṃkhyātathā
cagaṇapatīticaturaktarairmāyāvījādikaihṛdayāyanamityaṃ
tairhṛdayeṃguṣṭecanyāsaḥphalitaḥ evanyagrepiyojyaṃ dhyānamāha
siṃdūrābhamityādinā dakṣaihahopāśavāmeṃkuśaḥ adhodakṣemadhuma
tkapālaṃ adhovāmoyonyāhitaḥ iticaturbhujoyaṃ puṣṭirapicaturbhu
jā tatravorddhadakṣavāmābhyāṃpadmadvayaṃ padmābhyāmullasaṃtauhastau
yasyāitivigrahānmūlādapyeṣorthaḥ śakyatelavddhuṃ? adhodakṣiṇe
napriyāśleṣaḥ adhovāmenatadīyaliṃgāgrasparśitidhyeyaṃ puṣka
raṃhastihastāgraṃśuṃḍetiprasiddhaṃ bhakṣyaṃlaḍḍūkādi bhojyamodanā
di ādinālehyacoṣye lehyaṃrasālādi voṣyamikṣukhaṃḍādi śa
ktigaṇapatimaṃtramāha śaktītyādinā hrīṃgaṃhrīṃgaṇapatayesvā
he tidvādaśārṇemaṃtraḥ vyastairiti māyāsvavījamāyāsaptākṣa
rasvāhātmakaiḥpaṃcabhirnetrāṃtaṃpaṃcāṃganyāsaṃkṛtvāsamastamaṃtreṇa

pṛ0 164a) ṣaṣṭāṃganyāsaṃkuryādityarthaḥ dhyānamāhamuktetyādi ūrddhayodaṃkṣa
vāmayoḥ kamalapāśau adhodakṣeratnakuṃbhaḥadhovāmodevīyo
nistha iticaturbhujoyaṃ devītudvibhujā tatradakṣahastasthitenasa
rasijenarukaśobhāitivigrahādakṣiṇahastekamalalābhaḥvā
mahastaḥsvapatidhvajāgraspṛka etadgaṇapatairevamaṃtrāṃtaramāha
śakyeti oṃhrīṃgaṃhrīṃvaśamānayasvāhe tirudrākṣaromaṃtraḥ maṃtrapa
dairaṃganyāsonuṣṭeyityuktaṃtatrakānipadānītyākāṃkṣābhāmāha
ekenetyādinā samastenekādaśākṣaramaṃtreṇa apūpaiḥ kevalai
revaghṛtayogodvitīyaḥ pakṣaḥ nacasāmānyaśāstrātsarpiḥ sāhisaṃ
hometyāvaśyakamitivācyaṃ apūpānāṃghṛtapakvatvādevaghṛtasaṃ
baddhatvāt atratyenavākāraghaṭitaviśeṣavacanenasāmānyaśā
stravādhovābhipretaḥ pūrvavat virigaṇapatimaṃtrakalpavat kṣi
pratyādanagaṇapatimaṃtramupadarśayati saṃvarttetyādi saṃvarttaḥkṣa
kāraḥ pārśvaḥ pakāraḥ hṛtanamaḥ tenagaṃkṣiprapratyādanāyanami
tidaśākṣaromaṃtruddhataḥ dīrghayuktena ṣaṭdīrghaiḥ pratyekaṃsaṃyu
ktena vījenasvādimavījena dhyānamāhapāśetyādinā dakṣyā
dyūrddhayorādyetadadhaḥ sthayoraṃtyeāyudhedhyeye samadhutritayairiti
tilaviśeṣaṇaṃ nacayanmaneyathālābhamaṣṭadravyaihomastanmateti
lānāmaṣṭadravyāṃtarbhūtatayaiva prāptaupunarupādānaṃpaunaruktyāya
sthāditivācyaṃ madhuratrayayogasyatatrāprāptatayāpunaruktyasaṃ
bhavāt aṣṭadravyeṣvapitilānāmevamukhyatvamitisūcanārtha
katayāpipunarupādānasārthakyāt madhuratritayairi tipāṭhepi
madhurāṇāṃtritayaṃyatretivahuvrīhiṇātilaviśeṣaṇatvamevā
bhyupeyaṃ athatilairadyutaṃtrimadhurasiktairjuhuyādityācāryacavanā

pṛ0 164ba) t nārikelasyāṃtarvarttīuparitanobhāgoloṣṭaṃtvaglakṣaṇupari
tanobhāgaścarmapadavācyaho māhutiṣupūrvamaṣṭadhyānārikela
mityuktaṃtadapavādārthamidaṃ amunāvidhināḥ pārthivavaśīka
raṇavidhinā aṣṭadravyahomenetiyāvat tarppaṇaprayogamāha
dinādītyādinā dinādiṣuprātaḥkāleṣuśubhodakaiḥ caṃdanaka
rpūrakuṃkumādimiśritajalaiḥ pūrvodāhṛtagaṇeśavimarśinyāṃ
tadyogasthopāttatvāt tarppaṇedhyānamāha pāśetyādinā sopā
napaṃktyārājatayādinanāthabiṃbājjale āyāṃtaṃviviṃtyatarppa
yedityanvayaḥ jalapadaśeṣapūraṇādaugaṇeśavimarśinyaivapūrvo
ktāpramāṇaṃ yetusarveṣvapiprayogeṣudhyānametaditi bruvatetanma
tepramāṇamanveṣaṇīyaṃ aṃbhojagataṃ yajjaletarppaṇamanuṣṭeyaṃ
tatsarovarādijaladhyātasaroruhagatesādhyamūrddhipuṣkaraṃdatvā
tadyaṃtraniryatsudhayāsiṃcaṃtamityapivodhyaṃ yaduktaṃ biṃbādaṃbuja
vatsametyasavituḥsopānakairājataistoyaṃtoyajaviṣṭaṣṭarairdhṛta
latādaṃtaṃsapāśāṃkuśaṃ tāsāṃsādhyatṛkenidhāyasudhayātadraṃ
dhraniryātayāsiṃcaṃtaṃpunaranvahaṃgaṇapatiṃsmṛtvāmṛtaistarppayedi
ti heraṃvamaṃtramāha paṃcetyādi oṃgūṃnamiticaturvarṇoyaṃmaṃtraḥ
dhyānamāha muktetyādinā dyusṛṇaṃkuṃkumaṃ urddhādiṃkṛtvāmuktā
dipaṃcavarṇaiḥpaṃcamukhairgajamukhākārairupalakṣitaṃ hariḥsiṃhaḥ
savāhanaṃyasya dakṣavāmayoradhasthayorvarābhayenadūrdhvasthitayora
nyānye dānaṃ varamudrā paṃcavaktrā prativaktraṃtrinetrādaśabhujā siṃ
hoparisthitāmūrttirasautatrapūrvavadevapīṭhamaṃtraprāptauviśeṣa
māha praṇavetigāmiti oṃhuṃhuṃmahāsiṃhāyagāṃheraṃvāsa
nāyanamaḥ itisaptadaśākṣaramaṃtreṇapīṭhapūjānuṣṭheyetyarthaḥ

pṛ0 165a) vighnavījena sarvataḥprathamamuktenagamitivījena tasyaivavighna
devatākatvān padārthādarśakṛtastuprakṛtamaṃtravījamevātrāṃta
rbhāvayaṃti ṣaṣṭyāmityādi aviśeṣopādānādubhayapakṣagataṃti
thitrayaṃ parvadine pūrṇimāmāvāsyayoḥ dhāraṇayaṃtramāha abho
jamityādinā bhūrjapatrerocanāgajamadakuṃkumairaṣṭadalaṃkamalaṃ
likhitvātatkarṇikāyāṃgūmitiprastutamaṃtravījaṃtasyāṃtaḥsādhyā
dināmalikhitvāāgneyādikoṇagatapatrakesareṣuaṃgacatuṣṭa
yaṃkarṇikāyāmevāgratonetraṃdikpatrakesareṣucaturdhāstraṃvili
khyapatramadhyepūrvādikrameṇapratyekaṃsaptasaptasaṃkhyānvakṣyamāṇa
mālāmaṃtravarṇānsaptapatraparyyaṃtamālikhyāṣṭamadyatretūrvaritaṣa
ḍvarṇānālikhyatadvahirvīthyāṃmāyāvījenaveṣṭanaṃtadvahirdvitīya
vīthyāṃsaviṃdunātālavyaśakāreṇaveṣṭayedityarthaḥ śaktyāśakā
reṇacetyāvṛttidvayamitipadārthādarśokteḥ mālāmaṃtramāha śaktī
ti svavījaṃ sāṃpratamevoktaheraṃbavījaṃ staṃbhayetyanenaivadvayamitya
syānvayaḥ paṃcapaṃcāśadakṣarityetāvatāśamanāyetyakārasye
hyehītyekāreṇanasaṃdhiḥ ehyehītisaṃdhikamevetipāṭhādeva
sūcayandhvanayati tathāca hrīṃkroṃoṃgūṃnamaḥsarvavighnādhipā
yasarvārthasiddhidāyasarvaduḥkhapraśamanāya ehyehibhagavansa
rvaṃkhādaya staṃbhayastaṃbhaya hrīṃgūṃnamaḥsvāhākroṃhrīṃitipaṃcapaṃcā
trādvarṇakoyaṃmālāmaṃtraḥ prayogātsādhayedityuktyātvātaṃtryama
pyasyadhanitaṃ aṃgānāmapyaṃgina upakāradvārāphalasādhakatvama
styevetyabhiprāyeṇedamityapikaścit suvrahmaṇyamaṃtramāha tāre
tyādikhaḍgīśvarovaḥ kūrmaścaḥ niḥsvaraḥkharasāmānyahīnoṇāṃta
staḥ bhuvesvarūpaṃ natirnamaḥśavdaḥ atratakārasyabhakāreṇasa

pṛ0 165ba) hasaṃdhaudakārobhavati sevamaṃtreṃtarbhāvyaḥ vacadbhuvenamomaṃtraḥ
suvrahmaṇyādhidaivatitiprayogasāravacanāt mūlātkathama
yamarthoniḥsaratīticet itthaṃṇāṃtasyīrita itiviśeṣaṇaṃ
piṃḍāṃtyairakṣarairaṃkāitiparibhāṣaṇāt īritidvisaṃkhyā tathā
casvatodvitīyeīribhuvarṇeitogatoṇāṃtityartha ititasya
datvamarthātsiddhaṃ nahibhukārasaṃbaṃdhodatvamaṃtareṇabhavati saṃbha
vepidvitīyagatatvakīrttanamanarthakaṃsyāt manmatetudakārapā
ṭhābhyanujñāsūcanārthamevataditidhyeyaṃ itthaṃca oṃvacadbhuvena
maḥ itisaptārṇomaṃtruddhatobhavati vahnivījena rakāreṇa dhyā
namāha siṃdūretyādinā dakṣahastādūrddhayorādyetadadhaḥsthayoraṃ
tye suvrahmaṇyitikārttikeyasyamūrttiviśeṣaḥ abhayaṃvāmaheste
syādaṃbhojaṃdakṣiṇekare kukkuṭaṃvāmahastetuśaktiṃdakṣiṇatonya
set caturbhujaḥsamākhyātekavaktrognijastvayamitiyagrīva
paṃcarātravacanāt vahnimaṃḍalapaścimityanenamaṃḍūkamārabhya
vahnimaṃḍalāṃtamevapīṭhadevatāpūjānataduttaramapītyuktaṃ vidhi
netyuktavidhimavāhakesareṣvityādinā kesareṣvaṃgadevatāḥsaṃpū
jya patramadhyejayaṃtādikān pūrvādigdalāgneṣucaturṣudevase
nāpatyādikān dikkoṇapatrāgreṣucaturṣuśaktyādīnabhyarcyaka
malavāhyagatabhūpuravīthīdvayelokapālatadastrāṇipūjayet
atranaivedyāṃśadānaṃdhūrttasenanāmakagaṇaviśeṣāyetidhyeyaṃ
kumārān anupanītān vrahmacāriṇaḥprasiddhān gaṇeśapūjāṃ
testutistasyakarttavyetyabhiprāyeṇastutimārabhate oṃkāramityā
dinā śrutināṃvācopiādyaṃyaṃgṛṇaṃtisaṃtasaṃyata evoṃkāra
vācyaṃśrutīnāmādya oṃkārevavacasāmādyastadghaṭakaakāra

pṛ0 166a) eva karāṃvujenaśuṃḍāgreṇa ārātsamīpe maudhyāditidevīstanau
tusarvadaivānucchiṣṭāvitibhāvaḥ kālagatiṃkālapāravaśyaṃ
āptavācāṃvedātāṃ kāraṇaṃpravartayitāraṃ0 purāṇaṃ mahābhārataṃ
padaṃvarṇanīmaṃsthānaṃ apadaṃagocaraṃ abhedyaṃaparichedyaṃ tadu
bhayasādhāraṇadharmadarśanāt śivayoḥ śivāvaśivaścetisva
pitroḥ anekaṃlīlāsvīkṛtavigrahaiḥ ekaṃvastugatyā teṣāṃpu
ruṣāṇāṃśāstrāṇāṃcatvattonyayajjñeyaṃpratipādyaṃcanāsti tatkā
layogaiḥ tattatkālakṛtayogaviśeṣaḥ tathācayogibhirapyane
kayogai kṛtvātvamevasāyujyamuktyāprāpyosītibhāvaḥ yadvā
svasvāvasānakālasaṃvaṃdhaistvaṃmavaprāpyosisarveṣāmapikramā
ttvapyevavilayobhavatītyarthaḥ maugdhyamiti śarīragrahaṇami
vedamapilīlayaiva paramātmatvenapūrvavarṇitasyatathātvānava
kāśāt naritinṛśavdasyaprathamābahuvacanāṃtaṃ yasyodyota
matīsatīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmapremanidhītipaṃ
thakulamūḥ kūrmācalojanmabhūḥ sūpāsyaṃkṛtavīryyavācyutapa
daṃvārāṇasīvāsabhūḥsajjepūrttimagāddhiviśvapaṭalaḥ śavdārtha
ciṃtāmaṇau athagaṇeśātprādakṣiṇyenasthitasyapūjevani
rūpaṇamapyavaśātuṣṭedyaṃ tathāvidhaścanasūryyaḥsūryyatvarūpe
ṇa evaṃtarhicaṃdrajvalanādīnāṃpaṃcāyatanabahirbhāvāpatteḥ
kiṃtucaṃdrajvalanādisādhāraṇatejoviśeṣatvādirūpeṇa e
vaṃviṣṇuśivāderapitattatsādhāraṇarūpeṇaivatvaṃ nātovibhāga
vyādyātaḥ itthaṃcayatkiṃcittejodevatāyānirūpaṇeprāptesūrya
maṃtrāṇāmadhikatvenasūcīkaṭāhanyāyāt saumyasyogrāpekṣa
yāprāthamyaucityādetacchāstredhikṛtānāṃakhyānāṃvrāhmaṇānāṃ

pṛ0 166ba) rājatvāccaprathamaṃcaṃdramaṃtrānnirūpayati athocyatityādinā
khaḍgīśasthiti khaḍgīśasyavakārasyasthāsthitiryasminnityarthaḥ
svausomāyanamaḥ itiṣaḍakṣaroyaṃmaṃtraḥ svavījena maṃtrādisthena
kecitsvetivījenetyāhuḥ dhanaṃ nidhipātraṃ aṃkasthamṛgādutpannaḥ
āśrayaguṇonīlamālakṣaṇoyatra rasalakṣaṃ ṣaṭlakṣaṃ sādhaka
sattamityanenavakṣyamāṇavidyāmaṃtrasādhanenatattaddaśāṃśaja
pahomādyātmakenasādhakatvamapyapekṣaṇīyamityuktaṃ prayoge
ṣvapitattadaśāṃśatovidyāmaṃtrajapopyanuṣṭeyaḥ somāṃtamiti
somāṃtaṃpūjitepīṭheimāḥpūjayet tatastvāsanamaṃtreṇāsanapaṃ
kajaṃsaṃpūjyarohiṇīpatiṃpūjayedityanvayaḥ vahnimaṃḍalāṃtā
maṃḍalapūjānyatroktā atratusomamaṃḍalāṃtāsānuṣṭeyā tathā
casūryāgnimaṃḍaleprathamataḥsaṃpūjyaaṃtesomamaṃḍalapūjeti
bhāvaḥ kecittusomamaṃḍalāṃtamevapīṭhadevatāḥpūjyā agnetu
tatpūjānakerttavyā atevapīṭhadevatāpinākroktāḥ kva
cittaṃtrāṃtare rākākumudvatīnaṃdāsudhāsaṃbhāvinīkṣamā ā
pyāyanīcaṃdrikācahlādinīnavamītathā pūrvādikramatomaṃ
trīnatyaṃtāpūjayedimā tatastvāsanamaṃtreṇasaṃpūjyāsanapaṃ
kajaṃ somāṃtaṃpūjitepīṭhepūjayedrohiṇīpatimiti tāsāṃ
pratipādanepitaṃtrāṃtaratayaivasamādheyaṃ anyatradevatāsutatka
thanaṃkvacidevatutadapradarśanaṃtadasatvamevasvamatasiddhaṃdṛḍhī
karotītiprāhuḥ pūjiteityapisomāṃtamityatevanairākāṃ
kṣyaṃ yattupūjitepīṭhitipīṭhanavaśaktipūjāpūrvakamityu
ktvātaṃtrotaroktanavaśaktikathanaṃpadārthādarśakṛtaḥ tatramū
lasaṃmataṃ anyathātāsāmapidarśanaṃkṛtamevasyātāvaraṇade

pṛ0 167a) vatāpūjāmāha aṃgānikesareṣvityādinā kesareṣvaṃgadevatāḥsaṃ
pūjya rohiṇīprabhṛtikalāṃtāṣṭaśaktīḥpatramadhyeṣusaṃpūjyapa
trāgreṣukrameṇasūryamaṃḍalādigrahāmabhyarcyatadvahiścaturasrelo
kapālatadastrāṇipūjayedityarthaḥ svasavarṇānisvavarṇakā
nipāniaṃvarāṇivastrāṇitadyuktāḥ svasvanāmnāmādimāni
yāniarṇāniakṣarāṇisaviṃdunitānyevavījāniyeṣāmi
tyarthaḥ sasvavarṇetyādeḥ arghyadānaprayogamāha paurṇamāsyāmi
tyādinā rātribhāgerghyadānakālaparyaṃtaṃdivāpyapuṃjānaḥ sā
dhakogomayepūrvapaścimīmataṃcaturasramaṃḍalatrayaṃkṛtvātatra
prathamesvasyopaveśanārthamāsanaṃmadhyamapārśvayoḥpūjāsāma
grīṃnidhāyatṛtīyeṣṭadalaṃśvetaṃkamalaṃkṛ tvātatracaṃdrasyapūrva
vatpūjāṃkṛtvārājatārghyapātraṃpurataḥsaṃsthāpyagodugdhenapūra
yitvāṣṭottaraśatasaṃkhyayācaṃdramanunābhimaṃtryavidyāmaṃtreṇa
caṃdrārghyaṃdyādityarthaḥ sudhīḥsamāpūryyeti sudhīḥvilomamaṃtra
japapūrvakaṃpūraṇaṃkarttavyamitijānavān yaduktaṃ saṃsthāpyarā
jataṃtatracaṣakaṃparipūrayet vilomaṃprajapanmaṃtraṃgavyenapa
yasāsudhīḥkṣipeccatatrakarpūraśītakāśmīrakākṣatāt ku
śagraṃthiyavāṃścaivapuṣpāṇyetānivādarāt kusudeṃdīvarasva
rṇaketakīnavamallikāḥ caṃpakāniyathālābhaṃśatapatrā
ṇicakṣipet āvāhayeccaṃdraviṃvānnijādvāhṛdayādvibhuṃ
evamāvāhitaṃgaṃdhapuṣpādyairarcayedvidhumiti nirāhāro
rghyaṃdadyodityuktyātaduttarabhojanaṃnapratiṣiddhamitidhva
nitaṃ vidyāmaṃtraṃpūrvasūcitamamudgarati vidyeityādinā
vidyevidyāmālinicaṃdriṇicaṃdramukhisvāhetiṣoḍaśā

pṛ0 167ba) rṇomaṃtraḥ sūryamaṃtrānuddharati tāravityādi ghṛṇiritisvarūpaṃ
vasvāsanaḥ vasoragnerakārasyāsanāsthitiryatretyevaṃbhūtomaru
t yakāraḥ ākāraḥśeṣaśavdārthaḥatriḥrdakāraḥmanetrīkā
rasahitaḥ tyakāraḥpaścimeaṃtyeyasyetisatathā oṃghṛṇiḥcha0
vastuvastutyenayuktaḥpaścimitimadhyapadalopīsamāsaḥ so
trāstītyarthearśādyaca paścimapadaṃcasvarāṇāṃsarveṣāmapyaṃte
prayujyamānatvādvisargaparaṃtadvatvaṃcāṃtollopovivṛddhirvetityā
yādaṃteva tathācāṃtetyakāravisargavān atrirityarthaḥ pūrvo
ktārthamanusaratāṃpadārthādarśādīnāṃmatetuvisargānuddhārapra
saṃgeviṣaṇamitidhyeyaṃ oṃghṛṇiḥsūryaadityityaṣṭākṣaromaṃ
traḥ aṃgamaṃtrānāha satyāyetyādinā sarveṣāmevamaṃtrāṇāmaṃtete
jojvālāmaṇihuṃphaṭsvāheti daśākṣaramaṃtraṃkṛtvāsatyāyetyā
dimaṃtraiḥṣaḍaṃganyāsaḥkarttavyaḥ satyāyatejojvālāmaṇihuṃphaṭ
svāhāhṛdayāyanamaḥ vrahmaṇetejojvālāmaṇihuṃphaṭsvāhā
śirasesvāhetyādayaḥ prayogāḥsiddhāḥ paṃcamūrttinyāsamāha pu
narnyasedityāditvā oṃādityāyanamaḥ eṃravayenamaḥ uṃbhāma
venamaḥ ībhāsvarāyanamaḥ aṃsūryāyanamaḥ ityādayaḥ prayogāḥ
vāṇanyāsamāha mūrddhetyādinā oṃoṃnamaḥ oṃghṛṃnamaḥ oṃṇiḥna
maḥ ityādiprayogaḥ vāmadakṣayorūrddhayoraktāvjadvayaṃtadadhasta
nayorabhayavarau avadhyānānaṃtaraṃkamalaviṃvamudrepradarśanīme
darśayedagnataḥ padmaviṃvamudreyathoditeitiprayogatyāravacanā
t tanmudrālakṣaṇaṃyathā karautusaṃmukhaukṛtvāsaṃhatāvunnatāṃ
gulī talāṃtarmilitāṃguṣṭaukuryādeṣāvjamudrikā padmākā
raukaraukṛtvāviśliṣṭetumadhyame aṃgulyaudhārayettasminviṃ

pṛ0 168a) bamudretisovyateitivasulakṣaṃ aṣṭalakṣaṃ pīṭhasyakḷpteḥ prathamaṃ
dharmādipīṭhadevatākalpanātpūrvaṃmaṃḍūkādimārabhyavedikāṃtaṃsaṃ
pūjyadharmādipūjanātprāgitiyāvat dikṣuprabhūtādayaścatvāraḥ
madhyeparamasukhaḥsaṃpūjya etaduttaraṃdharmmādipūjākarttavyaiva ta
tyāgepramāṇābhātāt anyathādharmādisthāneityevavrūyāt pra
thamaṃpūjāniṣedhāttupaścātpūjābhyanujñāyateitikecit pare
tupīṭhāśrīkalpayedetā nhṛdāmadhyevidikṣuce titaṃtrāṃtarada
rśanāddharmmādikāryakāritvenaiteṣāmevapūjanaṃnadharmmādīnā
mityāhuḥ adharmmādipūjanaṃpunaḥsarvasaṃmataṃtatkāryasmaitairapya
kṛtatvāt dikpadamatravidikparaṃ nahividiśāṃdiktvame
vanāsti aṣṭatvāderdikṣuvyāghātāpateḥ tathācāgneyādiṣuvi
dikṣutatpūjaṃtiphalitārthaḥ prayajedathavābhūtāṃvimalāṃsārā
dhṛyāṃsamārādhyāṃ paramasukhāmagnyādiṣvasriṣumadhyercapīṭhaśakteḥ
prāgityācāmmevacanāt atevadharmādīnāṃkāryyakaratvamatro
ktaṃnahidharmmādayaḥpūrvādiṣuyujyatvenapūrvamuktāḥ aklīveti
iuitihrasvatrayaṃ klīvāścatvāritisaptasvarāstadatiriktā
nnavasvarānviṃdurephābhyāṃyuktānkṛtvāmaṃtrādauyojayet te
narāṃrīṃrūṃreṃraiṃraṃraḥ itinavavījānipratyekaṃkrameṇadīptādinava
pīṭhaśaktīnāṃbhavati kecittuviṃdvagnisaṃyutānitisthāneviṃdu
samanvitānitimūlapāṭhaṃmanyamānāḥ kevalaṃnavasvarānevata
dvījānyāhuḥ pīṭhamaṃtramuddharativadetyādinā vrahmaviṣṇuśivā
tmakāya saurāyayogapīṭhāyanamaḥ ityekonaviṃśativarṇaḥpī
ṭhamaṃtraḥ khaṃhakāraḥ anyatsvarūpaṃ oṃhaṃkhakholkāyanamaḥ itya
ṣṭākṣaramaṃtreṇamūrttāvāhanaṃraveḥ tatastatraṣoḍaśādyupacārairmu

pṛ0 168ba) khyadevaṃsaṃpūjyakesareṣuaṃgadevatāḥ dikpatreṣvādityāyā
vidikpatrepūṣādyāḥ patreṣuvrāhmyādyāmātaraḥmukhyadevasyapura
lakarṇikāyāmaruṇaḥvahiḥpatrāṃtarāleṣucaṃdrādyaṣṭagrahāḥpūrva
vaccaturasreśaktādayaḥpūjyāḥsvasvanāmādyānisaviṃdūniakṣarā
ṇiviśeṣānuktisthalevījānītyarthaḥ padārthādarśakṛtastu
catasritiśaktayityatrasaṃbadhyate ādityādyāstupūrvoktāpaṃca
teṣāṃcaturdikṣupūjācādityasyamadhyepūjāṃkṛtvāravyādīnāṃpū
rvādiṣupūjayānirvāhyetyāhuḥ etanmatedikpatreṣuāṭityādyā
itimūlaṃkathaṃsaṃgaccheta ādityasyamadhyevatvayāpūjanasyopa
deśāt nacādityādyoyeṣāmilpatadguṇasaṃvijñānabahu
vrīhiṇāravyādicatuṣkamātraparamevedamitivācyaṃ āditya
syapūjanāprāptiprasaṃgāt naceṣṭāpattiḥ pradhānapūjayaivatatpū
jāyājātatvāditivācyaṃ ravyāderapipūjāyājātatvātteṣāma
pitadanāpatteḥ yaditvā dityasyaitanmaṃtrepraveśāttasyaivapūjājā
tānaravyādeḥ atevapaṃcasukaḥpūjitaḥkonetiniyāmakābhā
vitipadārthādarśoktiḥ pratyuktāmaṃtravarṇānāmevaniyāmaka
tvāditibrūṣetathāpisūryyasyamaṃtrapraviṣṭasyapūjitatvāpatyādi
kṣutatpūjanāprasaktauekasyādiśomūrttyabhāvāpatteḥ agnesarva
trapaṃcamūrttisaṃpūjanasyāmnātatapātraṃtrimūrttimātrapūjanevaiṣa
myāpattyeṣṭāpatteḥ karttumaśakyatvāt yaditutvayāmūlagraṃthaṃ
saṃgamayyapadmapādācāryādyabhyupagatapaṃcamūrttipūjāpakṣaḥsaṃ
gamanīyevetivrūṣetarhiādāvitimaulaṃpadaṃaṃgānipūja
yedityetrasaṃbaddhaṃnakāryyaṃpūrvataḥpūjopadeśātsāmāmānyaśā
strāccatatpūjāyāḥprāthamyasyādhigaṃtuṃśakyatvāt kiṃtuādauca

pṛ0 169a) turdikṣuādityādyāitiyojyaṃ ādiścasarvādibhūtākarṇikaiva
tatrāpimadhyepradhānadevatāyāḥ pūjitatvādriktastatpurobhāgeva
tathātatrādityaṃpūjayitvācaturdikṣuravyādicatuṣkaṃsaṃpūjyapaṃca
mūrttipūjāsaṃpannaivetyavehi aruṇapūjāpikeṣāṃcinmatevrāhmyā
dimātṛṣucaramāyāmahālakṣmyākhyāmātātatsthānemātṛbhiraru
ṇāṃtābhirityācāryavacanāt grahapūjāpinaprasiddhakrameṇakiṃ
tupūrvādicaturdikṣucaṃdrabudhagurubhārgavāḥ āgneyādicaturvidi
kṣuśanirāhuketavaḥ pūrvādidikṣusaṃpūjyāścaṃdrajñagurubhārgavāḥ
āgneyādikoṇeṣukujamaṃdāhiketavititaṃtrāṃtaravacanāt
arghyadānaprayogamāha dadyādityādinā vṛttaṃmaṃḍalaṃraktacaṃdane
nakuryāt prasthapramāṇamuktaṃprācyaiḥkuḍavaścatuḥpalaḥsyāt
prasthaḥkuḍavaiścaturbhiḥsyāditi pūrayet vilomamanulomene
tiśeṣaḥ prajapanmanuṃpratigataḥkramataḥpratipūrayetsuvimalai
ritivacanāt raktaṃraktacaṃdanaṃ vaiṇavaṃveṇuvijāni karavīra
japāpuṣperakte kuṃkumādidvādaśapadārtheṣumadhyeyathālābhamu
pādānaṃ natuyadāśaknuyāttadāśaknuyāttadākuryāditinyāyena
kāmyatayāsakalalābhevedamanuṣṭeyamitimaṃtavyaṃ yathāpra
lābhātsaṃyojyabhaktiratorghyavidhiḥ pradiṣṭityācāryyavacanāt 
tasminmaṃḍalepīṭhapūjāṃkṛtvāsthāpitāryyapātre sāṃgaṃ pūrvokta
sakalāvaraṇasahitaṃ punajapānaṃtaraṃ maṃtrāṃtaramāha ākāśa
mityādinā hrāṃhrīṃsaḥ itiakṣaroyaṃmaṃtraḥ manorasyabhavedvrahmā
muniruktothavābhṛguḥ chaṃdopikhalugāyatrīdevatātīkṣṇadī
dhitiḥ ādyaṃvījaṃdvitīyaṃcaśaktistārādyoryamatāṃtareśeṣaṃpū
rvavadeva mārttaṃḍabhairavavījamuddharati ākāśetyādināsadyasyā

pṛ0 169ba) trayodaśasvarasyāṃtaścaturdaśasvaraḥ tathācahakārarakāraya
kārāḥ aukāraṣaṣṭhasvaraviṃdubhiḥsaṃyuktāḥsvagurūpadeśādu
ccāraṇīyāḥ dahananetreṃdubhiḥ sahitaṣṭāṃtaḥṭhakārobiṃbavī
jaṃ tathāvaddhriṃhrauṃddhriṃ itimūlamaṃtraḥ phalitaḥ paṃcabhiḥ pūrvo
ktairakārādisaṃghāṃtahrasvaiḥkramādyuktainamārttaṃḍabhairavavījena
yuktāḥsūryādipaṃcamūrttayomadhyamātarjanyaṃguṣṭānāmikāka
niṣṭāsu śiromukhahṛdayaguhyapādeṣunyasanīyāḥ upasthita
tayāprathamādidīrghayuktenavījenahṛdayaḥśiraḥśikhākava
canetreṣucavinyāsityāha paṃcetyādināyattunetrasyostrataḥpūrvaṃ
prāptasyapaurvāparyyakaraṇārthamevanetrāṃtānītinatusarvathā
stratyāgaḥ tathācavarmāṃtaṃvinyasyapunarastraṃvinyasyanetraṃvinyase
ditipadārthādarśakṛtoktaṃ tannayuktaṃ ṣaḍdīrghāṇāmatraprāptere
vābhāvāt dīrghayuktenetyasyaivaśravaṇāt pūrvopasthitatayāpaṃ
cahrasvasaṃvaṃdhināmevadīrghāṇāṃjhaṭityupasthitisaṃbhavāt paṃ
cāṃgānimanoryasyatasyanetraṃparityajedityasyāpacādenanetrāṃ
tapaṃcāṃgavidhānamevātrakṛtamitipratīyate aṃgānikuryā
dvījāḍhyaramāvījenamaṃtravit madhyenadīrghayuktenacākpu
ṭenapravinyaset aṃgānijātiyuktātikrameṇamanuvittama
itidṛṣṭāṃtadānenadīrghapadasyaṣaṭdīrghamaratotkīrttanamapi
teṣāṃnasādhīyaḥ dṛṣṭāṃtehyaṃgapadamātradarśanādasativiśeṣe
tatpadasyaṣaḍaṃgaparatāyāevaucityenayathāsaṃkhyenatāvanmaṃtra
lavdhayestunāmadīrghapadaṃdīrghaṣaṭkaparaṃ prakṛtenunetrāṃtānītyu
ktyaivāṃgapadasyasaṃkocitatvāt kutaḥṣaṭdīrghaparatāmuṣpa
syāt pratyutaprakaraṇopasthitapaṃcapadaṃvādhakameva harṣa

pṛ0 170a) dīpikākāropipaṃcāṃgapakṣamevasvīcakāra yadarppagapūjāya
thāpūrvamityatostrapūjāpyāyāteti tadapina nirṇāyakaśāstre
ṇanirṇītānāmaṃgānāṃhipūjātenasthānasūcanapūrvakamanū
dyate nitvadamevanirṇāyakai aṃgapadasyaprakṛtenetrāṃtāṃgapara
tayātatsthānākāṃkṣāyāmīśāneti tathācaviśeṣavacanādī
śānādiśiaṃgadvayapūjā athajayāmaṃtramāha viyadityādi
tyādinā tadāhiḥhakārasyādimovarṇaḥ hasetiparasparasaṃyu
ktatvenāsyaikatvaṃvivakṣitamityabhipretyaikavacanaṃ tenahsāṃhsī
mityādiprayogalābhaḥ aṃgādītyādipadagrāhyamāha kratumityā
dinā maṃtrāḍhyetimātṛkākamalakarṇikāyāmajapāmaṃtraṃli
khitvetyarthaḥ nyastamaṃtraṃṇa nyastodhyāto'japāmaṃtroyatretyebhūte
navāmahastena viṃdubhyāṃ aṃtyavījāṃnyabhūtavisargāvayavabhūtā
bhyāṃ caṃdraviṃbadvayatvenādhyātābhyāmitiyāvat tataḥaṃtyavī
jātsakārāt stravatāviṃdunāhakārarūpamāplāvitaṃciṃtaye
dityarthaḥ atrataṃtrāṃtaroktoviśeṣoyathā ṣaṣṭiścāsairbhavetprā
ṇaḥṣaṭprāṇāghaṭikāmatā ṣaṣṭināṃdyāhorātraṃjapasaṃkhyā
japāmanoḥ vinājapenadeveśijapobhavatimaṃtriṇāṃ ajape
yaṃtataḥproktābhavapāśanikṛṃtanī evaṃjapaṃmaheśānipratya
haṃvinivedayet gaṃṇeśavrahmaṃviṣṇuṃbhyoharāyaparameśvari
jīvātmanekrameṇaivatathaivaparamātmane ṣaṭśatānisahaṃsrā
 ṇiṣaḍevavatathāpunaḥ ṣaṭsahasrāṇicapunaḥsahasraṃcasa
hasrakaṃ punaḥsahasraṃguravetrameṇatunivedayet ādhāretu
catuḥpatraṃkamalaṃtatravighnerāṭ ligamūleṣaṭdalābjevrahmā
nivasatidhruvaṃ nābhaudaśadalāṃbhojevasatiśrīramāpatiḥ

pṛ0 170ba) hṛdayedvādaśadalāṃbhojevasatiśaṃkaraḥ kaṃṭhedvyaṣṭadalāṃ
bhojejīvātmākṛtasadyakaḥ paramātmādvidalakapadmebhrū
madhyagesthitaḥ vrahmaraṃdhredaśaśatapatrābjeśrīguruḥsthitaḥ
eteṣusaptacakreṣusthitebhyaḥparameśvari japaṃtivedayedena
mahorātrabhavaṃpriye ajapānāmagāyatrītriṣulokeṣudurla
bhā ajapāṃjapatonityaṃpunarjanmanavidyate asyāḥsaṃkalpa
mātreṇanaraḥpāpaiḥpramucyate anayāsadṛśīvidyānayāsa
dṛśojapaḥ anayāsadṛśaṃpuṇyaṃnabhūtaṃnabhaviṣyatīti asyā
japasyanivedanaṃcaprātaḥ kṛtyāvasarevetiprasaṃgāduktaṃmeva
agnimaṃtramāha vyāhṛtītyādi agniritisvarūpaṃ oṃbhūrbhuvaḥ
svaḥagnirjātavedihāvaha sarvakarmāṇisādhayasvāheti
paṃcaviṃśatyarṇoyaṃmaṃtraḥ atrapraṇavovījaṃ svāhāśaktiḥ aṣṭa
bhujoyaṃdevaḥ tatravāmorddhādiṣuśaktikuśamuṣṭisrugabhaya
mudrāḥ dakṣirṇārddhādiṣusvastikākārāyudhaviśeṣajapamā
lāsruvavaramudrāḥ caturdaśītaḥpūrvadinegurutolavdhamaṃtraḥ
śiṣyaścaitrakṛṣṇacaturdaśyāmupoṣitaḥsandvādaśasahasra
saṃkhyayāmaṃtraṃjaptvāmāvāsyāyāṃmadhurottarairmadhurādhikyava
dbhirbhaktyabhojyādibhirvrāhmaṇānbhojayitvādakṣiṇayāsaṃtoṣya
vaṭasamitprabhṛtihomadravyāṇiṣaṭsaṃkhyānisvayamānīya
saṃśodhyapratipadamārabhyadaśāhaṃyāvatpratyekaṃṣaṭdravyairaṣṭau
ntaraśatasaṃkhyayāhutvāpūrṇāhutyādikṛtvāguhaṃtoṣayet aṃ
gadevatāḥpūrvoktāevetinapunaratrapratipāditāḥ nanupū
rvoktāeveṣṭadevatāḥsaṃtītipunareṣāṃpratipādanaṃpaunaruktyā
yakiṃnasyāt nasyāt agnirvaiśvānaraḥpaścātaparaḥprokto

pṛ0 171a) hutāśanaḥ hutavartmājātavedātataścāpihutāvahaḥ bhūyode
vamukhaḥsaṃhyajihvaścetyagnimūrttaya ititaṃtrāṃtaremūrttyaṃtarapra
tipādanāttanmūrttyaṃtaramatramābhūtkiṃtupūrvoktamevamūrttya
ṣṭakamitisūcanārthakatvenapunarabhidhānasyasārthakatvāt
athakātaṃtrāṃtaragatiḥsyāditicet itthaṃvyāhṛtitrayāghaṭite
gnimaṃtretaṃtrāṃtaroktāṣṭamūrttayaḥ ihatvetāeveti svavījena
ramitivahnivījena raṃvahniyogapīṭhāyanamaḥ itipīṭhamaṃtra
nityaṃjuhuyātpratipratipadaṃvetivikalpitipadārthādarśa
kṛtaḥ nahīdaṃyujyate samaśramakayoḥsamavyayakayoścavi
kalpaḥnahyanayoścavikalpaḥnahyatayostathātvaṃ tasmātpratha
mapahecasamarthānugrahārthamanukalpoyamāmnātitimaṃtavyaṃ
dugdhamahīruhāmaśvatthoduṃvaraplakṣavaṭānīsarveṣāmupādānā
tsaptadaśadravyāṇītihaṣaṃkaumudīkāraḥ ekasyaivakasyaci
dugdhatarorupādānamitimatamāśrityacaturdaśadravyāṇīti
rāmacaṃdraḥ aruṇotpalapadaṃraktakamalaraktakuvalayobhaya
paraṃkṛtvāpaṃcadaśadravyāṇīti tatrasaptapūrvatanāḥsamidhaḥ
saptapuṣpāṇiekādūrvetipaṃcadaśadravyāṇāṃpratipadamāra
bhyaparvāṃtaṃekenanityaṃjuhuyādityarthitipadārthādarśakā
raḥ ekenanatusamucitena tathācekaikadravyeṇāṣṭottara
śatasaṃkhyākahomāttāvadbhavyasamasaṃkhyākāṣṭottaraśatāvṛ
ttiḥparyavasyati turagāgnimaṃtramādarśayati uttiṣṭetyādinā
yadyapimamapadasyameityādeśoapādādausthitasyaivatathāpya
nukaraṇarūpeṇaśavdamātrārthakatayānaiṣadoṣaḥ uttiṣṭapuruṣa
haripiṃgalalo hitākṣadehime dedāpayasvāheticaturviṃśa

pṛ0 171ba) tyakṣaroyaṃmaṃtraḥpurāproktāḥ bhṛgugāyaagnayaḥkramādṛṣyā
dayaḥ bhūtānipaṃca karaṇānicatvāri uttiṣṭapuruṣahṛdayā
yanamaḥ ityādayaḥ prayogāḥ prāgīrite avyahitapūrvokte
prayogānāha prātarityādinā bhānuṃjaleprativiṃvitaṃ apa
mṛtyubhayamityapinirjityetyatrānveti chaṃdobhaṃgayādbhayami
tidvitīyāṃtaṃpṛthakkataṃ kvacidaviṃdurevapāṭhaḥ mṛgamudra
yeti sāyathā militvānāmikāṃguṣṭamadhyasāgrāṇiyoja
yet śiṣṭāṃgulyucchritekuryānmṛgamudreyamīriteti nṛpabhū
rut rājavṛkṣaḥ dhanabaherā itibhāṣayāprasiddhaḥkuraṃṭaiḥ
kaṭasaraipāitibhāṣayāprasiddhaiḥ etaiḥpratyekamamiśritaiḥ
śatasaṃkhyayāhomobhīṣṭakṛt śatahunedekaikaśaḥśata
mititaṃtrāṃtaradarśanāt godugdhena raktagodugdhena śāle
yaistaṃḍulaiḥprasthaiḥśoṇagoklīrasādhitaṃ haviḥpiṃḍaṃghṛtāktaṃ
tujuhuyādājyamiśritamiti prayogasāradarśanāt dinā
gameprātaḥkāle striyāsaheti sapatnīkaḥsādhyityarthaḥ
paretuasmātprayogānnakevalāddāridryabhāvasaṃvaṃdhānuvṛ
ttiḥkiṃtusaṃpadapyadhiketyāha śriyetibhṛgupūrvakaṃnedaṃtṛ
yāṃtaṃpadaṃkiṃtubakādikamevalakṣmīsaṃyutaḥsannevatāva
jjīvennatukadāpisaṃpatiṃrmuktaḥ itibhāvaḥityāhuḥ jvarāḥ
prasiddhāḥ grahā bhūtagrahādayaḥ madvārogāḥkuṣṭādayaḥetai
rekaikaśaḥsamastairvāgrastasyāpitāvajjīvanaṃsaṃsaṃbhaya
tyevetyatovijityeti paṭalokāṃtaragamamenāpitajjayo
bhavatyevetyatojīvediti dvitrādidineṣujīvanādapi
tathāsaṃbhavatītyatovarṣaśatamiti tathācaivaṃviśiṣṭaphala

pṛ0 172a) mamuṣyābhiṣaṃkasyetyavaśyamatrayatitavyaṃsādhakairityabhiprā
yaḥ athātipāpīyastvaṃnātitaraprasiddhājāmilāderapi
paramapadadātṛśrīnārāyaṇārimaṃtranirūpaṇasyanaṃtara
karttavyasyasmaraṇaprabhāvānaṃdaparaṃparābhirapahatapaurvā
paryyapratisaṃdhānakatvenaparamaparaprāptimaṃtranirūpaṇa
evaustukyādiṃśayādāḥ mārttaṃḍādeḥsūcanaṃmūlakṛtā
nānuṣṭitamiti pūjāṃtevarūpakāmaṃvyāṃstutimabhinayā
māravyopadarśayāmaḥ prakāśivamādṛśāmapicasaṃpadīṃ
saṃcayastamohatirivadhruvaṃvipaduparavāṇāṃkṣayaḥ vi
kāśivapaṃkajādiṣurujāṃvibhaṃgoḍiyetpraṇāmaṃvidhi
nādrutaṃmukarenamaṃrkastumaḥ 1 vikāśepadmātāṃtva
masipaḍuritthaṃnitajalavrajīktiṃsatyārthīracinumiva
vaśrīmuraripoḥ dṛśo mūrttirbhūtvāmukhayasihipadmāmi
hasatīparaprokṣīkṛtvāvikasatijanānudyutipate 2
navatibhavatinīlaścaṃdramātvakarodyaiḥ punarapiparipū
rṇojāyatetrānumāsaṃ itividhyuraniśaṃhyohaṃsityu
ktanāṃstvāṃharihṛtaviniṣaṃdhaṃnāmahaṃsetitajai 3 divaḥ
sarvopīhavāsaṃviṃdattetvayyaivādaubhīdineśaḥsvabhāvā
na maṃtraḥkṛtvākṛtrimauvāsuktaḥpaścānmūrttauyaṃtrake
vāmaṇauvā 4 maṃtrādivaikalpasusaṃśayenasaṃdigdhavāsekhalu
mūrtimukhye pūjāvidhiḥsaṃśayitostisiddhyaitvayyevacārvoci
natāṃtuyāti 5 sahasraśaḥsaṃtusurāḥsamarvyāstvapyevayātehya
dayādrimauliṃ kriyā'samastāḥprabhavaṃtihyaitasmāttusiddhestva
dadhīnataiva 6 jīvanāvadhisukhaṃtvadadhīnaṃnisvatārugabhi

pṛ0 172ba) nāśavidhānāt mṛtyusadyanigatetavaputrādhīnametadihanā
stisutonya 7 tvaṃjagadakṣidhvāṃtasubhakṣīsajjanarakṣīduṣṭavi
pakṣī premanidhitvādurgatanṝṇāṃmādṛśadīnaṃpramanidhehi
8 iti asyārthaḥ mādṛśamiti atyaṃtamevapāpīyastvenasaṃpa
dāṃbhavanatvenabhavitumanarhāṇāmityarthaḥ saṃpadāṃpaśuputraga
jāśvādīnāṃsarveṣāṃnatvekaikasya saṃvayonatutasyatasyāpyekai
kavyaktiḥ yathāhighaṭapadādivastūnāṃprakāśanirmāṇesa
viturnāṇīyānapiśramobhavatitathaivamādṛśāmakiṃpunaḥ
sukṛtitāṃsaṃpattisamudbhāvaneśramastavasyāt evaṃtimiradhaṃ
mādāvapiyojanīyaṃ padmānāmitityāvaṃnalakṣmīvācakapa
dasyaṣaṣṭyekavacanepirūpaṃbhavatītipadmāyāvikāśane
sakalānāṃpadmānāṃvikāśanaṃsaṃtoṣaṇarūpaṃstataḥkartuṃśa
kyamititvayāśrībhagavatoharernetrarūpaṃdhṛtvātasyāḥsaṃtoṣaṇaṃ
kṛtamitibhaktānāmabhīṣṭārthaṃnānārūpāṇidhatteityabhipretyā
ha vikāśeitimaṃtoṣātiśayenapraphullatāvikāśaḥ 2 bha
vatitvamicaṃdramāḥpretimāsaṃlīnobhavaṃstvatkiraṇairevapūrṇobha
vati tasmāccaṃdramāhaṃsititvāṃpratipadaṃvadatiahaṃsaḥsū
ryyevetyarthaḥ tatvastvannāmaivahaṃsitijātaṃ nanuakāraḥku
tragatityākāṃkṣāyāṃharītyādi sarveṣāmevavestuharaṇāddha
ritāmāpannoyaṃviṣṇustavanāmādi bhārgavartipratiṣedhavāca
katayānuvitadhāraṇakamakāraṃparihṛtavān svanāmārtha
mitibhāvaḥ 3 mūrttipratimāyaṃtrādaupūjanamapekṣyatvayyevasarva
daivatānāmarcanamiṣṭadāyītitvamevasarveṣāmupādeyomītyā
ha devityādinā ślokadvayena 4 anyeṣāmapidevānāṃtvatpā

pṛ0 173a) rataṃtryeṇaivaphaladātṛtvamityataḥ sarvātupekṣyatvamevakutonase
vya ityabhipretyasaṭsraśityādi 6 rogāṇāṃdāridryasyacanā
śa'sodhāraṇaṃkāraṇaṃtvamevetijīvatāvasthāyāṃsukhaṃtvada
dhīnameva mṛtaunudharmarājādhīnatābhavanenasutarāṃtvadadhīta
tānahitvatyutrastvatonyityāha jīvanetyādinā 7 mādṛśidīṃ
neanirvacanīyaṭīnatāśālinimapi yasyodyonamatīsa
tīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmaprematipaṃthakulaḥbhūḥkū
rmmācalojanmabhūḥ sūpāsyaṃkṛtavīryyacācyutapadaṃvārāṇasīvā
sabhūstajjepūrttimagānmaheṃdrapaṭalaḥśaṣṭārthaciṃtāmaṇau

athasūryyataḥprādakṣiṇyakramaprāptaśrīviṣṇumaṃtrānuddhartuṃpratijā
nīte athavakṣyeiti maṃtragatamitaramaṃtrāpekṣayotkṛṣṭatvarūpaṃ
mahatvamevadarśayitumāha sarvārtheti prāyaśorthapadaṃlakṣmīrā
jyaputrādisaṃpatparamevatiṣāmevasusādhyatayāmaṃtraiḥsādhayi
tuṃśakyatvādityatrāpiarthapadaṃtathaivabhaviṣyatītibhramanivāra
ṇāyāha yeṣā miti tāraṃpraṇavaḥ namitisvarūpaṃ aḥpaścātpa
daṃtāramityanuṣaṃgaḥ aḥvisargaḥ paścānmaṃtrasyārthānusaṃdhānā
vaurājapādāvuccāraṇasamayetuyathāśruteva eekamātrā
taṃpatikhaṃḍayatisvatoniṣkāśayatīniyāvat praṇavādekamā
trāṃtāllopovivṛddhirvetinyāyādaṃtimāyāmakārarūpāpāni
rgatautrayodaśasvaramātramavaśiṣṭaṃ tenamitivyaṃjanasyayogamo
kāruddhatobhavati sevacaprakṛtamaṃtrasyatṛtīyovarṇiti
dhyeyaṃ vastutastu namitiṣaṣṭāṃtaṃpaṃcamyaṃtaṃvā tasyatasmādvā
paścātpadaṃekamātrāhīnitipūrvoktārthakaṃtāramititadarthaḥ
yadvāyaṃekaṃsvaghaṭakāṃtaḥpātivarṇaṃdadātītipadaṃ dadāti

pṛ0 173ba) ścātratyāgārthakaḥ tathācapūrvanyāyādaṃtimaikākṣaratyāgetrayo
daśamātraṃśiṣyatitipūrvavadiṣṭalābhaḥ yannāśrutetathoddhārasya
mūlādalābhādasaurasyaprasaṃgāt yattuatranamaḥpadasyarorutve
guṇecokārobhavatītipadārthādarśakṛtoktaṃ tadatimūlahā
syakarameva mūlenavivakṣitavarṇonoddhatityasyatataḥpratīteḥ
narau nakārarakārausaṃsaṃmyakprasekaṃdīrgheṇaprathamopasthitatvā
tatvātdākāreṇaanvitauyuktau pavanoyaḥ ṇāyetisvarūpaṃ i
tthaṃca oṃnamonārāyaṇāyetyaṣṭākṣaroyaṃmaṃtruddhataḥ praṇavovī
jaṃ āyetiśaktiḥ śruterādīrvījamasyamanoraṣṭākṣarasyahikā
tpaṃcadaśādvarṇātkevalaṃvyaṃjanīkṛtāt uttaromaṃtraśeṣastuśa
ktirityasyakathyatitimaṃtrataṃtraprakāśādiṣudarśanāt pratya
rṇamapiṛṣichaṃdodevatāsyataṃtrāṃtare gautamaścabharadvājo
viśvāmitrṛṣistathā jamadagnirvasiṣṭaścakaśyapotriścakuṃbha
jaḥgāyatryuṣṇiganuṣṭupcṛhatīpaṃktirevaca triṣṭupjagatyau
cavirāṭvasavoṣṭaucadevatāiti paṃcamaṃtrāmuddharati kruddhetyā
dinā atrulkaiḥkruddhamahāvīradyusahasretipūrvakaiḥ eṣāṃvi
bhaktimuktānāṃbhavedaṃtegnivallabhā kruddholkādipadairvahnijā
yāṃtairjātisaṃyutairityādi taṃtrāṃtarasaṃvādāyasvāhāpadamaṃ
tarbhāvyakruddholkāyasvāhāhṛdayāyanamaḥ maholkāyasvāhā
śirasetyādimaṃtraiḥpaṃcāṃganyāmonuṣṭeyitipadārthādarśakṛtaḥ
kruddholkāyasvāhāśirasesvāhetyādimaṃtraiḥpaṃcāṃganyāmonuṣṭeya
itipadārthādarśakṛtaḥ kruddholkāyanamaḥhṛdayāyanamaḥityā
diprayogaṃharṣakaumudīkṛtomanyaṃte mūlasvārasyaṃtukruddholkā
yahṛdayāyanamityādiprayogevanasvāhānamoṃtarbhāvepi

pṛ0 174a) nacacaturthyaṃtatvakaraṇādākṣepyaṃkiṃcitteṣāmabhipretameva a
tevacaturthyaṃtoddhāreṇateṣāṃsvāhāṃtatokteti padārthādarśa
kṛtaphakviketivārcya hṛdayāyetyādipadasāmānādhikara
ṇyāyāpicaturthyaṃtāsaṃbhavāccaturthyaṃtatāyāsvāhādyākṣepakatvā
saṃbhavāt paṃcāṃganyāsamuktarītyākṛtvāoṃhṛdayāyanamaḥ na
śirasesvāhāmośikhāyaivaṣaṭ nākavacāyahuṃ rānetrāyavauṣa
ṭ yatrāstrāyaphaḍitiṣaḍaṃganyāsaṃkṛtvāṇākāraṃmāvṛtyākukṣau
yakāraṃpṛṣṭenyasedityāha bhūyovarṇairityādinā vakṣyamāṇacakra
maṃtreṇadigvaṃdhanaṃkṛtvāvarṇanyāsonuṣṭeyaḥ sarvāṣṭadhā ādhārā
dināsikāṃtamekaḥ tatrahastadvayasyamūladvayaṃsvaṃdhadvayaṃrūpaṃsthā
nadvayaṃvarṇadvayasya pādadvayamapyūtadvayarūpaṃvarṇadvayasyasthānaṃ
nāsikātvekaṃsthānamitivekaḥ kaṃṭhādipṛṣṭāṃtaṃdvitīyaḥ tatra
stanayoḥpārśvayoścadvidvisthānatvaṃ mūrddhādighrāṇāṃtaṃtṛtīyaḥ
atranetrādisthānatrayasyadvidvinatvaṃvivakṣitaṃ ghrāṇādipadaṃhi
tatpuṭayorupalakṣakaṃ doḥsaṃdhyuṃguliṣviticaturthaḥ ekaika
vāhostrayastrayaḥsaṃdhayaḥekaikamaṃgulyagramityaṣṭasaṃkhyāpūrttiḥ
evaṃdiśāpādasaṃdhyaṃguliṣupaṃcamaḥ saptadhātavaḥ prāṇaṇaśce
tyaṣṭasthāneṣuhṛdayekaramādhāyāṣṭavarṇānāṃnyāsonuṣṭeyaḥso
yaṃṣaṣṭaḥ mūrddhādipadadvayāṃtaṃsaptamaḥ padadvayitiśravaṇātpa
dadvayaparyaṃtaṃsthānapaṃcakaṃdvidvibhūtamapyāvṛtyaikaikavarṇa
syaivasthānatayāvivakṣitamititatsaṃkhyāpūrttiḥ gaṃḍādiṣu
ekaikasthānatayāvivakṣiteṣucaturṣvapisthāneṣunyāsaṃvidhā
yavāmabhujorddhabhāgeśaṃkhasthānabhūtesaptamaṃtadadhobhāgekama
labhūteṣṭamaṃvarṇanyaseditisoyamaṣṭamonyāsa itiharṣakaumu

pṛ0 174ba) dīkāraḥ padārthādarśakṛtastu vibhūtipaṃjaranāmāyaṃnyāsoda
śadhā tatranyāsatrayaṃpūrvatanaṃpratyekamekaikārddhaślokaprati
pādyaṃ tadanaṃtarabhāvyarddhaślokottaravaraṇapratipādyaṃ tadanaṃ
tarāddhaṃślokapratipādyaṃ taduttaraikasaṃpūrṇaślokapratipādyaṃ
canyāsatrayaṃpūrvavat tadimeṣaṭnyāsāḥsaṃvṛttāḥetattrika
dvayamadhyavartinastucatvāronyāsāḥ doḥpādetyādyekecaraṇa
pratipādyāḥ tatrasaṃdhicatuṣṭayaṃmaṃguṣṭātiriktāṃgulicatuṣka
mitidakṣavāmakarapadabhedādāvṛtticatuṣṭayaṃnyāsasyāvyā
hatameva kecittusaṃdhitrayaṃpaṃcāṃgulayaścetitadaṣṭatvamupa
pādayaṃti anyetuaṣṭasaṃkhyakaradvayasaṃdhiṣvekā tathāvidha
padasaṃdhiṣvanyā aṃguṣṭātiriktaradvayāṃguliṣutṛtīyā tādṛ
śapādāṃguliṣucaturthīnyāsāvṛttiritivadaṃti itthaṃcapūrvopa
pāditaṣaṭnyāsasaṃkhyayāsahaitannyāsasaṃkhyāyāścatūrūpā
yāmelanādavyāhatamevanyāsānāṃdaśavidhatvamupadiśaṃti
atrapratyakṣaraṃpraṇavapuṭitvaṃsaviṃdukutvaṃcānuṣṭeyaṃ pratyāvṛ
ttisamāptisaṃpūrṇamūlamaṃtreṇavyāpakanyāsaścānuṣṭayaḥ vi
nyasedvarṇamekaikaṃbidvaṃtaṃdhruvaveṣṭitamiti maṃtrataṃtraprakāśa
vacanāt pratimaṃtravarṇaṃpraṇavapuṭitatvaṃpratiparyāyaṃvyāpa
kanyāsaścetipadmapādācārcopadeśācca yattusabiṃdukatve
yathoktamaṃtrabhaṃgaprasaṃgenatādṛśaṃrāmacaṃdramatamupekṣyamiti
harṣakaumudīkṛtoktaṃ tannayuktaṃ uktavacanavirodhāpatteḥ sa
tyapiviśeṣavacaneyaditimaṃtrānupūrvītyāgādvibheṣitadā
grathanadarbhaṇādikamapimaṃtrāṇāṃtyakṣyasipariṣyasicasutta
rāmaryyādaujalaprakṣepamaṃtrāṇāṃpratilomatvaṃ aṣṭaprakṛtyātmā

pṛ0 175a) mūlaprakṛtiḥ mahattatvaṃ ahaṃkāraḥpaṃcabhūtānītyevaṃrūpāṣṭapra
kṛtisvarūpaḥ ātmāṃtarātmaparamātmajñānātmanāṃsaṃyogāda
syaivadvādaśākṣaratvaṃ ayaṃbhāvaḥdvādaśākṣarohimaṃtroṣṭaprakṛtyā
tmācaturātmasvarūpaśca asāvaṣṭākṣaropyaṣṭaprakṣatyātmātasya
nyāsenasaṃyuktīkṛtastadātmakartāpratipatsyateititadātma
katākaraṇāyatasyanyāsovaśyaṃkaraṇīyiti tathācadvāda
śārṇadvādaśasvaradvādaśādityasahitāḥ keśavādidvādaśa
mūrttīrvakṣyamāṇalalāṭādiṣusthāneṣunyaseditiphalitārthaḥ
oṃaṃdhātrekeśavāyanamaḥ itiprayogaḥ oṃdhātṛkeśavābhyāṃ
namaḥ itiprayogitikaścit oṃaṃdhātṛsahitāyakeśavā
yanamaḥ itikaścit oṃaṃkeśavāyadhātrenamityapare ayaṃ
mṇetipūrvasaṃvaṃdhi kaṃṭhadeśatityagnimasaṃvaṃdhi aṃsasthaṃda
kṣiṇāṃsasthaṃ gale grīvādakṣiṇabhājo agnimayoraṃsakalavo
yorvāmaparatvaṃ yaduktaṃ dakṣiṇapārśvāṃsatadgale tathāvāmatra
yenyasyāiti hṛṣīkeśetipūrvānvitaṃ tvaṣṭetyapitathā kaku
digrīvāpṛṣṭabhāge nābhaunārāyaṇaṃnyasyedititaṃtrāṃtaradarśa
nādatrakukṣipadaṃnābhiparatayāvyākhyeyamitikecit mahā
maṃtramityaṣṭākṣaraṃ maṃtradvayaṃpunarnyasedityarthaḥ punaritipūrvā
nvitaṃ aṣṭākṣareṇasahitaṃvinyasedvādaśākṣaramitivacanāt
kecitumahāmaṃtramitidvādaśārṇamityasya viśeṣaṇamiti
vadaṃti dvāramitikuṃḍalamityādicaśavdakarmaṇidvitīyā
jyotirdvayamitisvarūpaṃ tathāca oṃkirīṭikeyūrahāramaka
rakuṃḍalaśaṃkhacakragadāṃbhojahastapītāṃbaradharaśrīvansāṃ
kitavakṣaḥsthala śrībhūmisahitasvātmajyotirdvayadīptika

pṛ0 175ba) rāyasahasrādityatejasenamaḥ itisaptaṣaṣṭhyakṣaromaṃtroyaṃ ke
citkuṃḍalāṃtelaṃkṛtetivarṇatrayamatramaṃtredhikarmatarmāva
yaṃti tāraḥkirīṭakeyūrahārāṃtemakaraṃpadaṃkuṃḍalāṃlaṃkṛ
tetyaṃkhacakragadāṃvujaṃ śrībhūmisahitasvātmajyotirdvayapa
daṃvadediti maṃtrataṃtraprakāśavacanaṃtatrapramāṇatayopanyaṃ
saṃti āyudhānicapaṃkajaṃdakṣiṇādhaḥkareśaṃkhastadradhaṃka
re vāmādhaḥkaregadāvāmorddhakarecakramitirītyādhyeyāti
vikāralakṣaṃ vimalādītyādipadārthamevavivṛṇoti vima
letyādināoṃnamobhagavateviṣṇavesarvabhūtātmanevāsure
vāyasarvātmasaṃyogapadmapīṭhātmanenamaḥ itisaptatriṃśada
kṣarakoyaṃpīṭhamaṃtrā ādinādhūpadīpanaivedyādikamucyate
yenugaṃdhapuṣpesamarpyāṃgādipūjanamāhustekathamatrādinā
dhūpadīpādisaṃgrahaṃkariṣyaṃti tasmādādipadamatrapramādapa
titamevetyurarīkariṣyaṃtītijānīmaḥ atrāṃgapūjākarṇi
kāyāmeva kesareṣvaṣṭāṃgamaṃtrabhūtekaikavarṇapūjāvidhānā
ditikecit kesaraṣvevamūlāgrabhedāttadubhayāṃgapūjā a
tevapūrvavadatrāpikesareṣveveṣaḍaṃgapūjāvidhānenavi
śeṣābhāvādaṃgānyabhyarcyetyevamūlakṛtoktaṃ sthānāṃtarasya
vivakṣitatvetutadupādīyetaivetiharṣakaumudīkṛtaḥ oṃna
maḥ naṃnamaḥ moṃnamaḥ ityādivarṇapūjāyāṃprayogaḥ vibhaktyā
viyutairvījairpūjāsyātkesaroparītitaṃtrāṃtaradarśanāt maṃ
trārṇadhyānaṃyathāmahākapilapaṃcarātre oṃkāraṃtusadādhyā
yejjyotirmālāsamākulaṃ nakāraṃmeghavarṇābhaṃsaumyarūpaṃ
tumopadaṃ rākāraṃjalavarṇābhaṃsamyaksaṃdīptatejasaṃ dhūmra

pṛ0 176a) rṇaṃsadādhyāyeyadyakāraṃparamuttamaṃ anaupamyaguṇākāraṃṇā
kāraṃceticiṃtayet yakāraṃtuparaṃdhyāyetpadmarāgasamaprabha
miti daleṣu digdalamadhyeṣukoṇadalamadhyeṣuśaktīnāṃpū
janāmnānāt dalāgreṣuśaṃkhādyāyudhapūjanasyavaktavyatvāt
agrabhāgasyapāribhāṣikapūrvaparyavasannatayāpūrvadakṣiṇo
ttarapaścimeṣudalāgreṣukramatogaruḍaśaṃkhapadmākhyanidhi
dvayadhejānabhyarcyāgneyādidalāgreṣuaruṇāryyadurgāse
nānyātabhyarcyatadvahiścaturasrepūrvavadiṃdrādīnvajrādīṃśca
pūjayeditisaṃpūrṇapradyadṛkārthaḥ etatprayogāstaṃtrāṃtareya
thā narasiṃhamivātmānaṃdevaṃdhyātvātibhairavaṃ maṃtreṇasparśaye
chastraṃnānijityanivarttate 1 nārasiṃhenavījenayojyamaṃtraṃta
dājapet śatamaṣṭottaraṃjaptvāvāmahastābhimaṃtritā 4 punaḥ
punarapaḥsiṃcetsarppadaṣṭopijīvati dakṣiṇahastemālāvā
mahastenajalasyasparśitivāmahastābhimaṃtritatvamapāṃ 2
gāruḍenatadāyuktaṃpaṃcārṇenamanuṃjapet nirviṣīkaraṇe
dhyāyanviṣṇuṃgaruḍavāhanaṃ 3 aśokaphalakepakṣāvāli
khyāśokasaṃhatau aśokapuṣpairārādhyabhagavaṃtaṃtadagrataḥ
juhuyāttānipuṣpāṇitri saṃdhyaṃsaptarātrakaṃ pratyakṣojāyate
pakṣīvaramiṣṭaṃprayacchati 4 tānipuṣpāṇi aśokapuṣpā
ṇinirmālyabhūtāśokapuṣpāṇi vināpimūlasvārasyasaṃbha
bhavānnirmālyapuṣpāṇāṃhomeviniyogakaraṇepramāṇābhāvā
t gāṇapatyasamāyuktaṃjapellakṣaṃpayovrataḥ mahāgaṇapatiṃ
devaṃpratyakṣamihapaśyati 5  bhāratīvījasaṃyuktaṃṣāṇmāsi
kajapāccatāṃ 6 śrīvījenayutaṃmaṃtraṃtatkālastanmanājapet

pṛ0 176ba) ādāvaṣṭākṣarasyasyātpraṇavaḥsārvakāmikaḥ 8 ādāvaṃte
yadātārojñānavṛddhistadābhavediti 8 tatrāṃtarokramasyayaṃ
taṃtrāṃtarokramasyayaṃtraṃyatha aṣṭapatraṃcaṣaṭkoṇaṃravisaṃkhya
dalāgrakaṃ daṃtapatraṃcatadvāhyevṛttaṃbhūmipuraṃśubhaṃ sasādhyaṃka
rṇikaṃrṇikāyāṃtulikhedādyasvaraṃsudhī' atramūleṣumūlā
rṇātpatreṣuśrīkaraṃlikhet ṣaṭkoṇecakramaṃtrārṇān sūryā
redvodaśārṇakaṃ daṃtatraṃmaṃtrarājaṃvṛttenṛharivījakaṃ ṣaṇmaṃ
trairihasaṃyuktaṃsākṣādviṣṇoścamaṃdiraṃ āvāhyamaṃtrairārādhya
sūtrairvadhādṛḍhaṃvahat sarvathātasyaverddhaṃtaṃdhanāropārthasaṃpa
daḥ sārūpyaṃsārṣṭisālokyesāyujyaṃvāpivāṃchitamiti aṣṭa
dalakarṇikāyā mamitisānusvāramakāramālikhyakesare
ṣunārāyaṇāṣṭākṣaramaṃtraṃlikhitvātatpatreṣuvakṣyamāṇaṃśrīka
ramaṃtraṃsudarśanamaṃtrasyapraṇavātiriktaṣaṭvarṇānaṣaṭkoṇe
ṣudvādaśadalasyatadvahistanasyapatreṣudvādaśākṣaramaṃtraṃ dvā
viṃśatpatreṣvekaśomaṃtrarājaṃlikhitvānṛsiṃhavījenaveṣṭaye
t itthaṃviṣṇoḥṣaṇmaṃtrālikhitābhavaṃtiityarthaḥ dvādaśā
kṣaramāha praṇavaviti praṇavityevaṃrūpasyasavisargapāṭha
syaprastutamūlenupalaṃbhātpraṇavitipāṭhanirdeśa prācya
ṭīkākṛtāmanuciteva okāreṇayutaṃhṛtohṛtpraṇa
vaścaśrohṛccetidvaṃdvaḥ praṇavastāraḥosvarūpaṃhṛtnamaḥśa
vdaḥtasyacokārayoge oṃnamoityokārāṃtaḥakṣaroddhāraḥ
siddhyati hṛtpadārthehinamaḥśavdevisargasthāne ākāraḥpra
kṣipyatāmitibhāvaḥ namasāśiritivadatānamaḥpadenaśiroṃ
gamitisūcitaṃ padaṃcanamitivisargāṃtaṃnatunamoityokā

pṛ0 177a) rāṃtaṃ tenanamaḥśirasesvāhāityevaprayogaḥ varṇanyāsetvokā
rāṃtevanahimaṃtrevisargāṃtomakāraḥ praviṣṭitimaṃtavyaṃ na
numaṃtrepivisargāṃta evapaṭhitumucitaḥ atevamūlasyā
rthopiktiṣṭaṭhakarttuṃnapatati aṃgamaṃtrepiyathāmaṃtrapaṭhita
evāṃtabhaṃviṣyatīticet na taṃtrāṃtaravaimatyaprasaṃgāt yadu
ktaṃmaṃtrataṃtraprakāśe aṃtyauyaupaṃcameṣaṣṭevaktavyaukramatastutau
dvitīyomiśrasaṃyuktastasmādbhagavatepadaṃ sānaṃtaṃvāruṇaṃvī
jaṃjīvaḥsyāchivasaṃyutaḥ paṃcamasthobhagīrāmovāyāṃtodvā
daśākṣaraḥ strīśūdrayorvitāroyaṃsatāroyaṃdvijanmanāmiti
akacaratapayaśetyaṣṭavargābhiprāyeṇedaṃ tatrapaṃcamevargeaṃ
tyonaḥṣaṣṭhevargeṃtyomaḥ samiśraḥ miśreṇatrayodaśasvareṇa
saṃyuktaḥ vāruṇaṃvījaṃvaḥ anaṃtenākāreṇayuktaṃ jīvaḥsaḥ
soyaṃśivenapaṃcamasvareṇayuktaḥ ukārasyaśivavācaka
tvācchivaśavdādukāraḥ paṃcamevargesthitoyorāmastṛtīyoda
kārastasyabhagenekādaśasvareṇayogedekāruddhatobhava
ti vāyetisvarūpaṃ tathācamakārasyasamiśratvopādānāda
miśratvābhyupagamekathaṃtaṃtrāṃtaravaimatyaṃnasyāditimaṃtavyaṃ na
nupraṇavetyakārottaramokāranirdeśecaturdaśasvarāpadyeta
nasevaṃpāṭhiticet vismaraṇaśīlosi hakāroviṃdumān
jīvitivyākhyāvasaredvitīyapaṭalevaitadanupapatteḥpa
rihṛtatvāt varṇanyāsaṃmāhamūddhītyādinā āyudhānicū
rddhādidakṣayoścakrapadmai ūrddhādivāmayorgadāśaṃkhauaṣṭākṣaro
ktapīṭhapūjāṃkṛtvādvādaśārṇamūlamaṃtreṇamūrttiṃkalpamitvā
tatramukhyeṣṭadevatāṃṣoḍaśādyupacāraiḥ saṃpūjyāvaraṇadevatārcanā

pṛ0 177ba) rthaṃ saṃprārthyaaṣṭadalakesareṣvaṃgamūrttayaḥ aṣṭadalasyadigdale
ṣuvāsudevādyāvidigdaleṣuśāṃtyādyāḥ aṣṭadalādvahiḥka
lpitadvādaśadaleṣukeśavanārāyaṇādyādvādaśamūrttayaḥ
tadvahiścaturasrelokapālāstadastrāṇicetyarthaḥ lakṣmīvā
sudevamaṃtramuddharati hṛllekhetyādinā oṃhrīṃhrīṃśrīṃśrīṃlakṣmī
vāsudevāyanamaḥ iticaturdaśākṣaroyaṃmaṃtraḥ ramābhāgevā
meṣūrddhādividyāmudrākamaladarppaṇaratnakuṃbhāḥbhagavadbhā
gedakṣiṇeṣūrddhādikamalāṃtaragadāśaṃkhacakrāṇidhyeyāni
varṇalakṣaṃ prakṛtamaṃtravarṇasaṃkhyāsamānasaṃkhyalakṣaṃ caturda
śalakṣyamitiyāvat dadhivāmanamaṃtramāha tārohṛditi a
trāpitāraścohṛccetidvaṃdvaḥ okāreṇayutaṃhṛtśrohṛdi
timadhyapadalopītatpuruṣaḥpūrvavat oṃnamoviṣṇavesurapa
tayemahāvalāyasvāhetyaṣṭādaśākṣaroyaṃmaṃtraḥ iṃduḥścaṃdraḥsa
ṛṣiḥ prathamaprakāśakaḥ praṇavovījaṃsvāhāśaktiḥ maṃtra
syakramādekādivarṇaiḥṣaḍaṃganyāsamanuṣṭāyamūrddhādiṣvaṣṭā
daśasthāneṣuekaikaśastāvatsaṃkhyamaṃtravarṇānnyaset ddegyu
gmakarṇāṣṭavāhurujānujaṃyāpādāṣṭaupratyekaṃdvitvavaṃto
picaikasthānatayāgaṇyaṃte tenatatratatraprāptatattadvarṇāḥpra
tyekamekātmakāpyāvṛttyātattatsthānadvayenyastavyāiti
śirolalāṭanāsātālukaṃṭhapṛṣṭahṛdayodaranābhiguhyā
tmakadaśasthānānitusvabhāvādevaikatāmāpatrānyekaikava
rṇasyasaurasyādevanyāsapadāni guṇalakṣaṃ trilakṣaṃ caṃdrāṃta
miti atracaṃdramaṃḍalaryaṃtamevapīṭhadevatāpūjānatadutta
raṃvacanaviśeṣāditikaścit yatrasthānecaṃdramaṃḍalapūjā

pṛ0 178a) nyatraklaptātatrapūjāṃtyaktātaditarasakalapīṭhadevatānāṃyathā
prāptakramaṃpūjanamanuṣṭāyatadaṃtecaṃdramaṃḍalasyapūjākarttavyāna
tusarvathātyāgaḥ yuktaṃcaitadeva caṃdrasaṃsthamityanenacaṃdramaṃḍala
syaprastutadevatāsthānatayāpratipādanātsarveṣāṃpīṭhadevatānā
muparyyevatadīyadhyānapūjayorāvaśyakatvādi titusāṃpradāyi
kāḥ śaguktenārāyaṇāṣṭakṣarokte oṃnamoviṣṇuvesomāyatrailo
kyāpyāyanāyasvāhetyaṣṭādaśākṣaramaṃtreṇacaṃdramaṃḍalapūjāka
rttavyetiviśeṣaḥ viṣṇavesahasomāyatrailokyāpyāyanāyaca
svāhāṃtastārahṛtpūrvomaṃtro'nenārccayeccatadititaṃtrāṃtaravacanā
t yattuyathāvidhipadenāyaṃviśeṣaḥsūcititipadārthādarśakṛ
toktaṃtadayuktaṃ nahiyathāvidhītipīṭhasamarcanecaṃdrasama
rcanevānvitaṃ tatpadābhāvāt ekārddhaślokopāttatayājuhu
yādityanenaivahomaprakārasāpekṣeṇayathāvidhītyāderanvaya
syocitatvācca kesareṣvadalasyapūrvavadaṃgadevatāḥ pūjayitvā
digvidigdaleṣuvāsudevādicatuṣkaśāṃtyādicatuṣkamabhya
rcya dhvajādīnśārṅaparyaṃtānaṣṭadevānaṣṭadalāgreṣupūjayitvā
tadvahirdvādaśadalaṃkamalāṃtaraṃkṛtvātaddalāgneṣukeśavādi
dvādaśamūrttīḥsaṃpūjyatadvahiścaturasreṃtarbarhibhāvenaśakrādi
tadāyudhānisaṃpūjyairāvatapuṃḍarīkādikāṣṭadigājānarca
yet śatapuṣpī śauphitibhāṣayāprasiddhā paṭṭe paṭṭavastrebhi
tauvādevaṃpūrvoktalakṣaṇaṃlikhitvāprāṇapratiṣṭādinātatra
sveṣṭadevatvaṃsaṃpādyasugaṃdhipuṣpairnityamabhyarcayanmahatīṃsaṃ
padaṃprāpnuyāt yaṃtramāha sasādhyetyādinā sakesaramaṣṭadala
kamalaṃlikhitvātatkarṇikāyāṃsasādhyaṃpraṇavaṃlikhitvāprastu

pṛ0 178ba) tamaṃtrasyapraṇavādīniyānyaṣṭādaśākṣarāṇi teteṣāṃdvidvikra
meṇaṣoḍaśavarṇānālikhyāviśiṣṭavarṇadvayamapitatravarama
dalesamālikhyataduparivṛttatrayeṇavīthīdvayaṃkṛtvāprathamāṃ
dvādaśārṇamaṃtravarṇairdvitīyāṃmātṛkābhirveṣṭayediti rāmacaṃ
drāstupraṇavasyakarṇikāyāṃlikhitvānnapunarlikhanamanuṣṭe
yaṃ kiṃtunamoprabhṛtisaptadaśavarṇānāmeva tatradvidvikrameṇā
ṣṭadaleṣuvarṇalikhaneekovarṇurvaritaḥsoyamaṃtāllopovi
vṛddhirvetinyāyāt śiṣṭārṇayugmollasitāṃtyapatramitimūla
vacanāccaramevadalelekhyitivadaṃti tadidaṃmataṃharṣakau
mudīkṛtodūṣayaṃti śiṣṭaṃ aṣṭadaleṣudvidvikrameṇalikha
nādavaśiṣṭaṃyadarṇayugmaṃvaṇādvayaṃtenollasitamaṃtyapatraṃyasye
timūlavirodhāt vṛnmatehyekākṣarasyaivāvaśiṣṭatvāditi ya
diturāmacaṃdramataṃsamādheyamityucyate tadetthaṃśṛṇu aśiṣṭa
mitinārṇadvayaviśeṣaṇaṃ kiṃtusvataṃtraṃśiṣṭapadārṇayugmapa
dayoṃrdvaṃdvaṃkṛtvātābhyāmullasitamaṃtyapatraṃyasyetivigrahaḥ i 
tthaṃca śiṣṭaṃlikhitaśiṣṭamekamakṣaraṃyugmārṇaṃpūrvalikhita
kramaprāptākṣaradvaṃdvamityakṣaratrayaṃmilitvāṃtyadalelekhyamiti
paryavasyatītinakasyāpivirodhaḥ navākarṇikāyāṃlikhita
syāpivināviśeṣavacanaṃpunarlikhananivaṃdhanasaurasyaprasa
ktiritipratibhāti hayagrīvamaṃtramāha udgiretyādinā oṃu
dgiratpraṇavodgīthasarvavāgīśvareśvara sarvadevamayāciṃtyasa
rvaṃvodhayati trayastriṃśadakṣaroyaṃmaṃtraḥ praṇavenahṛdayaṃ catu
rbhiḥpādairekaikaśaḥśiraḥprabhṛtitaṃtrātiriktāparāṃgāni vī
jenamūrtiṃmakalpyadevaṃpūjayedityuktaṃ tatrapraṇavasyaivavīja

pṛ0 179a) tvenaprāptauviśeṣamāha vījamityādinā sakāraṣaṣṭhasvarayoru
pariviṃdunāyuktaṃvipadasyavījaṃ hyūṃityevaṃrūpaṃkesareṣupūrvā
didalakesareṣuoṃṛgvedāyanamaḥ ityādimaṃtraiścaturovedān 
vidivūdalakesareṣu oṃvedāṃgebhyonamaḥ oṃsmṛtibhyonamaḥoṃ
nyāyaśāstrāyanamaḥ oṃsarvaśāstrebhyonamaḥ itimaṃtraiḥśikṣāka
lpovyākaraṇaṃniruktaṃchaṃdevaca jyotiṣaṃcaṣaḍaṃgānītyuktāṃ
gādikamabhyarcyapatramadhyehṛdayāṃgadevatāḥpūjayitvātadvāhye
caturasrelokapālāstrāṇipūjayet vṛtāccaturguṇevrāhmīra
seghṛtaṃpācayitvāghṛtamātrāvaśiṣṭaṃtadrasaṃmaṣṭottarasahasrādi
saṃkhyayābhimaṃtritaṃpītvākavitvamanargalaṃsyāt śrīrāmamaṃtramu
ddharati anaṃtetyādinā agnerāsanādisthitiryatrasatathā rāṃ
bījaṃ namaḥśaktiḥjānīyātprathamaṃvarṇaṃbījaṃśaktiṃnatiṃtatheti
śaunakakalpadarśanāt pārśvagatāṃsītāṃpaśyaṃtaṃrāghavaṃbhaje
itisaṃbaṃdhaḥ rāghavabhaddāstupaśyaṃtītipāṭhaṃkalpayitvāityevaṃ
rūpāṃsītāṃbhajeitisaṃvaṃdhamāhuḥ cakārādarśanādaśakyaka
lpanoyaṃpāṭhaḥ karṇikāyāmaivaśrīrāmasyaagnepurataḥsītāṃvā
madakṣiṇapārśvayoḥśāoṃśarāṃścakrameṇapūjayitvāpūjānujñāṃ
saṃprārthyaṣaṭkoṇeṣurāṃhṛdayāyanamaḥ rīṃśirasesvāhārūṃśi
khāyaivaṣaḍityādikāṃgāni aṣṭadaleṣupūrvadalegratohanūmaṃ
taṃdakṣiṇottaradalayoḥ pārśvarūpayorbharataśatrughnaupaścimela
kṣmaṇaṃ āgneyādividigleṣukramātsugrīvaṃvibhīṣaṇamaṃga
daṃjāvavaṃtaṃcapūjayitvā tatpatrāgneṣukrameṇasṛṣṭijayaṃtādi
kaṃ tadvāhyacaturasrepūrvavadiṃdrādivajrādikaṃpūjayediti a
trāpyaṃgadevatāmārabhyaivāvaraṇāni vāmapārśvetrikoṇasyaśā

pṛ0 179ba) oṃdakṣiṇakeśarān śaṃśārṅāyanamostvevaṃśaṃśarebhyonamostvi
ti pūjānujñāṃtatolavdhāraśmīnaṃgānyathārcayediti taṃtrātare
ājñāprārthanasyasītādiśarāṃtapūjāṃtevopadiṣṭatayāta
tprārvānapūjāyāḥ pradhānasamakakṣapūjātvamevadhruvaṃ padārthā
darśakāropyetāvatparyaṃtaṃmukhyapūjetyuktatvān etenekamā
varaṇaṃpūrvaṃaṃgairdvitīyamitiharṣakaumudīgraṃthaḥ pratyuktaḥaṃ
gādilogapālāṃtamitimūlagraṃthavirodhaśca pūjānujñāprā
rthanānaṃtarpyasyāṃgapūjāsukathanenasarvatraivāṃgamārabhyaivāva
raṇānītibhagavatādhvanitaṃ etadabhiprāyeṇāsyābhistatrata
trāṃgadevatātaḥpūrvopāttadevatānāṃmukhyatvāparaparyāyaṃpradhā
nasamakakṣatvamuktamitimaṃtavyaṃ dhāraṇayaṃtramevavakṣyamāṇaṃ
pūjāyaṃtratayoktamagastyasaṃhitāyāṃ ṣaṭkoṇādidharaṇyaṃtaṃ
pūrvavadvilikhedatha yasyamadhyelikhettāraṃṣaṭsukoṇeṣvapi
kramāt mūlamaṃtrokṣarāṇyevaṃsaṃdhiṣvaṃgaṃcamānmathaṃ māyāṃgaṃḍe
ṣukiṃjalkesvarāṇāṃlikhanaṃbhavet patreṣupūrvavanmālāmaṃtro
lekhyaḥkrameṇahi daśākṣareṇasaṃveṣṭyakādyānivyaṃjanānica
digvidikṣulikhedvījenarasiṃhavarāhayoḥ etadyaṃtrāṃtaraṃcātra
sāṃgāvaraṇamarcayet sauvarṇerājatebhūrjjelikhitvārcanamā
rabhediti etadevayaṃtraṃdhāraṇayaṃtratvenamūlakārāha tārami
tyādināṣaṭkoṇaṃlikhitvātatkarṇikāyāṃsadhyatvādināmaga
rbhakaṃpraṇavamālikhya agrāditaḥṣaṭkoṇeṣumūlamaṃtravarṇā
nṣaṭkoṇādvahiḥ karttavyāṣṭadalakamalakarṇikārthamanuṣṭeyai
kavṛttarekhāṃtaṣaṭkoṇasaṃdhiṣurāṃ hṛdayāyanamaḥ ityādyaṃga
ṣaṭkamaṃtrānṣaṭkoṇagaṃḍasthalayoḥkrameṇamāyāvījakāma

pṛ0 180a) vījetadvahiḥ sthitāṣṭadalāvjasyakesareṣudviśodviśaḥsvarān 
patramadhyeṣusaptasuguhamukhamitānṣaṇmukhatvenaprasiddhakārtti
keyamukhasamānasaṃkhyānvakṣyamāṇamālāmaṃtravarṇāntadīyā
ṣṭamapatramadhyetūrvaritapaṃcavarṇān likhitvātadvahiḥ kṛta
prathamavīthīṃvakṣyamāṇadaśākṣaramaṃtreṇadvitīyavīthīkādi
bhirvyaṃjanaieveṣṭya bhūpurāṃtardikṣunṛsiṃhavījaṃ tadvadikṣuvārā
havījaṃlikhediti mālāmaṃtramuddharati namobhagetyādinā o
mādiścapraṇavādi oṃnamobhagavateraghunaṃdatanāmarakṣodyūviṃ
śaṃdāyamadhuraprasannavadanāyaamitatejasevalāyarāmāya
viṣṇavenamaḥ itisaptacatvāriṃśadvarṇakoyaṃmālāmaṃtraḥ ami
tetyatrākārasyamāyetyakāreṇasahasaṃdhāvekākṣaratruṭirnānu
ṣṭeyā saṃdhirtakarttavyetiyāvat idamevasūcayitumaṣṭameśi
ṣṭavarṇānitivihāyapaṃcavarṇānityuktaṃ saṃdhautucatvārevava
rṇāḥśiṣṭāḥsyurnapaṃcetinadvyākopaḥsyāt haṃjānakīvallabhā
yasvāhetyayaṃdaśārṇamaṃtraḥ yattuanenaveṣṭanedvitrāvṛtiranuṣṭe
yetiharṣakaumudīkṛtoktaṃ tannayuktaṃ sakṛtkṛtekṛtaḥśāstrā
rthitinyāyavādhanasamarthasyaviśeṣavacanasyānupalaṃbhāt
atralakṣmaṇamaṃtrasyajapotyāvaśyakaḥ ajaptvālakṣmaṇamanuṃrā
mamaṃtraṃyajaṃtiye tajjaptasyaphalaṃnaivaprayāṃtikuśalāpīti
taṃtrāṃ taradarśanāt taduddhāroyathāriphapūrvaṃsamuddhatyaviṃduyuktaṃ
calakṣmaṇaḥ oṃtoyaṃlakṣmaṇamanurnamasāṃtesamanvitaḥ bharato
pyevamevasyācchatrughnasyāpyayaṃvidhiriti ayaṃvidhiḥsaviṃdunāmā
dyākṣarapūrvakatvesati oṃtanāmnonamoṃtatākalpanāprakāraḥ
sītāmaṃtromūlevoktaḥ hanumanmaṃtrastaṃtrāṃtaroktaḥ pūrvarītyā

pṛ0 180ba) pariṣkṛtanāmamaṃtrovāāhyaḥ varāhamaṃtramuddharatitāramityā
dinā oṃnamobhagavatevarāharūpāyabhūrbhuvaḥkhaḥpanayabhūpa
titvaṃmedehidadāpayasvāhetitrayastriśadvarṇakoyaṃmaṃtraḥ ka
vacaṃhuṃvījamasyaśaktiḥsvāhānalapriyā dhyānamupavarṇaya
ti āpādetyādi rathacaraṇaṃ cakraṃ daraḥśaṃkhaḥkṣitiḥ pṛthivī
tasyāścaraṇaṃmūlaṃ tatralasaṃtīdaṃṣṭrāyasyataṃdaṃṣṭrālagnabhūmika
mitiyāvat dakṣādyūrddhayorādyeāyudhetadadhodhaḥsthayoranye
ityāyudhadhyānaṃ āgneyādiṣuhṛdayādipūjāsarvatroktātasyā
apavādāyadikṣupūjāvidhimupadiśati pūrvādiṣvityādinā
astrāṃgapūjāpūrvaṃcaturdhākathitācaturdikṣutadapavādenacatuḥ
koṇeṣūrddhamadhaścetiṣaṭdhātatpūjanamāha astramityekacara
ṇena kesaraiṣveveyaṃpūjā0 digmātrasyaivavādhonasthānasyāpi
tadvahiḥkesarebhyohṛdayādibhyovāvahiḥ patramadhyeṣvitiyāva
tābāhyebhūpure pūrvavallokapālādipūjanaṃ maṃtrāṃtaramapitaṃ
trāṃtarevrahmāṛṣirbhavecchaṃdogāyatrīdevatāmanoḥ śrīvarāha
ścaṃdracaṃdravedabāhumitākṣaraiḥ maṃtrasyapūrṇamaṃtreṇa kramātpaṃcāṃ
gakalpanā praṇavaḥkavacaṃvarāhaśavdaḥ kathitoṅecaramona
moṃtakaśca gajavarṇayutamanurvariprathitaḥproditavatprayoga
varcāiti dhyānahomajapādiprabhṛtīnāṃkrameṇaphalamāha dhyā
nādityādinā vairibhūtavaurādikṛtabādhāśamanārthakaṃśi
lāprayogamāha ravāvityādinā siṃhetimeṣacāpayorapyupa
lakṣakaṃ śuklāṣṭamyāṃravausiṃhameṣacāpagatekhaneditinārāya
ṇīyedṛṣṭatvāt daśapalāṃvilvapatrādisthāmitipadmapādā
cāryyairuktatayādaśapalāsphaṭikādiśilātragrāhyā udaṅmu

pṛ0 181a) khobhūtvā'bhijinmuhūrttebhūvījasahitoktavarāhamaṃtrajapanne
vanikhanedityupadeśa'bhūmilābhārthakaprayogamāha bhānūda
ye ityādinā sādhyakṣetrātjighṛkṣitakṣetrāt yatratusāmānya
tobhūmīcchānatattadbhūmīrchātatranāyaṃprayogaḥ maṃtraṃprastutamūla
maṃtraṃjapannatujaptvā yatkṣetranimittakotyenavivādastasyetraprā
ptyarthakaṃprayogamāha prātarityādinā sarvasaṃpatkaraṃprayogamā
ha rājavṛkṣetyādinā naikasyahiprayogasyadṛṣṭaṃnānāvidhaṃpha
lamityā divacanadarśanānnaikadaivaphaladvayādikamuddeśyī
karaṇīyaṃkiṃtusarvāpikāmanāpratyekaṃprayogeṇāsyasiddhyatī
tyatratātparyyaṃ tattatkāmatāpuraskāreṇaviśeṣoktadravyālābhe
vedaṃ tenasahavikalposyetikaścit viśeṣataḥsamākhyātasyai
vamukhyatā sāmānyapuraskāreṇoktastvayamanukalpityapika
ścit pūrvasaṃkhyayātrisahasrarūpayāpūrvoktasakhyayā yaṃtramāha
madhyevījamityādinā ādauṣaṭkoṇaṃkṛtvātatkarṇikāyāṃpra
ṇavaṃtadaṃtarvarāhavījaṃvakṣyamāṇaṃ likhitvāṣaṭkoṇeṣusuda
rśanasaptākṣaramatrasyādibhūtapraṇavasyamadhyelikhitvātadava
śiṣṭaṣaṭvarṇānālikhya prastutamaṃtrasyapaṃcāṃgakatvenasudarśa
namaṃtrasyopasthitatvenacatadīyaṣaḍaṃgamaṃtrānṣaṭkoṇasadhiṣvā
likhyatadvahirlikhitacaturddalakamalekesareṣudvaṃdvaśonā
rāyaṇāṣṭārṇāndalamadhyeṣupratyekamaṣṭaśoṣṭaśoṣṭaśaḥprastu
tamaṃtravarṇānālikhyaviśiṣṭamapyekaṃvarṇaṃcaturthevapatreli
khitvā tadvahirlikhitāṣṭapatrekesareṣudviśaḥdviśaḥkharān 
pratipatramadhyaṃpratyekaṃcaturaścaturomaṃtravarṇānālikhyāvaśi
ṣṭamekamaṣṭamapatrevālikhya tadvāhyeṣoḍaśadalakamalaṃkṛ

pṛ0 181ba) tvātatkesareṣudviśaḥkādisāṃtadvātriṃśadvarṇānālikhyapatreṣvapi
yugmaśomaṃtravarṇānālikhyaśiṣṭaṃmātṛkāsuhakāralakārakṣa
kārātmakavarṇatrayaṃmaṃtravarṇeṣuhākāraṃcacaramevaṣoḍaśatama
patrelikhitvātaduparipraṇavabhūvarāhavījairmadhyemadhyeekaika
sādhyavarṇasaṃyuktaiḥ oṃdeglauṃvahūṃdoṃkṣaṃglauṃra hraṃkṣoṃraglauṃkṣa
hūṃityādirītyāsamāveṣṭyatadvahirvīthyāṃsādhyanāmārṇavidarbhi
tamaṃtravarṇāndeva oṃdattaṃnarakṣamorakṣabhadevagadaṃttaṃvarakṣatei
tirītyālikhyatadvahirbhūpurekoṇacatuṣṭayebhūvījacatuṣṭayaṃ
teṣuvījeṣupratyekaṃsādhyanāmasaṃpūrṇaṃlikhitvā bhūpurasyabahi
raṣṭadikṣupratyekaṃtriśūlānilikhitvātatramadhyarekhāyādakṣi
ṇatovārāhaṃvāmatobhuvobījaṃlikheditisamuditārthaḥvārā
havījamuddharati sārghīśetyādināsārghīśaḥṣaṣṭasvaraḥayaṃsva
taṃtropimaṃtraḥ asyarṣyādikaṃtaṃtrāṃtarehayagrīvṛṣiḥproktaḥchaṃ
dastriṣṭupdevatā varāho dīrghayuksvenaṣaḍaṃgānicakalpaye
t dhyānapūjāprayogādyamasyavārāhamaṃtravaditi taṃtrāṃtarebhūri
tyasyavījaṃkvacin glaumimiti nābhirvāmaśravāḥsagītasyavīja
siddhocyate paṃcāṃtakeṃdrakauviṃdumatvādyaukroḍavījakamitida
rśanāt yaṃtralikhanedravadravyaṃniyamayatirovanetyādinā le
khanīṃniyamayati hemamayyeti kāmanābhedenayaṃtralikhanārtha
kapatrāṇiniyamayati svarṇapaṭṭeityādinā tattatkāmanābhedabhi
nnaḥkālopisvayamūhanīyaḥ susādhitaṃ puraścaryyottarakālika
japapūjāhomasaṃpātaiḥsādhakakāryyasādhanonmukhīkṛtevārā
dāvityādināsthirarāśilagneityuktaṃ sāṃgamiti bhūmauyaṃtraṃni
dhāyavālukābhiḥpūrayitvātatrapunarvarāhaṃsāṃmamāvāhyasvātmā

pṛ0 182a) naṃsveṣṭadevabhūtavarāhasvarūpaṃdhyāyanpūjayet dikṣutvaṃgānīti
viśeṣasmaraṇārthaṃ yaduktaṃmaṃtrīsamāsthāyavarāharūpaṃsādhyapra
deśenikhaneccayaṃtraṃ sthirākhyarāśāvabhivāhyakolamaṃgānidi
kṣukṣipatāṃyathāvaditi paraṃatyarthaṃsadeśoyaṃtrādhiṣṭitodeśo
naśakyate draṣṭumapikṣudrairuccāṭanādiprayogairapamṛtyuprabhṛti
bhiścetyarthaḥ athavarāhaprasaṃgānmahāphalādhāyakaḥsvapnavārā
hīmaṃtropitaṃtrātaroktotranirūpyate vāgbhavamāyāprāṃtameṣaḥsū
ryyothasaṃghātaḥ dīrghāḍhyauvaravarṇovyomaproktaṃdṛśāyuktaṃ śrīkaṃ
ṭhaḥsṛṣṭividhirviśvāḍhyobhagayutogniśca bhṛguvarurṇaukeśava
gaupārśvomeṣesamāsaktaḥ ....ṭīśasthaḥproktaḥkūrmmādavalaścatu
rddhāsyāt vahnerjāyetyevaṃmaṃtroyaṃsvapnavārāhyāḥ sadyaḥpratyayakā
rīgajavidhivarṇaḥśivādiṣṭiti asyārthaḥ sarasvatyāvāgbha
vonabhairavyāḥ meṣonaḥsūryyomakāraḥsadyenatrayodaśasvareṇasaṃ
yuktaḥ śrīkaṃṭhaḥprathamasvaraḥsṛṣṭividhiḥkakārāccaturthoghakā
roviśvenasadyāparaparyāyeṇatrayodaśasvareṇasaṃsṛṣṭaḥ agniśca
rephobhagenajhiṃṭīśāparaparyyāyeṇekādaśasvareṇasaṃvaddhaḥke
śavaḥprathamasvaraḥ pārśvaḥpakāraḥ kūrmmāccakārādacalaḥsaptamaḥ
ṭhakāraḥśeṣaṃspaṣṭaṃ itthaṃcaiṃhrīṃnamovārāhiaghoresvapneṭhaṭha
ṭhaṭhasvāhetyaṣṭādaśākṣaramaṃtruddhatobhavati īśvarosyṛṣiḥ
chaṃdonuṣṭuvuktaṃhidevatāproktāśrīsvapnavārāhīvāgbhavovīja
mīritaṃ māyāśaktiṣṭaṭhaṭhaṭhasvāhetyarṇastukīlakaṃ dvābhyāṃśarai
stribhirdvābhyāṃvidhivaktraistatokṣibhiḥ maṃtrasaṃvaṃdhibhirvarṇaiḥṣaḍaṃ
ganyāsiṣyate kaṭikaṃṭhagaṃḍakarṇanetramūrddhasucakramāt pa
daṣaṭkaṃnyaseduktamāvṛtyāṃgadvayetathā itivinyastamaṃtrosau

pṛ0 182ba) dhyāyeddevīṃsamāhitaḥ dhyānaṃyathā nīlāṃjanagiriśyāmāṃma
ṇiratnavibhūṣitāṃ aśvārūḍhāṃcavārāhīṃpāśāṃkuśadharīśi
śivāṃ kāmarūpāṃmahādevīṃkhaḍgakheṭakadhāriṇīṃ caturbhujāṃtī
kṣṇadaṃṣṭrāṃdaṃṣṭrāgrasthavasuṃdharāṃ duṣṭasaṃharaṇodyuktāṃsādhakānāṃ
varapradāṃ viraṃniraṃtaraṃbhaktyāsamupāsesanātanīmiti athai
tanmaṃtrasādhanaprakāraḥ śṛṇunāradatatvenayādṛśīsādhanā
bhavet sopavāsaḥśucirbhūtvākṛṣṇasyaikatametithau pūjaye
devadeveśīṃnaivedyaṃvanivedayet pūjāyānaivedyagarbhatvapipu
nastadupādānamaparopacārāsaṃbhavepinaivedyasyāvaśyaka
tvadhvananārthaṃkevalaṃnaivedyasamarpaṇenaivedyaṃceticakāro
nasaṃgacchetetyatoparasya yasyakasyāpyupacārasyasamarppaṇe
piyatitavyameva tathā tatojapaṃprakurvītaaṣṭottarasaha
srakaṃ samāhitamanābhūtvātataḥ siddhacasādhayet bhūtaṃbhavyaṃ
bhaviṣyaṃcasarvasāvaktitasyaca sādāpayatisādhyasyasvapneṣū
ktvāmanorathaṃ athaprayogaḥ bhūrjjapatrethatāṃvūladalevāmaṃtra
rājakaṃlikhitvonmattarasatomukaṃvaśayayugmakaṃ amuka
syetivālikhyasvakīyehṛdayenyaset pratiṣṭāpyacapuṣpādyaiḥ
pūjayitvāvidhānataḥ taccapatraṃsādhyamayaṃdhyātvātūttāraye
ddhṛdaḥ vāmapādenākramyaitadaṣṭauttaraśataṃjapet trisaṃdhyamevaṃ
vidhitaḥsaptavāraṃsamādṛtāt vaśībhavatyavaśyaṃhisakalā
pi janāvalī striyovāpuruṣovāpiprāṇairapidhanairapi yā
vajjīvaṃsādhakānāṃvaśībhavatirāsavaditi ayamarthaḥ bhūrjja
patretāṃbūladalevāpūrvoktamaṃtraṃdharttūravījarasatolikhi
tvātadaṃtedevadattasyayajñadattaṃvaśayavaśayetyādisādhyanāmā

pṛ0 183a) pilikhitvātatpatraṃhṛdisvakīyevinyasyasādhyasyapratiṣṭāṃkṛtvā
tanmayaṃdhyātvāpuṣpādibhiḥ saṃpūjyahṛdayāduttāryyasvavāmapāde
natatpatramākramyāṣṭottaraśatasaṃkhyayāmaṃtramamuṃjapet itthaṃ
prakāreṇaprati dinaṃsaptavārāṃtaṃtrisaṃdhyāsujapatovaśyaṃsā
dhyovaśībhavatīti prayogāṃtaraṃ mahābhasmākṛtiṃvāmapādenā
kramyasejapet prayacchasvāmukasyeṣṭāṃstrīratnagrāmapūrvakaṃ rā
jānaṃmohanaṃkṛtvāvaśayedamudīrayet sādhyasyākṛtiṃmaha
tīṃbhastyanāvidhāyatatraprāṇānpratiṣṭāpyatāmākṛtiṃvāmapā
denākramyāṣṭottarasahasrasaṃkhyayāmaṃtramimaṃjaptvāmukasyeti
sthānesādhakanāmagarbhitaṃsaptaviṃśativarṇakṛṣṇokamaṃtre
ṇaprārthayedityarthaḥ prayogāṃtaraṃ mahābhasmākṛtiṃkṛtvāhṛdi
vāmāṃgulirjapet aṣṭottarasahasraṃcasvapnetaṃbhīṣayatpalaṃ dāsya
tīhāmukasyāyaṃsarvaṃvāpimanorathamiti ayamarthaḥ pūrvava
devabhaṣyanāsādhyasyamahākṛtiṃnirmāyatatrasādhyasyaprāṇā
npratiṣṭāpyatasyākārasyahṛdayoparivāmahastasyāṃgulipaṃcakra
mapiniṣāyāṣṭottaraśatasaṃkhyayājaptvāpūrvoktenasaptaviṃśatya
kṣaramaṃtreṇaprārthayet evaṃprārthitābhagavatīsādhyaṃsvapnebhī
ṣayitvāmukasyamamasādhakasyamanorathaṃnasādhayiṣyasice
tavāniṣṭaṃbhaviṣyatītyādivacanādibhistrāsayitvāsādhaka
syamanobhilaṣitaṃsādhayatīti0 japānaṃtaraṃdevīprārthanāmaṃ
trāyathā namastesvapnavārāhisvapnekathayameripoḥ sadābhayaṃ
cajanayabhaktemayikṛpāṃkuru 1 prasādhyapīḍayakṣipraṃyoyathā
sādhyatemayā pāśenavaṃdhayakṣipraṃcittamākarṣayāṃkuśāt 2
duḥkhaṃvārayakheṭenamadīyamatidustaraṃ chiṃdhinaḥkhaḍgatomṛtyuṃ

pṛ0 183ba) kathayasvaśubhāśubhaṃ 3 svayamāgatyanaḥsādhyaḥpraṇamyājñāṃkaro
tvayaṃiti napuraścaraṇakleśonāpikleśāṃtaraṃtviha uktenaivapra
yatnenavidyāsaudrutasiddhidetisaṃkṣepaḥ taṃtrāṃtaremahodaddhyudā
hṛtetukvacitkvacidviśeṣaḥ ucyatesvapnavārāhījanatāvaśa
kāriṇī vedādivījaṃmāyācahṛddīryaujalaṣāvakau khaṃsadṛk
sadyayugmedhāresvapnaṃsargiṇaucaṭhaukṛśānuvallabhāṃtoyaṃmaṃtraḥpaṃ
cadaśākṣaraḥ vedādivījapraṇavaḥ dīrghodvitīyasvarayuktaupratye
kaṃ khaṃhakāraḥ medyākavargacaturthavarṇaḥ resvapnamityanusvārāṃtaṃ
varṇatrayaṃsvarūpaparaṃ sargiṇauvisargavaṃtau ṭāvitidvivacanātta
ddvayalābhaḥ śeṣaṃspaṣṭārthaṃ tathāca oṃhrīṃnamovārāhisvapnaṃdyore
ṭhaḥṭhaḥsvāhetipaṃcadaśārṇomaṃtraḥ uddhatobhavati īśvarojagatī
svapnavārāhīmunipūrvakāḥ tārohivījaṃhṛllekhāśaktiṣṭaukī
lakaṃmataṃ dvipaṃcanetradasrākṣiyugmārṇairaṃgakaṃmanoḥ pādaliṃga
kaṭīkaṃṭhagaṃḍākṣiśrutinassuke vinyasyamaṃtrajātvarṇānciṃta
yetparadevatāṃ liṃgakaṃṭhaśirasāmekasthānatvaṃpareṣāṃdvidvisthā
natvamitimaṃtravarṇasamānasaṃkhyatvaṃsthānānāṃ medyaśyāmaruciṃ
manoharakucāṃnetratrayodbhāsitāṃkolāsyāṃśaśiśekharāmacala
yādaṃṣṭrātaleśobhitāṃ vibhrāṇāṃsvakarāṃvujairasilatāṃcarmātha
pāśaṃsṛṇiṃvārāhīmanuciṃtayedvayavarārūḍhāṃśubhālaṃkṛtiṃla
kṣaṃjapedṛśāṃśenanīlapadmaiḥśubhaistilaiḥjuhutpūrvasaṃproktepī
ṭhesaṃpūjayedimāṃ pūrvoktapīṭhevaiṣṇavapīṭhe tathācavimalā
yainamaḥ utkarṣiṇyainamaḥ jñānāyainamaḥ yogāyainamaḥ prahyainamaḥ
īśānāyainamaḥ itipūrvādiṣu madhye'nugrahāyainamaḥ itisaṃpū
jya oṃnamobhagavateviṣṇavesarvabhūtātmasaṃyogayogapadmapīṭhā

pṛ0 184a) tmanenamaḥ ityaṣṭāviṃśativarṇamaṃtreṇapīṭhamāsanatvenakalpayi
tvādadyāt tathātrikoṇetāṃsamārādhyaṣaṭkoṇeṣvaṃgadevatāḥṣoḍa
śāreyajecchaktīrvakṣyamāṇastuṣoḍaśa uccāṭanītadīśīṃvaśoṣa
ṇīṣoṣaṇīśvarī māraṇīmāraṇīśīcabhīṣaṇībhīṣaṇīśvarī trā
sanīśasanīśīcakaṃpanīśvarī ājñāvivarttanīpaścādājñāviva
rttanīśvarī vastujāteśvarīvāthasarvasaṃpādanīśvarī etāḥpūjyāśca
turthyaṃtāḥpraṇavādyānamoṃtikāḥ spaṣṭārthaṃ yajedṛṣṭadalepadmemā
tṛrbhairavasaṃyutāḥ vrāhmādyāṣṭamātarodaleṣuasitāṃgabhairavā
dayodalāgreṣupūjyāityarthaḥ lokapālāndaśadaladvitayeheti
saṃyutān bhūpuresāmānyaśāstraprāptajāṃvāvidhitvāviśeṣatoda
śadalavidhirayaṃ evaṃsiddhaṃmanumaṃtrīkāmyakarmaṇiyojayet
tarppayennārikelosthairjalaistīrthodbhavairapi mānayettaruṇīvargā
nsarvakāmārthasiddhaye kṛṣṇapakṣeṣṭamīdyasrebhūtāhevākṛtavrataḥ
catuḥpathānnadīkūladvayānkaulālaveśmanaḥ mṛdamānīyadhattūra
rasasaṃyutamānayā carayetyuttalīṃramyāṃsādhyāsusthāpanānvitāṃ
tataḥpretāṃvareyaṃtraṃtṛkākājāsṛjālikhet devetāṃgārayujā
yoniṃṣaṭkoṇaṃbhūpurānvitaṃ tadaṃtarmaṃtramālikhyaveṣṭayenmanunā
munā sādhyamuccāṭayayugaṃśoṣayadvitayaṃtataḥ mārayadvitayaṃvā
ryyebhīṣayadvayamaṃtataḥ nāśayadvitayaṃpaścācchiraḥkaṃpayayugma
kaṃ mamājñāvarttinaṃpaścātkurusarvābhimārṇakāḥ tavastujātaṃśa
vdāṃtesaṃpādayayugaṃtataḥ sarvaṃkuruyugaṃsvāhāmunisaptākṣaro
manuḥ anenaveṣṭitaṃyaṃtraṃkṛtadevīpratiṣṭiti puttalyāhṛdivi
nyasyamajetāmuktamārgataḥ tadagreprajapenmaṃtraṃrātrāvekāṃtamā
sthitaḥ sahasraṃsāṣṭakaṃbhūyaḥpūjayettāṃyathāvidhi evaṃkṛtena

pṛ0 184ba) rānāryorājānorājavallabhāḥ siṃhāgajāmṛgāḥkrūrābhaveyurvaśa
gādhruvaṃ vittedhṛtvānijaṃkāryyaṃśayītavijanetratī yathābhāvita
thādevīsvapnevadatimaṃtriṇeiti atramaṃtre prayogatrayaṃ nārike
lajalaistadabhāvegaṃgāditirthajalaistarppaṇaṃśatasahasrāyutā
disaṃkhyayāsarvatrāpikāmyārthekāryyamityeka prayogaḥ kṛṣṇa
pakṣasyāṣṭamyāṃcaturddaśyāṃvopavāsabratamācarannevasādhakaḥca
tuḥpathasthaḻātkailāsagṛhānnadīkūladvayāccamṛdamānīyadha
turarasenasaṃyojyamūrttiṃdevyāḥkṛtvātatrasādhyasyaprāṇapratiṣṭāṃ
kṛtvātasyāhṛdivakṣyamāṇayaṃtraṃnidhāyatatradevyāḥprāṇaprati
ṣṭāṃkṛtvānidhāyāvāhanādipūrvakamuktaprakāreṇatatraputtalyāṃde
vīṃsaṃpūjyatadagrataḥsthitvārātrāvekāṃtasthāne'ṣṭauttarasahasrasaṃ
khyayāmaṃtramamuṃjapatovaśyaṃbhūpādayovaśībhavaṃtītidvitīyaḥ
prayogaḥ yaṃtroddhāroyathā pretavastrenarakākameṣāṇāṃtrayāṇā
masṛjāciṃtāgārayuktenapūrvaṃtrikoṇaṃlikhitvātadaṃtarmūlamaṃ
tralikhitvātadvahiḥṣaṭkoṇaṃtadvahirbhūpuraṃkṛtvātadvahiḥkṛta
vṛttesādhyamuccāṭayoccāṭayaśoṣayamārayamārayāryyebhīṣaya
bhīṣayanāśayanāśayakaṃpayakaṃpayamamākṣāvarttinaṃkuruku
rusvāhāitisaptasaptatyakṣaramaṃtraṃlikhediti upavāsavrataṃku
rvannevasvajijñāsitakāryyaṃmanasikṛtvāmuṃmaṃtramaṣṭottarasaha
srasaṃkhyayāyojayatitasyasvapnobhāvyarthaṃdevīkathayatītitṛ
tīyaḥprayogaḥ athatasyādhāraṇayaṃtramāha athaitasyāmahāyaṃ
traṃpravakṣyesiddhidaṃnṛṇāṃ kṛtvātrikoṇaṃṣaṭkoṇaṃṣoḍaśāraṃva
succhadaṃ daśāradvitayaṃpaṃcadaśāsraṃbhūpuradvayaṃ trikoṇekāma
vījasthaṃvāgbhavaṃvilikhetpunaḥ ṣaṭkoṇeṣutuvāgvījaṃpāśaṃmā

pṛ0 185a) yāṃsṛṇiṃśriyaṃ dīrghaṃcakavacaṃpaścādvilikhetṣoḍaśachade śaktīḥ
ṣoḍaśapūrvoktāvrāhmyādyāṣṭapatrake bhairavaiḥsaṃyutānyasyedaśāre
dikpatīnkramāt svasvavījādikānvījasamūhaḥkathyatedhunā
māṃsaṃraktaṃviṣaṃmerurjalaṃvāyurbhṛgūrviyet etāniviṃduyuktāni
pāśamāyāṃtikānivai vajrādyānvilikhetsamyakpaṃktipatredvi
tīyake tithipatremūlavarṇāngāyatryarṇaiḥpraveṣṭayet vāyvagnīvi
likhedbhūmimaṃdiradvitayāstriṣu bhurjjādoyaṃtramālikhyayaṃtraṃsaṃpā
tasādhitaṃ vāhvādauvidhṛtaṃdadyānnṛṇāṃkīrttidhanaṃsukhaṃ vahunāki
mihoktenavāhoṣṭaṃprayacchatīti ayamarthaḥ trikoṇakarṇikāyāṃ
kāmavījaṃtadaṃtarvāgbhavaḥtasyārppataḥsādhyādināma0 ṣaṭkoṇe
ṣukramātvāgbhavaḥpāśa0 māyāṃ0kuśa0lakṣmīvīja0kūrcavījā
nyālikhet ṣoḍaśapatreṣu oṃuccāṭanyainamaḥ ityādiṣoḍaśaśa
ktimaṃtrānālikhet aṣṭapatramadhyeāṃvrāhmyainamaḥ ityādi dalā
gneṣuaṃasitāṃgāyanamaḥ ityādicālikhet dṛśapatreṣulaṃiṃdrā
yityādi vahirdaśapatreṣuvaṃvajrāyanamaḥityādi tadvahiḥpaṃca
daśapatreṣumūlamaṃtravarṇānālikhyavedagāyatryāvahirāveṣṭyata
dvahīracitaparasparasaṃvaddhabhūpuradvayasyāṣṭakoṇeṣuvā yuvī
jāgnivījayoścaturāvṛtyālikhanamanuṣṭeyamiti idaṃyaṃtraṃsā
mānyaprakriyāmavalaṃvyaśeṣalikhanajapahomasaṃpātādibhiḥ
sādhitaṃsakalaphaladaṃsyāditi|| bhūmilāmasādhakatvasādha
rmyādupasthitabhūmaṃtramāhahṛdayamityādinā hṛtnamaḥ ayaṃhṛ
dayamaṃtroyamakārottaraṃpūrvoktamaṃtreṣvanuvarttamānaḥ okāriti
yāvat oṃnamobhagavatyaidharaṇyai uraṇīdhararesvāhetyekona
viṃśadvarṇomaṃtraḥ praṇavovījaṃsvāhāśaktiḥpṛthivyainamaḥva

pṛ0 185ba) hnayenamaḥ ityādimaṃtrairdikpatracatuṣkepṛthivyādicatuṣkaṃvi
dikpatreṣukrameṇapṛthivyādīnāṃnivṛttividyāpratiṣṭāśāṃtyā
tmakakalācatuṣkaṃ oṃnivṛtyainamaḥ oṃvidyāyainamaḥ ityādi
rītyāpūjayitvāpūrvavadiṃdrādisaṃpūjayet kecittu laṃraṃvaṃyaṃ
ititadvījapūjanaṃtattadvījakalānāmevaca jvalinyādīnāṃ
pūjāmupadiśaṃti rāmacaṃdrāstunivṛtyādayaḥpūjyāidaṃsatyaṃpa
raṃtutatkālatvenatāsāṃmūlakṛtānirdeśādevaṃjñāyateyadbhūka
lāyainamaḥ vahnikalāyainamityādirevaprayogastatsaṃmata
itītyāhuḥ atredaṃvaktavyaṃ pūrvaṃtattatkalānāṃnāmakathanasye
damevaprayojanaṃyattannāmnāṃpūjādimaṃtreṣvabhiniveśanami
ti tathāvatannāmnāṃmaṃtreṣvanabhiniveśetannāmābhidhānaśrama
evamūlakṛtovyarthaḥsyat tatkalātvenābhidhānaṃtukevalaṃśa
vṛlādyavāyeti dhyeyaṃ dinamukheprātaḥkāletāṃsādhyakṣetrāt 
jighṛkṣitakṣetrānmṛdamānīyajalenikṣipyakarkarādibhiḥsaṃ
śodhyatayopaliptepātretrapadapratipādyecaruṃkṛtvādugdhaghṛ
tābhyāṃsahitataccaruhomādiṣṭāvāptiritikaścit aṃbhasi
tāṃmṛdaṃkṣiptvātatraivajaletrapratipādyevaruṃpaktvādugdhādi
sahitenahomitikecit śodhinesatietadavasaretrapa
dapratipādyepātrekvaciccaruṃtyaktvātādṛśamṛttikāyutaja
lapratipādakapayaḥpadārthetaghṛtenaca sahitaṃvaruṃhutveṣṭa
siddhiritikaścit

yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmapre
manidhīnipaṃthakulabhūḥkūrmācalojanmabhūḥ sūpāsyakṛta
vīryyacācyutapadaṃvārāṇasīvālabhūstajjepūrttimagācchareṃ

pṛ0 186a) dupaṭalaḥ (pāsyakṛtavīryyavācyutapadaṃvārāṇasīvāsabhūsta
jjepūrttima)śavdārthaciṃtāmaṇauḥ    athaśrīnṛsiṃhamaṃtrānuddi
dhīrṣuḥpratyakṣavedopalabhyatayāmaṃtrarājatayācaprathamaṃśloka
maṃtramuddharati ugramityādinā atramūlesarvāṇipadānidvi
tīyāṃtāni ugraṃvīraṃmahāviṣṇuṃjvalaṃtaṃsarvatomukhaṃ nṛsiṃhaṃ
bhīṣaṇaṃbhadraṃmṛtyumṛtyuṃnamāmyahamiti ślokarūpoyaṃmaṃtra
rājaḥ vaidikatvātpraṇapraṇavādirayaṃ aparepimaṃtrāḥ praṇava
rūpasetunāādyaṃtasaṃyojitāevajapyāḥ niḥsetucaya
thātoyaṃkṣaṇānnimnāṃprasarpyati maṃtrastathaivaniḥsetuḥkṣaṇāt 
kṣaratiyajvanāṃ tasmātsetuṃpurākṛtyajapakarmmasamārabhet maṃtrā
ṇāṃpraṇavaḥsetusatsetuḥpraṇavaḥsmṛtaḥ caturddaśasvaroyosau
śeṣaukārasaṃjñakaḥ savānusvāracaṃdrābhyāṃśūdrāṇāṃseturucya
teiti haṃvījaṃīṃśaktiḥākāśaṃvījaṃvidyāt māyāmetāṃśa
ktiṃvidyāditinṛsiṃhatāpinyāmupadeśāt māyācaturthasvaraḥ
prathamaṃtāvadbhiritisvapūrvopasthitatayācatuparaṃdvitīyaṃtā
vadbhiritisvapūrvopasthitaṣaṭsaṃkhyāpare karaṇaiścaturbhiḥtā
panīyetupaṃcāṃgamevāsyoktaṃ tasyapaṃcāṃgānicatvāraḥpādā
ścatvāryyaṃgānisapraṇavaṃsarvaṃpaṃcamaṃbhavatīti nanupratyakṣopa
lavdhaśrutyarthānuṣṭānamevayuktaṃ nanukalpanīyaśrutyarthānuṣṭā
naṃ atevauduṃvarīṃspṛṣṭodgāyeditipratyakṣaśrutiviruddhā
thauduṃvarīsarvāveṣṭayitavyetismṛte'kalpanīyaśrutimū
likāyāḥyāvacchrutipratyakṣamanuṣṭheyārthakatvalakṣaṇaprāmā
ṇyamaṃgīkṛtaṃmīmāṃsakaiḥ tathāvakathaṃṣaḍaṃgānuṣṭhānaṃyujye
teticet nānuṣṭīyatāṃṣaḍaṃgapakṣastāvatākānohāniḥ mū

pṛ0 186ba) lasthānanuṣṭeyārthakatvalakṣaṇamaprāmāṇyamāpatitamitice
t na mūlasyāpipaṃcāṃgapakṣaparatayānetuṃśakyatvāt tathā
hi varṇaiścaturbhirityarthaḥ varādvisaṃkhyayāṇenapaṃcasaṃkhyayā
avagamādvipaṃcāśa tsaṃkhyālābhastadvādaśabhirbhāgenacatuḥ
saṃkhyāyādurvaritatvāt tathācacaturbhirvarṇairitipadābhyā
maṣṭasaṃkhyairityarthaḥparyavasannaḥ akṣarairitidvitīyayādāṃta
sthasarvatraviśeṣyaṃdārabhāgyaśūlasthāgarbhānidhyāturitisū
trenayaivadiśādārādipadaiścaturddhyekādaśasaṃkhyāyāvavo
dhitatvāt yaditutatrajyotiḥsūtredvādaśarāśitodhikasaṃ
khyānapekṣaṇādvādaśabhirharaṇaṃkarttavyamitisaṃpradāyonasa
rvatrā anyathāpātālātalavitaletyādidharmmaśāstravacanepye
kaṣaṣṭyadhikatriśatādisaṃkhyāvagamonasyāditisūkṣmamīkṣyate
tadāpinakṣatiḥ cakāreṇaṣaṭsaṃkhyāyāsturādvisaṃkhyāyāvo
dhanenadvābhyāṃmilitvāṣṭasaṃkhyāyāvodhanedvābhyāṃmilitvāṣṭa
saṃkhyāyādhigaṃtuṃśakyatvāt tāvadbhiḥaṣṭabhiḥ ṣaṭpadamapi
pūrvavatsaptasaṃkhyāparaṃ akārapraśleṣaladdhyaikasaṃkhyāyāsaṃme
lanāccāṣṭasaṃkhyādhigamaḥ tathācaaṣaḍbhirityasyāṣṭabhiritya
rthaḥ phalitaḥ akṣarairitīhāpiviśeṣyamitisarvatretipadādu
ktameva evaṃkavacāṃgaparyaṃtaścaturbhiḥpadaiścaturaṃganyāsaḥ
saṃvṛttaḥ paṃcāṃgapakṣe hikecinnayanāṃtamevanyāsamāhuḥaṃ
tāllopitinyāyaṃpodvalakatayāsvīkurvaṃti atevanā
rāyaṇabhaṭṭāḥśrīkārttavīryyārjunasaparyāyāṃnetrāṃgamevapaṃ
cāṃganyāsamupadiśaṃti tadidaṃmatamavalaṃvyāha tāvadbhirnaya
namiti yāvadbhirakṣaraiścaturaṃganyāsetāvatparyaṃtamupadiṣṭaḥ

pṛ0 187a) kṛtastāvadbhirakṣarairityarthaḥ saṃpūrṇaślokenanayananyāsiti
yāvat paṃcāṃgānimanoryasyatatranetraṃparityajeditivacanāneū
tratyāgevapaṃcāṃgasthalesamucitaḥ tādṛśanyāyastutatraivapra
varttateyatrahyekamaṃgaṃparityajedikamuktaṃsyāt atevāsmā
bhirbhaktitaraṃgiṇyāṃnārāyaṇabhaṭṭamataṃdūṣayitvāstrāṃtapakṣa
nyāsevavyavasthāpita tadidaṃmatamavalaṃvyāha astramiti
karaṇākṣaraiḥ prastutaprayogeṣukaraṇībhūtoyomaṃtrarājastadda
kṣaraiḥ saṃpūrṇamaṃtreṇetiyāvat yadvākaraṇāniaṣṭasaṃkhyānya
kṣarāṇiyatretyevaṃbhūtaiḥ ślokapādaiḥvahuvacanāccatuṣṭurūpāsaṃ
khyāvivakṣitā itthaṃcacaturbhiḥpādairastranyāsityarthonadurla
bhaḥ tathācapaṃcāṃgapakṣevamūlābhipretitisarvaṃniravadyaṃ
kvacittaṃtrekathitaḥṣaḍaṃganyāsapakṣopisāṃpratamanumepaśruti
pratyakṣottaraṃsvasvagurusaṃpradāyādvikalpenānuṣṭheyopītograṃthā
llabhyatāmitīchayāpunarevaṃbhūtadvyarthakakliṣṭaśavdairnyāsā
bhidhānaṃmūlakṛtonakiṃcidasaurasyamāsādayati vastutastu
śrutimūlakatayānāsyaprāmāṇyaṃkiṃtunirdoṣasarvejñabhagava
tpraṇītatvenaiva naiyyāyikamativavedasyatatramatsyāvatāro
vedaṃvaktītyādivadatrāpiśivoktatāsādhakavacanānāṃsaha
sraśupalaṃbhāt nacaivaṃvāmamārgasyāpitaduktatvātprāyā
rṇyasyāditivācyaṃ iṣṭāpatteḥ yathāhisaṃdhyāmupāsītāṣṭakāḥ
karttavyāitiśrutiḥsarvānpratipramāṇabhūtāpicopanītavrā
hmaṇādimṛtapitṛkadvijairevānuṣṭeyārthakānākhilaiḥtathā
madirāṃpītvānagnāṃparastriyaṃpaṃcapuruṣagaminīṃpaśyanjapedi
tyāditaṃtravacanānisarvānevapratipramāṇabhūtānyapiśūdra

pṛ0 187ba) patitadvijānevasvārthepravarttayaṃlinākhilān vacanāṃta
raistadadhikārinirṇayāt kiṃcataṃtraśāstrevatatpratipā
dakānīvatanniṣedhakānyapibahūnivacanānyupalabhyaṃte
tathācayathāśyenenābhicarat yajenetiśrutirvairimaraṇa
kāmanāyāṃśyenayāgamupadiśaṃtyapinahiṃsyātsarvabhūtānī
tiniṣedhaśostravodhitanarakabhogādikaṃnavārayati tathai
varājyasukhavaśyākarṣaṇādikaihikasukhavodhakānyapi
madirādyupadeśakānivacanāniniṣedhavodhitanarakādi
kaṃnavinivārayaṃti stutivacanānāṃhitanmārgepravṛttiṃsaṃ
pādyarājyasukhādikāritayopayogaḥ neṣedhavacanānāṃtu
tanmārgānnivarttanadvārānarakādiduḥkhābhāvasaṃpādakatayai
vopayogaḥsarvaiḥkathanīyaḥ tathāca tanmārgasyanarakajanaka
tvamarthasiddhamitimaṃtavyaṃ nacadivāsvāpakṛśarānnabhakṣaṇā
dinānāniṣiddhebhyaḥkutotravāmamārge viśeṣatovidveṣasta
vetivācyaṃ pāpādṛṣṭasyadurjñeyatayāgurulaghubhāvaḥprāyaści
ttavidhigamyeva atevavaraṃsvamātṛgamanaṃvaraṃgomāṃsa
bhakṣaṇaṃ varaṃhatyāsurāpānaṃnaikādaśyāṃtubhojanamityā
dināgurutalpādisamuccitasarvamahāpāpekṣayādhikani
ṣiddhatvenapratipāditamapiekādaśībhojanaṃekādaśyāṃ
divārātraubhuktvāvāṃdrāyaṇaṃcareditiprāyaścittavidhinā
svalpatayābodhitatvādalpamitigīyate tasmādvādaśavā
rṣikaprāyaścitādyapanodyavāmamārgaghaṭakasurāpānapa
rastrīgamanagurutalpādyapekṣayālaghīyastaramevasnānā 
dyapanodyadivāsvāpādipātakamitinirvivādaṃ itthaṃva

pṛ0 188a) ṣaḍaṃganyāsopiśrutikalpanamanapekṣyaivapramāṇaṃbhavanniṣātyū
haṃsvārthe pravarttayitumīṣṭaṃitisvasvagurusaṃpradāyādyavasthi
tavikalpakaṃpakṣadvayaṃprāpayitumitthaṃbhūtakliṣṭaśavdopā
dānaṃmūlakartturatisaṃkṣepaḥ akṣanyāsamāhaśiraviti praṇa
vayormadhyeekaikaṃsaviṃdukaṃvarṇamuccāryyavarṇanyāsomūrddhā
diṣvanuṣṭheya pratyakṣaramubhayatoṃkārobhavatītijñāpanīye
darśanāt mātṛkānyāsoktarītyāvāhupadasaṃdhyagrasthānā
niviṃśatiḥ kukṣirekaṃsthānamekavacanenavivakṣitaṃ netrapā
rśvayordvidvisthānatvamitipaṃcasthānāni śirolalāṭamukha
hṛdayagalāḥpaṃca aparāṃgaṃpṛṣṭabhāgaḥnābheradhobhāgoparāṃga
miti kaścit kakutgalapṛṣṭabhāgitisthānadvayaṃ itthaṃ
dvātriṃśatsthāneṣvekaśomaṃtravarṇānyaset varṇalakṣaṃ dvātriṃ
śallakṣaṃ tatsahasraṃdvā triṃśatsahasraṃ daśāṃśahomāpavādena
viśeṣavidhirayaṃ vidhivaditi kesareṣvaṃgoni digdaleṣuga
ruḍāḍīn vidigdaleṣuśrīprabhṛtinabhyarcyapūrvavaccaturasre
lokapālatadastrāṇipūjayet saupyakāryyeśāṃtivaśyādau
saumyarūpaṃmāṇikyetyādyuktarūpaṃ krūrevidveṣaṇoccāṭanamā
raṇādau krūrarūpaṃudyatkoṭītyādirūpaṃ śrīritipūrvoktāla
kṣmyākhyalatā lavaṃgaṃ devakusumaṃśrīsaṃjñamityamarakośā
dyabhidhānāllavaṃgapuṣpairityarthityāhuḥ kecit tatrasali
le gauṇoyaṃhomaḥśavdaḥsvāhāṃtatāyāstanmaṃtrelābhārthamu
pāttaḥ śatamitilaghvabhiprāyaṃ kāryagauravetutādṛśaṃsaha
sraṃ yaduktamācāryai dūrvātrikairaṣṭasahasrasaṃkhyairārādhyamaṃtrī
juhuyādathāpsu śāṃtiṃprayāṃtyevatamodopasargāāpohi

pṛ0 188ba) śāṃtāitiśrutiḥsyāditi snātvāduḥsvapnamanaṃtaramevasnā
tvājapedityatrāṣṭottaraṃśatamityanuṣajyate sukhasvapnapha
ladāpitvenasevaduḥsvapnaḥsukhaprabhāvamṛcchedityartho
natumaṃtrajapānaṃtaraṃpaścātsusvapnaṃpaśyedyenaduḥsvapnaphala
nāśaḥsyādityarthaḥ maṃtrajapenasusvapnalābhastenaduḥsvapna
phalanivṛttiritikalpanāmapekṣyamaṃtrajapādevatannivṛtti
kalpanādyāḥsādhīyastāt siṃharūpamiti svātmānaṃśrīnṛ
siṃhābhinnaṃdhyātvāsvaripuṃmṛgaśiśuṃdhyātvātaṃgalegṛhītvā
dikṣukṣiptaṃdhyātvāripoḥsaparivārasyoccāṭanaṃsyādityekaḥ
prayogaḥ nacedaṃmaṃtraṃvināpisaṃbhavatimaṃtrajapahomāderatrā
nuktatvādidivācyaṃ kṛtapūrvoktamaṃtrapuraścaraṇakasyaivā
trādhikāronasarvasyeti taduttarāmnānādevamūlakṛtāsū
citatvāt svayaṃnṛsiṃharūpodhyāyenabhūtvāpūrvoktamaṃtrepra
thamamaṃtrapadasthānedevadattādirūpasvamāraṇīyavairinā
maprayojyaśeṣaṃpūrvavatsthāpayitvāsiddhaṃtaṃmaṃtraṃtīkṣṇanakha
daṃṣṭrādibhirbhakṣyamāṇaṃripuṃsmarannevāṣṭottaraśatasaṃkhyayā
yadijapettadāsavairīmaṃḍalādarvāgevayamālayaṃgacchedi
ticaikaḥprayogaḥ vidhimevāha vibhītetyādinā ripumarda
naṃnṛhariṃviciṃtyaśatrūntīkṣṇanakhādibhiḥkhādayaṃtaṃnṛ
siṃhaṃdhyātvāsahasraṃśarairhomaṃkuryāt tatramaṃtroghoraṇeri
puṃkhādayannivasvātmānaṃnṛsiṃharūpaṃdhyātvārīnbhiṃdaṃ
nnivanṛsiṃhohamitidhyāyannagnauśarānprakṣipet taduktaṃ
khādayannivoccarenānumarīṃścabhiṃdannivakṣipetsamidhaḥ i
tihutvāmahīpateriṣṭāṃsenāṃśubhelagneprasthāpayeditisaṃ

pṛ0 189a) vaṃdhaḥ tasyāḥsenāyāḥpurastātpūrvataḥ ripumaṃḍalaṃnighnaṃtaṃmārayaṃ
taṃnṛsiṃhaṃsmṛtvājapadhyānarūpaṃprayogaṃsenāyāḥ punarāgamana
paryaṃtaṃkurvīta punaścarājāvijayavonprayogakarttāraṃtoṣa
yedeva tadatoṣaṇedoṣasyāt yathāśaktidānādapiyadina
tuṣyedgurustadākiṃkāryamiticet ṛṇu atevapūrvaṃparī
kṣitasvabhāvevasāvaraṇīyonākhilaḥ athaparīkṣito
piyadidaivādanyathāsvabhāvaḥsyāttadākathamanuṣṭeyamitice
nta tatpatnīputrādīnāmevasaṃtoṣaṇīyeyatanīyatvāt atha
tepiyadātādṛśāḥsyuḥstadākathaṃsyāditivet śṛṇu bhagavaṃ
tamevagurutvenadhyātvāyathāśaktidakṣiṇāṃdatvātadbhaktebhyovi
bhajet tadalābhevaiṣṇavebhyaḥtasyāpyalābhevaidikebhyodadyāt
gurostoṣābhāvaprāyaścittaṃvabhagavatpūjātulasyarpaṇavrāhma
ṇabhojanamaṃtrarājajapagāyatrījapānyatamarūpaṃkuryāt
yaṃtramupadarśayati vījamityāditā aṣṭadalaṃkamalaṃraca
yitvātatkarṇikāyāṃvakṣāmāṇanṛsiṃhavījaṃtasyāṃta sādhyā
dināmalikhitvāpatreṣuśrutiśaścaturomaṃtrarājavarṇānāli
khya tadvahirvṛttākāreṇamātṛkābhirveṣṭayitvāparasparavyati
bhinnaṃbhūpuradvayaṃkṛtvātatkoṇeṣusarveṣunṛsiṃhavījaṃlikhe
diti vaddhaṃparasparavyatibhinnaṃpadvasudhāgehadvayaṃ bhūpuradva
yaṃtenāvṛttamitiyaṃtraṃviśeṣaṇaṃ ciṃtāmaṇisaṃjñakaṃyatrāṃta
ramapyuktaṃtaṃtrāṃtare ṣoḍaśāraṃmahāvakraṃlikhedbhūrjesamāhi
taḥ daleṣumaṃtravarṇāniyugmakramāllikhet trailokyamohanaṃ
vījaṃkarṇikāyāṃlikhedvudhaḥ śrīvījenatusaṃveṣṭyakroṃkāre
ṇāvarudhyaca vivāhekalahenyāyetathārājakulejayī me

pṛ0 189ba) dhākarīvaśyakarīnaranārīvaśaṃkarī śikhāyāṃdhārayedvāhau
kaṃṭhevākaṭisūtrake sarvatrasubhagelokesarvaśapratimobhavet
ciṃtāmaṇirnāmarakṣāsvayaṃsiṃhenanirmitā eṣanavatābhamaṃḍa
lasthitakalaśeṣukṣīravakṣa tvavāṃ kaṣāyevatoyasthānābhi
ṣikrojñeyaḥ ratnādītyādināpūrvoktakalaśanikṣepyasakalava
stuparigrahaḥ śāṃtavigrahaṃmāṇikyetyādinoktaprakārakaṃ tārkṣyā
dīngaruḍaprabhṛtīnpūrvoktān śaktyāvaṃcayanadhikasā
marthyesatyapinyūnasāmarthyaprakāśanādināyāpratāraṇātāma
kurvāṇorājāyathāvat yathāśaktisaṃpāditasāmagryāgaṃdhālaṃ
kārapuṣpamālādirūpayāguruṃtadānīmuktaprayogakarttṛtvena
vṛttaṃvrāhmaṇaṃpūjayet yaṃtrāṃtaramāha bījāṃkamityādinā prā
kpratyaknavarekhāḥkṛtvādakṣiṇottarāyatāḥ paṃcarekhāḥku
ryāditiharṣakaumudīkāraḥ pūrvapaścimāyatāḥ paṃcadakṣiṇo
daṅmatāścanavetipadārthādarśakṛtaḥ rāmacaṃdrāstuśeṣanāga
syadīrghākāraṃphaṇāpaṃcakapucchasahitaṃśarīraṃnirmāyatasyāṃtaḥ
pūrvarītyādvātriṃśatpadānicaracayedityāhuḥ paṃcasupūrvarekhā
suphaṇākāratāpaścimāsupaṃcarekhāsupucchākāratābahiḥ
kiṃcidrekhāvṛdvyākaraṇīyāmadhyamamate dakṣiṇottararekhāsu
prathamamatetathānuṣṭānaṃ tatraphaṇāsunṛsiṃhavījaṃvakṣyamāṇaṃ
paṃcadhālikhitvādvitriṃśatpadeṣupaṃktyākāreṇeśānataḥkrameṇo
ktamaṃtrarājavarṇānekaikaśālikhyapucchagatapaṃcarekhāsupra
tyekaṃsādhyanāmadevadattasyabhūtopadravaṃśālikhyapucchamaya
śamayetyādirūpaṃlikhediti śeṣasyabhogitimūlaśavdasyasvā
rasyaṃśarīranirmāṇādevanirvahatītisāṃpradāyikāḥ jīvātpaṃ

pṛ0 190a) keṣuyasyetiphaṇapaṃcakaviśeṣaṇaṃ pūrvoktayaṃtraṃsvādhiṣṭhitakala
śajalenābhiṣekadvāraivābhīṣṭasādhanaṃ idaṃtudhṛtaṃsadevābhīṣṭa
pradamitimūlātpratīyate pūrvayaṃtrasyadhāraṇadvārābhiṣekadvārā
copayogititukaścit vījāṃkamityādiṣṭhākāṃkṣitaṃ vījame
voddharati takāraviti ayamapisvataṃtromaṃtraḥ yaduktaṃṛṣira
triścagāyatrīchaṃdaḥ śrīnṛhariḥprabhuḥ devatādīrghayugvījenaivāṃ
gaṃparikalpayet dhyānaṃpūrvavadevasyādekalakṣaṃjapenmanuṃ tadda
śāṃśaṃhunetpaścātghṛtākṣaiḥpāyasaiḥśubhaiḥ arvāhomādikaṃsa
rvayasyapūrvavadācaret maṃtrarājavadevāsyaprayogānapisādha
yediti etasyayaṃtramapyupadiṣṭaṃ aṣṭāraṃvilikhetpadmaṃślakṣṇaṃ
karṇikayāyutaṃ mūlamaṃtraṃlikhettatrapraṇavenasamanvitaṃ e
kākṣaraṃnārasiṃhaṃnābhyāṃcaivasasādhyakaṃ aṣṭadaleṣunābhyāṃka
rṇikāyāṃcapraṇavāṃtaḥpraviṣṭaṃekokṣaranārasiṃharūpaṃmūlamaṃ
traṃlikhet iyāṃstuviśeṣoyannābhautallikhanetasyāṃtaḥsādhyā
dināmāpilikhedityarthaḥ tathājapedaṣṭasahasraṃtusūtreṇāve
ṣṭyatadvahiḥ suvarṇenatusaṃveṣṭyaraupyeṇāveṣṭayettataḥ tāmre
ṇaveṣṭayetpaścāllākṣayāvaprayatnataḥ punarmūlenasamaṃtryahya
gnimuttārayetpriye kaṃṭhebhujeśikhāyāṃvādhārayedyaṃtramuttamaṃ na
ranārīnareṃdrāścasarvesyurvaśagābhuvi duṣṭāstaṃnaivabādhaṃtepi
śācoragarākṣasaḥ cakrarājaprasādenasarvatrajayamāpnuyādi
ti asyaivayaṃtrāṃtaramapyuktaṃ dvādaśāraṃmahācakraṃpūrvavadvili
khetsudhīḥ mātrādvādaśasaṃbhinnaṃdaletallekhayedvudhaḥ madhyemaṃtraṃ
śaktiyuktaṃśrībījenatuveṣṭayet kālāṃtakaṃnāmacakraṃsurāsu
ravaśaṃkaraṃ cakramullekhayedbhūrjesarvaśatrunivāraṇaṃ yasyadhāra

pṛ0 190ba) mātreṇasarvatravijayībhavet saślāghyothabhavellokeyathāde
vonkesarīti madhyekarṇikāyāṃprastutamekākṣaramaṃtraṃli
khitvātasyāṃtaḥsādhyādināmalikhitvāmāyāvījasyāṃtayā
pyedaṃbhavatitathāmāyāvījaṃkarṇikāyāmālikhyadaśasupū
rvādikrameṇanapuṃsakātiriktadvādaśasvarayuktamūlabījā
nyekṛśaḥsamālikhya śrībījenadvādaśāraṃvahirvṛttākāreṇa
veṣṭayedityarthaḥ jvālānṛsiṃhamaṃtramāha vījamityādinā oṃ
kṣmrauṃnamobhagavatenarasiṃhāyajvālāmāline dīptadaṃṣṭrāyāṃ
gninetrāya rakṣoṃghnāyasarvabhūtavināśanāya sarvajvaravināśa
nāyadahadahapacapacarakṣarakṣakuṃphaṭsvāhetisaptaṣaṣṭyakṣa
royaṃmaṃtraḥ karaṇaiścaturbhiḥ nanuhṛttrayodaśabhirityādinā
ṣṭaṣaṣṭivarṇātāmaṃgatyāsamaṃtreṣuprakṣepaḥsūcitaḥ maṃtrastusa
ptaṣaṣṭyakṣarevopadiṣṭa itikathametatsaṃgacchateticet bhrāṃ
timānasi aṃgavidhāvagninetrāyetipṛthagasaṃdhikapadada
rśanānmaṃtrepitathaivapāṭhovivakṣititibhrāṃtinirākaraṇa
yaivahisaptaṣaṣṭyakṣarityuktaṃ tenacāgnītyakārasyadaṃṣṭrāyetya
kāreṇasahasaṃdhiḥkartavyoyenākārahrāmādekākṣarahrāso
maṃtreparyavasyeditidhvanitamitipadārthādarśakṛtaḥ harṣakau
mudīkṛtastu agnītyasaṃdhikevamaṃtrepipāṭhaḥ mahāmanorhi
saptaṣaṣṭyakṣaropalakṣakatvaṃdhruvāditvaṃcaviśeṣaṇaṃ natudhruvā
ditvaviśiṣṭasyatāvadakṣarakatvaṃviśeṣaṇatayāvivakṣitaṃ
tathāsativījamivapraṇavopipūrvamevoddhṛtaḥsyāt dhruvā
dikitisvātaṃtryeṇaviśeṣaragadānamanatiprayojanakaṃsyā
t tathācapraṇavāditvasaptaṣaṣṭyakṣarakatvābhyāṃviśeṣaṇābhyā

pṛ0 191a) maṣṭaṣaṣṭyakṣarakatvaṃmanormūlakṛtoktamitinakopidoṣi
tyāhuḥ yujyate cottaraḥpakṣaḥhṛttrayodaśabhirityādisaṃkhyāśa
vdānāṃhimaṃtravarṇāevaviśeṣyāḥtatracāgninetrāyetyādyekā
daśamaṃtravarṇaiḥśikhāṃganyāsaḥkaraṇīyaḥ akārastvayaṃnamaṃ
trapaṭhitovarṇaḥ pūrvatanayākāragrahaṇeprācyaśiromaṃtree
kākṣaracyutiprasajyeta saṃdhikaraṇādyathākathaṃcidakāropi
maṃtrapaṭhitovarṇobhavatyeveticet saṃbhavatisvārasyainaivasa
rvānupapattiparihāreyathākathaṃciṃtvāśrayaṇasyānuvitatvā
ditidhyeyaṃvikīrṇairyatastataḥprasṛtaiḥsaṭākalāpaiḥskaṃdha
keśasamūhairbhīṣaṇaṃbhayakārakaṃvāmorddhvadakṣiṇorddhadakṣiṇā
dhastanavāmādhastanavāhūṃtamāyudhānibhidhyeyāni atranā
rāyaṇāṣṭākṣaroktapīṭhenṛsiṃhānuṣṭubhamaṃtravatpūjāsāvara
ṇānuṣṭeyā kṣudrāṇāṃvidveṣaṇoccāṭanādīnāṃbhūtvānāṃcaviśe
ṣādaparamaṃtrāpaikṣayāśīghratayānāśakoyaṃmaṃtraḥ lakṣmīnṛ
siṃhamaṃtramupadarśayati pāśetyādinā āṃhrīṃkṣrauṃkrauṃhuṃpha
ṭitiṣaḍakṣaroyaṃmaṃtraḥ kṣrauṃvījaṃhrīṃśaktiḥaṣṭabhujoyaṃnṛ
siṃhaḥ tatradakṣavāmābhyāmūrddhakarābhyāṃcakraśaṃkhautadadharā
bhyāmaṃkuśapāśau tadadharābhyāṃvajragade tadadharābhyāṃcatu
rthacaturthābhyāṃdakṣiṇavāmabhujābhyāṃdāraṇamudrādvayaṃdāraṇa
mudrāyathāmithaḥsaṃsṛṣṭasaṃmukhyogulayoṛjvadhvograkāḥsva
sthānasaralāṃguṣṭaumudreyaṃdāraṇīmateti anayāmudrayāhira
ṇyakaśiporhṛdayasyadāritatvāddāraṇīsaṃjñā ṛtulakṣaṃṣaṭ
lakṣaṃ tatsahasraṃṣaṭsahasraṃ etenadaśāṃśasaṃkhyāyāḥsāmānya
śāstraprāptāyāpavādaḥkṛtaḥ kecittutadādaśāṃśaprāptaṣaṣṭi

pṛ0 191ba) saṃkhyābhidhīyate yadvā takārottaravarttinākevalasva
reṇaśūnyasaṃketitenatadavagamaḥ tkāraḥṣaṭsaṃkhyāma
bhidhatteitiṣaṣṭisaṃkhyālabhyateśita daśāṃśasaṃkhyayaivaho
mityāhuḥ taditivarṇābhyāṃṣaṭṣaṣaṣṭisaṃkhyāvagamāddaśāṃ
saṃkhyātolyāṃtaratvāttatsaṃkhyayaivaśavdasvārasyāyātoho
monyāyyityapikaścit aṃgānikesareṣusaṃpūjyapatra
madhyeṣucakrādyaṣṭāyudhānisaṃpūjyacaturasreiṃdrādikaṃpū
rvavadarcayet parasyapuraścaraṇādināsiddhamaṃtrakatvā
bhāvepisvasyaivasiddhamaṃtrakatveniḥ saṃśayaṃparahitā
rthaṃprayogānusaraṇīyāityāha parasyaveti ti
larājyapāmārgahavirghṛtātmakaiḥ paṃcadravyaiḥ pra
tidravyaṃdvidvisahasrasaṃkhyayākrameṇaju
hūtaḥkṣudrāṇāṃkathitalakṣaṇānāṃ
rogāṇāṃdurgrahāṇāṃcopaśa
mobhavatītyarthaḥ sati
ktaiṃrityādeḥ nṛsiṃ
heti śuddhā
yāṃbhūmau
mahāśa
rīrakaṃ ||
||

pṛ0 192a) praṇavaṃlikhitvātanmadhyemahātriśūlaṃlikhitvātatrapūrvako
ṣṭenṛsiṃhavījaṃ uttarakoṣṭemāyāvījaṃlikhitvātatrobhayatra
bhūtagrahārttamupaveśyatasyaśiraḥspṛṣṭvāsahasrasaṃkhyayāṣa
ḍakṣaramaṃtraṃjapettenabhūtagrahārttobhūtagrahebhyomucyetetyarthaḥ
yaṃtramupadarśayati akhiletyādinā ṣaṭkoṇaṃpūrvamālikhya
tatkarṇikāyāṃmāyāvījaṃsasādhyāditāmakaṃ likhitvāṣa
ṭkoṇeṣuṣaḍakṣarasyaikaśaḥṣaṭvarṇānālikhya tadvahirvira
citāṣṭadalakamalasyakesareṣudviśaḥsvarān patreṣuvedaśa
ścatuḥsaṃkhyānuṣṭubhamaṃtrarājavarṇānlikhitvābahirvṛtā
kāreṇakādibhiḥkṣāṃtaiḥpaṃcatriṃśadvarṇairāveṣṭya bhūpuraṃtadvahiḥ
kuryāt tatkoṇeṣucaturṣvapivakṣyamāṇaciṃtāmaṇivījaṃli
kheditimūlasvārasyānuyāpinaḥ pūrvakoṇadvayeciṃtāmaṇi
vījamāvṛtyātuttarakoṇadvayenasiṃhavījadvayaṃ kivākra
mātdvyāvṛtyāvījadvayamiti harṣakaumudīkṛtaḥ amīṣāmaya
māṃśayaḥ nārasiṃhamitimūlasthaṃpadaṃpūrvatrānvitaṃkṛtvākṣiti
purekoṇeṣuciṃtāmaṇiṃnārasiṃhaṃcalikhedityarthaḥ karaṇīya
iti ciṃtāmaṇimitinarasiṃhavījaviśeṣaṇaṃ tenanṛsiṃhavī
jamevacaturāvṛtyākoṇeṣulikhedityarthaḥ yaduktaṃnarasiṃha
kalpe ṣaṭkoṇavījenaviśiṣṭakarṇikaṃśaktyarṇayukmū
lacatuḥkalāṣṭakaṃ vṛtaṃjananyājagatīgṛhāsrakeyatraṃsaciṃ
tāmaṇikaṃviciṃtayet āṃhrīṃkṣrauṃkroṃcahuṃphaṭcaśaktimaṃtraḥ
kālāṣṭakaṃ acāṃyugmāni ciṃtārśonṛsiṃhaikākṣaromanuri
ti ayamarthaḥ aṣṭadalasyakarṇikāṣaṭkoṇenavījenamā
yāvījenavayutākāryā ṣaṭkoṇeṣuśaktimaṃtravarṇāḥpatre

pṛ0 192ba) ṣumūlasyānuṣṭubharājamaṃtrasyacatuścaturvarṇāḥ kesareṣu
kalāṣṭakaṃlekhyaṃ jananyāmātṛkayāvahirvītaṃveṣṭitaṃja
gatīpurasyabhūpurasyāsrakoṇe'viśeṣātsarvatraivako
ṇeciṃtāmaṇiṃlikhediti kotraśaktimaṃtrārṇaḥkiṃcaka
lāṣṭakaṃkaścaciṃtāmaṇirityapekṣāyāṃsvayamevatatpadaśa
ktiṃgrāhayati āmityādinā yugmāni hrasvadīrghātmakā
ni atrahrasvatvaṃpāribhāṣikaṃ teneoaṃsaṃgrahaḥ itthaṃca
mūlenānarasiṃhapadaṃciṃtāmaṇipadasyavivaraṇarūpatayā
paryavasyati astuvāciṃtāmaṇipadaṃgūḍhārthakamevamūla
kṛtopanyastaṃ nārasiṃhapadaṃtuyaṃtraviśeṣaṇamitipadā
rthādarśānuyāyināṃpariṣkṛtaḥpaṃthāḥ prātisvikarūpeṇa
prayogāṇāmaśakyanirūpaṇakatayāsāmānyarūpeṇaka
lārthasādhakatvamasyāparamaṃtrāṇāṃtattadarthasādhane'sādhā
raṇyamāgatānāmapyapekṣayādhikyenāstītyāha vahunetyā
dinā śāponiṣṭaṃsakalaṃ anugrahaḥ sarvamapīṣṭaṃtinā
khilaprayogasaṃgrahaḥ yadvānṛsiṃhayaṃtrāṇāṃvahūnāṃsatvā
tkimarthametāvanmātropādānamityatrāha bahuneti maṃtreṇe
tiśeṣaḥ tathācasakalamaṃtreṣvetadīyeṣvettāvanmātramaṃtrā
ṇāmevasarvottamatayaitāvanmātramaṃtropādānamatretibhā
vaḥ śrīviṣṇumaṃtrāṇāṃnirūpaṇīyatvenaśrīsudarśanacakra
syāpivīṣṇutayāvārāhamaṃtreśrīsudarśanamaṃtralikhanasyo
padiṣṭatayāvatanmaṃtrākākṣāyāmāha tāraviti bhūyaḥpu
narapitadāyaṃ hakārādimaṃekavāraṃbhṛgupadenatasmaivo
pādānātpunariti saṃvījaṃ huṃśaktiḥ svayaṃnatvaṃśarūpaḥta

pṛ0 193a) tparaṃastraṃ dviṭhāṃtāḥ pratyekaṃsvāhāśavdāṃtāḥsarvepijātibhiḥ
namaḥsvāhādirūpābhiḥpratyekaṃsaṃyutāḥ āṃtemilitāḥāca
krāyetyādisvarūpaparaṃ hṛdayeparaṃhṛtpadaṃ taccanamoṃtatvāda
nyatrahṛdayāyetyādidarśanāccaturthyataṃevamagnepi ākhyā
taṃaṃgamaṃtrasvarūpatayābhagavatāproktaṃ tathācācakrāyasvā
hāhṛdayāyanamaḥ vicakrāyasvāhāśirasesvāhetyādayaḥṣa
ḍaṃgamaṃtrāḥparyavasitāḥ śagādipūrvamārabhyadiśāṃ daśadi
śāmapi yadyapianenamaṃtreṇadaśadiśāmapivaṃdhityuktaṃ
tathāpyāgneyādidigvaṃdheaiṃdrīpadaghaṭitasyāsyamanorasama
vetārthakatvāduktatatsthāneāgneyyādipadānāmūhaḥkaraṇī
yaḥ prakṣiptabhāgasyamaṃtratvaṃnāstikiṃtukaṃṭhataḥsamāmnāta
bhāgasyaivetyabhiprāyeṇamaṃtreṇānenatidikpālapūjā
viṣayeprāgādiurddhvāṃtadikkramaḥdigvaṃdhanetuprāgādia
dhastādaṃtaṃkramiti viśeṣaḥ aiṃdrīṃsamārabhyadiśaṃtvadha
stādaṃtaṃvaṅetāṃhisudarśanākhyāṃ cakreṇabadhnāminamasta
thoktācakrāyaśīrṣaṃcadiśāṃprabadhiti ācāryyavaca
nāt anyoviśeṣaḥ vāmahastatalenadakṣiṇahastekūrppa
ramārabhyatalāṃtaṃoṃsahasrāraphaḍitisudarśanāstramaṃtra
ṇavaiṣṇavaviṣayeśevaviṣayetuṃ oṃśrlīṃpaśupatayehuṃphaṭ i
tiśupatāstreṇa itaradevatāviṣayetuoṃtapaḥsatyātmaneastrāya
phaṭitivrahmāstramaṃtreṇanyaset evaṃdakṣiṇahastatalenavāmaha
stekūrpparamārabhyatalāṃtyaṃnyasediti āgniprākāramaṃtramāhatrai
lokyetyādi trailokyaśavdasyāṃterakṣapadadvayaṃsvāhāśavdaśca ā
daudhruvaḥpreṇavaḥ tenoṃtrailokyarakṣarakṣasvāhetimaṃtromūlānniḥsarati

pṛ0 193ba) ātmanorakṣārthamitivadatātrailokyapadaṃdvitīyāṃtamiti
kasyacinmataṃpratyākhyātaṃ tathāsatitrailokyamevarakṣāka
rmmatvenapratīyetanapārthakyenasvātmetyabhiprāyaḥ yattumaṃ
tretrailokyapadaṃdvitīyāṃtamevakriyāpadaśravaṇāditipa
dārthādarśakṛtoktaṃ taduktamūlaviruddhaṃviśeṣapadāsamabhi
vyāhārerakṣādipadamasmadādipadamivīccāramiturevatadvo
dhakamitikriyāpadasyāpinākāṃkṣatvāpattiḥ tvanmatepika
rtṛpadasāṃkāṃkṣatvasyakriyāpadeprasaktiścatrailokyaṃrakṣara
kṣetitaṃtrāṃtaramapitadudāhṛtamaviṃdupāṭhepisaṃlagnakatvā
tsaviṃdutāmāṃsaṃdigdhaprāmāṇyakamevetirahasyaṃ yaditu
saviṃdukevapāṭhaḥprāyathādinānirṇīyatetadāmūlāda
pyeṣamaṃtraḥpratyāpayituṃśakyateva tathāhi ādhruvādika
itipadacchedaḥ āādaumukhevādhruvoyasyaityādhruvaḥ ādaukaṃ
yasyetyādikaḥ ādhruveṇasahitādikādhruvādiki
timadhyamapadalopīsamāsaḥ kādinavaṭādinavapādipaṃ
cayādyaṣṭetipāribhāṣitāḥpaṃcavarṇaḥ tatrapaṃcavargetryā
diryakāraḥ kaṃśirastatraviṃdornyāsātkaṃviṃduḥyasyopari
viṃdulābhekimavaśiṣṭaṃtvadabhimatamaṃtrasiddhāvini yadvā
gneḥ prakṛṣṭākāroyasmādevaṃbhūtovāyuḥākāśādvāyu
vāyostejitismaraṇāt vāyutognerabhivṛddheḥ pratyakṣasi
ddhatvācca tasyamaṃtroyakāramātrasvarūponātramaṃtrepraviṣṭaḥ
kiṃtuyamitisvarūpaḥsaviṃduryakārotrapraviṣṭitiyāva
t etenaanenamaṃtreṇaprākāraṃkurvītetyatevāsmamaṃtra
syaprākāramaṃtratābagatauagnītyādikathanamanupayukta

pṛ0 194a) mityapityuktaṃ atyārthakatayaivāsyavarṇanāt agniprākāramaṃ
traḥ agniprākāramaṃtraghaṭakaḥsarvatadvakavarṇāpekṣayāśreṣṭha
tvenastutikaraṇāyamaṃtreṃtvotkīrtanamitikaścit ateva
trailokyaṃpraṇavāyaṃcarakṣayugmaṃtanutrakaṃ astraśīrṣayutomaṃ
trohyagniprākārasaṃjñititisaṃhitāsaṃvādaḥ kurvīteti ma
nasāgniprākāraṃciṃtayannātmanaḥpradakṣiṇaṃparibhramadudakaṃ
kṣipet yaduktaṃ ātmanaḥparitovahniprākāraṃ trāṇanāyaca
bhūtapretapiśācebhyovidhāyatadanaṃtaraṃ adbhiḥpuṣpākṣatai
ścaivavahnivījāstramaṃtritaiḥ prakṣipetparitomaṃtrībhayavighna
nivṛttaye iti varṇānāṃnyāsohitattadvarṇadhyānapūrvakevā
nuṣṭeyonānyathetyabhiprāyeṇadhyānapūrvakaṃnyāsamāha site
tyādinā praṇavaghaṭakaṃhivarṇatrayaṃkrameṇasitatvādikaṃ pa
dadvayasaṃdhirūpajvānvatiriktaṣaṭsthāneṣvāvṛttiṣaṭkenasa
ptamādyakṣaranyāsaḥ vāpaṃśaraṃdhanuḥekasminnevṛkare ate
vasaśaraṃdhanuritipūjāyāṃvakṣyati dakṣavāmārddhayorāyeta
dadharayostayoranye tadadharayoḥpunaranye tadadhastanayoraṃtye
āyudhedhyeye arkalakṣaṃ dvādaśalakṣaṃtatsahasraṃ dvādaśasa
hasraṃtilādibhiḥpaṃcadravyaiḥpratyekaṃcaturviṃśatiśatāhuti
bhiḥ sāsaṃkhyāpūryyate pāṭhakramādevakramalābhepikranyāditi
kathanaṃtilādīnāṃmiśritatvabhramanirākaraṇārthaṃ cakrādī
tyetāvataivāyudhaprāptāvapipunarupādānaṃpūrvoktacāpesaśa
ratvasyādhikasyavidhānārthaṃ lakṣmyādīnāṃpūrvamanuktatayādi
padagrāhyāḥśaktīrdarśayati lakṣmītyādinā tathācakesareṣvaṃ
gāni daleṣvāyudhāti dalāgreṣulakṣmyādyāḥ caturasreiṃdrāda

pṛ0 194ba) yovajrādayaścetipaṃcāvaraṇadevatāetanmanoritiparyava
sitārthaḥ dviśiti ādyedvepītetaduttaredverakte taduttare
site taduttaredvetuṣṭipuṣṭirūpeśaktīśyāmeityarthaḥ dṛṣṭa
phalaṃ āyurārogyaputrādirūpaṃsvapratyakṣagamyaṃ adṛṣṭapha
laṃpāpakṣayādi nahipāpakṣayaḥpratyakṣagamyaḥ pāpasyaivā
pratyakṣatvāt dṛṣṭadvārakamadṛṣṭadvārakaṃcaphalamitituna
sādhīyaḥ prayogamātrasyādṛṣṭaṃdvārīkṛtyaivaphalajanaka
tvāt nahivyāpārakalpanāmaṃtareṇaprayogaphalayoravya
vahitapaurvāparyyaghaṭitaḥkāryakāraṇabhāvonirvahati
atragāyatryājapopimūlamaṃtrajapadaśāṃśenānuṣṭeyaḥpra
yogaṣu gāyatrī tutaṃtrabhedāttredhā oṃsudarśanāyavidmahe
cakrarājāyadhīmahi tannaścakraḥpracodayāt sudarśanā
yavidmahemahācakrāyadhīmahi tannaścakraḥpracodayāt
namaścakrāyavidmahe sahasrajvālāyadhīmahi tanno'ni
vāritapracodayāditi svasvagurusaṃpradāyāccavyavasthā
pakṣatrayasya mṛtyuṃjayāditādīrghāyuṣi śrīvījapūrvatā
lakṣmīprāptau sumedhāptauvāgbhavāditvamiṣyatāṃ asyamūla
manoritthamupadeśomahātmanāṃ āpannivāraṇaprayogamā
ha dinatrayamiti nṛsiṃhavījapūrvatvaṃmanorasyāpadāṃkṣaye
kāryyagauravecatudinaṃyāvadatyauprayogaḥ yaduktaṃjuhuyā
dgugguluguṭikāḥsahasrakaṃcāṣṭakaṃcamaṃtritamaḥ tridinaṃ
caturdinaṃveti saptadinaṃyāvacciṃtanemūrcchārttiḥmaṃḍalaparyaṃ
taṃtathāciṃtanemṛtiḥsyāt uccāṭanaprayogamāha akārā
dīti maṃtrasyadvitīyavarṇamakārādibhiḥṣoḍaśasvarairveṣṭi

pṛ0 195a) taṃtadvahiryāhiyāhītipadenāveṣṭitaṃcaśatromūrddhanidaśā
hayāvat dhyātvāśatrumuccāṭayet daśāhatosauprativādha
teripumityukteḥ rāmacaṃdrāstuakārādauyeṣāmitivi
grahāddīrghāevasvarāgrāhyāityāhuḥ yakārayogenasvarāvī
tatvaṃkāryyaṃ tathācayaṃyāṃpiṃpīmityādināveṣṭataṃkāryyami
tiphalitārthaḥ yuktaṃcaitat uccāṭanevāvījasyaviniyo
gāditipadārthādarśakāraḥ matadvayepyaṃtevāyuvījānāṃ
hiyakāroyathāśrutevalekhyaḥ maṃḍalaparyaṃtamabhyasto
sāvevaprayogomāraṇaprayogatāmāsādayatītyāha anene
tyādinā vāyasasamānākāratayāmaṃtratṛtīyākṣarasyahakā
rasyaśatrumūrddhisaptāhaṃsthitiṃciṃtayitvātamuccāṭayediti
taṃtrāṃtareprayogaḥ yaduktaṃsāṃtaṃvāyasavarṇaṃśatroḥśirasisma
reccasaptāhaṃ uccāṭayatikṣipraṃmārayatevādhiyosyanaiśityā
diti naiśityaṃkrūratāyayāvināmāraṇaprayogevanānuṣṭī
yetetibhāvaḥ anugrahaprayogamāha śaradityādinā atra
caṃdranibhatvaṃcaṃdrasadṛśatvaṃcaṃdreṇacaṃdrasaṃvaṃdhināvījenava
mityamṛtavījenaparitoveṣṭanenanibhānitarāṃśobhāya
syetyarthakatvaṃcavivakṣitaṃ tathācavaṃvāṃviṃvīvuṃvūmityā
dirītyāṣoḍaśasvarasudhāvījābhyāṃveṣṭanaṃmaṃtradvitīyā
kṣarasyātrāpikarttavyamitiphalitārthaḥ japeditisthānehṛ
ṣīkeśetigītoktaślokamaṃtrāṃtesahanamosrāranārāhuṃpha
ṭyaṇāyoṃiticaturddaśākṣaramaṃtraṃjapedityarthaḥ sarjaḥśā
laḥ kanakodhattūraḥ asyasaumyaprayogatvādatrakanakapa
daṃnāgakesaraparamitikecit kṣudrarogāstaṃbhādyāḥpara

pṛ0 195ba) kṣatābhicāraparihāraprayogamāha apāmārgasyetyādinā
apāmārgasamidbhiraṣṭottaraṃśataṃhutvāpunarghṛtenatāvaddhu
tvāpaṃcabhirgavyaiḥ ṛtenavaruṇāpitāvaddhutvāpunaghṛte
natāvaddhutvāpratyekaṃsaṃpāditasāṣitacaruṃprāśayet sa
middhomesaṃpātaḥ pratyāhutikarasparśādevacaruṃhomāvaśi
ṣṭaṃ nanuavaśiṣṭatvābhāvecaruprāśanaṃnabhavatiprāśanaṃ
hipratipattikarmma0 śiṣṭacarokutraviniyogityapekṣā
yāṃhiprāśanamupadiśyate avaśeṣābhāvetādṛśākāṃkṣā
yābhāvātprāśanābhāvepinakṣatiritivet maivaṃ saṃ
pātenacarusaṃskārasyāmnātatayācaruṃdadyāditividhi
darśanāccaśrāddhaśeṣasyevaitacheṣasyabhojanasyāpūrvavidhire
va tenayathāhomāccaruravaśiṣyetatathātadādhikyādinā
yatanīyamevetimaṃtavyaṃ pūrvaṃkṣudrarogāpahaḥprayogaḥuktaḥ
sacapūrvamanuṣṭitaḥ prāgabhāvaṃpālayatipaṃcagavyapariplu
tāityādikastuprayogastadutpattausatyāṃkṛtastaṃnāśaya
tītibhedaḥ vikalpovātāvaddravyāṇāṃnirguṃḍīprabhṛtīnā
malābhaviṣayaṃcedaṃ sarvatomukhī uktānuktasarvopadra
vaviṣayiṇīśāṃtautadviṣayatvaṃtatpratiyogikatvamevakṛ
tyādiśamanaprayogamāha dakṣiṇottaragetyādinā svasya
dakṣiṇeekaṃ uttarataścāparaṃcakraṃ taccaṣaṭkoṇaṃtatraka
rṇikāpītavarṇāṣaṭkoṇāraktāḥ tadaṃtarāladeśaḥkṛ
ṣṇaḥ vahiḥparidhirekhānemipadavācyāśvetā tadvahirva
ktrākārārekhāḥkṛtvākṛṣṇaṃbhūgṛhamityetāvatsamudāya
rūpaṃ tatrottarabhāgagatecakreyathoktavidhinākuṃbhaṃsaṃ

pṛ0 196a) sthāpyalākṣādirasarūpeṇaraktatoyenāpūryyaḥ tatrāvāhanādi
pūrvakaṃpūrvavatsudarśanātmaviṣṇupūjāṃkuryāt taunayedvāhye
ityādidarśanākuṃḍasthaṃḍilayornāyaṃhomaḥ kiṃtuhasaṃtyā
mevatathā dakṣiṇabhogagatecakresapārdāhasaṃtīsaṃsthāpya
tatraivakuṃḍasthānābhiṣiktāyāṃ yathoktavidhināgniṃsaṃsthā
pyaghṛtāyāmārgasarṣapatilapāyasapaṃcagavyaghṛtātmakaira
ṣṭadravyaiḥpratyekaṃṣaḍviṃśatyadhikaśatasaṃkhyayāhutvāṣṭottara
sahasrasaṃkhyayāsaṃpūrṇahomaṃsaṃpādyapratyāhutikalaśesaṃ
pātaṃkṛtvāprasthārddhaprapāṇataṃḍulaiścaruṃkṛtvātadarddhenaikaṃ
piṃḍaṃkṛtvākuṃbhāṃtaḥprakṣipet jalāṃtareṇasnānaṃnavīnānya
malinā nidhautānicayānivastrāṇitairyutaṃcasādhyaṃkṛtyā
dibhirārttaṃkuṃbhāddakṣiṇatognitodakṣiṇasthāpitātūtaratogni
kuṃbhayormadhyabhāgesthāpayitvā kuṃbhāgnibhyāṃsādhyaṃkramānnīrā
jya grāmādvahiścarāśimaṃḍalaṃkṛtvātatrakṛtyārttasyāṣṭamarāśi
ryatratiṣṭatitatsthānekuṃ bhāgnīpūrvavaduttaradakṣiṇakrameṇasthā
payitvāpūrvoktadravyaiḥpūrvoktasaṃkhyayaivahutvācaruśiṣṭānnena
daśa dikṣubalīndatvāmadhuradhikānnādināvrāhmaṇānbhoja
yitvādakṣiṇādānādibhirguruṃsaṃtoṣyakarmasamāpayedi
tisamuditvārthaḥ dakṣiṇacakrevasthāpanapakṣepitatravartta
mānāyāhasaṃtyānotthāpanamidānīmanuṣṭeyaṃ agnevatanna
yanavidhidarśanenatadaivatadutthānapratyayāt kiṃtucakra
mevamahīyaḥkāryaṃyatradvayorapisamāveśaḥsyāt gītāmaṃtre
ṇasādhyasyasakalīkaraṇametadavasarekāryyamitisāṃpradā
yikāḥ gītāmaṃtreṇanīrājanamititevāhuḥ yattuyu ||

pṛ0 196ba) gapannīrājanasiddhyarthaṃpuruṣāṃtarāpekṣetipadārthādarśakṛto
ktaṃtacciṃtyaṃ mūlānnīrājanamātraṃpratīyatenayaugapadyaṃnavā
tādṛśārthakaṃtaṃtrāṃtaraṃpradarśitaṃ rāśisthānānitaṃśaṃtaroktā
nidarśitānyeva yathāpūrvamiti kuṃbhadākṣiṇabhāgegniḥsaṃ
sthāpyityarthaḥ yaduktaṃ agnyādikamapisarvaṃkṣipedathaghaṭa
syadakṣiṇebhāgeiti valimaṃtramāha sahṛdityādinā atra
yathāvivītisaṃvadhyate vyākaraṇoktasaṃdhimanatikramyeti
tadarthaḥ tathāvatādṛśavidhinānamaḥpadeprayujyamāne o
kārāṃtatābhyopadetuprayujyamānevisargāṃtatāsiddhyati te
nanamoviṣṇugaṇebhyaḥsarvaśāṃtikarebhyovaliṃpratigṛhṇaṃ
tuśāṃtayenamaḥ iticaturviṃśatyakṣaroyaṃvalidānamaṃtraḥ pra
yogāṃtaramāha vidhāyetyādinā maṃjūṣākāraṃpaṃjaraṃkṣīra
vṛkṣāṇāmekatarakāṣṭenanirmāyatatpaṃcagavyenāpūryyata
sminsnānavastrādibhiḥśuddhaṃsādhyamupaveśyataṃspṛṣṭvāṣṭottara
sahasrādikasaṃkhyayājapet pūrvādyaṣṭadikṣuaṣṭakuṃḍeṣu
sthaṃḍileṣuvāṣṭavrāhmaṇadvārāpūrvoktāṣṭadravyaiḥpratyeka
śaḥpūrvakathitasaṃkhyayājuhuyāt yajamānaścahotṛjaptṛ
vrāhmaṇānyathāśaktisaṃtoṣyasvagurumapitoṣayet tenasa
rvarogakṛtyādyupaśamaḥsyādityekaḥprayogaḥ prayogāṃtaramā
ha paṃcagavyairi tyādinā navanābhamaṃḍalaṃkṛtvātatranavaka
laśātsaṃsthāpyapaṃcagavyakṣīravṛkṣaṃkaṣāyānyataradravyeṇa
tānāpūryyateṣumadhyemaṃtroktasveṣṭadevatāṃparitoṣṭakuṃbhe
ṣu aṃgādyāvaraṇadevatāsaṃpūjya aṣṭottarasahasrādisaṃkhya
yājaptvāsaṃpātākṣiptapūrvoktāṣṭadravyakaraṇakahomaṃkṛtvā

pṛ0 197a) tatsaṃpātaiḥkalaśātāṣiṃcyatadudakaiḥsādhyamabhiṣiṃcet te
nagrahakṛtyādibhirabhibhūtaḥsādhyaḥśīghraṃsusthaḥsyāditya
rthaḥ prayogāṃtaramāha bhānuvārityādinā bhānuvāreekaṃka
laśaṃsarvatobhadrādimaṃḍalesaṃsthāpyāvāhanādipūrvaṃtatrasāṃ
gāsāvaraṇāmabhyarcyāṣṭottarasahasrādisaṃkhyayākalaśamu
paspṛśyajaptvāpūrvoktāṣṭadravyaiḥkathitasaṃkhyayāhutvāsaṃ
pātaṃtatrakalaśodakenagarbhiṇīsnāpayet tenasukhaprasa
vaḥsyādityarthaḥ prayogāṃtaramāha saptetyādiyadyayaṃvidhiḥ
saptavāraparyaṃtaṃkriyetaladāsarvepyupadravāḥśāṃtābhavaṃti
vārāḥsarvepibhānuvārāeva prayogāṃtaramāha paṃcagavyetyā
di ghṛtāccaturguṇaṃpaṃcagavyaṃpavet ghṛtamātrāvaśeṣetūtā
rayet pākopimaṃtrajapapūrvakaḥ pākottaraṃmaṣṭasahasrasaṃkhya
yājaponuṣṭeyityarthaḥ prayogāṃtaramāha uccetyādi uccasthā
nagatemīnarāśisthite sādhusādhitāṣaṣṭapaṭaloktadiśā
etanmaṃtreṇābhimaṃtrilohīmudrādhāritāsatīkathitapha
laṃdadyādityarthaḥsūtraprayogamāha tadvarṇetyādinā tadvarṇasaṃ
khyayetyubhayatrāpyanvetitenasaptasūtreṣumiliteṣusaptamaṃtrā
rṇāḥsaṃtītisaptagraṃthayomaṃtrapāṭhapūrvakaṃdeyāstatoṣṭottara
sahasrasaṃkhyayājaptvātathaivahutvāsaṃpātaṃtatradatvāsādhitaṃta
tsūtraṃhastādauvadhnīyāttenasarvaduḥkhaparihāraḥsyādityarthaḥprayo
gāṃtaramāha paṃcetyādi paṃcagavyaṃsahasrasaṃkhyayānenamaṃtreṇā
bhimaṃtryapadmapatrepālāśapātrevilvaphalapātrevānikṣipyamu
khemapyakbadhāsvasyarakṣaṇīyasyaparasyavāgṛhenikha
net tatorakṣāsaṃpadvadviśvasyādityarthaḥ     |       |

pṛ0 197ba) bhasmaprayogamāha palāśetyādinā paṃcagavyenapūrṇepā
trepalāśavṛkṣatvagādisaptaviṃśatidravyāṇipratyekaṃmaṃtro
ccāraṇapūrvakaṃprakṣipyapūrvoktavidhināsaṃskṛtevaiṣṇave
vahnaubhasmayathābhavatitathāpacet tato bhasmadevatāsva
rūpaṃdhyātvāprayutapadavāvyadaśalakṣasaṃkhyābhimaṃtrayet te
nasarvāṃgamālepayecchirasyapikiṃcitprakṣipettenakṛtyā
diśāṃtiḥśatrunāśaḥpāpanāśovaśyatādisiddhiḥgarbhi
ṇīvālādīnāṃviśeṣatorakṣābhavatītyarthaḥ palāśatvak 
1 aśvatthoduṃvaraplakṣavaṭāścatvāraḥkṣīravṛkṣāsteṣāṃtvacaśca
tasraḥ 5 mahāyajaṃśrīkhaṃḍacaṃdanaṃrddapuraṃguggulaṃ kuṃkumaṃ
dyusṛṇaṃṭhayāminī haridrā 6 kuṣṭaṃkūṭhitiprasiddhaṃ 10 vi
lvaṃvilvaphalaṃtvagvā 11 apāmārgaḥ 12 sarṣapāḥ 13 tilāḥ 14
dūrvā 15 yavāḥ 16 sahadevī 17 tulasīyugalaṃharitulasī
18 kṛṣṇatulasīca 9 lakṣmīpūrvoktalatāviśeṣaḥ 20 go
rocanā 21 padmaṃ 22 vilvapadmayostvakapatrapuṣpaphalamūlā
tmakaṃpaṃcāṃgaṃgrāhyamitisāṃpradāyikāḥ 23 vacā 24 gomayaṃ
25 viṣṇukrāṃtā 26 arkatvak 27 itisaptaviṃśatyauṣadhāni
pākopimaṃtrajapapūrvakevānuṣṭeyaḥ kaṣṭādhikyādevasa
kalarakṣātaśreṣṭatvamasyāḥrakṣāyāḥ paṃcagavyaghṛtamāha
mustetyādinā vahniścitrakaḥ yaṣṭīmaṣṭīmadhu vṛṣāvāsa
kaḥ dārvīdāruharidrā rohiṇīkaṭukī phalatrayaṃharīta
kīvibhītakāmalakāni yathānyāmaṃvaidyakaśāstrakathi
taprakāreṇa prasthamātraṃghṛtaṃkalkastustehapādādikami
tyuktatvātkuḍavamātraḥkalpaḥ paṃcagavyānipratyekaṃghṛtasa

pṛ0 198a) māniprasthamānānītiyāvat yāvatparyaṃtaṃghṛtamātraṃprastha
mitamavaśiṣyatetāvatparyaṃtaṃpākaṃkṛtvottārayet tatoja
pahomābhyāṃpūrvavadanuṣṭitābhyāṃsaṃpātenacasamādhitami
daṃdya taṃbhuktaṃlāpitaṃcoktaphalādhāmakaṃsyāditipradyadṛ
kārthaḥ āpannivāraṇayaṃtramāha rāṃtānityādinā ṣaṭkoṇaṃ
kṛtvātatrakarṇikāyāṃkoṇeṣucakrameṇarāṃtānṭhakārānā
likhyamadhyasthavakārasyāṃtaḥpraṇavaṃtanmadhyesādhyādināma
likhitvāṣaṭkoṇalikhitaṭhakārāṇāmaṃtaḥsahādiṣaḍvarṇān 
likhediti śvāsajvarayostvasādhāraṇyenanāśakametat cakraṃ
śvāsajvarāpahamiti nārāyaṇīyedarśanāt yaṃtrāṃtaramāhaṣa
ḍiti ṣaṭkoṇetadvahirvṛttaṃkṛtvāmadhyesādhyādināmasahitaṃ
praṇavaṃṣaṭkoṇeṣvavaśiṣṭaṣaṭvarṇānālikhyasaṃdhiṣvaṃgamaṃtrā
nācakrāyasvāhāhṛdayāyanamaḥ ityādīnālikhet tatojapa
homābhyāṃsaṃpātenacasādhitamidaṃrakṣyasthānesthāpayettenasarva
torakṣāsyādityarthaḥ vidhivadityanenapūrvoktahomasaṃpātavi
dhiḥsmāritaḥ prajaptamityatrapraśavdenapūrvopasthitāṣṭottarasa
hasrasaṃkhyākatvarūpaḥprakarṣojapepradarśitaḥ taṃtrāṃtarepyevame
vamuktaṃ madhyetāraṃtadanucamanuṃvarṇaśaḥkoṇaṣaṭkebāhyevāṃgaṃ
likhatukanakeraupyaketāmrakevā pāṣāṇevāvidhivadabhi
japyāpisaṃsthāpitaṃtaccakraṃcoragraharipubhayadhvaṃsirakṣākaraṃce
ti yaṃtrāṃtaramāhanāramityādinā ṣaṭkoṇaṃlikhitvātatka
rṇikāyāṃṭhakāraṃlikhitvātadaṃtaḥ praṇavaṃtadaṃtaḥsādhyādinā
malikhitvāṣaṭkoṇeṣvavaśiṣṭaṣaḍkarṇānsaṃdhiṣvaṃgamaṃtrānta
dvahirnirmitavṛttopariṣoḍaśadalakamaleṣvekaikaśaḥṣoḍa

pṛ0 198ba) śākṣaramaṃtraṃvakṣyamāṇaṃlikhet tadvahirbhūpuraṃlikhitvājapaho
masaṃpātaiḥsaṃsādhitaṃsadvāhukaṃṭhādinādhṛtamuktaphalapra
daṃsadityarthaḥ yaṃtrāṃtaramāha madhyeityādinā ṣaṭkoṇaṃkṛ
tvāsaṃvaddhāṣṭadalakesarakamalaṃtaduparivṛttasaṃvaddhasake
saraṣoḍaśadalakamalaṃtatekaikapaṃktyāvakāśaṃvṛttacatu
ṣṭayenavīthītrayaṃtataścaturasraṃsāmānyaśāstraprāptaṃlikhi
tvākarṇikāyāṃsādhyādināmasahitaṃpraṇavaṃṣaṭkoṇeṣuṣa
ṇmaṃtravarṇānaṣṭakesareṣudvaṃdvaśodvaṃdvaśaḥsvarānaṣṭapatre
ṣuśrīnārāyaṇāṣṭārṇaṃṣoḍaśakesareṣudviśodvirāḥkādi
sāṃtadvātriṃśadvarṇānṣoḍaśapatreṣuvakṣyamāṇamaṃtrasyaṣoḍa
śavarṇānālikhyadevadattasyarakṣāṃkurukurvityevaṃrūpaṃya
tsvanāmatenamadhyemadhyeyuktābhyāmavaśiṣṭābhyāṃdakṣavarṇā
bhyāṃprathamāṃvīthīmāpūryya akārokāramakārarūpavarṇatra
yaghaṭitatayātripadavācyena tāretipāṭhetadvācyenapraṇa
venadvitīyāvīthīmāpūryya0 pāśāṃkuśābhyāṃkramaśolikhi
tābhyāṃtṛtīyāṃtāṃsamāpūrayet kiṃjalkeityatravītamityanu
ṣaṃgaḥ ekaṃtāreṇakevalenadvitīyaṃpāśāṃkuśābhyāṃsamucci
tābhyāmitiveṣṭanadvayasūcakaṃdvivacanaṃ ṣoḍaśākṣaramaṃtramu
padarśayati tāramityādinā oṃnamobhagavatemahāsudarśa
nāyahuṃphaḍitiṣoḍaśākṣaroyaṃmaṃtraḥ ayamapisvataṃtromaṃtraḥe
tasparṣyādipūjāprayogāṃtaṃsarvaṃpūrvavat yaṃtraṃtusvataṃtramuktaṃ
taṃtrāṃtare ṣaṭkoṇaṃcakramāllikhyatasyāreṣusudarśanaṃ aṣṭā
raṃpaṃcakaṃvāhyadaleṣvaṣṭākṣaraṃparaṃ tadvāhyedvādaśāraṃsyālli
kheccadvādaśākṣaraṃ ṣoḍaśāraṃtataḥpadmaṃmūlamaṃtraṃsamālikhet

pṛ0 199a) kāmavījenaparitoveṣṭayedyaṃtramuttamaṃ mahāsudarśanaṃvāhyeve
ṣṭayeddeśikottamaḥ tāraṃnamobhagavatemahāsudarśanāyaca
mahācakrāyacamahājvālaṅadīptarūpaṅe sarvatorakṣayu
gmaṃcamahāvalasaṅedviṭhaḥ madhyesādhyaṃsamālikhyapraṇava
syodaresute sarvasiddhipradaṃyaṃtramitidevobravītsvayamitiṣa
ṭkoṇakakāyāmadhyepraṇavaṃtadaṃtaḥsādhyaṃṣaṭkoṇeṣusudarśa
namaṃtrasyaṣaṭvarṇān tadvahiḥsthitāṣṭadaleṣunārāyaṇāṣṭā
rṇaṃ tadvāhyalikhitadvādaśadalevāsudevadvādaśārṇaṃpūrvoktaṃ
tadvahiḥsthaṣoḍaśadaleprastutamūlamaṃtraṃlikhitvātadvāhyekā
mavījenaveṣṭayitvātadvāhyeoṃnamobhagavatemahāsudarśanāya
mahācakrāyamahājvālāyadīptarūpāyasarvatorakṣarakṣamahā
balāyasvāhetitricatvāriṃśadvarṇenaveṣṭayeditiyaṃtraṃpūrvava
tsādhitaṃ sarvasiddhidmadaṃbhavatītyarthaḥ saptakoṣṭakayaṃtrātara
māha rekhāvilikhyetyādinā pūrvāparāyatāṣṭarekhāmadhyemadhye
mahāvakāśādīrghāścakṛtvāprathamarekhāgraṃsvaturyyankhāgreṇasaṃ
melyapunastṛtīyarekhāgrātsvaturyyabhūtaṣaṣṭarekhāgramābadhya punaḥ
paṃcamarekhāgrādaṣṭamarekhāgramābadhyapaścimatopiprathamatṛtī
yapaṃcamarekhāgrāṇisvasvaturyyarekhāgrairāvadhyakevalaṃdvitīyasa
ptamarekhevaśiṣyate tatrāpidvitīyarekhāyāḥpūrvāgramapisvate
vārabhyottaratonītvāsvapaścimāgreṇavaṃdhayet saptamarekhāpūrvāgra
mapisvatevārabhyadakṣiṇatonītvāsvapaścimāgreṇabaṃdhayedityarthaḥ
śrutiśityāvarttanīyaṃ śrutipadaṃekatriparaṃaparaṃcatuḥparaṃ tathā
capūrvaṃprathamataścaturthaṃtatastṛtīyātṛtīyācaturthaṃcaturthaṃrekhā
gramitilabhyateitivodhyaṃ padmapādācāryyāstuśrutiśityasyatriśa
ityarthaḥ

pṛ0 199ba) tathācaprathamādirekhātaḥsvasvatṛtīyarekhāgreṇasahapra
thamādirekhāgnaṃvadhnīyādityarthaḥ evaṃsatinakāpirekhā
pariśiṣyateityāhuḥ anyenuśrutiśiticatuḥparapeca
paraṃtuavadhibhūtāṃprathamādirekhāmavagaṇayya tathāca
svatapaṃcamyāḥpaṃcamyārekhāyābaṃdhanamagnāvachedenakāryya
mityāhuḥ tatrasarvatomadhyabhūtecaturthakoṣṭesamādhyaṃca
kramanuṃsudarśanaṣṭaḍakṣaramaṃtravidarbhitasādhyanāmavarṇaṃ
sarvamapilikhet prathamakoṣṭeekapaṃktaunārāyaṇāṣṭā
kṣarapravidarbhitaṃsthānehṛṣīkeśetivakṣyamāṇamaṃtraikapā
daṃdvitīyekoṣṭetādṛśamevadvitīyapādaṃlikhet tṛtīya
paṃcamapaṃktidvayedvyāvṛtyāyathāvatnārāyaṇāṣṭākṣaramaṃ
travidarbhitaṃsudarśanasyaṣoḍaśākṣaramaṃtraṃpūrvoddhatamāli
khet ṣaṣṭasaptamapaṃktyoḥpunarnārāyaṇāṣṭākṣaravidarbhitaṃ
sthānehṛṣīkeśetyādimaṃtratṛtīyacaturthātmakapādadva
yaṃkramaśolikhet itiharṣakaumudīkāraḥ cakramanupadaṃ
triṣvapisaptākṣaraparamevetikecit yathāvadityanenatṛ
tīyapaṃcamapaṃktyornārāyaṇāṣṭākṣaravidarbhitasudarśana
maṃtralikhanaṃnopadiśyatepitusasādhyacakramaṃtrasyetipa
dārthādarśakṛtaḥ pūrvoktasaṃgrahevottarapadānāṃsvārasyaṃ
navakṣyamāṇārthasaṃgraheitisarvajanasiddhaṃ tadihasādhya
nāmāgrevaktavyaṃpūrvaṃtvaṣṭārṇavidarbhitatvamitipadārthāda
rśamatamatranasamyak ekamevacakramupadamekatraṣo
ḍaśārṇamaparatrasaptārṇaṃkathaṃvrūyāditivibhinnamaṃtrada
rśakaṃharṣakaumudīkāramatamatranasamyak cakramaṃtriti

pṛ0 200a) vadatāṣoḍaśākṣaramaṃtrasyaivacakramaṃtratvamuktamitikecinma
temūlasyāsvārasyaṃbhavati tasmātsarvatraṣoḍaśākṣaramaṃtre
vagrāhyaḥ mūlasvārasyāt iyāṃstubhedoyanmadhyesādhyayuktaṃ
tṛtīyapaṃcamakoṣṭayostvaṣṭākṣaravidarbhitaṃtadālekhyaṃya
thāvadityasyāṣṭārṇavidarbhitamityarthakatvāditituprati
sthānityādimaṃtramupadiśati sthāneityādināsvarūpa
paramevedaṃsvataṃtropyayaṃmaṃtraḥ pādaiścaturbhiḥsarvaiścapaṃcāṃga
mihakīrttitaṃ agnimūrddhācakṣuṣīcaṃdrasūryyaudiśaḥśrotrevā
vṛttiścavedāḥ vāyuḥprāṇohṛdayaṃviśvamasyapādaupṛthvīsa
rvabhūtāṃtarātmetidhyānaṃ daśalakṣaṃjapaścāsyapuraścaraṇaka
rmmaṇi sarvapāpakṣayaḥsarvaśāṃtiḥsarvagrahārttihṛt sarva
rakṣoghnamiticaphalamuktaṃpurātanairiti yaṃtradhāraṇaṃtugu
likīkṛtyalākṣābhivītaṃkṛtvākṛtaprātaṇapratiṣṭājapa
homasaṃpātasādhitaṃkṛtvāsvarṇādimaṃrddakekṣiptvānuṣṭeya
mitisarvayaṃtrasādhāraṇaṃ     yasyodyotamatīsatīguṇa
vatīmātāpitomāpatirnāmapremanidhītipaṃthakulabhūḥkū
rmmācalojanmabhūḥ sūpāsyaṃkṛtavīryyacācyutapadaṃvārāṇasī
vābhūstajjemūrttimagānnareṃdrapaṭalaḥśavdārthaciṃtāmaṇauḥ

athapuruṣottamādimaṃtrānuddidhīrṣuḥśrotṛ
pravṛttisiddhyarthamiṣṭasādhanatvapratipādanapūrvakaṃśiṣyā
ṇāṃviṣayāṃtaramanovicchedalakṣaṇāvadhānasiddhayepratijā
nīte athetyādi śrīviṣṇumaṃtranirūpaṇenaviṣṇutvasāmānya
dharmavanmaṃtratvenaitatsmaraṇānaṃtaramityarthaḥ śrīpuruṣotta
madevatākatvenatadabhedopacārācchrīpuruṣottamatvenamaṃtro

pṛ0 200ba) tkīrttanaṃ śrīpuruṣāśrīmaṃtaḥpuruṣā uttamā utkṛṣṭatamāye
nayadupāsanayetivātadarthaḥ śrīpuruṣottamasyajagatāmā
ditvenadevatātvakathanāvasarepratipādanādatrāpijaganmū
latvoktiḥ tathācajagatāmādiḥśrīpuruṣottamodevatetye
vamṛṣyādivākyaprayogeullekhonatuśrīpuruṣottamadevate
tyetāvanmātramullekhyaṃ atevakārttavīryārjunoyaṃviṣṇurde
vaścakravarttīpradiṣṭitisaṃhitādimūlāvalaṃvanenaśrīkā
rttavīryyārjunoviṣṇuścakravarttīdevatetiprayogaṃkāśīvyāsā
damaḥpaddhati graṃthakārābhyupagacchaṃtisma nacaivaṃmuniśe
ṣaṇasyāpidivyatejaskatvādeḥkutonasamullekhaḥ viṃśatyarṇa
syāsyamaṃtrasyadattātreyaḥproktodivyatejāmuniścetitatsaṃhi
tāyāmevatathāviśeṣaṇasyamuneḥśravaṇāditivācyaṃ rudrayā
maloḍḍāmarakavacastavarājādiṣukevalasyaivamunerupadeśā
dekatratadupadeśaḥstutyarthakonaprayogābhinivaiśanātyartha
kaḥ anyathācakravarttiviṣṇutvenadevatāyāivadivyatejaska
tvenamunerapyullekhaḥsarvatrādviyetetinirṇetuṃśakyatvāt
idaṃtuvodhyaṃ asyamaṃtrasyetyādinaivaprakāreṇarṣyādiprayo
gavākyeullekhonatvasyaśrīpuruṣottamamaṃtrasyetyādiprakāre
ṇa puruṣottamadevatākatvalakṣaṇapuruṣottamasaṃvaṃdhitva
syetevāvagatauagnedevatākathanavaiyarthyaprasakteḥ a
tevaviṃśatyarṇasyāsyamaṃtrasyetyevabhagavatānirdiṣṭaṃ eva
manyamaṃtreṣvapidraṣṭavyaṃ bhuktimuktyauḥnatvekaikasyaprakarṣeṇa
śaiśreṇaanāpāsenavadāyakaṃ atevagopitaṃ anadhikā
riṇopāsitādasmādapiphalādarśanādvaiṣṇavānāṃśraddhāvicche

pṛ0 201a) daḥsyādityatadhikāriṇāmetatprāptivaidhuryasiddhyarthakoyaṃvaiṣṇa
vānāṃgopanāyāsonatumuktyādiphalamanyeṣāṃmābhūditidve
ṣeṇamahātmanāṃviśeṣeṇavaiṣṇavānāmevaṃdveṣāsaṃbhavāt nā
retyādiniruktārthakaṃśeṣaṃsvarūpaparaṃ itthaṃcoṃklīṃśroṃna
maḥpuruṣottamā pratirūpalakṣmīnivāsasikalajagaktobha
ṇasarvastrīhṛdayavidāraṇamrabhuvanamanonmādakarasurāsu
rasuramanujasuṃdarījanamanāṃsitāpagatāpayatāpayadīpa
yadīpayaśoṣayaśoṣayamārayamārayastaṃbhayastaṃbhayamo
hayamohaya drāvayadrāvayākarṣayākarṣayasamastapara
masubhagasarvasaubhāgyakarasarvakāmapradāmukaṃhanahanaca
kreṇagadayākhaḍganasarvavāṇairbhiṃdibhiṃdipāśenakaṭṭakaṭṭa
aṃkuśenatāḍayatāḍayaturukiṃtiṣṭasitāvadyāvatsamīhi
taṃmesiddhaṃbhabhavatihuṃphaṭnamaḥ itimaṃtraḥ paryavasyatinmatra
puruṣottametyasyāpratirūpetyanenasavarṇadīrghaḥ pradetyasyā
muketyanenacatathā anyatrākhyātapadeṣukkāpisaṃdhirnāsti
samīhitamitisiddhamiticamaṃtrenapuṃsakaliṃgakaṃprathamāṃ
taṃitaratsarvaṃsaṃvuddhyaṃtaṃ amukamitisādhyanāmaparaṃbhavatī
titannāmavarṇānāṃsaṃkhyāyāniyamāttatprāpakāmuketi
varṇānāmevasaṃkhyātramaṃtreprakṣiptātevadviśatākṣarasaṃyu
taḥproktaḥkaṃṭharaveṇoktaḥparetusādhyavarṇāḥsvayamūhanīyā
ityabhipretyadviśatīkṣarasaṃyutoyamanuḥproktaṃmūlakṛtā yattutā
raścatāraścetyekaśeṣeṇadevīpraṇavarūpaṃśaktivījamapyatraviva
kṣitamitiparārthādarśakṛtoktaṃ yadapikaṭṭāṃkuśenetyevaṃsaṃdhiḥ
anyatranakvāpisadhiritiharṣadīpikākṛtoktaṃtadubhayamapidvi
śatākṣariti

pṛ0 201ba) mūlaviruddhaṃ ekavarṇavṛddhihrāsayoḥkrameṇamatadvayeprasa
kteḥ aṃkuśetyatraivasaṃdhirnānyatretyatrapramāṇagaveṣaṇāpati
dvitīyamatedhikā aṣṭyadviśatākṣaramaṃtrasyajaiminiḥṛṣiḥ
amitaṃchaṃdaḥjagatāmādiḥśrīpuruṣottamodevatā praṇavī
jaṃhuṃśaktiḥsveṣṭasiddhayeviniyogaḥṣaṃḍaṃgamaṃtrānuddharati
puruṣottametyādinā śikhāmaṃtreaṃgajeityasyamanmathotta
menasahasaṃdhiḥ manmathavarṇānuktātadanuvadeduttamāṃgaje
varṇānititaṃtrāṃtarevavanetaddīkākāraistathāvyākhyātatvā
t astramaṃtrehṛdayetipadadvayamapisvarūpaparaṃtārādyāḥpha
ṭnamoṃtikāścāmīsarvepiṣaḍaṃgamaṃtrāḥpratyekaṃvodhyāḥ ta
tranetrāstrayoḥpūrvāparībhāvasyāparasakalamaṃtrasiddhasyātrā
pavādamāha netrāṃtāiti tatkimastrasyatyāgevātrasvīkā
ryoviśeṣavacanāccanetraṃtatraparityajedityasyāpavādobhavi
ṣyatītyāśaṃkāyāmāha ṣaḍaṃgamaṃtrāiti tathācanaisarvathā
natasyatyāgopituviśeṣavacanātpaurvāparyyamātraṃnetrāstramaṃ
trayossajyateitibhāvaḥ etenetadṛṣṭāṃtenānyatrāpinetrāṃ
tatvakathanasthalestrasamāveśakaraṇaṃpadārthādarśakṛtvāṃ
sāhasamūlakamevetidhavitaṃ ṣaṃḍaṃgamaṃtrāitipadasyatatrā
bhāvāt etadabhāvepiastramaṃtragrahaṇeprakṛtetretrāṃtāṃ
gamaṃtrāityevocyeta ṣaḍiticavyarthopādānakaṃsyāt iti
paramarahasyaṃ oṃpuruṣottamatribhuvanamanonmādakarahuṃpha
ṭnamaḥ hṛdayāyanamaḥ oṃsakalajagrakṣobhaṇalakṣmīdayi
tahuṃphaṭnamaḥśirasesvāhā oṃmanmathottamāṃgajekāma
dāyinihuṃphaṭnamaḥ śikhāyaivaṣaṭ oṃparamasubhagasarvasau

pṛ0 202a) bhāgyakarahuṃphaṭnamaḥ kavacāyahuṃ oṃsurāsuramanujasuṃ
darīhṛdayavidāraṇasarvapraharaṇadharasarvakāmikahana
hanahṛdayavaṃdhanāniākarṣayākarṣayamahāvalahuṃphaṭ 
namaḥastrāyaphaṭ oṃtribhuvaneśvarasarvajanamanāṃsihanaha
nadārayadārayamevaśamānayahuṃphaṭnamaḥnetrāyavauṣaḍitye
vaṃrūpā krameṇaṣaḍviṃśatitrayoviṃśatidvāviṃśatitrayoviṃ
śatidviṣaṣṭyekonatriṃśadvarṇāḥṣaḍaṃgamaṃtrāḥ etairaṃganyāsaṃ
kṛtvāoṃtrailokyamohanahṛṣīkeśāpratirūpamanmathasarva
strīhṛdayāyakarṣaṇa āgacchāgacchanamaḥ iticatustriṃśadva
rṇakamaṃtreṇavyāpakanyāsaṃkuryāt tatodakṣiṇakarecakrakha
ḍgagadāṃkuśānāṃvāmakareśaṃkhaśārṅgamuśalaśaśānāṃsvasva
mudrāpradarśanapūrvakaṃvakṣyamāṇasvasvamaṃtreṇanyāsonuṣṭeyaḥ
tanmu्drāścoktāstaṃtrāṃtarovāmuṣṭyaṃtaraṃguṣṭaṃdakṣiṇaṃsaralāṃ
guliḥ vāmāṃguṣṭaḥspṛśedagreyojitādakṣiṇādara muṣṭiḥśāṃ
rṅastathākhaṅga ūrddhāṃgulikaraḥsmṛtaḥ pramāritāṃgulīhastau
militauvyatyayādariḥ madhyamordhāṃnyavakratvaṃmudrāsyādaṃku
śābhidhā tarjanyaṃguṣṭāgrayogaḥpāśovivṛtamadhyakamuṣṭi
rgadāpimuśalaṃmudrāṣṭakamitīritamiti dakṣiṇāṃgraṣṭagarbhā
vāmamuṣṭiḥdakṣiṇāṃgulayovāmamuṣṭyagrayojitāḥsaralāḥśaṃ
khamudrāvāmahastamuṣṭiḥśārṅamudrā ūrddhaprasāritāṃgulirda
kṣiṇakaraḥkhaḍgamudrā vitataprasāritāṃgulīumauhastaupari
varttyamaṇivaṃdhoparyyaṃguliyojitaucakramudrā dakṣiṇāmadhya
māsaralānāmikātarjjanyauvaktreṃkuśamudrāvakritarjanyagra
vakritāṃguṣṭayoryogepāśamudrā muśalagademuṣṭirūpeityarthaḥ
kṣīretyādināpṛthivyanaṃtaraṃkṣīrasamudraratnadvīpādbhutodyānama
ṇimaṃḍapakalpatarumahāsiṃhāsanaratnāraviṃdagaruḍān  ||

pṛ0 202ba) pīṭhadevatāpūjāsvadhikānarcayedityuktaṃ kamalādvibhujā
dakṣiṇenāliṃganaṃvāmenapadmaṃvibhartti0 sāvdhavāmakarāṃpī
tiśliṣyaṃtīpāṇināpatimititaṃtrāṃtaroktaḥ kevalaṃka
rṇādipadānāmuktaudakṣiṇāṃgamevopādīyateititvatrapari
bhāṣaiva vāmeṣūrddhādivāṇaśaṃkhadhanurgadāḥ dakṣiṇeṣūrddhvā
diaṃkuśamuśalakhaḍgacakrāṇi padmapuṣpajātīpuṣpapa
vātmakadravyatrayeṇapratyekaṃjapadaśāṃśarūpāyutacatuṣṭa
yasaṃkhyayāvātrahomaḥ atrapūjāsāmagrīghaṭakapuṣpādisa
kalavastuprokṣaṇegāyatryevaviniyojyānāparomaṃtrityāha
arcayiṣyannityādinā trailokyamohanāmavidmahesmarāmadhī
mahi tannoviṣṇuḥpracodayāditicaturviṃśatyakṣarāgāyatrī
prākprokte nārāyaṇāṣṭākṣarokte pakṣirājāyasvāhetisa
ptākṣarosyāsanamaṃtraḥprakīrttitaḥ prakarṣeṇayuktatvena
kīrttitaḥ garuḍevahibhagavadāsanaṃtatprakāśakamaṃtra
evatatpūjāyāṃyujyate vyāpakenavyāpakatvenanyasyatayopa
diṣṭenoṃtrailokyamohanetyādimaṃtreṇetasyāvāhanepūja
necānvayaḥ tathācatenaivāvāhanaṃ āsanādisakalopavā
rārppaṇamapitenaivetyarthaḥ yaduktaṃ āvāhanavisargāṃteṣū
ktoyaṃpūrvasūribhiriti bhagavatogaṃdhākṣatapuṣpāṃnapūjāṃ 
kṛtvābhagavadvāmorusthitakamalāpūjākarttavyā dakṣetaro
raukamalāmatheṣṭvāsamarvayedāvaraṇānibhūyitidarśanā
diti kenamaṃtreṇatatpūjonuṣṭeyetyākāṃkṣāmātadvījamuddha
rati bhṛgurityādinā lāṃtovaḥ tathācasvaṃkamalāyainamaḥ
itimaṃtreṇatatpūjākarttavyetiparyavasitārthaḥ kutrasthānede

pṛ0 203a) vyāḥpūjānuṣṭeyākadācetyapekṣāyātyāha karṇikāyāṃyajedā
dāviti ādauaṃgādipūjātaḥpūrvaṃ aṃgapūjātuvidhānena
pūrvoktenakesareṇaṣṭaṃgapūjāsyādityādirūpeṇa etena
padyapikarṇikāyāmevāṃgapūjokrāmūlakṛtātathāpika
rṇikāsaṃvidhideśalakṣaṇayākesareṣvevāṃgapūjānuṣṭeyeti
harṣakaumudīgraṃthaḥpratyuktaḥ mūlataḥkarṇikāyāmaṃgapūjā
yāevālābhāt lābhevākayānupapatyālakṣaṇāsvīkrīyate
najānīmaḥ pūrvāparasvagraṃśavirodhāpatyātatheticet evaṃ
tarhinetrāṃtapakṣanyāsamapikiṃnadūṣayasi kesareṣvagrādicatu
rdikṣuhṛdayādivarmāṃtānītyādiprāmāṇikavirodhāpatyāta
theticet prāmāṇikagraṃthelakṣaṇāpatyākiṃnavibheṣi śrī
vatsakaustumauvakṣasivanamālāṃgaleūrvādaupītavastrādi
kamabhyarcyamitīdamapikarṇikāyāmevaphalataḥsiptvati?
yaduktaṃ śrīvatsakaustubhauvidvānstanasyoparivakṣyasi va
namālāṃgalecānyatapītavastrādipūjayediti tataḥkesare
ṣvaṃgapūjāṃvidhāyadaleṣulakṣmyādyāḥpūrvamuktāṣṭaśaktayaḥ
pūjyāḥititāsāṃvījānyāha hrasvetyādinā hrasvatrayaṃ iuklī
vāścatvāraḥ sargovisargaḥṣoḍaśatamasvaraḥ etadatiriktasvara
yuktaṃ pūrvohṛtadevīvījamevakrameṇatāsāṃvījaṃ tenasvāṃlakṣmyai
namaḥ svīsarasvatyainamaḥ ityādiḥ prayogolabhyate tatodalāgre
ṣuśaṃkhādayaḥpūjanīyāḥśārṅiṇetāniastrāṇisvamudrābhiḥ
sahadalāgreṣusvamanubhiryajediticānvayaḥ aparataṃtroktānā
maparataṃtrasaṃvalitānāṃvāmaṃtrāṇāṃnehopādānaṃkiṃtvenanmātro
ktānāmevetisūcayituṃkathyaṃteitipratijñā jalavarāyasvāheti
saptākṣaraḥśaṃkhamaṃtraḥ padārthādarśakṛtastujalacaretimahājalacaraparaṃṭhadvaya
midaṃvarmmāstrayoḥ||

pṛ0 203ba) pūrvamuccāraṇasūcakaṃ manurīritidaṃpāṃcajanyāyanamaḥ i
tyasyāṃteprayogasūcakaṃ tenoṃmahājalavarāyahuṃphaṭsvā
hāpāṃcajanyāyanamaḥ itiśaṃkhamaṃtraḥparyyavasannityūvuḥ
tatredaṃvaktavyaṃ ṭhadvayādipadānāṃtādṛśapadasūcakatvaṃvi
nāniṣiddhalakṣaṇāṃkathamapinasaṃbhavati taṃtrāṃtaraikava
kyatāyainiṣiddhāpilakṣaṇāsvīkāryyaiveticet evaṃtarhimaṃ
trāṇāṃvikalpakalpevalupyeta niṣiddhalakṣaṇādibhiḥsarve
ṣāmevataṃtrāṇāmekamaṃtrapratipādakatāyāvaktuṃśakyatvāt
tāraḥkāmomahājalacarāyahahuṃphaṭsvāhāṃtepāṃcajanyāya
hṛnmanuḥ śaṃkhasyaviṃśatyarṇādvyititaṃtrāṃtaraikavākyatvāya
kāmavījāṃtarbhāve kutastevidveṣaḥ kiṃcetattaṃtramātroddhata
maṃtrāṇāṃpūjādāvanupayogetaduddhāragraṃthevasarvovyartho'
śuddhārthakaścasyāt pūjāmanutvābhāvāt evaṃpūjāmaṃtrāḥka
thyaṃtityapyasaṃgataṃsyāt nanvetanmūlatayāśrībhagavadvacanā
darśanāttaṃtrātarānusaraṇaṃkriyata iticet evaṃtarhitirmū
levāyamuddhāritispaṣṭaṃkathaya vinātādṛśataṃtradarśana
mapratārakasāṃpradāyikaśiromaṇinācāryeṇanetthaṃlikhi
taṃbhaviṣyatīticet evaṃtarhyetaduddhṛtamaṃtrāevasamupāde
yā nataṃtrāṃtarasthitāiti atevāyudhamaṃtroddhāraḥspaṣṭeve
ti gūḍhārthadīpikāharṣakaumudīkārāvāhaturiti vastuta
stugautamataṃtresarveṣāmapyamīṣāṃmaṃtrāṇāṃ mūloktasamānānu
pūrvīkevoddhāraḥpratyakṣamupalabhyatevetinakiṃcidetat
śārṅgāyasaśarāyasvāhetinavākṣaraḥśārṅamaṃtraḥ sudarśana
mahācakrarājadahadahasarvaduṣṭajayaṃkurukuruchiṃdachiṃda

pṛ0 204a) vidārayavidārayaparamaṃtrongrasagrasabhakṣayabhakṣayatrāsaya
trāsayaṃhuṃphaṭphaṭcakrāyanamaḥitipaṃcaṣaṣṭyakṣaraścakramaṃtra'
chiṃdakaṭṭayugaṃpṛthagitipāṭhekhaḍgatīkṣṇachiṃdachiṃdakaṭṭa
kaṭṭetidvādaśākṣaromaṃtraḥchiṃdachiṃdayugmaṃhuṃmādicetyevapā
ṭhaḥsādhuritipadārthādarśānusareṇetuhumādihuṃphaṭsvāhā
padaṃkhaḍgatīkṣṇachiṃdachiṃdahuṃphaṭsvāhetidvādaśākṣaraḥkhaḍga
maṃtraḥkaumodakīparaḥkaumodakīviṣayakaḥ priyitipāṭhesa
myageva kaumodakīparityataḥkaumodakyainamaṭhitiṣaḍakṣa
raparakatvaṃtutanmaṃtrekathamapitāvagaṃtuṃśakyate anyathāṅe
taṃtannamasāyutamityādikathanaṃvināpitādṛśārthalābhetya
trāpitathākathanaṃvyarthamāpadyeta tathācakaumodakimahā
valesarvāsurāṃtakiprasīdaprasīdahuṃphaṭsvāheticaturviṃ
śatyakṣaraḥkaumodakīmaṃtraḥ aṃkuśakikaṭṭetisaptākṣaro
maṃtraḥ saṃvarttakamuśalayothayapothayahuṃphaṭsvāhetisaptadaḥ
śākṣaromuśalamaṃtraḥ pāśavaṃdhavaṃdhākarṣayākarṣayasvā
hetiṣoḍaśākṣaraḥpāśamaṃtraḥ prayogānāha hayārītyādinā
karavīrapuṣpaiḥ prabhuṃpūjayitvāśiśuprasūnaiḥkumudairyoṣṭotta
rasahasrasaṃkhyayājuhotitasyamāsamadhyevaśagatvaṃnṛpāḥprā
pnuyurityarthaḥ māsohomakālitikaścit amuketipada
sthānesādhyanāmaprakṣipyamaṃtraṃjapet homopitathacakāryyaṃ
śrīkaramaṃtramāha uttiṣṭetyādinā krodhīśakaḥ hutāśanaḥraḥ
tathāca uttiṣṭaśrīkarasvāhetyaṣṭākṣaroyaṃmaṃtraḥ vāmovāmade
vaḥ ṛṣirasyavāmadeviti taṃtrāṃtarasaṃdhādāt uṃvījaṃsvā
hāśaktiḥ viṣṇuḥsaviṃduruditovījaṃśaktiḥśirosyavijñe

pṛ0 204ba) yamititaṃtrāṃtaradarśanāt bhīṣayabhīṣayahuṃhṛdayāyana
maḥ trāsayatrāsayahuṃśirasesvāhā pramardayapramardayahuṃ
śikhāyaivauṣaṭ pradhvaṃsayapradhvaṃsayahuṃkavacāyahuṃ astrā
yaphaḍitipaṃcāṃgamaṃtrāḥ mūrddhānetradvayakaṃṭhahṛdayorada
yorujaṃghāpadadvayātmakāṣṭasthāneṣukramādaṣṭavarṇānāṃ
nyāsaḥ netrādidvaṃdveṣukramaprāptatattanmaṃtrākṣarasyaikasyaivā
vṛttyānyāsitipūrvoktaṃnavismarttavyaṃ mukhavāhurupādeṣu
vrāhmaṇosyetyādivaidikamaṃtrasyapādān ekaikaśovinya
syasvasyamudrāpradarśanapūrvakaṃsvasvamaṃtraiḥśakhādicatuṣkaṃ
vinyaset nyāsasthānamāyudhadhyānena āyudhadhyānaṃtuda
kṣādyurddhayorādyetadardhaḥsthayoraṃtyeiti sārasaṃgrahastu mū
rddhākṣikaṃṭhahṛdayodaratyorujaṃyāpādadvayeṣulipisonyasa
tusvadehe viprādikānmukhakarorupadaiṣuvarṇātcakrādi
kānapikareṣutatatastadasrānitimūlamupanyasyaḍaṃvrā
hmaṇebhyonamattiṃkṣatriyebhyonamaḥ ṣṭaṃvaiśyebhyonamaḥ śrīṃśū
drebhyonamaḥityādirītyānyāsamāhuḥ śakyatecaviprādi
kānityasyāpivrāhmaṇosyetyādimaṃtrabhāgaparamūlaikavā
kyatayāyojanaṃ kṣīradrumāḥaśvatthoduṃvaraplakṣatuṭāścatvā
raḥpūrvamuktvāeva vilvādighṛtāṃṣṭadravyaiḥpratyekamayutā
yutahomājjapadaśāṃśahomasiddhiḥ nārāyaṇāṣṭākṣaro
ktapīṭhemūrttiṃmūlenaparikalpyaṣoḍaśādyupacārairdevatāṃ
saṃpūjyakesareṣvaṃgānidigdaleṣuśrīprabhṛtiśakticatuṣkaṃ
īśānavidigdalevapūjitāniruddhakeviśvakasenaṃsaṃ
pūjyatadvāhyecaturasrepūrvavadiṃdrādīnarcayet itthaṃsiddha

pṛ0 205a) manoḥprayogānāha ḍpūrvetyādinā carudvayaṃkṛtvātadeka
taracaruṇāhutvādvitīyacarausaṃpātaḥpātanīyaḥ caruṇā
canakevalenahomopitudūrvāghṛtābhyāṃmiśritena aṣṭasaṃ
khyānikamalamṛṇālasūtrāṇisamānīyānenamaṃtreṇagraṃthya
ṣṭakaṃdatvākṣayahomasaṃpātaiḥsādhitamavjasūtrabhujevaddhasa
dayamṛtyādināśakaṃsyādityekaḥprayogaḥ gopālamaṃtramupa
darśayati kṛṣṇetyādinā klīṃkṛṣṇāyagoviṃdāyagopījana
vallabhāyasvahetyaṣṭādaśārṇoyaṃmaṃtraḥ asyaklīṃvījaṃsvāhā
śaktiḥ yaduktaṃvakṣyemaṃtrasyāsyavījaṃsaśakti cakrīśakrīvā
manetrapradīptasapradyumnovījametatpradiṣṭaṃmaṃtraḥpradyumnoja
ganmohanoyaṃ haṃsomedovaktravṛtābhyupetaḥpotrīmetrādyanvi
tosauyugārṇāproktāśaktiḥsarvagīrvāṇavṛṃdairvaṃdyasyāgnevalla
bhākāmadeyamiti ayamarthaḥ cikrīkakāraśakrīlakāra
yuktaḥ vāmanetreṇacaturthasvareṇayuktaḥpradyumnonusvāraḥ anu
svārayuktapradyumnasyaśirasinyāsāmnānāt tathācakāmavī
jamuddhataṃbhavati ayaṃpradyumnasyajaganmohanakarttāsvataṃtropi
maṃtrostītiprāsaṃgikovādaḥ haṃsaḥsaḥmedovaḥvaktravṛttaṃ ā
eteṣāṃyogātsvākāralābhaḥ potrīvarāhastenahakāraḥnetra
syādināmukhavṛttenayuktaḥyugāṇākṣaradvayaghaṭitāśaktiḥ
proktākāmadeyamitisvātaṃtryamuktaṃ pūrvamaṃgacatuṣṭayaṃpratyekaṃ
catuścatuḥsaṃkhyavarṇaiḥpaṃcamaṃdvābhyāṃvarṇābhyāmityāha catu
rityādinā sahasraśogopakanyāmohayaṃtamitisaṃvaṃdhaḥ ca
rhāvataṃsapriyaṃ mayūrapicchakaraṇakābharaṇānipriyāṇiya
syetyevaṃbhūtaṃ yathānyāyamityanenataṃtrāṃtaroktasthānetikartta

pṛ0 205ba) vyamityuktaṃ adreḥśṛṃgenadyāstaṭevilvamūletoyehṛdaghnego
kuleviṣṇugehe aśvatthādhastādaṃvudheścāpitīresthāneṣvete
ṣvāsīnekaikaśastuprajapedayutacatuṣṭhaṃdaśākṣaraṃmanuvaraṃ
pṛthakkramatrāḥ aṣṭādaśākṣaraṃvedayutadvayamityudīritāsaṃ
khyetisthānamuktaṃ itikarttavyatāṃpunaragrenivedayiṣyāmaḥ
kesareṣvaṃgānisaṃpūjyapatreṣukāliṃdyāyāḥaṣṭamahiṣīḥsaṃ
pūjyapatrāgreṣvairāvatādigajānabhyarcyacaturasreiṃdrādīnarvaye
t prayogānāha lakṣmīprasūnairityādinā yatrahomasaṃkhyāno
ktātatrakāryagauravādināsottaresahasrādyayutasaṃkhyāṃtaṃsājñe
yā tarppaṇepyasāvevarītiḥ dhāraṇayaṃtramāhā piṃḍamityādinā0
ṣaṭkoṇaṃlikhitvātatkarṇikāyāṃpiṃḍavījaṃtadaṃtaḥsādhyādi
nāma tadvījaṃkarṇikāyāmevamūlamaṃtreṇāveṣṭyaṣaṭkoṇeṣu
ṣaḍarṇamaṃtravarṇanakaikaśolikhitvā tadvahirlikhitadaśada
lakamalasyadaśasudaleṣudaśārṇamaṃtrasyaikauḥkākṣaraṃli
khitvākāmavījenaveṣṭayitvātadvahirvṛttasyopariracitaṣo
ḍaśadalakamalasyakesareṣvekaikaśaḥsvarāndaleṣuṣoḍaśā
rṇamaṃtravarṇānālikhyatadvahirvṛttaracitadvātriṃśaddalapadmasya
kesareṣukādīn aṃtyakesaresarvānapyurvaritāndaleṣudvā
triṃśadarṇamaṃtravarṇānekaikaśālikhyatadvahiḥpāśāṃkuśā
bhyāṃsamuccitābhyāyāveṣṭyatasyavahirbhūpuradvayaṃparasparasaṃ
vaddhaṃviravayyatatkoṇeṣvekaśoṣṭākṣaramaṃtravarṇānālikhedi
tivarttutārthaḥ gautamīyasaṃhitāyāṃpunaḥkvacitkvacidvaila
kṣaṇyenaitadyaṃtramuddhataṃ athavakṣyemahāyaṃtraṃsarvepsitaphalapra
daṃ yasyadhāraṇamātreṇakiṃnasiddhyatibhūtale vījaṃtrikoṇa

pṛ0 206a) mālikhyaṣaṭkoṇaṃtadvahirlikhet ṣaḍakṣaraṃlikhettatravṛttaṃcāṣṭa
dalaṃkhikhet aṣṭākṣareṇasaṃyuktaṃtadvahiḥṣoḍaśachade ṣo
ḍaśārṇakṛṣṇamanuṃvahirdaśadalānvitaṃ daṣṭākṣareṇasaṃyuktaṃ
aṣṭādaśadalaṃtataḥ aṣṭādaśārṇaṃtanmadhyetadvahirdvātriṃśa
daṃvujaṃ ānuṣṭabhākhyaṃtaṃtraivatadvahirvṛttamālikhet piṃḍavī
jaṃlikhettatraveṣṭakatvenasarvataḥ tadvahirvṛttaṃniṣpādyapātri
kāṃtatraveṣṭayet vṛttadvayaṃtataḥkṛtvāpāśāṃkuśenaveṣṭaye
t tadvahirvṛttamekaṃvacaturasraṃsavajrakaṃ etaduktaṃmahāyaṃ
traṃkṛpayāmunisattama svarṇapadeyathābhūrjjerājatevāthatā
mrake aṣṭagaṃdhairmaṣīṃkṛtvālikhetsvarṇaśalākayā prāṇā
nsaṃsthāpyavidhivatsahasraṃhomamācaret tadaṃtepunasaṃkhyaṃca
japtvāyaṃtraṃhidhārayet asyadhāraṇamātreṇasākṣādbhūmipuraṃda
raḥ mucyatemalinaiḥkṛtyairduḥkhairghoratarairapi śāṃticaśāśva
tīṃlavdhāyātitatparamaṃpadaṃ strīṇāṃtuvāmakehastedhāraṇā
tkiṃnasiddhyati vaṃdhyāpilabhateputraṃśatahāyanajīvanaṃ śa
śicakraṃvilikhyāthakuṃbhaṃsaṃsthāpyapūrvavat nikṣipyayaṃtraṃ
tanmadhyesekātsarvaṃhisādhayet divyadarśābhavedviproma
hīṃśāstimahīpatiḥ vaiśyaḥsamṛddhimānbhūyālabhecchūdroya
thepsitamiti piṃḍavījaṃcagopālapiṃḍasaṃjñaṃcakathayāmi
mune śṛṇuyadākarṇāgurorbhaktyāparatrehacamodate ityu
pakramyaitatpiṃḍavījoddhārasyagaumatasaṃhitāyāmuktanayā
gopālavījaṃbhavati kāmavījaṃpuroccāryaṃkṛṣṇaṃturyapadā
nvitaṃ turyapadaṃcaturthī goviṃdaṃcatathāproktādaśākṣarama
thoccaret aṣṭādaśārṇamaṃtrastuguhyādguhyataraḥsmṛtiti klīṃ

pṛ0 206ba) kṛṣṇāyagoviṃdāyagopījanavallabhāyasvāhetyaṣṭādaśākṣa
raumaṃtraumuktagraṃthavidevasaṃhitāyāmuktaḥ piṃḍādayaḥṣaṭmaṃ
trāvakṣyamāṇāeva dahanapurayugeṣaṭkoṇerasārṇaḥṣaḍa
kṣaraḥ vikṛtidaleṣuṣoḍaśadaleṣu vikṛtiyugadalaṃdvā
triṃśadalaṃ kṣoṇīpurayugāstriṣubhūpurasyacaturṣukoṇeṣu
tathācadviśoṣṭārṇalikhanaṃphalatikṣoṇīpurayoryatpara
sparavyatimiśraṃyugaṃdvayaṃtasyāstriṣuaṣṭakoṇeṣutathācai
kaśevāṣṭavarṇalikhanaṃphalatītikecit piṃḍādīn
ṣaṇmaṃtrānkrameṇoddharati paṃcatyādinā dharālaḥiraḥyaḥ
taposthitaḥpaṃcāṃtakogaḥklīṃkṛṣṇāyasvāhā hetiṣaḍarṇaḥ
gopījanavallabhāyasvāhetidaśārṇaḥ oṃnamaḥkṛṣṇāyadeva
kīputrāyahuṃphaṭsvāhetiṣoḍaśārṇaḥ glyauṃklīṃnamobhaga
vatenaṃdaputrāyavālavapuruṣeśyāmalāyagopījanavalla
bhāyasvāhetidvātriṃśadarṇaḥ klīṃkṛṣṇāyagoviṃdāyetya
ṣṭākṣaraḥ tatragopālapiṃḍamaṃtrasparṣyādikaṃyathā ṛṣi
vrāhmāsyagāyatrīchaṃdaḥ śrīkṛṣṇadevatāgalābhyāṃvīja
śaktītukīlakaṃnurppamucyate ṣaṭdīrghābhājāvījenaṣaḍaṃ
gāniprakalpayet vṛṃdāvanagataṃkṛṣṇaṃratnasiṃhāsanasthi
taṃ kadaṃvamūladeśetugopikājanarājitaṃ nāradādyairmuni
gaṇairdivyagānarasotsukaiḥ sahitaṃparayābhaktyāvanamā
linamīśvaraṃ ratnālaṃkārasaṃdīptaṃśaṃkhacakralasatkaraṃ śa
vdavrahmamayaṃveṇumadhvapāṇidvayesthitaṃ evaṃdhyātvāmunivara
lakṣyamātraṃjapedvaśī sitānvitaiḥpāyasaistuayutaṃhomamā
caret yevaṃbhajatemaṃtrīsiddhayastasyahastagāḥ dhavalaiḥku

pṛ0 207a) sumairhomādvāksiddhiṃlabhate'cirāt karṇikārasyahomena
lakṣmīḥsarvavidhābhavet anenamaṃtritaṃśuddhaṃprātaḥprātaḥ
pivejjalaṃ kavirvāgmīśrutidharaḥsarvajñojāyateḥciraṃ asyo
papāsanamātreṇakiṃnasiddhyaṃtimaṃtriṇaḥ idaṃbhuktvāvarānbho
gānputrapautrasamanvitaḥ aṃtetatparamaṃdhāmamaṃtrīyāninirā
mayaṃ turyāṃcaturthaṃmaṃtraghaṭakeṣutādṛśaṃcamanusvarevetitasya
kīlakatvaṃ gakārovīja(rasesvāhe)lakāraḥśaktiḥaukāraḥ
śaktiḥkīlakaṃmitiphalitārthaḥglyāṃhṛdayāyanamaḥglyīṃ
śirasesvāhetyādayaḥṣaḍaṃgamaṃtrāḥ vṛṃdāvanamityādidhyānaṃ
lakṣamātraṃpuraścaraṇajapasaṃkhyā yevamityādināprayoga
trayamuktaṃ śeṣaṃspaṣṭārthaṃ atrapūjāprakārodaśākṣaravat
pūjāyaṃtraṃtugautamīye kāmakrodhādidoṣotthasarvaduḥkhani
yaṃtraṇāt yaṃtramityāhuretasmindevaḥprīṇātipūjitaḥ padma
maṣṭadalāśaṃtucaturasraṃsulakṣaṇaṃ catudvārasamāyuktaṃkā
magarbhitakarṇikaṃ sāmānyaṃyaṃtramityuktaṃmaṣṭādaśākṣareśṛ
ṇu caturasraṃcatudvāraṃpadmamaṣṭadalānvitaṃ ṣaṭkoṇamadhye
kāmākhyamaṣṭādaśārṇaveṣṭitaṃ ṣaḍakṣaraṃmanuvaraṃṣaṭkoṇe
vilikhettataḥ etadyaṃtraṃmahābhāgakṛpayākathitaṃtaveti
atraviśeṣonyopi lakṣacatuṣṭayaṃgopālapiṃḍamaṃtraṃ japtvāta
daśāṃśenahomātarppaṇābhiṣevanavrāhmaṇabhojanāṃtaṃkarmma
nirvartyayaṃtrarājasyāsyacatuḥkoṇeṣugaṇeśabhārgavahigau
ryyātmakadevatācatuṣkaṃmāgamoktaiḥsvīyaiḥsvīyairnāmamaṃtrai
vāsaṃpūjyayaṃtrasāmānyaprakriyāprāptamaparamapivakṣyamā
ṇaṃ prakāramanusṛjyasaṃskṛtasyāsyayaṃtrarājasyadhāraṇātsaka

pṛ0 207ba) lamapisamohitaṃprāpnuyāditi etaduktaṃgautamīye paṃ
cāṃtakodharerasthopanuvibhūṣitaḥ piṃḍavījamidaṃproktaṃsa
rvasiddhikaraṃparaṃ caturlakṣaṃjapedenatadaśāṃśakunettataḥ
tarppayettadaśāṃśaṃcadaśāṃśaṃcābhiṣecayet vrāhmaṇān
bhojayecāpidaśāṃśamiticakramāt gaṇeśaṃbhāskaraṃru
draṃgauśṛṃcaparipūjayet vidikṣuyaṃtrarājasyastasvamaṃtrapuraḥ
saraṃ etaddhāraṇamātreṇatrikālajñobhaveddhruvaṃ yadyannije
psitesarvaṃsādhayenātrasaṃśayaḥ anenasadṛśomaṃtroyaṃtraṃ
cāpinavidyate kevalaṃpremabhāvenakathitaṃtavasuvrate
ticatulaṃkṣajapataddaśāṃśahomādiścādhāraṇapūrvāṃgata
yāmnātaḥ pauraścaraṇikajapādbhinna evakṛtekalpoktā
mevasyādityādivacanātpauraścaraṇikajapopicaturlakṣa
saṃkhyevaprayogetukṛtakalpoktamityādinaṃpravartate
puraścaraṇamupakramyaivatadvavacanasthāmnātatvā vastutaḥśrī
kṛṣṇamaṃtreṣuyugasaṃkhyāvacanasyanapravṛtiritiprāgukta
mevetisaṃkṣepaḥ yaṃtrāṃtaramāha prāgityādinā prākpra
tyagagraṃdakṣiṇogagraṃcarekhācatuṣkaṃkṛtvānavapadānibha
vaṃti koṇacatuṣṭayeśūlacatuṣṭayaṃ madhyakoṣṭevalayayu
gaṃcakartavyaṃ tatramadhyakoṣṭasthaprathamavṛtāṃtastaṃvedevara
toratamitidvitīyapādaṃ prathamaṃlikhitvātaṃsakīdevade
vetamitiprathamapādaṃpaścāllikhet tatovahistanadvitī
yavalayetaṃkhyātodevakīsutamiticaturthapādaṃprathamaṃli
khitvātaṃraktarūḍhatokhyātamititṛtīyaṃcaraṇaṃcara moli
khediti kathamasaumūlalabhyorthaḥ mūlālabhyasyatukutaḥ

pṛ0 208a) prāmāṇyamiticet śṛṇu madhyapūrvaṃtadaṃtamitimūlenā
yarthaḥpratipādyate ślokamaṃtrasyahicatvāraḥpādāḥ tatradvi
tīyatṛtīyaupādaumadhyau prathamaṃmadhyamitimadhyapūrvamitya
syamadhyāṃtamititadaṃtamityarthaḥ likhedityatralikhitye
travaitadanvayaḥ madhyakoṣṭamārabhyalikhitaṃtusāmānyaśā
strataḥ prāptamevetisādhakānāmādilikhanamivanehoktaṃ
atevaślokasyapūrvorddhaṃpratilomatādyavṛttelikhet
uparitenadvitīyavṛttetathaivavilomatodvitīyārddhaṃlividi
tivadṛtācaraṇayorevavyanyāsuktotavarṇānāṃ guḍhārthadī
pikākākāropiprathamavalayepūrvārddhapratilomatovili
khya dvitīyavalayedvitīyārddhaṃtathaivalikhedityuktyāvaraṇa
yorvyatyāsamevopadiṣṭavān tatparitauṣṭakoṣṭeṣuagrakoṣṭā
tprādakṣiṇyenapūrvoktāṣṭākṣaramaṃtravarṇanekaśolikhitvātadvā
hyecaturdikṣupratyekaṃdvādaśākṣaramaṃtraṃlikhitvā caturāvṛtyā
maṃtrasyaikaṃveṣṭanīphalatītivadaṃti harṣadīpikākṛtaḥ nanu
madhyapūrvaṃtadaṃtamityasyārthāṃsaṃbhavādūṣitamidaṃmataṃpadārthā
darśakṛteticet kiṃvātaḥ etadarthasyaprasaṃgātpūrvamevāsmā
mevāsmābhirupapāditatvāt pratyutatanmatevatadaṃtamityasaṃ
lagnaṃīśānāṃtamevalikhatenamadhyāṃtalikhanābhāvāt kri
yāṃtarānupādanādanyatraitadanvayāsaṃbhavāt madhyasthasyamadhye
madhyepivāvanenātevavāvācanābhāvenavācayedityadhyā
hāreṇamadhyepūrvaṃlikhyebhanmadhyāttaṃvācayedityarthakaraṇe
pinatirvā itimamapratibhāti pādārthādarśakṛtastu prāk 
pratyakrekhādvayaṃdakṣiṇodakvarekhādvayamitimilitvāre

pṛ0 208ba) khācatuṣkaṃmūloktamupapannaṃ koṇodyachūlayuktaṃmadhyako
ṣṭakoṇebhyovahiḥ karṇasūtracatuṣṭayadānenaśūlākāratayā
saṃpāditānayāyuktaṃ valayayugayuktaṃ ekaṃvṛtaṃvahistana
sakalarekhāgrasparśidvitīyaṃvṛttaṃmadhyakoṣṭatadvṛttayoraṃtarā
lokartavyamityevaṃvidhavṛtadvayayuktaṃ madhyapūrvamiti madhya
koṣṭamārabhyalekhanāraṃbhaḥ tadaṃtamiti madhyakoṣṭevasa
māptirityarthaḥ tatrākṣaralekhanakramoyathā prāksaṃsthatayā
madhyādikoṣṭatrayeādyavarṇatrayamālikhyāgneyyāṃvṛttadva
yāṃtarālekauṇarekhāmabhitaḥ koṣṭadvayedevetyakṣaradvayaṃta
todakṣiṇeūrddhādikoṣṭadvayedekāravekārautaṃkārastuma
dhyasthevavācanīyaḥ itiprathamapādaḥ tatomadhyakoṣṭāda
kṣiṇakoṣṭadvayākṣaravācanetaṃvedelakṣaṇamakṣaratrayaṃsaṃpā
dyanairṛtyakoṇemadhyarekhobhayatovaretyakṣaradvayaṃlikhet
paścimeūrddhādikoṣṭadvayetoretivarṇadvayaṃtaṃkārastumadhya
sthevavācanīyaḥ || itidvitīyaḥ pādaḥ saṃpannaḥ tatomadhya
sthakoṣṭātpaścimasthamevākṣaratrayaṃvācayitvātaṃratosvarūpaṃ
varṇadvayaṃtaṃkāromadhyasthevatathā ititṛtīyapādaḥ tato
madhyakoṣṭāduttarasthamevākṣaratrayaṃsaṃvācyataṃkhyātosvarūpa
varṇatrayaṃniṣpādyīśānakoṇemadhyerekhobhayataḥ koṣṭadvaye
devetyakṣaradvayaṃlikhet tataḥprācyāṃlikhitākṣarāṇyūrddhato
madhyakoṣṭaparyaṃtaṃvācayediti caturthaḥpādaḥ parastāditi ma
dhyakoṣṭādvahiḥ prathamavṛttasyāṃtekaikasminkoṇekarṇasū
trobhayataḥ koṣṭadvaṃdvamavaśiṣyate itisarvakoṇeṣumilitvā
ṣṭakoṇānāmavaśiṣṭatāsaṃpannātatrakrameṇagopālāṣṭārṇamaṃ

pṛ0 209a) travarṇānālikhedityarthaḥ tadanu aṣṭārṇamaṃtralekhanānaṃtaraṃtadvā
ho vahiḥkṛtadvitīyavṛttavāhyeśūlotpannakoṣṭāṣṭakadikkoṣṭa
catuṣkasaṃlagnatayāvahirdvādaśārṇaṃvāsudevasyalikheditya
rthaḥ aṣṭārṇamaṃtralekhanā śūlānituvahirnaravanīdyāniśū
lākāratāsaṃpatyaivamūlasyasaṃlagnatvāt dvādaśārṇatovahirnṛvaṃ
tārthikamitivadaṃti nanumaṃtrākṣarāṇāṃdvātriṃśatsaṃkhyānāmatrā
likhanātkathaṃślokasyārṇānṛlikheditimūlaṃsaṃgaccheta ata
evevaṃkṛteślokamaṃtrasyadvātriṃśadakṣararūpasakalavarṇalekha
nabhaṃgaprasaṃgaḥ yaṃtretusakalamaṃtralekhanādevaphalāvāptiḥmaṃ
trohīnaḥsvaraḥsvaratovarṇatovāmithyāprayuktonatamarthamāhetyādi
darśanāt varṇatityannenaikavarṇahīnopinamaṃtrārthavrūtekākathā
vahuvarṇahīnatāyāmitidhvanitaṃ tasmātsāhasamūlakamevedamevaṃ
vidhayaṃtroddharaṇamitirītyāmatamidaṃharṣakaumudīkṛtodūṣitavaṃ
ta iticet maivaṃkeṣāṃcidvarṇānāṃtaṃtreṇalikhinepilikhanā
bhāvasyāsaṃvṛtatvāt nahitaṃtreṇakṛtamakṛtaṃbhavatīti idaṃtuvo
dhyaṃ pūrvaprakāreṇasaṃjātarekhādvādaśasaṃkhyāsudvādaśānmamaṃtrava
rṇānekaśolikhedityatraivamūlasvārasyaṃ navāvināvalavalavatpra
māṇaṃmaṃtrāvṛtiritisaṃkṣepaḥ yaṃtrāṃtaramāhaślokamityādinā
prākpaścimāyatābhirdakṣiṇottarāyatābhiścanavarekhābhiścatuḥ
ṣaṣṭipadānibhūrjapatresaṃpādyardaśādirdaśānakoṣṭamārabhyakra
meṇakṣīragomayagokṣīrakṣamākṣamākṣaraḥ gamānomāgoyakṣa
gakṣakṣagakṣayenivarṇānekaśālikhyapaṃkticatuṣṭayaṃpūrayi
tvābhūrjapatraṃviparītakṛtvā daityādinairṛtyakoṣṭamārabhyakra
meṇatamevaślokamaṃtralikhedityarthaḥ varṇabhramaṃnirākartumu

pṛ0 209ba) ddhāraḥ kriyatenayoḥ ṇāṃtaḥseṃdurathobhṛguḥśrutiyutaḥkhādi
rdṛgaṃtyānvitodevātediśivo bhagāḍhāvayadāṃte taṃtadenattra
yaṃ vācyaṃvyutkrastatovarapadāṃtotorataṃsyātpadaṃtapaścādyu
tkramitatrayaṃvadahanaḥ ṣaṣṭānvitoṇādimaḥ toṣyātaṃvipa
rītakaṃvanadidaṃsyādevakītaḥ sutaṃmaṃtroyaṃbhujavarṇakoni
gaditovālaudyarakṣākaraḥ varṇāṃtyonayanāṃtyayukjvala
nanākhāṃtomarutvyutkrāṃtāḥpunararṇakādhruvamamīrakṣetya
tomākṣayuk etevyutkramataḥpunaścagaṇapādyarṇaḥ saviśvaḥ
svaromānogeti tatastaścacaturovarṇānvadedyutkramāt yakṣā
drakṣapadaṃtataścatadidaṃsyādyutkrameṇānvitaṃmaṃtrāyayadunā
yakasyagaditogorakṣaṇādikṣamaḥ bhūrjapatrādauvili
khya tasyāsyavāhaudhāraṇātsarvarogaśāṃtyādiḥsiddhyati
yaduktaṃgautamīte athayaṃtraṃpravakṣyāmidṛṣṭādṛṣṭaphalapradaṃ
pūrvottarabhuvaṃbhitvāsūtraṃnavanavaṃnyaset jāyaṃtenacako
ṣṭānicatuḥ ṣaṣṭiprabhedataḥ īśānādrākṣasaṃyāvadrākṣasā
dvāyukoṇakaṃ vilikhenmaṃtravarṇānianuṣṭupsaṃbhavānica
iṃtrametatsarvatobhadrasaṃjñakaṃ sarvarogapraśamanaṃmamastupuru
ṣārthadaṃ likhitaṃbhūrjapatrādaudyaṃtrametadyathāvidhi vi
dhṛtaṃvāhunānityaṃsarvakāmaphalapradaṃ phalakekhādire
kḷptegavāṃgoṣṭeniveśitaṃ rakṣākṛccauramārīghraṃsavatsā
nāṃgavāhitamiti ekāṃkṣaraṃkāmamaṃtramuddharati vrahmetyā
dinā etadvījaniruktiruktāgautamīyataṃtrai klīṃkārā
daṣṭajadviśvamitiprāhaśruteḥ śiraḥ lakātpṛthivījā
kakārājjalasaṃbhavaḥ īkārāhahrirutpannonādādvāyuḥpra

pṛ0 210a) jāyate viṃdorākāśasaṃbhūtiritibhūtātmakomanuriti
kāraṇeṣukāryopacārādbhūtātmakatvamuktaṃ vrahmakaḥbhūmi
laḥ tadrūpaṃyadāsanaṃtatragrāsīnaḥsthitaḥ kakārovījaṃ
dīrghīkoraḥśaktiḥ turyyevījaśaktikedritedakṣiṇāmū
rtisaṃhitāvacanāt vāmorddhādakṣiṇorddhaṃyāvadaṃkuśādica
tuṣṭayaṃ vakṣyamāṇepīṭheiti maṃḍukādiparatatvāṃtaṃpīṭhadeva
tāḥ pūrvoktāevasaṃpūjyavakṣyamāṇāḥ pīṭhaśaktīḥpūjaye
dityarthaḥ nāśvamohinyādyākledinyāṃdyā'tānavaklīṃkā
mayogapīṭhāyanamaḥ ityāsanamaṃtraḥ atrāṃgapūjākarṇikā
yāmeva dṛṣṭākarṇikāyāmaṃgānītivacanāditirāghavabha
ṭāḥ dṛṣṭvāṃgāvaraṇamitimūlakṛtastusvārasyaṃkesareṣuta
tpūjāyāmevasthalāṃtarepūjābhiprāyesthalāṃtaraṃkarṇikā
rūpaṃpradarśitamevasyāt kesarāṇāṃpūrvoktaparibhāṣayā
prāptatvādakathanaṃyujyateevatathācakesareṣvaṃgānida
lamūleṣupūrvādicaturdikṣukarṇikāmadhyevadevasyapura
taḥ krameṇadrāṅaśoṣaṇāyanamaḥ drīṅamohanāyanamaḥ
klīṃsaṃdīpanāyanamaḥ nlūṅtānlūṅtāpenāyanamaḥsaḥmā
danāyanamaḥ itimaṃtraiḥ paṃcavāṇānpūjayetpraṇāmonati
mudrā anaṃgarūpādyānaṃgadīpikāṃtā aṣṭaśaktīḥpatrama
dhyeṣusaṃpūjya tadvahirnirmitaṣoḍaśadalakamalapatreṣuyu
vatyādyāmāyāvatyaṃtāḥ ṣoḍaśaśaktīḥsaṃpūjya patrāgreṣu
śokādyāt madāṃtānṣoḍaśaparivārakānsaṃpūjya tadvahi
raṣṭadikṣuparabhṛtprabhṛtīnbhāvāṃtānaṣṭaratipriyānsaṃpūjya
caturasrakoṣumālatyādimadotkaṭāṃtaparicārikāca

pṛ0 210ba) ṣkaṃsaṃpūjyacaturasravīthīdvayeśakrādivajrādipūrvavatpra
pūjayeditinavāvaraṇoyaṃmaṃtra prayogānāha aśoke
tyādinā yaṃtrāmāha kāmetyādinā pūrvaṃṣaṭkāṇaṃvira
cayyatadvahirekavṛtapūrvakamaṣṭadalaṃtadvahiḥ punarvṛtta
pūrvakamaṣṭadalaṃtadvahiḥ punarvṛttapūrvakamaṣṭadalaṃkṛtvā
tadvahirbhūpuraṃkṛtvākarṇikāyāṃkāmavījaṃtanmadhyesādhyā
dināmaṣaṭkoṇeṣvaṃgaṣaṭkaṃtatpatreṣutriśastriśastadgāyatrya
rṇāntadvahistanāṣṭadaleṣuṣaṭṣaṭmālāmaṃtravarṇānā
likhyacaturasrakoṇeṣukāmavījacatuṣkaṃlikhet kāma
devāyavidmahe puṣpavāṇāyadhīmahi tannonaṃgaḥpracodayā
ditikāmagāyatrīnamaḥ kāmadevāyasarvajanapriyāyasa
rvajanasaṃmohanāyajvalajvalaprajvalajalasarvajanasyahṛda
yaṃ mamavaśaṃkurukurusvāhetyaṣṭacatvāriṃśadvarṇakoyaṃmā
lāmaṃtra yaṃtrāṃtaramupadarśayati sādhyetyādinā tāṃvūlapa
treṣṭadalaṃkamalaṃkṛtvātatkarṇikāyāṃkāmavījaṃtasyāṃtaḥ
sādhyādināmapūrvavalikhitvākarṇikāyāmevasādhyanā
mapuṭitaiyathecchaṃkāmavījairāveṣṭyapatreṣvaṣṭasuvījāni
likhet nāraḥpraṇavaḥnārasyatrivarṇaghaṭitatayātrisaṃ
khyocyate tenahrasvikārastanyadavācya itipadārthādarśa
kārāḥ idamevacavahugraṃthasaṃmatamityāhuḥ vikāraḥṣoḍa
śasvaraḥ pakṣedvitīyasvaraḥ padmapadācāryāḥ pakṣapadaṃpaṃca
daśasvaraparamāhuḥ kaparaḥkhaḥ vrahmaṇovācakaḥkaḥsyā
tkaśavdovāyuvācaka itivacanāt kotravāyuḥ saparoya
syeti vyutpatyāmakārogrāhyaḥ svastupadmapādācāryyagraṃtha

pṛ0 211a) virodhādanupādeyitipadārthādarśakāraḥ tāsānaso
ghoraṇīyānunāsikaḥ tatrāpiprathamatyāgekāraṇābhāve
naṅakārovivakṣitaḥ ṛkārastuprāmāṇikagraṃthaviro
dhādupekṣyaḥ arghiḥṣaṣṭasvaraḥ jhiṃṭīśekādaśasvaraḥka
vargācaturthaścetyaṣṭauvarṇāḥ samṛrddhṛtāḥ daleṣudalāgreṣu
śūlānikuryāt pūjāṃparisamāpyastavaṃpaṭitvākṣamāpyade
vatāṃtarapūjāravdhavyetisarvatrapūjāyāṃkāṃḍānusamayapa
kṣonusaraṇīyonapadārthānusamayapakṣitivaśiktāyai
stauti ādāyetyādinā yatuśiṣyabhaktyutpādanāyastautī
ti padārthādarśakṛtokteṃtannayuktaṃ bhaktyabhāvenamaṃtraśrava
ṇepravṛtterevābhāvenatvanirūpaṇasyāraṇyaruditatvā
pateḥ pūrvamevābhihitavidhivākyairbhakṣyabhāverthavādasaha
srairapistāvakatvenanirṇītairbhaktyasaṃbhavāt astuvāvi
dhivākyaikavākyatayāstuterapibhaktijanakatātathā
pisāpūrvamevāpekṣitāyenaśravaṇeśraddhāsyādititatvaṃ
anyasyapadasyanyāsāyasurāṇāṃpadaṃnālamiti saṃvaṃdhaḥ

yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpati
rnāmapremanidhītipaṃtakulabhūḥ kūrmācalojanmabhūḥ
sūpāsyaṃkṛtavīryyacācyutapadaṃ vārāṇasīvāsabhūstajje
mūrttimagānnageṃdupaṭalaḥ śavdārthaciṃtāmaṇauḥ     atha
kramaprāptaśrīsadāśivamaṃtrānnirūpayituṃśiṣyapravṛttyarthaṃ
miṣṭasādhanatvapratipādanapūrvakaṃśiṣyāvadhānāmaprati
jānīte athetyādinā|| hṛdayaṃnamaḥ vaparaṃ śakāraḥsā
kṣihrasvekārayutaḥ lāṃtovakāronaṃtenadīrghākāreṇayuktaḥ

pṛ0 211ba) marut pakāraḥ śivāyanamaḥ itipaṃcākṣaroyaṃmaṃtraḥ asyai
vapraṇavāditvenaṣaḍakṣaratvaṃ dvividhopidvijānāmupāsyaḥ
strīśūdrayostupaṃcākṣareva etadevanamoṃtaveccāṃḍālama
pidīkṣayeditivacanācchivāyanamaḥ itipaṃcākṣarecāḍālā
derapyadhikāraḥ paṃcākṣireśiṃvījaṃṣaḍakṣarepraṇavovījaṃ u
bhayatrāpyumāśaktiḥ praṇavādibhiḥṣaḍvarṇaiḥṣaḍaṃgānistrī
śūdrādibhistupaṃcabhiḥ paṃcāṃgaṃsamastenaṣaṣṭamaṃgaṃnyastavya
mityabhipretyāha ṣaḍbhirityādi varṇaiḥṣaḍbhiritiprathamepakṣe
varṇairarthātpaṃcabhimaṃtreṇetidvitīye mūrtinyāsamāha maṃ
tretyādinā deśikityanenapraṇavādicaturthīnamoṃtatā
maṃtrākṣarāṇāṃsaviṃdutācasāṃpradāyikījñāyate yenasā
vityupadiṣṭaṃ tathāca oṃnaṃtapuruṣāyanamaḥ ititarjanyo
oṃnamaḥ aghorāyanamaḥ itimadhyamayoḥ oṃśiṃsadyojā
tāyanamaḥ itikaniṣṭekayoḥ oṃvāṃvāmadevāyanamaḥ itya
nāmamayoḥ oṃyaṃīśānāyanamaḥ ityaṃguṣṭayorvinyasyava
ktrādimūrddhāṃtapaṃcasthāneṣupunastānevamūrtimaṃtrānvivya
set atrāvasareṣaḍaṃganyāsonuṣṭeyaḥ pūrvaṃtumaṃtroddhāramātraṃ
kṛtamitiṭīkākṛtaḥ jātiyuktānītyasyedānīmevakatha
nātkathaṃpūrvamuddhārakathanaṃ tasmātpūrvaṃkevalaṃvarṇairevanyāsaḥ
oṃnamaḥ itikrameṇaṣaḍaṃgeṣu sāṃprataṃpunaraṃganyāsaprakā
reṇa oṃhṛdayāyanamaḥ naṃśirasesvāhetyādinetikecidāhuḥ
saṃpradāyavidastu oṃsarvajñadhāmnehṛdayāyanamaḥ oṃnaṃtṛpti
dhāmneśirasesvāhā oṃnamaḥ anādivodhagamneśikhāyaivaṣa
ṭ oṃśiṃaluptaśaktidhāmnekavacāyahuṃ oṃvāṃsvataṃtraśakti

pṛ0 212a) dhāmnenetrāyavauṣaṭ oṃyaṃanaṃtaśaktidhāmneastrāyaphaḍi
tiṣaḍaṃgamaṃtraḥ yaduktaṃ caturthyaṃtadhamapadaiḥṣaḍaṃgānyasyaka
lpayet sarvajñāṃtetathātṛptiṃvodhaṃvādyaṃtavajitaṃ atuluptaśa
ktiṃsvātaṃtryamanaṃtaśaktimevaceti ṣaḍvarṇairityādikārddhaślo
kagatenadeśikapadeneṣevanaviśeṣovivakṣitaḥ tathāca
pūrvameṣevanyāsaḥ paścātkevalamaṃtravarṇairevajātisahitairi
tyāhuḥ daśāvṛtikagolakanyāsamāha kurvītetyādinā mū
lamaṃtrasyaṣaṭvarṇān yathāvadeśikottamaḥ ityasyahṛdītyā
disaptamyaṃteṣuraṭareṣvityaṃteṣusamanvayaḥ tatraprathamacaraṇena
prathamāṣaḍamaṃtrasyaṣaṭvarṇānāmāvṛtiḥ sārddhaikacaraṇenadvi
tīyā sārddhaikacaraṇenetṛtīyā tatorddhaślokenāvṛticatu
ṣkaṃdoḥ saṃdhayotrapaṃcagrāhyā aṃgulisaṃdhitvenatatradoḥsaṃdhi
tvā bhāvānmātṛkānyāseparityaktasyāpisāṃprataṃyathokathaṃ
ciddorgatasaṃdhitvenaroḥ saṃdhitvamupapādya paṃcasaṃdhayotraviva
kṣitāḥ ekaṃcāgramitiṣaṭsthānānyekahastasyā evamapa
rahastasyetyādivṛttidvayaṃ eṣaivarītiḥ padadvayīpītivodhyaṃ
evaṃsaptāvṛtayaḥsiddhāḥ ekāddhaināṣṭamī hṛdītyādyaikārddhena
vamīṭaṃkaḥ paraśuḥetannyāsaścamudrāpradarśanapūrvakaḥ tanmu
drāyathā | karekaraṃtukarayostiryaksaṃyojyacāṃgulī saṃhatāḥ
prasṛtāḥ kuryān mudreyaṃparaśomiṃtāmilitvāmāmikāṃguṣṭa
madhyamāgrāṇiyojayet śiṣṭāṃgulyucchritekuryātmṛgamudre
yamīritā ūrddhīkṛtovāmahastaḥprasṛtobhayamudrikā adhomu
khodakṣahastaḥ prasṛtovara mudriketi arddhenadaśamītadāvṛtiḥ
mūrddhādipaṃcasapunaḥpūrvavanmūrtinyāsaḥ tataścamūlakṛtvāsva

pṛ0 212ba) rūpatevapaṭhitenanamostityādimaṃtreṇavyāpakanyāsaḥ ka
raṇīyaḥ dhyānamāha dhyāyedityādinā avataṃsaśavdomuku
ṭamapyabhidhatve puṃsyutaṃsāvataṃsauvākarṇapūrepiśekhareiti
viśvakośadarśanāt dakṣādyūrddhayorādyetadadhastanayoraṃtye
tadāyudhedheye atradhyānāṃtaraṃpadmaliṃgamudrepradarśanīye da
rśayitvā tataḥpadmaliṃgamudretadagratitiprayogasāravaca
nāt uchritaṃdakṣiṇāṃguṣṭaṃvāmāṃguṣṭenavaṃdhayet vāmāṃgulī
rdakṣiṇābhiraṃgulibhiścavaṃdhayet liṃgamudreyamākhyātā
śivasānnidhyakāriṇītiliṃgamudrālakṣaṇaṃ tatvalakṣaṃca
turviṃśatilakṣaṃ uktaṃca akṣaralakṣacatuṣkaṃjapyāditi tā
vatsaṃkhyā tatvasaṃkhyā caturviśatisaṃkhyāyāhomenuṣṭeyi
tiyāvat dṛṣṭāṃśasaṃkhyāsahasrāṇītyarthitikecit atrapū
jāvastuprokṣaṇaṃhuṃphaḍaṃtenamūlamaṃtreṇakāryaṃ itiviśeṣaḥ
varmmāstrāṃtenamūlenasaṃprokṣyaivaṃprakalpitamitiprayogasā
rādidarśanāt maṃḍūkādiparatatvāṃtaṃsaṃpūjyavāmājyeṣṭādi
navaśaktīḥ saṃpūjya oṃnamobhagavatesakalaguṇātmaśakti
yuktāyānaṃtāyāyogapīṭhātmanenamaḥ ityekonatriṃśadvarṇa
kenapīṭhamaṃtreṇasaṃpūrṇapīṭhapūjāṃkuryāt kalapadādike
tyuttarānvapivalāyetyapisvottarānvapi karṇikāyāṃśrīsa
dāśivaṃmukhyedevaṃgaṃdhākṣatapuṣpāṃtairupacāraiḥ saṃpūjyaka
rṇikāyāmevacaturdikṣutatpuruṣādimūrticatuṣkaṃsaṃpūjya
tatraivaiśānadiśiīśānamūrtiṃsaṃpūjyakarṇikāyāmevako
ṇacatuṣkenivṛtyādyāḥ īśeśātyatītāṃpūjayitvādhūpadī
paṃnaivedyaṃnīrājanastutipāṭhakṣamāpanāṃtāṃpūjāṃparisa
māpyāvaraṇapūjājñāṃsaṃprārthyakesareṣvaṃgānipatreṣuanaṃ

pṛ0 213a) tādisaṃjñakānaṣṭavidyeśān patrāgreṣuutaramārabhyaprādakṣi
ṇyādumāprabhṛtiskaṃdāṃtyamūrtyaṣṭakaṃpūjyayitvāiṃdrādikaṃca
turasrepūrvavadabhyarcayet yadvā īśāneīśamevapūrvaṃsaṃpūjya
pūrvādiṣutatpuruṣādikāḥpūjanīyāḥ eṣevapakṣomū
lakṛtāmabhipretaḥ śeṣaṃpūrvavat itthaṃpaṃcāvaraṇakoyaṃmaṃ
traḥ sahasravṛddhoti pāvatkāmanāpūrtidinaṃmaṃḍalāṃtaṃvā
śatalakṣaṃkoṭimātraṃ taṃtrāṃtare ākarṣaṇādikāmanāsuvi
śeṣuktaḥ paṃcākṣaraṃmanuvaramanumākarṣaṇavidhaujapet
śivāyetipadaprāṃtenamityasyayojanāt vāyurnamaḥśi
vāisthaṃstaṃbhanejapīritaṃ namaḥśivāyitthaṃtumohaneja
panaṃmataṃ vāyetyaṃtenamaḥ śītisaṃhāramanurucyate paṃcākṣa
royathāpūrvuccāṭanakaromanuḥ ākarṣaṇādyāmanuvola
kṣamātreṇasiddhidāḥ tathāākarṣaṇayaṃtreṭakāramadhyeśi
namaḥ yavāitikrameṇapaṃcākṣarīṃlikhet staṃbhanecaturasraṃ
vilikhyakoṇeṣucaturṣulakāralikhitvāmadhyenakāramā
traṃlikhyet mohanearddhavaṃilikhitvāmadhyemakāraṃlikhet 
uccāṭaneṣaṭkoṇaṃvilikhyatanmadhyevāyityakṣaradvayaṃli
khet etāniyaṃtrāṇisvasvakāmanoktatattanmaṃtreṇābhimaṃ
trayet maḥśivarṇayormadhyevāyanetivarṇatrayamaṃtarbhāvyaṃ
saṃpannomaṃtrogorakṣaṇasyetiyaṃtavyaṃ maṃtrāṃtaramāha|| ṣaḍakṣa
rityādinā śaktirudraḥpūrvāparabhāgayormāyāvījayuktaḥ
asyavāmadevṛṣiḥ paṃktiḥchaṃdaḥśrīmadumāpatirdevatā
oṃvījaṃhrīṃśaktiḥ aṃgāniaṃgayaṃtrāḥpūrvoktāevaṣaṭdīrgha
yuktaśaktivījādyaiḥ ṣaṭvarṇai ṣaḍaṃganyāsitisaṃpradāyavi
daḥ hrāṃ oṃhṛdayāyanamaḥ hrīṃnaṃśirasesvāhā hraṃmaṃḥśikhāyai

pṛ0 213ba) vaṣaṭ hraiṃśiṃkavacāyahuṃ hrauṃvāṃnetrāyavauṣaṭ hraḥ yaṃastrā
yaphaḍititanmateṃganyāsamaṃtrāḥ somamityubhayāsahitaṃ
kathaṃciṃtayedityatrāha vaṃdhūkābhamityādi dakṣādyūrddhvaṃyo
rādyetadadhastanayoraṃtyetadāyudhe devyāvāmakareraktotpalaṃ
dakṣiṇenāliṃganaṃvāmorupīṭhagatayānijavāmahastenya
stāruṇotpalayujāparilavdhadehamiti maṃtrāṃtaradarśanāt
manulakṣaṃcaturdaśalakṣaṃ manurmaṃtrastallakṣaṃtadīpavarṇasaṃ
khyāsamānasaṃkhyalakṣaṃaṣṭalakṣamitiyāvadityarthamapareva
daṃti tatsahasraṃcaturdaśasahasraṃ ihāpyarthadvayaṃpūrvavat ke
sareṣvaṃgānipūjayitvāpatramūlecaturdikṣuhṛllekhādyāḥ
karṇikāyāmevamadhyapadārthabhūtāyāṃdevasyāgrataḥ paṃca
māṃsaṃpūjyapatramadhyeṣuvṛṣabhādyaṣṭadevānarcayet sadhyā
naṃtānevāṣṭaślokairāha himālayābhamityādinaṃdidhyāna
ślokeeṇomṛgaḥ patrāgreṣvaṣṭamātara tataścaturasrepūrva
vadiṃdrādayovajrādayaścetyatraṣaḍāvaraṇadevatā prāsāda
maṃtramāha sāṃtiti sāṃtohaḥ sāṃdvyāṃtaścaturdaśaprasāda
natvānmanasoyathāvatprasādasaṃjñāsyamanoḥpradiṣṭetitaṃ
trāṃtaroktoyoprastāṃtrikāṇāmatratathāvyavahāraścetiyo
garūḍhoyaṃśavdaḥ haṃvījaṃ auṃśaktiḥ taduktaṃ sāṃtonugrahasaṃ
yuktoviṃdurbhūṣitamastakaḥ prāsādākhyoyantraḥproktovī
jaṃ haṃśaktirauṃsmṛteti vāmadevetyataḥpūrvaṃṣaṭdīrghetiślo
kārddhapāṭhaḥ kvāvitkaḥprāmādikeva sarvatraivarṣyādinyā
sasyaṣaḍaṃgādinyāsebhyaḥ pūrvamuktatvāditipādārthadarśa
kāraḥ sarvatraivamevapāṭheviśeṣavacanādatraṣaḍaṃgenyāse

pṛ0 214a) vapūrvaṃbhaviṣyatītikecit āsāṃpaṃcamūrtānāṃvilomādakā
rādipaṃcasvasya'hrasvāḥ oeuiityevaṃrūpāḥ tathācahoīṃ
śānāyanamaḥ heṃtatpuruṣāyanamaḥ huṃayorāyanamaḥ hiṃvā
madevāyanamaḥ haṃsadyojātāyanamaḥ itimaṃtrānaṃguṣṭādikani
ṣṭāṃtāgulipaṃcakevinyaseditilabhyate tattadaṃgulibhiriti
aṃguṣṭādiṣunyasedityanenādyasyāyasyāmūrteryatrayatrāṃgulyāṃ
nyāsacaktastanmūrtīnāṃmūrddhādiṣunyāsastayaivastayaivāgulyā
kāryyityarthaḥ tathācāṃguṣṭeśirasitarjanyāmukhemadhyamayāhṛ
dayeanāmikayāguhyekaniṣṭiyāpādadeśeevamūrddhādiṣu
mukhenyāsaḥ phalitaḥ aṣṭatriṃśatkalānyāsaṃmāha vaktaṃpuna
rapyaṃgatayāmūtinyāsamāha īśānādyāityādinā īśānādi
kānīpaṃcasaṃkhyāmūcāṃkrameṇāṃguṣṭādipaṃcāṃgulīnmūrddhādi
pādāṃtapaṃcasthāneṣupaṃcavaktreṣuvanyāsaṃkuryādityarthaḥ ṛcaḥ
evayathā īśānaḥ sarvavidyānāmīśvaraḥsarvabhūtānāṃvrahmādhi
pativrahmaṇodhipatirvrahmāśivomeastusadāśivo 1 ta
tpuruṣāyavidmahe mahādevāyadhīmahitannorudraḥpracodayāt
2 aghorebhyothaghorebhyoghoraghoratarebhyaḥ sarvebhyaḥ sarvebhyona
maste'sturudrarūpebhyaḥ 3 vāmadevāyanamojyeṣṭāyanamorudrāya
namaḥ kālāyanamaḥ kalavikaraṇāyanamovalavikaraṇā
yanamovalapramathanānāyanamaḥ sarvabhūtadamanāyanamo
manonmanyāyanamaḥ 4 sadyojātaṃprapadyāyisadyojātā
yavainamaḥ bhavebhavenātibhavebhajasvamām bhavodbha
vāyanamaḥ || iti| yatu aṃguṣṭābhyāṃnamaḥ tarja
nībhyāṃnamaḥ  ||     ||    ||    ||    ||

pṛ0 214ba) ityādiprayogodiśikasattamaḥ ityādiprayogodeśika
sattamityanenamvita itipadārthādarśakṛtoktaṃ tatra
yuktaṃ harṣakaumudyādiṣutathāprayogānādaraṇāt mūle
pyaṃguliśunyaseditivadanādhikaraṇatayaivāṃgulyaḥsū
citādeśikasattamityatrenāyamaṃguṣṭādiṣunyāsaḥpaṃcāṃ
gamaṃtrāṇāṃṣaḍaṃgamaṃtrāṇāṃcānāstiyenahṛdayādyapyulle
khyaṃsyāt tathācatadullekhanapramāṇāṃnāstītyukta aṃaṃ
gāninyasedityuktaṃ tatprakāramāha nāretyādinā prasiddha
vāgbhavavījaṃ māyāvījaṃ 2 śrīvījaṃ 3 vyomabhṛgugadi
vāmapārśvarephajhiṃṭīśaviṃdavaḥ parasparasaṃvaddhāścaturthaṃ 4
hsauḥ itivījaṃ ititārapaṃcakamuktaṃdvādaśapaṭalemūrtika
lpanāyāṃ etadaṃtesarvajñāyahṛdayāyanamaḥ amṛtetejo
mālinitṛptāyavrahmaśirasesvāhā aṃgajvalitaśikhi
śikhāyānādivodhāyaśikhāyaivaṣaṭ vajriṇevajraha
stāyasvataṃtrāyakavacāyahuṃ bhṛguvaruṇevyomānipratyekaṃ
manusvāraviṃduyuktānitrīṇātravījānitathācasauṃhauṃ
aluptaśaktayenetrāyavauṣaṭ śrīṃpaśuṃhuṃphaṭ anaṃtaśa
ktayeastrāyaphaḍitiṣaḍaṃgamaṃtroḥ śiroṃgaṃśirogamaṃtritya
rthaḥ jvalitetyādimārabhyaivaśikhāmaṃtronaṃgapadāṃtabhā
vopyatreti rāghavabhadrāḥ etairaṃguṣṭādiṣuhṛdayādiṣuvanyā
saṃkṛtvākalānyāsaḥ karaṇīyaḥ tatrapūrvadakṣiṇādimu
kheṣuīśānamaṃtrasyakalā kramaśonyaset tatraitasyāṛ
caḥ paṃcakhaṃḍātkṛtvākramādekaikakalāsaṃvaṃdhaḥkāryaḥ
tathāca oṃīśānaḥsarvavidyānāṃśaśinyainamaḥ itipūrvava

pṛ0 215a) ktre oṃīśvaraḥ sarvabhūtānāṃaṃgadāyainamaḥ itidakṣiṇava
ktre oṃvrahmādhipatirvrahmaṇodhipatirvrahmādṛṣṭadāyainamaḥ
itipaṃścimavaktro oṃśivome astumarīcayenamaḥiti
saumyavaktre oṃsadāśivoṃaṃśumālinyainamaḥ itimadhye
vaktre īśānamaṃtrakalāvinyasyatatpuruṣamaṃtrakalāvinya
set pūrvādiṣumukheṣu tatpuruṣasyakhaṃḍacatuṣṭayaṃkṛtvāe
kaikakhaṃḍamilitā ekaikalāḥpūrvādimukheṣukramānpra
sediti pūrvetyāderarthaḥ oṃtatpuruṣāyavidmaheśāṃtyainamaḥ
itipūrvamukhe oṃmahādevāyadhīmahividyāyainamaḥ itipa
ścimamukhe oṃtannorudraḥ pratitiṣṭāyainamaḥ itidakṣiṇava
ktre oṃpracodayāt nivṛtyainamaḥ ityuttaramukheiti agho
ramaṃtrakalānyāsamāha hagrīvetyādinā hṛdayādyaṣṭasthā
neṣvayoramaṃtrasyaṣṭadhāvibhaktasyatattadaṣṭakalāsahitasya
nyāsaḥ kartavyityarthaḥ oṃaghorebhyaḥ tamāyainamaḥ itihṛ
di oṃaghorebhyaḥ mohāyainamaḥ itigrīvāyāṃ oṃaghorakṣa
pādyainamaḥ itidakṣiṇāṃse oṃaghoratarebhyaḥnidrāyainamaḥ
itivāmāṃse oṃsarvebhyaḥsarvavyādhayenamitinābhau oṃsarve
bhyaḥ mṛtyavenamitipṛṣṭe oṃnamasteastukṣudhāyainamaḥiti
kapadārtheśirasi oṃrudrarūpebhyaḥ tṛṣāyainamaḥitivakṣasi
nyasetiphalitārthaḥ vāmadevamaṃtrasyatrayodaśabhāgānkṛ
tvā ekaikatatkhaṃḍamilitānāṃtatkalānāṃguhyādivāma
pārśvaṃ tatrayodaśasthāneṣukramānnyāsaḥ kattavyityarthogu
hyetyādiślokasya oṃvāmadevāyanamaḥ rajasenamaḥitiguhye
oṃjyeṣṭāyanamaḥ rakṣāyainamaḥ itipuṣkapadārthaṃḍakośe oṃrudrā

pṛ0 215ba) namaḥ ranamaḥ itidakṣiṇorau oṃkālāyanamaḥ pālinyaina
maḥ itivāmorau oṃkalakāyāyainamaḥ itidakṣajānuni
oṃvikaraṇāyanamaḥ saṃyaminyainamaḥ itivāmajānuni oṃ
valikriyāyainamaḥitidakṣajaṃghāyāṃ oṃvikaruṇāyanamaḥ
vṛddhyainamaḥ itivāmajaṃghāyāṃ oṃvalasthirāyainamaḥ iti
dakṣiṇasphiji oṃpramathanāyanamaḥ rātrayenamaḥ itivā
masphiji oṃsarvabhūtadamanāyanamaḥ bhrāmaṇyainamaḥitika
ṭyāṃ oṃnamomohinyainamaḥ itidakṣiṇapārśve oṃunmanāya
namaḥ jarāyainamaḥ itivāmapārśve itidakṣapādatalādi
vāmavāhuparyaṃtāṣṭasthāneṣusadyojātamaṃtrāṣṭaṣaḍaṃgasahi
tatadaṣṭakalpanyāsonuṣṭeya ityāhapādetyādinā oṃsadyo
jātaṃprapadyāmisiddhyainamaḥ itidakṣiṇapādatalai oṃsadyo
jātāyavainamaḥ vṛddhainamaḥ itivāmapādatale oṃbhavedyuta
yenamaḥ itidakṣiṇahastatale oṃabhavelakṣmyainamaḥ itivā
mahastatale oṃnātibhavemedhāyainamaḥ itināsikāyāṃ oṃ
bhajasvamāṃprajñānāyainamaḥ itiśirasi oṃbhavaprabhāyaina
maḥ itidakṣiṇavāhau oṃudbhavāyanamaḥ sudhāyainamaḥiti
vāmavāhau iti atrapraṇavapadaṃpraṇavamāyāvījaprasāda
vījānupalakṣakaṃ tena oṃhrīṃhrauṃīśānasarvavidyānāṃśa
śinyainamaḥ ityāderevasarvakalānyāsaprayoga itipadā
rthādarśakāraḥ aitecakalānyāsāprāsādamaṃtraprastāvo
ktā apinaitanmātravidyāyāḥ kiṃnusarvaśaivamaṃtraviṣayāi
tisāṃpradāyakāḥ aśayamupadeśaḥ prathamamaṃtrakalāsāṃgu
ṣṭapuṣṭinā dvitīyamaṃtrakalātarjanyaṃguṣṭābhyāṃ tṛtīyamaṃtra

pṛ0 216a) kalāmadhyamāṃguṣṭābhyāṃturyyamaṃtrakalānāmikāṃguṣṭābhyāṃ
paṃcayamaṃtrakalākaniṣṭāṃguṣṭābhyāṃnyasatīmeti kalakā
metyatrakaletimaṃtrāṃśaḥ kāmetikalāvaletimaṃtrāṃśaḥ
kriyetikalā vikaraṇāyanamityetāvānubhayatrāpimaṃ
trāṃśaḥ kalānusaṃyamanīyavṛddhiścetivibhinnā bhūyiti
chaṃdorakṣārthaṃbhavetipaṃtrāṃśaḥ paṃcavrahmaparādikāitive
dayāvrahmapadavācyāḥ paṃceśānādyāḥṛcaḥteṣāyuktāni
yānikhaṃḍapadānitānpādauyāsāṃtāityarthaḥ gaṃgādharobhave
diti tathācaśivaḥśivamarcayeditivacanāchivatā
dātmyaṃvinākasyāpiśivamaṃtrasyapūjādirūpopāsanāyā
asaṃbhavāchivatādātmyārthaṃsarvairapiśivopāsakairatra
nyāsesarvathāpatitavyamitibhāvaḥ dhyānamāha muktetyādi
nā ūrddhamukhaṃmuktāvarṇaṃ pūrvamukhaṃpītavarṇaṃ nīlamedyaṃvarṇaṃ
dakṣiṇamukhaṃ atevamedyaghanādiparyāyaṃtvihāyapayode
tyuktaṃ payodānakālehinīlāevamedyābhavaṃti paścimamu
khamapivo.... mukhavadevamautikavarṇaṃjapāvarṇaṃvidrumava
rṇāmuttaramukhaṃ tryakṣairaṃcitamitiiṃdumukuṭamitivaprativa
prativakuūrddhādidakṣiṇakareṣuśūlādidahanāṃtānivāmahaste
ūrddhādināgeṃdrodināgeṃdraṃsarpparājaḥbhītiharaḥabhayamudrā dakṣiṇe
śūlaparaśukhaḍgavajrānalojjalaṃ savyenāgeśaghaṃṭāṃkuśapāśā
bhītikojjvalamitivāyavīyasaṃhitokteḥ pūrvoktepaṃcākṣarokte
mūrtyādyetyādi mūrtayādauyeṣāmevaṃbhūtairāvaraṇaisahetyarthaḥ āva
raṇāniaṃgādīni aṃgādīnivakṣyamāṇānietenamūrtideva
tāpūjanamaṃgādyāvaraṇapūjātaḥpūrvamanuṣṭeyamiti aṃgadevatāḥ
pūrvapūjanīyānāmāvaraṇadevatāṃtvanāstītivasūcitaṃ tatphalaṃcopa
darśitaṃprāgeva ||

pṛ0 216ba) karṇikāyāṃprabhuṃgaṃdhākṣatapuṣpaiḥ saṃpūjya tatraiveśānapūrva
dakṣiṇapaścimottareṣuīśādimūrtipaṃcakaṃtathaivanivṛtyā
dikalāpaṃcakaṃsaṃpūjyadhūpadīpanaivedyanīrājanastuti
kṣamopanaṃpūjāṃparisamāpyājñāṃsaṃprārthyakesareṣvaṃgā
nianaṃtādividyeśānpatreṣuupādikāṃstatroktānyatrā
greṣucaturasrepūrvavadiṃśadīnvajrādīṃścapūjayet tatreśāna
ścaturbhujaḥ śaktivarāvuparitodakṣiṇābhyāṃumarvabhayauvāmā
bhyāmuparitaḥ tatpuruṣopicaturbhujaḥ uparitaḥ paraśuvarauda
kṣābhyāṃmṛgābhayauvāmābhyāṃ aghorastvaṣṭabhujaḥ uparitojapa
mālāpāśaḍamaruśūlāndakṣaiḥ prastakīṃkuśanṛmuṃḍamālā
kapālānvāmairdadhānāḥ vāmadevopicaturbhujaḥ japamā
lāvaraudakṣiṇayauḥ paraśubhayevāmayoḥ sadyojātopicatu
rbhujaḥ dakṣiṇayorjapamālāvarau vāmayormṛgābhayāvini
eteṣāṃpūrvamuktānivījānyapi pūjāmaṃtreṣvādeyāni asya
dhāraṇārthaṃyaṃtramucyate ṣaṭkoṇamaṃḍalaṃvāhyerocanācaṃda
nāktayā dūrvāyāvilikhenmaṃtrīprāsādaṃnāmasaṃyutaṃ nāma
sādhyasādhakādināmavahiriticāgrekathanādikaṃkarṇikā
yāṃvahiḥ ṣaṭsucakoṇeṣupraṇavādyaṃṣaḍakṣaraṃ trayastriṃśada
laṃvāhyetritriṃśadvarṇamālikhet īśānavarṇaṣaṭkaṃcatatpu
ruṣaṃtusaptakaṃ aghoravarṇaṣaṭkaṃcavāmadevasyasaptakaṃ sadyo
jātaṃtathāsaptanamoṃtaṃvarṇamālikhet varṇāḥsarvepipratye
kaṃnamoṃtāḥ mṛtyuṃjayenasaṃveṣṭyadhārayedyaṃtrayutamamiti yaṃ
trāṃtaraṃyathā ṣaṭkoṇāṃtaḥsādhyayuktaṃprāsādaṃmūlamastri
ṣu saṃdhiṣvaṃgānitadvāhopadmaṃpacadalaṃtvihā īśānādyā

pṛ0 217a) likhetpaṃcamūrtīṅahṛdayāṃtakāḥ aṣṭapatramātṛkāṣṭavargayu
ktaṃlikhidvahiḥ saṃveṣṭyānuṣṭabhāyaṃtrajapahomādisādhitaṃ ā
rogyāyuḥsutaiśvaryyacatuvargaphalapradamiti mūlaṃṣaḍakṣaraḥ
ānuṣṭubhamaṃtraścavyāpakanyāsamaṃtrapūrvoktaḥ japādisaṃkhyā
kāryyalāghavādināṣṭottarasahasrādayutāṃtikī ādināṃ
saṃpātapātanamapi aṣṭākṣaraprāsādamaṃtramāha tāretyādinā
oṃhrīṃhauṃnamaḥśivāyetyaṣṭākṣaroyaṃmaṃtraḥ māyāṣaṭdīrghāḍhyaprā
sādavījaṃṣaḍakṣaraikaikavarṇaścetitribhistribhiḥṣaḍaṃganyāsāḥ
karaṇīyāitisaṃpradāyavidaḥ vedaḥpustakaṃṭaṃkaḥparaśuḥ
vāmorunyastaḥpāṇirdakṣaḥ aruṇakuvalayaṃraktotpalaṃvā
mapāṇau nihitakaratalamiti vāmādhastanakaratalaṃ ūrddhaṃ
vāmeiṣṭaṃvarātmakaṃ vedaṭaṃkedakṣastheaṣṭalakṣaṃjapaḥ aṣṭa
sahasraṃhomaḥ paṃcākṣaroktapīṭhemadhyemukhyadevatāṃsaṃpūjyake
sareṣvaṃgaiḥ anaṃtādyaiḥ patreṣuumādyaiḥ patrāgreṣucaturasreśa
ktādibhirvajrādibhiścatadvahirabhyarcitairāvaraṇaṃkāryyami
tyarthaḥ mṛtyaṃjayamaṃtrajapamāhatāreti sthirājakāraiḥ
karṇaḥpaṃcamasvaraḥ bhṛguḥsaḥ tena oṃjaṃsaḥ ititryakṣaroyaṃ
mṛtyuṃjayamaṃtraḥ harṣadīpikākāropyamumevamaṃtramādi
ṣṭavān taṃtrāṃtarepisvasaptamaḥ karṇayutorddhacaṃdravānkupaṃ
camordvadvaṃduyutodhruvādikaḥ mṛtyuṃjayasyāstimanuḥ striva0
rṇakaḥ itikhātsṛṣṭidvitīyātkarṇaḥpaṃcamasvaraḥdvīduḥvisa
rgaḥ naṃdikeśvarataṃtretu tāraṃtṛtīyavargasyatṛtīyaṃvādyaṣaṣṭa
yuk tadupāṃnyastarārūḍhamaṣṭamasyatṛtīyakaṃ ārdyātavarṇa
saṃyuktameṣamṛtyuṃjayomanuriti akacaṭatapayaśetyaṣṭauva

pṛ0 217ba) gāṃityabhipretyedaṃ tathācatṛtīyavargaścavargaḥ ādyaḥavargaḥ upāṃtya
svaroviṃduḥ ādyaṃtavarṇovisargaḥśeṣaṃspaṣṭaṃ itthaṃcavāmakarṇavatvaṃ
jakārasyasiddhyatīti tadetanmūlamatātpakṣāṃtaraprāpakamevanamū
lāyātamiti dhyeyaṃ purārthādarśakṛtastudvaṃdvāvevasaṃpātepūrva
syādauparigrahitiparibhāṣayākarṇapadaṃyadyapipaṃcamasvarata
yāpratīyate tathāpiviśeṣavacanātsāmānyaparibhāṣāvādhane
nakarṇapadaṃcaramakarṇaparamevakartavyaṃtenaṣaṣṭasvaralābhaḥ yadu
ktaṃprayogasāravedādiḥkāṣṭamaḥkaṣṭasvarārddheṃddhanitaścasaḥitita
smāt oṃjūsitidīrghamadhyakevāyaṃmaṃtrityāhuḥ paretusa
kāraścaṃdravījaṃtenaikasaṃkhyālābhaḥ karṇapadenapaṃcasaṃkhyādvā
bhyāṃcaparasparamikṣitābhyāṃṣaṭsaṃkhyāvavodhaḥ sakarṇābhyāṃyuga
iṃduryatretivigrahātsaviṃduṣaṣṭakheralābhaḥ yadva iṃduścaraṃduścetyeka
śeṣaḥ prathameṃdunāekasaṃkhyādvitīyeṃduḥnāviṃduḥ pratipādyataṃ
itīṣṭavījalābhaḥ evaṃcanakopiparibhāṣāvyākopityā
huḥ praṇavovījaṃsaḥśaktiḥ bhṛguṇeti sāṃhṛdayāyanamaḥsīṃ
śirasesvāhetyādimaṃtraiḥṣaḍaṃganyāsonuṣṭeyityarthaḥ nābhihṛ
tbhrūmadhyeṣukramātmūlavarṇānnyūsedititaṃtrāṃtare padmadvayāṃ
taḥsthitimiti ekamūrddhemukhaṃpadmaṃtaduparśupaviṣṭaṃdvitī
yaṃpadmamadhomukhaṃśirasītyarthaḥ mudrājñānamudrā tarjanyaṃguṣṭā
grayogarūpā dakṣordvādakṣādhastanakaraṃyāvadāyudhāni guṇa
lakṣaṃtrilakṣaṃ prayogānāha dugdhāktairityādinā sudhāguḍu
cī payohaviḥ pāyasaṃ etaiḥsaptabhirdravyaiḥpratyekaṃaṣṭauttara
sahasrasaṃkhyayāsaptavāsarāṃtaṃkāryagauravevāsarāṇāṃdvaigu
ṇāṃdvaiguṇyādikamanusṛtyakṛtohomaḥkṛtyādyapahārakaḥ
syāt gīrvāṇeṃdrāstukāryagauraveamṛtādisaptadravyāṇāṃ

pṛ0 218a) madhyeekadravyeṇasaptavāsarāṃtaṃhutvāmrataḥkramopātadra
vyāṃtareṇasaptavāsarāṃtamityevaṃrītyāekonapaṃcāśavdi
naiḥ saptadravyahomaḥ parisamāpyātyaṃtikaprāṇavadhā
vasthāyāṃtasudhādisaptadravyaivyuhomejātesatidhruvāṃ nai
vamṛtyurmavetpuṃsāmitilokaprasiddhitaḥ ekaikadine
pisaptadravyāṇāṃhomaḥ kāryyaḥ evaṃsaptavāsaraṃnatopya
dhikaṃvākāryyamityupaddirīti trijanmasu janmetārāmā
rabhyagaṇanāyāṃjanmanārāyadyannakṣatraṃbhavatitatratatra ti
thivāranakṣatrāṇāṃtrayāṇāṃjanmasaṃvaṃdhināṃyatrasaptāveśa
statra sarveṣvapyevaṃbhūtasamayeṣvanuṣṭānasūcanāyavahuva
canamiti kecit padmadvayasyāpinālaṃpraṇavamayaṃ kama0
lapatreṣusarveṣvapijūkāraḥ karṇikāryāsaḥ varṇātkarṇi
kāgatāniryaṃtīyāsudhāmṛtaṃ tayādaṃsmarataḥsarvaduḥkho
paśamaḥ abhiṣvekaprayogamāha yaṃtretyādinā yaṃtraṃvakṣā
māṇāṃ proktavatmanetyatevaratnādilābhepiproktasaka
lapadārthālābhethatroktamanukalpatayāgṛhītvāpyabhi
ṣekaprayogonuṣṭeya itisūcanārthaṃpunarupādānaṃratnādeḥ
yaṃtramāha madhye ityādinā aṣṭadalaṃpadmaṃkṛtvātatka
rṇikāyāṃsasādhyaṃpraṇavaṃvilikhyadikpatreṣumadhya
maṃ vidikpatreṣvaṃtimaṃvarṇamālikhyavahirgatacatura
syadikṣuvaṃśanakhakārānālikhyavidikṣuṭāṃtānvu
kārānālikhediti khaḍgīśalāṃgalibhyāṃtudigvidi
kṣūṃkitaṃvahiḥ bhūpuraṃviniveśyāsminnitipadārthā
darśodāhṛtataṃtrāṃtarasaṃvādāt punaḥ phalanirdeśā
dasyayaṃtrasyābhiṣekaprayogevanopayodhaga kiṃtusvātaṃtryaṇā

pṛ0 218ba) tīnāṃvedānāṃjanmayasmādityarthaḥ | atīṃdriyatvaṃcakṣurādyagocaratvaṃ
śāśvatatvaṃsārvakālasaṃvaṃdhitvaṃ sthūlavibhāgeṣvanirdeśyaḥnirdeṣṭumaśa
kyaḥatisthūlatvāt sūhyavibhāgeṣvapyatisūkṣmatvānnirdeṣṭumaśakyaḥ
nirastāśeṣāḥaśeṣāṇāṃvābhītayoyenetitathākālasyāpamṛtyu
prabhṛterhaṃtā saridgaṃgātadrūpaitadāmnāḍorakeṇavaddhaḥkapardojaṭājūṭoye
na śuddhāyapuṇyapāpābhyāṃrahitāya śuddhonyadveṣaśūnyobhāvobhiprāyoya
syasatathā tādṛśānāmevapuṃsāmaṃtaḥkaraṇeātmatvenasphuradrūpāya ni
rvāsasedigaṃvarāya | vrahmaviṣṇumaheśvarāstrimūrttayasteṣāmapimūlabhū
tutpādakaḥ tridhāmnāṃsūryāgnicaṃdramasāṃdhvāmasthānaṃ muktidānaddhā
rājagatāṃjanmahaṃtre | devāsurāścaparasparaṃviruddhāpitvatsevāviṣa
ye aviruddhāḥsaṃtoyugapattvatpadayormūrddhāpataṃtītyadbhutoyaṃtavamahimā
dānasāmarthyamapyadbhutamityāhanijetyādinā

yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmapremanidhvīti
paṃthakubhūḥkūrmācalojanmabhūḥ | sūpāsyakṛtavīryacācyutapadaṃvārā
ṇasīvāsabhūstajjepūrttimagārddhadvayadvipaṭalaḥ śavdārthaciṃtāmaṇau
nanusarvamidaṃsatimaṃtrāṇāṃprāmāṇyesyāttadevatudurdyaṭaṃśrutimūlakatve
nasmṛtīnāmanādivākyatvena sarvajñeśvarapraṇītatvenavāśrūtīnāṃprāmā
ṇyaṃbhavati | nacehatadekataramapi | nahiśrutimaṃtraiḥkeṣāṃcidarṇā
yopyaniṣṭamutpādyate evaṃtarhiviśvopakārakatvavyādyātāpatteḥ e
bhistupūrvanirūpitaiḥ paṃcāyatanadevatāmaṃtraiḥ prayokturiṣṭamivapa
reṣāmaniṣṭamapiniṣpādyatitisrupadiṣṭaṃbhavataiva yatunṛsiṃhā
nuṣṭubhasaurāṣṭrākṣarādimaṃtrāṇāṃpratyakṣaśrutisiddhatayāprāmāṇye
tatsāmānyādapareṣāmapiprāmāṇyamiti padārthādarśakṛtoktaṃtanna

pṛ0 219a) yuktaṃ guṇavṛddhyādivyākaraṇasmṛtīnāṃprāmāṇyepikālāṭṭahavāmadevā
drudryā?vityāderaprāmāṇyābhyupagamāt | aṣṭakādismṛteḥ prā
māṇyepivaisarjanīyaṃvāsordhvaryurgṛhṇātītyādismṛteḥ prāmāṇyānabhyu
pagamāccattatsāmānyatvasyaprāmāṇyāsādhakatvāt | athaphaladarśa
nādevaprāmāṇyaṃsādhayiṣyāmaḥ nahyaprāṇikabhāgādaṇīyopiphalaṃ
bhavitumīṣṭeiticetmaivaṃ | daivādāgatarāsabhāderivapūrvavarttitā
mātreṇakāraṇatvāsaṃbhavāditi | atrocyate ubhayathāpyasyaprāṇyaṃ
vedaviruddhabhāgasyāpyadhvikāriviśeṣaviṣayatadyāśyenayāgādi
śruterivopapādituṃśakyaṃprāmāṇyaṃ | vedamaṃtrāṇāmapiśreṣṭatamairgā
yatryādimaṃtraiḥ śāṃtyādikāḥ prayogāṣṭīyaṃtekākathāparavaidi
kamaṃtrāṇāṃ | tathācakimaparāddhamupadarśitapaṃcātanadevatā
maṃtrairitidṛḍhataramamīṣāṃprāmāṇyamitivivakṣayāvaidikamaṃ
treṣvapiśreṣṭatamamaṃtraivaprayogānupadarśayitumārabhate | atho
vadāmītyādiprayogopayogitvenetiśeṣaḥ | nātaḥsvarūpatogāya
tryāihānuddhārepikṣatiḥ | atrapraviṣṭānāṃvarṇānāṃtatvarūpanayā
vakṣyamāṇatvāttatvarūpatvaṃtrayīmapīmiti | tathācasutarāmekaika
vedamaṃtrāṇāṃprayogakaratvamitibhāvaḥ | satyaṃvijñānamānaṃdaṃvra
hmetiśrutipratipāditasvarūpakaṃ vrahmāpyetvadupāsanayāgamyate
itidarśayatipayetyādinā | satṛsatyaṃ | citvijñānaṃ | ānaṃdaḥ
sukhaviśeṣaḥ | etānilakṣaṇānisvarūpāṇiyasyanatukaracara
ṇādimatvamapisaptavyāhṛtayaḥpraṇavādyāityaṣṭau | tatpadaṃgāya
tryāḥ prathamākṣaraṃtadādikāḥ tasyādibhūtāḥ gāyatrītaḥ pūrvaṃsapra
ṇavāvyāhṛtayaḥpaṭhanīyāitiyāvat | ṇyamityatraṇiyamitipaṭha

pṛ0 219ba) nīyamitichaṃdaḥsūtrakṛtoktamititāvadvarṇagaṇanayācaturviṃ
śatīti śiraḥ āpojyotirityādi | ayaṃmaṃtraḥ prāṇāyāmādāvu
payujyate | munibhiḥpraṇavasyaparikīrttitāṛṣyādyāmayāsamī
ritāitisaṃvaṃdhaḥ | aprāmāṇyaśaṃkāvyudāsāyamunibhirityādi
munibhirityetāvanmātroktauetasyamunivākyatvābhāvātpratyakṣavi
rodhityucyetetimayātadgraṃthānālocyoktāityuktiḥ | agniḥvā
yuḥsūryovṛhaspatirvaruṇiṃdroviśvedevāścakṣamādvyāhṛtīnāṃdeva
tāḥ devyādikāgāyatrīdevīgāyatrīchaṃdaḥ praṇavavachirasopi yaṃ
vījaṃīśaktiḥṇaṃkīlakaṃ | gāyatryāyaṃtuvījaṃsyādīśaktirṇaṃvakī
lakamititatkalpavacanāt | nyāsānāha | vyāhṛtīrityādi
nā | maṃtrajñityanenayathāgāyatrīnyāsātpūrvaṃvyāhṛtinyāsastathā
vyāhṛtinyāsātpūrvaṃpraṇavanyāsopyanuṣṭeyitisāmayikasaṃke
taviśeṣajityuktaṃ | gopyavārttāviśeṣasyāpimaṃtrapadenapratipā
danāt | tatprakārastaṃtrāṃtare | aṃnamovrahmaṇenābhauhṛdaye oṃca
vicchave | maṃśivāyanamomūrddhnitattadrūpaṃsmarannyasediti | aṃvrahma
ṇenamaḥ itinābhau | oṃviṣṇavenamaḥhṛdaye | maṃśivāyanamaḥ
itimūrddhanītipraṇavasyakhaṃḍatrayaṃvinyasya oṃbhūḥitihṛdaye oṃ
bhuvaḥ itimukhe | oṃsvaḥ itidakṣiṇāṃseḥ oṃmahaḥitivāmāṃse | 
oṃjanitidakṣiṇorau oṃtapaḥitivāmorau | oṃsatyaṃitijaṭhare | 
vyāhṛtinyāsaḥ | aṃtepratyekaṃsarvatranamaḥpadayogaṃkecidichaṃti|
tataścadakṣapadasaṃdhviṣucaturṣutatsaviturityakṣaracatuṣṭayaṃ oṃnatna
maḥ oṃsanamaḥ oṃvinamaḥ oṃturnamaḥ itirītyāvinyasyapunarvāmapa
dasaṃdhviṣucaturṣutānevavarṇāstathaivanyaset | oṃvanamitiguhye
oṃrenamitinābhau oṃṇinamaḥ itihṛdaye oṃyaṃnamaḥitikaṃṭhe

pṛ0 220a) bhujayorapipratyekaṃsaṃdhvicatuṣkaṃtatrabhargodevetivarṇacatuṣkaṃ oṃ
bhanamaḥ oṃrgonamaḥ oṃdenamaḥ oṃvaṃnamaḥitirītyāvinyaset oṃsyanamaḥ
itimukhe oṃdhvīnamaḥitināsikāyāṃ oṃmanamaḥityānṛtyākapola
yoḥ oṃhinamaḥitinetrayorāvṛtyā oṃdhvinamaḥ itikarṇayorāvṛtyā
oṃ yonamaḥitibhruvorāvṛtyā | oṃyonamaḥitimastake | oṃnitipaści
mamukhe | oṃpranamaḥitiuttaramukhe | oṃvonamaḥitidakṣiṇamukhe | 
oṃdanamaḥitipūrvamukhe oṃyātṛnamaḥitivorddhamukhe | ityakṣaranyāsaṃ
kṛtvāpadanyāsaṃkuryāt | ekatryagnidvyagnivahnidvyekaikādvyakṣaraiḥkra
māt padānidaśagāyatryāḥkathitāmunipurātanaiḥ tathāca oṃ tatna
maḥ itiśirasi oṃsaviturnamaḥ itibhrūmadhye oṃvareṇyaṃnamaḥ i
tiāvṛtyānetrayoḥ oṃbhargaḥnamaḥitivaktre | oṃdevasyanamaḥitikaṃṭhe
oṃ dhīmahinamaḥ hṛdaye | oṃdhviyaḥnamaḥ itināmau oṃyaḥnamiti
guhye oṃnaḥitiāvṛtyājānudvaye | oṃpracodayātnamaḥ itipāda
yorāvṛtyānyaset | ṣaḍaṃganyāsamāha vrahmaṇeityādinā | vrahmaṇe
hṛdayāyanamaḥ viṣṇaveśirasesvāhetyādayastanmaṃtrāḥ pannusarvātmane
ityastramaṃtredarśanādvrahmādighaṭitamaṃtrepiātmaneityaṃtatvaṃgraṃthaka
rturvivaktitamitipadārthādarśakṛtoktaṃtatrayuktaṃ | vrahmādipado
taraṃcaturthyekavacanaprayogānnāvanmātrābhāgasyaivamaṃtranāyāgraṃthakṛ
tākathitatvāt anyathāvrāhmaṇahṛdayamityādikamevavrūyāt vrū
yāccasarvādikāmātmanetyādi vyātamāha | muktetyādinā | kaśā
śvāditāḍanarajjuḥ śubhramitikapālaviśeṣaṇaṃ guṇaḥpāśaḥ da
kṣādyūrddhayoraṃtyekamalamumitadadhastanayoścakraśaṃkhau tadadhastha
yoḥ pāśakapāle | tadadhvaḥsthayoḥkaśāṃkuśau tadadhaḥsthayoda
bhayavarauitidaśabhujāsau saṃdhyayoritidinarātryoḥ | saṃdhyāprā

pṛ0 220ba) taḥsaṃdhyāsāyaṃsaṃdhyācadinevapūrvārddhottarārddhayoḥ saṃdhyāmadhyāhnasaṃ
dhyetisaṃdhyādūyaṃ | etadamiprāyeṇadvivacanaṃ | rātrisaṃdhyādinasaṃdhya
yorititadarthaḥsaṃdhvikālevacasaṃdhyā prāṇāyāmaṃkṛtvetyuktetatpra
kārākāṃkṣāyāmāha saptetyādi atrasaptavyāhṛtīnāṃpratyekaṃpraṇa
vayogaḥ gāyatryāśiraścetinavapraṇavāḥśirasoṃtetvekitida
śapraṇavaghaṭitekaḥprāṇāyāmamaṃtraḥ saṃpūrṇaprāṇāyāmamaṃtra
syakevalagāyatrīmātrasyavāsaṃdhyayojaṃpedityādaujapasyaprasa
ktoviśeṣamāha | vyāhṛtīnyādi | tatvalakṣaṃcaturviṃśatila
kṣaṃ | vidhānenapuraścaraṇoktavidhānenamiktāpi samīcīnamo
janechayātathātathāsvepsitavastulābhasthānenakāryākiṃdriya
jidbhūtvāyatratatrabhikṣāṃkṛtvāprāptāśanaśīlitividhviḥ | yadya
nudreśopidevotsvepsitalābhastadātadaśanamapinavārayāmaḥ
kṣīrodanaṃkṣīramodanaṃ tilādūrvāḥ iticatvāri | aśvatthoduṃva
raplakṣavaṭānāṃpratyekaṃsamidhityaṣṭadravyāṇitaiḥpratyekaṃtritrisa
hasrasaṃkhyayāhomecaturviṃśatisahasraṃhomaḥparyyavasyati pū
jāvidhimupadarśayati vidhāyetyādinā | pūrvoktaṃsarvatobhadra
maṃḍalekṛtvāūrddhāgraṃtrikoṇaṃtadvahiraṣṭadalakamalaṃkṛtvāta
tradīptādirūpasūrpyīyanavapīṭhaśaktyaṃtaṃmaṃḍūkādikramataḥ
pūrvavadabhyarcyatatramūlenamūrttiparikalpyagāyatrīdevīṃgaṃdhā
kṣatapuṣpaiḥ saṃpūjyatrikoṇāṃtaragnivaruṇeśānakoṇevrahmavi
ṣṇumaheśvarānsaṃpūjyatatraivavahirbhāgeaiṃ dranai rṛtyavāyavyakoṇe
ṣuvrahmāṇīsāvitrīsarasvatyākhyāśaktīḥpūjayet | harṣadīpi
kākṣatastuvāmājyeṣṭāraudrītiśaktipadārthamāhuḥ nānātaṃtravi
ruddhaṃvaitadabhidhānaṃyaduktaṃgāyatrīṃśatamakhage niśācarotthe

pṛ0 221a) sāvitrīṃ pavanagatesarasvatīṃca vrahmāṇaṃhatabhuji vāruṇecaviṣṇuṃ
ṣaṣṭesamabhiyajettatheśamaiśeiti yadyapyetadvacanātrimūrttiśaktīḥ
prathamaṃsamarcyeḥ yāvāryavacanāccavrahmāditaḥ pūrvayevavrahmāṇyādiśa
ktipūjanaṃpratīyatetathāpicaitanmūlānusāriṇā muktevapūrvāparī
bhāvaḥ taṭasthānāṃgurusaṃpradāyādvyavasthitovikalpaḥ | tadevaṃpratha
māvaraṇaṃ karṇikāyāvahiścaturdikṣuādityaravibhānubhāskarāḥ
vidikṣuḍakhāprajñāprabhāsaṃdhyāḥ itidvitīyāvaraṇaṃ kesareṣuṣaḍaṃ
gānitadidaṃ tṛtīyamāvaraṇaṃ | patramūleṣuagrātprādakṣiṇyenaprahrā
dinyādiśāṃtiṃtāṣṭaśaktayaḥ pūjyāḥ iticatuthāṃ | patramadhyeṣukāṃ
tādivimalāṃtāṣṭaśaktayaḥpūjyā itipaṃcamaṃ | ṣatrāgreṣutamopahāri
ṇyādipadmarūpāṃtāḥsaṃpūjyāitiṣaṣṭaṃ tataḥpatravāhyeṣṭadikṣuvrāhmyā
dyāḥsaptamahālakṣmīsthāne0 ruṇityamṛdevatānarcayeta | keci
ttuaruṇopinavama pūjyastatraivamukhyadevatāyāḥsanmukhe natuma
hālakṣmītyāgopi vrāhmyādyāḥsāruṇāityapitadaivasvārasyamāva
hati nahyādipadaṃsahavaritāṃmahālakṣmīṃparityaktuṃ prabhavatītyā
huḥ | tadidaṃsaptamaṃ | tadvāhyecaṃdrādayograhāḥpūjyāḥ ādityastu
dvitīyāvaraṇevapūjitaḥ | yadvāmadhyedevyāgnesūryaḥ tatoṣṭa
dikṣucaṃdrādayiti aṣṭamaṃiṃdrādibhirnavamaṃ vajrādibhirdaśama
miti nanusarvatrāṃgadevatāprabhṛtyevāvaraṇagaṇanāpūrvamuktā ta
tkathamatrānyathākaraṇamityatrāhadaśabhirāvaraṇairiti | tathāca
daśāvaraṇadevaistusahapūjyāmaheśvarītyādimūlavacanādatrānya
thānupapattyāṃgadevatātaḥprākpūjyānāmapyāvaraṇadevatātvami
tibhāvaḥ | vastutastuaṃgadevatātaḥpūrvapūjyānāṃpradhānasamakakṣa
tvameva āvaraṇatvaṃtvaṃgāditevagaṇeśapaṭalāyamahāgaṇapa

pṛ0 221ba) tikalpoktarītyetidhyeyaṃ | phalaṃtuṣoḍaśopacāraimukhyapūjātadājñā
prārthanānaṃtaramāraṃbhaḥ madhyemadhyetatpūjānāṃhastaprakṣālanamukhya
pūjātatpūjānivedanādikaṃprayogānāha taletyādinā tatvasaṃ
khyācaturviṃśatisaṃkhyā āyuḥprayogamāha | āyuṣeityādi | 
kevalenahaviṣākevalenasarpiṣāca tathācasājyaṃhavirekaṃke
valaṃhavirdvitīyaṃkevalamājyaṃtṛtīyaṃ drarvātrikaṃcaturthaṃtilāḥ
paṃcamaṃdravyaṃebhiḥpaṃcadravyaiḥ pratyekaṃtrisahasrasaṃkhyayāhomādā
yuściratarakālaṃsyādityarthaḥ yaduktaṃtaṃtrāṃtare āyuḥkāmoju
huyātpāyasahavirājyakevalājyaiśca dūrvābhiḥsatilābhiḥ
sarvaistrisahasrasaṃkhyakaṃmaṃtrītiprātisvikarūpeṇaprayogāṇāṃ
vaktumaśakyatayāsādhāraṇaśavdenasakalaprayogānāha | vahute
tyādinā śūdrāderadhikārevanāstyatretisūcayituṃdvijanma
nāmiti | etasyā yaṃtramuktaṃtaṃtrāṃtare | śaktervāhyagatatrikoṇa
vilasadbhūrādisatkarṇikaṃkiṃjalkasvarayugmakaṃpratidalaṃpuṣpaṃ
kraṃtrivarṇaimanīḥ cūḍāmaṃtraturīyaveṣṭitamidaṃkṣmākoṇatārāki
taṃgāyatryāḥ kathitaṃmahaḥprabhṛtibhiryaṃtraṃtudikṣvaṃkitamiti | 
ayamarthaḥ aṣṭadalakamalakarṇikāyāṃtrikoṇaṃtanmadhyemāyā
vījaṃtadaṃtaḥkoṇeṣubhūrādikyāhṛtitrayaṃkesareṣudviśaḥ sva
rāndaleṣutriśogāyatrīvarṇāstadvahirvṛttadvaye āpojyoti ra
somṛtamityādicūḍāmaṃtraparo jasesāvadomityaṣṭākṣara maṃtraṃ
hilikhyatadvahibhūpurekoṇeṣvāvṛtyāpraṇavaḥ dikṣumahaḥjanaḥ
tapaḥsatyamitivyāhṛticatuṣṭayaṃlekhyamiti | kecittupūrvokta
dvādaśaguṇitayaṃtramevāsyāyaṃtramāhuḥ | āgneyāstramaṃtraprayogā
nādarśayitumāgneyamaṃtrasādhanaprakāramāha āgneyamityādi

pṛ0 222a) nā | abhidhāsyāmi tattatprayogakathanadvārāsarvārthasādhakami
tyabhidhāsyāmi kiṃvānānāprayogādhāyakatvenanirūpayiṣyāmi
tenatanmaṃtrānuddhārepinakṣatiḥ | marīciḥmarīciputraḥ kaśyapaḥ
tannāmadheyomuniviśeṣaḥ | huṃvījaṃhrīṃśaktiḥ raṃkīlakaṃiti
sārasaṃgrahakṛtaḥ | athavā | atramaṃtresthitāhalovījāni | a
trasthitāḥsvarāḥśaktayaḥ | jātavedasesunavāma | somamarātī
yatonidahātivedaḥ sanaḥpariṣadatidurgāṇiviśvānāvevasiṃ
dhuṃduritātyagniriticatuścatvāriṃśadarṇopamṛjvedamaṃtraḥ ṣaḍaṃga
nyāsamaṃtrānāha | navamirityādinā | oṃjātavedasesunavāmahṛ
dayāyanamaḥ somamarātīyatośirasesvāhā | nidahātivedaḥ
śikhāyaivaṣaṭ sanaḥpariṣadatikavacāyahuṃ durgāṇiviśvā
nāmevanetrāyavauṣaṭ siṃvuṃduritātyagniḥastrāyaphaṭitiṣaḍaṃ
ganyāsamaṃtrāḥ phalitāḥ | varṇanyāsamāha | aṃguṣṭetyādinā | aṃ
guṣṭapadaṃpādāṃguṣṭaparaṃ | aṃguṣṭagulphajaṃghājānūrupārśvestanaskaṃ
dhaprakūrpparaprakoṣṭeṃkarmaṇivaṃdhakṛratalanāsākṣikarṇāṃtānāṃ
paṃcadaśasthānānāṃpratyekaṃdvidvisthānatvasyavivakṣaṇāttriṃśatsthā
nānijātāni kaṭiguhyanābhihṛdayapṛṣṭagṛvāmukhamastamasti
kamūrddhāṃdaśasthānānāmekaikasthānatvameveticatvāriṃśatsthā
nāni vāhūmūlaṃsthānadvayupavāhurūpaṃcasthānadvayamitica
tuścatvāriṃśatsthānānitaṣumaṃtravarṇamekaikaṃvinyaset skaṃdha
yorddhayoḥsāhacaryānmadhyaṃpadamapitanmadhyaparamitigrīvālābhaḥ
vāhūmūlaprakūrpayormadhyetanabhāgupavāhupadārthaḥ prakūrpparapa
denakudbhaṇītibhāṣayāprasiddhovāhugatadvitīyasaṃdhibhāgaḥka
thyate maṇivaṃdhapadenatṛtīyovāhusaṃdhibhāgaḥ maṇivaṃdhaprakūrppa

pṛ0 222ba) yormadhyabhāgaḥprakoṣṭapadavācyaḥ | mastaṃlalāṭakeśasaṃdhiḥmasti
ṣkaṃtadūrddhakeśaḥ mūrddhapadaṃvrahmaraṃdhraparaṃ | padanyāsamāha śikhetyādi
nā atranayanayoḥpadadvayaṃkarṇayoḥpadadvayaṃ anyatratvekaikaṃpadaṃ ta
duktamīśānaśivenasmṛtamihatupadānāṃkaṃlalāṭākṣikarṇetva
dhararasanakaṃṭhevāhuhṛnnābhideśāḥ kaṭirapimadanorūjānu
jaṃghādyrayomīśravaṇanayanayorddhesthānamekaikamanyaditi | 
padānyaṣṭādaśaśarādhidvīṣveṣuvaddridvyekaikaṃ dvyaikaikapaṃcakaiḥ
dvyagnidvyagnidvidvivarṇairaṣṭādaśapadomanuritidaśānāt tathā
cajātavedaseitiśikhāyāṃśunavāmitilalāṭe | somaṃitidakṣi
ṇanetre | arātīyatoitivāmanetre | niitidakṣiṇakarṇe ihāti
itivāmakarṇevedityāvṛtyāoṣṭayoḥ | sitirasanāyāṃ naḥ i
tikaṃṭhe | pariitiāvṛtyāvāhoḥ ṣatitihṛdi | atidurgāṇi
itiāvṛtyākukṣidvaye nāveveitiguhye | siṃdhuṃitiāvṛtyā
ūrvoḥ durititiāvṛtyājānvoḥ | atiitiāvṛtyājaṃghayoḥ
agniritiāvṛtyāpadayornyāsaḥ kartavyitiphalitārthaḥ ha
rṣadīpikākārastu | vāhoḥkukṣyoścasthānadvayatvaṃkalpayaṃti ta
detadukteśānavacanaviruddhaṃ | yadapiguhyevarṇadvayasyajaṃghayorvarṇa
catuṣṭayasyanyasanaṃnairevopadiṣṭaṃ | tadapyuktapadavibhajakavaco
viruddhaṃ | dhyānamāha | vidyudityādiraḥśaṃkhavaguṇastriśūlaṃ | 
pāśoguṇapadārthitiharṣadīpikākāraḥ | taddakṣamāṇavacana
viruddhaṃ | aṣṭabhujeyaṃ | tatradakṣiṇaiścakrakhaḍgaśaratriśūlāni
vāmaiḥśaṃkhacakradhanustarjanīmuśaḥtatrāpidakṣāvūrddhayoścakraśaṃ
khautadadhasthayoḥkhaḍgāvarmaṇī * rmma * tadadhaḥsthayoḥśaradhanu
ṣītadadhaḥsthayoḥśūlatarjanyau || yaduktaṃ | cakrāṇivāṇaśūlākhyā

pṛ0 223a) nda dhvatīdakṣiṇaiḥkaraiḥ śaṃkhacāpākhyakodaṃḍatarjanīrvāmavāhu
bhiriti analātmiketi | tathācaanalātmikādurgauvātradeva
tābhavatīti devatāpratipādakapūrvoktavacanegnipadamapyevaṃbhū
tadurgānalaparamevetidhyeyaṃ dīkṣāprakāreṇacaitadīkṣottarameṣamaṃ
tropāsanaprakāronānyathā yaduktaṃ dīkṣāpravarttyatepūrvayathāvadde
śikotamaiḥ | tatostrakḷptiḥsaṃproktāsyātprayogavidhistati
tianyatrāpibhrāstrāṇidīkṣitasyaivakathayetsatusādhayediti
citraścitrakaḥnilasarṣapacitrakmūlāśvatthoduṃvaraplakṣavaṭa
sumiddhṛtapāyasodanarūpairdaśabhirdravyairmililātuścatvāriṃśa
davikacatuḥ sahasrasakhyayāhomonuṣṭeya kecituhavirannai
rityakṛmevadravyamitinavaivahomadravyāṇītyāhuḥ | etanmate
caturnavatyadhikacatuḥśata'saṃkhyayāpratidravyaṃhomaḥparyavasya
ti | pūrvamatecatvāriṃśadabhikacatuḥ rātasaṃkhyāpratidravyaṃhomaḥ
(paryavasyati | pūrvamatecatvāriṃśadabhikacatuḥ) prāpyate | catusaṃ
khyāvaśiṣyate sāpicaturbhirekaikāhutyāpūraṇīyeti | idame
vacapūrvamatesvārasyaṃyaduktasarvadravyaiḥsarvasaṃkhyāpūrtirnajāte
ti | tasmāduttaramatamevasādhīryaḥ pūjāvidhimupadarśayati
maṃḍaleityādinā | ṣaṭkoṇetyanenaṣaḍguṇitaṃyaṃtraṃpūrvoktamupa
lakṣmati | ṭāduktamācāryyaiḥ | dīkṣakākhyākṣarāṇādauśaktyā
veṣṭyatatauvahiḥ yaṃtraṃṣaṭguṇitaṃkṛtvādurvarṇalalitāsrakaṃ
vahiraṣṭadalepadmamityādi | kecitṣaṭkoṇamātraṃsarvatobhadra
karṇikāyāmāmanaṃtimaṃtrasyacaramovarṇogniritisavarṇā
dauyasyetiprathamapādaḥ | evaṃkrameṇāṣṭapādāyevakṣmamāṇāste
bhyutpannāṣṭamūrttayaḥpatramadhyepūjanīyāḥ | punamūrttikathanaṃ

pṛ0 223ba) dhyānabhedāt mūrttibhedaḥsyāditimūrttinivṛtyarthaṃpūjāmaṃtrāścapū
rvavadeva oṃagnayejātavedasenamaḥityādayaḥ kecittupunaruktisā
marthyātpūrvāktamaṃtrāṇāṃtyāgaḥ pratīyatetenanāmamaṃtrāevacaturthīna
moṃtātropapādeyānutvavagnayepadapūrvakāḥ tathāsatitādṛśamūrtti
rvṛṃdasyapūrvamuktatayāpunarupādānaṃnaghaṭeta asmanmatecatathāvidha
viśeṣaṇaviśiṣṭānāmatrāgrāhyatayāpunaruktisāmaṃjasyaṃ mūrttī
nāṃpunaruktiranyamūrttinivṛtyarthatipadārthādarśoktirathetadartha
paratayaivaśakyateyojayituṃyuktaṃ mitimuktamupadiśaṃti tataḥ
patrāgreṣusvātmanenamaḥ salilātmanenamaḥ agnyātmanenamaḥ dūrātma
nenamiticaturdikṣusaṃpūjya tatkoṇapatrāgreṣunivṛttipratiṣṭā
vidyāśāṃtātmakakalātmakaṃcatuṣṭayaṃsaṃpūjayet | vātātmanenama
itituharṣakaumudyuktonasādhīyātprayogaḥ | mūlāktaratyāgenā
nāparyāyāṇāmāpatyānānāprayogaprasakteḥ taddhāraṇāyattattatya
daprayogaparamūlagaveṣaṇāpatteḥ vāṣātmanenamitituprayogo
yujyate | vāyumaṃtretāiśapadasyaivapraveśitatvāt | pūrvādidi
kṣiti ekaikasyāṃdiśiekādaśaikādaśakrameṇaca tuścatvā
riṃśanmūrttayobhyarcyāiti | aṣṭadikṣupaṃcapaṃcakrameṇatāḥsaṃpū
jyapunaḥ pūrvādiṣuīśānadiśyevavācatasvaḥmaṃpūjyāitikeci
t daśadikṣucatuścatuḥkrameṇatāḥsaṃpūjyaśeṣāḥ pūrvavadeve
titukecit | paretiṣaṣṭīticavarṇaśaktināma tatparetiśa
ktiviśeṣaṇaṃ jāṃjāgatāyainamaḥ taṃtapinyainamaḥ ityādiprayo
gaḥ yatrujājāgatāmainamaḥ tanapinyainamaḥityādimaṃtrekaikākṣa
rapūrvakāvarṇaśaktimaṃtrāitiharṣakaumudīkṛtoktaṃtatramūlaṃ

pṛ0 224a) laṃmṛgyaṃ jāṇaṃāpoyāsāmityatavyujākārapūrvakṛtvaṃsarvatraprā
pyetanatujādivarṇapūrvakatvaṃ tasmājjārṇoyatretijārṇājāga
tānāmakaprathamaśaktiḥsāādyāyāsāṃjāgatāprabhṛtayovarṇaśa
ktayityevārthomūlānnirgalati | jārṇādyāḥjāprabhṛtimaṃtrākṣarā
dyāitipadārthādarśoktirapyudakūratābhyupagamanenaiva jādyārṇā
dyājāprabhṛtimaṃtrākṣarādyādyāitivāyadimūlakāraḥpaṭhechaṃdaḥsū
trakāraścaivamapinachaṃdo bhaṃgitipaṭhettadā bhavatunāmāsauprayo
gomūlārthaḥ saviṃdunāmādyākṣarapūrvakatvaṃtusāmānyaśāstraprāptaṃ
nakenāpipratividhyatenenajāṃjāgatāyainamaḥ ityādirevaprayogaḥ
lokapālādyarcanaṃpūrvavaccaturasreeca tathācaṣaḍāvaraṇapakṣa
koyaṃmaṃtritiparyavasitaṃ uktadītyānyāsajapahomapūjādibhiḥ
siddhamaṃtrasyaivāgneyāstramaṃtrevakṣamāṇedhikāronānyasyayaduktaṃmū
lakṛtā itthaṃjapādibhiḥsiddhesminastrādhikārītivilomataḥ
pūrvoktomaṃtrevāgneyāstramaṃtraḥsayathāgniḥtyatāridudhuṃsiṃcavenā
śvāviṇirgādutidaṣvaripanaḥsa daḥvetihādanitīyatīrāmamaso
mavānaśusedave tajāiticatuścatvāriṃśadarṇoyaṃmaṃtraḥ viloma
paṭhitatvenamunyaṃnaratvādiśaṃkāyāmāhapūrvoktāevaiti tatkiṃ
pūrvoktāevaṣaḍaṃgamaṃtrānetyāha | pratilometyādinā prātilo
myaṃcanavabhiḥsaptabhiḥṣaḍbhirityādinoktasaṃkhyāyāḥtathācasaptā
ṣṭasaptaṣaṭsaptanavabhirvarṇaiḥ ṣaḍaṃgavidhiritiphalitaṃ yaduktaṃ
śilāhilokāṃgasaṃkhyairdhātunaṃdaprasaṃkhyakaiḥ vilomabhūtaistā
rādivījatrayaśirogataiḥ | ādyaṃpadaṃmāṃrakṣarakṣāgnayestrāyaca
phaṭyutaiḥ | jātiyuktaiḥṣaḍaṃgānidahanāstrasyakalpayediti |

pṛ0 224ba) ayamarthaḥśilāḥsaptaahayoṣṭolokāḥsapta | aṃgāniṣaṭdhā
tavaḥsaptanaṃdānava etatsaṃkhyākāmaṃtrasyapūrvoktasyapratilomabhū
tāvarṇāḥgniḥtyatāprabhṛtayaḥ tārādivījatrayaṃpraṇavamāyādurgā
vījānitāniśirogatānipūrvabhūtāniyeṣāmitivarṇaviśe
ṣaṇaṃ ādyaṃpadaṃjātavedasepadaṃanyatsvarūpaṃcapādapūraṇārthaḥ
vījānāṃśirogatatvokṣmājātisāhacaryyāccaiṣāmaṃtyagatatvaṃ jā
tiyuktairitivyākhyātārthaṃśataśaḥ tathāca oṃhrīṃduḥgniḥtya
nāridudhuṃsijātavedasemāṃrakṣarakṣāstrāyaphaṭhṛdayāyanama
oṃhrīṃduḥvavenāśvāviṇirgādujātavedasemāṃrakṣarakṣāstrāya
phaṭ śirasesvāhā oṃhrīṃdvaduḥtiṣṭaṣatripataḥsajātavedasemāṃ
rakṣarakṣāṃstrāyaphaṭ oṃhrīṃduḥdaḥvetihādanijātavedasemāṃrakṣa
rakṣāstrāyaphaṭkavacāyahuṃ oṃhrīṃduḥtoyatīrāmamasojāta
vedasemāṃrakṣarakṣāstrāyaphaṭ netratrayāyavauṣaṭ oṃhrīduḥmavā
nastrasedavetajājātavedasemāṃrakṣarakṣāstrāyaphaṭ itiṣaḍaṃgamaṃ
trāḥparyavasanvaḥ kecittukevalarevamaṃtrārṇaiḥ ṣaḍaṃganyāsamāhuḥ
varṇetyādivarṇanyāsohigniḥprabhṛtīnāṃpūrvamaṃtravarṇapratiloma
bhūtānāṃmaguṣṭādimūrddhāṃtasthāneṣukramaśaḥ evaṃpadānipūrvavada
ṣṭādaśaivateṣāṃvibhāgopipaṃcacaturdvyādikathitaprakāreṇaiva
sthānānyapiśikhādīnitānyevapratilomatityuktyāvarṇaprā
tilomyenapadānuccāraṇīyānīniviśeṣaḥ tathācasedavetajāi
tiśikhāyāṃmavāmaśuitilalāṭeityādirītyāpadanyāsaḥphali
taḥ kecittuasyaivapratilomamaṃtrasyapaṃcādivibhāgenāṣṭādaśa
vibhāgānkṛtvāśikhādikrameṇanyāsamāhuḥ paretupadavibhā
jakavacanasyāpivaiparītyamāśrityadvidvitridvitridvikramātpaṃcāṃ

pṛ0 225a) taṃpadavibhāgaṃkalpayitvāśikhādisthāneṣunannyāsamāhuḥ pare
tupadavibhājakavacanasyāpi sthānānāmapivaiparītyamāśrityata
ttatsthāneṣvevatattadvarṇānāṃtattatpadānāṃcanyāsaḥ saṃhāramātṛkā
nyāsepihisṛṣṭimātṛkānyāsavadevasthānāninatuteṣāmapi
vyatyāsitikecidupadiśaṃti dhyānabhedāniti tatrāgneyāstra
devatādhvānaṃyathāmadhyetālavanasyāgnivaprāḍhyevahnibhūtale ma
hatastālavṛkṣasyamūlābhyāsavirājite siṃhaskaṃdhegnikoṇe
vācalaccaraṇasaṃsthitāṃ taḍitkoṭisamaprakhyāṃkalpāṃtadahanojva
lāṃ akṛtrimogradaṃṣṭrāsyāṃghaṃṭāmālāsphuratkaṭiṃ śūlabho
gīṃdraḍamarucidyuhahrīnṛjvalatprabhāṃ dadhvānāṃkararaṃḍaiḥsvairbhūṣāma
davalākulaiḥ bhūṣitāṃbhūṣaṇairugrairbhoṃgīṃdraparikalpitaiḥ ā
divarṇamayīṃdevīṃsaṃvidrūpāṃviciṃtayediti pūrvoktasaṃkhyayeti
atraviśeṣastaṃtrāṃtare maunīvrataparomaṃtrīśuddhācārojiteṃdriyaḥ
pūrvoktāsanamadhyasthaḥprāṅmukhaḥsvastikāsaḥāgneyāstraṃjapedvi
dvānsiddhyarthaṃpūrvasaṃkhyayeti ubhayavidhānāmapimaṃtrāṇāṃsi
ddhatvemāṃprayogāḥ nānyatarasiddhatve pratilomānulomāṃtāṃvi
dyāṃsaṃsādhyadeśikaḥ prayogamārabhedeṣāmastrāṇāmuktamārga
titivacanāt yohisamyagasādhyaitatkriyāḥkarttumabhī
psatidivyāstradevanāstaṃvaināśayaṃtyevadāruṇitipratiṣedhā
cca pūrvavadevajapahomādisaṃkhyāpaṃcagavyapācitacaruṇāhoma
itihomadravyeviśeṣaḥ pūjāpipūrvavadeva jāgatādyāḥśakta
yaḥ paraṃvilomataḥpūjanīyāḥniḥsaṃpannāprabhṛtirjagatāparmataṃ
pūjyāitimāvat eṣapūjāyāṃviśeṣaḥ etenataṃtrāṃtaroktāṣṭa
padaśaktipūjanamapyadhikamatretyupadiśanpadārthādarśagraṃthaḥ

pṛ0 225ba) pratyuktaḥ śaktivaiparītyamātrakṛtaviśeṣasyaivamūlakartturabhipre
tatvāt sarvatraanulomavidhaupratilomavidhauvaprayogamātrepra
yogīyoyāvānmaṃtrajapastatdviguṇetatpaṭalaprāraṃbhekathita
prāyagāyatryājapaḥkarttavyaḥ dveṣamāraṇādīnipratilomamaṃtreṇai
va śāṃtikapauṣṭiketupūrvoktaprāyānulomamaṃtreṇaiva prayogaprā
raṃbhānpūrvaṃpārāṣṭakajapopikiṃcinmātramanuṣṭeyaḥ manoḥsthi
rādidoṣāṇāṃsarveṣāmupaśāṃtaye abhicārakṛtānāṃcamanupā
dāṣṭakaṃjapeditiṣecanāt mūlajapādipādāṣṭakajapāṃtaka
rmasamudāyātsādhvitatvamāgneyāstresminsaṃpadyate pādāṣṭaka
mupadarśayati gnyādyityādinā tvagasṛgmāṃsamedosthimajjā
śukrāṇītisaptadhātavaḥ tatsvarūpāḥkrameṇatyādayaḥ saptavarṇāḥ
vubhukṣāpipāsāśokamohajarāmṛtyavaḥṣaḍmaṃyaḥ stamvasthi
majjatvakmāṃsāṃtrāṇiṣaṭkośāḥ dhātutvenoktānāmapiko
śatvenapunaḥkeṣāṃcidupādānaṃdharmmabhedāṃdadoṣāyaśavdādayaḥ
śavdasparśarūparasagaṃdhāḥ vacanādānagamanavisargānaṃdāvaca
nādayaḥ iṃdriyotpannāḥpādadvayābhyāmādimābhyāmanutpannāḥ
aṃtyapādadvayabhavāeviṃdriyārthodbhavāḥ strīrūpādhastiryaṅmu
khāścabhavaṃti anyāścadevatāḥ kkīvarūpāḥ manuṣyanakṣatreṣuā
rādhanaprāraṃbhaḥ rākṣasanakṣatreṣuprayogaḥ devanakṣatreṣūpasaṃhāraḥ
kāryititannakṣatranirūpaṇapūrvakamādarśayati astramityā
dinātithivāralagnānyāpyāraṃbhādyanukūlānidarśayati upa
krametetyādinā sakalasāmagrīsaṃpādanaṃkṛtvāgaṇeśādipūjāṃca
kṛtvāpradhānakarmasaṃkalpupakramaḥ homādikaraṇaṃastravi
marjanādipadārthaḥprayogaparyāyaḥ iṣṭaprāptanaṃtaraṃidvāsanaṃsaṃhara

pṛ0 226a) ṇaṃmaṃhṛtiśceti ubhayeṣudvisvabhāveṣuanalenadakṣiṇanāsāpuṭasaṃ
caranmahatāśaśināvāmanāsāpuṭasaṃcaranmahatābhānunābhānurū
patayādhyātenasvātmanāyamarthaḥ ātmanobhāskararūpatvaṃdhyātvā
kṛṣṇapakṣenāsāyāṃvāyauvahatisativisarjanopasaṃhārau śuklapakṣe
vāmanāsāyāṃvāyauvahatisatitācanuṣṭeyāviti kecittuana
laṃtrikoṇamagniyaṃḍalaṃsavījaṃviciṃtyātmanomāsvararūpatāṃ
dhyātvākṛṣṇapakṣetācanuṣṭeyau śuklapakṣetucaṃdramaṃḍataṃsavījaṃ
dhyātvāsvasyabhāskaratvaṃviciṃtyatāṃnuṣṭeyāvityāhuḥ aparetuana
laśaśipade upadarśitanakṣatratithipareevakvacittaṃtrāṃtarekathi
tānalādipadenāpinakṣatrādikameṣocyatenādhikaṃkiṃciditi
tadekavākyataivamamagraṃthasyāpītisūcayitutādṛśadenoktārtha
syaivānuvādaḥbhāskaretyādikaṃtvapūrvavidhiḥ tathācasvātmano
bhāskararūpatāṃdhyātvāpūrvoktanakṣatratithiṣvevapakṣadvayepimo
kṣasaṃhāraukuryādityarthaḥ yaduktamācāryaiḥ nakṣatrātmāhutāśaḥ
syāttithātmeṃduhadāhṛtaḥ tābhyāṃkarotidinakṛdvisargādāna
karmmaṇīitiyuktatamamupadiśaṃti eṣacanakṣatratithivāra
śodhaḥ sāvakāśakāryeṣunirakāśeṣutunāyaṃniyamaḥ parava
krabhayādauvatīvrarūpamāhābhaye nakālaniyamogamyaḥprayo
gāṇāṃkadācanetivacanāt sarvatra upakramevisarjaneupasaṃhā
recapaścimābhimukhatvaṃkarttuḥsyātprayogānāhanakṣatretyādi
nā śatrorjanmanakṣatrakṛtāṃścatvāriṃśatsaṃkhyānprādeśamātrān
kalaśānhatvāteṣupratyekaṃdhattūrarasenasūvyādilekhanyāde
vadattaṃmārayamārayetyādirūpāṃkarmasaṃyutāṃsādhyākhyāṃmaṃtrākṣa
reṇagryaḥprabhṛtināekaikaśoṃteyuktāṃkṛtvāvilikhyatatrasādhya

pṛ0 226ba) syapranpratiṣṭāpyalikhanakramādekaikaṃśakalaṃjuhuyāditi
yadyapisaṃyutānityatomaṃtrasthāṃtebhavennāmayogaḥpratīyatena
thāpi aṃtenāstobhavenmaṃtraḥpallavomāraṇematityuktala
kṣaṇaḥpallavevanyāyyaḥ prayogasyamāraṇarūpatvāt saṃyu
tānityasyasaṃyuktatvamātrārthakatvenāpyupapatteḥsādhyakatha
nānaṃtaraṃmaṃtrārṇakathanānmūlakṛtopyevamevatātparyyamunnī
yate yetusaṃpūrṇamaṃtralikhanaṃpratisakalamāmanaṃtitanmate
mūlakṛtomaṃtropetānitivihāyamaṃtrākṣaropetānitikatha
nasyāsaurasyaṃbhavatītimaṃtavyaṃ prayogāṃtaramāha kṛṣṇāṣṭamī
tyādinā viṣavṛkṣakāraskaraḥkucilāitibhāṣayāprasi
ddhaḥ akṣovibhītakaḥ dhattūrādisamidbhiḥpratyahaṃpratyekaṃsaha
srasaṃkhyayāhomonuṣṭeyaḥ evaṃsaptadinaparyaṃtaṃhomeekaika
dravyasyasasaptasahasrasaṃkhyohomaḥparyavasyati dinahrā
savṛddhisthaletuhomasaṃkhyāyāḥprātyahikyāḥkrameṇavṛddhi
hrāsāvaṃgīkaraṇīyau prayogāṃtaramāha saptarātramityādi
nāyatkiṃcitsaptarātramatrananukṛṣṇāṣṭamītyādipūrvoktaṃ tatra
saptarātratvasyānaiyyatyāt tālapetretyādinājāyateityaṃtena
prayogāṃtaraṃ yathāvi dhvītyanenakāmanāsaṃgṛhītaṃlikhanaṃ
māraṇekāryyaṃdhattūrarasatokhilamityupadeśaṭha saripuḥ
tattāḍapatraṃ vaśaḥsvādhīnaḥsyāt jvarānmucyeta itibhi
nnevajvarapratīkāravidhiḥ piṣṭvetyādibhinnaprayogaḥ kva
thiteṃbhasītiprayogāṃtaramarddhaślokenakvāthaḥ piṣṭvetyādi
nokteva tāṃṛkṣavṛkṣīyasādhyapratikṛtiṃ prayogāṃtaramā
ha tīkṣyotyāditīkṣṇātailaṃrājikātailaṃ mūlakavījatai

pṛ0 227a) lamitikaścit pratilomamanuṃāgneyāstramanuṃhomāt pra
stutāyāripupratikṛterhomāt asyaśatroḥ prayogāṃtaraṃsā
mudretyādisāmudrikalavaṇamilitetoyeitisamudrajale i
tikecidarthamāhuḥ samudralavaṇajehiṃguviṣajīrakapadavā
vyakṛṣṇajīrakamiśritekvāthaṃkṛtvātatrādhomukhīṃsādhya
puttalīṃtannakṣatravṛkṣodbhavāṃnikṣipyakāraskarakāṣṭosyayaṣṭyā
tāṃśirasitāḍayannevajātavedaseitimaṃtramevapratilomato
strasaṃjñāmāpattaṃjapet tenajvarārttobhūtvāsaptāhamadhyeśatrurya
mapuraṃyāyādityarthaḥ prayogāṃtaramāha ādityetyādinā sū
ryarathesthitatayādhyātairnāgeṃdraiḥsarpaiḥparitograstapādaṃtādṛ
śasarppaviṣaiḥ āhataṃvyākulīkṛtaṃtailaliptāṃgaṃnagnaṃdi
gaṃvaraṃbhānukiraṇairdagdhamadhomukhaṃsvaripuṃdhyātvāsvayaṃsū
ryamālokayannevasamudralavaṇādikvathitajalenadevī
mastramaṃtreṇāsunātarppayettenaśatrormṛtiḥ syādityarthaḥ prayo
gāṃtaramāha vibhratītyādinā kārpāsavījaniṃvapatrayosamu
ccayonavikalpaḥ vādyaśravaṇāt vibhrāṇāmityādināpra
yogāṃtaraṃ tarjanītanmuśa | dhyātvotyādināprayogāṃtaraṃ
ajāmeṣītadīyarudhiramaricābhyāṃyuktenodanenadinatrayapa
ryaṃtaṃhomāchatrusenāyāuccāṭanaṃsyādityarthaḥ prayogāṃtarama
gnītyādinā dakṣiṇenavahniṃvāmetatriśūlaṃvibhrāṇāṃpralayā
gnijvālākārāṃdurgāṃvibhāvyasarṣapatailasaṃspṛṣṭairdhat ravī
jaiḥkiṃvāsarṣapamarīcābhyāṃhutvāripūṇāṃmohaḥsyādityarthaḥ
kālāṃjanetyādināprayogāṃtaraṃ vraṇakṛt bhannātakaḥ siṃhā
dhirūḍhāmitiprayogāṃtarī atidurgādayaḥpaṃcajātavedomaṃ

pṛ0 227ba) trabhedāevavakṣyamāṇāḥtattadadhiṣṭātryaḥpaṃcadevatātidu
rgādipadairatravivakṣitā tāsāṃcatattaduktadhyānapūrvakātta
ttatprayogātsasakāmyārthaḥsiddhyati tadevedaṃprapaṃcayati
atidurgāmityādinā yadyapyetanmaṃtraprayogānparisamāpyai
vaprakaraṇāṃtarāraṃbhaṇaṃmujyate tanmadhyetathāpidugādhyāna
prasaṃgādavāṃtaradurgāṇāṃprastāvaḥkṛtonadoṣāyetimaṃtavyaṃ
apomuṣṭiḥṣaḍgaḥpulakaiḥtuchavānyaiḥniḥsāradhānyairi
tiyāvatphalinīpriyaṃguḥ atidurgādimaṃtrairevātidurgā
didhyānānaṃtaraṃteteprayogānuṣṭeyāitimaṃtrākāṃkṣāyā
māha atītyādinā atidurgāṇiviśvānāvevasiṃdhuṃdu
rityāgniḥjātavedaseprānavāmasomamarātīyatonidadhāti
vedaḥ sanaḥpariṣaditicatuścatvāriṃśadakṣaroyamatidurgā
maṃtraḥ gāṇiviśvānāvetyādiatidurityaṃtaścatuścatvāriṃ
śadūrṇevagāṇidurgāmaṃtraḥ viśvānāmevetyādidurgāṇi
padāṃtaḥ saṃpūrṇamaṃtrevaviśvādurgāmaṃtraḥ siṃdhuṃduritātyagni
rityārabhyanāvevapadāṃtaḥsaṃpūrṇamaṃtraḥsiṃdhudurgāmaṃtraḥ agniḥ
jātavedaseśunavāmetyādikaḥ siṃdhuṃduritātipadāṃtaḥsarva
maṃtrevaagnidurgāmaṃtrityarthaḥ itipadārthādarśādyanusārī
paṃthā harṣadīpikākṛtastu atiṣadititryakṣarotidurgāmaṃ
traḥgāṇiduritānigāṇidurgāthāḥ viśvānītiviśvādu
rgāyāḥsiṃdhurviti siṃdhudurgāyāḥagniḥtyitiagnidurgā
yāmaṃtrititryakṣarāevapaṃcāpimaṃtrāityāhuḥ atredaṃvaktavyaṃ tri
ṣṭuvīritetitvanmate'saṃlagnemapūrṇaṃ maṃtrasvarūpasyatryakṣarātma
naḥkaṃṭharaveṇaivoddhṛtatvādādyaṃtapadamapicānatiprayojakaṃ

pṛ0 228a) atidurgeyamitidurityādimātrādevābhīpsitārthalābhāt 
aṃgaṇesthaṃḍilaṃkṛtvāvalyaṃtekaḥ prayogaḥ agniṃsthāpayi
tvātadagrejapitiparaprayogaḥ | ubhayatrāpihomaḥkiṃcida
nuṣṭeyevetiharṣadīpikākāraḥ paścimāmukhitismara
ṇamātrārthaṃ pūrvamevatathāparibhāṣaṇenāpūrvavidhānāsaṃbha
vāt śālīnityādikastānevabhakṣayedityaṃtekaḥprayogaḥ
vrāhmādyājyāṃtāṣṭadravyaiḥpratyekaṃsahasrasaṃkhyayāhomātsaṃpa
llābhitiprayogāṃtaraṃ sikatāprayogamāhabhāskarityādinā
sākṣātsamudragāminyābhāgīrathādeḥ svacchaṃjalaṃyatrasthāne
bhavatitataḥsikatāvālukāuddhatyaśuṣkāḥkṛtvākarka
rakeśādyapanayanarūpaśodhanaṃkṛtvāpaṃcagavyeṣuprakṣipyapū
rvoktavidhināsaṃskṛtevahnaupalāśāparaparyāyavrahmavṛkṣyani
rmitapādarvyāpracālayannevabhurjayitvāsiṃhādistherveū?kṛṣṇā
ṣṭamyāṃviśākhādyanyatamanakṣatreguruśanyatiriktavāregṛhara
kṣārthaṃgṛhegrāmarakṣārthaṃnagarerāṣṭrarakṣārthaṃrāṣṭreyatrakutraci
tnasaṃkhyānmadhyapūrvādikramādavaṭān kṛtvāteṣugṛhara
kṣodeśyatāyāṃpratyekaṃmadhyapūrvāgneyādikrameṇaprasthamitāsta
thaivagrāmarakṣāyāmupadiṣṭyayāpāḍhakamitānagararāṣṭrayora
kṣāyāṃśeṇacatuṣkarūpaghaṭapramāṇāḥsikatāmunāmaṃtre
ṇābhimaṃtritāmadhyapūrvāgneyādikrameṇaprakṣipyatatramadhyepra
stutadevatāmāvāhanādipūrvakamabhyarcyapūrvāditaścakrādyāyudhā
nisaṃpūjyadevyādikāyudhāṃtadevatābhyovaliṃdatvānakṣatragraha
rāśilokapālebhyopivaliṃdadyāt anenakarmaṇārakṣāsaṃpa
dādivṛddhiścabhavatītyekaḥprayogaḥharṣadīpikāyāṃghaṭāḥ si

pṛ0 228ba) katābhiḥpūritāvaṭeṣunidheyāitiviśeṣaḥ taṃtrāṃtare dekṣāṃ
taraṃgacchatiyorthakāmītasyaivanāmnājuhuyāddhṛtena aṣṭādhikaṃ
saptadinaṃsahasraṃśīghraṃsamāgacchatisotidūrāditi tasyanāmnāsā
dhyanāmayuktenamaṃtreṇāṣṭottarasahasrasaṃkhyayā saptadinaparyaṃtaṃhu
tvāparadeśaṃgataḥ śīghraṃsamāgacchedityarthaḥ tathā raktakāryāsayu
ṣvāpimaṃtreṇā tānāmityādināśuddhatvaṃcapūrvoktadīnyābhāgīra
thīgaṃbhīrajalādituddharaṇādinā vikārāḥ ṣoḍaśa kuḍavaḥka
rṣacatuṣkaṃ carusthāpanaṃpaṃcagavyasthāpanaṃśilāsthāpanamapisi
katāsthāpanavidhinākurvataḥphalasamānaṃ gomayāṃbhityane
nagomayarasasyaivaprakṣeponagomayasyetidhvanitaṃ kapilāyāḥ
kṣīramityādikramaḥ prayogāṃtaramāha ekonetyādinā pālāśa
vṛkṣasyakāṣṭasyapīṭhaṃkṛtvātatrarekhāṣṭakaṃpūrvāparāyanaṃrekhāṣṭa
kamevadakṣiṇottarāyataṃkṛtvaikonapaṃcāśatkoṣṭānisaṃpādyata
tramadhyekoṣṭemāyāvījaṃvilikhyakoṇakoṣṭacatuṣkaṃvihāyeta
rakoṣṭeṣuprathamapaṃktimārabhyaivakramāduktaṃcatuścatvāribarṇaṃmaṃ
traṃlikhet evaṃrītyālikhitaṃyaṃtraṃjapahomasaṃpātādibhiḥ sā
dhayitvākvacidrakṣyasthānenikhanettenoktaphalaṃsyādityarthaḥ
idamevayaṃtraṃyadivivādaviṣayabhūmaunikhanyatetadājapapūrva
kaṃtallābhaḥsyāt maduktaṃtaṃtrāṃtare vipratipattidharāyāṃnikha
netraśyaṃtyupadravāḥsadyiti dhāraṇayaṃtramāha madhyeityādinā
catasraḥpūrvāparāyatāścatasraścottaradakṣiṇāyatorekhāḥ kṛ
tvānavakoṣṭānisaṃpādyamadhyekoṣṭemāyāvījaṃpareṣupūrvoktamaṃtrā
ṣṭapādānālikhyajapahomasaṃpātasādhitamidaṃdhāraṇāduktaphalaṃ
dadyādityarthaḥ visargaḥsaṃhāraḥ ādānaṃprayogānaṃtaraṃpranarmaṃtra

pṛ0 229a) khīkaraṇaṃ yaduktaṃ vidhivanmāraṇaṃkṛtvāmaṃtramūrtiṃvisṛjyaca
samudragāyāṃnadyāṃtukaṃṭhamātrejalesthitaḥ ahorātrejapenmaṃtramu
ṣṭādhikamahasrakaṃ śuddhaṃmanuṃtaṃsvīkuryāditi ādānaprakāroyaṃ
visargaprakārastumūlevoktitidik     yasyodyotamatī
satīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmapremanidhvī tipaṃthakulabhūḥ
kūrmācalojanmabhū mūpāsyaṃkṛtavīryyacācyutapadaṃvārāṇasīvā
sabhūtajjepūrttimagādvipaṭalaḥśavdārthaciṃtāmaṇau 21
pūrvoktānidurgāmaṃtrasyapunaḥprayogānvaktumupakramācaranna
nvetedināstraprayogatvenaivataṃtrāṃtareṣuprasiddhānātidurgāprayo
galenetiyadikaściddhūyāttatsamādhānārthaṃtayauraikyamevāstī
tipratipādayannevadināstratvenaivatatprayogānāha athodatyā
dinā yattuatikrodhākrāṃtasyanahisyādityādiniṣedhaśāstra
munnaṃghataḥ śatrunigrahamichataḥsādhakasyahitārthaṃpaṭalāṃtaramā
rabhate itigūḍhārthadīpikāharṣadīpikākārābhyāmuktaṃ tatrayu
ktaṃ pūrvapaṭalepirāgadveṣodrekānniṣedhaśāstrollaghisādhakahi
tārthaprayogāṇāmevavahuśaḥpratipādanenātraviśeṣābhāvāt
atidurgāmanuḥpūrvamuddhateva prātilomyenapaṭhitotidurgāmaṃ
trevakṛtyāstramaṃtra sayathā tṛṣaripanaḥsadaḥvetihādanito
yatīrāmamasomavānaśusedavetajāgniḥnyatāridudhuṃsiṃcaveṇā
śvāviniṇirgāḍatiiticatuścatvāriṃśadarṇoyaṃkṛtyāstramaṃtraḥ
harṣadīpikākṛtāṃpunaratrasaṃpūrṇamaṃtrasyaivapratilomatāṃpūrvatratrya
kṣaramātrasyātidurgāmaṃtratāmabhyupagachatāmabhiprāyaṃnavidyaḥ na
capūrvapaṭaloktotidurgāmaṃtrastryakṣarātmātattaduktaprayogopayo
gībhinnevavināstratādātmyamāpannotidurgāmaṃtropṛthagevasoyaṃna

pṛ0 229ba) tryakṣaraḥkiṃtu atidurgāṇītyārabhyasanaḥpariṣadityaṃtaścatuśca
tvāriṃśadvarṇitivācyaṃ pūrvapaṭaleatidurgāmaṃtrastriṣṭuvuktaḥ
sevadināstraṃ asāvevapratilomapaṭhitaḥ kṛtyāstramitita
tphakvikādarśanenatathābhiprāyasyavarṇayitumatrākyatvāt
atidurgāmaṃtrayorevapaṭalabhedāttvaduktimātrādevabhinnarūpatā
kalpanepramāṇābhāvāccetiprāmādikevāyaṃpūrvāparagraṃthaḥ
dināstramaṃtrasyaṣaḍaṃgamaṃtrānāha dināstrasyetyādi anulomo
ditāt jātavedasethunavāmetyādinoktāt jātavedaseśunavā
mahṛdayāyanamaḥ somarātīyatośirasesvāhe tyādipūrvoktamaṃ
traiḥ ṣaḍaṃganyāsaḥkāryyitiphalitārthaḥ etenṛṣyādayopi
tadīyāevetisūcitaṃ ṣaḍaṃgādīnityādināvarṇanyāsapadanyāsa
yoḥ saṃgrahaḥ manorādyapadenaivaṣaḍaṃgānicapūrvavat drāṅāghena
catānisyuratidurgāmanorapītivacanāt atravacanātsaṃpradāyā
ccadrāṅstrīṃvlaṃsaḥitipūrvoktavījapaṃcakamapideyamitiviśeṣaṃpa
dārthādarśakārāupadiśaṃti kṛtyāstramaṃtrasyaṣaḍaṃgamaṃtrānāha kṛ
tyāstrasyetyādinā pratilomoditān āgneyāstramaṃtrakathitān
tathāca oṃhrīṃduḥgniḥtyatāridudhuṃsiṃjādavedasemāṃrakṣarakṣāstrā
yaphaṭhṛdayāyanamaḥ oṃhrīṃduḥvavenāśvāviṇirgādujātave
dasemāṃrakṣarakṣāstrāyaphaṭśirasesvāhaṃtyādayaḥ pūrvoktājñeyā
stramaṃtraṣaḍaṃgamaṃtrātrāpikṛtyāstramaṃtretebhavaṃtītiparyavasitā
rthaḥ ṛṣyādayopiteevādinātrāpyakṣaranyāsapadanyāsapari
grahaḥ kāryyabhedādevadhyānabhedamupadiśaṃstattatkāryyakāripra
yogātpūrvaṃkramānurodhenadināstrasyopadiśatibhānuviṃvamityā
dinā devīdhyānaṃtutaṃtrāṃtare udyānamadhyapūrvoktasiṃhaskaṃdhopa

pṛ0 230a) risthitāṃ kālameghanibhāmugrāṃsarppabhūṣaṇabhūṣitāṃ śūlaṃkha
ḍgaṃkuṭhāraṃcakheṭakharpparatarjanī dadhānāṃdakṣiṇānyaiḥsvaiḥkaradaṃḍai
ritastataḥ atidurgāmanormūrttidhāvamānāṃviciṃtayediti vara
dāridarābhītipāṇipadyairvirājitāṃ tāmaṃtrapratilomākhyāṃsiṃ
hasthāṃciṃtayecchivāmiti viśeṣadhyānaṃtutatratatramūlakṛdeva
vakṣyati sūryyarathasthitasarppatiryyagviṣagrastaṃsūryaviṃvagataṃa
dhomukhaṃmūlādhāragatayākuṃḍalyācagrastaṃripuṃkālānalasaṃ
nibhemūlādhārekṣipet evaṃdhyāyatiṣṭasiddhiḥsyādityekapra
yogaḥ pūrvoktadināstramaṃtreṇaparitograstaṃsvādhiṣṭānacakresthitaṃ
prāṇādipaṃcavāyusaṃvarddhitavahninādagdhovigrahaḥ śarīraṃyasye
tyevaṃbhūtaṃcasvaripuṃbhāvayannevayaḥ prastutamaṃtraṃjapettasyeṣṭasiddhiḥ
syādityaparaḥ maṇipūretyevaṃdhyāyatojapataḥsaivasiddhiḥ anā
hatemaṃtravahninādagdhaṃripuṃciṃtayatopyevaṃ viśuddhasthānemaṃtra
vahnihatasyaadhvāmukharipościṃtanādapyevaṃājñācakresthita
syaripoḥ prakṛtāstreṇadāhanādapyuktasiddhiḥ mūlādhārogu
dameḍhrāṃtarāladeśaḥsvādhiṣṭāneliṃgāduparitanonābheradhasta
nodeśaḥsvādhiṣṭāneliṃgāduparitanonābheradhastanodeśaḥ
maṇipūrakaṃnābhisthānaṃanāhataṃhṛdayaṃviśuddhasthānaṃkaṃ
ṭhaḥājñābhrūmadhyabhāgaḥ sūryyaviṃvesthitaṃsūryakiraṇaiḥprati
dagdhvaśarīravairiṇaṃdhyāyannevayadinābhimātrodakesthitvā
maṃtramamumaṣṭottaraśatasaṃkhyayājapetadāsaptadinādarvāk
vairimaraṇarūpeṣṭasiddhiḥsyāditiparaḥ prakāraḥ bhaumavāra
mārabhyasaptadinaparyaṃtaṃsūryodayādastaparyaṃtaṃyadyamuṃmaṃtramā
japettadāpīṣṭasiddhiḥ durgālayesthitvāprastutamaṃtreṇasaṃve

pṛ0 230ba) ṣṭitāṃgaṃciṃtayannevayadyamuṃmaṃtramabhijapetadāpīṣṭasiddhiḥ durgā
mūrtispṛśannevadinatrayamupavasantevāmunāmaṃtreyāprapīḍitaṃbhū
lopariniviṣṭaṃsvaripuṃciṃtayannevacayadyamuṃmaṃtramabhijapettadāpyu
kteṣṭasiddhiḥ ravirathagatasarppaviṣairdagdhānisarvāṇyaṃgāniyasye
tyevaṃbhūtaṃripuṃsūryamaṃḍalesthitaṃciṃtayitvoṣṭyajalennaprastutamaṃ
treṇatarppayatopīṣṭasiddhiḥ sūryamaṃḍalādāgatayājvālayāśa
rīraṃgrastaṃśarīraṃyasyetyevaṃbhūtaṃripuṃdhyāyatopīṣṭasiddhiḥ rāhu
ṇāgrastasyasūryasyamaṃḍalesthitaṃmaṃtravarṇamayairvāṇaiḥ parito
viddhaṃsvaripuṃpratipadyadhyātvāyutasaṃkhyayāmaṃtramimaṃjapato
pyuktābhīṣṭasiddhiḥsyāt pralayāgnisaṃnibhāṃsiṃhaskaṃdhārū
ḍhāṃkālarātrisvarūpāṃdakṣavāmahastābhyāṃkrameṇaśūlapāśa
dharāṃsūryamaṃḍalamadhyesthitāṃraktībhūtanetratrayanirgachaddhi
sphuliṃganirdagdhaśarīroti evavyākulīkṛtoripuvigra
hoyayetyevaṃbhūtāṃsarvairapiprakaṭatayājñātuṃśakyābhirdaṃṣṭvā
bhiryuktāṃbhuvoḥkauṭilyenabhayānakīkṛtavadanāṃtarjanīmu
drayāripuṃbhīṣayaṃtīdaṃṣṭrāniryatkiraṇaiḥsarvadiśāṃmadhyabhā
gānprakāśayaṃtītriśūlenavai rivakṣaḥsthalasphoṭayaṃtī
durgādevīpratipadyadhyātvādinatrayaṃmaṃtramimaṃjapatopīṣṭasi
ddhiḥ astramaṃtrasyadināstramaṃtrasyoktānṛṣyādivarṇapadanyā
sānkṛtvāpralayānalaprabhāṃkruddhāṃraktavastrāṃraktatrinetrāṃ
siṃhārūḍhāṃdhāvaṃtaṃripuṃpratidhāvaṃtīṃkhaḍgenaripuśiraḥchi
tvātatkālamevākāśamāgatāṃdurgāṃdhyātvātridinamupavasa
nnevayadimaṃtramimaṃjapetutadāpyukteṣṭasiddhiḥ japasaṃkhyāke
ticet tridinamityuktyāsūryodayādastaparyaṃtaṃnyāsādi

pṛ0 231a) kālātiriktakāleyāvānjapaḥsaṃbhavatisaivaprātyahika
japasaṃkhyetigṛhāṇa etāvatparyaṃtamuktaprayogātdineva
kuryānnarātrāvapītyāha karmāṇyetatyādinā prayogāṃtaramā
ha paścimetyādinā paścimāmukhaṃyatradvāramastitādṛśaśi
vālayasthitaṃliṃgamityarthaḥ paścimābhimukhaṃyattiṃgasahasrasaṃ
khyamitikarmadhārayaṃkecidāhuḥkāraskarasyasamidbhūtasaha
srasaṃkhyakāṣṭeṣupratyekaṃtrikoṇaṃtadaṃtaḥsādhyanāmayuktānmaṃ
trasyaikaikavarṇānālikhyameṣaraktenasaṃyojyasūryyamaṃḍaleprala
yāgninibhāmityādimūloktaprakāreṇadevīṃdhyāyannevasaha
srasaṃkhyayājuhuyādityartha prayogāṃtaramāha ūrddhamityādi
nā bhujaṃgamaṃjīvaṃtaṃkṛṣṇasarppaṃ adhaḥsthitenaivoṣmajalenata
dūrdhamevasthitakṛṣṇasapāsyetarppaṇaṃnatu vyaktyaṃtarāśrayaṇaṃ
madhyāhnetyādināprayogāṃtaraṃ śūleṣuprotāhitāvairiṇopa
yetivigrahaḥṛkṣavṛkṣetyādināprayogāṃtaraṃ khaḍgenakṛttaḥchi
tto'hitoyathā prajapediti japeprakarṣaścavakṣamāṇalakṣaṇa
kapallavāśrayaṇādirūpaḥ prayogāṃtaramāha prakalpyetyādi
nā meṣarudhirapariplutatvaṃvāradvayaṃprāṇapratiṣṭātaḥpūrvaṃ
homakāleca etāvatādināstraprayogānuktvākṛtyāstrapra
yogānāha ādhārādityādinā svagṛhaṃmūlādhāraṃ prayo
gāṃtaramāha aṃgāretyādinā citāgnausvagṛhādiṣvevakuḍo
pariyathoktavidhināsthāpitacitāvahnau kecittu cittāva
hniḥ citāyāṃdahyamānāyāṃdyovahniḥ sevanatukvacittasyā
nayanaṃ nāpisaṃskārāṃtaramitivadaṃti caturdaśyāmiti pra
yogāṃtaraṃ vraṇatailaṃbhallātakatailaṃ tuṣāsthītyādiprayo

pṛ0 231ba) gāṃtaraṃ tuṣādhānyasya asthītimanuṣyasyetadubhayaṃmela
yitvāpratimākārāṃ kṛtyāstrābhimaṃtritavālukāsaṃvaṃdhā
vevatajjalasyakṛtyāstrakvathitatvaṃnatusaṃskārāṃtaraṃkiṃ
cit taḍāgādītyādināvāpīkūpādiparigrahaḥ nadīnāṃ
tuvalavadvegādvālukānāmekatrasthityasaṃbhavānnopādānaṃ
anyathānadyādāmityevavaktumucitaṃsyāt kṛṣṇāṃgāretyā
diprayogāṃtaraṃ pretabhasmamaṃtrākṣarasaṃkhyayājaptvāmahiṣājye
nasaṃpṛktaṃkṛtvāmaṃtrākṣarasaṃkhyākāevaguṭikāḥkṛtvākṛtā
prāṇapratiṣṭādevyāyāsutuśvitikāṣṭairvṛddhimāpannevahnauju
huyāt śmaśānetyādināprayogāṃtaraṃ māhiṣaiḥpaṃcagavyairi
tilākṣaṇikaḥprayogaḥ prayogāṃtaramāha saptāravāreṣvityā
dinā aṃgāravāramārabhyasomaparyaṃtaṃkulikavelāsvevāgne
yādiśaivīparyaṃtaṃsaptadaśasudurgāyāālayesthitāvālu
kāgṛhītvāsaptamehanikulikavelāyāṃtadgrahaṇottaraṃtāḥ
sarvāḥsaptāpivālukāekīkṛtyaspṛṣṭvāmuṃmanuṃjapedityarthaḥ
yathāpureti viṣakāṣṭāgnauviṣakāṣṭadarvyābhurjayedityarthaḥ
prayogāṃtaramāha vrahmadaṃḍītyādinā vrahmadaṃḍīvijayā makaṃ
ṭikākākapikachraḥkarakrośanikāvajrakaṃdaḥ utsādaḥpuna
rapyagamanābhāvaṃviśiṣṭa uccāṭanaṃ prayogāṃtaramāha ṣaḍviṃ
duṣaḍbhūmityādinā ṣaḍviṃduḥkīṭaviśeṣoyasyanāmāṃtaraṃpaṃ
cakūṭeti tasyapaṃcaviṃdavaḥśvetekonyavarṇaḥsacavarṣāsu
prathamajalapātedṛśyate taduktaṃ paṃcakūṭasyakīṭasyapaṃcasyuḥ
śvetaviṃdavaḥ bhinnavarṇastathācaikaḥsusnigdhaḥśvetavarṇataḥ
bhavetsajaladāraṃbheṣaḍviṃduritikītititi puttalyāṃsādhya

pṛ0 232a) janmarkṣavṛkṣodbhavāyāmitiyeśeṣaḥ mahāprāṇiśiraḥkhaṃḍā
nityarthaḥ kapālaśakalānityasya itevārabhyaprayogāṃtare
prāṇasthāpanaṃsādhyasya prayogāṃtaramāha ajetyādinā ahiṃ
jīvaṃtaṃkṛṣṇasarppaṃ taṃdyaṭaṃspṛṣṭājapaḥtasyaivasaṃpūrṇasyahomaḥ
sādhyetyādināprayogāṃtaraṃ viḍālaṃkṛṣṇamārjāraṃpūjādītyā
dināpidhānaraktadastrāchādanaparigrahaḥ kṛtyāstrapāṭhapū
rvakaṃprajvālanātkṛtyāstrāsamedhvitatvaṃvahneḥ vraṇatailenabha
llātakatailaināmutahomānaṃtaraṃpaṭakarmakohomaḥsuṃdarami
tyādināprayogāṃtara kramāditirājībhiṭayutahomaṃparisamā
pyabhallātakasamidbhirayutahomaṃsamāpyatilatailenāyuta
homaṃkuryādityarthaḥ atratailaśavdapratyekamabhisaṃvadhyati
tipadārthādarśakāraḥsthāpitānilāṃkṛtasādhyaprāṇaprati
ṣṭāṃhastenatu hṛṣākṛtyākarttāramapīti nanvevaṃsatyakartta
vyatāprasaktauvyartheprayogavidhistannirūpaṇaṃcetyatāhasa
japediti tathācātmarakṣābhavatyevetinatadakaraṇaṃprasaktami
tibhāvaṭa || triṣṭupmaṃtraprasaṃgādiṃdratriṣṭupmaṃtropīhali
khyate gṛtsamṛṣiḥtriṣṭupchaṃdaḥ iṃdrodevatā iṃdraśreṣṭāni
draciṇānidhvehihṛt cittaṃdakṣiṇasyasubhagatvamasmeśiraḥ
poṣaṃrapīṇāmariṣṭuṃtanūnāṃśikhāsvādyānaṃvācasudinatvama
hrāṃkavacaṃsaṃpūrṇamaṃtreṇāstramitipaṃcāṃganyāsaḥ śīrṣāli
keśravaṇanetraṃsadyoṇagaṃḍadaṃtoṣṭapāṇipadasaṃdhiṣusāgreṣu
ādhārenābhijejaṭharastanepārśvapṛṣṭahṛnmastakeṣumanuvi
nnyasatukrameṇavinyasyaivamaṃtravarṇānpadāninyasedbhūyodevatā
tvaprasiddhyaisthāneṣveṣudvyaṣṭasaṃkhyeṣudehetārādyāniṣṭasaṃkhyāni

pṛ0 232ba) maṃtrī śīrṣeśrutikapolāsaṃdakṣapārśvakuṭīṣuca guhyavāmaka
ṭīpārśvesāṃsuguṃḍaḥ avaḥsruca ādhāranābhihṛdayevadane
ṣuyathākramaṃ evaṃpadānivinyasyadhyāyet māṃtaṃgārātipī
ṭhesthitamatirūciraṃnaṃdanekalpavṛkṣairmaṃdārādyairmanojñairvivu
dhamuninutaṃnaprakārttasvarābhaṃ hastodyatsvarṇakuṃbhaprakarapa
rigaladratūdhārāpravāhānvarṣaṃtaṃvāṃchitārthapradamarapatiṃsu
prasannaṃnamāmiiti athapūjā ṛdhyainamaḥ 1 mṛddhyai 2 su
khadāyai 3 manojñāyai 4 kāṃtyai 5 kāmadāyai 6 surūpāyai 7 
kāmarūpāyai 8 ityaṣṭapīṭhaśaktīḥsaṃpūjya oṃ namobhagavate
ranūmayāyasiṃhāsanāyanamaḥ itikarṇikāṃpūjayet iṃdra
syavāmapārśvepulomanaṃdanāyainamaḥ puratomātalayenamaḥ ta
toṃgadevatāpūjākesareṣuprathamāvaraṇaṃ maṃdārāyanamaḥ saṃ
tānakāyanamaḥ 2 kalpavṛkṣāyanamaḥ 3 haricaṃdanāyanamaḥ 4
itipūrvādicaturdikṣu pārijātāyanamaḥ itimukhyasyapṛ
ṣṭe itidvitīyakesareṣvevaaṃgādvahiḥ aṣṭadalamūleṣuā
dityebhyonamaḥ viśvebhyodevebhyonamaḥ 2 marudbhyonamaḥ 3 
prajāpatibhyonamaḥ 4 vasubhyonamaḥ 5 aśvibhyāṃnamaḥ 6 ru
drebhyonamaḥ 7 sādhyebhyonamaḥ ititṛtīyaṃdalamadhyeurvaśyai 1
menakāyai 2 raṃbhāyai 3 ghṛtācyai 4 yuṃjisthalāyai 5 tilotta
māyai 6 citralekhāyai 7 uttatāyai iticaturthaṃ dalāgreṣuguru
bhyo 1 nāradāya 2 tuṃvurave 3 citrasthāya 4 abhramuvallabhāya 5
vājipataye 6 adityai 7 jayaṃtāya 8 paṃcamaṃcaturasreiṃdrāya pū
rvavatvajrādayopiparataḥ itiṣaḍāvaraṇāni puraścaraṇārthaṃ
lakṣaṃjapaḥ trimadhurasiktaiḥkapalairdaśāṃśenahomaḥ śeṣaṃpūrvavat

pṛ0 233a) athaprayogaḥ dūrvātrikaiścāthasahasrasaṃkhyaṃdugdhāplutaiḥ saptadi
naṃhunedyaḥ rogairvimuktaḥsahavaṃdhuvargaiḥ śataṃsajīvecharadānaro
sau prayogāṃtaraṃ pāśāṃkuśaukāmabhaṃbhītimudrāṃkarairdadhānaṃka
malāsanasthaṃ raktāṃśukālepanamālyamenaṃśadvīpatiṃtalpatale
niśīthe viciṃtyapāśāṃkuśaśāktivījai yuktaṃmanuṃmaṃtritamaḥ
sahasraṃ japannanaṃgānuracinnavṛttimayyurva śīmānayatenijāṃke
itikāmamudrāvaramudrāpāśāṃkuśābhyāṃpuṭitaṃśaktivījaṃ ta
thācāṃhrīṃkroṃiṃdraśreṣṭānidraviṇānītyādiṛk itisaptatriṃ
śadakṣarakaṃmaṃtraṃsahasrāvṛtyājapatovaśyamurvaśyādyākarṣaṇaṃsyā
dityarthaḥ prayogāṃtaraṃ varābhītiśaktīḥ paviṃvāpihastairvahaṃtaṃ
suraktaṃprasannānanāvjaṃ varalārānimenaṃviciṃtyārkaviṃveprajapyā
tsahasraṃsamṛddhyaidinādāviti dinādauprātaḥprayogāṃtaraṃ pṛthu
lāṃyomadhurayutāṃśālīnāṃmaṃjarīṃjuhotyagpraḥ saśālipūrṇagṛ
hasthānmaṃtritamomaṃḍalatrayādarvākiti trimadhurasiktābhirmaṃ
jarībhiḥsahasrāyutādisaṃkhyayājuhvūtaḥ puṃsovaśyaṃmaṃḍalatrayāda
rvākśālisamṛddhiḥsyādityarthaḥ gīrvāṇeṃdrāstumaṃḍalatrayāva
dhikālohomasyaivanaphalasye tyāhuḥ mūlasvārasyaṃtunātrārthe
tvanmatekiyān prayogakāliticet yāvatālaghugurukārya
vyavasthitasahasrādisaṃkhyāpūrttistāvānevetigṛhāṇa eke
nayadinasiddhiritinyāyastusarveṣāmapyādaraṇīyevetidi
ka prayogāṃtaraṃ vaiśvadevaviracitaugṛhāśramīyojuhotivasusaṃ
khyamaṃdhasā tasyabhaktamatimiṣṭamanvahaṃsaṃprayacchatisahasralo
canaḥ prayogāṃtaraṃ sakṛduccaritopyamarādhipatirmanuvaryyamamuṃ
disasyamukhemukhajasyakuṃṭuṃvayutasyaparaṃpradadātyaśanaṃdinaśaḥ

pṛ0 233ba) sarasaṃ prātarekavāramapimaṃtramamuṃjapatovrāhmaṇasyakuṭuṃvayuta
syāvaśyamatnaṃprayachatīṃdrityarthaḥ athayaṃtraṃ sādhyākhyākarmayu
ktaṃśikhipurayugalasyālikhetkarṇikāyāṃtāraṃ koṇeṣuvī
jaṃvasudalakamalekesarodyatsvaraudye dikpatreṣviṃdriyārṇān
guhavadanamitānkoṇapatreṣupaścādāvītaṃvyaṃjanārṇairava
nipurayutaṃyaṃtramaiṃdraṃtadetaditi ṣaṭkoṇakarṇikāyāṃpraṇa
vaḥtanmadhyesādhyanāmādiḥṣaṭkoṇeṣvāvṛtyālamitīṃdravī
jī tadvahiraṣṭadalasyakesareṣudviśaḥsvarāḥ pūrvādicaturdi
kdaleṣupaṃcaśaḥpaṃcaśaḥāgneyādividikdaleṣuṣaṭdhā
ṣaṭdhāmaṃtravarṇāḥ tadvahirvṛttaikādayaḥtadvahiścaturasrami
tyarthaḥ tatphalaṃtatraiva ālikhyedaṃtāmrapatresujaptaṃhutvāvahnausā
dhusaṃpātasiktaṃrakṣāṃkuryyātsthāpitaṃmaṃdirādaurakṣobhūtapreta
caurādikebhyaḥ iti yadadyakaccavṛttahannudagāśrabhisūryye
sarvaṃtadiṃdratevaśeitīṃdragāyatrīcatritrivarṇakrameṇapūrvava
dbhupurevalekhyeti sūryyaputrasūriyamitivarṇatrayaṃlikhenu
sarttavyaṃ athalavaṇamaṃtraprayogānādarśayituṃpratijānīte
athaviti yadyapicaikaikanirapekṣasyajapohomādiṣṭaniyogā
dṛvāṃbhedasādhanamanupayuktaṃ tathāpiekaikayāprajuhuyādṛvetyā
divakṣyamāṇaprayogetadupayogāttadbhedaṃsādhayitumāha ṛgyā
dyāḥkathitāiti atragraṃtheṛcāmadyāḥvarṇāḥkathitānasaṃpū
rṇāityarthaḥ tadevaviśadīkṛtyadarśayati pūrvetyādinā lava
ṇāṃbhasipūrvikāṛkpūrvāprathamāstītyarthaḥ tenajapahomādi
ṣutasyāḥ pūrvaṃviniyogobhavati sācasaṃpūrṇodgatācāryyaiḥpṛthi
vīmudakaṃvotkāṇāṃbhasītitataḥparaṃtīkṣṇosyugrosihṛdayaṃtave

pṛ0 234a) tilavaṇasyagīḥ pṛthvīiticamātālavaṇasyavaruṇaḥpitā pra
thameyamiti pṛthvīiticaturthasvarotaraṃsaṃdhyabhramaṃhrasvakaraṇani
rāsāyamūlakṛtopipṛthvīitidīrghāṃtadvyakṣarapāṭhevasaṃmatapala
vaṇa maṃtrasyadvātriṃśadakṣarakatvasyapūrvamuktasyapṛthivītitryakṣa
pāṭhevirodhāpateḥ etenṛgādyākathitāpūrvalavaṇāṃ bhasīti
mūlapāṭhaṃkvacillekhakapramādapatitamapiprāmāṇikaṃmatvāpūrva
lavaṇetyādipūrvāṛknatulavaṇetyādetyupadiśaṃtaḥpratyuktāḥ
ācāryaiḥpṛthivīvarṇabhūtaṃlakāramārabhyaivaprathamādyāṛvupakra
māt sarvatraivapūrvapadasyapāṭhādarśanācca dvitīyāṃsūcayati lava
ṇādidvitīyeti sāsāvuddhatātaireva dvitīyāyālavaṇeityupa
kramaḥ hūyamānetvitikutonidreticakutoratiḥ lavaṇaṃpacatī
tyuktvātathāpāvayatītica lavaṇaṃchiṃdatīttyuktvābhiṃdatītira
bhāṣyanu amukasyadahagātrāṇidahamāṃsaṃdahatvacamiti tṛtī
yāṃsūcayati anyādahādyeti anyātṛtīyā saṣāśuddhatātaiḥ da
heticatṛtīyābhavedavupakramaḥ lagasthiyajjānītyasthibhyośa
vdaṃmajjikāṃdaha tatoyadītisaṃbhāṣyavasatīti padaṃvadet yoja
netiśanevarṇānradīnāṃvāśatāṃtareiti caturthīṃcasūcayati
daṃdagdhveti ācāryyairapyuddhataṃyathāḥ taṃdagdhvaticaturthyādauna
yameśīghramityuta agneityetadaṃtesyāllavaṇasyetitejasā naga
relohavarṇāḥsyuḥprakārekṛṣṇavarṇakāḥ sarppetyaṃtekṛtārgetile
natraivavaśārṇakāḥ māyātvitisyāllavaṇamaṃtravarṇāḥ puraskṛtaḥ
itipaṃcamīmṛcaṃcasūcayati yātepūrveti eṣāpicoddhṛtātaiḥyā
terātriḥśalyaviddhasyaśūlāgrāropitasyaca yāterātriritiproktā
mahārātriritīrayet sāterātrirmahetyuktvāniśetyevaṃtupaṃcamī

pṛ0 234ba) tī praṇavaḥpāśamāpecāṃkuśavījamidaṃpurā vāgviṃdrāmṛtavī
jāniyaṃlaṃbaṃtadanaṃtaraṃ ciṭimaṃtroṃtimebhāgemadhyeṛkpaṃcakaṃ
mataṃ evaṃmilitvāmaṃtroyamekodvyagnibhujākṣaraḥ tathāca oṃ
āṃhrīṃkroṃyaṃlaṃbaṃlavaṇāṃ bhasitīkṣṇesyugrosihṛdayaṃtava lava
ṇaṃsyapṛthvīmātālavaṇasyavaruṇaḥpitāḥ lavaṇehūyayāne
tukutonidrākutoratiḥ lavaṇaṃpacatipācayatilavaṇaṃchiṃda
tibhiṃdati amukasyadahagātrāṇidahamāṃsadahatvavaṃ dahatvaga
sthimajjāniāsthibhyomajjikāṃdaha yadivasatiyojanaśa
tenadīnāṃvāśatāṃtare taṃdagdhānayameśīghramagrelavaṇasyate
jasā nagarelohaprakārekṛṣṇasarppakṛtārgale tatraivavaśamāyā
tulavaṇamaṃtrapuraskṛtaḥ yāterātriḥśalyaviddhasyaśūlāgnāropita
syaca yāterātrirmahārātriḥsāterātrirmahāniśā oṃciṭiciṭi
cāṃḍālimahācāṃḍāliamukaṃmevaśamānayasvāhā itidvātriṃ
śaduttaradviśatākṣaroyaṃmaṃtraḥ 232 itiniṣyantorthaḥ ṛṣyādi
kamāha aṃgiretyādinā padmapādācāryyairmāyāvījaṃvījamuktaṃhi
śaktiḥsyāt kroṃkāroyoṃkuśākhyātaduktityuktaṃ asyadvātriṃ
śadadhikadviśatākṣaramahāmālāmaṃtrasyaaṃgirāṛṣianuṣṭup
chaṃdaḥagnirātridurgābhadrakālyodevatā hrīṃvījaṃkroṃśaktimaṃ
trasiddhayejapeviniyogityādikaṃsaṃkalpavākyaṃ oṃaṃgiṭase
ṛṣayenamaḥ anuṣṭubhechaṃdasenamaḥ śrīmadagnirātridurgākālī
bhyodevatābhyonamaḥ hrīṃvījāyanamaḥ kroṃśaktayenamitiṛṣyā
dinyāsamācaret tataśca oṃciṭiciṭihṛdayāyanamaḥ cāṃḍāli
śirasesvāhā mahācāṃḍāliśikhāyaivaṣaṭ amukaṃmekavacāya
huṃ vaśamānayanetrātrayāyavauṣaṭ svāhāstrāyaphaḍtimaṃtrairaṃ

pṛ0 235a) guṣṭādiṣuhṛdayādiṣucavinyaset tataścānuṣṭeyaṃdhyānamāha nava
kuṃkumetyādinā dakṣādūrddhayorādyetadadhastanayoraṃtyeityāyudhadhyā
namagnidhyānaṃ vāmādhaḥkapālaṃ vāmorddhaṃpāśaḥ dakṣorddhamaṃkuśaṃ
dakṣādhastāttriśūlaṃ rātridhyāne dakṣorddhavāmorddhavāmādhyedakṣo
dhohastaparyaṃtaṃvakrādyāyudhānikrameṇadurgāyāḥdakṣādhaḥkare
ṭaṃkaḥparaśuḥ vāmādhaḥkarekapālaṃvāmorddhakareḍamaruḥdakṣorddha
karetriśūlaṃbhadrakālyāḥ puraścaraṇajapasaṃkhyāmāha ṛkpaṃ
cakamityādinā samyakaciṭimaṃtrādisahitaṃ ayutamitisama
rthamadhikṛtya asamarthasyatusahasratrayaṃjapasaṃkhyā yaduktamā
cāryaiḥ ayutaṃsaṃpatomaṃtrīmaṃtrakūpaṃcakānvitaṃ pūjayettrisaha
sraṃvāsamyagenaṃsamāhititikāryagauravalāghavābhyāṃvājapa
saṃkhyāgurulaghubhāvaḥ taṃtrāṃtaretukaścidviśeṣaḥ gaṃgādimukhya
saritāṃtīradeśasamāśrite svayamevasamudbhūtadurgānilayane
vaśī trisahasraṃjapedetadathavāyutasaṃkhyayā pūrvoktaṃciṭimaṃ
traṃtujapettasyacaturguṇamiti prayogakuśalaḥprayogakaraṇeyo
gyaḥ puraścaryāvatkālaṃtāvatkālaṃnityapūjāyyāvaśyakī
sāpyuktaprāyā| kvacidviśeṣastaṃtrāṃtare bhīṣaṇe vahurūpācatī
kṣṇadaṃṣṭrāmadotkaṭā māraṇīmohanīkāṃtākamaṃḍaludharāpica
abhicārakarīcetiloṇamaṃtrasyaśaktayaḥ śaktayaḥpīṭhaśakta
yaḥ pāśāṃkuśayuṭāśaktisarvaśaktipadaṃkamau lāsanāyanamoṃ
taḥsyātpīṭhamaṃtrodhuvādikaḥ oṃāṃhrīkroṃsarvaśaktikamalāsa
nāyanamaḥ itipīṭhapūjāmaṃtraḥ mūrttāvāvāhyagaṃdhādyairdevatāṃsaṃ
prapūjayet aṃgairāvaraṇaṃpūrvaṃdvitīyaṃvahnimūrtibhiḥ tadvahiḥ
śūlahastādiśaktibhiścasamīritā utkaṭādyaiścaturthītupaṃca

pṛ0 235ba) māvṛttirīritā lokeśailoṇyamaṃtrasyavidhānamitikīrtitaṃ va
hnimūrttayojātahedaḥprabhṛtayaḥpūrvamuktevaśūlahastādiśa
ktirāha śūlahastāṃvikeśīdāruṇālavaṇapriyā varākarā
līvātyugrātāmasyaścāṣṭaśaktayaḥ utkaṭādīnāha utkaṭo
vikaṭākṣaścaśūlahastomahāvalaḥ agnijahnaḥkhaḍgadharaḥ
kapālītāraṇapriyaviti lokapālāḥkathitāeva vajrā
dayopyatralokapālapadenaivasaṃgrāhyāḥ sarvatrasāhacaryāt 
aṣṭāvaraṇatvaṃtunāmīṣāṃ paṃcamāvṛttirīritetyataḥ paṃcāvara
ṇapakṣasyaivadhananāt yathāhi śrīrājarājeśvarasyadattātreyā
numatatryāvaraṇapakṣeiṃdrādibhiḥsahavajrādīnāmekāvaraṇa
tvaṃrudrayāmalādiṣuspaṣṭamuktaṃ tathehāpitayorekāvaraṇa
tvasyavaktuṃśakyatvāditimaṃtavyaṃ maṃtrasyāsyadevatācatuṣṭaya
muktaṃtatpuraścaraṇādāveva prayogetuvaśyākarṣaṇarūpeagnī
rātriścadevatenatutaccatuṣṭayaṃ evaṃmāraṇaprayogedurgābhadrakā
lyāvevadevatenataccatuṣṭayamityāha agnītyādinā prayogā
nāha jānvityādinā rātroṃjānupramāṇejalesthitvāmanuma
ṣṭottarasahasrādisaṃkhyayājapataḥ sādhvovaśībhavatitvekaḥ
prayogaḥ nābhimātrejalesthitvāṣṭottarasahasrasaṃkhyayārātrau
japatopiphalametaditidvitīyaḥ kaṃṭhamātrejalesthitvāta
tsaṃkhyayājapatobhūyāvaśībhavetītitṛtīyaḥpakṣaḥ pūrvapra
yogayorapilaghugurubhāvasatvenanarasāmānyotkṛṣṭanarava
śyaviṣayalaṃkramādūhanīyaṃ nahilaghugurupakṣayoḥsamānaṃ
phalaṃvrāhmaṇāpiśakyaṃvakṣuṃ yatsādhyanāmavarṇavidabhita
muktamaṃtraṃtāḍapatrelikhitvākṣīramiśritajasekvathayetsasā
dhyovakṣībhavatītyaparaḥprayogaḥ tāḍapatremaṃtraṃlikhitvābhadra

pṛ0 236a) kālyāḥprāsādenikhananādapipūrvaṃphalaṃ evaṃvilikhyetyanena
sādhyanāmavidarbhitatvamatrāpikāryyamityuktaṃ maṃtraṃsādhyanāmavi
darbhitaṃkṛtvātāḍapatrelikhitvākhadirakāṣṭaprajvalitāgnautatpa
traṃmāsamātraṃtāpayatośuktaṃphalaṃ trikoṇakuṃḍegavyadugdhenapra
kṣālyakarkarāpanayanādināśodhitasaiṃdhavalavaṇasyasamyak
cūrṇaṃkṛtvātaddhomātsaptāhaparyaṃtaṃphalaṃjanavaśyatvarūpaṃsyādityaṃ
paraḥprayogaḥtrikoṇakuṃḍevadadhimadhughṛtayuktaiḥ seṃdhavala
vaṇairjuhvatovaśyamevapṛthivīpatirvaśīsyādityaparaḥ prayogaḥ
prakṣālanādināśuddhaṃsaiṃdhavalavaṇaṃprasthamātramānīyatatpaṃca
dhāvibhajyatadaikaikabhāgenaprathamādikramādekaikayāṛvāpaṃ
cadinaparyaṃtamekaikadineyasyavaśyatāmudiśyamaṃtrīyāmukapa
dadvayasthāneyannāmollikhetsopamavaśyaṃvaśībhavedityaparaḥ
prayogaḥ pūrvavadevaśuddhalavaṇamekonapaṃcāśadāvṛtyājuhu
topikathitaphalasiddhiḥ śatruvaśīkaraṇepiśuddhalavaṇasyai
vahomaḥ ghṛtamadhuśarkarātmakamadhuratrayasaṃyuktairlavaṇairhomā
nnarādivaśyatābhavatītyaparaḥprayogaḥ pūrvaṃdadhnoniveśaḥsāṃpra
taṃśarkarāyāitibhedānnapaunarukṣmaṃ atevamadhuratrayamadhyeda
dhnevābhiniveśonaśarkarāyāitivadatāṃmataṃ namūlānumata
mitipratīyate anyathāpaunaruktyāpatteḥ prayogāṃtaramāha maṃ
tramityādinā aṣṭamītadīyaivakṛṣṇāṣṭamī sāṃgopāṃgāiti
kahastahṛtpārśvakaṭīyatskaṃdhaukaṃdharābhujau pṛṣṭaṃtathodaraṃurū
jaṃghe ityaṃmasaṃgrahaḥkaṃśiraḥ pātpādaḥ kaṃdharāgrīvā hastoma
ṇivaṃdhottarabhāgaḥ bhujasūtpūrvabhāgaḥ upāṃgānibhrūpuṭaucatā
rāgaṃḍaucanāsikā oṣṭauvadaśanājihvācivukāsyaṃsanābhica
jaghanaṃyoniguhyecajānunīmaṇivaṃdhakau ṣaṣṭīgulphautathāṃgulyaḥ

pṛ0 236ba) karayoḥpādayostūleiti saumyāṃsuṃdarīṃpaṃcāpiṃdvādaśāṃgulāḥ
sarvāvayavāḥ aṃgopāṃgarūpāḥ pūrvokteva prāṇamaṃtrakṛtaṃyaṃtraṃe
tadagnimapaṭalevakṣyamāṇaṃ prāṇapratiṣṭāpaneviśeṣastaṃtrāṃtare
puttalikāyāhṛdayaṃspṛśanjīvihasthitityaṃtaṃjapet iṃ
driyāṇispṛśansarveṃdriyāṇivāṅmanonayanaśrotraghrāṇe
tiparyaṃtaṃ sarvāṃgaṃspṛśanprāṇāitārabhyasarvaṃśiraḥ spṛśa
nsvāhetihuyediti mātṛkānyāsaḥ pūrvokteva maṃtranyā
samevāhū niṭītyādinā atrastanayugmapadaṃkadidvayapadaṃca
dvidvisthānavivakṣayābhihitaṃ śrutyordṛśoścadvivacanāde
vadvidvisthānatvavivakṣovagamaḥ nāsāyāekatvādekasthā
navodhakapadābhyāṃsahadvaṃdvakaraṇāccaikasthānatvavivakṣā
lābhaḥ kukṣoḥsthānadvayarūpatayaivatathātvamapratyūhaṃ tathā
camūrddhādiyāmvaṃtaṃviṃśatisthānānisiddhāni durvādikā
nāmapiḍātyekaṃdvidvisthānatvabhramomābhūdityevamarthaṃśiṣṭa
mityādināpunarāraṃbhaḥ dāruṇāsādhyanakṣatravṛkṣīyakāṣṭena
khanet nikhanet nikhananaṃsarvāsāmapipratyekaṃdvyaṃgulādha
stāt adhomukhīmiti sikyamayīputtalyabhiprāyeṇa vakṣya
māṇamāraṇaprayogesarvāsāmapyadhomukhī tvādaraṇādvātatho
ktiḥ prastutetuvaśyaprayogeputtalītrayasyāpiuttānasyaivani
khananaṃnādhomukhasyā yaduktaṃkuṃḍāṃtaṃdvyaṃgulādhonikhanatu
tarujāṃmūrttimuttānarūpāmiti uttānaṃdāravīṃkuṃḍenikhane
nmaṃtrimaṃtritāmityācāryāśvavruvate dhūmenaspṛśyamānāmupari
mayanajāṃlayedrarddhapādāṃ laṃvayedaṃvaresikthamayīmūrddhāmadhomu
khīmityādivacanasiddhatvaṃhisikthamayyāḥputtalyādhomu

pṛ0 237a) khītvaṃkuṃḍasyādhodārumayyāḥsvasyāsanasyādhaḥ miṣṭamayyaḥ sva
pādasthitideśesvāsananikaṭeevakulālamṛnmayyāḥ kuṃḍasyorddha
bhāgeṃtarikṣemayanamayyāḥputralyāḥnikhananasthāpanābhyāṃvini
yogaṃkṛtvorvaritāyāḥpaṃcamyāupayogamādarśayati lavaṇenetyā
di yathānyāyaṃ yasminnivaputtalyāmapidevatābhūtāyāṃmaṃtraṣaḍaṃga
nyāsaṃpūrvoktaṃkṛtvā aṃgānivinyasetsvāṃgenathāpratikṛtāvapī
titaṃtrāṃtaravacanāt jape diti ciṭimaṃtrasahitamṛkṛ?paṃcakami
tipūrvoktameva saṃhṛtyeti aṃguṣṭādimārabhyamūrddhāṃtamityarthaḥ
punastasyāḥputtalyāstunāvityupādānātpūrvamanenaprakāreṇasva
tanaunyāsitidhvanitaṃ aṃguṣṭyadikānāmūrvvaṃtānāmekaikasthā
natayāgaṇanayāṣaṭsthānatvaṃanyatrasthānadvayevarṇadvayamevā
yaduktamācāryyaiḥ adhoguhyādabhedaḥsyādūrddhaṃbhedodvikesatī
ti ayamarthaḥ guhyaṃpāyusthānaṃ tasyāpigopyatvāviśeṣāttatho
ktiḥ tasmādadhaḥ tataḥpūrvatanasthānānāmaṃguṣṭāghūrvaṃtānā
mitiyāvat atrorujānvādeḥ pratyekaṃdvidvisthānatvepyabhedaḥe
kasthānatvamevavivakṣitaṃ ekaikavarṇasyaivāvṛtyātatatrorccādi
dvayenyāsaḥkāryitiphalitārthaḥ ūrddhaṃpāyusthānatonaṃtaramu
ktānāṃtu bhedodvidvisthānatātatrasthānadvayevarṇadvayaṃnyasanī
yaṃnatvekākṣarasyaivāvṛtyānyāsiti tatkimaikaikasthānabhū
teliṃganābhyādāvapyevaṃkāryaṃnetyāha dvikesatīti tathācai
kavyaktikasthānevādhādevanatathāstanakarṇādiṣutathātvame
vā bhyupeyamiti agnimādhāyeti pūrvoktavidhināgnisthāpanaṃ
kṛtvā sādhyanakṣatrakāṣṭaistaṃprajvālyatatrāvāhanādipūrvakaṃmaṃtra
devatāṃprastutāmagnirātrirūpāṃsāṇaṃsāvaraṇaṃṣoḍaśādyupacāraiḥ

pṛ0 237ba) saṃpūjyastotraistutvākṣamāpya rūpyapātraṃkuśītāparaparyāyaraktacaṃ
danarājikāpuṣpajalaiḥ saṃpūryyaarghyasthāpanoktaprakāreṇasaṃskṛ
tyārghyaṃdatvātvamanenetyādibhirhutāśanarātrimaṃtraiḥ praṇamet du
rgā bhadrakālīmaṃtraiḥpraṇāmastvagrevaktavyamāraṇaprayogevopayu
ktonātre tidhyeyaṃ pūjārghyadānādikamapidvayoreveti yatupadā
rthādarśakṛtā agnimādhāyasaṃdīpyasādhyanakṣatradārubhiḥ ta
sminnabhyarcyamaṃtroktāṃdevatāmitimūlavacanasthasyatasminnitya
syataṃtrāṃtaroktāsaneityarthaḥ agnaupūjāyāścaturthapaṭalevokta
tayāpunarukteḥprayojanābhāvāt tathācataṃtrāṃtaroktāsanedeva
tāmāvāhanādipūrvakaṃsaṃpūjyārghyaṃdadyādityuktaṃtannasādhīyaḥ
taṃtrāṃtaroktāsanasyāprastutatvāt agnimādhyayānyatrapūjanea
gnyadhikaraṇapūjāyāvādhaprasaṃgācca nacedaṃtavāpyanumataṃ anya
thāgnaudevatāpūjācaturthapaṭalevoktetyādikaṃkutonavrū
yāḥ tasmānnamūlārthoyamitisiddhāṃtaḥ athataṃtrāṃtaroktopya
rthogrāhyaśacayadisvīkriyataṃtroktārthāvirodhīsyāditicet
oṃ tathācāgrāvabhyarcyatataḥ pūrvadigbhāgecaturasrāṃhastamātrāya
tāṃkuṃḍāccatuṣṭayadvādaśānyatamāṃgulamānenonnanāṃvedikāṃlā
kṣāraktāraṃjitapādāṃmanoramāṃviracayya tatrasaptahastāyanaṃsū
kṣmaṃśuklaṃnavaṃvastraṃcaturguṇīkṛtyaparistīryataduparyyapirakta
vastraṃrūpaṃpratyekaṃsaptahastāyatamaṃtarvahirbhāvenacaturguṇīkṛtyā
stīryatatraprastutadevatāṃpīṭhapūjāvāhanādipūrvakaṃsāṃgāṃsāva
raṇāṃsaṃpūjyārghyaṃdadyāditiviśeṣotrāpyanusartavyitiphalitaṃ
tadetaduktaṃtatrāṃtare kuṃḍasyapūrvadigbhāvecaturasraṃsamunnātaṃhasta
mātrāyataṃlākṣāraktapādādikaṃnavaṃ tasminsuvimalaṃvastramā

pṛ0 238a) stīryyādausuśobhanaṃ sūkṣmaṃcaturguṇīkṛtyasaptahastāyataṃnavaṃ ta
syopariparistīryaraktavastradvayaṃpunaḥ viśālamiti sūkṣmaṃcapūrvava
dguṇitaṃnavaṃ atrāsanepūrvarītyābhyarcyāgneḥpīṭhadevatāḥ āvāha
nādipūrvaṃcābhyarcyāprastutadevatā sāṃgāvaraṇāpaścādayyaṃdānavi
dhirmatiti prayogādāvitietanmaṃtraprayogasyādāvaṃtevārghyadānaṃ
karttavyamityarthaḥ puttalīṃsaptadhānirbhidyetyuktaṃtatrayathechaṃnikṛṃ
taneprasakteniyamamāha prathamavityādinā prokteṣvitidakṣiṇa
pādādirūpaikaikavibhāgesaptasaptabhāgānyathechamevakṛtvāe
konapaṃcāśadbhāgaistāvadāhutīrjuhuyāditiphalitārthaḥ ayame
vamukhyaḥpakṣaḥ adhikāhutikatvāt ekaikāṃśasyaikādaśai
kādaśabhāgapakṣaḥ punaritopimukhyaḥ yaduktaṃ saptānāmaṃgānā
mekaikaṃsaprabhāgānvārudrāṃśānvākṛtvāhotavyaṃmaṃtrivaryyeṇeti
dakṣiṇaḥpāditipuruṣavaśyatvābhiprāyaṃ strīvaśīkaraṇevāma
pādāditvaṃ māraṇaiprayogepuruṣāṇāṃvāmapādāditvaṃvakṣyatitataḥ
strīṇāṃmāraṇaprayogedakṣiṇapādamārabhyaivāvadānaṃkarttavyamiti
vodhyaṃ māraṇaprayogeviśeṣaṃvaktuṃpūrvoktasakalāṃśenaviśeṣaḥ
itidarśayati pūrvasaṃproktamityādinā tathācaputtalīcatuṣṭa
yaṃnakṣatravṛkṣāditattadvastubhirevakṛtvātathaivakuṃḍādhodeśādi
ṣunikhananaṃkuryāt paṃcamītulavaṇenakarttavyākiṃtuvarāhapā
rāvatayorviṣṭetilā śuṃṭhīpippalīmarīcātmakaṃ tryūṣaṇaṃrāmaṭhaṃ
higvaparaparyāyaṃbhatnātakavījaṃnivavījasarṣapāḥ sādhyavāyapā
dasaṃlagnaṃrajaścetyekādaśadravyairmilitvāsānuṣṭeyeti pūrvoktaṃ
lavaṇaṃsāmudraṃtadapitatrasaṃyojyaṃmahiṣīmūtreṇajalenasaṃpeṣaṇama
mīṣāṃ ititrayodaśadravyāṇāmatrāpekṣā padārthādarśakṛtastuti

pṛ0 238ba) labhallātakaviṃcavījasiddhārthānāṃtailamevagrāhyaṃ saniṃvati
lasiddhārthavraṇaktailasaṃyutairityācāryavacanādityāhuḥ taṃ
trāṃtaratayāsatyapisamādhānasaṃbhavekutomūlavacanasvārasyaṃpa
riharjavyamititupratibhāti samyakvidhāyeti taccataṃtrāṃtare
āyāmaḥpādayostasyāākadyāścaturaṃgulaṃ pādonadvyaṃgulā
kukṣistāvadevāṃgulodaraṃ aṃguladvayamāvaktrātkaṃṭhadeśasya
mānakaṃ śirasovaktramānaṃsyātsārddhayamihāṃgulairiti anya
traviśeṣāṃtaraṃ paṃcāṃśenamukhaṃkṛtvātadarddhenagalaṃpunaḥśiṣṭe
nasarvāṇyaṃgāniputtalīnāṃprakalpayediti durgāṃvābhadrakā
līṃcetivākāreṇayugapadvayornadevatātvamitisūcitaṃ yu
ktaṃcaitat yugapadvayorbhinnabhinnapīṭhadevatādhyānabhedenabhi
nnamūrtitadāvaraṇādipūjāyāḥkarttumaśakyatvāt vākārābhā
vetvagatyāpāṭhakramātpaurvāparyyeṇatadubhayapūjāsaṃbhavedapīti
kecit vastunastu sarveṣvapipakṣeṣuprastutamaṃtramupakramyo
ktāvaraṇādīnāmevapūjākaraṇīyānāgnitvādidharmmapura
skāreṇaprāptāvaraṇānāmitikecit pratyekamevadevatātvaṃ
paryāptaṃ navaturṣunāpidvayoritisūcayitumevapūjākaraṇīyā
agnyādipadānāṃcaturṇāmapipratyekaṃprathamāṃtatvaṃmūlakṛtaḥ
ekaikaivadevatāsvasvagurūpadeśenatattatkāryasamupadeśyāe
tena pūrvatrāpi vikalpevanatūbhayapūjādyekprayogeitidhva
nitaṃ aghyaṃdānamayyekadevatāyāevetirahasyaṃ trisaptāheti
tathācamāsatrayamadhyekṛṣṇāṣṭamīmārabhyacaturdaśīparyaṃtaṃsaṃ
bhavatsusaptadineṣvamuṃprayogamanusaratobhīṣṭasiddhirasādhyā
yisyāditiphalitaṃ māraṇakarmaṇidakṣiṇāviśeṣastaṃtrāṃtare sa

pṛ0 239a) svarṇaṃcasamuktāṃgāṃśoṇāṃdadyātsavarṇakāṃ dakṣiṇāṃsaptakarṣaṃtu
dadyānmāraṇakarmaṇīti śoṇāṃraktāṃsavarṇakāṃsarvāvayavāva
chedenekarūpavatīṃkarṣasuvarṇarūpamānaviśeṣāparaparyāyaḥ
anyopiviśeṣaḥ śmaśānenirjanedeśevidadhyādābhicārikaṃ ya
trābhicārahomaṃtukarotibhuvisādhakaḥ tatrābhitobhaṭairakṣāṃkā
rayedātmasiddhaye tathā svarāṣṭrasaṃdhaukurvītanakurvītasvamaṃ
ḍale yadikuryātpramādenasādhako' jñānamohitaḥ tadrāṣṭraṃpī
ḍayatyevaśanakairbhūbhṛtodhruvamiti anyopiviśeṣaḥ sudarśana
saṃhitāyāṃ krūrakarmāṇikurvāṇoriporāyurvicārayet la
gnādvāśakunādvāpigrahāṇāṃsthitibhāvataḥ vedhacakrādvāma
kādvāvivāryasuviraṃsudhīḥ abhicāraṃprakurvītanocedabhibhave
tsvayaṃ pratikūlagrahagrastaḥkuryāccedabhivārakaṃ svayaṃduḥkhama
vāpnotimṛtyuṃvāpratipadyatiti tathā śatrulagnenirvalecasva
lagnevīryyavāhini aṣṭamasthānakeśatroryuktesaumyairnivīkṣite
aṣṭamastheniśādhīśeśatrormṛtigṛhasthite anyeṣvathokhecare
ṣumṛtyuyogopakāriṣu svasyasaṃmatalagnethajīvitevalaśāli
ni ārabhetavadhodyogaṃviśatāṃdīkṣitonṛpiti nanvevaṃtata
evaśatrumaraṇasaṃbhavātkṛtaṃprayogeṇeticenna eteṣāṃhimara
ṇaprativaṃdhakatayaivopadarśanaṃ tathācatadabhāvaḥprativaṃdhakā
bhāvaparyavasannaḥ nahiprativaṃdhakābhāvamātrātphalamutpadyate
tasmātkāraṇasiddhyarthaṃprayogonusaraṇīyeva svasyagrahādyānu
kūlyaṃcaprayogasyanirvipnaṃparipūrṇatārtheprayogaphalabhogārthaṃ
vāpekṣinamititaduktaṃnahikāraṇasahasreṇāpiphalaṃbhava
tisatyekasminnapiprativaṃdhakeitiśatrorāyurvicārayedityādi

pṛ0 239ba) kamuktaṃ śatrormṛtyukārigrahāpekṣaṇaṃtudaṃḍacakrādinyāyenasā
magnīsamavadhānārthamuktaṃ atevopakāriṣṭitinatvādhāyake
ṣvityuktaṃ upakāritvaṃhyanyenaphalajananevaśyāpekṣitatvalakṣaṇaṃ
sahakāritvamitisarvaṃsamaṃjasaṃ anyopiviśeṣastaṃtrāṃtare tasyā
rātryāmuposyāthaparehanitusādhakaḥ prāṇāyāmādibhirapigā
yatrījapahomakaiḥ vimuktapātakobhūtvāsapunarviharedvaśīti
nanusādhyarkṣadrumeṇaputalīṃkuryādityādikaṃpūrvamuktaṃ tatrasā
dhyajakṣatravṛkṣāṇāṃ jñānamaṃtreṇatadanuṣṭātumaśakyamevetyākāṃ
kṣāyāmāśvinīprabhṛtisakalarkṣavṛkṣānādarśayati kāraska
rityādinā kāraskaraḥkuvilādhātrīāmalakīkhadiraḥ śve
tasāraḥ khadiraviśeṣaḥ kṛṣṇaḥkṛṣṇasāraḥkhadiraviśeṣaḥnā
gonāgakesaraḥ rohiṇīvaṭavṛkṣaḥ plakṣaḥkarkkaṭīaṃvaṣṭaḥā
mrātaḥ arjunaḥ kakubhaḥ sarjaḥ śālaḥ vaṃjulo'śokaḥ āmuḥ
kāmaḥ kharkṣavṛkṣaṃchedayennakadācaneti pratiṣedhātsvakṣaṃvṛkṣasyai
vasādhyarkṣavṛkṣatveddhārāṃtaratastacchedanaṃchinnasyaivavāputtalī
karaṇaṃvodhye akṣarāṇāmapivṛkṣāstaṃtrāṃtaroktāyathā caṃdana
kucaṃdanāgarukarpūrośīrajalaghusṛṇāḥ kaṃkola jātīyāṃsī
muracora piṃpalāmūla graṃthirocanāpatrā pippalavilvagrahāruṇa
tṛṇakalaṃvakāhukuṃmicaṃdinyaḥ sauduṃvarikāśmarikāsthi
rāvjadarapuṣpikāmayūraśikhāplakṣāgnimaṃthasiṃdunanabheṭetinā
ṣayā hīkuśāhradarbhāścakṛṣṇadarapuṣpī rohiṇahuṃgiramālā
ḍukavṛhatīpāṭalicitrātulasyapāmārgga śatamasvātādvibhṛṃga
rājarephāviṣṇukrāṃtāmuśalyaṣvāṃjalinā ḍūrvāśrīdevisahaitathai
valakṣmīsadābhadre ādīnāmitikathitāvarṇānāṃkramavaśādaṣṭau

pṛ0 240a) ṣadhayaḥ gulikākaṣāyabhasitaprabhedatonikhilasiddhidāminyititaṃtrāṃtare
pyetadauṣadhiprayojanamuktaṃ yoyomaṃtrastasyatasyavarṇauṣadhivinirmitāḥ
tattadvarṇotthaṃsaṃkhyābhirgulikāmaṃtrasiddhidā tathābhiṣekastaddharaṇaṃ
tatsvādastadvilepanaṃ tatpūjācatathāsiddhirdāyakaḥsyāttacānyatheti
nanusaṃbhavedratrapravṛttirvalavadaniṣṭādanuvaṃdhitvajñānesatyeva pravṛttisā
mānyetasyakāraṇatvāt idaṃtusarveṣāmapidviṣṭaṃyannarakaṃtajjanakame
vatathācapravṛtyabhāvānniṣyūlametatkṣānaṃsutarāṃtvetannirūpaṇami
tyatāha ātmetyādi ātmarakṣātatkarmaprabhavapātakakṣayaṃgāyatrīja
pahomādibhiḥsaṃpādyanarakapātādinivṛttiḥ yathāpurā prayogātpū
rvaṃyathāpūrvoktalakṣaṇātmarakṣābhūttathaivaprayogānaṃtaramapikarttavyetya
rthaḥ tathācaprāyaścittenayathāpūrvevabhaviṣyatinapunaḥ kaścidapipā
pāṃśaḥsthāsyatītyabhiprāyaḥ yadvā yathāpūrvoktājñeyāstrādimaṃtreṣumṛtyuṃ
jayagāyatrījapābhyāmātmarakṣāpāyavihitiścakarttavyatvenanirdiṣṭātathā
sātrāpikāryyetyarthaḥ   yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpati
rnāmapremanidhītipaṃthakulabhūḥ kūrmācalojanmabhūḥ sūpāsyaṃkṣatavīryyacā
cyutapadaṃvārāṇasīvāsabhūstajjepūrttimagādbhujadvipaṭalaḥśavdārthaciṃtāma
ṇau              nanvātmarakṣāṃkuryādityuktaṃtatracakenaprakāreṇasācanu
ṣṭeyetyākāṃkṣāyāṃmṛtyuṃjayamaṃtramupadiśati athetyādinārakṣāmevasūca
yati yaṃbhujaṃtamiti vikṣitumapyakṣamasyakvācarvāsvādhīnīkaraṇe tathā
cakimurvaritaṃrakṣāyāmitibhāvaḥ tryaṃvakaṃyajāmahesugaṃdhiṃpuṣṭivarddha
naṃ urvārukamivavaṃdhanānmṛtyormukṣīyamā'mṛtāditidvātriṃśadakṣa
royaṃmaṃtraḥ etanmaṃtrasyakaṃṭharaveṇānuddhārādyadyanmaṃtramabhidhāsyāmītyanu
vitaṃtathāpyabhidhāsyāmītyasyavidhānanirūpaṇenopāsanārhaṃkariṣyā
mītyarthaḥkaraṇāttadoṣaḥ atevavakṣyeityādivihāyaabhītyupasarga
saṃvalitaṃkriyāpadamuktaṃ vaśiṣṭṛṣiḥanuṣṭuchaṃdaḥstryaṃvakodevatā
śrīṃvījaṃhrīṃśaktiḥ taduktaṃśrīdevyaupraṇavauvījaśaktīyogaḥśivārca
neiti praṇavāvityabhedenānvitaṃśrīdevyoḥyogaḥvibhaktairmaṃtravarṇaiḥ ṣa
ṣaḍaṃganyāsakalpanamuktaṃtatkiṃ     ||      ||       ||  ||

pṛ0 240ba) grāhyāḥ ṣaṭkarmmādikasādhaneyasmikasminnṛtaukāryamaṃtrāṇāṃ
vāpyasādhanamitivasiṣṭasaṃhitāvacanaṃtattukālasahattvepra
siddhāḥsūryodayamityādinoktāvasaṃtādipevṛtavova
śyādiṣūpādeyāḥ| anyāvaśyakeṣurājakrodhaviṣagrasta
prasavādiprayogeṣutuyasminkasminnapitṛtaunanutattatkarmani
yamitatattadanupratīkṣayākarmakāryyamityarthakaṃgauṇarnnuparatvetu
gauṇevṛtaukāryyāmityevavrūyāt | kecittu anyevasaṃ
taṃpūrvāhṇaṃgrīṣmaṃmadhyaṃdinaṃviduḥ prāvṛṭkālaṃvāparāhṇaṃsaṃ
dhyāṃnaśiśiraṃviduḥ itarāṃśepramāṇābhāvāt | navaṣaṭko
ṇamevāstukṛtamaṣṭadalenamaṃtravarṇaistuyādibhirveṣṭanamevā
stvitivāṃcyaṃ| patralikhitairathayādirvairṇairitimūlavirodhāpa
nneḥ| varṇavṛttamiti| mātṛkāvarṇavṛttamityarthaḥ| itigūḍhā
rthadīpikākṛtaḥ| tadetadavaśiṣṭenavahiḥ saṃveṣṭyetipadmapā
dāvāryagraṃthaviruddhaṃ vaśayediti yaṃtrādīnāṃprāṇavatvakara
ṇādvāretiśeṣaḥ nahyasyaivasākṣādvaśīkaraṇaṃphalamupadiṣṭa
mititatvaṃ| iyatāpravaṃdhenamaṃtranirūpaṇaṃparisamāpyasaka
lamaṃtradevatāpūjopayogimudrāḥpratipādamituṃpratijānīte
āvāhanyādikāityādinā| mudrāpadavyutpattiṃdarśayati|
yābhirityādinātathācamudaṃrāṃtiprāpnuvaṃtiyābhistāmudrāi
tivyutpattirupadarśitā| yaduktaṃpṛthivyādīnibhūtānikani
ṣṭāyāḥkramātmanāḥ| teṣāmanyonyasaṃbhedaprakāraistatprasannatā
arcanejapakālecadhyānekāmyevakarmmaṇi| tattanmudrāḥpra
yoktavyādevatāsannidhāyikāiti| paraṃtvatigopyāmudrāḥya
duktaṃ akṣamālāṃcamudrāṃvegurorapinadarśayet| paratrāpi| najā

pṛ0 241a) tudarśayenmudrāmahājanasamāgame guhyametanmuniśreṣṭatasmā
drahasiyojayet anyapatrāpi| nādīkṣitasyamudrāṇālakṣe
ṇāniprakāśayet kṣubhyaṃtidevatātasyaviphalaṃcakṛtaṃbhavedi
ti| dṛtaratrāpi| muṃdarātītimudrāsyādyathaikāmuṣṭirevatu| sva
lpabhedātkopaharṣopaharṣaujanānāṃjanayatyataḥ| tathaivasarvadevā
nāṃmudrāharṣapradāmateti| aṃjalirevapuṣpaparipūrṇa āvāhana
mudrā| kecittuhastābhyāmaṃjaliṃkṛtvānābhikāmūlaparvaṇoḥ
aṃguṣṭaunikṣipetseyaṃmudrātvāvāhanīsmṛtetidarśanādanāpti
kāmūlaparvaṇoraṃguṣṭadānapūrvakaṃracitoṃjalirāvāhanamudre
tyāhuḥ| saivāvāhanīmudraivasthānakarmaṇi pradarśanīyatvena
proktā nāmatusthāpanakarmopayuktatayāsthānītyevaṃrūpaṃsu
vodhamevetitatroktaṃ| pronnatemitiūrddhīkṛtamaṃguṣṭayugmaṃya
tretyevaṃbhūtācamudrāsannidhānakarmaṇipradarśanīyatvenataṃtra
śāstrajñaiḥ kathitāityarthaḥsaivasannidhānamudraiva| ṣaḍaṃganyā
sitipaṃcāṃganyāsasyāpyupalakṣakaṃ| tenapaṃcāṃgakarmatrastha
lenasṛkalokaraṇāsiddhiprasaṃgaḥ| dakṣiṇahastenapuṣṭiṃkṛ
tvādīrghāṃprasāritāmadhvomukhoṃcatarjanīṃevasyavāmapārśvā
tpṛṣṭamārgeṇabhrāmayet| etadvrāhmaṇaviśiṣṭatarjanyevāva
guṃṭhanasaṃlakāmudrā| dhenumudrāṃlakṣayati| anyonyetyādi
nā| kaniṣṭānāmikādakṣakṛtiṣṭāvāmānāmikānyonyā
bhimukhyenāśliṣṭāparasparasaṃlagnākāryā| dakṣyakaniṣṭāda
kṣānāmāmullaghyatadvāmabhāgamāgatāyāmānāmikayāgnato
yojanīyetiyāvat| vāmakaniṣṭādakṣānāmikācakaniṣṭetyā
dimūlārthaḥ tatravāmākaniṣṭāyathāsthitaivadakṣānāmikāgra

pṛ0 241ba) taḥ saṃyojyātarjanīmadhyātathaivaanyonyābhimukhāśliṣṭaiva tatra
vāmatarjanīvāmamadhyamāpṛṣṭamullaṃghyattadakṣaḥbhāgamasadakṣama
dhyamayāyojyāṃdakṣatarjanīyathāsthitaivavāmamadhyamayāyojyā
mahāmudrāmupadarśayati| anyonyaṃgrathitetyādinādhomukha
hastayoraṃguṣṭauparasparaṃgrathanenāvadvyaśeṣāḥsarvāṃgulīḥprasā
rayedityarthaḥ| prayojayediti| mokṣātiriktakāmanāyāviṣaya
midaṃ| mokṣārthināṃtumanasaivamudrādhyānaṃ manasārūpasaṃkalpāṃ
mudrāṃmokṣārthināṃviduḥ| dṛtareṣāṃtusarveṣāṃhastābhyāṃśasyatevudhai
ritivacanāt| yadyapinānāvidhāmudrāḥsaṃtitathāpisarvatropa
yogābhāvāttatāḥ pradarśitāitidhvananāpadevatāyāgetisā
mānyatonirdiṣṭamitimaṃtavyaṃ| athasarvamaṃtrajapopayuktamālā
darśayatiādītyādinā ākārādibhiḥkṣakārāṃtaiḥkṛtāmā
lākṣamālātannakṣapyagaṇanāmaṇitvenāviśeṣepimerutve
napraveśovyāhateva| taduktaṃtaṃtrāṃtare| brahmanāḍīgatānādi
kṣāṃtavarṇānvibhāvyaca arṇaṃviṃduyutvaṃkṛtvāsveṣṭamaṃtraṃjapetpunaḥ
kṣārṇaṃmerumathotatrakalpayejjagadīśvari| tadālipirbhavedakṣamā
lārddhaśatasaṃkhyayā| anayāsarvamaṃtrāṇāṃjapaḥsarvārthasādhakaḥ
iti| śatārddhetyupalakṣaṇaṃ| śatenāṣṭottaraśatenacākṣamālāsaṃ
bhavāt| anulomato'kārādilakārāṃtaṃsaṃviṃdukatattadvarṇo
ccāraṇapūrvakaṃmaṃtramabhijapyakṣakāramaṃtrajapaṃvināsmṛtvāpunarla
kārādikṣokāraparyaṃtaṃjapeditiśatākṣamālā| yaditvakārāṃ
taṃpratilomatojapānaṃtaraṃkacaṭateṣaśalātmakavargāṣṭakā
dimavarṇamekaikaśuccāryyāpimaṃtraṃjapettadāṣṭottaraśatākṣamālāṃ
siddhyati| yaduktaṃakārādilakārāṃtaṃpaṃcāśanmaṇisūtrakaṃ

pṛ0 242a) kṣakāramehasaṃsthānelakārādivilomataḥ| vargāṣṭakavibhede
naśatamaṣṭottaraṃbhavediti| paṇikābhedenaphalaviśeṣamāhaḥ
rudrākṣetyādinārudrākṣapadmākṣakuśagraṃthiputrajīvaraupyasvarṇa
pravālasphaṭikamuktāphalaśaṃkhamaṇibhirdaśadravyaiḥpratyekaṃni
rmitābhirmālābhiḥkrameṇasakalamanoratheśatrunāśepāpakṣaya
putrasaṃpatsvepsitasarvakāmapravuradharalābhasaubhāgalmīprāpti
kīrtiprāptirūpāṇikāryāṇisiddhyaṃtiekaikasyapaṃcapaṃcama
ṇibhiḥkṛtayātupūrvoktadaśadravyāṇāṃmālayāmokṣaprāptiḥ
syādityāha| etedityādināmaṇisaṃkhyābhedātphalabhedastaṃtrāṃ
tare| paṃcaviṃśatibhirmokṣastriṃśadbhirṣanasaṃpadaḥ| sarvārthāḥsapta
viṃśatyāpaṃcadaśyābhivādikaṃ| paṃcaśadbhiḥkāmyakarmasiddhiḥ
syāccaturuttaraiḥ aṣṭottaraśataiḥsarvasiddhiraktaiḥkṛtasrajeti|
nityajapetutaṃtrāṃtareviśeṣaḥ aṣṭottaraśatairmālāpaṃcāśaccatu
ttaraiḥ saptaviṃśatibhirvākṣaiḥsarvasācāraṇojapiti piṃgala
vitetuviśeṣaḥ sphaṭikapravālamuktāvāmīkaraputrajīvakṛ
tamaṇibhiḥ| aṣṭotaraśatasaṃkhyaiḥkuryyājjapamālikāṃmaṃtrī|
mokṣābhicāraśāṃtikavaśyākarṣeṣuyojapekrameśaḥiti| ma
dhyamāyāṃnyasenmālāṃjyeṣṭetāvarttayekramāt| bhuktimuktipradaḥ
soyaṃmaṇikāgaṇatakramaḥ| tathā| aṃguṣṭānābhikābhyāṃtuja
peduttara karmaṇi| tarjanyaṃguṣṭayogādvividvaṣoccāṭanejayaḥ
kaniṣṭāṃguṣṭakābhyāṃtujapenmāraṇakarmaṇi| tathā| aṃgulyagre
ṇayajjaptaṃyajjaptaṃmerulaṃghate| asaṃkhyānenayajjaptaṃtajjapteniṣpha
laṃbhavediti| tathāyenapratiṣṭitāmālātamevanumanuṃjapet| a
nyamaṃtrajapāvidvānakāryākardividvudhaiḥ tarjanyānaspṛśetsūtraṃkaṃpa

pṛ0 242ba) yetnoviśenayet| naspṛśevāmahastenakarabhraṣṭāṃnakārayet
akṣāṇāṃvānalaiguṣṭenānyamakṣaṃnasaṃspṛśedityādayoviśeṣā
asmatkṛtabhaktimadaṃgiṇyādibhyovadheyāḥ| etaduktamā
lābhāveṃgulibhirapijapuktastaṃtrītare| aṃgulīparvabhirmaṃ
trajaṃnikṣyaṃprakalpayet| madhyamānāmikāmadhyaparvadvitayaka
lpitaṃ meruṃpradakṣiṇīkurvannanāmāmūlaparvaṇi| ārabhyama
dhyamāmūlaparyaṃtaṃgaṇayetkramāt madhyāparvayugenaprakalpyame
ruṃtvanāmikāmadhyāt| tarjanikāmūlāṃtaṃgaṇayedetatprakā
ratovāthetiprakāradvayenaparvamālājapuktaḥ| paṃcasaṃkhyā
bhiraṃgulibhidviṃrāvṛtyājapādaśa saṃkhyākojapaḥ siddhyatī
tyeṣāṃgulimālājapaduktaḥ evoktaprakāreṇaivarekhābhirga
ṇanayākṛṃptojaporekhājapaḥ| padaṃtveṣāṃphalaviśeṣastaṃtrāṃ
tare| aṃgulījapasaṃkhyāṃtaḥphalamekaguṇasmṛtaṃ| rekhāsva
ṣṭaguṇaṃviṃdyātparvabhiḥśatasaṃguṇamiti| eṣācaturvidhāpi
mālākaramālocyate| tatraviśeṣastaṃtrāṃtare| aṃgulīrna
vimuṃjītakiṃcidākuṃcitetale| aṃgulīnāṃviyogehi
chidreṣusravatejapiti| athapūrvaṃśāṃtivaśyādikarmmā
ṇyuktāni nahitānikiyaṃtītitrākyatevoddhuṃyenatattatkurmāṃ
tarbhāvaṃtattatkarmaṇovudhātattatkarmoktaprakāreṇatattatkarmā
nuṣṭīpeta| navātāvaduktamātrānuṣṭānādabhīṣṭalābhaḥ śrū
yatehitaṃtrāṃtareṣutattatkarmadevatāpūjāvastrapuṣpādivarṇa
bhedānmahānāḍaṃbhedānmahānāḍaṃvaraḥ| kiṃvaśītyādilakṣaṇā
jñānetaduktaṃhamaṃkuvakāmanāyāmanuṣṭeyamitimadānevavyāku
lībhāvityaṃtastadvibhāgalakṣaṇadevatādikaṃsarvamabhidhātuṃ

pṛ0 243a) pratijānīte| athetyādinā| taṃtrāṃtaraśrutamapyatrāvaśyakamukta
mevetinamaṃtrāṃtarapekṣākarttavyānāpyaprāmāṇyavuddhiritisūca
yitumāha| sarvataṃtretyādi| vakṣāmāṇaprakāramanusṛtyakathi
tānāṃprayogāṇāṃphalamevanotpadyateitivyarthaṃtannirūpaṇasyā
dityanatāraṇikāgraṃthoktamemārthaṃsūcayitumāhaprayogetyādi
rogādīnāṃsvayamupabhujyamānānāṃnirāsodhvaṃsaḥśāṃtiḥteṣāma
lābhaḥ prāgabhāvapālanarūpastadattyaṃtābhāvasyottarottaramanuva
rttanarūpovāstaṃbhanevaśyevāṃtarbhaviṣyati| natuśāṃtau| ateva
parasenāmānāgamanarūpaṃparacakranivāraṇaṃstaṃbhanevāṃtarbhā
vayaṃtitaṃtrajñāḥ| bhagavatāpiśivenastaṃbhanoktapītavastramā
lādikamevopadiṣṭaṃparacakraprayogesaṃhitāyāṃ| nanucaurāghu
padaveprāpteprāptavāraṃjapenniśi| paścamātimukhaḥsthitvāsavaurā
napinātrāyeditistavarājavirodhaḥ cauratārāsyaśāṃtitayāpa
ścimābhimukhatvāsaṃbhavāditivettaviśeṣavacanasyavalīyastvā
t| rakṣāpyatiṣṭativartanarūpāyadivivakṣitātadāśāṃtideva| a
niṣṭānāgamanarūpāsāstaṃbhanaṃaniṣṭābhāvasyottarottarasaṃvaṃdhā
nuvartanarūpāvaśyamevetipārthakyaśaṃkākāryā| janānāṃsarve
ṣāmitiviśeṣāṇaviśeṣyabhāvaḥ| kiṃtuvadhāyaduṣṭadaityānāṃ
tathāśuṃbhaniśuṃbhayo rityādāvivaprādhānyasūcanāyajanānā
mitisarveṣāmityevatuvivakṣitaṃvidheyatvaṃsvādhīnatvaṃtathāca
sarveṣāṃsvādhīnīkaraṇamevavaśyapadārthaḥ tenanadhanaputrastrī
hṛtādilābhānāmādhikyenakarmaṇāṃṣaṭsaṃkhyatvavyāghātaḥ| a
tevavidheyatvaṃvacanakāritvamitipadārthādarśādivyākhyāpi
pratyuktā| dhanaprāptyādāvavyāptatvāt| nanvevaṃcaudairhṛtaṃyadāpa

pṛ0 243ba) śyetpaśvādidhanamātmanaḥ saptavāraṃtadājapyānniśiṃpaścima
diṅmukhitiśrīrājarājeśvarīyakavacavacanavyākopaḥ|
tvanāṃtesyaprayogasyavaśyatayādeśavaṃdeṃityādivakṣamāṇamū
vacanāccaṃdradiśyevakaraṇīyatvāpanneḥ| athamahārājavaśī
kāresamaviṃśadināvadhisaptaviṃśatidhājapyātpūrvāśābhi
mukhaḥsthitaḥ ityādisaṃhitāvacanaṃsarvamatevavyākupyetaṃ|
nahimahārājavaśyakaraṇaprayogasyāsyavaśyaprayogataṃ
nāstītikaścidapimanasāpivaktumīṣṭe| yetastaṃbhanarūpaka
rmmadiśāpūrvātmikāprāpyeta| nacavaśīkāronāmamatko
pastaṃbhananamevetisarvaṃsamejasamitivācyaṃ| evaṃtarhitadā
yattīkaraṇeprayogasākāṃkṣatvāpattiḥ| etatprayogābhidhā
tānaṃtaramevoktasyākarṣaṇevaśīkāreekevavibhi
rmanitisaṃhitāvyākopāpaniśca| nahyuktalakṣaṇastaṃbhana
vidhināsahaikyamākaṇavidheḥsaṃbhavaduktikaṃ| pratiyogya
bhāvasapaṃkṣatayātyaṃtaviruddhatvāt| nacānyathānupapattyā
vacanalāttadvidhyaikyaṃśakyevaktumitivācye| mukhyavaśya
paratayāvacanasyasaṃbhavenānyathānupapatterabhāvāditicet
maivaṃ| viśeṣavanādevapūrvābhimukhatāyāvaśīkaraṇaviśe
ṣesamupādeyatāsaṃbhavenatāvatkarmātaratvāsaṃbhavāditiṣe
tucyate| mīpimatyeviśeṣavacanādevapaścimābhimukha
tāsaṃbhavenāsyakarmmaṇovaśyāṃtarbhāvoniṣpratyūhaṃbhavatī
tidikasmiṃbhanaṃlakṣayati| pravṛttītyādinā| kāryamātraṃhi
mamānāgamanakrodhakaraṇavādavijayādilakṣaṇaṃpravṛtya
dhīnaṃbhavatītitaśedhākrodhoyogaganīnāṃroṣorthasiddhevetitatra

pṛ0 244a) tatralakṣaṇasamanvayaḥ| nacaivaṃbhojanādināśevṛtidapina
syāditivāce| nahivayaṃstebhanasāmānyamuddiśyaprayoga
mupadiśāmopituripusenāgamanādirūpatattatstaṃbhanamu
diśyaivetinadoṣaḥripotsāmānyamuddiśyaprayogādbhoja
nādipravṛtichāyātepīṣṭāpattirevāmithaḥparasparaṃprīti
māpannānāṃvairosādanavidveṣaṇaṃ| nacodāsīnayoddveṣo
tpādanaṃnātrāṃtarbhūtaṃsyāt| nahitauparaspadaṃtehavaṃtāviti
vācīdveṣaṇakarmaṇomāhātmyavarṇanāyaivasnigdhānā
miti| snigdhonāmapidveṣaṃjanayatikiṃpunaratathābhūtā
nāmiti| lakṣaṇetaddeṣajanamityevapraviṣṭamityavyāpti
parihārāsaṃbhavāt| parasparamityapimāhātmyamātradarśana
paraṃ| ekataradveṣanirmāṇakarmaṇaupidveṣeevāṃtarbhāve
nalakṣaṇetadaṃśasyāvyāptikaratvenapraveśayitumaśakya
tvāt| svadeśanagaragrāmagṛhāditoniṣkāśanamuccāṭanaṃ
yadyapideśādiniṣkāśitasmārddhasiddhamevagṛhaniṣkāśa
namitivyarthitarāṃśityābhāti tathācamaulaṃnagarādi
saṃgrāhakamādipadaṃvyarthaṃsyāditipūrvapakṣaḥśakyatevidhā
tuṃtathāpinagarādevagṛhādevacāniṣkāśanaṃyasyodde
śyaṃtasyāpiniṣkāśanasthoccāṭanevāṃtarbhāvamāviva
yituṃtathoktiḥ anyathādeśāniṣkāśanasyaivatathātvenana
garādimātranoniṣkāśanasyakarmmāṃtaratvāpattiḥsyāt|
māraṇevarjayedviprānanyāścāpisudhārmikān| strījana
vyatirikteṣurājavairiṣuyojayet| svarocatovālokā
nāṃraktārthaṃvātadācaret nanulobhādbhavāpikuryānmaṃtrītumā

pṛ0 244ba) raṇamityādivacanaprasaktaṃ māraṇaṃlakṣayatiprāṇināmityādi
nā kṛtaprāṇapratiṣṭānāṃprajñanyādīnāṃhomakhananādinā prāṇa
haraṇasyāpimāraṇatvāpatirityatāha| prāṇināmiti| svataḥ
siddhaprāṇavatāmityarthaḥ| nanuśāṃtinaśyādikarmaniṣpādanā
rthaṃmaṃḍapādinirmāṇepravṛttasyavṛkṣāprānayatatachedanādiṣu
daivānmṛtaśilpādikasyamāraṇaprayogakartṛtāpattiḥ tadu
ktalakṣaṇasyatatrāpyakṣusmatvāt naceṣṭāpattiḥ evaṃtarhimara
ṇaśaṃkāyāḥsarvatrasatenaśiṣṭānāṃmaṃḍapatirmāṇādauniṣkaṃpa
pravṛtterevānāpatteriticet maivaṃharaṇaṃnāmaharaṇodeśako
vyāpāraḥ nahyatraśilpiprāṇanāśayudiśyāsaupravṛtoyena
mārakatvamatrasaṃbhāvyena| nacaivaṃtrisaṃdhyestavapaṭhiturmāraka
tvaṃtathāpidurvāraṃ| tasyamāraṇamudiśyaivastatpaṭhinṛtvāditi
vācyaṃ| yadyāvaśyakaṃmaraṇaṃtadāgaṃgāyāmastitideśavi
śeṣasyaivodeśyatvāt| nacaivamapiyatramaraṇamudiśyaprayogaḥ
kṛtaḥprativaṃdhakenatuvalavatānatanniṣpannaṃ tatraprayogeti|
vyāptiḥ tatraprāyaścittasyalaghutveneṣṭāpatreḥkarttumaśakyatvā
ditivācyaṃ| evaṃtarhiharaṇodeśyakoharaṇānukūlovyāpā
revaharaṇapadārthaḥ prakṛtestunacaivamapiśyenayogādāvati
vyāptiḥ vairimaraṇasyaivatatroddeśyatayāmaraṇādhyāyakakhakha
ḍgāvadyātādiprayojakatayācobhayadalasyāpisamāveśādi
tivācyaṃ tādṛṣādvārakatenavyāpārasyaviśeṣaṇīyatvāt nahi
śyetayāgādirūpovyāpāro'dṛṣṭamadvārīkṛtyaivavairimaraṇo
hetutāmāpadyate kiṃnuśyenamāgādadaṣṭaṃtenakhaḍgābhidyātā
diniṣpattiḥ tatomaraṇamiti| nacaivaṃśiṣṭānāmapyatrapravṛ

pṛ0 245a) ttyāpatiritivācyaṃ śyenādvadhovadhāvadhāccanarakamitiparaṃpara
yānarakajanakṛtvāt| natvapaṃcadhopikratonarakajanakaḥ|
nahiṃsyāditiniṣedhaḥ| viṣayatvāditicet evaṃtarhipaśunā
majetetyādivihitopiyāgastathākiṃnasyāditi| ucyate| pa
śuyāgehisvargamudiśyakriyamāṇovidhivaśyādviṃsāmapyaṃtaḥ
kārayatinahiṃsodeśyakaḥ śyenādistuhiṃsāmenodiśyapravṛtta
ityasti tayormahadavaiṣamyaṃnanvevamapisatīgamanādāvativyā
ptiḥ evaṃprayāgādimaraṇepyatiprasaṃgaprasaktiḥ| nahitatravai
dikapūrvakriyādṛṣṭaṃtenamaraṇamitibhavatyadṛṣṭaddhārakatvame
vetibhramitavyaṃ| tādṛśakriyāviśiṣṭamaraṇasyamukhyaphalaṃpra
tyevasādhanatvāt| nanukriyāmaraṇayorapiparasparaṃhenuhenuma
dbhāvaḥ| prātpakṣikādagnipraveśyādirūpaktaprakāraṇādevamara
ṇotpattaukriyāyānyasyānyathāsiddhatvāditicetmaivaṃ| vi
hitānyatvenāpivyāpārasyaviśeṣaṇīyatvāt| nahisatīgama
nādikaṃvihitenarat| nanvevaṃsatyasaṃbhaveṣaputranyādihomā
diprayogāṇāmapimāraṇaprayogatvenasarvasaṃmatānāṃtaṃtraśā
stravihitatvāditivetsatyaṃ| vidhātaṃhidvividhaṃ| aihikadha
tarājavaśyatvaṃvairimaraṇādikāmanābhirekaṃ| āmuṣmikasvarga
mokṣakāmanābhirdvitīyaṃ| adyamapivacanāṃtarapratiṣiddhapara
strīgamanamadirāpānahisādigarbhaṃtadagarbhaṃvacetidvividhaṃ| i
tthaṃcavanāṃtarāpratiṣiddhaṃsadyadvihitaṃtadevātravihitapadenocya
te| nahiputtalī homādiprayogovacanāṃtareṇapratiṣiddhoyenā
syavihitvatvamasmaduktaṃsyāditivihitānyatvasyasūpapādatayā
nāsaṃbhavasaṃbhāvanetimṛtyuparihāraścayadijyotiḥśāstrādyavaga

pṛ0 245ba) tamaraṇādhāyakatvaviśiṣṭatattatkālasyaviśeṣaṇadhvaṃsa
ddhārādhvaṃsarūpovivaktitastadāyadivajīvanākhyavāyusaṃ
vaṃdhasyāṃttaśetaraṃkālamanuvṛttirvivakṣitātadāvaśyakarma
yadicamaraṇakālasyānāgamanamātraṃvivakṣitaṃtadāstaṃbha
naṃ| evaṃsarppacaurādināśopitatprabhavāniṣṭasaṃbhāvanāni
vṛtti| taddarśanābhāvasaṃdhīyottarottarakālānuvṛttitaddeśā
nāgamanavivakṣābhedenamayathāyathaṃśāṃtivaśyastaṃbhaneṣvaṃta
rbhāvanīyamitirātratrayopiyadijapanāśovivakṣitastadā
śāṃtyādiśatrujayaprāgabhāvapadipālanarūpoyadivājapā
tyaṃtābhāvasyottarottarānuvṛttilābharūpastadāvaśyaṃyadija
yānāgamanaṃtathātadāstaṃbhaḥ śatrunāśastunatathā| śatrukṣa
mebhavatideviśatenadīpastenaivapādarahitenaparājayesyeti
saṃhitāyāṃśatrukṣayaśatruparājayayoḥ pṛthagupanyāsāti
tyalamanalpajalpena māraṇaprayogaścanaivānuṣṭātumuvitaḥ
narakajanakatvāt| nacaitaccaitanmetatprayogābhidhānānu
papattiḥ sarveṣāmapinarakedveṣasaṃbhavāditivāvarṇayaṃtrāṇāṃ
yaṃtrāṃkaṃvarṇasaṃvaddhāṃkayaṃtraṃaṃjasāitarayaṃtrāpekṣayānāyā
sena saṃhitāyāṃtu nārīṇāṃvarṇayaṃtrāṇisadyaḥsyuḥphaladā
nica| narāṇāyakayaṃtrāṇiphaladānibhavaṃtihītivyavastho
ktā| tatraprathamatudiṣṭānikatipayavījamaṃtrāṇimūla
kāraḥ prakaṭīkartusamupakramate athetyādinā taṃtreṣunatu
taṃtre gopitān saṃdigdhārthakapadairnirūpitān etāvatāprā
māṇyaṃsvakṛtapariśramasāphalyaṃcasūcitaṃ yaiḥsādhayatītyā
dināyaṃtraprayojanamupadiṣṭaṃ yaṃtraṃcasarvamapisvānukūlatvenajā

pṛ0 246a) tamedhāraṇādiṣuniyojyaṃnākhilaṃ| tadānukūlyajñānaṃve
tthaṃ atasnānādinityakṛtyaṃvidhāyaseṣṭadevatāṃsaṃpūjyavra
hmacaryyaṃkurvannevahaviṣyāśīcabhavennevasānukūledine
svakuladevatāmārādhyayaṃtretikhitvārātrauca || 
oṃidaṃmelikhitaṃyaṃtraṃmiṣṭaṃtatkīdṛśaṃprabho| itipṛcchā
mautridinaṃsvapyāt| tataścātādiprāptyānukūlajñānesati
taddevayaṃtraṃpratiṣṭādināsaṃskṛtyadhārayet nivāraṇaduḥkha
khaprāgbhyāsasvapnenaprātikūlyenavajñāneyaṃtrāṃtaramanusa
rttavyaṃnanutaditi| etaduktaṃyaṃtraciṃtāmaṇau|| snānaṃkṛtvā
śucirbhūtvāpūjayetkūladevatāṃ| lekhanaṃyaṃtrayatnene
kāṃteyaṃtramuttamaṃ | dinatrayaṃprakurvītapūjāṃbhogavidhānataḥ
tridinaṃbhūmiśāyīsyādvrahmacaryyarataḥśuciḥ tridinājjā
yatesvapnaṃsādhakasyanasaṃśayaḥ| siddhaṃsādhyamariṃcaivasusi
ddhamathavādhruvaṃ|| avaśyaṃvadatisvapneyaṃtrādhiṣṭānadevatā| ya
dānajāyatesvapnaṃtadāsādhyaṃvinirdiśet| novedyathāśrutaṃ
svapnetattathaivavinirdiśet| śrutvādevamukhātsvapnephala
siddhiṃvidhānataḥ| yadānivāritāsvapnetadānyadyaṃtramutta
maṃ ātevamamoktānimaṃtrāṇisuvahūnyapi yenayaṃtre
ṇasaṃsiddhiryeṣāṃyeṣāṃprajāpate| tenatenahitadgrāhyaṃniṣi
ddhaṃtuvivarjayet evaṃvilikhyayaḥkuryātsiddhirevaprakīrtitāḥ
yasyakasyaprayogasyavidhireṣaprakīrtita iti| maṃtramahoda
dhāvapi| śubhedinesamārādhyasveṣṭadevaṃyatātmavān svapyā
tridivasaṃbhūmauhaviṣyāśījayerataḥ| idaṃmelikhitaṃyatrami
ṣṭaṃtvatkīdṛśaṃprabho| itipṛcchānijaṃdevaṃpratyahaṃtaṃsamarcayan

pṛ0 246ba) tṛtīyedivaserātrausvapnesaṃprāpnuyānnaraḥ siddhaṃsādhyaṃsusi
ddhaṃvāśatrubhūtamathoidaṃ śatruyaṃtraṃlikhennaivatadātaditaralli
khet svapnābhāvepitaddhitvāparaṃyaṃtraṃlikhetsudhīriti|
tṛtīyitiprathamadvitīyayostadarśanābhiprāyeṇa| natuta
traivaniyataṃ tridināditipūrvamuktatvāt| anyatraviśeṣaḥ
ṛjurekhābhavellakṣmīrvakrarekhādaridratā yaṃtranirmāṇasa
mayerekhānyatragatāyadi saphalaṃnabhavatyevacirāyāsajayā
dapi vihitātyasthalevārṇaṃyadimohādinālikhet svapnā
bhāvepitaddhitvāparaṃyatraṃlikhetsudhīriti| anyathāsiddhi
māpnotidehajāpramathāpivā vihitākṣarajāleṣuluptamekā
kṣaraṃyadi napūrṇasiddhimāpnotisākṣāchivasamopivā maṃtrā
kṣaravilopenakartturāyuḥkṣayobhavet ālasyaṃvījalopena
sādhyalopātkriyākṣayaḥ yaṃtrapīṭhasyasaṃkovādavyaktākṣara
lekhanāt sarvayaṃtrāṇisiddhyaṃtisākṣāchivavacoyathā| tasmā
tsamāhitobhūtvāsarvayaṃtrāṇisaṃlikhediti| athasarvayaṃtre
ṣulekhyavarṇāḥ pradarśyaṃte yatraviśeṣataḥkarṇikādiṣuvījaṃ
lekhyate nanāmnātaṃtatratattatkāryānuguṇasaṃbhūtasaṃvaṃdhivī
jamekaṃkarṇikāyāṃlikhet|| hrīṃhrīṃhrūṃhyaiṃhauṃ itivāpaṃcī
kṛtavījāni| etaduktaṃpadārthādarśakṛtvā| etāniapacī
kṛtvāni etanmadhyetattatkāryyeekaṃvījaṃvilikhyatidvāṃdhvo
bhāgādiṣusādhyasādhakādikaṃlikhediti| karṇikāmadhye
vījāṃtaralikhatetutadvījādhastāt| kiṃvātattadbhūtamaṃḍalāṃtaḥ
kiṃvātattadvahirvījamekaṃlikhet| vījānyapaṃcīkṛtasaṃtta
kāvimadhyerppayetkāryavaśādvipaścidityarjunārvāpārijāta

pṛ0 247a) darśanāt bhūpurasyacatuḥkoṇebhūtavarṇātsamarppayet| bhūpu
rasyāṣṭakāṣṭāsuyaṃtragāyatrikān| tisrastisrolikheddevi
tathā'paṃcīkṛtārṇakānitisaṃhitādarśanācca| tānivo
ddhatānyarjunāvāṃpārijāte| prāṇāḥsaddīrghāḥ puruhutapā
śidhanaṃjapaprāṇayutāḥsadaṃḍāḥ| aṃtyasvarāvarjitarikta
bhāvāvījānyapaṃcīkṛtasaṃjñakānīti| prāṇāhakārāśca
tvāraḥ kramālavarapakārairyutāḥ saṃtodīrghairdvitīyacaturthaṣa
ṣṭādvādaśasvarairyutāḥ saṃtaścadaṃḍenānusvāreṇayuktāḥkāryāḥ
paṃcamaścaprāṇoṃtyoyodīrghasvarastadatiriktenariktorahito
rthāttenasahitodaṃḍavāṃścetiprāsādavījaṃparyyavasannaṃ| ete
paṃcāpyapaṃcīkṛtavījapadenocyaṃteityarthaḥ tathājīvaḥ
prāṇastathāśaktirdṛṣṭirvaśyādikaṃtathā|| maṃtrayaṃtrasyagāya
tryauprāṇasthāpanakomanuḥ| bhūtadikpālavījāniyaṃtrasyāṃ
gānivaidaśetitaṃtrāṃtaraṃ| asyāyamarthaḥ| jīvaḥsāṃtaḥṣāṃta
yutobhuvanasvarasaṃyutaḥ nādaviṃdukalākrāṃtaḥsavisargaśca
kathyata ityuktalakṣaṇovarṇaviśeṣoyaṃtrasyajīvapadavācyaḥ
| sāṃtohakāraḥ ṣāṃtenasakāreṇabhuvanasvareṇaukāreṇa
nārādināvasaṃvaddhojīvasaṃjñobhavatītyarthaḥ| tasyāṃtaḥka
rṇikāyāṃmadhyavījādadholikhanaṃkāryyaṃ| hyauṃyaṃtrasyajīvaḥ
syānmadhyavījādadhaunyaseditikāmikataṃtravacanāt| jīva
vījasyamadhyesaḥ itisavisargobhṛguḥprāṇatvenaprasiddhonyo
lekya ititṛcabhāskarebhāskarāyaḥ prāṇāhaṃsaḥ sohamitya
kṣaracatuṣṭayaṃ| tasyaveśānādividikcatuṣṭayelekhaḥkāryaḥ
haṃsaḥ sohamitiprāṇamaiśānyādikramāllikheditivacanāt

pṛ0 247ba) anulomavilomavarṇatopyajapāṃśaṃbhudigāditolikhedi
tisaṃhitokteśca| yaṃttujīvātmamaṃtrauparitodikcatuṣkerṇa
śollikheditivacanamevaiśānyādiprāpakaṃdikpadasyavi
dikparatvāditikaiściduktaṃtannayuktaṃ| tathāvidhasyapadasyā
saurasyakalpanāyāṃpramāṇābhāvāt uktavacanaikavākyatvā
rthamevatatheticet| madhyavījasyapārśvataḥsāṃtaṃṣāṃtaṃsvaraṃco
kteśāṃtasyāccavisargayuk| śāṃtaṃtrayodaśopetaṃsāṃtaṃsānusva
raṃvadedityādauśivatāṃḍavādivacanepārśvayorajapāmaṃtrali
khanāmnānāttadekavākyatvāyatatrāpilakṣaṇāṃkiṃnaroca
yeḥ| nacapārśvapadamayīśānādiṣulākṣaṇikamevāstviti
dikpadamevapārśvayorlākṣaṇikaṃnasyāt navacadūnā
manurodhvotpāyaḥ itivācyaṃ| dipadasyapārśvapadasyaveśānā
dyarthakatvasyatvayāpikalpanīyatvenānekasthaleṣvasaurasya
syatavāpyakṣasyatvāt| nacadikpadaṃsaurasyādevaviṃvidi
śamatvaṣṭe| anyathātradikpadasyavidikparatvādititavai
vagraṃthovyākupyet| vipadasyasatvāsatvayostulyatvesarvatravi
padopādānamevānatiprayojanakaṃsyāt| kiṃca śavdasvārasyaṃ
parityajyāpisarvaikavākyatvevikalpakalpevalupyeteti
nakiṃcidetat| śaktiritimadhyavījasyatattatkalpoktasyo
palakṣakaṃ| tenajīvavījasyaivamadhyamatveśaktivījābhāva
sthalebhavatītivadaṃtaḥpratyuktāḥ| prāyaḥsarvatraivatatradvījā
nālikhanasyopadiṣṭatvāt| kvacittādaśasthalābhāvepipū
rvoktāpaṃcīkṛtavījalikhanasyasapramāṇamupadiṣṭatvāt| a
nayaivadiśāyaṃtrasāmānyasyadaśāṃgakatvaṃtvayāpyupapādyaṃ| a

pṛ0 248a) nyathāśaktyalikhanasthaletathātvopapādanaṃtavaivadurghaṭaṃsyā
t śaktivījaṃsarvatraivalekhyamitivadaṃtopitasyadhīryāsaḥ
dupalakṣaṇaparatvenaivāsyaupapattauśaktivījasyasarvatrali
khatepramāṇābhāvāt| idaṃtuvacanaṃtattatkalpīyavacanāṃtara
darśanātattadvījaparatvenāpiśakyaṃtanetumititeḥ sahasamu
ccayenapramāṇībhavituṃprabhavati vastutastuyaṃtrāṃgāścamanūnva
ktyekramādevamahāmate| āṃvījaṃśirudvatyadrīmitiprāṇa
vījakaṃ| mukhavījaṃśrīmimadṛṣṭivījaṃtataḥ kramāditivi
śiṣṭasaṃhitāgāyatrīmaṃtroddhāraprastāvepradarśanānnakevalaṃmā
yāvījamātraṃsarvatrāvaśyakaṃ kiṃnupāśavījaśrīvījeapi
tidhyeyaṃ| dṛṣṭiḥ netradvayaṃ| śrotradvayasyāpyupalakṣakaṃ| dṛṣṭi
padapratipāyatvenahvayoranugamasyavivakṣitatvāttadaśatvavyā
dyātaḥ| tayoścalikhanaṃmadhyavījapārśvayordakṣavāmakramāt
imāṃnetrelikhetpārśveumūśrotretathaivacetidarśanāt| karṇi
kālikhitamūlavījataḥ pārśvayoścanayanaśrutīlikhet| 
prāṇavījamapivinyasedadhobhūdhareṃisakṛtāvadyesyaveti
saṃhitokteśca| pūrvaṃnetratadakṣiṇāduttaratastadvāmāddakṣi
ṇataḥ krameṇadakṣavāmaścotraṃlekhyetapunaḥsvecchayāāmnā
nakramavastusthityanurodhayoranusatvaṃsuvitatvāt| kecittubhṛ
gumarudanalānāṃṣaṣṭavarṇasthitānāṃśirasidhatavidhūnāmeka
vījatvabhājāṃ| prathitamidajagatyāṃyaṃtrajihvetināmatyaṃ nya
satuvigataśaṃkaṃmadhyavījādadhastāmityupadiśaṃti| jihvā
vījaṃpuronyaseditikvācitkaṃvacanaṃtatpuraḥ jihvāṃsprūmiti
maṃtrasāravacanaṃca| tatrapramāṇatayopanyasaṃti| anyetu| a

pṛ0 248ba) parasakalavarṇāḥ saṃhitodrāmarādraumanujakṛtanivaṃdhe
ṣupyahokiṃnajihvāṃ gaditumihanajihvetyādiśaṃkāṃku
lānāṃvivudhakarakulānāṃkenavāśvāsanaṃsyāt| tasmā
dyatraivajihvāyāduktāyālikhataṃsmṛtaṃ| tadyaṃtramevaviṣa
yonasāmānyamitisthitirityāhuḥ| vaśyādikamiti| ā
dināśāṃtyādikarmāṃtarasyasādhyasyasādhakakriyāmāṃpadayo
ścaparigrahaḥ caitreṇadeva'dasyavaśīkaraṇārthaṃmaṃtrekriyamā
ṇe yatracaitrasyamamadevadattaṃvaśaṃkurukurvitivākyaṃlekhi
mastiḥ tatracaitraḥ sādhakaḥdevadattaḥ sādhyaḥvaśamitikarmmaṃ
kurvitidviruktaikriyāpade| aiteṣāṃlikhanamuktaṃsaṃhitā
yāṃ| śaṣṭya|tāṃ sādhakasyākhyāṃmadhyavījoparinyaset dvi
tīyāṃtaṃsādhyanāmamadhyavījādadhaulikhet| karṇikāma
dhyavījasyapārśvayoḥkuruyugmakaṃ| āpreḍitaṃpatnavaṃvāku
rusthānelikhetsudhīriti| āmreḍitaṃdviruktaṃ| pallavaṃvaśa
yavaśayetyādi rāmapūrvatāpanīyepi| likhetsādhyaṃdvi
tīyāṃtaṃṣaṣṭyaṃtaṃsādhakaitathā| kurudvayaṃtatpārśve iti| ṣa
ṣṭyaṃtaṃsādhakapadaṃmadhyavījoparismṛtaṃ| dvitīyāṃtaṃsādhya
madhapārśvayoḥ kuruyugmakamititaṃtrāṃtaraṃ| tatramāyāvījasya
yaṃtremadhyebhiniveśadustatraprakāraviśeṣaḥ padārthādarśe| 
vījarephebhāgesādhyanāma| caturthasvarabhāgeuparisādhakasya
| tayormadhyesādhyakanāmāṃśevaśamityādikarmakurvitikri
yāpadaṃsādhyasyoparilekhyaṃ| yaduktaṃsaṃhitāyāṃ| tachaktire
phabhāgetusādhyanāmākṣaraṃlikhet| turīyasvarabhāgetusā
dhakasyavaśaṃkuru| sādhyasyoparisaṃsṛṣṭaṃvilikhetsarvasiddhaye

pṛ0 249a) iti| ācāryāpi| sādhyaṃvartulasaṃsthāyāhṛllekhāyāḥka
polayoḥ| athadesādhyanāmārṇaṃsādhakasyottarelikhet
aṃtaragniśriyoḥkarmasādhakāṃśesamālikhediti ayamarthaḥ
sādhyaṃsādhyāyāḥ kriyāyāḥ vācakaṃkurukurvvityādipadaṃ| sā
dhyādināmasamāveśayogyavarttulākāratayālikhitapāyā
vījasyakapolayoḥpārśvapoleṃkhyaṃ| adharehṛllekhāyādhobhā
gesādhyanāmarephāṃśevalekhyaṃ| sādhakasyanāmārṇaṃnūttareu
tkṛmṛtareśirasītiyāvat| tathācaturīyasvarabhāgevorddhede
śesādhakanāmalekhyamityāyāti agniśriyorephacaturthasva
rayoraṃtarmadhyekarmapadaṃvaśamityādipadaṃsādhakāṃśemadhyabhāgā
dīṣadūrdhvaṃbhāgelekhyamiti| yadapitacchaktirephabhāgetusā
dhyanāmāṃtaraṃlikheditipāṭhakaraṇaṃpūrvavacanasyakeṣāṃcit
tatrāpyaṃtaraṃsāvakāśityarthyānnavaimatyaṃkiṃcidaṃśepi| sā
dhyasādhakayormadhyeitiatrāpivivakṣitaṃ tatrasādhakasyopa
ribhāgevaśamitisādhyasyoparibhāgekapolaparaparyāyeku
rvitilekhyamityarthasyetopilavdhuṃśakyatvāt vījāṃtaḥsā
dhakaṃsādhyaṃpṛṣṭedhaḥkarmavācakamityapivacanaṃtehārtheprati
kūlaṃ| turīyasvarabhāgasyavījāṃtaḥsvarūpatvāt rephabhāsya
vījapṛṣṭatāyāḥspaṣṭatvācca| tasmāccaitrasyamametipaṃcākṣaraṃsā
dhakanāmavākyamīkārabhāgeuparilekhyaṃ rephabhāgedhaḥsā
dhyanāmadevadattamityādicaturakṣararephacaturthasvarayormadhye
garbhevaśamitivarṇadvayesādhyāduparisthitamohallekhāpārśva
yoḥkapolāparaparyāyayoḥ kurukurvitilekhyamitisiddhāṃtaḥ
kāmavījacāmuṃḍāvījaśrīrājarājeśvaravījādiṣvapidarśita

pṛ0 249ba) evapaṃthāḥ svecchayorddhvādibhāgeṣulikhanamapekṣānyatroktani
yamopādānasyaivocitatvāt athamametiprayogekiṃpramāga
caitranāmakānāṃvahutvātadvyāvartanāyeticet maivaṃ uccārami
trimātrasyaivamatpadasyābhidheyatvenāvyāvarttanāt yaṃtralikha
nasamayetaduccārayitāvivakṣititicet| tarhitevāpara
vyāpettaṃnasaṃbhavātkṛtaṃmametyanena athasvanāmanucaturthyaṃ
taṃmahyaṃpadottaraṃtataḥ phalābhidhāṃdvitīyāṃtāṃ tatodehīti
vābhyaseditivacanadarśanāt ṣaṣṭyaṃtasthalepitathāprayoga
iticet| etadvacanasyapadārthādarśādinānākaragraṃtheṣvada
rśanenāviśvāsāt| astuvāyadyaṃtraprastāvevacanamidaṃtatpa
damevatatheticet maivaṃ etaccasaṃpradāyānmametipadasahita
mitibhāskararāmagraṃthānurodhenaṣaṣṭyaṃtesādhakapadamityādi
mūlavākyeṣuasmacchavdasyāpisādhakapadatvāviśeṣeṇata
yordvayorapigrahaṇasyavivakṣitatvāt yatrāpiṣaṣṭyaṃtāṃsādhaka
syākhyāmityāditatrāpicākhyādipadasyavācakaparatayātadu
bhayopādānaṃsukaramitidik| apāvāsarvamapisādhyasāṃdha
kakarmmakriyāpadavṛṃdaṃvījasyāṃtarepaṃktikrameṇalekhyaṃ| yadu
ktaṃ vījāṃtarvāprayogasyasakalasyaivalekhanamiti| saṃhitā
yāmapi tadaṃtaḥ punarmūlavījaṃ tadaṃtarlikhetsādhyanāmāpi
karmādiyuktamiti| maṃtrayaṃtrasyagāyatryaumaṃtrasyagāyatrīyaṃ
trasyagāyatrīcalekhyā| maṃtragāyatrītattanmaṃtrakalpoktāta
tpuruṣāyavidmahemahādevāyadhīmahītyādirūpā yaṃtradeva
tāyāyasyāviśiṣyagāyatrītoktātatramaṃtrarājāyavidmahe
varapradāyadīmahitannomaṃtraḥ pracodayāditigāyatrīlekhyā

pṛ0 250a) yatragāyatryaṃ pyevaṃrūpaivamaṃkārasthāneyaṃkāraprakṣepāt yatrā
ṣṭadalādikaṃriktaṃviśeṣavacanaṃvātatrapratipatraṃtritrikrame
ṇamaṃtragāyatrīvarṇānālikhyadvitīyapaṃktautritrikrameṇayaṃ
tragāyatrīvarṇānālikhet viśeṣāṣṭadalādautugāyatrīle
khanaṃsmṛtaṃ varṇāstuyaṃtragāyatryāḥpratipatraṃtriśastriśitiva
canāt yaṃtrasyetimaṃtrasyāpyupalakṣakaṃ yaṃtraṃtvaṣṭadalādauvi
śeṣatonyavarṇānāmevalinamāmnātaṃtatvamīṣāṃtatrabhūpura
syāṣṭakāsutallikhanamanuṣṭātavyaṃyaduktaṃsaṃhitāyāṃ tridhā
bhājitairyaṃtragāyatrikāṇaiḥ kakupsvaṣṭasravyāptamūrvīpurāṃta
riti yatramaṃtragāyatryāviśeṣatonyatralikhanamāmnātaṃtatra
kevalaṃyaṃtragāyatryaivavahirlekhyānapunarmaṃtragāyatryapi pūrvo
ktavacanasyāpikathaṃvillekhanevatātparyaṃnatudvayorekatra
likhane iti yatratusaṃkhyāvaiṣamyaṃtatrāsativiśeṣesāmā
nyavacanāstriśāditolikhitvācaramapatrādauaṃdāllopovi
vṛddhirvetinyāyāccheṣāṇāmadhikānāṃnyūnānāṃlekhanamanu
ṣṭātavyaṃ yattutṛtīyadalevadyakārādiḥ paṃcamadalevaya
dhīmeti aṣṭamadalevacodayāditiniyamāvirodhenaivākṣa
rāṇāṃnyūnādhikabhāvasthalepivibhādruhya itikaiściduktaṃ
tatredaṃvaktavyaṃ caturviṃśatyakṣarasthaletādṛśapatreṣutādṛ
śavarṇānāmāpātatvepiniyamepramāṇābhāvaḥ| pramāṇā
bhāvaścayāvatsaṃbhavaṃsāmānyaśāstrasyāpravartate niṣpramāṇaṃ
cedṛśasthalevalavdhaviṣayasyāṃtāllāpityādinyāyasyā
nanusaraṇaṃ| kiṃcapūrvoktaniyamastīkāremūlagāyatrikā
varṇāstadadhastāllikhetpunaḥ vedavedatripaṃcatridvidvivedārṇa

pṛ0 250ba) saṃkhyayetikeralataṃtrīyatāraṇīyaṃtroddhārapaṭalīyavacanavyā
kopaḥprasajyeta tatohisaptaviṃśativarṇakagāyatryāsmṛtīyaṃ
camāṣṭamapatreṣuvidmahe itidhīmahītipracodayāditivarṇā
nāmevalikhanasyapratisaṃbhavāt athataduktāpirītirnātrādṛ
tetitavāpigraṃthovyāhateveticet tavyāhvatāḥ| īdṛśastha
lavyudāsārthamevāsativiśeṣeityasyamayāpūrvamevābhihita
tvāt athamayāpisvagraṃtheviśeṣavacanānāmasatveityadhyāhṛtya
niṣkāśyopaṃdoṣiticet niṣkāśyatāṃ kiṃtenaadhyāhāra
doṣasyaisyaivaprāyuṇikībhūtatvāt niṣpramāṇatvādikapūrvo
ktadoṣasyavajralepatvāccetikyadapiaṣṭapatrādyabhāvasthale
gāyatrīlikhanasthalālābhenavyākulī bhūyacaturasrarekhātra
ya vīthīmadhyetalikhanaṃtasyābhāvemanasaivāṣṭapatrasyadhyānaṃ
kṛtvā yaṃtrādhārekvāpitalikhanaṃkāryamitikaiścidupadiṣṭaṃta
duktasaṃhitāyānavalokanamāvirbhāvayati prāṇasthāpana
komanuḥ prāṇapratiṣṭāmaṃtraḥ taṃvāsativiśeṣavṛttadvayāṃtarā
levṛtākāreṇaivalikhet tadvahiprāṇadevyāstumaṃtraṃsarvatrave
ṣṭayediti saṃhitāvacanāt| tadvahīrvṛtamālikhyaprāṇamaṃtre
ṇaceṣṭayetikavacapaṭalīyasaṃhitāyāṃspaṣṭamevevṛtanirmā
ṇopadeśācca| maṃtraścāyaṃdvirālekhyāmreḍiteneti tatraivo
padeśāt daṃtapatreprāṇamanoścaturaścaturorṇakān varṇānāṃ
timapatreṣuśeṣārṇānpaṃcacālikheditikevalīyataṃtreviśeṣa
darśanādasativiśeṣeiti kevalaṃvṛttarekhāyāmevamātṛkā
prāṇapratiṣṭādimaṃtrāṇāṃlekhanaṃtuvṛtadvayasaṃpāditavīthyaṃtaḥ
evamevasarvatretituvahudarśinaḥ agnarekhāvakāśeṣupratiṣṭāṃ

pṛ0 251a) prāṇadālikheditivacanamapyetatparameva agnerekhācakāśe
ṣuaṣṭadalāditovahirnirmitavṛttarekhādvayāṃtarāleṣucarasra
rekhāvakadhoṣutudikpālamaṃtrāṇāṃlekhanaṃbhaviṣyatītitade
ṣāṃtarāleṣṭitināsyārthaḥ mātṛkābhirveṣṭanaṃvṛttarekhādvayaṃkṛ
tvātadaṃtarāleyatkriyatetatprāṇapratiṣṭāmaṃtraceṣṭanātprathamata
evakāryyaṃ| samaṃtādvṛtaṃkādimerghaṃtavarṇaiṃritisaṃhitāyāvṛ
taṃpraveṣṭayedvarṇaiḥ kādibhiritimaṃtrakalpodrāmarādikasyacada
rśanāt yatratuviśeṣavacanāt sthalaviśeṣastatranapunastalli
khanaṃ bhūtavījāni bhūtavarṇāḥdvitīyapaṭaloktāḥ karmabhedā
dbhūtabhedasabhūtārṇānapinyaseditimaṃtrātaravacanāt udrāmare
pibhūmikoṇacatuṣkevabhūtavarṇānsamālikhet tattatkāryya
vaśādevitattadvarṇānsamarppayet asyabhūpurakoṇeṣvityādi
bhūtavarṇānāṃsamālikhaṃnayatpūrvārddhenakathitaṃtatrāviśeṣāt
sarveṣāmevalikhateprāpte tatrakāryyetyādi| tathācaśāṃti
vaśyādikarmasuprāptatattadbhūtavarṇāevadaśasaṃkhyālekhyāna
sarvepītyabhiprāyaḥ etekutralekhyā itisthalākāṃkṣāyāma
syetyādi anyatrāpi bhūmikoṇacatuṣkeṣubhūtavarṇānsama
rppayeta tattatkāryyavaśādevitāṃstānvarṇānsamapyayediti
kvāśīvyāsopi ṣaṭkarmmaprayogakaraṇāvasaretattadbhūtamaṃḍa0
lekhyatvenoktābhūtaverṇāścaturasrasyāgneyakoṇādārabhyaprā
dakṣiṇyenacaturṣukoṇeṣuekadvitricatuḥkrameṇavibhajyale
khyādaśavarṇā itisaṃpradāyityupadeśa| nārāyaṇabhadrā ā
pibhūtavarṇāścaturddhāvibhajyavacaturdikṣulikhedityāhuḥ| yattu
tattatkāryetyādikorṇoṣvatyaṃtapādonaślokenabhūmikoṇetya

pṛ0 251ba) rddheślokasyaivārthavicaraṇamityapaunaruktyamiti nārāyaṇa
bhadrairuktaṃ tannayuktaṃ uktakaṃ uktadiśātatkathanasyātyāva
śyakatvāt nāpivicaraṇatvamapisaṃbhavati tasyaivārthasyapa
ryāyāṃtareṇakathanaṃhivicaraṇaṃ yathāpacatītyasyapākeka
rotīti nahyatratathā| tattatkāryetyāderādhikyādityānaṃ pra
saṃgāgatavicāreṇa eteneteṣāṃsthalānuktoḥ prāṇaprati
ṣṭālikhatasthalevalekhaḥ kiṃvābhūtadikpālavījātīti
dvaṃdvāvagatasāhityadalādaśadikṣvevadikpālavījānāmi
vabhūtavarṇānāmapilekhityādikaṃkeṣāṃcitsamāyātepra
tyuktaṃ sthalākāṃkṣāyāevābhāta parenabhūtamaṃḍalānāṃtatta
tkāmanābhedātprāptānāmapīhalekhanaṃ yaduktaṃśāṃtikakarma
ṇisarvatravilikhedvārimaṃḍale vaśyāyamaṃḍalevahūḥstaṃbhāyāva
nimaṃḍale vidveṣaṇevyomagehevāyoruccāṭanegṛhe vahnigehe
mṛtaukāmaṃlikhetsaṃpūjayedapi tattadbhūtaudayekāletattanmeṃ
ḍalamudvarediti| aṃtrayaṃtrāṇāṃvahistanacaturasrāṃtarvidikṣu
maṃḍalānilikhedityetadarthaṃkecidāmanaṃti caturasrottarame
tānītikaścit caturasrasthāneidamitikaścit matadvamama
pīṭhaṃbhūmikoṇetyādyuktodrāmaraviruddhaṃ| koṇalikhitamaṃḍa
leṣubhūtavarṇalikhanepinakoṇepinakoṇalikhanaṃviruddhā
ta itiprathamamataṃpranarnatadvirodhamāsādayati tasmātkoṇaṃ
likhitamaṃḍalāṃtarevasamaṃtrāṇāṃbhūtavarṇānāṃlekhanami
tyāhuḥ yaduktecaitat vaśyatvādidharmmacatayāsarvamaṃtreṣvapimaṃ
ḍalānāṃprāptatayākḷptasthaleṣvevavarṇalikhanasyāpyauvi
tyāt kiṃca vahirvaibhūtamaṃḍalabhūtākṣarāṇivilikheditiduṃdu

pṛ0 252a) bhiyaṃtraprastāvudrāmaredarśanāt svasvamaṃḍalasaṃyuktāt bhūtava
rṇāllikhettatitisaṃhitāyāścatatprastācevadarśanādanyatra
tallikhanamanyāpyameva bhūtamaṃḍaleṣutattatkāryaṃvaśāntiyami
teṣṭaniyamitābhūtavarṇāḥsarvepidaśasaṃkhyāḥpratyekamālekhyāḥ
yattuvibhajyetikāśīvyāhyādibhiruktaṃ tannayuktaṃ daśadikṣu
rāvṛtyābhūtavarṇānsamarpayaditiśrīrājarājeśvarakavacatrapra
stāvīyasaṃhitāvirodhāpateḥ idaṃhinaikabhūtavarṇalikhanapa
raṃ ekaikavarṇanyāsādevadaśadikpūrtisaṃbhavādvitīyāvṛti
vaiphalyāt| atrayaṃtresaṃkalakāmanāśvaratvenadvirāvṛtyetivi
śeṣadarśanāccasarvabhūtamaṃḍalānidvirāvṛtyādaśadikkṣvālekhya
pratyekaṃsvasvamaṃḍalesaṃpūrṇānapitattadbhūtavarṇānālikhyadaśa
dikṣutattallikhanetvāvasyakedvirāvṛttiritināstitanmateko
pivirodhaḥ evaikabhūtasyaivavaścatuḥkoṇeṣupūrvoktavacanaiḥ
prāptāstadvādhenadaśadikkṣvitiviśeṣovidhīyate tathāsakṛt
kṛtekṛtaḥ śāstrārthitinyāyādekacaivateṣāṃlikhyateprāptedvi
rāvṛttyeti viśeṣovidhīyatiticet vidheyadvayasvīkārevā
kyāpatteḥ| asmanmatedaśadigavacchedenetyetāvanmātraṃlikhane
vidhīyate paṃcānāṃdaśasulikhalaṃpunarāvṛtiṃvinānupapa
dyamānamākṣipatidvirāvṛttimitinatadaṃśevidheyatākiṃtva
rthaprāptasyaivānuvādaḥ aneyaivadiśāyajetetyanenaivāvedito
yāgavidhidravyaṃvinānupapadyamānaḥ sarvamapidravyamākṣipatī
tibrīhiṇāmapiprāptatayāvrīhibhiyajeṃnetyādayoniyamavi
dhayeṣapūrvavidhayitisiddhāṃtayaṃtimīmāṃsakāḥ atra aṃāṃ
namaḥ aiṃaiṃnamaḥ itirītyāvayvādidaśavarṇānāṃtattatkāmanā

pṛ0 252ba) nusārāllekhomuṣṭeyaḥ tathācadvābhyāṃdvābhyāṃvarṇābhyāmekaikarma
tritiekaikapūtavarṇānāṃpaṃcapaṃcamaṃtrāḥ siddhaṃtiyaduktamācā
ryaiḥdaśabhirdaśabhiramābhirnamoṃtikairdvaṃdvarāścaviṃduyutairiti
ānyatrāpi prākproktānbhūtavarṇāndaśadaśarāyugaṇeviṃdu
yuktānnamotāniti tasmātkāmanānusāreṇaprāptabhūtavarṇā
kathitadiśapaṃcamatratāṃprāpitāevalekhyānatathāśrutāta
trāpilekhyamaṃtrasthānabhūtayatrakutrāpibhūtamaṃḍaletrikoṇa
bhāvanāṃkṛtvāmavyāgreśānāgneyamadhyabhāgeṣukramaśaḥ pra
thamādayaḥ paṃcamaṃtrālekhyānasvecchayā yonermadhyakoṇatri
tayemadhyecasaṃyajenmaṃtrīyonermadhyāgramadhyeṣvapipunarakhin 
sthāpyabhūtāthavarṇānityuktācāryyavacanadvayaśeṣadarśan
itipadārthādarśakṛtaḥ itisaṃkṣepaḥ dikpālavījānyapita
ttaddikpālamaṃtraprastācoktānitattaddinu?ulekhyāti viśeṣa
todikpālamaṃtralekhanāmnāterthasiddhamevatvadvījānāmapi
likhanaṃ anāmnātasthaletveteṣāmevatattadikṣucaturasrāṃta
rlikhanaṃkāryyaṃ tattaddikpālavījānitattaddikṣusamarpayedi
tyādestadvāhyetilikhedikṣuśakrādimanumaṃḍitaṃ catuṃrasraṃca
tudvāraṃcalayattritayānvitamitisaṃhitādeścadarśanāt yattu
hṛdayākhyādigīśārṇātatradiśyaṣṭavāhyatititaṃtrāṃtara
vacanaṃ tatrāpivāhyatitivāhyaiitisaṃhitāsamānārthakaṃ
nahisaṃhitāyāṃvāhyeityasyacaturasvādvāhyityarthaumanasā
pinaśakyatekartuṃ kiṃtupūrvaprastutayaṃtrādvattādvāvahiritita
darthovāvyastathehāpi etenadikpālavījānāṃhṛdayayaṃtrahṛ
dayamitisaṃjñā tānicavahirbhāgetattadiśilekhyānītikasya

pṛ0 253a) cidgraṃthaḥ pratyuktaḥvṛtāditovahibhāgitivivakṣaṇādvāsama
rthanīyaḥ etānisaṃgṛhītāniaṃgānidaśasaṃkhyāni asaṃgṛhī
tānyaparāṇitutaṃtrāṃtaratogrāhyaṇītitātparyaṃ anyathāranya
thāraktāvarṇāpaṃcīkṛtavījādīnāmanuktatayādaśatvavyādyā
tāpatte| āgneyakṣaraṃdikṣurakṣāyaimaṃtravāhyata ititaṃtrāṃtara
darśanādagnivījamapiyaṃtrādvahiraṣṭadikṣulekhyaṃ| tadetadakhi
lamapisaṃgṛhyadarśitaṃ ṛcabhāskarebhāskararāyaiḥ jīvaḥprā
ṇojīvamaṃtrātmamaṃtrauśaktirnetraḥśotrayugmaṃcajihvā sādhyaḥ
kartākarmaitakriyāvadvegāyatryaumaṃtrayaṃtraprabhedāt prāṇakṣe
pomaṃtrahṛdbhūtavījaṃrakṣāvarṇāmātṛkābhūtavarṇāḥ| ityaṃ
gānāṃviṃśatirlekhanīyāmaṃtreyaṃtresaṃpradāyānurodhāditi
jīvaḥ hsauḥ itipaṃcamātṛkāviśeṣasamudāyaḥ prāṇaḥ
savisargobhṛguḥ jīvamaṃtraḥhaṃsitidvākṣaraḥ karttāsāṃdhakaḥ
prāṇānāṃkṣepaḥprakṣepaḥputtalyādauyenasoyaṃprāṇakṣepaḥprā
ṇapratiṣṭāmaṃtraḥ maṃtrahṛtlokapālavījāni bhūtavījā
ni apaṃcīkṛtavījānyeva hāramātrādhikyepitatvānapāyā
t atevapadārthādarśādiṣūpādeyatvenoktānāmapite
ṣāṃnehopādānacarcā nāpyatroktānāmapibhūtavījānāṃtatro
ktiritivaiṣamyaṃnyūnādhikatvaṃcāpahṛtaṃ| nanubhūtavarṇali
khanādevamātṛkāmaṃtropilikhitaḥsyāditicetnasyāt
tatkāmanānusāyadekaikabhūtavarṇānāmevalekhyatvātśeṣaṃ
spaṣṭārthaṃ atredamatirahasyaṃ hsauṃḥvījaṃmaṃtramadhyeprāṇatenā
nukalpayet sādhyasādhakayorvarṇāvilikhedvījamadhyataḥ
sādhyastudevatājñeyaḥsādhakaḥkāryyalolupaḥ mayokteṣu

pṛ0 253ba) tuyaṃtreṣusādhyanāmānivaipṛthagityādiśivatāṃḍavādiṣu
sādhyapadasyadevatāyāmapisaṃketitatvāttasyāścamadhyeli
khanasyatatraivāprātatvādyaṃtradevatānāmapivījāṃtaravaśyamā
lekhyaṃ atevacakurvityādikriyāyāḥ kartṛsākāṃkṣatāni
vṛtiḥ pūrvamatesākāṃkṣamevedaṃcaitrasyadevadattaṃvaśaṃānaya
ānayānayetikurukurvitivākyaṃsyāt sākāṃkṣatādoṣa
svīkāramapekṣātaṃtrāṃtaropādanasyaivasvīkartumucitatvāt
tadaṃtaḥ punarmūlavījaṃtadaṃtarlikhetsādhyanāmāpikarmādi
yuktamitisaṃhitādiṣvapisādhyapadaṃdevatāparatayāpiśakyaṃ
tevarṇayituṃ atevatatraivapūrvakhaṃḍehanumadyaṃtraprastāvespaṣṭa
muktaṃ hsauṃḥmadhyagalaṃlekhyaṃsādhyanāmahanūmatiti hanūmadabhi
nnasādhyanāmetyarthaḥ abhedakathanaṃtvaparatrāpisādhyalikhanaṃye
travakṣyāmastatrasādhyapadenadevataivagrāhyetisūcanāya anya
thāhanū matonāmadheyaṃlekhyamityevavrūyāt taccasaṃvuddhyaṃta
mevā kurvityādiloḍaṃtakriyānurodhāt hanumannakṣanakṣe
tiṣaṭkoṇeṣulikhetyagnimārddhaṃevatathādarśanācca bhobhopa
damaṃtareṇāpisaṃvuddhyaṃtasyahanumannityasyadarśanāttatpadaprayo
genāsmākamāgrahonāpicatatravidveṣaḥ bhobhosaṃvodhanānpa
ramityādautathābhyanujñānāt sādhyakartetyādiślokesādhaka
padaṃprasiddhamapityaṃktāyayatkartṛpadopādānaṃsāṃpradāyikā
nāṃtasyāpyayamāśayaḥ yaṃtrakartuḥsādhasyevatasyakāmanā
yāvaśyādirūpāyāḥkarturyaṃtradevasyāpyupādānaṃyaṃtralikhane
nuṣṭeyamitīti yaṃtravījatvenāmnātāḥ śaśāṃkādivarṇāḥśī
tāṃśusalilakṣoṇītyādināmūlevoktāḥparitolekhyāḥ va

pṛ0 254a) rṇāścasarvepikarṇikāyāṃmukhyatayālikhitavījābhimukhyena
lekhyātuyathecchaṃ anugraheṃtavaktrāḥsyurnigrahesyurvahirmukhāḥpara
trasyurvarṇāyaṃtreṣukarmaṇītyādivacanāt anugrahaḥśāṃtivaṃśyaṃ
canigrahomāraṇaṃ paratrastaṃbhanadveṣaṇoccāṭaneṣu atravaśyādi
ṣukaścitprayoganiyamaḥsaṃhitāyāṃ vaśamānayasaṃ|lekhyaṃvaśye
vāmneḍitānvitaṃ vidveṣayāmneḍitaṃcavidveṣesamudīritaṃ āmneḍi
taṃstaṃbhayetistaṃbhamesamudāhṛtaṃ āmneḍitaṃmārayetimāraṇesa
mudīritaṃ āmneḍitaṃmohanetimohaneprakaṭīkṛtaṃ āmneḍitaṃ
mokṣayetivaṃdhamuktausamīriti miti āmneḍitaṃpallavaṃvāku
rusthānesamālikheditivacaṃnītarasyāpyuktevārthaḥ atracai
trasyayathādevadattovaśībhavatitathāyatasvayatasvaanayoḥpara
sparaṃvidveṣaṇaṃkuryāḥkuryāḥ śatrusenāyaistaṃbhitagatitāṃdehi
dehi etasyamaraṇaṃsaṃpādayasaṃpādayetyādiprayogevayādṛ
cchikaḥ pratiṣidhyatenatudevadattaṃvaśaṃkurukuruanayoḥ para
sparaṃdveṣaṇaṃkurukurusenāyāstaṃbhanaṃkuruetasyamāruṇaṃkuru
kurvvitiprayogopi pārśvayoḥkuruyugmakamitivacanenaitatpra
yogasyavihitatvāt anayaivadiśāśāṃtāvapirogaṃśamayaśa
mayarogaśāṃtiṃkurukurvvityādiḥ prayogaḥūhyāḥ yaṃtrāṇica
dhāraṇārthakāniprasiddhapūrvādidiśānusaraṇenaivalekhyāni
nānyathā yaduktaṃsaṃhitāyāṃ pūjārthaṃcellikhedevitadāsvāgrādi
tolikhet dhāraṇārthaṃmaheśāniśuddhaprācyāditolikhediti
tathānyatrāpi idaṃyaṃtraṃmahādeviśuddhaprācīdiśālikhet dhāraṇe
pūjanetusyātsvāgrakalpitayādiśeti yaṃtropāsiturbhūtalipi
samupāsanātvarṇākarṣaṇābhairavopāsanāvātyāvaśyakībhavatī

pṛ0 254ba) tyuktaṃmaṃtramahodadhyādiṣu tatrabhūtalipyupāsanāprakāraḥsa
ptamemūlevoktaḥ svarṇākarṣaṇabhairavopāsanāprakārastumaṃ
tramahodadhyāditovadheyaca itidik idaṃcayaṃtrajātaṃviśeṣa
taḥsthalānuktābhūrjapatrādiṣvālekhyagulikāṃkṛtvāpaṭṭasū
treṇāveṣṭyalākṣayāchādyasvarṇaraupyatāānyatamamarddallakeni
kṣipyatattadevatāmūlamaṃtreṇa saṃpūrṇenatanmadhyalikhitavīje
nacāvāhanaprāṇapratiṣṭādipūrvakaṃ saṃpūjyaagnyuttāraṇaṃkṛtvā
vaṇauṣadhikaṣāyapaṃcāmṛtādibhiḥ saṃstāpyasahasrādisaṃkhya
yāmūlamaṃtramabhijapyatadṛśāṃśetahutvātadyaṃtropiripratyāhuti
saṃpātaṃprakṣipyamūlamaṃtreṇaśatādisaṃkhyayābhimaṃtryaguruṃvrāhma
ṇāṃścabhojanadakṣiṇādibhiḥ saṃtoṣyatadājñayāyaṃtrataddevatayoḥ
praṇipātapūrvakaṃmūrddhāgalahastādautithyādyullekhāṃtemukakāma
namāidaṃyaṃtraṃdhārayiṣyeitisaṃkalpapūrvakaṃvadhākṛtasyāsyayaṃtra
dhāraṇakarmmaṇaḥ sāṃgatāsiddhayevrāhmaṇabhojanabhūyasīdakṣiṇā
dikaṃdatvākarmeśvarārppaṇaṃkṛtvā yathāsukhaṃviramet yaduktaṃmaṃtra
mahodadhau sthalānuktaubhūrjapatrekṣaumevātālapatrake yaṃtraṃvili
khyagulikāṃvadhvāsūtreṇaveṣṭayet lākṣayācchāditaṃsvarṇerūpye
tāmrethavākṣipet madhyavījenasaṃpūjyadevaṃmātṛkayāpivā saṃja
pyahutāsaṃpātasiktaṃkṛtvāniyojayet mūrddhnivāhaugalevāpita
ttadiṣṭārthasiddhaye iti tathā yaṃtrasevanasaktenopāsyābhūtali
piḥparā yayopāsitayāsarvayaṃtrasiddhiḥ prajāyateiti nanvevaṃ
vināmaṃtrairjapahomairakteśenamahāprabho tatkṣaṇājjāyatesi
ddhiḥ susiddhāḥsarvakāmadāitiyaṃtraciṃtāmaṇisthadevi praśnavā
kyavirodhaḥ| iṃdṛśayaṃtrāṇāmanuktatvetadutaratvasyānupapatiḥu

pṛ0 255a) ktatvetaduktopāsanānupapatiriticetmaivaṃ maṃtrasyaprādhānye
nopāsanāyāṃyathākleśādhikyaṃtathāmaṃtrāṃgatvenatadupāsanā
yānāṃstītyatraivatātparyyāt atevayaṃtrāṇāmapipūjājapaho
mādividhistatratatroktasādhusaṃgacchate akleśenetyatranabho
lpatvamevārtha ititadapaṃsaṃgrahaḥ saṃvuddhyaṃtanijeṣṭanāmavanijaṃ
ṣaṣṭyaṃtanāmepsitaṃsādhyaṃkarmmapibhaktiyukdṛgajapāśrautātma
bhūtāṇavaḥ jīvaprāṇayutākriyāmanuvaroyaṃtrasyahṛddhepunargāya
tryausakalālipirnijanijebhūtārṇakāmaṃḍale vījaṃprāṇamanu
stathaivarasanāvaktraṃśironāsikārakṣārṇāitiṣaṭbhujonmiti
mitāṃyaṃtrepadārthāḥsmṛtāḥ lekhyatvenatataścakālavihitaṃtattadvi
lekhyaṃbhavedisthaṃsaṃgrahadraṃritonikhilataṃtrāṇāṃgṛhītvāgiraḥ
īpsitetuprasādevāroganāśādike tathā vaśyādausādhyatāṃpātya
devadattopilupyate vaśayetyādilekhetukriyākhaṃtarbhavetspṛhā
tasmāduktamitipadaṃprāyikaṃnatusarvanitisaṃkṣepaḥ| atharakṣā
yāḥ sarvābhilaṣitatvāttadyaṃtnamevamātṛkādevatākamādāvāda
rśati mārṇamityādinā aṣṭadalaṃkamalaṃkṛtvātatkarṇikāyāṃ
sānusvārebhṛguparaparyāyaṃsakāramālikhyatadaṃtaḥ pavargapaṃcamaṃ
makāraṃsānusvāraṃlikhitvātasyāpyaṃtaḥsādhyaṃsakarmakṛṃdevadattaṃ
rakṣaṃrakṣetyādirūpamālikhyakesareṣudviśodviśaḥ svarānapatre
ṣukavaṭatapapaśalāṃtmakāsṛvargānālikhyatadvahirvṛdvayāṃta
rālehāmitivījairveṣṭayediti devadattaṃrakṣarakṣetiharṣadīpi
kāmanusṛtyoktaṃ vastutastudevadattasyarakṣāṃkurukurvityevapra
yogaḥ pūrvamevasaṃhitādivacanaistathāvyavasthāpanāt ata
evapadārthādarśakṛtaḥ sādhyamiti sādhyasādhakakarmyasahita

pṛ0 255ba) mitivodhyaṃ tatrasvanāmapadaṃṣaṣṭyaṃtaṃsādhvībhūtaphalavācakapa
daṃdvitīyāṃtaṃkrameṇālikhyatataḥ kurvvitidvirabhyaseditisaṃ
pradāyityāhuḥ śeṣaṃyaṃtrasāmānyakriyayātamevātrāpyu
pādeyaṃ etaccanārṇaṃsārṇayutaṃsasādhyamitidvitīyāṃtapāṭha
manusaratāṃharṣadīpikākārādīnāṃmatamavalaṃvyoktaṃ mārṇe
likhetsārṇayutaṃsvasādhyamitisaptamyaṃtavāṃtadvitīyasakāra
kapāṭamanusaratāṃpadārthādarśakṛtāṃmatepunarapamarthaḥ makā
rasyāṃtarbhṛguṃtadaṃtaḥ sādhyādikaṃlikhetkarṇikāyāmiti śe
ṣamaśeṣaṃpūrvavat vaśyayaṃtramāha purīkṛtyetyādinā paraspa
ravyatibhinnebhūpuradvayemadhyatomāyāvījamālikhyatadaṃtaḥsā
dhyasādhakādināmakathyatarītyaivalikhitvātadaṣṭakoṇeṣusā
nusvāraṃjalavījabhūtaṃvakāramālikhyatadvahirbhūpuraṃkṛtvāvajrā
ṣṭakaṃtadaṣṭadikṣvolikhediticet padārthādarśakṛtastu mahī
pureṇasahapuṭīkṛtebhūmipurasyayugmeityanvayaḥ puṭīkṛtepu
ṭīkṛtevadaṃtaraṃtaḥsthite tatraprathamaṃcatuḥkoṇaṃkṛtvātadaṃtaḥ
prathamacaturasrarekhāsaṃlagnadikkoṇograkamaparaṃcaturasraṃkṛ
tvā tadaṃtardvitīyacaturasrarekhāsaṃlagnavidikkoṇāgrakaṃtṛ
tīyaṃcaturasraṃkṛtvātanmadhyemāyāvījaṃlikhitvātadaṃtaḥpūrvokta
diśāsādhyādikaṃlikhitvākoṇāṣṭakevakāraṃlikhediti
yaduktamapekṣitārthayonanikāyāṃpārthivaṃmaṃḍalaṃkṛtvātasyapū
rvadakṣiṇapaścimottaradigmaviasraṃkoṇaṃyathābhavatitathā
tadaṃtaḥ pārthivamaṃḍalāṃtaraṃlikhitvāpunarapitadaṃtastathāli
khitvetyādītyāhuḥ harṣadīpikākṛtastu evaṃvidikkoṇakama
paraṃdikkoṇakaṃparasparasaṃvaddhaṃcaturasraṃniṣpādyasaṃpradarūpaṃkuryāt

pṛ0 256a) tanmadhyemāyādikamālikhyavahirvidikkoṇakeṇabhūpurāṃtare
ṇāveṣṭyavehiḥsthatṛtīyabhūpurakoṇeṣuvakārasyasānusvā
rasyalekhanaṃkarttavyaṃ sarvatrakoṇeṣuvajralikhanaṃcakāryamityā
huḥ atramāyāvījadevatābhuvaneśvaryyevaddevatā rakṣājvaranā
śādipūrvaśāṃtipuṣṭiśrīprāptyādirūpavaśyayorekamevayaṃtra
māha madhyeityādinā nāmaviśeṣaṇaṃtrayamapi aṣṭadalaka
rṇikāyāṃkṣakārolekhyastasyāṃtardevadattasyarakṣīkurukurvityā
dirūpaṃsādhyanāmapadopalakṣyaṃsaṃdesaṃdasaṃdasaṃtasaṃsyasaṃrasaṃkṣāṃ
saṃkusaṃruṣṭaṃkusaṃha itikrameṇavidarbhitamādaukrameṇavarame
vyutkrameṇatryakṣarapūrvoktamṛtyuṃjayamaṃtreṇapuṭitaṃcakṛtvābhili
khyakesareṣusvarāndviśovilikhyādhastādūrdhvamukhenapadme
navilikhitenayaṃtramidaṃpuṭīkuryādityarthaḥ yatusakārarūpa
maṃtrākṣarasyaikatvānmaṃtrārṇadvayamadhyasthaṃsādhyanāmākṣaraṃlikhe
ditividarbhalakṣaṇasyātrāsaṃbhavātsādhyanāmevākṣaradvayamaṃ
tradvayamitiharṣadīpikākṛtoktaṃ tatrayukte evamapilakṣa
ṇāvyāptitādavasthyāt nahimaṃtrasādhyayoranyatarārṇadvayama
dhyasthamitilakṣaṇepraviṣṭaṃnavāekamaṃtrārṇasthaleekamaṃ
trārṇamadhyasthaṃsādhyanāmākṣaradvayamititāṃtrikaṃlakṣaṇamupa
labhyateyattovyāptirapahṛtāsyāditi nakiṃcidetat paretu
sārṇavidabhitāmitidarśanātsārṇadvayenaivanomavarṇasamāpti
paryaṃtaṃpratināmārṇamāvṛtyāvidarbhaḥ karaṇīyaḥ ekākṣa
reṇaivavidarbhānuṣṭānavādināpitadāvṛtteḥsādhyanāmānuro
dhadavaśyamanusaraṇīyatvāt mayāprathamatevadanusaraṇe
kimaparāddhaṃ mūlakārasyāpyasāvevābhiprāyaḥ anyathāmadhye

pṛ0 256ba) graṃthitaṃsataḥ prapuṭitaṃmṛtyuṃjayatryakṣarerityevavrūyātratuvidarbhi
tamitīti prāhuḥ sarvakāmasādhakasyāpyasyaviṣajvarādikaṃ
ṭaravoktakarmaṇāmanāṃyāsādevasadyaḥsādhakatvamastītyabhi
prāyavānāha viṣetyādi mṛtyuṃjayotradevatā jvaranāśapra
saṃgādaparamapiciṃtāmaṇidevatākaṃtannāśakayaṃtramāha sā
dhyetyādinā sasvastikamūrddhāgraṃtrikoṇaṃnirmāyatasyāṃtaḥśai
vaṃpūrvoktaṃciṃtāmaṇivījamālikhyatasyāṃtardevadattasyajvaro
paśamaṃkuruityādirūpaṃsādhyamabhilakṣyatadvahirapareṇapū
rvoktaprakāreṇāgnigehenāvṛtyatadvahiḥ saṃplavasaḥplāvaya
saḥ ityaṣṭākṣaramaṃtreṇaveṣṭayedityarthaḥ eṣevetikevalama
ṣṭāṇaṃmaṃtropyupāsito viṣanāśakojvaranāśakaścabhavatī
tyarthaḥ vastutastuviṣākramaṣaprabhavajvaranāśanityevāgdhaḥ
dṛṣṭamutthāpayedeṣasvajaptāṃbhobhiṣekataḥ tajjaptaśaṃkhabheryyā
ditisvanaśravaṇenavetinārāyaṇīyeviṣanātrāmātrasyaivapha
lasyaivaphaladarśanāt arthasaṃdehetaṃtrāṃtareṇaivārthanirṇaya
syakartumucitatvāt viṣaptaprasaṃgātsarppaghnaḥ yaṃtramāhatāre
tyādinā atrakurukullādevatātāraḥ pūrvaṃvaramataḥsvāhāpa
daṃmadhyekurukulleitisaṃvuddhyaṃtaṃcaturakṣaraṃpadaṃitisarvamili
tvāsaptākṣaroyaṃmaṃtraḥ tasyaprathamakṣaraṃmadhyeṣaṭkoṇeṣuvaśi
ṣṭānekaśaḥ ṣaṭvarṇānālikhedityarthaḥ idaṃyaṃtraṃbhūrjapatrego
rocanayālikhyaṃ bhūrjrerocanayāṣaḍaṃsrakagṛhesarppaghnayaṃtraṃli
khediti taṃtrāṃtaradarśanāt vinihaṃtīti gṛheetadyaṃtrasthā
panegṛhāt tadviletvetadyaṃtrasthāpanetadvilāduccāṭayatītya
rthaḥ tenanāyaṃmāraṇaprayogāpitūccāṭanasyeti tadanukūlāe

pṛ0 257a) vavāyurūpabhūtavarṇādayotropādeyāḥ nanuyathāśrutamūlārthaḥ
kutastyaktiticet taṃtrāṃtaraikavākyatvāyetigṛhāṇa uktaṃ
hināradīye sarppānnirgamayedvileṣunihitvokahāttathoccā
ṭayediti sarpyaghnayaṃtrāṃtaramāha oṃkāretyādinā mekhalānna
devatā oṃhrīṃmekhalesvāhetisaptākṣaromaṃtraḥ ripunāgetiri
pubhūtonāgaḥ sarpastadapahārakityarthaḥ ripulābhāveyaṃtrame
vanakuryāditibhāvaḥ natusarvanāgāpahārakaṃnedaṃyaṃtraṃkiṃtu
śatrubhūtanāgamātrāpahārītyatraitasyaitātparyaṃ ṣaṭkoṇaṃkṛ
tvāmadhyepraṇavamagrādikoṇeṣumāyādivarṇānālikhet a
trāpipūrvavadbhūrjagorocanayorevānusaraṇapūrvoktatulyakri
yatiti taṃtrāṃtaradarśanāt sarppoccāṭanaprasaṃgāduccāṭana
sāmānyayaṃtramāha śūlāṃkitetyādinā dhūmāvatīdevatā
ṣaṭkoṇaṃnirmāyatanmadhyedhūṃdhūmitivījadvayamālikhyā
grādikoṇeṣuśiṣṭānṣaṭvarṇonālikhyatadvahiḥṣaṭviṃ
dulāṃchitavṛtātmakavāyumaṃḍalaṃkṛtvātadvahirvahnivījenā
veṣṭyatatopivahiḥ evanavījenāveṣṭayedityarthaḥ dhūmāvatī
maṃtramuddharati dāṃtāvityādinā dāṃtaudhakāradvayaṃ tayoḥpra
tyekamadhīśenaṣaṣṭasvareṇaviṃdunāvayogedhūṃdhūmitīṣṭalā
bhaḥ itipareṭīkākṛtaḥ rāghavabhaṭṭāstu dāṃtāvitiprāptā
dikaḥ pāṭhaḥ sādhīyāṃstupaṃcāṃtakāparaparyāyagakāraghaṭita
evatenadyūṃdyūmitivījalābhaḥ nārāyaṇīyetathā darśanādi
tyāhuḥ kanaketyādi dhakkūrarasadyūṣṭenaviṣeṇapretavastreidaṃpa
traṃlikhitvāśmaśānenisvanatainaśatruruccāṭitobhavatītyarthaḥ
śmaśānapretayoḥprastāvātasmaraṇamārūḍhānāṃbhūtapretapiśā

pṛ0 257ba) caretī?mapahārakayaṃtramāha hutyāśetyādināvaivasvatotradeva
tā ṣaṭkoṇamaleagrakoṇamārabhyamadhyāṃtaṃmapyaparyaṃtata
thāsyāḥtathācaivasvatāyasvāhetimaṃtramekaikavarṇakrameṇa
likhitvātadvariṃduviṃbenavṛtenaveṣṭayedityarthaḥ śmaśāna
prasaṃgādevatatravihitanikhananakaṃdveṣaṇayaṃtramāha noṃme
tyādiaṣṭadalakamalaṃkṛtvā tatkarṇikāyāṃmakāraṃlikhitvā
tadīyayorevavṛttacaturasrayoḥ krameṇasādhyanāmasādha
kanāmanīvidveṣaṇaṃkurukurucaitrayorityevaṃrūpevilikhya
makāracaturastasyaisyaivaiśānādicatuḥkoṇeṣupratyekaṃsaṃ
viṃdūnṅabhaṇanānālikhyapatreṣupūrvoktadhūmāvatīmaṃtra
varṇānekaśaḥ samālikhyatatovihitavṛttadvayāṃtarāle
rghughuṭikeṣughurghuṭikemarkaṭikeghorevidveṣakāriṇivi
dveṣodvegakāriṇighorāghorayoramukāmukayorvidveṣayavi
dveṣayahuṃphaṭ ititripaṃcāśadakṣaramaṃtraṃvṛttākāreṇā
likhet tadvahirvāyumaṃḍalatrayeṇāveṣṭayet amukāmukāṃ
yorityatradevadattayajñadattanāmaprakṣepyadhūmavatīdevatā
śmaśānaprasaṃgādevatatprāpakaṃmāraṇayaṃtramāha prāgi
tyādinā vyākhyātamevedaṃmatabhedenasaptadaśatamepaṭale
iyānevahibhedoyadatramaṃtrāṃtaramiti yamotradevatā vidhi
vadityanenapārśvadvayemahiṣāśvayoḥ śirasilikhitvātanma
dhyeyaṃtramidaṃlekhyamititaṃtrāṃtaroktovidhiḥsmāritaḥ uktaṃhi
nārāyaṇīdīpe vityaṃgādākṣaniṃvādbhirmahiṣyāścaśiroṃtareti
varṇāṃtarabhramaṃparihartuṃślokamaṃtroddhāraḥkriyyate yamāṃterā
jaḥ syādbhṛgurathasaviśvotriruddinomayaṃtevāyurvyukramenida

pṛ0 258a) muktaṃtrayamapimarunmitraṃkarṇānvitamathacaraṇāṃtenityarthaḥ
tauyadāvosaṃśliṣṭānilavaramakatvānvitatanūpadasyāṃteyo
nirjvalanapavanaukṣaścabhagavānṛpatovyuktrāṃtaitatrayamathanṛ
siṃhohibhagavānnirāmasyaprāṃtemaruditimanuvāhuṃdaha
nākṣaroyāmyaproktastripuraripuṇāmāruṇakṛte itipaṭe
pretapaṭe aṣṭaviṣāṇyupadarśitānyevamāraṇasmaivayaṃtrāṃtara
māha ekāśītyādinā daśapūrvāparāyatādaśadakṣiṇotta
rāyatāḥ parasparavimiśritāḥkṛtvāekāśītipadānisaṃ
pādyatanmadhyeramitidahanavījaṃdevadattaṃmārayamārayetyā
disādhyasahitaṃlikhitvātasmānmadhyakoṣṭātpūrvādiko
ṣṭacatuṣṭayesarephakoṣṭeṣukrameṇamūloktaṃevaṃpaścimādi
koṣṭacatuṣkedakṣiṇādisaumyādikoṣṭacatuṣkesarvaṃmili
tvāṣoḍaśakūrvavījanṛsiṃhaṣaṣṭasvaraviṃdusaṃbhūtavījakakā
rātriṃśattamāṇeṃiṣvaṣṭasvaṭaviṃdusamudāyarūpavījātmekavījaca
tuṣṭayelikhitvātataḥ śiṣṭakoṣṭeṣupūrvamīśānāditaḥkra
meṇaślokātmakakālīmaṃtramālikhyapunarnaiṛtyādikra
meṇakālīmaṃtratamevālikhet tadvāhyevaṣaḍaṃtatvaritāmaṃtre
ṇapūrvamāveṣṭyapaścādvakṣyamāṇayamamaṃtreṇīśānādināve
ṣṭyapunarnaiṛtyādimārabhyavakṣyamāṇenaivayamamaṃtreṇaparive
ṣṭyatatoramitivījenaveṣṭayitvāyamitivījenaveṣṭayeditya
rthaḥ spaṣṭīkṛtamidaṃmaṃtramuktāvalyī caṣaḍaṃtāṃlikhedvidyāṃtva
ritāṃpūrvavadvahi yamamaṃtrāvasānecavahnivījaṃsamaṃtataḥ prabhaṃ
janamayaṃvījaṃtadvāhyeparitolikhediti harṣekaumudīkṛta
stucaturdikṣuekaikacaraṇakrameṇayamamaṃtreṇayamaṃtreṇaveṣṭa

pṛ0 258ba) yet ācāryyāstutataḥśaivānairṛtyāditaḥkālīmanuṃli
khet tathākramādyamenāpivratamityupadiśaṃti agnipavana
śavdābhyāṃtattanmaṃḍalopādānamitikecit etanmatevahnivī
jamityādeḥ spaṣṭaṃvirodhaḥ kālīmaṃtraṃyamamaṃtraṃcakrameṇoddharati
kālītyādinā svarūpaparaṃsarvamapivarṇabhramanirāsārthaṃta
yoruddhārucyate kālīmārapadaṃkramotkramayutaṃlīnāṃtatomo
kṣatovyutkrāṃtārṇacatuṣṭayaṃmayugamādviśvasvarābhyāṃpṛthakyuktaṃ
detapadaṃtatokraṃmayutaṃvedārṇavṛṃdaṃtvidaṃ rakṣetyakṣaratatvavarṇa
kathanāṃtevyutkramātatpunaḥkālīmaṃtravaromṛteratitarāṃsaṃsā
dhakaḥsādhanāt vāyurvāyupurātataḥsavadanāstatyaṃvimovyu
tkramātsāsyaḥ sopiyataḥśivaḥsakathitomīvyutkramātsyuḥpu
narvā*?dhyarṇabhivethaṭāvyunaramīvyuktrāṃtatāmāgatāḥ dhāmo
bhūripadaṃkramokramayutaṃṭadvaṃdvarīsvātmakaṃvṛṃdaṃsyātkramavaiparī
tyapaṭhitaṃmaṃtroyamasyodititi| vairiṇāṃkālarātriritivai
rivināśana iticānayoḥsvātaṃtryeṇāpimaṃtratvadhanadhānāya
atratvaritāvidyayāmahiṣājyenāṣṭottarasahasraṃhutvāyaṃtresaṃ
pātaṃsaṃpātyapaścānnikhaneditiviśeṣaḥ māhiṣeṇaghṛtenā
ṣṭasahasrasahitenava kutenasiddhiṃsaṃpātaṃyojapenmūlavidya
meti ayaṃmaṃtravilekhaprakārastupuruṣamāraṇamudiśyastrī
māraṇetuyamamaṃtrevadvidhākoṣṭeṣu kālīmaṃtreṇatuveṣṭa
namanuṣṭeyamitisaṃpradāyavida aṃgāraḥ ciṃtāṃgāra manuṣya
kapālapātrenṛvasādistehenaśūlārūḍhapretakapaṃṭavarttyā
prajvālitvadīpasaṃbhūtakajjalasyavehopādānaṃ| karṣyaveśū
lādhirūḍhapretavastre vibhītakavṛkṣevibhītakatarukoṭare

pṛ0 259a) valmīkecatvarevākṛtaruvicarevānidadhyādititaṃtrāṃtaradarśanā
t atrayaṃtranidhāneripormaraṇaṃ catuḥpathenirdhānemahārogāḥ
śmaśānenidhānemahāvṛkṣāditaḥpatitobhavati śilāyāṃ
rajakaśilāyāṃvastrakṣālanārthamupakalpitāyāṃiṣṭākāyāṃ
śivālayesthitāyāṃ daṃḍīvrahmadaṃḍī etaistribhirālipyaadho
mukhīkṛtyayatraivasthāneśilādilikhitaṃcakrametannikhanyate
tatraivadeśagrāmādaupunaḥpunaranuśubhaṃsyāditiśilāyāmityā
direkaḥ prayogaḥ yatragrāmapurādaumaṃtrīdeśeṣuniklipedyaṃtra
mititaṃtrāṃtaradarśanāt sādhyanāmasthānenagaragrāmādereva
na malekhyamititatvārthāyātaṃ kālīmaṃtralikhanaprasaṃgā
lekhyakālīmaṃtrakamuccāṭanakaraṃyatrāṃtaramāha likhe dityā
dinā yamātmakenetisaṃveṣṭyetyatrasaṃvadhyate śilāyāmiṣṭakā
yāṃvāṣṭaviṣādināpūrvoktadravyeṇakākapakṣalekhinyānava
pūrvāparāyatānavadakṣiṇotarāyatārekhāḥkṛtvā catuḥṣaṣṭi
koṣṭakānnirmāyīśānāditaḥ krameṇapūrvoktakālīmaṃtraṃlikhitvā
punaḥkanyātānairṛtyamārabhyakālīmaṃtraṃlikhitvāvahirvaṣa
ḍaṃtaṃtvaritāmaṃtreṇaveṣṭanottaraṃyamamaṃtreṇāveṣṭyatadvahiḥ saṃpra
dāyātsādhyasādhakakarmakriyānāmasahitavahnivījenāveṣṭya
paścādvāyuvījenāveṣṭayettaṃtrāṃtarapamadhyakoṣṭasyapūrvādiṣu
pūrvoktahrūṃghrabhṛtivījalikhanamāmnātaṃcatuḥ ṣaṣṭipadekālī
mīśadoṣāvarādikaṃ vinyasyamadhyecatuṣṭaṃhrūṃkārādyakṣarāṇi
cakārātkramaprāptakālīmaṃtravarṇasaṃgrahaḥ madhyeparitaḥko
ṣṭatrayaṃkoṣṭatrayaṃvahiṣṇatyamadhyetanakoṣṭacatuṣṭayetatkārasthā
nebhūte aṃtarāletuteṣāṃcasādhyanāṃnāmakarmaca teṣāṃvījā

pṛ0 259ba) kṣarāṇāṃyathāvakāśarmatarāleṣumadhyabhāgesādhyādināmali
khet śikhāṃtavidyayāyāmyamanunādahanenaca śikhāṃtavi
dyayāvaṣaḍaṃtaṃtvaritvāmaṃtreṇadahanaḥ raṃvījaṃ vāyunāvasamā
veṣṭyakḷptametansusādhitaṃ māraṇotsādanādīnikarmāṇyā
śuprasādhayediti idamapipuruṣoccāṭanamudiśya strīṇāmu
ccāṭaneyāmyomaṃtraḥ koṣṭeṣutudviśaḥ veṣṭanaṃkālikāmaṃtreṇe
titāṃtrikasaṃmataṃ maṣīpūrvoktaṃkajjalīṃ daṃḍīvrahmadaṃḍī marka
ṭīkapikacchaḥ idānīmuktayordvayorapiyaṃtrayostvaritādevatā
athābhicāraprasaṃgāttadapahārakayaṃtramupadarśayati ākhyāmi
tyādinā atraharṣadīpikākṛtaḥ aṣṭadalaṃkamalaṃkṛtvātatka
rṇikāyāṃtuṃvuruvījamālikhyatadaṃtaḥ kāmavījaṃtasyāṃtaḥsādhya
sādhakakarmanāmadevadattasyayajñadattaṃvaśamānayetyādirūpaṃ li
khitvāsvāgrādikapatreṣuvakṣyamāṇāṃjaṃbhādikāṃvidyāṃkrameṇa
likhitvāvidikpatreṣukāmavījaṃtadaṃtaḥsādhyādināmali
khet devīriti jaṃbhādīnāmevaviśeṣaṇamityāhu tadasat jaṃ
bhādikāṃvidyāṃdevīrityanayorvibhinnavacanakatvenaviśeṣaṇa
viśeṣyabhāvāṣaṃbhavāt asativalavatsādhakeviśeṣyaviśeṣa
ṇapadayoḥ samānavibhaktivatvasyaivasamānavacanatvasyāpyabhe
davodheniyāmakatvāt asatītikaraṇādvedāḥpramāṇaṃsmṛtayaḥ
pramāṇamityādiprayogopapattiḥ kiṃca athetyanenapūrvānvaya
syavyāvartitatvātkathaṃdevīriptasyapūrvānvayaḥsyāt etadarthame
vatyayopādānamitinakiṃcidetat padārthādarśakṛtastukarṇi
kāyāṃtuṃvurumadhyekāmavījaṃtadaṃtaḥ sādhyasādhakakarmanāmaṃ
pūrvoktamālikhyadigdaleṣuprasiddhapūrvādijaṃbhādividyāā

pṛ0 260a) ālikhya vidikdaleṣudevīstuṃvuhakalpoktajayāvijayāji
tāparājitāvījātyālikhyatadvījānāmaṃtaḥkāmavījānita
daṃtaḥkarṇikāvatsādhyasādhakanāmānyālikhedityāhuḥ di
vopadaṃtadvījamātraparaṃkutaḥ jaṃbhādīnāmivajapādīnāmapi
saṃpūrṇamaṃtralikhanemūlakhārasyaprāptepikutovāteṣāṃvidveṣo
najānīmaḥ tuṃvururyaṃtradevatā etasminnevakiṃcitkiṃcidviśe
ṣakaraṇenaphalabhedasaṃpādakānyaṣṭayaṃtrāṇidarśayatihitetyā
dinā kāmapaṃcakaṃmadhyavidigdalamapahāyatatsthaleśāṃti
ścaturthasvarolikhettadāvaśyakaramuccairitiśayenasyāt idaṃ
nṛkapālevalekhyaprātarāditrisaṃdhyāsucayaṃtraṃtāpayetya
dicatuṃvuruvījamadhyādigataṃśāṃtipaṃcakaṃvihāyatatsthāneva
rmavījaṃprakṣipyatetadāmārakamidaṃpretapaṭenṛcarmaṇivākāka
pakṣalekhanyāviṣāṣṭakenadhatūrarasakṣṛṣṭenavalekhanametasyava
hnigṛhenatrikoṇenavahirāveṣṭyatadvahirvāyugṛheṇaṣaṭviṃdu
lāṃchitavṛtarūpeṇāveṣṭayet śmaśānecāsyanikhananaṃ pā
śāṃkuśābhyāṃceṣṭanamatranāstītiharṣadīkṣitaḥ mūlānnunāyama
rtholabhyate labhyatevapratyutatābhyāṃveṣṭanamevasmaravījamātrava
rjjanasyamūlesamāmnātatvāt nahivahnigṛhādibhirveṣṭanaṃvīja
veṣṭanakāryakaraṃ nāpiviruddhasamuccayakaṃ yenavahnigṛhādyāmnā
nasāmarthyādvījaveṣṭanavādhodhigamyeta atevapadārthādarśakṛ
tastanniṣedhaṃnopadiśaṃtismetisaṃkṣepaḥ digvāvarmmeti varmmavīja
paṃcakaṃtyaktātatsthāneastramaṃtraṃlikhet agnivījaṃvāyuvījaṃcata
traivalikhet rephesādhyasādhakādināmalikhanaṃ idamevapūrvayaṃ
trādatravilakṣaṇamitivahnigṛhādināveṣṭanamatrāpilabhyateeva

pṛ0 260ba) atravibhītakaphalakekākapakṣalekhanyāviṣāṣṭakasahita
kālolūkobhayarudhireṇayaṃtralekhaḥ catvaregṛhāṃbhagaṇe japtaṃa
ṣṭottarasahasrādisaṃkhyayāttuvahavījenābhimaṃtritaṃ pūrvoktasthā
napaṃcakaipirakāraṃtyaktvāmadhyamarakārasthānelakāraṃvidigā
tarakārasthāneyakāramekaṃlikhet ekastupūrvoktevayakā
ra itidikpatreṣuyakāradvayaṃphalitaṃ etadevāhayakāraudvāvi
vitidharāpureṇetipūrvoktapurāṃtareṇavahnivāyugṛhātmakena
veṣṭyananivṛtiḥ ekakāryyakaratvenasamuccayāyogāt staṃbhano
payogitāyāṃdharāmaṃḍalevābhidhānācca madhyasthalakāraya
kārayakārayormadhyeyathācakāśaṃsādhyādināmalekhyamityu
ktaprāyaṃ iṣṭakāṃtaḥiṣṭikādvayasyāpimadhyeharidrayālikhet hi
tvālakāramiti anaṃtaroktayaṃtramadhyasthitaṃlakāraṃparityajya
yakāraṃparityajyapakāraṃtatsthāneprakṣipyatatrasādhyādināma
likhitvāyaṃtramidaṃsaṃpādayet dhvajavāsasipretapatākāvastre
kāvastrekākapakṣalekhanyāṣṭaviṣamepīraktapūrvoktavajjale
svarūpamaṣīkākaviṣṭābhirmilitvāyaṃtramidamālikhyādhomu
khaṃśmaśānenikhanetenavairikulanāśaḥ syādityarthaḥ muktetivā
yuvījasthānestramaṃtramālikhyavāyuvījaṃsarvatevatyaktāśeṣa
pūrvavadācaret pretavastrekākasyarudhireṇakākapakṣalekhanyā
likhitvā īpsitesthāneparasparaṃkartavyadveṣakayoḥ saṃvārasthā
neyathāyaṃtrasyalaṃghanaṃbhavatitathānikhanet tenavidveṣasiddhiḥ
syāditi harṣadīpikākṛtastu madhyasthamevayakāraṃparityaje
t vidikpatragataṃtuyakāracatuṣkaṃyathāsthitamevāstiti
vadaṃti muktāmadhyevāyuvījamitityaktāvāyumayamitisāmā

pṛ0 261a) nyanirdeśaṃkurvatomūlakārasyatunaitthaṃtātparyyamitimūlavyāko
potrāvyāhatevetidhyeyaṃ astramityādi astravījapaṃcavamapya
pāsyadūrīkṛtyāsminnastrasthānesavatrasārṇenabhṛguṇāpurīkṛ
tamādyaṃtayoryuktamukāraṃsaviṃdupaṃcamasvaramālikhet sakāra
syāṃtadevadattasyarakṣāṃkurukurvitisādhyādināmalikhet hema
rūpyatāmrātmakalohatrayeṇaveṣṭayet bhūrjapatreśvetacaṃdanenale
khaḥhastādaudhāraṇātakṛtyānāśādiphalasiddhiḥ vihāyeti
pūrvoktayaṃtrekarṇikāyāṃtuṃvuruvījamadhyevilikhatamukāraṃpa
rityajyatasyasthāneglaumitibhūvījamālikhyaṃtanmadhyedevada
ttasyasainyaṃstaṃbhayastaṃbhayetisādhyamālikhet ukāranivṛttau
tadādyaṃtabhūtayoḥ sakārayorapinivṛttiḥ nahitayoḥsvātaṃ
tryeṇalikhattamāmnātaṃkiṃtūkāraviśeṣaṇatayāviśeṣyani
ṣedhetvarthāyātoviśeṣaṇapratiṣedhaḥ gamitigūḍhārthadīpi
kākāraḥ glamitiharṣadīkṣitaḥ pāṭasaṃdehebhūvījapāṭe
vopādātuṃsamucitaḥstaṃbhanepṛthivyāevamaṃḍalavarṇādyupādā
nāt vāhyeaṣṭadalādvahiḥkṣekāreṇaveṣṭayet kṣakāreṇaviśe
ṣatoveṣṭanāmnānātsāmānyaprāptaṃpāśāṃkuśaveṣṭanaṃvādhitaṃ bha
viṣyatītibhramanirāsārthaṃpunaḥpāśāṃkuśavṛtamiti tataḥpāśāṃ
kuśādhyāṃmilitābhyāṃdvitīyaṃveṣṭanaṃ tadvahiṣṭapareṇaṭhakāreṇa
tṛtīyaṃveṣṭanaṃ tatovahirvajrāṣṭakayuktadigaṣṭakenabhūpureṇa
veṣṭayet tadvahiḥsaviṃdupṛthvīvarṇamūlalakāreṇaveṣṭayet tato
pivahirekapaṃcāśanmātṛkāvarṇaiḥ savisargaiveṣṭayet tatopiva
hirvṛttenaveṣṭayedityarthaḥ etadyaṃtra(padravastredaridrayālikhitvā?) 
pratiṣṭāpyiṣṭakādvayamuparyyadhobhāvenasthāpayitvātayoraṃta

pṛ0 261ba) ryaṃtramākṣipyasainyasyāgresaṃbhāvitāgamanamārgenikṣipet te
nadhruvamavaśyamevastaṃbhaḥ senāyāvairiṇāṃbhavati evaṃnavadhā
bhinnaṃtuṃvuhadevatākaṃyaṃtramabhitirūpyamukhyatuṃvuruyaṃtraphalata
yoyadiṣṭagṛhādibhayahartṛtvaprasaṃgātsarppanāśadvārāgṛhā
bhayāpahārakaṃgaruḍadevatākaṃyaṃtramāha madhyeityādinā śrīti
iṣṭadevatāgurumānyānāṃnāmaśrīkārapūrvakaṃuccaredityabhipretya
tathācāṣṭadalakarṇikāyāṃnṛsiṃhavījaṃmadhyasthitasādhyakaṃvi
likhyakesareṣudvaṃdaśaḥsvarānālikhyavārīdracaṃdrayameṃdrapada
vācyānāṃkramānpaścimottaradakṣiṇapūrvāṇāṃpatreṣuvakṣyamā
ṇapaṃcārṇakarudramaṃtrasyaikaikamakṣaraṃlikhitvāhāvarṇāṃnṛsiṃ
havījasyādholikhitvāvāyavyāgneyanairṛtyeśānapatreṣukra
mādaṃtaḥ sthānparalavānsaviṃdūnālikhyatadvahirvarṇaiḥkādi
bhiraṃtaḥ syātiriktaurāveṣṭyatadvahiḥ savisargeṇakṣakāreṇa
veṣṭayedaṣṭadikṣucatucaturvargāvṛtamitipāṭhaṃdhṛtvāṣṭadikṣukā
dyeṣṭavargairāvṛtamitiharṣakaumudībhirvyākhyātaṃ tadaparenakṣamaṃ
te lipyāsārakikaṣāṣṭakāvṛtamidaṃyaṃtraṃphaṇibhyovatītinā
rāyaṇīyataṃtravacanavirodhāpatteḥ lipyakṣarairmālevaceṣṭayitvā
savisargamaṃtyamaṣṭadikṣulikhedityapekṣitārthadyotanikādarśi
tatadarthavivaraṇagraṃthavirodhāpateśca garuḍamaṃtramuddharati saṃvarta
kavityādinākṣipa oṃsvā hetipaṃcākṣaroyaṃmaṃtraḥ viṣadvayaṃsthā
varajaṃgamātmakaṃetyavatāsyaviṣanāśanesvātaṃtryamapyuktaṃ tade
vaprayogadarśanadvārāprakaṭayatismarannityādinā ||   ||
viṣaghnaprayogātkṣudrāṇāṃparanirmitadveṣaṇoccāṭanadīnāṃrogā
ṇāṃvāpahārakayaṃtramādarśayati madhyeityādinā atraharṣadīpi

pṛ0 262a) kākṛtaḥ aṣṭadalakarṇikāyāṃbhṛguṃsakāramālikhyatanmadhye
garuḍamaṃtrasyapūrvopasthitasyavarṇaṃcaturakṣaraṃmadhyavījasyapraṇa
vātmakasyāgrelekhyatamātadbhinnaṃkṣipasvāhetyātmakaṃlikhi
tvātanmadhyedevadattasyasaṃjīvanaṃkurukurvitisādhyākhyāṃlikhi
tvākesareṣusvarātdviśovilikhyadalamadhyeṣvaṣṭasupraṇavaṃma
dhyavījabhūtamālikhyatadvahirvṛttaṃkṛtvātatsaṃlagnaṃṣoḍaśadala
kamalaṃkṛtvā tatkesareṣudviśodviśaḥkādisāṃtavarṇānālikhya
ṣoḍaṣapatreṣumadhyavījabhūtaṃpraṇavaṃpunarālikhyatadvahirjalamaṃ
ḍalenāveṣṭayet garuḍodevatātrāstītyāhuḥ padārthādarśakṛta
stu bhṛgusthaṃvārṇaṃsakārasthitaṃvakāraṃtenasvamitivījaṃkarṇi
kāyāṃlikhet sādhyanāmnāvidhivatsametamitividarbhitaṃ
mityarthaḥ jīvaṃnāmavidarbhitaṃkamalagaṃmadhyelikhediti
nārāyaṇīyataṃtradarśanāt tathācadevasvaṃdattasvaṃsyasaṃsvajī
vanaṃkusvaṃrukusvaṃrudīsvamitirītyālikhitvāmadhyavījaṃka
rṇikāmadhyasthitaṃsvamitivastradaleṣvāṣṭadaleṣuṣoḍaśadale
ṣuvālikhet śeṣaṃpūrvavat  mṛtyuṃjayotradevatā sajīvanasaṃ
jatātvasyamaṃtrasyobhayevādisiddhetyāhuḥ madhyavījamityatra
prathamamatekarmadhārayodvitīyamatetatpuruṣaḥ tatpuruṣācca
karmadhārayolayīyānitisarveṣvapiśāstreṣughaṃṭāghoṣaḥ vā
rṇasyabhṛgusthatvaṃmārṇaṃlikhensārṇayutaṃsasādhyamityādāviṃvā
tarvahirbhāvenānusarttavyaṃ āhosvidbhṛgusaṃsṛṣṭatvenetiśaṃkā
nirācikīrṣayātaṃtrāṃtarānusaraṇaṃtatparuṣānupāyināmāva
śyakamāpadyate mūlamaṃtrasyapūrvamupasthitayātasyarṇaṃcaturmi
taṃvarṇaṃbhṛgusthaṃlikhedityuktaunakiṃcidasaurasyaṃ nahivakāre

pṛ0 262ba) ṇacatuḥ saṃkhyādhigamopimūlakarturayūrvaḥ laṃgaurapityādi
dvitīyapaṭaleevacakāreṇatatsaṃkhyāyātmadhigamitatvāt
kiṃca pūrvottarayaṃtrayogaruḍamaṃtrālikhanemadhyetanayaṃtretu
maṃtrāṃtaramevalekhyāṃ garuḍamaṃtrasyatunaivānumaṇamitimūla
syāsaurasyaṃsyāt nārāyaṇīyaṃtumūloktayaṃtrādvibhinnamevayaṃ
traṃpratipādayatīti pratibhāti garuḍamaṃtralikhanaprasaṃgādupa
diṣṭagaruḍamaṃtralikhanakaṃyaṃtrāṃtaramāha madhye piṃḍamiti parā
rthādarśamatānusaraṇeturogāpahārakayaṃtraprasaṃgādāpurāro
gāpahārakayaṃtraprasaṃgādāpurārogyādikarāmayanāśanayaṃtrā
bhimānamityanayoḥ saṃgatiḥ aṣṭadalakarṇikāyāṃpiṃḍavīja
mālikhyatanmadhyeśāṃtauvāruṇavījaṃvaśyepāśābhidhavida
rbhārthaṃ uccāṭanekrodhanakaṃvījaṃvahnestumāruṇebhihitami
tyarthakanārāyaṇīyataṃtradarśanātkāmanānusāreṇavāruṇā
divījavidarbhitvasvasādhyasādhakakarmanāmadevadattasyarakṣāṃ
kurukurvityādiktapamālikhyadalādiṣudalānāṃpatrāṇāmā
dibhāgasthiteṣukesareṣudviśodvi'vaḥsvarānālikhyapū
rvavadvārīśavaruṇādigbhūtapaścimatārādhipacaṃdradiguttara
pretādhīśvarayamadik dakṣiṇaśakradikpūrvagatapatreṣuvi
pataḥ pakṣiptvāsinogaruḍasyapūrvoktamaṃtrīyāṃścaturovarṇā
nālikhyacaramavarṇaṃkarṇikāyāmevamadhyapadārthabhūtāyā
mālikhyavāyavyāgneyanairṛtyeśānapatreṣuparestavān sa
viṃdūnsamālikhyatadvahiḥkādikṣāṃtavarṇaiparalava sahi
tairekaṃceṣṭanaṃkṛtvāsaviṃdunācaturthasvareṇavāmanayanapada

pṛ0 263a) vācyenatrivāraṃveṣṭanamācaret trirvarhirmāyayāpadmaṃveṣṭayedviṃ
duyuktaiti nārāyaṇīyataṃtradarśanāt garuḍodevatetiharṣadī
kṣitaḥpiṃḍātmaivadevateti padārthādarśakṛtaḥ piṃḍavījamuddharati
matvityādinā ajeśaścavargaturīyoūkāraḥ caturānanaḥka
kāritipadārthādarśakāraḥ cavargatṛtīyojakāraścaturānana
itiharṣadīpikāgūḍhārthadīpikākārau manunācaturdaśasvare
ṇiṃdunāviṃdunārakāreṇacayuktāvetausakārakakāraupiṃḍa
vījabhāvamāpadyete garbhiṇyāgarbharakṣākaraṃ agarbhiṇyāḥputre
cchāśālinyāḥputradaṃ sarvārthasiddhidamityetenasvātaṃtryeṇāpya
syaprayogāsaṃtīsūcitaṃ tecataṃtrāṃtareyathā piṃḍaṃcaṃdreṃdragehasthaṃ
kuliśākāramujvalaṃ pītaṃciṃtitamaśvādausainyastaṃbhakaraṃbhave
t tathā someṃdravahnipuragaṃmūrdhnidhyālaṃtathākṛti vidviṣansa
rvamattebhamahiṣādinivāraṇaṃ tathā devatāgnisamaprakhyaṃparaṃsainye
viciṃtayet yathāparāṅmukhīpiṃḍajvālādagdhārivāhinī tathā
etaśecanayālikhyapaṭādauyatrapūjyate tyajaṃtirohaṃtaccaurakṣudra
rogoragādayaḥ tathā udyaṃtastaṃbhayassasumaiitthaṃtadahīnapi ta
thā vāruṇāṃtagataṃpiṃḍaṃtejonugrahavarjitaṃ dvaṣṭotamāṃgaṃvinya
staṃviṣanāśaṃkarotitaditi tejoraḥ anugrahaḥ aukāraḥ ābhyāṃ
hīnaṃvāruṇonavakāreṇaaṃtegataṃyuktaṃcapiṃḍavījaviṣanāśa
namityarthaḥ vāruṇāṃtenaśakāreṇayutamitikecit mṛgovyā
ghraḥ || vaśyamiti tatraviśeṣastaṃtrāṃtare padmamadhyepiṃḍavījaṃta
daṃtarnāmavaktragaṃ vipatiścoktayuktyaivalekhyāparalavāstathā
trirmahāmāyayāpadmaṃveṣṭayedviṃduyuktamāgomayāṃvuyujāyaṃtamaṃta

pṛ0 263ba) drovanayālikhet bhūjeṃsuvarṇalekhanyājaturaupyeṇaveṣṭayet
hemnācajapapūjābhyāṃhavanenacasādhayet śikhāṃtaṃpāśapuṭi
taṃpiṃḍaṃvaśyesadājapediti prakārāṃtarānusaraṇāduccāṭana
karatvamapyasyoktaṃtaṃtrāṃtare vātānītāpatatyatrakākapakṣeṇa
kalpitaṃ vidvaṃtaḥsthāpyadahitaṃyaṃtramuccāṭanaṃripoḥkrodhāgnipu
ṭitaṃmaṃtrīpiṃḍaṃmuccāṭanejapet ākāśaḥsāgnikarṇārddhacaṃdraḥkro
dhāgnirucyatiti vātenasvasyapuraḥsamānīteyasminkasmiṃści
nyatrekākapakṣalekṣanyāyaṃtramidaṃlikhet tatrapūrvoddhṛtayaṃtreyā
vaṃtoviṃdavonusvārāsteyaralavāyeaṃtaḥsthasaṃtāstevasyakāma
nāyāmāsyapadārthabhūtaṃpāśavījaṃpallikhitumāmnātaṃtacceti
tritayamapinehoccāṭanayaṃtresamupādeyaṃ humitikrodhāgninā
makenavījenapuṭitaṃpiṃḍavījapuṭanebhijapedityirthaḥ || 
āmayanāśanādi prasaṃgādāmayanāśanādikāryakarayaṃtrāṃta
ramāha madhyetoyetyādinā toyagṛhaṃ prathamapaṭaloktaṃ jalamaṃ
ḍalaṃkarṇikāyāṃjalamaṃḍalamālikhyatadaṃtalaṃkāramāli
khyatadaṃtaḥ sakāramālikhyatasyāpyaṃtaḥ devatasyarakṣāṃkurukuru
itisādhyasādhakādināmālikhyapatreṣvaṣṭaṣvapihaṃsitimaṃ
tramaṣṭadhālikhyahaṃsamaṃtreṇavahistanenakamalamāveṣṭayet 
tadvahiścabhūpureṇaveṣṭayet hasaṃtradevatā yaśaḥsaṃpadādika
rayaṃtraprasaṃgātsaṃpadādikaramatevavaśyayaṃtramāha īkāra
mityādinā aṣṭadalakamalamālikhyatatkarṇikāyāṃcaturtha
svaramālikhyatadaṃtaḥ sādhyasādhakādināmadevadattasyayajñada
ttaṃvaśamānayānayetirūpamālikhyapatreṣvaṣṭasucaturthasvarama
ṣṭadhābhilikhyacaturthasvareṇaivasaviṃdunātadvahiḥ kamalamā

pṛ0 264a) veṣṭyabhūpureṇaveṣṭayedityarthaḥ harṣadīpikāyāṃtucaturthasvara
sthānevāgbhavavījamāmnātaṃ māyādevatā vaśīkaraṇenata
dbhayanivṛtirbhavatītinivṛtiprasaṃgādaribhītinivartakaṃyaṃ
tramāha| madhyebhāṃtamityādinā aṣṭadalakamalakarṇikā
yāṃmṛgausakārebhāṃtaṃmakāraṃlikhitvāsādhyasādhakavarṇairdeva
dattasyayajñadattabhayaparihāraṃkurukurvityevasādirūpaiḥparito
veṣṭayitvāṣṭapatreṣuṭāṃtaṃlāṃtasahitaṃṭakāravakārātmaka
varṇadvayaṃsamuccitaṃpratyekaśoṣṭapatreṣubhūpureṇaveṣṭayeditya
rthaḥ mṛtyuṃjayotradevatetipadārthādarśakṛtaḥ makārasakāra
ṭakārayogātsūryācaṃdramasordevatātvamitiharṣadīpikākā
raḥ etaccatatvaṃśivevaveti|| bhayanivartakayaṃtraprasaṃgā
jjvarabhayanirvatakaṃyaṃtramāha| varṇāvṛtamityādinā aṣṭada
lakarṇikāyāṃṭakāraṃlikhitvātadaṃtasakāraṃtasyāpyaṃtaḥsā
dhyādināmalikhitvāsoyaṃsasādhyasakāraścavakārasyāṃtaḥ
praveśyaḥ aṣṭadaleṣupratyekaśohaṃsitivarṇadvayaṃlikhitvā
tadvahirjalamaṃḍalenāveṣṭayet tatopivahilāṃtejakṣakā
reṇaveṣṭayet yadvā sādhyādināmayutaṃsakāraṃvakāraiḥpari
tovaiṣṭayitvā ṭakāramadhyeprakṣipyakarṇikāṃtarniveśyaaṣṭa
daleṣuhaṃsitipratyekamālikhyalāṃtenacakāreṇāvunāta
dvehirāveṣṭyatatopivahirlalamaṃḍalenāveṣṭayet haṃsotradeva
tā jvaraghnayaṃtraprasaṃgādabhicāraghnayaṃtramupadarśayatiṭāṃtiti
aṣṭadalakarṇikāyāṃpūrvaṃkṣakāraḥ tadaṃtaṃṣṭāṃtaḥ ṭakāraḥ ta
syāyyaṃtarmṛtyuṃjayatryakṣarīruddhaṃsādhyādināmalikhet nāmā
dyaṃtamadhyeṣurodhanaṃsyādityuktalakṣaṇaṃrodhanamatra patreṣvapipra

pṛ0 264ba) tyekaṃmṛtyuṃjayatryakṣarīrudvaṃnāmalikhet tatovṛtaṃkṛtvāṣo
ḍaśadalaṃkamalaṃkuryāt tatkesareṣvekaikarāḥ svarāndale
ṣupūrvavatryakṣarīruddhaṃsādhyādināma tadvahirvṛtaṃkṛtvādvā
triṃśaddalaṃkamalaṃkṛtvātatkesaraṃṣvekaśaḥ kakārādīn 
likhitvāvaramakesarevāvaśiṣṭavarṇānālikhyapūrvavatpa
treṣumṛtyuṃjayatryakṣarīruddhaṃsādhyādināmalikhitvācaturtha
svareṇasaviṃdunāvahirveṣṭayet vastutastu ṭakārakṣakāra
yoḥ karṇikālikhitvānapunapunarlikhanaṃnyāyyaṃ lakā
ropipavarṇīsamakaṃkṣyelikhitevetinapunarlekhyitye
vamūlābhiprāyaḥ yadvā ṭāṃtitisamamyarthavṛtitvasyananā
mnisamanvayoyenakṣakārāṃtaḥpraviṣṭetenāmalikhalaṃlabhe
takiṃtukṣakāre tathācaṭāṃtavṛtikṣakāravivareityarthalā
bhiti pūrvaṃ ṭhakāraṃlikhitvākṣakāraṃtatrālikhyatanmadhye
nāmalekhyamityarthaḥ phalamiti etanmatekṣāṃtaḥsthaṃni
jasādhyanāmetyādipūrvoktayaṃtrasaṃvādopibhavatiityarthaḥ
mṛtyuṃjayotradevatā rudvākṣaralikhanaprasaṃgādudvākṣarali
khanakaṃyaṃtrāṃtaramāha glauruddhetyādinā likhediti vṛ
tāṃtaritiśeṣaḥ tathācapūrvaṃvṛtaṃkṛtvātadaṃtaḥ gloṃoṃoṃ
gloṃ itibhūvījaruddhaṃpraṇavadvayaṃlikhitvātadaṃtaḥsādhyā
dināmālikhyatadvahirbhūpuraṃtadvāhyatoṣṭadikṣuvajrarekhāṃkṛ
tvātadrekhāmadhyepraṇavānaṣṭalikhitvātadiśāsvaṃtarlakāraṃ
saviṃdukamāṃlikhyapāśāṃkuśatryakṣaryyāpāśāṃkuśāṃtarita
māyāvījātmakatryakṣarīmaṃtreṇatadvahipariveṣṭyatadvahirjuṃ

pṛ0 265a) bhādividyāṣṭakarṇairāveṣṭayedityarthaḥ yaduktamāryyaiva praṇa
vayugalaṃbhūvījāṃtaḥsthitaṃnṛgataṃcatadvasukuliśagateṣā
madhyedhruvaṃbhuvamaṃtarā amarapatidikkṣāraṃpāśāṃkuśāṃtara
māyayāvalayitamathojaṃbhādyaṣṭaulikhetkurutejayamiti
vṛgataṃvṛttagataṃ nāmaikadeśenanāmagrahaṇasyavivakṣitatvā
diti padārthādarśānuyāyīpaṃthāḥ atrastaṃbhanasyamukhyapha
latvāttaducitacaturasramevāṃtaḥ kṛtvātatrasādhyādikaṃbhūvī
jaruddhapraṇavadvayaruddhaṃkṛtvāvi likhyatadvahirvṛtasaṃlagnā
ṣṭadalaṃkṛtvā tatrapratiṃyatraṃpraṇa|vaṃlikhitvātadvahirvṛttāṃtaṃ
tatkoṇeṣukṣakāraṃtadiśāsulaṃkāraṃlikhitvātadvahiḥ
pūrvavadveṣṭanamitiharṣadīpikākārānuyāyīpaṃthāḥ a
ṣṭapatretipāṭepivṛtaṃkṛtvetiśeṣapūraramāvaśyakameveti
vyarthamācāryyavacanavirodhasahanameteṣāmitivodhyaṃ aṣṭa
vajretipāṭhetunāyamarthaḥ saṃbhavaduktikopibhūmiratradeva
tā staṃbhanaprasaṃgādvākstaṃbhanayaṃtramāha lāṃtityādi
nā caturasraṃkṛtvātadaṃtarlāṃtaḥ kṣakārolekhyatasyāṃtalaṃ
kāravidarbhitānāmalekhyaṃ tadvahiścaturasrāṃtaraṃkṛtvāta
daṣṭadikṣutamevalakāramevalikhitvātanmadhyenareṃdrabhūtau
kṣatriyavarṇatvenapūrvamuktauṣāsukiśaṃkhapālanāmānaupa
rasyasaṃsṛṣṭaulikhitvātadāsyayordvayorapi pratyekaṃsādhya
nāmalikhet evaṃkṣakārasyāpyaṃtarititridhāsādhyalikha
naṃparyyavasitaṃ idaṃvayaṃtraṃvibhītakatarunirmitaphalergairi
keṇālikhyaśivanirmālyasthānenikhanetpunaḥ śilayāma

pṛ0 265ba) hatyākrāṃtaṃkuryāt harṣadīpikākārāsturāṃteityevamūla
pāṭhaḥ tenalakārevamadhyelekhyonakṣakāraḥ lāṃtiti
pāṭhepilasyalekhanonnaraṃnāmalekhyamityarthaḥ saṃbhavatītyā
huḥ tadetattaṃtrāṃtaravirūddhaṃuktaṃhinārāyaṇīye| māṃsāṣṭaka
kavṛterṇāṃtyenāmamāṃsavidarbhitaṃ sāṣṭāśāvajramaiṃdraṃcapārthi
vāhivṛtaṃlikhet āsyevaphaṇinorākhyāvibhītakapha
lakārppitaṃgaurikeṇaśilākrāṃtaṃnirmālyestaṃbhakṛdbhavedi
ti nirmālyeśivanirmālyeityapekṣitārthadyotanikākāraḥ
bhūmiratrāpidevatā vākstaṃbhanemaṃtrāṃtaramāha sādhyāyyami
tyādinā aṣṭadalakarṇikāyāṃsādhyādināmayuktaṃkavacavī
jaṃhumātmakamālikhyadikpatreṣutatkavacavījamevacatu
rddhāṃlikhitvānyeṣuvidikpatreṣuglaumitibhūmivīja
mālikhyatadvahirvajrāṣṭakabhūṣitabhūpuraṃkṛtvātatkoṇeṣu
lāṃnvitaṃgaṃglamityevarūpamālikhyāṣṭavajreṣupratyekaśo
varmalikhitvātadvahirjalamaṃḍalenāveṣṭyatatopivahirbhūpu
reṇaveṣṭayet isthaṃlikhitamidaṃyaṃtraṃharidrācūrṇenahari
drāgaṇapatermūrtiṃkṛtvātadudareprakṣipet tāṃvamūrtiṃśarāva
dvayāṃtaritāṃkṛtvārahasisthāpayet tāṃcapūjayannanudinaṃ
śatruvākastabhādiṃkāryaṃsaṃpādayedityarthaḥ harṣadīpikā
kṛtastuharidrāgaṇapatimaṃtratovahirveṣṭitaṃkartavyaṃ maṃtraśca
taṃtrāṃtare praṇavānaṃtaraṃvarmmavījaṃgaṇapaterapi bhūvījāṃte
haridrādyaṃṅetaṃgaṇapatiṃvadet varadvaṃdvaṃsarvajanahṛdayaṃstaṃbha
dvayaṃ niśāgaṇapateṃrmatraṣṭadvayāṃtaḥprakīrtitaḥ iti oṃhuṃ
gaṃglauṃharidrāgaṇapatayevaravarasarvajanahṛdayastaṃbhayastaṃ

pṛ0 266a) bhayastaṃyasvāhetirūpeṇaivatriṃśadvarṇakarātrivitāyakamaṃtrai
ṇaveṣṭanaṃkartavyamitiphalitārtha itivadaṃti tadaparena
kṣamaṃte evaṃmūlatātparyejaṃbhādividyāyāivarātrivinā
yakamaṃtrasyāpyudvaraṇīyatvāpatteriti senārīnāmityādi
nāvivādagatyādikaṃgṛhyate taduktaṃnārāyaṇīyelikhedva
streniśāratyaiḥ vighnasyakukṣaunikṣipyaniśāpiṣṭamayasyatat
śarāvasaṃpuṭesthāpyapītapuṣpaiḥ prapūjayet staṃbhaḥsyādvṛṣṭi
senāvāg vivādāgamanādiṣviti vināyakotradevatā
anāgatāvasthāyāmādipadagrāhyasyajvarasyāpistaṃbhanapra
yogamuktātasyāgatatvāvasthāyāṃsamucitanāśaprayogamāha
kṛtetyādinā pūrvāparāyataṃrekhāṣṭakaṃdakṣiṇottarāyataṃre
khāṣaṭkaṃparasparasaṃbhinnaṃkṛtvāpaṃcatriṃśatkoṣṭakānsaṃpā
dyavāhyagataviṃśatikoṣṭeṣusaviṃdukaṃkṣakāraṃtadaṃtargatapa
ritaḥ sthitadvādaśakoṣṭeṣusaviṃdukamevadharaṇīpadavācyaṃ
lakāraṃlikhitvātadaṃtaḥ sthitorvaritakoṣṭatrayaṃtadvibhāja
karekhāsaṃmārjanādekīkṛtyatadaṃtardevadattasmajvaraparihāra
metaccharīrāvirodhenakurvitisādhyanāmīlikhedityarthaḥ sa
mabhyarcyeti āvāhanaprāṇapratiṣṭādipūrvakaṣoḍaśādiśve
topacārasamarppaṇādikatvamevātraparyyāyāṃsamyaktvaṃ ya
dvā saṃkṣiptādaurvodhakītrāsīsautakīāturīsādhanābhādi
nīcayāpūjātattadadhikāriṇāṃvihitāsānehopādeyā ta
dvidhernityapūjāviṣayatvāt eṣācakāmyapūjāyadāśakru
yātadā kuryāditivacanāditisakalasāmagrītatadarppaṇā
dyupayuktasakalatattanmaṃtratatpūrvāṃgabhūtaśuddhipātṛkānyā

pṛ0 266ba) sādipūrvakṛtamatrasaṃpadārthaḥ bhūtavalimiti paṃcavarṇoda
nena oṃsarvabhūtebhyonamaḥ itimaṃtreṇa bhūtavaliṃdadyāditya
rthaḥ yaduktaṃnārāyaṇīye ṛjurekhālikhitvāṣṭauṣaṭtiyaṃ
kṛtvāvṛttidvayenārīrājyepadetyeśailekhyaunāmapadatraye paṃca
varṇavaliṃdatvākalayeccakramarcitaṃ tryāhikajvaradaivādijva
rābhāsapraśāṃtaye itipaṃcavarṇavaliṃpacavarṇaudanavalimi
ticāpekṣitārthadyotanikāryāvyākhyātaṃ bhūmiratradevatā
jvaraghnaṃyaṃtrāṃtaramāha tāramityādinā vahnipurasyayugmepa
rasparaṃsaṃbhinneṣaṭkoṇeitiyāvat tatkerṇīkāryāpraṇa
vamālikhyapūrvāparayoḥpārśvayorlamitipṛthvīvarṇaṃli
khitvātatkoṇeṣuṣaṭsvapiramitivahnivījaṃlikhitvātadva
hirvṛtavīthyāṃpāśāṃkuśābhyāṃveṣṭayet etacca oṃāṃkroṃiti
tryakṣaraṃmaṃtreṇapūjanādikaṃkṛtvāsādhitaṃsajjaranāśaṃhastemū
rddhnigalevādhṛtaṃkuryāditiharṣadīpikākāraḥ padārthādarśakṛ
tastuvahnipurasyayugmaṃdakṣiṇottarayoḥ pṛthakpṛthaklekhyaṃ
tayodvayorapilekhyaṃsamānaṃ madhyepraṇavaḥprāṇavapāśvaṃyo
rlārṇaṃlamitivījaṃdvidhā koṇeṣudvayorapivahnipurayostri
ṣutriṣukoṇeṣupratyekaśaḥ pūrvāparayoścavahirbhāgasthita
yordiśoḥ krameṇaṃpāśāṃkuśaulekhyau guṇāṃkuśāvītami
titaṃtrāṃtarasaṃvādīpāṭaḥ aṃkuśatrayamekaikavahnipurasyapū
rvāparapārśvayoḥ pratyekaṃlekhyamititadarthaḥ tadridamuktaṃnāra
dīye saumyayāmyamukhatāraṃlikhedvahnigṛhadvaye tārasyapārśva
yoriṃdraṃkoṇakoṣṭeṣucānalaṃ prākpratīcyovahiścakramaṃku
śatrayabhūṣitamitītyāhuḥ praṇavapāśāṃkuśātmādevatāvi

pṛ0 267a) śeṣevātradevatā jvaraghnamevayaṃtrāṃtaramāha piṃḍeiti aṣṭada
lakarṇikāyāṃsavisargeṇaṭāṃtenavidarbhitaṃsādhyanāmapūrvo
ktapiṃḍavījasyodarelikhitvākesareṣudviśodviśāḥ svarānā
likhyaṭāṃtāḥ ṭakārāṣṭapatreṣulekhyāḥ vahiścedaṃbhūpure
ṇāveṣṭayedityarthaḥ idaṃcamaṃtraroganāśamivakāṃtivṛddhimapi
nasaṃpādayati jvaraharaṇaṃyaṃtraprasaṃgādurudviṣāharaṇayaṃtra
mādarśayati tārādīti madhyemāyāvījamālikhyatadaṃtaḥsā
dhyādināmalikhitvā oṃlaluvaṃsvāhetiṣaḍakṣaramaṃtreṇā
veṣṭyatadvahiṣṭāṃtenaṭakāreṇedaṃsavamāvṛtyatadvahirapicaṃdra
maṃḍalāparaparyāyaṃvṛttadvayaṃkṛtvātadvayamadhovadanairadho
mukhairarddhacaṃdraiḥ saṃveṣṭyavadhnīyāt sādhyeti sādhye syāmastī
ti sādhyāśaṃāditvādatvā tadetaduktaṃnārāyaṇīye tāraṃ
layugmamudakaṃcaśirobhirarṇaiḥśaktivṛṃttācaśiśunāmavatī
śaśāṃkau arddheṃdrakairvahiradhovadanaiḥparītoyaṃtraṃtadāśuśi
śurodalamucchriṇotītivyākhyānaṃcaitadayekṣitārthadyotani
kāyāṃ devīṃlikhitvātanmadhyeśiśunāmalikhitvā oṃlu
luvaṃsvāhetimaṃtreṇatāṃmālivaveṣṭayitvā tadvahiścaṃdramaṃḍa
ladvayaṃvilikhya ekaikamadhomukhāṃddheṃdubhiḥ saṃbhūṣyavadhnī
yāditītyāhuḥ padārthādarśakṛtaḥ bhūrjapatrādaumāyāvījaṃ
likhitvātadaṃtaḥ sādhyanāmalikhitvātadidaṃsarvaṃ oṃlulu
jvalasvāheti saptākṣaramaṃtreṇāveṣṭyatatopivahiṣṭavargadvi
tīyavārṇenaveṣṭanaṃkṛtvā tadvahiścavadanasaṃvaddhārddhacaṃdraiḥpā
śavījaparyavasitairveṣṭanaṃkuryādityarthaḥ itiharṣadīpi
kākāraḥ kecittu oṃlulupadāṃtevāriparyāyajalapadāṃ

pṛ0 267ba) tesvāheti saptārṇaṃmaṃtramāhuḥ jvaletipāṭonamūlesti
chaṃdobhaṃgāpatteritikathaṃvājakāravakāramormili
tayormaṃtretarbhāvaṣṭiṣyaṇakṛdbhirapiharṣadīpikākā
raiḥ kṛtitinajānīmaḥ śaktiratrobhayamatepidevatā pu
narjvaranāśamevaprastutayaṃtrātaramāhavyomārṇetyādinā
yadyapijvaranāśanayaṃtrāṇāmānaṃtaryyeṇaivābhidhānamu
citaṃ natururudiṣāpahāriyaṃtreṇavyavadhānamapekṣitaṃ
tathāpilutrayaghaṭitaṃyaṃtramapekṣyaludvayapaghaṭitayaṃtra
syaivaprāthamyamapekṣitamityabhipretyatathākaraṇaṃ vyomā
rṇaṃ hakāraṃ amumevaviśinaṣṭi saviṃdvityādinā viṃdu
ścamaścaviṃdumautābhyāṃsahitaṃsaviṃdumapitivyomārṇavi
śeṣaṇaṃ tenasmatitivījaṃmadhyelekhyatvenaparyyavasitaṃ pu
naviśeṣaṇāṃtaramasyaivāha akhyetyādi devadattasyajvara
nāśaṃkurukurvityādirūpāyāsādhyasādhakakarmākhyāta
yāvidarbhitamityarthaḥ tataścasaviṃdumaparākhyāvidarbhita
padayoḥ karmmadhādayaḥ itthaṃvadevahmyaṃdattahmyaṃsyajvahmyaṃra
nāhmyaṃkuruhmyaṃrukuhmyaṃśaṃkuhmyaṃruitirītyāmadhyelikhi
naṃkṛtvātadvahirnirmitaparasparasaṃbhinnabhūpuradvayasyāṣṭa
svepikoṇeṣulakāratrayaṃpratyekapaṃktikrameṇālikhyasi
ddhaṃyaṃtraṃhastādauvaṃdhanāduktaphaladaṃsyāt luṃtrayaṃtasyakoṇe
ṣumadhyesaviṣaṃviyat ākhyāvidarbhitaṃyaṃtremetatsarvajva
rāpaha mitinārāyaṇīyadarśanāditipadārthādarśakṛtaḥ
bhūgṛhadvayaṃvidikvidikkoṇakaṃsavajravahirdigaṣṭaka
kaṃniṣpādyatanmadhyehamitisaviṃduvyomavarṇamālikhyabhūgṛ

pṛ0 268a) hakoṇacatuṣṭayepratyekaṃnavamakhararūpaḷkāratrayaṃlikhe
ditiharṣadīpikākāraḥ vyomātrevatā punajvarādināśa
nayaṃtramāha sārṇamityādinā aṣṭadalakarṇikāyāṃbhṛguṃ
pūrvavannāmavidarbhitaṃlikhitvāpatreṣvaṣṭasvapisakārameva0
likhitvā tadvahinirmitavṛttoparitriṃśaddalaṃkamalaṃkṛtvā
traikaikaśaḥ kādiśāṃtatriṃśadvarṇānālikhet aṣṭapatreṣvi
tyetāvataivasāmaṃjasyepivāhyitikathanāttadaṃtaḥ kiṃci
llekhyamitipratītaṃ kādīnāmagnelikhanāmnānātsvarāe
valekhyā iticādhyavasīyate tvecaprāpaḥkesareṣvevābhili
khyaṃte itiaṣṭadalakesareṣudviśaḥ svarālekhyāitinirga
litārthaḥ tadvahiścajalamaṃḍalenaveṣṭayeditimātṛkāsyade
vatā jvarāpahārakaṃyatrāṃtaramāha vaktreityādinā navapū
rvāparāyatānavadakṣiṇottarāyatāścarekhāḥkṛtvāvajraḥṣa
ṣṭipadānisaṃpādyateṣuyaralavātmakānaṃtaḥ sthavarṇāmī
śānāditākrameṇaṣoḍaśāvṛtyāsaviṃdūnālikhet sarvā
sāmapirekhāṇāṃśiraḥ sutriśūlānyapikuryāt asyayaṃtra
syavāyuvahnibhūmijalānidevatādvarṇānamevalikhanāt
śītajvaraharamidaṃnasāmānyajvaraharamitiguruktiritiha
rṣadīkṣitāḥ padārthādarśakṛtasvakramaśityanenakramavi
śeṣotravivakṣitaḥ tathācaprathamāvṛtausaviṃduṃyakāramaṣṭā
viṃśatikoṣṭeṣudvitīyāvṛtaurakāraṃsaviṃdukeviṃśatiko
ṣṭeṣutṛtīyāvṛtaudvādaśasukoṣṭeṣusaviṃduṃlakāraṃataḥ
koṣṭacatuṣṭayesaviṃduṃvakāraṃtattadbhūtasamānākārivadravyai
ṇabhūmaulikhyet ṣaṭtriṃśacchūlānitatadrekhākhekaśaḥśū

pṛ0 268ba) lanirmāṇenasaṃpādyatatrasvāpaṃkurvataḥ sarvepijvarānaśyaṃti
taduktaṃ nārāyaṇīye catuṣaṣṭipadekṣetreṣaṭtriṃśacchūladī
pite jarānārītrayībhānukoṣṭeṣvāvṛtiṣukramāt likhe
tsaviṃdūnaṃtaḥsthātcakraṃtvasyoparisvet naśyaṃtasyaśayāna
syajvarāḥ sarvevidhānataḥ iti tattadvarṇadravyeṇabhūmaulikhi
tvātatraśayyāmāsādyetyapekṣitārthadyotanyāṃvyākhyātaṃkā
dinavaṭādinavetyuktasaṃketamabhipretyajarānārītrayībhā
nupadaiścaturbhiḥ kramādaṣṭāviṃśatidvādaśacatuḥ saṃkhyā
dhigamyaṃte anayaivarītyānārīrājyapadābhyāṃpūrvamuktā
bhyāṃviṃśatidvādaśasaṃkhyayoradhigamaḥ devatāstutānyeveti
vadaṃti jvaraharaṃyaṃtrāṃtaramāha puṭiteti dikavidikkoṇa
gaṃbhūpuradvayaṃviracyatanmadhyemāyāṃtanmadhyesādhyādināmali
khitvākoṇānpṛṣṭakeṣupratyekaṃpraṇavamālikhet bhuvane
śīdevatā jvarārtiparihārakaṃyaṃtraprasaṃgādvaśyadvārāsaka
lakāmajvarādyārttiparihārayaṃtrāṇyādarśayati varṇei
tyādinā bhūpuraṃcaturasraṃkṛtvādaṃtarvaruṇacakāramāli
khyatadaṃtaḥ śaśāṃkaṃṭakāramabhilikhyatasyāpyaṃtaścaitrasya
maitraṃvaśamānayānayetyādisādhyavarṇānālikhyavahiḥpa
ritaḥṭakāreṇaceṣṭayet tadvahirvṛtamālikhedityarthaḥ caṃdro
devatā strītvapuraskāreṇavaśyakaraṃyaṃtraṃvaśyaprasaṃgaprāpta
mupadarśayati satyādinā akhaṃḍitavṛhannaranāgavallīdale
ṣaṭkoṇaṃkṛtvā tadvahiḥ koṇasaṃlagnānisvastikānikṛtvā
vaṣaṭ koṇāṃtarmāyāvījaṃlikhitvātadaṃtaścaitrasyadevadattaṃ
vaśamānayamānayeti sādhyādināmalikhitvāpāśāṃkuśā

pṛ0 269a) bhyāṃṣaṭkoṇamāveṣṭyākathitadiśāsādhitamidaṃyaṃtraṃrātrau
dīpajvālayāpāśamayāṃkuśātmakatryakṣarīmaṃtraṃjapannevaya
stāpayettasyasādhyāvaśīkaraṇīyāstrīsvayamevāpāsāṃtaraṃ
vinaivavaśībhūtayatesādhakaṃprativrajatigacchatītyarthaḥ e
taduktaṃpravasāre hṛllekhāmadhyamādhyāhna yamathavahirāṃkroṃvṛ
taṃvahniyehadvaṃdvāsrisvastikāthaṃpravilikhatadaleyaṃtrakaṃ
nāgavalyā japtvāśaktiṃtupāśāṃkuśalipisahitāṃtāpaye
dīpavahnau lakṣaṃbhaktyānatāṃgīsmaraśaravivaśāpremalo
lābhiyānī śaktitrayadevatā strīvaśyakaraṃ yaṃtrāṃtaramā
ha ṣaḍitādinā atrāpiśaktirevadevatā tāṃvūlapatreko
kilākṣakaṃṭakaiḥṣaṭkoṇaṃlikhitvātanmadhyemāyāṃtadaṃtaḥ
sādhyādināmapūrvadamilikhyatatkoṇasādhyādināmavi
darbhitāṃmāyāṃpratyekamālikhyatadvahiḥ savajraṃbhūpuraṃkṛ
tvātadaṃtaḥkoṇeṣucaturddhākāmavījamālikhedityarthaḥ
likhenmadhyatitisthānelikhecasmaramitipāṭhaḥ prapaṃca
sārānuyāyīprāmāṇikitipadārthādarśakṛtaḥ tathāvaṣa
ṭkoṇeṣukāmavījamapilekhyamitiphalitārthaḥ japta
mitimāyayāsahasrādyāvṛtitaḥ yaduktamācāryaiḥ śakti
sthaṃnijanāyavahnibhavanadvaṃdvodaremānprathaṃvījaṃnāmavida
rbhayāparivṛtaṃśaktyāvahiḥ pārthivaṃ tatkoṇasmaramanyapu
ṣṭanayanaprātthaiḥ punaḥkaṃṭakaitāṃvūlelikhitābhijaptamada
yaṃyoṣinmanomohanamiti harṣadīpikākārastu śaktau
nāmalikhedvṛtaṃsmarimāpāśāṃkuśaistadvahi ṣaṭkoṇeṣu
vidarbhitāmathalikhecchaktiṃsvasādhyākhyayetipūrvārddhapāṭho

pṛ0 269ba) mūlasyadṛśyate tasyāyamarthaḥ imekāmaśriyauṣaṭkoṇa
karṇikāyāṃsādhyākhyāgarbhitāṃmāyāṃkāmavījasyoṃtaḥsa
mālikhyatāṃkāmaśrīpāśāṃkuśākhyauścaturbhirvījaiḥpari
veṣṭyaṣaṭkoṇeṣupūrvevanmāyāṃsvasādhyākhyāvidarbhitāmā
likhet troṣaṃpūrvavaditivadaṃti idaṃturahasyaṃ sādhyayedaṃ
mamavaśīkaraṇārthaṃdattamitijñātaṃnāpekṣitaṃ evamevasa
rvatravaśyoccāṭanadveṣaṇamāraṇādiṣuvodhyaṃ ajñāteva
sādhyenaprayogaḥ phalasādhanaṃ jñātetutenatābhīṣṭamiti
sarvatramiścayitisaṃpradāyavidāṃpaṃthāvaśyakarmmaṇyevayaṃ
trāṃtaramāha śakrāvini sādhyanarasyapiṣṭajākṛterhṛdayama
dhyeśaktiṃmāyāvījaṃlikhitvā tasyāṃtaścaitrasyamaitraṃvaśamā
namānayeti sādhyādināmālikhyacatubhirvījaistāmāve
ṣṭyapunaḥ śaktimanobhavāṃkuśapromātmakaiścaturbhirvījaiḥpa
rivṛtaṃkṛtvā tatraprāṇapratiṣṭāpūjādināsaṃskṛtyatrisvādu
bhirghṛtamadhaśarkarātmakatrimadhuraistamākṛtiṃbhajaṃyitvā
bhujānasyasādhakasyasasādhyoyāvajjīvaṃdāsavadvaśībhava
tītyarthaḥ caturbhirvījairityatropadeśaparaṃparayānṛsiṃhaciṃ
tāmaṇiśaktidurgāvījānyādeyānītikaṃcit upasthi
ttavāccatvāriśaktivījānyevayāhyāṇītikecit keci
tucaturbhiḥ samāveṣṭayedityuktaṃkiṃnaccatuṣkamikṣāyāṃvī
jamityāditathācaśaktyādibhiścaturbhirekavāraṃveṣṭanaṃ
kṛtvāpunaretairevaveṣṭayeditiprāhuḥ anyetamanusthāne
maruditipaṭhitvāhrīṃklīṃkrāṃyaṃpropitipaṃcavījaivahirvīja
tvamāmananati tadidaṃśaktyaṃtaḥsthitasādhyanāmaparito

pṛ0 270a) vījaiścaturbhiḥ samāveṣṭitamititaṃtrāṃtaravirodhādupekṣyaṃ tada
yaṃpadārthādarśādarśitaḥ paṃthā harṣadīpikākṛtastu śāṃtima
nobhavāṃkuśamarudbhiṃritipāṭhaḥ pūrvaṃcaturvījapadaṃcapūrva
ślokīyapāṭhāṃtarādarśitamāraṇapāṭhāṃtarādarśitamāramā
pāśāṃkuśātmakavījacatuṣkaparaṃ tathācaghṛtamadhuśarkarā
kṣabhṛṣṭataṃḍalapiṣṭakṛtāsāḥ sādhyapratikṛtehṛdayesasādhyā
yāṃmāyāmālikhyakāmādicaturvījaiḥ parivaṃṣṭyatadvahiḥśāṃ
tipadavācyacaturthasvaramanobhavāṃkuśavāyuvījaiḥpariveṣṭya
prāṇapratiṣṭādikaṃkṛtvābhakṛyataḥ sādhyovaśyaṃvaśyamā
pnotītyarthitivadaṃti vaśyeva yaṃtrāṃtaramāha kāmami
tyādinā aṣṭadalaṃpadmaṃkṛtvā tatkarṇikāyāṃkāmavījaṃta
daṃtaḥ sādhyādināmalikhitvākesareṣudviśaḥ kharānpatreṣu
kādivargāṣṭakaṃlikheditikāmotradevatā tadevaṃpaṃcacatvā
riṃśadyaṃtrāṇimūlataḥ prāptānivivṛtānyatranānāmatasa
māśrayāditisaṃkṣepaḥ yaṃtralikhanadravyāṇyāha kāśmāre
tyādinā kāśmīraṃkuṃkumaṃ rocanāgorocanā mṛgamadaḥ
kastūrī drabhamadaḥ gajagaṃḍasthalaniryanmadaḥ ebhiḥṣaṭ
dravyairmilitairevalikhanaṃ yaduktaṃtatrāṃtare gajamadakāśmī
rairmaṃtritayaḥ surabhirocanāyuktaiḥ vilikhedalakkṣakarasā
lalitairyaṃtrāṇisakalakāryārthī iti hemalekhanyeti a
nuktaśubhakarmaviṣayametat uktehivaśyādiśubhakarma
ṇijātījāpyuditā aśubhetulohacitāṃgārādibhavā
imānivasakalānyapi yaṃtrāṇigopyatamāni tvayāputra
tadātavyaṃ yaṃtrajātaṃmahodayaṃ nāśiṣyāyanapāpāyanā

pṛ0 270ba) śāṃtāyāpriyāyaca śiṣyāyamaṃtraniṣṭāyaśuddhabhaktipunā
yaca astrapradāyadātavyamanyathānarakaṃvrajeditihiraṇyaga
rbhasaṃhitāvacanāt anyacāpi yadāpikaścillobhenakuśi
ṣyāyadadāticet tadāgovālastrīvrahmahatyāpātakamāpnu
yāt adhāryyaṃyaṃtramādarśayati bhūmispṛṣṭamityādinā sā
kṣātsparśotrapratiṣiddhaḥ dagdhaṃakṣaraikhāṇāmadagdhatvepyekdeśe
nadagdhādhārabhūrjapatrādikaṃ yathāśrutedagdhayaṃtrasyavyaktyabhā
vādekadeśadagdhasyāpi yaṃtraśarīrabhūtarekhāvarṇavyapagamena
yaṃtravyaktābhāvādevadhāraṇāprasaktāniṣedhasaurasmāsaṃbhavāt 
viśīrṇaṃ katipayadinaiḥ saṃbhāvitādhāravidalanādikaṃna
dhārayeditipratiṣedhaḥ phalaprāptivirahamātrapradarśakonapra
tyavāyavodhanārthakaḥ yaṃtrāśavdārthastūktaḥ śitāṃḍave yaṃtre
hiyaṃtratāproktāyamaneśamanaṃparaṃ yaṃtryatesakalaṃviśvaṃyatra
mityabhidhīyate yaṃtraṃsaṃtrāyate'trātaṃyaṃtrārthastududīritaḥ
iti ayamarthaḥ dirhetvarthaḥ yamanityasyaśamanitivivara
ṇaṃ tathācayataḥ śamaneduṣṭānāṃnigraheparaṃ tatparaṃ tatoyaṃtre
yaṃtratetyarthaḥ atevayamayatyasādhūnnigṛhṇātītivyākhyā
tavānnīlakaṃṭhaḥ yaṃtryaterogakṛtyādibhyovyāvartyatitivā
yaṃtrāṃ atrātaṃkenāpiprayogātreṇasadityarakṣitaṃtrāyate
itivāyaṃtrapadārthaḥiti yaṃtrārthaṃyaṃtraśavdārthaḥ ututkarṣe
ṇakaścidyogarūḍhyākaścitukevalaṃrūḍhyaivīritaḥkathita
itisaṃkṣepaḥ yaṃtrāṇihitattacchavdavrahmarūpamaṃtravarṇānāṃka
rṇikākesarādisthāneṣuniyamanarūpānniyaṃtraṇānnānā
ścaryyaphalānyanāpāsenasādhakebhyaḥ prayachaṃtītismṛtvāsaṃ

pṛ0 271a) jātabhaktyudrekeṇaśavdavrahmamayīṃdevīṃstautumārabhate a
thesāditā vrahmaviṣṇumaheśānāṃmayipratipādayitryāḥkara
ṇabhūtāyā atevamṛṣṭiprabhṛtisādhanabhūtāyāḥ stavastu
tiṃkovātvajjanyaparaṃparāsupraviṣṭaḥ kartumarhatītyatonarha
tvāmāpannosaścahaṃtvatstutikaraṇachūlenasvagiramevapavi
trayāminatustaumiaśakyatvā dityāha ādyāmityādinābhū
jalāgnivātākāśayajamānacaṃdrārkarūpāṣṭamūrtibhājaḥśi
śivasyāpimahimātvadadhīnaivetyāha pṛthvyetyādinā tisro
srotasogaṃgāyāyat sarvāpekṣayāvaiśiṣṭyaṃviśeṣataḥpavitrī
karaṇāsāmarthyaṃtadapitvajjanyamevetyāha trisrotasityādinā
caṃdrasūryādikamapijagatiprasiddhasāmarthyamekaikamevābhinaṃ
dayati tvaṃtusarvamayītisarvotkṛṣṭatvamevetyāha anaṃdayedi
tyādinā nānāviruddhadharmāpitvayyevasaṃtītyāha apā
dyāpīpītyādi pūjādiṣumanuṣyāṇāmevādhikārastatrā
pīdriyapāṭhabhājādhikāriṇopiyenapūjayaṃtitesvargā
deḥ sopānabhūtaṃmanuṣyaśarīrādimāruhyāpipataṃtyevapuna
radhastādevanarakatiryyakṛponyādiśvevāyāṃtītyāha āsā
dyetyādinā yepunastvāṃmatisulabherapicaṃdanapuṣpādibhiḥ
samarcayaṃtitepunaratidurlabhamapibhuvanādhibhūtvaṃbhuvanātha
tvaṃ bhajate ityāha karpūretyādinā āviśyetiyugmaṃ prathame
saroje mūlādhārakamalesuptoyohirājaḥśeṣanāgastatsadṛ
śīkuṃḍalī bhūyasthitāvidyulatāsādṛśyātadbhramamātanvatī
taṃmadhyapadavīṃsuṣumṇāmadhyamārgamāviśyapaṃcapadmānisvādhi
ṣṭānamaṇipūrakānāhataviśuddhākhyānividalarpyavilaṃghya

pṛ0 271ba) khaṃvrahmaraṃdhramaśruvānāsamāśritātatravrahmasaṃganirgalamṛ
tāi?gāyatrībhūtvāpunaḥ paṃcapadmamārgeṇaivamūlādhāramā
gatāṃyesmaraṃtiteṣāṃsārochedaḥ siddhyatītiyugmaślokārthaḥ
ciṃtājñānamudrāḥ ālikhitaṃ prasnakaṃciṃtādicatuṣkahastāṃsa
rasvatīrūpāmitiyāvat āsthepeti ekyaṃjīvātmanorāhuyo
gaṃyogaviśāradā ityuktalakṣaṇaṃcittavṛttinirodhaṃvāyogama
valaṃvyakāmakrodhalobhamohamānamadarūpaṃvairiṣaṭkamavaji
tyatadvaśatāmapākṛtyiṃdriyagaṇaṃcakṣurādipaṃcakamapima
nasiāvadvyamanoniriktesvasvaviṣayenirgatapratirudvyatvāṃyo
ginaḥ kṛtakṛtyāpipāśāṃkuśādirustāṃmaguṇaṃciṃtayaṃtī
tyarthaḥ saguṇamapitvatsvayaṃkṛtakṛtyānāmapidhyeyaṃkiṃpunara
smadādīnāṃ nirguṇasyatukāvarcetyabhiprāyaḥ lakṣmīsvarūpatva
mevāsītyāha uttaptetyādinā durgāyitvamevetyāha aṣṭābhiri
tyādinā āvirnidādyaḥ pādacalanādiśramaprāvirbhavaddharmmaḥ
patrāṃśukāṃ tarūpalāśakṛtavasanāṃ anaṃgataṃdrāṃyauvanabharā
bhirbhavatkāmodrekamatharāṃ taṃdraśavdotrādhīnatvavācakaḥ etāvatāṃ
taścāriṇīgṛhacāriṇīraṇacāriṇītitvamevetikathitaṃbha
vati haṃsairiti pādabhūṣaṇasyahaṃsanāmatvaṃprasiddhameva tatrapa
kṣiviśeṣahaṃsāpigatitaḥ parikramaṇenakvaṇitenaśavda
viśeṣeṇacanūpureṣusvasajātīyatvabhrāṃtyāāyātityutprekṣa
te haṃsāevaarthā dravyādayaḥ vacanānisarveśavdāścetyubhayarū
peṇādhyavasitāḥ padmatvenapādayornālatvenajaṃghayoradhyava
sāyaḥ sarvopijanodvinetraivetikutaḥ śaṃbhostrinetramitya
traheturutprekṣate dvābhyāṃmityādinā karāvaleyaḥ śuṃḍādaṃḍagatā

pṛ0 272a) haṃkāraḥ raṃbhākadalīstaṃbhaḥ śrīṇyorapigurutvenatadīyabhā
rasahanāmūnūstaṃbhāvevamadhyamenavayasātāruṇyenadattauvā
lpetanaivaṃbhūtāvabhūtāgnitibhāvaḥ madhyadeśasyakṛśatamatve
hetumutprekṣate śroṇyāvityādinā yugapadityatranayovanesa
haivadvayorapigarimāmadhyasyakṛśimācamavatītisvabhāvapra
darśanaṃkṛtaṃ itisūkṣmasyasatvekiṃpramāṇamityatrāha romāva
tīti āśrayaṃvinānupapadyamānayātayāsvaśrayatvenayevā
kṣipyatesevāsmākaṃmadhyapadavācya itibhāvaḥ nābhismara
mitrabhūtayauvanadattāsaṃbhāvitariktatvapalalatvenotprekṣatesa
khyetyādinā upagūhasyāliṃganasyapipiśunaṃsūcakaṃbhasitaṃ
bhasma pūrvastātaḥ paścādutthitaḥ stātotthitaḥ kaṃṭhātiriktauma
hādevakaṃṭādvaṃdhanīyāddadhikau nahivaṃdhanīyavastunonyūnenavaṃ
dhanaṃsaṃbhavati galaṃtisravaṃtīcayāujvalākāṃtistadvāraivapā
śapārśvasaṃlagnaśastradhārāsthānīyāpāśāṃtehiśastradhārākvaci
tpurāṇevarṇināstītitadanusṛtyedaṃ kaṃvuḥśaṃkhaḥ abhijātaṃ
suṃdaraṃ daraṃdraṃṣat sevajātiti tasyaivajanmasaphalamityarthaḥ
āviriteḥ āvirbhūtāprakaṭīkṛtātuṣārakararekhācaṃdrarekhā
yatra caṃdrākārabhūṣaṇaviśeṣeṇakeśayāśasyavaddhatvāt ana
nyagaṃdhānāṃkeśapāśoparisthitānāṃpuṣpāṇāmuparibhramatā
mavdaṃdrenanirviśeṣogatavailakṣaṇyaḥkālimāsāmyātkeśapā
śaḥ purāṇapāśaḥ anādyavidyālakṣaṇaḥ yadyapisvarūpasataḥsto
trapāṭhasyaivaphalaṃpratisamarthatvaṃnatuphalaviśeṣasamarppakatvenajñā
tasyaatevaharirharatipāpāniduṣṭavittairapismṛtaḥ aniccha
yāpisaṃspṛṣṭodahatyevahipāvaka iti nahidāhakatvenejñānā

pṛ0 272ba) naṃtarabhāvyesparśosyadāhasamarthenāpara itikasyāpyanubhava
siddhaṃ tathāpiphalajñānamaṃtareṇapāṭhapravṛtterevāsaṃbhavātpha
lapratyāśākutaḥ syādityabhipretyaphalaṃdarśayati|| śrutī
tyādinā dhīmatāṃvuddhimatāṃśrutyoḥkarṇayoḥ sucaritaḥpākaḥ
śravaṇajanmānaṃdaphalarūpoyasyetyarthaḥ || 

yasyodyotamatīsatīguṇavatīmātāpitomāpatirnāmapre
manidhītipaṃthakulabhūḥkūrmācalojanmabhū sūpāsyaṃkṛtavī
ryyavācyutapadaṃvārāṇasīvāsabhūstejjepūrttimagādvidhiḥdvipa
ṭalaḥśavdārthaciṃtāmaṇau ||    ||     athapūrvoktavedhama
dīyadīkṣāderyogimātrasādhātayātadupayogiyogasyasādha
nopāyamādarśayati athetyādinā saṃviditiphalapradarśa
naṃ saṃsamyakcitjñānaviśeṣaḥ nityānaṃdānubhavomokṣāpara
paryāyaḥ itiyāvat tathācayogasyaphalaṃmokṣobhavatītyu
ktaṃbhavati jīvātmaparamātmanorabhedajñānaṃyogaḥ itivedāṃti
naḥ śivenasahasvasyābhedajñānaṃyogitipratyabhijñādigraṃtha
kārāḥ śaktyāsaṃsāraṃpratikāraṇatvaviśiṣṭayāsahaśivasyai
kyaijñānaṃyogaḥ viśiṣṭetikaraṇātkāryyeṇasahāpiśivasyai
kyajñānaṃtallakṣaṇakoṭaupraveśitaṃ ititāṃtrikaikadeśinaḥ
purāṇapuruṣasyasamyakparijñānamevayoga itibhedavādino
naiyyāyikādayovruvate tadetanmatacatuṣṭayamapidarśayati ai
kyamityādiślokadvayena yogalābhopāyamāha jitvetyādi
nā ātmanaḥ punaḥ punarnarakādinānānāduḥkhānubhavajanaka
tayāśatrubhūtāḥ kāmādayaḥ ṣaṭstrībhogādiviṣayābhilāṣaḥ
kāmaḥ satvādijighāṃsākrodhaḥ tādṛśajighāṃsānukūlaścitta

pṛ0 273a) vṛttiviśeṣaḥ krodhititukecit dhanarājyāditṛṣṇālo
bhaḥ tātvikasyapadārthasyatānaṃmohaḥ ahaṃdhanīsukhīvidyā
vānityāditānaviśeṣogavaṃdaryyādyaparaparyāyomadaḥ anya
śubhaviṣayakodveṣomatsaraḥ vadaṃtīti yateteātmano
duḥkhastetātkāmādīnariṣaḍvargāmāhurityarthaḥ etajjayo
pāpamāha yogāṣṭāṃgairityadināyoginaḥ yogābhilāṣavaṃ
vaṃtaḥ aṣṭāṃgānināmamātreṇanirdiśati yayamityādinā
soktāvaprāmāṇyaśaṃkāvyudāsārthaṃyogināāhuriti
yoginaḥprāptayogā tathāvānubhavasiddhamevatairupadiṣṭami
tisarvathāyamādimiraṣṭasaṃkhyākairaṃgairyogaprāptirbhavatīti
yogaprāptikāmairavaśyamevayamādiṣuyatitavyamityamiprā
yaḥ tatraprathamodiṣṭaṃpamaṃbhajate ahiṃsetyādinā nakamapi
jīvaṃdyātayāmītidṛḍhatarayathārthasaṃkalpotmahiṃsā lobhā
dinānṛtabhāṣaṇaṃnakaromītidṛḍhasaṃkalpaḥsatyaṃ vrāhmaṇa
rakṣādyarthakamanṛtabhāṣaṇamapisatyamevabhavatītitatrāvyā
ptiparihārāpalobhādīti paretutadanṛtamapinasatyaṃkiṃtva
nṛtamevapratyavāyopitatobhavatyevā nānṛtaṃvadeditipra
tiṣedhenatasyāpikroḍīkṛtatvāt paraṃtuvrāhmaṇatrāṇādi
kṛtaḥ puṇyātiśayopitasyabhavati tenatadanṛtaprabhavapratya
vāyaparikṣayodhikobhyurapaścakriyate iti atevatadabhyuda
yalobhenatādṛśamanṛṃtaṃnaparityajaṃtiśiṣṭāḥ athalobhā
dyabhibhūtamasatyaṃvanmītyabhyāsapravarṇavittakarayāṃsatyamiti
harṣadīpikāgraṃthovirudhyetalobhādyabhibhūtetyasyatvaduktadi
śāvaimadhyaṃprasakteriticet kiṃcātaḥ atevasatyaṃnacanītya

pṛ0 273ba) bhyāsaśrayaṇacitatāsatyamilitallakṣaṇaṃlobhādītyā
dyaghaṭitamevacakrirepadārthādarśakṛtaḥ itiprāhuḥ samakṣa
samakṣaṃvāsvatvotpādakapratigrahavijayakrayādikaṃvinā
parasvagrahaṇaṃsteyaṃtadvyatirekevāsteyaṃ anṛnukāle
strīṇāmabhilākhaṃvināsvakīyāyāpibhogābhāvovra
hmacaryyaṃ ṛtukālāvacchintyehibhogovihitotayāvadṛ
lukālāvacchinnaḥ sacavasategrimādadhītetyādividhe
sakṛdagprādhānenaivṛtāvupeyātstāṃbhāryāmityādividhe
rapisakṛdgamanādapicāritārthyasaṃbhavātsakṛdevetibhava
tyasakṛdgamanomṇastrārthapracyutiḥ strīṇāmiṃdravaradānā
ttadabhilāṣapūraṇepivrahmacaryyapracyutinaṃbhavatītimitā
kṣakārādibhiruktatayāvinetyaṃtamabhihitaṃprāṇibhyaḥ
krūravuddhinivṛttiḥ kṛpā nirupadhiparaduḥkhaprahāṇecchai
vadayāparaparyāyākṛpā kiṃcillobhādināparaduḥkhāpa
hāramakṛpālurapikarotītitonirupādhītikecidā
huḥ cittakauṭilyainivṛttirārjavaṃ abhibhāvakaṃpratyapyakro
dhapravaṇacitatākṣamā iṣṭavastutābhaprayuktakhaciṃtāvya
tirekodhṛtiḥ krameṇāhārāpakarṣaṇāccharīrasthitimātro
payogibhojanaṃmitāhāra yathoktaśaucānuṣṭānaṃcittanairma
lpakārakaṃśaucaṃyamāḥ kāmādīnāṃnivartakāḥyamuupara
me itidhātoniṣpannatvāt yamayaṃtinivartayaṃtītiyamā
ititatravigrahaḥ tatrāhiṃsāvrahmacaryābhyāṃkāmajayaḥkṛpā
kṣamābhyāṃkrodhajayaḥ astepadhṛtisatyārjjavairlobhasyajayaḥ
pitāmahāraśaucābhyāṃmohasyakṣamārjavābhyāṃmadasya ahiṃ

pṛ0 274a) sākṛpārjavakṣamābhyomatsarasyajayaḥ kareṇīyaḥ iti
lakṣaṇānicoktānicoktānisaṃhitāyāṃ sarveṣāmeva
jaṃtūnāṃvāṅmanaḥkarmmabhistuyat akleśajananaṃtaddhi
ahiṃsetyabhidhīyate| yathādṛṣṭaśrutārthānāṃsvarūpaka
thanaṃpunaḥ satyamityucyatenūnamiti etenavāstavi
kārthakathanaṃnasatyaṃ tathāsatisvayaṃśuktyādaurajatādi
bhrāṃtimānapipaḥ paraṃśuktireṣetipratārayatisoyaṃbhrāṃ
tapratārakopisatyavāditāmupeyāditidhanitaṃ tatrai
varajatamidamitibhāṣamāṇaḥ satyavādyevayathādṛṣṭā
rthavakṣatvāt nacāstāṃvāstaviketyādyevalakṣaṇaṃ mā
sṇuva?bhrāṃtapratārakopyanṛtabhāṣī āṃstāṃvatatredarajatami
tivaktaivasaṃvādipravṛtijanakavākyakatayānṛtavā
ditivācyaṃ tādṛśasthaleśiṣṭairbhrāṃta pratārakasyeṃvā
nṛtavāditvāt uktaṃhitāyāevavinigamakatāsaṃbhā
cca saṃvādivṛtaucanamasavādyuccaritavākyaṃprayojakaṃkiṃ
tuvastugatyātadvatitadvatāvodhakaṃvākyamevetyanṛttaṃ
vādivākyādapibhavatisaṃvādinīpravṛtti saṃpadyatevasa
tyavādivākyādapivisaṃvādinīpravṛtirititatvaṃ tathā
tṛṇāderapyanādānaṃparasvasyatayodhanaṃ asteyamucyati
ti napodhanetisavodhanaṃ svasvasyaivayadgrahaṇaṃtadasteyami
tyuktāvaraṇyasthakuśakāśayornadītaḍāgādijalānāṃ
cagrahaṇepistepitāprasaktiḥ svasvasyānādānādityataḥ
sarasvātādānamityuktaṃ tahiyathānastīyaṃbhavatitathā
parakīyamapinabhavatītitadādānaṃbhavatyecetinakāyya

pṛ0 274ba) nupatiḥ tathā avasthāsvapisarvāsukarmmaṇāmanasāgirā
strīsaṃgatiparityāgovrahmacaryyamitismṛtamiti avasthā
susarvāsuṛtvavasthāsukāmodrekāvasthāsuca apinācai
daṃsūcitaṃ ṛtvādyavasthāsusmṛtivākyairamyanujñātustrīsaṃ
gatikāsvapistrīsaṃgatistyājyākiṃpunaraparāvasthāsu
apivedāṃtagaṃraṇejighāṃsaṃtaṃjighāṃsīyādityādauyathāve
dāṃtagātiriktasyāvaśyakahananevatātparyyaṃnatuvedī
tihanatepi tathehāpyaparāvasthāsvagamanevatātparyyaṃna
tutadavasthosvapyagamane yogīśvarādibhistadavasthāsuga
manasyāpyanujātatvāt tathā pareṣāṃduḥkhamālokyasva
syevālokyatasyaca utsādhanānusaṃdhānaṃdayetisvasyeve
tidṛṣṭāṃtenakiṃcillobhādikamanusaṃdhāyatadduḥkhotsāda
necchātathetyuktaṃ nahisvīyaduḥkhotsādanavyāpārolobhā
dinānuṣṭīyate tathā vyavahāreṣusarveṣumanovākkāyaka
rmmabhiḥ sarveṣāmapikauṭilyarāhityaṃvārjavaṃsmṛtaṃ tathā sa
rvātmanāsarvadācasarvatrāpyapakāriṣu vaṃdhuṣvivasamācā
raḥkṣamāsyādititāṃtrikāḥ icchāprayatnarāhityaṃjāteṣuvi
ṣayeṣvapi dhṛtirityucyate iti svayamakasmāllavdheṣvapikiṃ
punaralavdheṣu viṣayeṣusrakcaṃdanavanitādiṣu itidacchā
yākaraṇaṃsutarāṃprayatnasyicchottarabhāvitvāttasyatadeva
dhṛtipadenakathyate ityarthaḥ tathābhojyasyaivacaturthāṃśabhoja
naṃsvacchacetasaḥ hitaṃmedhyaṃcasusnigdhaṃpitāhāraṃpracakṣate
tathā nirgataṃnakharomamyonavaraidhrebhyevaca malaṃvadaṃtite

pṛ0 275a) ṣāṃcakṣālanaṃśaucamucyate mṛjjalābhyāṃvahiḥ samyagāṃtaraṃtvathavā
punaḥ pūrvoktabhūtaśuddhyādikarmmaṇāśocamiṣyete itiśaucaṃ
dvividhaṃ vāhyamābhyaṃtaraṃca vātyaṃmṛjjalābhyāṃsamyaktrivāraṃ
prakṣālanāt āṃtaraṃbhūtaśuddhimātṛkānyāsāvyagratvādine
titadartha tapityādi tapaḥprabhṛta tapete daśapadārthāni
yamenāvaśyaṃkartavyatayāniyamāucyaṃte ityarthaḥ eteṣāmapila
kṣaṇayuktaṃsaṃhitāyāṃ tapastutatrānaṃtāmavidhipūrvakamiṣya
te vidhipūrvakaṃupavāsacāṃdrāyaṇādivratānuṣṭānenātaśa
tetapityarthaḥ yadṛcchālābhatastuṣṭisaṃtoṣitikathyate
śrutyādyukteṣuviśvāsāstikyaṃsaṃpracakṣate ādināsmṛti
śastrāgamaśāstrādiparigrahaḥ paralokavuddhyādhammādyācara
ṇamāstikyamitinupadārthādarśādarśitalekṣaṇaṃnoktaṃ
saṃhitākṣarārthaḥ tasmācchrutismṛtipurāṇāgamādyuktārthe
ṣuyathārthatābuddhirevāstikyamitimaṃtavyaṃ astikaṃviśvā
soyasyasāstika tasyabhāvāstikyamityevārthavarṇana
muktasaṃhitākṛtābhagavatāsūcitaṃ natvevamuktamevala
kṣaṇaṃtasyapradarśyataduktaṃsaṃhitāyāmityādinoktamevacana
mādarśayatāṃpadārthādarśakṛtāṃgraṃthovyākupyeta svāktā
rthasyasaṃhitāto'prāyaṇenasvoktārthopaṣṭaṃbhakatayātatpra
darśanānaucityāditicet nāyamasmākamaparādhaḥ tathā
yadiṣṭadevatāṃdhyātvātadarppaṇadhipānvahaṃ satpātradīyatennā
ditadrānamabhidhīyate tathā śrutyādibhirlaukikaiścayadatyaṃ
taviniṃditaṃ tatrāpravartanaṃlajjāsaivahrīritigīyate tatrapra

pṛ0 275ba) vṛttauhicittamālinyenajñānamevanasyāt tasmānniṃditā
rtheyathāpravṛttirnabhavatikiṃtutvatudvegādyathānivṛttirbhava
ti tathāyananīyamitibhāvaḥ tathā nakairyadanusaṃdhānaṃsa
myakśavdasmiterapi mananaṃtanmaniścetitarkainānāvi
dhamukti śavdasthitoḥśavdamaryādayāvaśrutārthasyamananaṃciṃ
tanamevamamatirbhavatītyarthaḥ tathā gurotivdhasyamaṃtrasya
śaśvadāvartanaṃjayaḥ tathā dravyaiḥ kalpādityairhaumohutami
tyabhidhīyateiti āsanānyupadarśayati padmāsanamityā
dināsthityābhyāseśramaḥ talpādaudaṃḍavatpatitasyanunidra
yābhibhavobhavatītiāsaneṣusamupaviṣṭānāmevābhyā
sādhikārititadanyatamāsanamavaśyamurarīkaraṇīya
mibhāvaḥ roganāśopyāsanasevayāsaṃpadyate yaduktaṃ
vaśiṣṭasaṃhitāyāṃ āsanenarujohaṃtiprāṇāyāmena
pātakaṃ vikāraṃmānasaṃyogīpratyāhāreṇasarvadā dhāraṇā
bhirmanodhairyyaṃnādaiśvaryāmuttamaṃ samādhaumokṣamāpnotityakta
karmaśubhāśubhaḥiti ūrvoruparīti vyutkramāditīhā
pyanuṣajyate tathācadakṣiṇaṃpādaṃvāmorūparivāpādaṃda
kṣiṇorūparivinyasyapṛṣṭabhāgenavyatyastavāhudvayaṃnītvā
dakṣiṇakareṇavāmapādāṃguṣṭaṃvāmakareṇadakṣiṇapādāṃ
guṣṭaṃvadhnīyāt evaṃsthitiḥpadmāsanamityucyate tadidaṃyo
gināṃpriyaṃbhavatītyarthaḥ soyasarṣadīpikākṛtāṃpaṃthāḥ pa
dārthādarśakṛtastuvyutkramāditipṛṣṭabhāgehastamātrāditi
vyutkrama vaṃdhatenunasaḥ kiṃtutattadvrahmenaivatattadaṃguṣṭavaṃdha
namityāhuḥ jānūrvoriti dakṣiṇajānūrvomedhyevāmapā

pṛ0 276a) datalaṃvāmajānūrdhvomadhyedakṣiṇapādatalaṃnidhāya ṛjuḥ
sannevopaviśeṣet idaṃsvastikākāratayāsvastikāsanaṃ
syādityarthaḥ yadyapipūrvāsanepi ṛjukāyatvamapekṣi
tītātraivatathāpyaṃguṣṭavaṃdhatāmnānādevatatrṛju
kāyatārthaprāptatvādatraivatathābhidhānaṃ sīvanyāiti
gudameḍhāṃtarorddharekhāsīvanī tasyādakṣiṇapārśvevāma
pādagulphaṃ vāmapārśvedakṣiṇapādagulphaṃ vṛṣaṇādhaḥaṃ
ḍakośādhastāt vyatyāsenabhavat itiśeṣaḥ padmāsana
ivātrāpipāṇibhyāṃ istābhyāṃpādāṃguṣṭadvayaṃvadhnīyādi
tyarthaḥ sīvanyāātmanaḥpārśvegulphaunikṣipyapādayoḥ
savyedakṣiṇagulphaṃcadakṣiṇedakṣiṇettaraṃ dakṣisavyaka
raṃnyasyasavyepādeparaṃkaraṃ aṃguṣṭaucanivadhnīyāddhastābhyāṃ
vyukrameṇatviti ūrdhvoriti svakordhvoruparipratyaṅmu
khāṃgulīsvasanmukhāṃgulīpādaunidhāyasvasanmukhāṃgu
līkarāvapistasvajānvoniṃdadhyāt idaṃvajrāsanaṃnāmnāṃ
bhavatītyarthaḥekamiti kaṃcitpādaṃkasyavidūroradhastā
payitvāparaṃpādamūroruparisthāpayet tadidaṃvīrāsanaṃ
syādityarthaḥ prāṇāyāmalakṣaṇamāha iḍayetyādinā
gamanāgamanevāyoḥ prāṇasyadhāraṇaṃtathā prāṇāyāma
itiproktoyogaśāstreviśāradai ititatrakṣaṇamuktaṃgautamī
ye prāṇasyetītiṣaṣṭītatpuruṣaḥ sacaprāvāyvaparaparyāyaḥ
āyāmapadārthaścakhechayāgatinirodhaḥ taccakevalaṃgama
nekevalagamanepūraṇarūpegamanāgamanayordvayorapini
rodhanecasaṃbhavatītyabhiprāyeṇapūrvaślokaṃvivṛṇotita

pṛ0 276ba) tatraivagautamaḥ prāṇovāyuritikhyātāyāmastanniro
dhanaṃ prāṇāyāmitiproktoyogināṃyogasādhanamiti gurva
kṣarasyahyekasyanadrutaṃnavilaṃcitaṃ kālenayāvavatoccāraḥ
samātrāśavdataḥsmṛta itiharṣadīpikāyāṃvāyavīyasaṃhitā
yāṃ jānupradakṣiṇīkṛtyatadrutaṃnavilaṃvitaṃ aṃgulisphoṭanaṃ
kuryātsamātretiprakīrtiteti iḍāvāmanāḍītayāṣoḍaśa
mātrākālaparyyaṃtaṃvāyuṃvāhyadaśādaṃtaḥ samākarṣayet
tadidaṃpūrakaṃtāmānvarthaṃ ākṛṣṭasyavāyoścatuḥṣaṣṭimātra
paryaṃtaṃniścalatayāsthāpanaṃkuryāt tadetatkuṃbhakaṃkuṃbha
vaccajñanakriyārahitatvāt tataḥśanairdvāviṃśanmātrākāla
paryaṃtaṃpūritaṃvāyuṃniḥsārayet tadetadevanānniḥsāra
ṇādrevakaṃnāmānvarthaṃ evaṃrītyāpūrakakuṃbhakarecakā
tmakānāṃvāyuniyamanānāṃtrayāṇāmanuṣṭānādekaḥprā
ṇāyāmāsiddhyati suṣumṇāmadhyagaṃvāyuṃpūrvapūritaṃsamya
kdhārayediti pūrveṇasaṃvaṃdhaḥ tataścavyatyāsenrecadaka
pūrakakuṃbhakakrameṇapunaḥpunarabhyāsenadvādaśaprāṇāyā
mānṣoḍaṣaprāṇāyāmāṃścakuryādityarthaḥ evaṃkṛtepāpakṣa
yebhavati yaduktaṃ śucce?prāṇāyāmānpraṇavasahitān
ṣoḍaśavaśīprabhātesāpaṃcapratidivasamevaṃvitanutedvijo
yastaṃbhrūṇaprahaṇanasurāpānakalitaṃpunaṃtyenamāsādapidu
ritatūlaudyadahanāḥ itisoyaṃprāṇāyāmaḥsagarbhoviga
rbhaścetidvidhaya praṇavamūlamaṃtrādīnāṃsamuccārapūrvakodhyā
napūrvakastadubhayapūrvakovāyaḥprāṇāyāmaḥsasagarbhaḥya
tratutūṣṇīṃvāyuniyamanamātraṃsavigarbhaḥ prāṇāyāmasiddhi

pṛ0 277a) strividhaiḥ kāryyairanumīyate prāṇāyāmemadhyasatevasvo
dohumovamodhamāyāstatsiddheranumāpakaḥ śarīrakaṃpāyā
udbhavesatitayāmarghyamāsiddhiranumeyāuttamasyanuuttama
tatsiddhiyutasyapuṃsastuyāvacchīlanaṃtadabhyāsakālapa
ryyaṃtaṃbhūmityāgobhavati aṃtariktesthitirūpoguṇobhavatī
tiparyyavasitārthaḥ pratyāhāraṃlakṣayati iṃdriyāṇāmityā
dinā prāṇarasanācakṣuḥśrotratvakrūpāṇi paṃcajñāneṃdri
yāṇigaṃdharasarūpaśavdaspaśeṣusvasvaviṣayeṣunirgalaṃni
ṣyūtyūhamevapracaraṃtiteṣāṃvalāttattadviṣayānnivartanaṃpra
tyāhārapadavācyaṃityarthaḥ tatonivṛtiścatattaddiṣṭasādhana
tājñānenadveṣādbhavati tacceṣṭasādhanatayāgṛhītārthavyā
dyātakalagrahādbhavatīti taścaikatraiveṣṭasādhanatāgrahe
ṇamanasiyojitesatisaṃbhavati manovināhināhina
keṣāmapīṃdriyāṇāṃsvārthagrāhakatvaṃsaṃbhavatīti si|ddha
iṃdriyāṇāṃpratyāhāritibhāvaḥ dhāraṇālakṣamāha aṃgu
ṣṭetyādinā prāṇāyāmābhyāsavaśīkṛtasyaprāṇavāyo
raṃguṣṭādidvādaśāṃtāṃtaṣoḍaśasthāneṣudhāraṇamevadhāraṇe
tyucyateityarthaḥ laṃvikātālamūlaṃghaṃṭikāparaparyāyaṃma
stakalalāṭakeśasaṃdhiḥ taduparibhāgomūrddhapadārthaḥdvā
daśāṃtaṃvrahmaraṃdhrasthānaṃdhyānalakṣaṇamāha samāhitenetyā
dinā samāhitenaviṣayāṃtareṣvavyāsaktena caityanyāṃtarava
rtinā paravrahmaṇaścaitanyasyamadhyesthitenaparavrahmāsaktene
tiyāvat svātmanisveṣṭadevasyayadvyānaṃtadevadhyānapadavā
vyamityarthaḥ upasaṃharatiproktamiti yogasyāṣṭāṃgānāṃla

pṛ0 277ba) lakṣaṇaṃproktametāvatāpravaṃdhenatyarthaḥ athamūlādhāramā
rabhyatatranāḍīsthāneṣuvāyusaṃcāraṃvaktuṃsapramāṇaṃśarīra
svarūpamupadarśayati ṣaḍityādinā agnīṣomātmakatvena
śukraśoṇitātmakatvenavobhayātmakaṃśarīraṃsarveṣāṃsvāṃgulaiḥ
ṣarānavatyaṃguladīrghaṃbhavati tatramadhyabhāgenābhirbhavatita
traśarīreliṃgagudāṃtarāledvyaṃgulamānenoccaṃcaturaṃgulaṃvi
stṛtaṃvṛttāraṃkuṃdaṃmūlādhāraṃnāmasarvanāḍīmūlatvenamūlā
dhārakaṃdāmāmanaṃti tasmādanaṃtānāḍya usannābhavaṃti tā
sāṃmadhyemukhyastisra iḍāpiṃgalāsuṣumṇāsaṃjñā tatrasuṣu
mṇānāḍīvaṃśaṃpṛṣṭavaṃśaṃāśritāṃtargatāpadāhuḥ yāmuṃḍā
dhāradaṃḍāṃtaravivaragatetiśiphābhyāṃtāsāṃmadhyesuṣumṇā
pādāṃguṣṭādārabhyapravṛtāvrahmaraṃdhraparyaṃtaṃśirasivasthitāsti
śiphābhyāmityanuktauaṃguṣṭājātvatvepitatevapravṛttatvaṃ
tallabhyateti taduktaṃ tatojātāpravṛtācetilabhyate ekavaca
neekāṃguṣṭādevatallābhaḥsyāditidvivacanaṃ seyaṃsuṣumṇā
somasūryāgnirūpiṇībhavati tasyāḥsuṣumṇāyāmadhyeviśa
saṃjñānāḍīvartate tasyāmevahipadmasūtranibhaṃmṛṇālataṃtuva
tparaṃsūkṣmaṃvrahmaraṃdhranāmakaṃsthānamastimūlādhāreṇāpici
trāsaṃjñānāḍīsaṃvaddhāsti ādhārāmatabhedenanānāvidhāḥe
keekameveti paredvādaśa apareṣoḍaśa anyevahitivadaṃti
eṣāsuṣumṇāṃtargatācitrānāḍīdivyavastunomṛtasyaniḥsa
raṇaddhārātayādivyamārgapadenābhidhīyate etaddvārāhivrahma
raṃdhrācyutamamṛtaṃmānandadetubhūtaṃprāṇinīśarīrepraviśatii
ḍāpiṃgalādvārāśarīrādvahiniryāti vīryāparaparyāyasyata

pṛ0 278a) syanirgamāccāyurārogyanāśādayonekadeśābhavaṃti tasyaya
thāniḥsaraṇaṃpuṃsāṃvahirnabhavati tathopāyastuśrīguroryo
ginupadeśasādhyeva tatrayadīḍāyāṃcaṃdrasaṃcārastadāva
śyādiṣubhakarmaṇāṃsiddhiḥpiṃgalāyāṃsūryasaṃcārekrūrakarmma
siddhiḥ suṣumṇāyāṃcaṃdrasūryyayorddharapisaṃcāreyadābhavatiso
yaṃkāloyogābhyāseśubhobhavati eṣavibhāgoyoginā
mevajñātuṃśakyonānyeṣāmitiṣarātavatyāderarthaḥ athakuṃ
ḍalīsthānamupadarśayati ādhāretyādinā pūrvoktādhārakaṃ
damadhyetrikoṇaṃmaṃḍalamasti tatrasuptāhisamānākārākuṃ
ḍalīśaktirasti sācātmānaṃparamātmānaṃvibhartitatsaṃva
ddhābhavati kenaprakāreṇatasyāḥparameśvareṇasahasaṃvaṃdhitya
trāha haṃsamiti haṃsaṃjīvātmānaṃ āśritāvibhrāṇājīvā
tmānamādāyasuṣumṇāvartmanāvrahmaraṃdhraṃpratisamāgatāyataḥ
śaktireṣābhavati tataḥparamātmasaṃgeti vrahmaraṃdhraṃhiparamā
tmasthānaṃbhavati tatrasaṃgatāyāḥsutarāṃtatsthitasaṃgatirbha
vatītibhāvaḥ haṃsasyāśrayādīnsamupadarśayati haṃsityā
dinā prāṇāśrayaḥprāṇavāyusamāśrayityarthaḥ prāṇavāyu
stunāḍīṣusamāśrayoyasyetyevaṃbhūtosti kathaṃnāḍīsamāśra
yasyaprāṇatvaṃprāṇasyetyatrāha ādhārādityādi tathāca prayā
tivahirdeśamitiprāṇanāmatvaṃvāyuṃviśeṣaṇasyetibhāvaḥ
prāṇohināḍīṣusaṃcaratītyuktyāsarvaśarīrāṃtaḥ saṃcāriṇī
tadvārākuṃḍalīśaktirapibhavatītirdhvanyate dvādaśāṃgulamā
nenavahiḥprayātītyatravāmadakṣiṇabhāgayoritiśeṣaḥ tatyū?
muktaṃtaṃtrāṃtare bhojanaṃmaithunaṃyuddhaṃphalapuṣpagrahaṃtathā kuryā

pṛ0 278ba) krūrāṇikarmāṇivāyaudakṣiṇasaṃsthite yātrāvivāhaka
rmāṇiśubhakarmāṇiyānivā tānisarvāṇikurvītavāme
vāyaunusaṃsthite itiyogābhyāsakāramāha ramye ityādi
nā ramyityaṃtenacittavikṣepakārīekāṃtadeśobhidhīya
te vahujanasamākrāṃtekutsitavastusamākule vadeśecitta
syavikteyobhavatītiyogābhyāsastatranasaṃbhavatītitatyāgaḥ
kṛtaḥ āsanasyakaṭhoratvepicittavikṣepaḥsyādititadupe
kṣā yasyatvabhyāsadārḍhyānnacittavicchedakatvaṃtaṃpratitunedama
bhyanujñāyate ukteṣupadmāsanādyāsanapaṃcakeṣumadhyekiṃci
dāsanamavalaṃvyetyarthyevidhyekamāsanamityasyabhūtaṃjapedi
ti pṛthivyādīnipaṃcabhūtāniiḍayāpiṃgalayāvanāḍyāvahaṃ
tītisvabhāvaḥ yadācavāyudhāraṇābhyāsavaśenaprāṇaddhāraivava
haneteṣāṃsiddhyati tadāteṣāṃjapobhavatītibhāvaḥ tattadbhūtoda
yeityuktaṃ tatrakosaubhūtaudayakālityapekṣāyāmāhadaṃḍetyā
di daṃḍākāratayāprāṇadaṃḍaṃspṛśan ṛjutayādvādaśāṃgula
pravāhoyadāvāyorbhavatitadābhūmerudayojñeyaḥ prāṇādhobhā
gaṃspṛśannadhodaśāṃgulaṃvāyorvahanakālejalasyodayaḥ ghrā
ṇoddhaṃ bhāgaspṛśancaturaṃgulamūrddhamukhaṃyadāvāyorvahanaṃta
dātejasudayaḥ prāṇasyavahiḥ pārśvaṃspṛśannaṣṭāṃgulaṃnirya
dāpravahititatkālevāyubhūtodayojñeyaḥ prāṇasyaparitaśca
turdikṣuspṛśannevayadāmadhyevahititadātvākāśodayobhava
tītirthaḥ prasaṃgāttattadbhūtodayānāṃtattatkāryeṣuviniyoga
mādarśayatidharaṇerityādināvyākhyātaprāyayetat yo
gasvarūpamupadarśayati aṃgulībhirityādinā karaṇāni

pṛ0 279a) idriyāṇicakṣuḥautraghrāṇamukhātmakāni dṛḍhaṃnadhvaiti anya
thāsvalpasyāpisvaniḥsaraṇamārgasyaprāptauvalavānvāyuḥke
nāpimārgeṇavahirniḥsaratiṃdriyāṇāyumupadyātamevakuryā
jīvātmaprāṇamanasāmaikyaṃciṃtayankramātprāṇavāyudhāra
ṇamabhyasanmanasaḥsthiratāṃdehasyadṛḍhatāṃvāpnoti aṃgu
lībhiḥkaraṇānītisāmānyataduktaṃ tatrakayāṃgulyākiṃkara
ṇaṃvaṃdhanīyamityākāṃkṣāṃyāmāha aṃguṣṭābhyāmityādi eva
mevavahukālamabhyasataḥpuṃsaḥpūrvaṃmattabhṛṃgāvalīnāṃgīta
sadṛśaḥprathamodhaniḥsaṃjayate tadanaṃtaravīṃśikāsyānilā
pūrṇavaṃśadhanisamodhanirjāyate tataścaghaṭādhanisamodhva
nisamodhanirjāyate tatodyanāniviḍāyemedyāsteṣāṃdhvani
tulyodhvanirutpadyateityāha nādityādinā evamabhyāsā
niśayenajñānamutpadyate jñānānihivaiṣayikāṇipratyaha
mutpadyaṃte vilīyaṃtevettikiṃjñānābhilavdhitopisyātdi
tyatrāha saṃsāradhāṃteti saṃsāranāśakatvādidaṃjñānaṃjñānāṃ
tarebhyotiśayinamitisarvathātātādṛśābhyāmeyatitavyami
bhāvaḥ jñānasyasaviṣayatvaniyamātkiṃviṣayaṃtajjñānamiti
tyatrāha haṃseti śivaśaktiviṣayakamityarthaḥ evamava
sthāyāṃpraṇavasthaivajapoyogibhiḥkāryyityagrevaktavya
mastitatrakosaupraṇavaḥkathamutpannaḥ ityākāṃkṣāpariji
hīṣaṃyātadutpattimāha pumityādinā viṃduḥpumān sargā
prakṛtiḥ tābhyāṃviṃdusārgabhyāṃ hasāviti viṃdvasānakoha
kāraḥsargāvasānakaḥ sakāraḥ puṃprakṛtibhyāṃjātāvitita
dātmakāvevakimaviśeṣeṇadvayodvirūpatvaṃnetyāha hami

pṛ0 279ba) tyādi atraviṃdvavasānakatvenottasyahakārasyapuṃrūpatvena
vaktavyatvātsaviṃdukasyaivahasyoktiḥ pūrvatratuvidūvasāna
katvasyapṛthaguktatvatvenasaviṃdukatatpāṭolekhakapramādā
yāteva etāvevājapāpadenāpyabhidhīyate haṃkārasyapu
ruṣatvādevatataḥpūrvamakāraprakṣepādahamitisvātmānaṃsarve
evāvakalayaṃti tenaivamaṃtreṇajīvaḥprāṇapraveśanirgamā
bhyāṃtaduccāraṇaṃkurvan puruṣaṃparamātmānaṃtupatiṣṭatiā
rādhayati kutaḥparamātmopasthānaṃjīvaḥkarotītyatrāha
svāprāyamiti ātmanaḥprakṛteḥjīvasvarūpabhūtāyā pra
kṛteḥsvāśrayaṃmatvetiśeṣaḥprakṛtyaivahimāyāsvarūpāyā
jīvātmāvrahmaṇaḥpuruṣasyasakāśādbhinnatvenaparika
lpitaḥ ityatojīvātmabhūtatvaṃprakṛteruktaṃ prakṛtiśca
puruṣāśrayābhavatītisvātmabhūtāśrayasyārādhanamāva
śyakamitisamucitamevajīvātmanaḥ paramātmasamā
rādhanamitibhāvaḥ iyaṃprakṛtiryadāyogābhyāsātiśaye
natadbhāvaṃvrahmaikyaṃgacchatitadāprakṛtipuruṣayorabhedā
jīvātmaparamātmanoraikyasiddhyāsohamitidṛḍhabhāva
nābhavati sohamityatrasthitayoḥsakārahakārayorlo
pesatioitiaṃitivorccaditaṃbhavati tayoreṅaḥpadāṃ
nādatītisūtreṇapūrvarūpasaṃdhaukṛteomitisiddhyati
tathācadumitijapābhyāsavataḥsohamityavasthāprāpti
rbhavatitayorjanyajanakabhāvādityabhiprāyaḥ hakārasa
kārayorlopaḥ puṃprakṛtyorlopaḥ akārādukārāccatrayo
daśasvarasiddhiḥ tatraviṃdoḥśivasyapūrvarūpevrahmaṇāsaha

pṛ0 280a) militeviṣṭāvabhedaṃvuddhausatyāṃyogīpraṇavobhavati vrahmaviṣṇu
śivātmakasyaparavrahmaṇestādātmyamāpnoti tadetadevāhaparānaṃ
damayamiti paraatichatrapravāhoyānaṃdastanmayaṃprakṛtirya
thāsavikāratayājanyevapratinedaṃtathetyāha nityamiticaityanya
nāmāyekoguṇastadātmakaṃnatutadādhārabhūtaṃātmanaḥyogina
ātmanaḥsakāśādenaabhinnatayāsthitaṃyogābhyāsye(dre?)kavaśa
taḥpūrvarītyāparyavasitaṃtadāniraṃtaraṃbhāvayet abhyaset yāva
nniḥśeṣaṃsaṃsāravāsanāyāvicchedonabhavatitataścāyaṃvidhini
ṣedhayoradhikāryyevanabhavatītivrahmanirūpatāmāpannoyathe
cchāvārībhaviṣyatītyabhiprāyaḥ iyatāpravaṃdhenasvavikīrṣitagraṃ
thaṃparisamāpyamaṃgalādīnimaṃgalāṃtānicakarmāṇipraśa
stāmītimahāsāṃpradāyināmupadeśāṃgraṃthāṃtebhagavatstutyā
dirūpaṃmaṃgalaṃvidhāyaśiṣyaśikṣāyainivadhnāti āmnāyetyā
dinā āmnāyavācāṃvedavacanānāṃanidraraṃtirguṇatvenapratipā
dayitumaśakyaṃyatovāconivartatesaṃprāpyatyenasyasahetiśruteḥ
sutarāṃpunaralpavedipuruṣavacanānāmaprāpyatvaṃnityaṃvijñānamā
naṃdaṃvrahmetyādiśrutirapihinityatvanityajñānaviśiṣṭatvā
diguṇaviśiṣṭaṃpratipādayatīnaniguṇaṃviṣayīkarotītibhā
vaḥ uktaṃhibhāgavatevedastutau kvacidajayātmanānucarato
nuvaretigamaḥiti ajāmāyāsaivaprakṛtistatsaṃsargeṇavara
ṇaṃtadīyasatvādiguṇasvīkaraṇaṃ tathābhūtaṃtvāṃnigamovedo
nuvaret pratipādayennatunirguṇamititadarthaḥ svasaṃvedyaṃgu
ṇenavedyaṃsvaprakāśajñānenaviṣayīkṛtaṃ ātmaniniṣṭāma
no manovṛtiryeṣāmevaṃbhūtāḥstaṃpaśyaṃtītyarthaḥ ||

pṛ0 280ba) staṃpaśyaṃtītyarthaḥ satyamiti tadbhinnaṃtuvāstavikaṃnāsti
kiṃtuvidyāparyaṃtamevasthiraṃ satyatayāpratīyatesvapnopala
vdhagajādikamivetibhāvaḥ hetuvivarjitehetubhikuta
rkkairviśeṣaṇavivarjitamaviṣayīkṛtī athavākāraṇa
hīnamititadarthaḥ aṃtargatacaitanyaṃ ātmarūpaṃcaitanyaṃ tā
rasyeti saptavibhavāḥ akārokāramakāraviṃdunādaśa
ktiśāṃtākalātmakasaptabhāgāḥ tairapiparicīyateeva
natūcyatepi yaduktaṃgānairagamyamiti pramāṇāpratipā
dyaṃmititadarthaḥ śrutimauliṣuupaniṣadbhāgeṣumṛgyaṃtada
bhyāsaprāpyaṃcāturmukhenavrahmaṇāāśritaṃadhiṣṭitaṃ
nābhipadmaṃyasyetyarthaścaturmukhetyādeḥ āmnāyagaṃ cedapra
tipādyaṃ nirguṇasyacedapratipādyaṃtvaṃnasaṃbhavatītyuktaṃ
prāk viṃdoriti purariporānaṃdamūlaṃvapurvaḥpāpā
dityanvayaḥ tasyavapuṣaḥ śiraḥpraṇavātmakaṃ tasyatāra
syotpattimāha viṃdoriti viṃdutonādonādātāraḥ jaga
ttārakatvāccārasyatāratvaṃ tasyavapuṣomukhaṃcaturviṃśatita
tvānibhūtaiḥ parivṛtaṃbhagavatobhavasyavapuḥprasiddhaṃida
mapibhūtajaiḥ pṛthivyādibhūtaṃsaṃvaṃdhibhiḥ varṇaiḥpari
vṛttaṃcatvārāmnāyāevāsyavapuṣaḥ padāramuktabhūtā
diṃdukhaṃḍādviśeṣeṇanirgalaṃgalatāniḥsaratāmṛ
tauyenasudhāsaṃdohenāpnutamāibhūtamitivapuviṃśe
ṣaṇaṃ piṃḍamiti ākārokāramakārarūpatayāpraṇa
vasyaivapiṃḍatvaṃtadevaśarīraṃkuṃḍalīrūpāyāśivāsaivā
tmā haṃsavarṇāvevapadasthānīyau viṃdurevarūpasthānī

pṛ0 281a) ye evaṃbhūtaṃśivenasamaṃsamarasatvaṃyasyetyevaṃbhūtaṃkiṃcidani
rvācyaṃ atītāgacchatabhoyoginitiśeṣaḥ atipūrvasyeṇa
dhātormadhyamapuruṣavahuvacanekriyāpadamidaṃpiṃḍādīti piṃ
ḍayogonāmapraṇavajapapūrvakaḥpūrvoktalakṣaṇayoga ā
dināparamaṃtravījamaṃtraparigrahaḥ piṃḍayogodiśivātmavī
yoga itikathyate yatohiśivātmatīyāvījaṃkāraṇaṃ
sayogobhavati aparamaṃtra vījayogastusāmarasmātmatā
yāvījaṃbhavati sāmarasyaṃhisarūpatāmātraṃ yastuphalāpe
kṣāmakṛtvānirvījevayogaḥ kriyatesoyaṃsaguṇeśivela
yasyatādātmyasyakārakaunirguṇasyaparavrahmaṇaḥsāṃni
dhyamuktikārakobhavatītyarthaḥ mūletyādi mūlānmūlādhā
ra?nnidrājāgradrūpāyāṃtī vrahmaraṃdhrasthitaṃśivaṃpratigacchaṃtīā
dhārasamūhaṃsvādhiṣṭānādicakraṣaṭkaṃvyomāṃbhojaṃ ākāśamaṃḍa
levrahmaraṃdhraparyataṃbhrūmadhāduparisthitevartamānaṃsahasradala
kamalaṃ saṃbhāvyasamyakdhyātvāsvagṛhaṃmūlādhāraṃ haṃsaṃjīvaṃ
taṃjīvaṃhaṃsaṃgṛhītvāgatetipūrvasyāchlokādbhedaḥ avyaktaṃ
svātmānaṃgṛhītvāgateticottaratraviśeṣaḥ samīraṇadvaye
ti apānavāyoḥprāṇavāyoḥprāṇavāyoścanirodhādgardhā
dhogatayoḥ prāṇāpānavāyormithaḥ saṃghaṭaḥ saṃghaṭṭajanmaśavdā
tikramaṇamātramatraviśeṣaḥ jāṃyikī śaighryeṇagatisama
rthā ādhāretyādi ādhāromūlādhāravakraṃtatrasthitāśakti
strikoṇaṃ tasyaviṃdurmadhyadeśaḥsanilayāvāsasthānaṃya
syāityarthaḥ yadvāmūlādhārasthitakāmavījasaṃvaṃdhiviṃdustha
tāyāstaṃtrāṃtaretasyāuktatvāt kodaṃḍamadhyaṃbhrūmadhye ā

pṛ0 281ba) jñācakramitiyāvat atraitaccakramadhyasthitatenadhyānamevavi
śeṣaḥ satsarīsadṛśīvālārkāruṇatejasātamonirbhatsayaṃ
tīmitisaṃvaṃdhaḥ ekaikaślokenatriṣusthāneṣukālabhedena
sthitimuktāyugapattriṣusthāneṣusthitimāha mūleiti eka
syavastunaḥ kathaṃyugapatristhānesthitiḥsyāditicetsāmarthya
niśeṣāditigṛhāṇa kecitu cakrabhedātkuṃḍalībhedamabhyupetya
kuṃḍalīṣaṭkamāmanaṃti apānavāyunirodhādrādhāravaṃdhaḥ pra
mukhapadamādyarthakaṃ tenaprāṇavāyunirodhaḥ saṃgṛhītaḥ tridhā
mavījaṃśivaṃsudhābhiracaṃyaṃtītisaṃvaṃdhaḥ anaṃgataṃtraṃkāmapradhā
naṃ dīrghādīrghairiti|kaṭākṣakaraṇedīrghatvaṃtatsaṃkocetvadīrgha
tvamitipadārthādarśakāraḥ vastutastudīrghāṇidīrghavastūniadī
rghāṇisvalpadīrghatāvaṃtiyebhyitivigrahaḥ atidīrghāṇītipha
litārthaḥ vinatamarutāṃviśeṣatonamrībhūtadevānāṃ koṭīrāgraiḥ
mukuṭāgrabhāgaiḥ varṇairityādiṣaṭcakramadhyātbhiṃdānāparadevatā
trijagatāṃcitemudovidhattāmitisaṃvaṃdhaḥ cakramadhyasyaviśeṣa
ṇaṃtrayaṃ tatrādyaṃvarṇairityādi ādyaiḥ akārādiṣoḍaśasvaraiḥ
sādibhiḥ sakāramārabhyakakārāṃteḥ prathamacakrecaturdalabaru
ṇavakaścetabhṛgavonyastavyāḥsaṃtitatrāpivaruṇādikramato
nanyāsopitubhṛgvādivyukrameṇetyabhipretyasakārāditvamu
ktaṃ kṣahayutairitivarṇairityatrasaṃvadhyate dasyāṃtesamupādānama
pivyutkrameṇaivanyāsamadhigamayatiḍākinyādītyādinārāki
nīkākinīśākinīparigrahaḥ vrahmetyādibhirityādināvi
ṣṇudināviṣṇurudreśvarasadāśivaśivaśivānāṃparigrahaḥ yadu
ktaṃ taṃtrāṃtare mūlādhāraṃvrahmaṇasthānametatsauvarṇābhaṃḍākinī

pṛ0 282a) devatātrasvādhiṣṭānaṃviṣṇugehaṃpradiṣṭaṃ vālārkābhaṃrākinīdeva
tātramaṇipūraṃtunīlaṃrudrasthānaṃlākinītatraraktamanāha
tamīśvaragṛhaṃtuśākinyapīhoktāsadāśivasthānabhidaṃ
viśuddhaṃkākinyapīhāsticadhūmravarṇaṃ ājñāpuraṃśārada
caṃdrakāṃtaṃdrākinyathoktāśivagehametaditi ādhārādi
ti trikoṇakarṇikaṃsatvarajastamorūpaguṇatrayātmakaṃ
vṛttaṃtasmādvahirityevaṃbhūtamādhārasvarūpaṃtasmātsatvaraṃnirga
tvarīṃśīghraṃnirgaṃtukāmāṃ kamalānicakrāṇipūrvoktāni
cinmayaḥ saṃvitsvarūpaḥ dyanoniviḍo'khaṃḍitoyānaṃdasta
dātmāyonirguṇaḥ śivastasyayaḥpravodhaḥsṛṣṭinirmāṇā
dyunmukhīkaraṇaṃtatroddharādyuktāsamarthāvā maṃjuramīyasiṃ
jitaṃkvaṇitaṃyasyetyevaṃbhūtaṃmaṃjīraṃpādabhūṣaṇaṃyasyatattathā
arddhamapyakhaṃḍitamitivirodhābhāsaḥ dikkāletyādideśavi
varjjitatvaṃevadeśevasthitonaitaddeśeitiniścetumaśakya
tāt asminnevakālesthistinatasminnitiniścetumaśakya
tayākālavarjitatvaṃ ādināsvarūpaparigrahaḥ raktevāyaṃ
ṣṇevāyamitiniścetumaśakyatayāsvarūpavivarjitatvaṃta
syaśūnyepāpapuṇyādivāsanayāhīnaṃkāraṇapaṃcakaṃsama
vāpyasamavāpinimittaprayojakaprativaṃdhakābhāvarūpakāra
ṇapaṃcakasyavilayaṃtītevināśasthānaṃtayāsvīkṛte padā
rthādarśakṛtastusahakārikāraṇaṃmaṃcamaṃkāraṇaṃmādraḥ yadvā
kāraṇaṃpaṃkaṃ pṛthivyādipaṃcabhūtāni athavābhūtānāṃkāra
ṇaṃpaṃcatanmātrā nirālaṃveādhārahīneātmānaṃjīvātmānaṃ
niścaladhipāviniveśyayogaphalaṃprayāti phalaṃviśinaṣṭi

pṛ0 282ba) mūlebhamiti evamuktadiśāyogesiddhekāraṇāṃtarānape
kṣaṇātsulabhamityarthaḥ nahitatphalaṃyogenajanyatenā
pikutaścidoṣātadānīyatekiṃnunityaṃsarvakālamudita
mevanāpinayanānayanāditriyāvadityāha nityoditami
tyādinā athayāvadeśakālāvacchedenasvīyagraṃthapravāra
stāvatparyaṃtaṃpūrvajahasitasyasvasyāpināmapravāramā
kāṃkṣamāṇaḥkativatasvapūrvajānādarśasvanāmābhidhātuṃ
svavaṃśyavarṇanamārabhate mahāvanāyetyādinā mahāvataḥka
ścitpaṃḍitaviśeṣograṃthakartuḥ prapitāmahaḥ vanamapila
tāliṃganenaśītalaṃbhavatītyasāvapijñānaviśeṣarūpayā
latayāliṃgitaḥsansaṃsāraprabhavasaṃtāpaparihāreṇaśī
talatāmāyātisma vanamapinānāphalairākīrṇaṃsvakī
yataruśākhāśritebhyaḥ phalāniprayacchati asānapiā
mrāyarūpāṇāṃtaruśākhānāmāśritebhyovedaśākhāpaṭitṛ
bhyaḥsvaśiṣyebhyovedāṃtopatiṣadbhāgopadeśenamuktirūpaṃpha
laparamapuruṣārthaṃprayacchati mahāvanapaṃḍitānāṃputrastvā
vāryapaṃḍitobhūt śāṃtyādiṣaṭkarmmaṇisāgaraḥ duṣkaratvena
dustaratvarūpasādharmyātsāgaratvamuktaṃ eṣatusukaraṣaṭka
rmakṛtayānatrasāgarevihāraṃyathecchasaṃvāraṃkartumīṣṭe
ācāryyapaṃḍitānāṃputraḥ śrīkṛṣṇanāmābhavat tatkṛpābhiḥ
śriyaṃmahatīṃśiṣyāḥ prāpnuvaṃtismaḥ tasyaputrolakṣmaṇaḥ
prastutagraṃthakartābhavat ācāryyeṣūcitābhirvidyābhirvi
bhavoyasyavidyaivavibhavoyasyetivā vidyānāmapipurāṇa
nyāyamīmāṃsādharmmaśāstrāṃgamāśritāḥ vedāḥsthānāni
vidyānāṃdharmmasyacacaturdaśetisaṃgṛhītānāṃcatuḥṣaṣṭika

pṛ0 283a) lāṃtargatatvepipṛthagupādānamaparasūcīgrathanapāka
karaṇadāhatakṣaṇamaṃḍapanirmāṇādikalāpekṣayāpro
ktalakṣaṇavidyārūpakalāyāmādhikyenābhiniveśarū
paprādhānyasūcanārthevidyāsvitivahuvacanaṃkapiṃjalādhi
karaṇanyāyenatritvayarmavasāyimābhūdetadarthamaśeṣa
stitipṛṣaivarītiḥ kalāsvityādāvapinakevalaṃtajjñā
namātraṃvāstavikaṃkiṃtutajjñātṛtvenajagatiprathākhyāti
rapyabhūdityāha prathāmityādinā aśeṣavidyājñānasyapha
lamādarśamati ādāyetyādināmānikhilānāṃnatudvi
trāṇāṃāgamānāṃāgataṃśivavaktrebhyogataṃgirisutā
mukhaṃ mataṃśrīvāsudevasyatasmādāgamamucyate ityuktala
kṣaṇamūlatatrāṇāṃ natupuruṣapraṇītānāṃsarvamapisāra
bhūtaṃnatusaṃkṣiptagraṃthānuṣṭānādyatkiṃcideva ādādyavu
ddhipūrvakaṃ saṃgṛhyanākasmādāpātaṃ nakevalaṃyathāśrutā
rthotrābhinivaddhaḥkiṃtutatranyāyamīmāṃsādibhirvicāraṃ
kṛtā ekatarārthaṃniścayetyāha prājiti seṣaḥsarvavi
dyāsuprathitaḥ nahyevaṃbhūtaiḥkāyasthavadyathādṛṣṭorthobhini
vadhyateitibhāvaḥ natvasaṃkhyaiḥpaṃcaviṃsatisaṃkhyaiḥ tatrapratha
mesṛṣṭikathanavyājenaprakṛtiḥsaprapaṃcānirūpitā madhyeta
naistrayoviṃśatipaṭalaistuprakṛtivikṛtayonirūpitāḥ aṃ
timenupaṭaleyogakathanavyājenaprakṛtitovikṛtitaśca
bhinnaḥparamapuruṣevanirūpaṇātarhopipratipādititi
tatvasamasaṃkhyākāḥpaṭalāityarthaḥ graṃthanirmitaprayojanamo
ha viduṣāmityādināmahanīyāṃsarvairapipūjanīyāṃnirduṣṭa
tvāt saṃtaḥsamīcīnā sāṃpradāyikairabhyupetārthāyasyāe

pṛ0 283ba) vaṃbhūtāṃgiraṃsṛjatisetimadīyagraṃthanirvāhikāpisaivabha
vānībhavatītisamucitamevagraṃthāṃtetatsmaraṇamityabhi
prāyaḥ atipaṃḍitagajapūthairādyavabhaṭṭādibhistaṃtre duḥkhaiḥ
kṛtaviniśeyānaṃsaṃbhāvitaṃkiṃme deśedeśevudhārnāni
vasatinivahetyaktamātsaryyadoṣeḥ kasmātkasmātkṛteme
nijanihitapadārthābhiśodhanārthaṃ khinnāsitvaṃvimūḍhaiḥ
katipayamanujaiḥ sādaraṃnekṣitetikṣoṇīpṛṣṭetidīrgheti
ravadhisamayekinnasaṃbhāvitaṃsmāt 2 āstebhaktitaraṃgi
ṇīcabhagiṇīdīpaprakāśograjaḥ prāyaścitavidhipradī
pitaraḥ śavdaprakāśopica mallādarśiitiprayogapadapū
rvākhyaścaratnākaro|| yasyāsauśivāgrajovijayatāṃśavdā
rthaciṃtāmaṇiḥ 3 dūrādūrataraṃprayāticapadairhīnaḥpura
sthopyahoyaiḥ prajñānsvapadaiḥpratoṣayatidurnyāyāṃstu
tairevaca samyakkhaṃḍayatīhavarṇapaṭitovarṇopyavarṇā
nvitaḥ putrograṃthitiprasiddhaguṇakvojīyācciraṃdhīyatāṃ
4 svabhāvātsaṃmūḍhobhyasanaviraheṇatvatitarāṃ svasaṃdeha
chedaprabhuvivudhasaṃgānadhigamāt prakāmaṃtādṛkkiṃraca
yatunivaṃdhaṃmatimatāṃ manojñaṃśrībhartuḥ praṇibhavatiyadā
naivakaruṇā 5 kvāyaṃpremanidhirjaḍādhipatikogratho
navītaḥ kvavā kutrāsauparasammatārthavisaraprodūṣaṇā
thaṃspṛ


pṛ0 284) other 4 folio is blank

###########   END OF FILE  #######
